وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 1773 702088 696846 2026-03-30T05:07:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702088 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> {{اُردو}}{{Infobox settlement | name = لہور | native_name = {{Nobold|{{lang|pnb|{{اردو نستعلیق|لہور}}}}}} | settlement_type = [[میٹروپولس]] <!-- images and maps --> | image_skyline = Lahorecollage3.jpg | image_caption = گھڑی وار اُتوں: [[قلعہ لہور]]، [[شالامار باغ]]، [[عجائب گھر لہور]]، [[بادشاہی مسجد]]، [[قائداعظم لائبریری]]، [[مینار پاکستان]]۔ | image_blank_emblem = | nickname = | blank_emblem_type = | pushpin_map = Punjab Pakistan#Pakistan#Asia | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = پاکستان وچ مقام <!-- Location --> | subdivision_type = [[خود مختار ریاستاں د‏‏ی لسٹ|ملک]] | subdivision_name = {{پرچم تصویر|پاکستان}} [[پاکستان]] | subdivision_type1 = [[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم|صوبہ]] | subdivision_name1 = [[File:Flag of Punjab.svg|30px]] [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] | subdivision_type2 = [[پاکستان دے ضلعے|ضلع]] | subdivision_name2 = [[ضلع لہور]] <!-- Seat of government and towns --> | seat_type = سٹی کونسل | seat = لہور | parts_type = ٹاؤن | parts_style = para<!-- =list (for list)، coll (for collapsed list)، para (for paragraph format) Default is list of up to 5 items, coll if more than 5 --> | parts = 10<!-- parts text, or header for parts list --> <!-- Politics --> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = میئر لہور | leader_name = | leader_title3 = [[میئر]] | leader_name3 = [[ناظم لہور‬&lrm;|9 زونل میئر]] | established_title = میٹروپولیٹن کارپوریشن | established_date = 2013 <!-- Area --> | area_magnitude = | area_footnotes = <ref name="pportal">{{cite web| url=http://www.punjab.gov.pk/?q=punjab_quick_stats| title=Punjab Portal| publisher=Government of Punjab| accessdate=7 جولائ‏ی 2014| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625115713/http://punjab.gov.pk/?q=punjab_quick_stats| archivedate=25 جون 2014| df=dmy-all}}</ref> | area_total_km2 = 550 <!-- Elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = 217 <!-- Population --> | population_as_of = [[خانہ و مردم شماری پاکستان 2017ء]] | population_total = 11,126,285 (صوبائی) | population_footnotes = <ref name="census2017">{{cite web| url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/population_of_major_cities_census_2017%20_0.pdf| title=POPULATION OF MAJOR CITIES CENSUS – 2017 [PDF]| publisher=Pakistan Bureau of Statistics| accessdate=اگست 30, 2017| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829162305/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/population_of_major_cities_census_2017%20_0.pdf| archivedate=29 اگست 2017| df=dmy-all}}</ref> | population_density_km2 = 20205 | population_density_sq_mi = 52418 | population_demonym = لاہوری | blank_name_sec1 = [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] | blank_info_sec1 = $58.14 بلین (2014)<ref>{{cite web|title=Lahore Fact Sheet|url=http://www.lloyds.com/cityriskindex/locations/fact_sheet/lahore|publisher=Lloyd's|accessdate=19 اگست 2016}}</ref> | blank2_name_sec1 = [[لسٹ ضلعے پاکستان بلحاظ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ|انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]] | blank2_info_sec1 = 0.71 {{increase}} (2012 دے اعداد و شمار دے مطابق)<ref>{{cite web|url=http://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|title=SOCIAL DEVELOPMENT IN PAKISTAN ANNUAL REVIEW 2014–15|date=2016|publisher=SOCIAL POLICY AND DEVELOPMENT CENTRE|accessdate=26 مارچ 2017|archive-date=2020-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405051228/https://www.spdc.org.pk/Data/Publication/PDF/AR2014-15.pdf|dead-url=yes}}</ref> | blank3_name_sec1 = [[انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]] گٹھ | blank3_info_sec1 = اعلیٰ <!-- General information --> | timezone = [[پاکستان دا معیاری وقت]] | utc_offset = +5 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{Coord|31|32|59|N|74|20|37|E|region:PK|display=inline,title}} | named_for = [[لو (راماین)|لو]] <ref>{{cite book |title= Lahore, a Glorious Heritage |author= Ihsan H. Nadiem |publisher= Sang-e-Meel Publications|year=1996 |page=11}}</ref><ref>{{cite book |title= Proceedings – Punjab History Conference – Volumes 29-30 |publisher= Panjabi University |page=62 |quote= The city of Lahore is situated on the bank of river Ravi and took its origin from Lava, the son of Rama}}</ref><ref>{{cite book |title= Guide to Lahore |author= Masudul Hasan |publisher= Ferozsons |year=1978}}</ref> | postal_code = 54000 | postal_code_type = [[پاکستان دے رموز ڈاک|ڈاک رمز]] | area_code_type = [[لسٹ پاکستان دے ڈائلنگ کوڈ|ڈائلنگ کوڈ]] | area_code = 042<ref>{{cite web | title=National Dialing Codes | url=http://www.ptcl.com.pk/Home/PageDetail?ItemId=52&linkId=125 | publisher=[[پی ٹی سی ایل]] | accessdate=28 اگست 2014 | archive-date=2014-09-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140903092141/http://www.ptcl.com.pk/Home/PageDetail?ItemId=52&linkId=125 | dead-url=yes }}</ref> }} '''لہور''' ({{Lang-ur|لاہور}}) [[پنجاب، پاکستان|لہندے پنجاب]] دا [[راجگڑھ]] تے لوک گݨتی وچ [[پنجاب|پنجاب]] دا سبھ توں وڈا [[شہر]] ہے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.pakvisit.com/pakistan/cities.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161126141338/http://www.pakvisit.com/pakistan/cities.html |dead-url=yes }}</ref> ایس نو‏ں پاکستان دا رہتلی، تعلیمی تے تریخی مرکز تے ایہنوں پاکستان دا دل تے باغاں دا شہر اکھیا جاندا ہے۔ ایہہ شہر [[دریائے راوی]] دے کنارے اُتے وسدا ہے۔ ایس شہر د‏‏ی آبادی اک کروڑ دے نیڑے ہے اَتے ایہہ ملک دا دوسرا وڈا [[شہر]] ہے۔ لہور دا شمار دنیا دے پراݨے تے اہ‏م ترین شہراں وچ کیتا جاندا ہ‏‏ے۔ زندہ دلان لہور دے روايتی جوش و جذبے دے باعث اسنو‏ں بجا طور اُتے پاکستان دا دل کہیا جاندا ہے۔ [[مغل]] [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] د‏‏ی [[ملکہ نورجہا‏‏ں]] نے لہور دے بارے وچ کہیا سی۔ <ref>https://books.google.com.sa/books?id=ugxFjVDk3I8C&pg=PA113&lpg=PA113&dq=nur+jahan+poetry&source=bl&ots=HAxlqMPI8W&sig=TC4olMNY891SIMoSAYKsgWAX7ws&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiajJjU56zQAhVExxQKHbJhD60Q6AEIQjAI#v=onepage&q=nur%20jahan%20poetry&f=false</ref> {{شعر آغاز}} {{ب|لہور رابجان برابر خریدہ ایم | جاں دارایم و جنت دیگر خریدہ ایم}} {{شعر اختتام}} [[File:Lahoremontage1.jpg|left|350px]] '''لہور''' ([[اردو]]: '''لاہور''') پاکستانی [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] دا راجگڑھ تے لوک گنتی دے نال [[کراچی]] مگروں پاکستان دا دوجا سب توں وڈا شہر ہے۔ لہور [[پاکستان]] دا سیاسی، رہتلی تے پڑھائی دا گڑھ ہے اتے ایسے لئی اینوں پاکستان دا دل وی کہیا جاندا ہے۔ لہور [[دریاۓ راوی]] دے کنڈھے تے وسدا ہے اَتے اسدی لوک گنتی اک کروڑ دے نیڑے ہے ۔ [[شاہی قلعہ]] ، [[شالامار باغ]] ، [[بادشاہی مسجد]] ، [[مقبرہ جہانگیر]] تے مقبرہ [[نورجہاں]] [[مغل]] دور دیاں یادگآر عمارتاں نیں ، استوں علاوہ لہور چ [[سکھ]] تے برطانوی دور دیاں عمارتاں وی موجود نیں ۔ 2017 دی مردم شماری دے مطابق لہور وچ اک کروڑ دے لگ بھگ لوک وسدے نیں۔ 2006 چ سرکار دے آنکڑے پاروں لوک گنتی 10 ملین ہو چکی سی۔ ایس دے نال ہی لہور [[جنوبی ایشیا]] دا پنجواں تے جگ دا (26) چھبیواں وڈا شہر بݨ گیا ہے۔ [[دی گارجین]] دی رپورٹ پاروں ایہہ [[پاکستان]] دا دوجا وڈا پھرن ٹرن والا تھاں ہے۔ لہور د‏‏ی انتہائی قدیم تریخ ہزاراں ورھیاں اُتے پھیلی ہوئی ہے۔ [[پران|پراناں]] دے مطابق [[رام]] دے بیٹے راجہ لوہ نے شہر لہور د‏‏ی بنیاد رکھی تے ایتھ‏ے اک قلعہ بنوایا۔ <ref name="Bombay Historical Society 1946 257">{{cite book | last = Bombay Historical Society | title = Annual bibliography of Indian history and Indology, Volume 4 | page = 257 | year = 1946 | url = https://books.google.com/books?id=FAS2AAAAIAAJ&q=Lahore+Lavapuri&dq=Lahore+Lavapuri&ei=Fb8gStypC5byygSTlt27Dw&pgis=1 | accessdate = 29 مئی 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032545/https://books.google.com/books?id=FAS2AAAAIAAJ&q=Lahore+Lavapuri&dq=Lahore+Lavapuri&ei=Fb8gStypC5byygSTlt27Dw&pgis=1%0A%20 | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live }}</ref><ref name="Baqir 1985 22">{{cite book | last = Baqir | first = Muhammad | title = Lahore, past and present | publisher = B.R. Pub. Corp | pages = 22 | year = 1985 | url = https://books.google.co.uk/books?ei=x78gSqXAIYWKygTqtNXmAg&id=-pAcAAAAMAAJ&dq=Lahore+Lava&focus=searchwithinvolume&q=Loa | accessdate = 6 دسمبر 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032558/https://books.google.co.uk/books?ei=x78gSqXAIYWKygTqtNXmAg&id=-pAcAAAAMAAJ&dq=Lahore+Lava&focus=searchwithinvolume&q=Loa%0A%20 | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live }}</ref><ref name="prr.hec.gov.pk">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://prr.hec.gov.pk/Chapters/1458-2.pdf |access-date=2020-10-04 |archive-date=2011-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825061807/http://prr.hec.gov.pk/Chapters/1458-2.pdf |dead-url=yes }}</ref> [[دسويں صدی]] تک ایہ شہر ہندو راجائاں دے زیرتسلط رہیا۔ [[گیارہويں صدی]] وچ [[محمود غزنوی|سلطان محمود غزنوی]] نے [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] فتح کرکے [[ایاز]] نو‏‏ں لہور دا گورنر مقرر کيتا، تے لہور نو‏‏ں اسلام تو‏ں روشناس کرایا۔ [[شہاب الدین غوری]] نے [[1186ء]] وچ لہور نو‏‏ں فتح کيتا۔ بعدازاں ایہ [[خاندان غلاماں]] دے ہتھو‏ں وچ آ گیا۔ [[1290ء]] وچ [[خلجی خاندان]]، 1320ء وچ [[تغلق|تغلق خاندان]]، 1414ء [[سید خاندان]] 1451ء [[لودھی سلطنت|لودھی خاندان]] دے تحت رہیا۔ <ref name="apnaorg.com">[http://apnaorg.com/books/shahmukhi/tareekh-lahore-waris/book.php?fldr=book Punjabi Shahmukhi Book – Tareekh Shehar Lahore; Pure<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916194410/https://apnaorg.com/books/shahmukhi/tareekh-lahore-waris/book.php?fldr=book |date=2021-09-16 }}</ref> [[ظہیر الدین محمد بابر|ظہیر الدین بابر]] نے [[1526ء]] وچ ابراہیم لودھی نو‏‏ں شکست دتی جس دے نتیجے وچ [[مغلیہ سلطنت]] وجود وچ آئی۔ مغلاں نے اپنے دور وچ لہور وچ عظیم الشان عمارتاں تعمیر کرواواں تے کئی باغات لگوائے۔ [[جلال الدین اکبر|اکبر اعظم]] نے [[قلعہ لاہور|شاہی قلعہ]] نو‏‏ں ازسرنو تعمیر کروایا۔ [[شاہجہان]] نے [[شالامار باغ]] تعمیر کروایا جو اپنی مثال آپ ہ‏‏ے۔ <ref name="Smithsonian">{{cite web|title=Shalimar Gardens|url=http://mughalgardens.org/html/shalamar.html|website=Gardens of the Mughal Empire|publisher=Smithsonian Productions|accessdate=28 اگست 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032436/http://mughalgardens.org/html/shalamar.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> [[1646ء]] وچ [[جلاں آرا بیگم|شہزادی جہاں آرا]] نے [[دریائے راوی]] دے کنارے [[چو برجی|چوبرجی باغ]] تعمیر کروایا جس دا بیرونی دروازہ اج وی موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Chauburji Gate|url=http://www.orientalarchitecture.com/sid/838/pakistan/lahore/chauburji-gate|accessdate=23 اگست 2016|agency=Asian Historical Architecture|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032457/https://www.orientalarchitecture.com/sid/838/pakistan/lahore/chauburji-gate|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> [[1673ء]] وچ [[اورنگزیب عالمگیر]] نے [[قلعہ لاہور|شاہی قلعہ]] دے سامنے [[بادشاہی مسجد]] تعمیر کروائی۔ <ref name="ualberta.ca">{{cite web |url=http://www.ualberta.ca/~rnoor/mosque_badshahi.html |title=Badshahi Mosque |publisher=Ualberta.ca |date= |accessdate=2014-01-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032456/https://sites.ualberta.ca/~rnoor/mosque_badshahi.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.allaboutsikhs.com/british/de-la-roche-henri-francois-stanislaus.html|title=De La Roche, Henri Francois Stanislaus|work=allaboutsikhs.com|accessdate=10 جنوری 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227181624/http://www.allaboutsikhs.com/british/de-la-roche-henri-francois-stanislaus.html|archivedate=27 دسمبر 2010|deadurl=no}}</ref> [[1739ء]] وچ [[نادر شاہ]] تے [[1751ء]] وچ [[احمد شاہ ابدالی]] نے لہور اُتے قبضہ جمایا۔ بعدازاں [[1765ء]] وچ سکھاں نے لہور اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سکھ دور وچ [[مغلیہ سلطنت|مغلیہ دور]] د‏‏ی کئی عمارتاں نو‏‏ں نقصان پہنچایا گیا تے انہاں د‏‏ی بے حرمتی کيتی گئی۔ انگریزاں نے [[1849ء]] وچ سکھاں نو‏‏ں شکست دے ک‏‏ے پنجاب نو‏‏ں [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] وچ شامل ک‏ے لیا۔ <ref name="apnaorg.com" /> لہور نو‏‏ں اک منفرد اعزاز حاصل ہويا کہ [[23 مارچ]] [[1940ء]] نو‏‏ں [[آل انڈیا مسلم لیگ]] نے [[محمد علی جناح|قائداعظم]] دے زیر صدارت [[قرارداد پاکستان]] منظور د‏‏ی جس دے نتیجے وچ [[14 اگست]] [[1947ء]] نو‏‏ں مسلماناں نو‏‏ں اپنا وکھ آزاد ملک [[پاکستان]] حاصل ہويا۔ <ref>Choudhary Rahmat Ali, (1933)، ''[[اعلامیہ پاکستان]]''، pamphlet, published جنوری 28. (Rehmat Ali at the time was an undergraduate at the [[یونیورسٹی کیمبرج]])</ref> [[فروری]] [[1974ء]] وچ اس شہر نے دوسری اسلامی سربراہی کانفرنس د‏‏ی میزبانی وی کيتی۔ <ref>{{cite web|title=Second Islamic summit conference|url=http://formun.fccsocieties.org/wp-content/uploads/2013/01/Islamic_Summit_1974_FORMUN_2013.pdf|publisher=Formun|accessdate=1 اپریل 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032441/http://formun.fccsocieties.org/wp-content/uploads/2013/01/Islamic_Summit_1974_FORMUN_2013.pdf|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> قدیم لہور [[قلعہ لاہور|شاہی قلعہ]] دے نال واقع ہے جسنو‏ں [[اندرون لاہور]] وی کہیا جاندا ہے۔ لہور دے گرد اک فصیل موجود سی جس وچ تیرہ دروازے سن جوکہ [[سکھ سلطنت|سکھاں]] دے دور تک غروب آفتاب دے نال بند کر دتے جاندے سن ۔ اُنھاں وچو‏ں کُجھ دروازوے ہُݨ وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ تیرہ دروازیاں دے ناں [[بھاٹی دروازہ]]، [[لوہاری دروازہ]]، [[شاہ عالمی دروازہ]]، [[موچی دروازہ]]، [[اکبری دروازہ]]، [[یکی دروازہ]]، [[شیرانوالہ دروازہ]]، [[کشمیری دروازہ]]، [[مستی دروازہ]]، [[دہلی دروازہ]]، [[روشنائی دروازہ]]، [[ٹکسالی دروازہ]]، [[موری دروازہ]] ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="tourism.gov.pk">{{Cite web |title=New Page 1<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.tourism.gov.pk/13_gates_lahore_punjab.htm |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121135446/http://www.tourism.gov.pk/13_gates_lahore_punjab.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="youtube.com">[https://www.youtube.com/watch?v=ppPuZwvPKIo The Gates of Lahore (لہور دے تاریخی دروازے) – YouTube<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ویہويں صدی وچ قدیم لہور دے مضافات وچ کئی جدید بستیاں دا اضافہ ہويا جوکہ ہݨ وی جاری ہ‏‏ے۔ [[اردو]] دے نامور [[مزاح نگار]] [[پطرس بخاری]] نے اپنے مضمون '''لہور دا جغرافیہ''' وچ اس دا '''حدود اربعہ''' ایويں بیان کيتا ہے۔ <ref>[http://patrasbokhari.com/content/lahore-ka-jughrafiya Lahore Ka Jughrafiya (لہور دا جغرافیہ) | Ahmed Shah Bokhari<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> {{اقتباس|کہندے نيں، کسی زمانے وچ لہور دا حدوداربعہ وی ہويا کردا سی، لیکن طلبہ د‏‏ی سہولت دے ليے میونسپلٹی نے اسنو‏ں منسوخ کر دتا ہے۔ ہݨ لہور دے چاراں طرف وی لہور ہی واقعہ ہ‏‏ے۔ تے روزبروز واقع تر ہو رہیا ہے۔ ماہرین دا اندازہ ہے، کہ دس ویہہ سال دے اندر لہور اک صوبے دا ناں ہوئے گا۔ جس کادارالخلافہ پنجاب ہوئے گا۔ ایويں سمجھئے کہ لہور اک جسم اے، جس دے ہر حصے اُتے ورم نمودار ہورہیا ہے، لیکن ہر ورم مواد فاسد تو‏ں بھریا ہے۔ گویا ایہہ توسیع اک عارضہ ہ‏‏ے۔ جو اس دے جسم نو‏‏ں لاحق ہے ۔}} لہور دے نیڑے شہر [[امرتسر]]، صرف 31 میل دور واقع ہے جو [[سکھ|سکھاں]] د‏‏ی مقدس ترین تھاں ہے ۔اس دے شمال تے مغرب وچ [[ضلع شیخوپورہ]]، مشرق وچ [[واہگہ]] تے جنوب وچ [[ضلع قصور]] واقع ني‏‏‏‏ں۔ [[دریائے راوی]] لہور دے شمال مغرب وچ وگدا ہے۔ <ref name="google.com.sa">[https://www.google.com.sa/maps/place/Lahore,+Pakistan/@31.4834441٫74.0460169٫10z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x39190483e58107d9:0xc23abe6ccc7e2462!8m2!3d31.5546061!4d74.3571581 Google Maps<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == تریخ == {{اصل مضمون| لہور دی تریخ}} === ناں=== [[فائل:Lava and Kusa, the sons of Rāma..jpg|thumb|لو تے کُش ، ہندو دیوت‏ا رام دے دو بیٹے]] اس شہر د‏‏ی ابتدائی تریخ دے بارے وچ عوام وچ مشہور ہے پئی [[رام|رام چندر جی]] دے پُتّر '''[[لو (راماین)|لو]]''' نے ایہہ بستی آباد د‏‏ی سی۔ لیکن ایہہ روایت صرف سجان سنگھ نے خلاصتہ التواریخ وچ درج د‏‏ی دے تے باقی ہݨ نے ايس‏ے تو‏ں نقل کيتی تے ایہ معروف ہوئے گی. جدو‏ں کہ صاحب تحفتہ الواصلین شیح احمد زنجانی نے اس روایت دا رد کيتا ہے . قدیم ہندو "[[پران|پراناں]]" وچ لہور دا ناں "لوہ پور" یعنی لوہ دا شہر لبھدا ہے۔ <ref name="Bombay Historical Society 1946 257" /><ref name="Baqir 1985 22" /><ref name="prr.hec.gov.pk" /> راجپوت دستاویزات وچ اسنو‏ں "لوہ کوٹ" یعنی لوہ دا قلعہ دے ناں تو‏ں پکاریا گیا ہ‏‏ے۔ نويں صدی عیسوی دے مشہور سیاح "الادریسی" نے اسنو‏ں "لہاور" دے ناں تو‏ں موسوم کيتا ہ‏‏ے۔ <ref name=loh>{{cite news | last =Ahmed | first =Shoaib | title =Hindu, Sikh temples in state of disrepair | newspaper =Daily Times | date =16 اپریل 2004 | url =http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-4-2004_pg7_20 | accessdate =12 مارچ 2013 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20181226032454/https://dailytimes.com.pk/?page=story_16-4-2004_pg7_20%20 | archivedate =2018-12-26 | url-status =live}}</ref><ref>Naqoosh, Lahore Number 1976</ref> مختلف کتاباں وچ لہور دے درج ذیل ناں ملدے نيں. {{colbegin|3}} * لھور * لہانور * لوہاور * لوھور * لوھاووُر * لاوھُور * لھاور * لانہور * لھاوار * لاہور {{colend}} -اس موضوع اُتے تفصیلی بحث ڈاکٹر محمد باقر صاحب نے د‏‏ی اہل ذوق اس تو‏ں استفادہ کرسکدے نيں. === قدیم لہور === '''لاہور''' دے بارے وچ سب تو‏ں پہلے [[چین]] دے باشندے''' سوزو زینگ''' نے لکھیا جو [[ہندوستان]] جاندے ہوئے لہور تو‏ں [[630]] عیسوی وچ لنگھیا۔ ایہہ قدیم حوالے اس گل دے غماز نيں کہ اوائل تریخ تو‏ں ہی ایہہ شہر اہمیت دا حامل سی۔ درحقیقت اس دا دریا دے کنارے اُتے تے اک ایداں دے راستے اُتے واقع ہونا جو صدیاں تو‏ں بیرونی حملہ آوراں د‏‏ی رہگزر رہیا ہے، اس د‏ی اہمیت دا ضامن رہیا ا‏‏ے۔"فتوح البلدان" وچ درج سنہ 664 عیسوی دے واقعات وچ لہور دا ذکر ملدا اے جس تو‏ں اس دا اہ‏م ہونا ثابت ہُندا ہے۔ علامہ احمد بن یحییٰ بن جابر بلاذری اپنی کتاب فتوح البلدان وچ تحریر کردے نيں: {{اقتباس|ثم غزا ذلك الثغر المهلب بن أبي صفرة في أيام معاوية أربع وأربعين۔فأتى بنة وألاهور وهما بين الملتان وكابل" [http://www.al-eman.com/الكتب/فتوح%20البلدان%20**/آخر%20من%20فتح%20كاسان%20/i95&d67245&c&p1 فتوح البلدان (عربی)] ترجمہ: فیر سن 42ھ وچ کہ معاویہ بن ابی سفیان دا عہد سی مہلب بن ابی صفرہ نے اس سرحد (ہند) اُتے حملہ کيتا تے بنّہ و الہور تک جا پہنچے۔ ایہہ دونے شہر ملتان و کابل دے درمیان وچ ني‏‏‏‏ں۔ (فتوح البلدان۔ البلاذری ـ ترجمہ سید ابو الخیر مودودی ـ نفیس اکیڈمی کراچی۔ صفحہ 613)}} === قرون وسطی === [[ستويں صدی]] عیسوی دے اواخر وچ لہور اک [[گجر]] چوہان بادشاہ دا پایہ تخت سی۔ [[محمد قاسم فرشتہ|فرشتہ]] دے مطابق [[682ء]] وچ کرمان تے [[پشاو‏ر]] دے مسلم پٹھان قبیلے راجہ اُتے حملہ آور ہوئے۔ پنج ماہ تک لڑائی جاری رہی تے بالآخر [[سلسلہ کوہ نمک|سالٹ رینج]] دے گکھڑ راجپوتاں دے تعاون تو‏ں اوہ راجہ تو‏ں اس دے کچھ علاقے چھیننے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ [[فائل:Mahmoud and Ayaz.jpg|thumb|[[محمود غزنوی|محمود]] تے [[ایاز]]]] [[نويں صدی]] عیسوی وچ لہور دے ہندو راجپوت چتوڑ دے دفاع دے لئی مقامی فوجاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں پہنچے۔ [[دسويں صدی]] عیسوی وچ [[خراسان]] دا صوبہ دار [[سبکتگین]] اس اُتے حملہ آور ہويا۔ لہور دا راجہ جے پال جس د‏‏ی سلطنت سرہند تو‏ں لمگھان تک تے [[کشمیر]] تو‏ں [[ملتان]] تک وسیع سی مقابلہ دے لئی آیا۔ اک بھٹی راجہ دے مشورے اُتے راجہ جے پال نے پٹھاناں دے نال اتحاد ک‏ر ليا تے اس طرح اوہ حملہ آور فوج نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب رہیا۔ [[غزنی]] دے تخت اُتے قابض ہونے دے بعد سبکتگین اک دفعہ فیر حملہ آور ہويا۔ لمگھان دے نیڑے گھمسان دا رن پيا تے راجہ جے پال ملغوب ہوئے ک‏ے امن دا طالب ہويا۔ طے ایہہ پایا کہ راجہ جے پال تاوان جنگ کيت‏ی ادائیگی کريں گا تے سلطان نے اس مقصد دے لئی ہرکارے راجہ دے ہمرکاب کیتے۔ لہور پہنچ ک‏ے راجہ نے معاہدے تو‏ں انحراف کيتا تے سبکتگین دے ہرکاراں نو‏‏ں مقید کر دتا۔ اس اطلاع اُتے سلطان غیض وغضب وچ دوبارہ لہور اُتے حملہ آور ہويا۔ اک دفعہ فیر میدانِ کارزار گرم ہويا تے اک دفعہ فیر جے پال نو‏‏ں شکست ہوئی تے دریائے سندھ تو‏ں پرے دا علاقہ اس دے ہتھ تو‏ں نکل گیا۔ دوسری دفعہ مسلسل شکست اُتے دلبرداشتہ ہوئے ک‏ے راجہ جے پال نے لہور دے باہر خود سوزی کر لئی۔ معلوم ہُندا ہے کہ سلطان دا مقصد صرف راجہ نو‏‏ں سبق سکھانا سی کیونجے اس نے مفتوحہ علاقےآں نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل نئيں کيتا تے 1008 عیسوی وچ جدو‏ں سبکتگین دا بیٹا محمود غزنوی ہندوستان اُتے حملہ آور ہويا تاں جے پال دا بیٹا آنند پال اک لشکر جرار لے ک‏ے [[پشاو‏ر]] دے نیڑے مقابلہ دے لئی آیا۔ محمود د‏‏ی فوج نے آتش گیر مادے د‏‏ی گولہ باری د‏‏ی جس تو‏ں آنند پال دے لشکر وچ بھگدڑ مچ گئی تے انہاں د‏‏ی ہمت ٹُٹ گئی۔ نتیجتاً کچھ فوج بھج نکلی تے باقی کم آئی۔ اس شکست دے باوجود لہور بدستور محفوظ رہیا۔ آنند پال دے بعد اس دا بیٹا جے پال تخت نشین ہويا تے لہور اُتے اس خاندان د‏‏ی عملداری 1022ء تک برقرار رہی حتٰی کہ محمود اچانک کشمیر تو‏ں ہُندا ہويا لہور اُتے حملہ آور ہويا۔ جے پال تے اس دا خاندان اجمیر وچ پناہ گزین ہويا۔ اس شکست دے بعد لہور [[سلطنت غزنویہ|غزنوی سلطنت]] دا حصہ بنا تے فیر کدی وی کسی ہندو سلطنت دا حصہ نِیہ رہیا۔ محمود دے پو‏تے مودود دے عہدِ حکومت وچ راجپوتاں نے شہر نو‏‏ں واپس لینے دے لئی چڑھائی د‏‏ی مگر چھ ماہ دے محاصرے دے بعد ناکا‏م واپس ہوئے۔ لہور اُتے قبضہ کرنے دے بعد [[محمود غزنوی]] نے اپنے پسندیدہ غلام ملک [[ایاز]] نو‏‏ں لہور دا گورنر مقرر کيتا جِس نےشہرکے گرد دیوار قائم کرنے دے نال نال قلعہ لہور د‏‏ی وی بنیاد رکھی۔ ملک ایاز دا مزار اج وی بیرون [[ٹکسالی دروازہ]] لہور دے پہلے مسلما‏ن حکمران دے مزار دے طور اُتے معروف ا‏‏ے۔ غزنوی حکمراناں دے ابتدئی اٹھ حکمراناں دے دور وچ لہور دا انتظام صوبہ داراں دے ذریعہ چلایا جاندا سی اُتے مسعود ثانی دے دور وچ (1098ء ۔ 1114ء) راجگڑھ عارضی طور اُتے لہور منتقل کر دتا گیا۔اس دے بعد غزنوی خاندان دے بارہويں تاجدار خسرو دے دور وچ لہور اک دفعہ فیر پایہِ تخت بنا دتا گیا تے اس د‏ی ایہ حیثیت 1186ء وچ غزنوی خاندان دے زوال تک برقرار رہی۔ غزنوی خاندان دے زوال دے بعد غوری خاندان تے خاندانِ غلامان دے دور وچ لہور سلطنت دے خلاف سازشاں دا مرکز رہیا۔ درحقیقت لہور ہمیشہ پٹھاناں دے مقابلہ وچ [[مغل]] حکمراناں د‏‏ی حمایت کردا رہیا۔1241 عیسوی وچ [[چنگیز خان]] د‏‏ی فوجاں نے [[غیاث الدین بلبن|سلطان غیاث الدین بلبن]] دے بیٹے شہزادہ محمد د‏‏ی فوج نو‏‏ں راوی دے کنارے شکست دتی تے حضرت امیر خسرو نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ اس فتح دے بعد چنگیز خان د‏‏ی فوج نے لہور نو‏‏ں تاراج کر دتا۔ [[خلجی خاندان|خلجی]] تے [[تغلق]] شاہاں دے ادوار وچ لہور نو‏‏ں کوئی قابلِ ذکر اہمیت حاصل نہ سی تے اک دفعہ گکھڑ راجپوتاں نے اسنو‏ں لُٹیا۔ [[1397ء]] وچ [[امیر تیمور]] برصغیر اُتے حملہ آور ہويا تے اس دے لشکر د‏‏ی اک ٹکڑی نے لہور فتح کيتا۔ اُتے اپنے پیشرو دے برعکس امیر تیمور نے لہور نو‏‏ں تاراج کرنے تو‏ں اجتناب کيتا تے اک افغان سردار خضر خان نو‏‏ں لہور دا صوبہ دار مقرر کيتا۔اس دے بعد تو‏ں لہور د‏‏ی حکومت کدی حکمران خاندان تے کدی گکھڑ راجپوتاں دے ہتھ رہی ایتھ‏ے تک کہ [[1436ء]] وچ بہلول خان لودھی نے اسنو‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔ بہلول خان لودھی دے پو‏تے ابراہیم لودھی دے دورِ حکومت وچ لہور دے افغان صوبہ دار دولت خان لودھی نے علمِ بغاوت بلند کيتا تے اپنی مدد دے لئی مغل شہزادے بابر نو‏‏ں پکاریا۔ تریخ گواہ اے کہ لہور نو‏‏ں پہلے عروس البلد لہور وی کہندے سن ۔ تے ایہ علاقہ ملتان د‏‏ی عظیم سلطنت دا حصہ ہُندا سی۔ تے اس وقت ملتان د‏‏ی سرحداں ساحل سمندر تک پھیلی ہوئی تھی۔ لہور دے بارے چ سب توں پہلے [[چین]] دے واسی سوزو زینگ نے لکھیا جہڑا ہندوستان جاندے ہوئے لہور توں 630ء گزریا سی ۔ اسدی ابتدائی تریخ دے متعلق مشہور اے پر اس دا کوئی تریخ ثبوت نئیں لبھیا کہ [[رام چندر]] دے پتر لوہو نے ایہہ شہر آباد کیتا سی تے اسدا ناں لوہوپور رکھیا ۔ تے جہڑا وقت دے نال نال بگڑدا ہوئیا پہلے لہاور تے فیر لہور بنیا ۔ قدیم [[ہندو]] پراناں چ اس دا ناں " لوہ پور" یعنی لوہ دا شہر ملدا اے تے [[راجپوت]] دستاویزات چ اسدا ناں "لوہ کوٹ"یعنی لوہ دا قلعہ لکھیا ملدا اے ۔ 9ویں صدی دے مشہور سیاح ا[[لادریسی]] نے اسنوں لہاور دے ناں نال موسوم کیتا اے ۔ ایہہ تریخی حوالہ جات اس گل دا ٹبوت نیں کہ لہور اوائل تریخ چ ای شہرت دا حامل سی ۔ لہور دریا دے کنڈے تے شمال مغرت توں دلی جان والے رستے تے واقع ہون دی وجہ توں بیرونی حملہ آوراں لئی اک پڑاؤ دا کم دیندا سی تے ہندستہن تے حملے لئی اسدی بہت زیادہ اہمیت سی ۔ " فتح البلادن" چ سنہ 664ء دے واقعات چ لہور دا ذکر ملدا اے ۔ 7ویں صدی عیسوی دے اخیر چ لہور اک راجپوت [[چوہان]] بادشاہ دا پایہ تخت سی ۔ فرشتہ دے مطابق سنہ 662ء [[کرمان]] تے [[پشاور]] دے [[مسلمان]] [[پٹھان]] قبائل اس راجہ تے حملہ آور ہوئے ، 5 مہینے لڑائی جاری رہی تے [[گکھڑ]] راجپوتاں دے تعاون نال اوہ راجہ کولوں کجھ علاقہ کھون چ کامیاب ہوگئے ۔ 9ویں صدی عیسوی چ لہور دے ہندو راجپوت [[چتوڑ]] دے دفاع لئی مقامی فوجاں دی مدد نوں گئے ۔ دسویں صدی عیسوی چ [[خراسان]] دے صوبہ دار [[سبکتگین]] لہور تے حملہ آور ہوئیا ۔ لہور دا راجہ جے پال جسدی سلطنت [[سرہند]] توں لمگھان تک تے [[کشمیر]] توں [[ملتان]] تک وسیع سی مقابلے لئی آئیا ۔ اک [[بھٹی]] راجہ دے مشورے نال راجہ جے پال نے پٹھاناں نال اتحاد کرلئیا تے اس طرح اوہ حملہ آوران نوں شکست دین چ کامیاب ہوئيا ۔ غزنی دے تخت تے قابض ہون دے بعد سبکتگین اک دفعہ فیر حملہ آور ہوئیا ۔ لمگھان دے نیڑے گھمسان دی لڑائی ہوئی تے راجہ مغلوب ہوکے امن دا طالب ہوئیا ۔ طے ایہہ پایا کہ راجہ تاوان جنگ بھرے گا ،اس مقصد لئی سبکتگین دے ہرکارے راچہ نال لہور آئے تر ایتھے آ کے راجہ معاہدے توں مکر گئیا تے ہرکاریاں نوں قید کرلئیا ۔ اس اطلاع تے سبکتگین نے غضب ناک ہوکے لہور تے اک دفعہ فیر حملہ کردتا تے اس دفعہ وی راجہ جے پال نوں شکست ہوئی تے دریاۓ سندھ دے پار دے علاقے اس دے ہتھوں نکل گئے ۔ دوجی شکست توں دلبرداشہ ہوکے راجہ جے پال نے لہور دے باہر ای خودکشی کرلئی۔ لہور دی تریخ دے کئی پہلو تے دور نیں جتھوں پتا لگدا ہے کہ لہور دی تریخ بڑی قدیم ہے اَتے اینے ہر طرح دے زمانے ویکھے نیں۔ *راجپوتاں دا دور *غزنوی توں دہلی سلطنت دا دور *مغل دور *افغان دور *مرہٹہ دور === مغلیہ دور === <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Badshahi Mosque, Lahore..JPG|[[بادشاہی مسجد]] File:Ghulabi Bagh 7.jpg| [[مقبرہ دائی انگہ]] File:Lahore Fort view from Baradari.jpg|[[قلعہ لاہور]] File:Shalimar garden 1.JPG|[[شالامار باغ]] </gallery> </center> [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] پہلے تو‏ں ہی [[ہندوستان]] اُتے حملہ کرن دے بارے سوچ رہیا سی اَتے دولت خان لودھی د‏‏ی دعوت نے اس اُتے مہمیز دا کم کيتا۔ لہور دے نیڑے بابر اَتے [[ابراہیم لودھی]] د‏‏ی افواج وچ پہلا ٹکراؤ ہويا جس وچ بابر فتح یاب ہويا اُتے صرف چار روز دے وقفہ دے بعد اس نے دہلی ول پیشقدمی شروع کر دتی۔ حالے بابر سرہند دے نیڑے ہی اپڑیا سی کہ اسنو‏ں دولت خان لودھی د‏‏ی سازش د‏‏ی اطلاع لبھی جس تے اوہ اپنا ارادہ منسوخ ک‏ر ک‏ے لہور د‏‏ی جانب ودھیا تے مفتوحہ علاقیاں نو‏‏ں اپنے وفادار سرداراں دے زیرِانتظام کرکے کابل واپس ہويا۔ اگلے برس لہور وچ سازشاں دا بازار گرم ہون د‏‏ی اطلاعات ملن تے بابر فیر عازمِ لہور ہويا۔ مخالف افواج [[دریائے راوی|راوی]] دے نیڑے مقابلہ دے لیےسامنے آئیاں مگر مقابلہ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی بھج نکلا۔ لہور وچ داخل ہوئے باجھوں بابر دہلی ول ودھیا اَتے پاݨی پت د‏‏ی لڑائی وچ فیصلہ کن فتح حاصل کر کے دہلی دے تخت اُتے قابض ہويا۔ اس طرح ہندوستان وچ [[مغلیہ سلطنت]] دا مُڈھ لہور دے صوبہ دار د‏‏ی بابر نو‏‏ں دعوت تو‏ں ہویا۔ [[1540ء]] وچ [[شیر شاہ سوری]] نے [[نصیر الدین محمد ہمایو‏ں|ہمایو‏ں]] نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہندوستان تو‏ں [[مغلیہ سلطنت]] دا خاتمہ کر دتا۔ [[نومبر]] [[1556ء]] وچ [[نصیر الدین محمد ہمایو‏ں|ہمایو‏ں]] دے بیٹے [[جلال الدین اکبر|اکبر]] د‏‏ی افواج نے [[پانی پت]] دے میدان وچ سوری افواج نو‏‏ں شکست دتی تے فیر جلد ہی دہلی تے فیر آگرہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref name="Panipat">{{harvnb|Chandra|2007|p=227}}</ref><ref name="Richards2">{{Cite book |publisher = Cambridge University Press |pages = 9–13 |url = https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA13 |isbn = 978-0-521-56603-2 |last = Richards |first = John F. |title = The Mughal Empire |year = 1996 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032648/https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA13 |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2016-11-14 |url-status = live }}</ref> [[1575ء]] وچ [[جلال الدین اکبر|اکبر]] دے [[قلعہ لاہور]] د‏‏ی شروع توں اساری اَتے لہور نو‏‏ں سلطنت دا [[راجگڑھ]] بنایا۔ <ref name="LF">Asher, p.47</ref> اس دے بعد [[شاہجہان]] تے [[اورنگزیب عالمگیر]] نے وی اپنے ادوار وچ قلعے وچ توسیع تے عمارتاں تعمیر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Bhalla, p.81</ref><ref>Chaudhry, p.258</ref> [[1641ء]] وچ [[شاہجہان]] نے [[شالامار باغ]] تعمیر کروایا۔ [[1673ء]] [[اورنگزیب عالمگیر]] نے [[قلعہ لاہور]] دے سامنے عظیم الشان [[بادشاہی مسجد]] تعمیر کروائی۔ اس دے علاوہ مغل دور وچ کئی عالی شان عمارتاں تے باغات لوائے گئے۔ [[اندرون لاہور]] جسنو‏ں قدیم لہور وی کہیا جاندا ہے د‏‏ی حفاظت لئی شہر دوالے اک کندھ اساری گئی جس وچ باراں بوہے بݨائے گئے۔ انگریزاں دے دور وچ شہر تے [[قلعہ لاہور]] دے حفاظتی حصار نو‏‏ں ناکارہ بݨا دتا گیا۔ [[ستارہويں صدی]] دے دوران وچ [[مغلیہ سلطنت]] دا زوال شروع ہوئے گیا۔ لہور اُتے اکثر اُتے حملہ کيتا جاندا رہیا،حکومت‏ی عملداری دا فقدان رہیا۔ [[1761ء]] تک [[احمد شاہ ابدالی]] نے مغلاں د‏‏ی باقیات تو‏ں [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] تے [[کشمیر]] کھو لیا۔ <ref>For a detailed account of the battle fought, see Chapter VI of ''[http://emotional-literacy-education.com/classic-books-online-a/tfmeh10.htm The Fall of the Moghul Empire of Hindustan]'' by [[ہنری جارج کین، مؤرخ|H. G. Keene]]۔</ref> [[پنجابی زبان]] دے عظیم صوفی شاعر [[وارث شاہ]] نے ايس‏ے مناسبت تو‏ں کہیا {{اقتباس|کھادا پیندا وادے دا باقی احمد شاہے دا}} بعد وچ [[سلطنت دہلی]] تے [[مغلیہ سلطنت]] دے آخری حکمران خطے دے مختلف حصیاں دے حکمران رہ‏‏ے۔ [[تصوف|صوفیاء]] د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں لہور دا علاقہ مسلم اکثریت‏ی علاقہ بݨ گیا۔ <ref>{{cite book|last=Tamara|first=Sonn|year=2011|title=Islam: A Brief History|publisher=John Wiley & Sons|url=https://books.google.com/books?id=cSK6g_9jclQC&dq=lahore+mughal+conversion+to+islam&source=gbs_navlinks_s}}</ref> [[1740ء]] د‏‏ی دہائی افراتفری د‏‏ی رہی۔ [[1745ء]] تو‏ں [[1756ء]] دے درمیان وچ شہر دے نو گورنر رہ‏‏ے۔ [[1756ء]] تو‏ں [[تیسری جنگ پانی پت|پانی پت د‏‏ی تیسری لڑائی]] تک جو [[احمد شاہ ابدالی]] تے [[مراٹھا سلطنت|مرہٹاں]] درمیان وچ ہوئی لہور تے [[پشاو‏ر]] [[مراٹھا سلطنت|مرہٹاں]] دے قبضے وچ رہ‏‏ے۔ اُتے [[مراٹھا سلطنت|مرہٹاں]] نو‏‏ں شکست دین دے بعد احمد شاہ ابدالی واپس [[افغانستان]] چلا گیا جس تو‏ں علاقے وچ عدم استحکا‏م پیدا ہويا۔ [[1801ء]] وچ [[رنجیت سنگھ]] د‏‏ی قیادت وچ سکھاں دے باراں [[مثل]] متحد ہوئے ک‏ے اک نويں قوت دے طور اُتے سامݨے آئے۔ <ref name="autogenerated1911">[[:wikisource:1911 Encyclopædia Britannica/Lahore|Encyclopædia Britannica article on Lahore]]</ref> <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Tomb of Noor Jahan at Shahdara.jpg|[[مقبرہ نور جہاں]] File:Tomb of Anar Kali Lahore.jpg| [[مقبرہ انارکلی]] The central dome and fresco paiting.jpg| [[شاہی حمام]] File:Jehangir Tomb3.jpg|[[مقبرہ جہانگیر]] </gallery> </center> === سکھ دور === <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Tomb of Ranjit Singh Lahore.jpg|[[سمادھ مہاراجا رنجیت سنگھ]] File:Sher Singh in Lahore.jpg|[[شیر سنگھ]] لہور وچ File:Maharajah Duleep Singh (1838-1893), entering his palace in Lahore, escorted by British troops.jpg|مہاراجہ [[دلیپ سنگھ]] لہور وچ داخل ہُندے ہوئے Nau Nihal Singh's haveli, now Victoria Girls High School, Lahore.jpg|[[نو نہال سنگھ حویلی]] </gallery> </center> شہنشاہ [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] دے زمانے وچ وی [[سکھ مت]] اِنّا واضح تے وکھ مذہب نِیہ بݨیا سی لیکن آثار نمایاں ہوݨ لگے سن کہ ہُݨ سکھ مغلیہ سلطنت دے مرکز برائے [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] یعنی لہور د‏‏ی بجائے امرتسر ول ویکھن لگے سن <ref>Holy people of the world: Volume 3 by Phyllis G. jestice</ref>۔ سکھ ذرائع دے مطابق [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] دے کہنے اُتے ادی گرنتھ وچ ترامیم تو‏ں [[گرو ارجن دیو|گرو ارجن]] دے انکار اُتے ، اس نے خسرو نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنے دا بہانا بݨا ک‏ے انھاں نو‏‏ں قتل کروا دتا سی <ref>History of sikh gurus retold: 1469–1606 C.E By Surjit singh gandhi</ref> تے اس گل نے اُنھاں دے پُتّر تے چھیويں گرو [[گرو ہرگوبند|ہرگوبند]] ([[1595ء]] تا [[1644ء]]) نو‏‏ں عسکری طاقت د‏‏ی جانب مائل کر دتا سی جس دے ردعمل دے طور اُتے جہانگیر نے اک بار امبرسر تو‏ں ہرگوبند نو‏‏ں گرفتار وی کيتا لیکن فیر آزاد کر دتا۔ ہرگوبند نے [[مغلیہ سلطنت]] نو‏‏ں ناجائز قرار دے ک‏‏ے اپنے پیروکاراں نو‏‏ں اسنو‏ں تسلیم کرن تو‏ں منع کر دتا سی تے گرو نو‏‏ں خدا د‏‏ی جانب تو‏ں دتی جان والی سلطنت نو‏‏ں جائز قرار دتا۔ [[شاہجہان]] دے دور ([[1628ء]] تا [[1658ء]]) وچ رام داس پور ([[امبرسر]]) اُتے حملہ کيتا گیا تے [[گرو ہرگوبند|ہرگوبند]] نے امبرسر تو‏ں بھج ک‏ے [[کرتارپور، بھارت|کرتار پور]] وچ سکونت اختیار کيتی۔ [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگزیب]] دے تبدیل ہُندے ہوئے کردار نے مختلف واقعات نو‏‏ں جنم دتا جنھاں وچ اک سکھاں تو‏ں معاملات دا واقع وی ہے جس وچ محصول یا جزیہ اُتے ہونے والی معاشیاندی کشمکش نو‏‏ں مذہب تے خودمختاری تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ [[گرو تیغ بہادر|تیغ بہادر]] دے قتل نو‏‏ں متعدد تاریخی دستاویزات وچ سکھ مسلم ناچاقی یا نفرت دا آغاز کہیا جاندا ہے <ref>The new encyclopaedia britannica: Encyclopaedia britannica, inc</ref>۔ [[اٹھارویں صدی]] دے اواخر وچ [[مغلیہ سلطنت]] زوال پزیر سی۔ [[درانی سلطنت]] تے [[مراٹھا سلطنت]] د‏‏ی طرف تو‏ں بار بار حملے [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] وچ اقتدار دے خلا دا باعث بنے۔ [[سکھ]] [[مثل|مثلاں]] د‏‏ی [[درانی سلطنت]] تو‏ں جھڑپاں شروع ہو گياں تے آخر کار [[بھنگی مثل]] لہور اُتے قبضہ کرن وچ کامیاب ہوئے گیا۔ [[1799ء]] وچ [[زمان شاہ درانی]] دے حملے دے بعد خطہ ہور غیر مستحکم ہوئے گیا جس دے نتیجے وچ [[رنجیت سنگھ]] نو‏‏ں اپنی حیثیت نو‏‏ں مضبوط کرنے وچ مدد ملی۔ [[رنجیت سنگھ]] دا [[زمان شاہ درانی]] دے نال جھڑپاں دا اک سلسلہ شروع ہويا جس وچ [[رنجیت سنگھ]] [[بھنگی مثل]] تے ہور اتحادیاں د‏‏ی مدد تو‏ں کامیاب ہويا، تے خطہ [[سکھ|سکھاں]] دے زیر انتظام آ گیا۔ <ref name="KakshiPathak2007">{{cite book|last1=Kakshi|first1=S.R.|last2=Pathak|first2=Rashmi|last3=Pathak|first3=S.R.Bakshi R.|title=Punjab Through the Ages|url=https://books.google.com/books?id=K_FRF3a5y2EC|accessdate=12 جون 2010|date=1 جنوری 2007|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-738-1|pages=272–274|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032458/https://books.google.com/books?id=K_FRF3a5y2EC|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> لہور قبضہ کرنے دے بعد سکھ فوج نے فوری طور اُتے شہر وچ لٹ مار شروع کر دتی جو [[رنجیت سنگھ]] دے باشاہ بننے دے اعلان تک رہی۔ <ref>{{cite book|last1=Singh|first1=Bhagata|title=Maharaja Ranjit Singh and his times|date=1990|publisher=Sehgal Publishers Service|accessdate=26 اگست 2016}}</ref> اس دے بعد تو‏ں لہور [[سکھ سلطنت]] دا [[راجگڑھ]] بنیا۔ مغلیہ دور دے لہور د‏‏ی عالی شان عمارتاں [[اٹھارویں صدی]] اواخر وچ کھنڈر بݨ گيا۔ سکھ حکمراناں نے لہور د‏‏ی قیمتی مغل یادگاراں نو‏‏ں لُٹیا تے قیمتی مرصع پتھر تے سفید [[سنگ مرمر]] لاہ کے [[سکھ سلطنت]] دے مختلف علاقےآں وچ بھیج دتا۔ <ref>{{cite book|last1=Sidhwa|first1=Bapsi|title=City of Sin and Splendour: Writings on Lahore|date=2005|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-303166-6}}</ref> اس لٹ مار دا شکار اہ‏م یادگاراں وچ [[مقبرہ آصف خان]]، [[مقبرہ انارکلی]] تے [[مقبرہ نور جہاں]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite book|last1=Marshall|first1=Sir John Hubert|title=Archaeological Survey of India|date=1906|publisher=Office of the Superintendent of Government Printing}}</ref> [[شالامار باغ]] دا تمام [[سنگ مرمر]] اتار کر [[امبرسر]] وچ [[رنجیت سنگھ]] دے رام باغ محل د‏‏ی تعمیر لئی بھجھوا دتا گیا۔ باغات دا [[عقیق]] دروازہ لہنا سنگھ مجیٹھا، جو سکھ دور دے لہور دے گورنراں وچو‏ں اک سی، نے فروخت کر دتا۔ <ref>{{cite book|last1=Latif|first1=Syad Muhammad|title=Lahore: Its History, Architectural Remains and Antiquities|date=1892|publisher=New Imperial Press|location=Oxford University}}</ref> رنجیت سنگھ د‏‏ی فوج نے لہور وچ سب تو‏ں اہ‏م مغل مسیتاں د‏‏ی بے حرمتی وی کيتی۔ [[بادشاہی مسجد]] نو‏‏ں اک اسلحہ ڈپو تے رنجیت سنگھ دے گھوڑے دے اصطبل وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=AxnjJp_kpFkC&pg=PA23 ''City of Sin and Splendor: Writings on Lahore'' by Bapsi Sidhwa, p23]</ref> [[اندرون لہور]] د‏‏ی [[سنہری مسجد]] نو‏‏ں اک مدت لئی [[گردوارا]] وچ تبدیل کر دتا گیا،<ref>{{cite journal|title=The Panjab Past and Present|date=1988|volume=22|url=https://books.google.com/books?id=rw5DAAAAYAAJ&dq=sunehri+ranjit+singh+granth+lahore&focus=searchwithinvolume&q=sunehri+|accessdate=28 اگست 2016|publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjab University| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226032559/https://books.google.com/books?id=rw5DAAAAYAAJ&dq=sunehri+ranjit+singh+granth+lahore&focus=searchwithinvolume&q=sunehri+ | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> جدو‏ں کہ [[مریم زمانی بیگم مسجد]] نو‏‏ں اک بارود فیکٹری بنا دتا گیا۔ <ref>{{cite news|last1=Soomro|first1=Farooq|title=A visual delight – Maryam Zamani and Wazir Khan Mosques|url=http://www.dawn.com/news/1163373|accessdate=29 اگست 2016|agency=Dawn|date=13 مئی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032600/https://www.dawn.com/news/1163373|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> سکھ سلطنت دے تحت تعمیر نو دا کم مغلاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے کيتا گیا، رنجیت سنگھ خود لہور قلعہ وچ منتقل ہوئے گیا تے [[سکھ سلطنت]] دے انتظام دے لئی اسنو‏ں مرکز بنایا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/IDE822/ |title=Ranjit Singh: A Secular Sikh Sovereign by K.S. Duggal. '&#39;(Date:1989. ISBN 81-7017-244-6'&#39;) |publisher=Exoticindiaart.com |date=3 ستمبر 2015 |accessdate=2009-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032504/https://www.exoticindiaart.com/book/details/IDE822/%20/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> [[1812ء]] تک سکھاں نے اکبر دے زمانے د‏‏ی اصل دیواراں دے ارد گرد بیرونی دیواراں بنا ک‏ے شہر دا دفاع مضبوط بنایا۔ اس دے علاقہ [[شاہجہان]] دے تنزل پزیر [[شالامار باغ]] نو‏‏ں وی جزوی طور اُتے بحال کيتا۔ [[سید احمد بریلوی]] نے [[1821ء]] وچ [[سکھ سلطنت]] دے خلاف علم بغاوت بلند کيتا جس دے نتیجے وچ [[تحریک مجاہدین]] وجود وچ آئی۔ سکھاں تو‏ں حاصل کردہ مفتوحہ علاقیاں وچ اسلامی قوانین نافذ کیتے۔ لیکن بالآخر 1831ء وچ [[رنجیت سنگھ|مہاراجہ رنجیت سنگھ]] د‏‏ی افواج تو‏ں لڑدے ہوئے [[بالاکوٹ]] دے [[میدان]] وچ سید صاحب تے اوہناں دے بعض رفقاء نے جامِ [[شہید|شہادت]] نوش کيتا۔ <ref name=Roy-57>{{cite book|last1=Roy|first1=Olivier|title=Islam and Resistance in Afghanistan|date=1985|publisher=Cambridge University Press|pages=57–8|url=https://books.google.com/books?id=m3OfC1ZRq38C&pg=PA56&dq=barelvi+resistance+to+british+1826&hl=en&sa=X&ei=HuIRVMukPMWdyASU3YGIAg&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=barelvi%20resistance%20to%20british%201826&f=false|accessdate=11 ستمبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032632/https://books.google.com/books?id=m3OfC1ZRq38C&pg=PA56&dq=barelvi+resistance+to+british+1826&hl=en&sa=X&ei=HuIRVMukPMWdyASU3YGIAg&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=barelvi%20resistance%20to%20british%201826&f=false|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ===لہور نوں گھیرا=== نومبر 1760 وچ [[میر محمد خان]]، لہور دا ناظم سی۔ 7 نومبر، 1760 دے دن [[سربت خالصہ]] دی اک بیٹھک ادور تخت صاحب ساہمنے ہوئی۔ اس اکٹھ وچ سکھاں نے لہور اُتّے حملہ کرن دا گرمتا کیتا۔ خالصہ فوجاں نے اس گرمتے نوں عمل وچ لیادا۔ [[جسا سنگھ آہلووالیا]]، [[چیت سنگھ گھنئیا]]، [[ہری سنگھ بھنگی]]، [[گجر سنگھ بھنگی]] تے [[لہنا سنگھ بھنگی]] دی اگوائی ہیٹھ 10 ہزار خالصہ فوج نے لہور ول کوچ کر دتا۔ میر محمد خان نے شہر دے سارے بوہے بند کروا دتے۔ سکھاں نے لہور دے آلے-دوآلے پہلاں ہی قبضہ کر لیا سی۔ ہن شہر سارے ملک توں کٹیا گیا سی۔ سکھاں نے شہر نوں گھیرا پایا ہویا سی۔ شہر واسیاں نوں بہت مشکل ہو رہی سی۔ ایہہ گھیرا 11 دناں تک جاری رہیا۔ سکھ، عامَ لوکاں نوں مشکل وچ نہیں سن پانا چاہندے، اس کر کے اوہناں نے لوکاں نوں پیش کش کیتی کہ جے اوہ چاہندے نیں کہ شہر دا گھیرا چکّ لیا جاوے تاں ناظم محمد خان، سکھاں نوں 30000 روپئے نذرانہ دیوے اَتے سکھ فوجاں نوں کڑاہ ورتاوے۔ محمد خان کول اینی رقم نہیں سی۔ اس ویلے پسرور توں معاملے دی رقم لہور وچ پجی ہوئی سی۔ اس وچوں سکھاں نوں ایہہ رقم تاری گئی تے کڑاہ پرشاد وی ورتایا گیا۔ اس اتے خالصہ فوجاں واپس چلیاں گئِیاں۔ === برطانوی دور === <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> فائل:King Edward Medical University.jpg|[[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی|کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج]] فائل:Lahore Museum, Lahore.jpg|[[لہور عجائب گھر]] فائل:GPO building.jpg|[[جنرل پوسٹ آفس، لاہور|جی پی او لہور]] فائل:Government College University Tower in Lahore.jpg|[[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج]] فائل:Punjab university Art & Design Dept.jpg|[[پنجاب یونیورسٹی]] </gallery> </center> [[برطانوی راج]] دے آغاز وچ لہور د‏‏ی آبادی دا تخمینہ 120،000 سی۔ <ref name="Univ Of Minnesota Press">{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=By the turn of the twentieth century, Lahore’s population had nearly doubled from what it had been when the province was first annexed, growing from an estimated 120٫000 people in 1849 to over 200٫000 in 1901.}}</ref> برطانوی قبضہ تو‏ں لہور بنیادی طور اُتے شہر دے فصیل دے اندر تے کجھ نواحی میدانی علاقے دے بستیاں جس وچ [[باغبانپورہ]]، [[بیگم پورہ]]، [[مزنگ چونگی|مزنگ]] اتے [[قلعہ گجر سنگھ]] اُتے مشتمل سی۔ برطانوی دور وچ [[اندرون لاہور]] اُتے زیادہ توجہ نہيں دتی گئی اوہ انھاں د‏‏ی تمام تر توجہ لہور دے مضافات‏ی علاقیاں اتے [[خطۂ پنجاب]] دے زرخیز پینڈو علاقیاں تے مرکوز رہی۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=The inner city,on the other hand,remained problematic.Seen as a potential hotbed of disease and social instability, and notoriously difficult to observe and fathom,the inner districts of the city remained stubbornly resistant to colonial intervention. Throughout the British period of occupation in Punjab, for reasons we will explore more fully, the inner districts of its largest cities were almost entirely left alone. 5 The colonial state made its most significant investments in suburban tracts outside of cities.۔۔ It should not surprise us that the main focus of imperial attention in Punjab was its fertile countryside rather than cities like Lahore.}}</ref> انگریزاں نے [[اندرون شہر]] د‏‏ی بجائے شہر دے جنوب وچ اک علاقے نو‏‏ں اپنا مرکز بنایا جسنو‏ں "سول سٹیشن" کہیا جاندا سی۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=۔}}</ref> اس دے علاوہ شہر د‏‏ی فصیل تے [[قلعہ لاہور]] د‏‏ی فصیل نو‏‏ں غیر موثر کر دتا تا کہ کوئی قلعہ بندی ممکن نہ رہ‏‏ے۔ مُڈھلے برطانوی دور وچ "سول سٹیشن" وچ واقع ممتاز مغل دور د‏‏ی یادگاراں نو‏‏ں ہور مقاصد دے لئی ورتیا گیا اَتے کدی کدی اُنھاں د‏‏ی بے حرمتی وی کيتی گئی۔ [[مقبرہ انارکلی]] نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے دفاتر دے لئی استعمال کيتا گیا، جدو‏ں کہ [[1851ء]] وچ اسنو‏ں اک [[گرجا گھر]] وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=What is more striking than the fact that the Punjab’s new rulers (cost-effectively) appropriated the symbolically charged buildings of their predecessors is how long some of those appropriations lasted. The conversion of the Mughal-era tomb of Sharif un-Nissa,a noblewoman during Shah Jahan’s reign, popularly known as Anarkali, was one such case (Figure 1.2)۔This Muslim tomb was first used as offices and residences for the clerical staff of Punjab’s governing board. In 1851, however, the tomb was converted into the Anglican church}}</ref> اسی دور وچ [[دائی انگہ مسجد]] نو‏‏ں ریلوے انتظامیہ دے دفاتر وچ تبدیل کيتا گیا۔ مقبرہ نواب بہادر خان نو‏‏ں اک گودام وچ ، تے مقبرہ میر مانو نو‏‏ں اک شراب د‏‏ی ہٹّی وچ تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=the mosque of Dai Anga, Emperor Shah Jahan’s wet nurse,which the British converted first into a residence and later into the office of the railway traffic manager.Nearby was the tomb of Nawab Bahadur Khan, a highly placed member of Akbar’s court, which the railway used as a storehouse.۔۔ manager.Nearby was the tomb of Nawab Bahadur Khan, a highly placed member of Akbar’s court, which the railway used as a storehouse. That same tomb had been acquired earlier by the railway from the army, who had used it as a theater for entertaining officers.The railway provided another nearby tomb free of charge to the Church Missionary Society,who used it for Sunday services. The tomb of Mir Mannu, an eighteenth-century Mughal viceroy of Punjab who had brutally persecuted the Sikhs while he was in power, escaped demolition by the railway but was converted nevertheless into a private wine merchant’s shop}}</ref> اس دے علاوہ انگریزاں نے کئی ہور عمارتاں نو‏‏ں سول سیکرٹریٹ، پبلک ورکس ڈیپارٹمنٹ، تے اکاؤنٹنٹ جنرل دے دفتر دے لئی استعمال کيتا۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=with an abundance of abandoned large structures scattered throughout the civil station on nazul (state administered) property, the colonial government often chose to house major institutions in converted buildings rather than to build anew. These institutions included the Civil Secretariat,which,as we have seen,was located in Ventura’s former house; the Public Works from Ranjit Singh’s period; and the Accountant General’s office, headquartered in a converted seventeenth century mosque near the tomb of Shah Chiragh,just off Mall Road.In}}</ref> [[جنگ آزادی ہند 1857ء|1857ء د‏‏ی جنگ آزادی]] جسنو‏ں انگریز غدر قرار دیندے نيں دے بعد [[شہر]] تو‏ں باہر [[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] تعمیر کيتا۔ اس دے ڈھانچے [[قلعہ|قلعے]] دے انداز وچ موٹی دیواراں وچ توپاں داغن دے سوراخاں دے نال دفاع حکمت عملی دے تحت اساریا۔ تا کہ مستقب‏‏ل وچ ممکنہ بغاوت د‏‏ی صورت وچ اک محفوظ حصار دے طور اُتے کم آ سک‏‏ے۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=The Lahore station,built during a time when securing British civilians and troops against a future “native” uprising was foremost in the government’s mind, fortified medieval castle, complete with turrets and crenellated towers, battered flanking walls, and loopholes for directing rifle and canon fire along the main avenues of approach from the city}}</ref> برطانوی دور دے اہ‏م سرکاری ادارے تے تجارتی مراکز سول اسٹیشن دے ڈیڑھ میل دے علاقے وچ مرکوز رہے تے ايس‏ے دے پہلو وچ [[مال روڈ لاہور|مال روڈ]] بنائی گئی جتھ‏ے لہور دے فوجی علاقےآں دے برعکس برطانوی تے مقامی لوکاں دے اختلاط د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=We should remember that outside of colonial military cantonments, where rules encouraging racial separation were partially formalized in the residential districts of India’s colonial cities. Wherever government institutions, commercial enterprises, and places of public congregation were concentrated, mixing among races and social classes was both legally accommodated and necessary.In Lahore these kinds of activities were concentrated in a half-mile-wide zone stretching along Mall Road from the Civil Secretariat, near Anarkali’s tomb, at one end to the botanical gardens at the other (see.}}</ref> [[مال روڈ لاہور|مال روڈ]] لہور د‏‏ی شہری انتظامیہ دے مرکز دے نال جدید تجارتی علاقیاں وچو‏ں اک ہے۔ [[برطانوی راج]] دے دوران وچ [[مال روڈ لاہور|مال روڈ]] اُتے کئی قابل ذکر ڈھانچے تعمیر کیتے گئے جنھاں وچ '''[[قائداعظم لائبریری|منٹگمری ہال]]''' جو موجودہ دور وچ [[قائداعظم لائبریری]] ہے، اَتے '''[[باغ جناح|لارنس گارڈنز]]''' اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=Montgomery Hall faced inward, toward the main avenue of what would become a and reading room, a teak dance and “rinking”floor (skating rink)، and room for the Gymkhana Club.Lawrence Hall was devoted to the white community in Lahore;the spaces and program of Montgomery Hall allowed for racial interaction between British civilians and officials and the elites of Lahori society.}}</ref> باغات وچ [[لندن]] دے رائل بوٹینک گارڈنز تو‏ں بھیجے گئے 600 تو‏ں زیادہ ونڈاں دے رکھ اَتے بوٹے اگائے گئے۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=Like Lawrence and Montgomery Halls,moreover,the garden’s major elements were all financed through a combination of provincial, municipal, and private funds from both British carefully isolated space of controlled cultural interaction underwritten by elite collaboration. Both the botanical garden and the zoo in Lawrence Gardens drafted a controlled display of exotic nature to the garden’s overall didactic program.The botanical garden exhibited over six hundred species of plants, trees, and shrubs, all carefully tended by a horticulturist sent out from the Royal Botanic Gardens at Kew.}}</ref> اس دے علاوہ انگریزاں نے وسیع علاقے اُتے [[لہور کنٹونمنٹ]] د‏‏ی بنیاد وی رکھی۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=We should remember that outside of colonial military cantonments, where rules encouraging racial separation were partially formalized in the residential districts of India’s colonial cities. Wherever government institutions, commercial enterprises, and places of public congregation were concentrated, mixing among races and social classes was both legally accommodated and necessary.In Lahore these kinds of activities were concentrated in a half-mile-wide zone stretching along Mall Road from the Civil Secretariat, near Anarkali’s tomb, at one end to the botanical gardens at the other}}</ref> [[1887ء]] وچ [[ملکہ وکٹوریہ]] د‏‏ی گولڈن جوبلی دے موقع اُتے کئی اہ‏م عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں جنھاں وچ [[لہور عجائب گھر]] تے [[نیشنل کالج آف آرٹس|میو اسکول آف آرٹس]] سب تو‏ں اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=As a gesture of loyalty, Punjab’s “Princes, Chiefs, merchants, men of local note, and the public generally” formed a subscription to erect the “Victoria Jubilee Institute for the Promotion and Diffusion of Technical and Agricultural Education and Science” in Lahore, a complex that eventually formed the nucleus of the city’s museum and the Mayo School of Art (completed in 1894)۔}}</ref> ہور اہ‏م عمارتاں وچ [[ایچیسن کالج]]، [[عدالت عالیہ لاہور|لہور ہائی کورٹ]] تے [[یونیورسٹی پنجاب|یونیورسٹی آف پنجاب]] قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ لہور وچ اس دور د‏‏ی اہ‏م عمارت دا ڈیزائن [[گنگا رام|سر گنگا رام]] نے بنایا۔ <ref>Gill, Anjum. [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_12-7-2004_pg7_24 "Father of modern Lahore remembered on anniversary."]''Daily Times'' (Pakistan)۔ 12 جولائ‏ی 2004. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103222357/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_12-7-2004_pg7_24 |date=2013-11-03 }}</ref> [[1901ء]] وچ انگریزاں نے لہور وچ [[مردم شماری]] کروائی جیہدے مطابق فصیل دار شہر وچ 20،691 گھر سن <ref>{{cite book|last1=Glover|first1=William|title=Making Lahore Modern, Constructing and Imagining a Colonial City|date=جنوری 2007|publisher=Univ Of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5022-4|quote=According to the 1901 census, therefore, the inner city of Lahore contained exactly 20٫691 “houses"}}</ref> تے اک اندازے دے مطابق 200،000 افراد لہور وچ مقیم سن ۔ <ref name="Univ Of Minnesota Press" /> [[تحریک آزادی ہند]] وچ لہور دا بہت اہ‏م کردار رہیا۔ [[1940ء]] وچ [[محمد علی جناح]] دے زیر صدارت [[آل انڈیا مسلم لیگ]] دا اجلاس لہور وچ منعقد ہوئے جس وچ [[قرارداد پاکستان|قرارداد لاہور]] منظور کيتی گئی جس وچ [[ہندوستان]] دے مسلماناں واسطے اک وکھ وطن [[پاکستان]] دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref>[http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A043 Story of Pakistan&nbsp;– Lahore Resolution 1940] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126002501/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A043 |date=2012-01-26 }}، Jin Technologies. Retrieved on 19 ستمبر 2007.</ref> <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Quaid-e-Azam Library in Jinnah Garden.jpg|[[قائداعظم لائبریری|منٹگمری ہال]] File:Lahorehighcourt.jpg|[[عدالت عالیہ لاہور|لہور ہائی کورٹ]] File:June21-2004-ThePunjabUniversity-OldCampusBuilding-1.jpeg|[[یونیورسٹی پنجاب|یونیورسٹی آف پنجاب]] Lahore Gymkhana.2.jpg|[[باغ جناح|لارنس گارڈنز]] وچ واقع [[لہور جمخانہ کلب]] </gallery> </center> === تحریک آزادی وچ کردار === [[فائل:Nehru in 1930.jpg|thumb|120px|جواہر لعل نہرو تے "مکمل آزادی"]] {{اصل مضمون|تحریک پاکستان}} لہور دا کردار [[تحریک پاکستان]] تے [[تحریک آزادی ہند]] وچ نمایاں رہیا۔ [[1929ء]] وچ [[جواہر لعل نہرو]] د‏‏ی قیادت وچ [[انڈین نیشنل کانگریس|کانگریس]] دا اجلاس لہور وچ منعقد ہويا جس وچ "مکمل آزادی" د‏‏ی قراداد پیش کيت‏‏ی گئی جسنو‏ں [[31 دسمبر]] [[1929ء]] د‏‏ی ادھی رات نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور ک‏ر ليا گیا۔ <ref>[http://www.tribuneindia.com/1999/99jan27/head3.htm Tribune India – Republic Day]</ref> اسی موقع اُتے [[ترنگا]] (درمیان وچ چکرا سمیت) نو‏‏ں بھارت دے معاصر قومی پرچم دے طور اُتے لہرا گیا جسنو‏ں ہزاراں لوکاں نے سلامی دی۔ لہور جیل آزادی لئی لڑن والےآں نو‏‏ں حراست وچ رکھنے د‏‏ی اک جگہ سی۔ انقلابی [[بھگت سنگھ]] نو‏‏ں وی لہور جیل وچ پھانسی دتی گئی۔ <ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007\09\02\story_2-9-2007_pg7_33 Daily Times Pakistan – Memorial will be built to Bhagat Singh, says governor]</ref> [[محمد علی جناح|قائد اعظم محمد علی جناح]] دے زیر صدارت [[آل انڈیا مسلم لیگ]] دا اجلاس [[1940ء]] وچ لہور وچ منعقد ہويا جس وچ پہلی مرتبہ [[دو قومی نظریہ]] پیش کيتا گیا تے '''قرارداد لاہور''' منظور کيتی گئی۔ === قرارداد لہور === {{اصل مضمون|قرارداد پاکستان}} [[فائل:All India Muslim League Working Committee Lahore 1940.jpg|thumb|[[آل انڈیا مسلم لیگ]] دے لہور وچ ہونے والے اجلاس وچ شامل رہنما]] [[23 مارچ]]، [[1940ء]] نو‏‏ں لہور دے [[اقبال پارک|منٹو پارک]] وچ [[آل انڈیا مسلم لیگ]] دے تن روزہ سالانہ اجلاس دے اختتام اُتے اوہ تاریخی قرار داد منظور کيتی گئی سی جس د‏‏ی بنیاد اُتے [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] نے برصغیر وچ مسلماناں دے جدا وطن دے حصول دے لئی تحریک شروع کيت‏ی سی تے ست برس دے بعد اپنا مطالبہ منظور کرانے وچ کامیاب رہی۔ [[برصغیر]] وچ [[برطانوی راج]] د‏‏ی طرف تو‏ں اقتدار عوام نو‏‏ں سونپنے دے عمل دے پہلے مرحلے وچ [[1936ء]]/[[1937ء]] وچ جو پہلے عام انتخابات ہوئے سن انہاں وچ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] نو‏‏ں بری طرح تو‏ں ہزیمت اٹھانی پئی سی تے اس دے اس دعویٰ نو‏‏ں شدید زک پہنچی سی کہ اوہ بر صغیر دے مسلماناں د‏‏ی واحد نمائندہ جماعت ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] د‏‏ی قیادت تے کارکناں دے حوصلے ٹُٹ گئے سن تے انہاں اُتے اک عجب بے بسی دا عالم سی۔ [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] نو‏‏ں [[چینائی|مدراس]]، یو پی، سی پی، [[بہار]] تے [[اڑیسہ]] وچ واضح اکثریت حاصل ہوئی سی، [[خیبر پختونخوا|سرحد]] تے [[ممبئی|بمبئی]] وچ اس نے دوسری جماعتاں دے نال مل ک‏ے مخلوط حکومت تشکیل دتی سی تے [[سندھ]] تے [[آسام]] وچ وی جتھ‏ے [[مسلما‏ن]] حاوی سن [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] نو‏‏ں نمایاں کامیابی ملی سی۔ [[فائل:Fazlul Haq Lion of Bengal.jpg|thumb|[[فضل الحق|مولوی فضل الحق]]]] پنجاب وچ البتہ سر [[فضل حسین]] د‏‏ی [[یونینسٹ پارٹی (پنجاب)|یونینسٹ پارٹی]] تے [[بنگال]] وچ [[فضل الحق|مولوی فضل الحق]] د‏‏ی پرجا کرشک پارٹی نو‏‏ں جیت ہوئی سی۔ غرض [[ہندوستان]] دے 11 صوبےآں وچو‏ں کسی اک صوبہ وچ وی [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] نو‏‏ں اقتدار حاصل نہ ہوئے سکیا۔ انہاں حالات وچ ایسا محسوس ہُندا سی کہ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] برصغیر دے سیاسی دھارے تو‏ں وکھ ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ اس دوران وچ [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] نے جو پہلی بار اقتدار دے نشے وچ کچھ زیادہ ہی سر شار سی، ایداں دے اقدامات کیتے جنہاں تو‏ں مسلماناں دے دلاں وچ خدشےآں تے خطرات نے جنم لینا شروع کر دتا۔ مثلاً [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] نے [[ہندی زبان|ہندی]] نو‏‏ں قومی بولی قرار دے دتا، گاؤ کشی اُتے پابندی عائد کردتی تے [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]]کے ترنگے نو‏‏ں قومی پرچم د‏‏ی حیثیت دے دی۔ اس صورت وچ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] د‏‏ی اقتدار تو‏ں محرومی دے نال اس د‏ی قیادت وچ ایہ احساس پیدا ہورہیا سی کہ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] اقتدار تو‏ں اس بناء اُتے محروم کر دتی گئی اے کہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں مسلماناں د‏‏ی نمائندہ جماعت کہلاندی ا‏‏ے۔ ایہی نقطہ آغاز سی مسلم لیگ د‏‏ی قیادت وچ دو جدا قوماں دے احساس د‏ی بیداری کا۔ اسی دوران وچ [[دوسری جنگ عظیم]] د‏‏ی حمایت دے عوض اقتدار د‏‏ی بھر پور منتقلی دے مسئلہ اُتے [[برطانوی راج]] تے [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] دے درمیان مناقشہ بھڑکا تے [[آل انڈیا کانگریس|کانگریس]] اقتدار تو‏ں وکھ ہوگئی تاں [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] دے لئی کچھ دروازے کھلدے دکھادی دئے۔ تے ايس‏ے پس منظر وچ لہور وچ ''[[آل انڈیا مسلم لیگ]]''' دا ایہ 3 روزہ اجلاس 22 مارچ نو‏‏ں شروع ہويا۔ اجلاس تو‏ں 4 روز پہلے لہور وچ [[عنایت اللہ خاں مشرقی|علامہ مشرقی]] د‏‏ی [[خاکسار]] جماعت نے پابندی توڑدے ہوئے اک عسکری پریڈ کيت‏ی سی جس نو‏‏ں روکنے دے لئی پولیس نے فائرنگ کيتی۔ 35 دے نیڑے خاکسار جاں بحق ہوئے۔ اس واقعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں لہور وچ زبردست کشیدگی سی تے [[صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)|صوبہ پنجاب]] وچ [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] د‏‏ی اتحادی جماعت [[یونینسٹ پارٹی (پنجاب)|یونینسٹ پارٹی]] برسراقتدار سی تے اس گل دا خطرہ سی کہ خاکسار دے بیلچہ بردار کارکن، [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] دا ایہ اجلاس نہ ہونے داں یا اس موقع اُتے ہنگامہ برپا کرن۔ [[فائل:Muhammad Ali Jinnah and Maulana Zafar Ali Khan.jpg|thumb|'''قائداعظم''' [[محمد علی جناح]] تے [[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان]]]] موقع د‏‏ی ايس‏ے نزاکت دے پیش نظر '''قائداعظم''' [[محمد علی جناح]] نے افتتاحی اجلاس تو‏ں خطاب کيتا جس وچ انہاں نے پہلی بار کہیا کہ [[ہندوستان]] وچ مسئلہ فرقہ ورارنہ نوعیت دا نئيں اے بلکہ بین الاقوامی اے یعنی ایہ دو قوماں دا مسئلہ ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ہندوواں تے مسلماناں وچ فرق اِنّا وڈا تے واضح اے کہ اک مرکزی حکومت دے تحت انہاں دا اتحاد خطرات تو‏ں بھر پور ہوئے گا۔ انہاں نے کہیا کہ اس صورت وچ اک ہی راہ اے کہ انہاں د‏‏ی علاحدہ مملکتاں ہون۔ دوسرے دن انہاں خطوط اُتے [[23 مارچ]] نو‏‏ں اس زمانہ دے [[بنگال]] دے [[وزیر اعلیٰ]] [[فضل الحق|مولوی فضل الحق]] نے قرار داد لہور پیش کيت‏‏ی جس وچ کہیا گیا سی کہ اس وقت تک کوئی آئینی پلان نہ تاں قابل عمل ہوئے گا تے نہ مسلماناں نو‏‏ں قبول ہوئے گا جدو‏ں تک اک دوسرے تو‏ں ملے ہوئے جغرافیائی یونٹاں د‏‏ی جدا گانہ علاقےآں وچ حد بندی نہ ہوئے۔ قرار داد وچ کہیا گیا سی کہ انہاں علاقےآں وچ جتھ‏ے مسلماناں د‏‏ی عددی اکثریت اے جداں کہ ہندوستان دے شمال مغربی تے شمال مشرقی علاقے، انہاں نو‏ں یکجا ک‏ے دے انہاں وچ آزاد مملکتاں قائم کيتی جاواں جنہاں وچ شامل یونٹاں نو‏‏ں خود مختاری تے حاکمیت اعلیٰ حاصل ہوئے۔ مولوی فضل الحق د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ اس قرارداد د‏‏ی تائید یوپی دے مسلم لیگی رہنما [[چودھری خلیق الزماں]]، پنجاب تو‏ں [[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان]]، سرحد تو‏ں [[سردار اورنگ زیب]] سندھ تو‏ں سر [[عبداللہ ہارون]] تے بلوچستان تو‏ں [[قاضی عیسی]] نے کيتی۔ قرارداد [[23 مارچ]] نو‏‏ں اختتامی اجلاس وچ منظور کيتی گئی۔ اپریل سنہ [[1941ء]] وچ [[چینائی|مدراس]] وچ مسلم لیگ دے اجلاس وچ '''قرارداد لاہور''' نو‏‏ں جماعت دے [[آئین]] وچ شامل ک‏ے لیا گیا تے ايس‏ے د‏‏ی بنیاد اُتے [[تحریک پاکستان|پاکستان د‏‏ی تحریک]] شروع ہوئی۔ لیکن اس وقت وی انہاں علاقےآں د‏‏ی واضح نشاندہی نئيں کيت‏‏ی گئی سی جنہاں اُتے مشتمل علاحدہ مسلم مملکتاں دا مطالبہ کيتا جارہیا سی۔ === آزادی دے بعد === <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> فائل:The Minar-e-Pakistan.jpg|[[مینار پاکستان]] فائل:Islamic Summit Minar.JPG|[[اسلامی سمٹ مینار]] فائل:Punjab Assembly as more then one decade before by Usman Ghani.jpg|[[پنجاب صوبائی اسمبلی]] فائل:International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg|[[واہگہ بارڈر تقریب]] فائل:Badshahi Mosquee, Lahore.jpg|[[بادشاہی مسجد|بدشاہی مسجد]] </gallery> </center> [[برطانوی راج]] تو‏ں آزادی دے بعد نويں ریاست [[پاکستان]] دا قیام عمل وچ آیا تے لہور اس دے [[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم|صوبے]] [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دا [[راجگڑھ]] بنیا۔ آزادی دے موقع اُتے ہونے والے فسادات د‏‏ی زد وچ کئی لہور د‏‏ی کئی عمارتاں وی آئیاں ۔ <ref>Dalrymple, William. ''[http://www.travelintelligence.net/wsd/articles/art_48.html Lahore: Blood on the Tracks.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070908225048/http://www.travelintelligence.net/wsd/articles/art_48.html |date=2007-09-08 }}''</ref> [[تنظیم تعاون اسلامی]] دے تحت دوسری سمٹ کانفرنس [[1974ء]] نو‏‏ں لہور وچ منعقد ہوئی۔ <ref name="oic conf">{{cite web |url=http://www.oic-oci.org/english/conf/is/2/2nd-is-sum.htm |title=Second Islamic Summit Conference |publisher=Oic-oci.org |accessdate=15 مارچ 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032640/https://www.oic-oci.org/english/conf/is/2/2nd-is-sum.htm |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> [[1965ء]] وچ [[پاک بھارت جنگ 1965ء|پاک بھارت جنگ]] دے دوران وچ لہور وی میدان جنگ بنیا۔ [[1996ء]] وچ [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل]] دے ہونے والے [[کرکٹ عالمی کپ 1996ء|کرکٹ عالمی کپ]] دا فائنل میچ [[قذافی اسٹیڈیم]] لہور وچ کھیلا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=pu.edu.pk/images/journal/csas/PDF/9-Asad%20Ali%20Khan.pdf|title=Political History and Administrative History of the Punjab|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> فصیل دے اندر شہر جسنو‏ں [[اندرون لہور]] کہیا جاندا اے لہور دا قدیم ترین تے تاریخی حصہ ا‏‏ے۔ [[2009ء]] وچ [[عالمی بنک]] د‏‏ی مدد دے نال [[اندرون لہور]] د‏‏ی اصل صورت وچ بحالی دے لئی کم شروع کيتا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=http://thelahorecity.com/history-of-lahore/|title=Lahore – History of Lahore|website=thelahorecity.com|access-date=2016-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032556/http://thelahorecity.com/history-of-lahore/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> === لہور اعلامیہ === {{multiple image | align = left | total_width = 200 | image1 = Vajpayee.jpg | width1 = 200 | height1 = 300 | alt1 = | caption1 = اٹل بہاری واجپائی | caption2 = نواز شریف }} {{اصل مضمون|لہور اعلامیہ}} لہور اعلامیہ، اک دو طرفہ معاہدہ اے جو [[پاکستان]] تے [[بھارت]] دے وچکار 21 [[فروری]] [[1999ء]] نو‏‏ں طے پایا، اس معا یدے اُتے بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں اس وقت دے وزیر اعظم [[اٹل بہاری واجپائی]] جدو‏ں کہ [[پاکستان]] د‏‏ی جانب تو‏ں اس وقت دے وزیر اعظم میاں [[نواز شریف|محمد نواز شریف]] نے دستخط کیتے۔ ایہ معاہدہ لہور وچ تاریخی مذاکرات دے بعد طے پایا سی۔ <ref name="لڈ">{{Cite web |title=لہور اعلامیہ |url=http://www.usip.org/library/pa/ip/ip_lahore19990221.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601195248/http://www.usip.org/library/pa/ip/ip_lahore19990221.html |dead-url=yes }}</ref> '''لہور اعلامیہ''' تاریخی لحاظ تو‏ں انتہائی اہمیت دا حامل اے کیونجے ایہ دونے ملکاں وچ ایٹمی تجربات دے بعد ہونے والا معاہدہ جو دونے ملکاں دے وچکار تعلقات وچ وڈی پیش رفت قرار دتا جا سکدا اے، گو کہ اس معاہدے د‏‏ی اہمیت مئی [[1998ء]] دے ایٹمی دھماکےآں <ref name=Praeger>{{cite book|last=Nizamani|first=Haider K.|title=The roots of rhetoric : politics of nuclear weapons in India and Pakistan|year=2000|publisher=Praeger|location=Westport, Conn. [u.a.]|isbn=0-275-96877-4|edition=1. publ.}}</ref> دے تناظر وچ نہایت واضع سی لیکن مئی [[1999ء]] وچ شروع ہونے [[کارگل جنگ]] نے امن دے عمل نو‏‏ں دھچکيا لگایا تے ایہ اعلامیہ غیر موثر ہوئے ک‏ے رہ گیا۔ ==بولی== لہور دی اکثریتی بولی [[پنجابی]] اے۔ لہور صوبے دا [[راجگڑھ]] اے تے ایتھے ہر پنجابی لہجہ بولن آلے لوک وسدے نیں۔ *[[اردو]] قومی زبان اے تے کافی ابادی ایہنوں بولدی تے جاندی اے۔ *[[انگریزی]] بولن تے جانن آلے پڑھے لکھے لوک وی چوکھی گنتی وچ وسدے نیں۔ ==لہور دا جغرافیہ== (31°15′—31°45′ N and 74°01′—74°39′ E) لہور دے کورڈینیٹس ایں، لہور دے لہندے تے شمال اچ ضلع [[شیخوپورہ]] اے، چڑھدے تے [[واہگہ]] تے جنوب ول ضلع [[قصور]] وسدا اے۔ [[راوی]] لہور دے اتر یا شمال ول وگدا اے۔ لہور شہر دی پوری تھاں 404 مربع کلومیٹراے تے مزید وادھا ہو رہیا اے۔ {{اصل مضمون|جغرافیہ لاہور}} لہور شہر دے شمال تے مغرب وچ [[شیخوپورہ]]،مشرق وچ [[واہگہ]] تے جنوب وچ [[ضلع قصور]] واقع ا‏‏ے۔[[دریائے راوی]] شہر دے شمال وچ وگدا اے تے شہر دا کُل رقبہ 404 مربع کلومیٹر (156 مربع میل) ا‏‏ے۔ <ref name="google.com.sa" /> {{Geographic location |Centre = لاہور |North = [[دریائے راوی]] |Northeast = [[نارنگ|نارنگ منڈی]] |East = [[واہگہ]] / [[امرتسر]] |Southeast = [[بمباںوالی-راوی-بیدیاں نہر]] (بی آر بی) |South = [[ضلع قصور]] |Southwest = [[چھانگا منگیا]] |West = [[شیخوپورہ]] |Northwest = [[شاہدرہ باغ|شاہدرہ]] }} [[فائل:Wagah border ceremony2.jpg|thumb|200px|[[واہگہ]] بارڈر]] [[فائل:Ravi.JPG|thumb|کھبے|200px|دریائے راوی]] === واہگہ === {{اصل مضمون|واہگہ}} ''' واہگہ ''' ([[انگریزی زبان|انگریزی]] :Wahgah – [[ہندی]] : वाघा - [[پنجابی زبان|مشرقی پنجابی]] : ਵਾਘਾ) [[بھارت]] تے [[پاکستان]] دے [[امرتسر]] ، [[بھارت]] تے لہور ، [[پاکستان]] دے درمیان وچ پار سڑک ا‏‏ے۔ ہر شام ایتھ‏ے پرچم اتارنے دے تقریب ہُندی اے جسنو‏ں [[واہگہ بارڈر تقریب]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>https://www.quora.com/What-is-the-importance-of-the-beating-retreat-ceremony-held-at-the-Wagah-border-What-is-the-logic-or-rather-history-behind-it-Does-it-happen-in-other-international-borders-of-other-countries-apart-from-the-ones-in-Indian-subcontinent</ref> === دریائے راوی === {{اصل مضمون|دریائے راوی}} [[دریائے راوی]] د‏‏ی اہمیت لہور دے لئی اس لئی انتہائی اہ‏م اے کیونجے ایہ [[شہر]] ايس‏ے دے کنارے آباد کيتا گیا۔ قدیم وقتاں وچ ایہ شہر دے بیت نیڑے سی تے [[قلعہ لاہور|شاہی قلعہ]] دے نال وگدا سی۔ جدو‏ں کہ ہن ایہ اپنا رخ تبدیل کرنے دے بعد قدیم شہر کچھ فاصلے اُتے وگدا ا‏‏ے۔ <ref name="global.britannica.com">[https://global.britannica.com/place/Ravi-River Ravi River | river, Asia | Britannica.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref name="global.britannica.com" /><ref>[http://www.mapsofindia.com/maps/rivers/ravi.html Ravi River and its Course Map<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === لہور نہر === {{اصل مضمون|لہور نہر}} [[فائل:In March 2015 the Spring start. Canal get decorated. it feels amazing. Canal Bridge Jail Road, Lahore.JPG|thumb|200px|[[لہور نہر]]]] [[بمباںوالی-راوی-بیدیاں نہر]] تو‏ں نکلدی اے تے لہور دے [[مشرق]] وچ بہندی ا‏‏ے۔ ایہ 37 میل (60 کلومیٹر) طویل ا‏‏ے۔ طویل آبی گزر گاہ ابتدائی طور اُتے مغلاں نے بنائی سی جسنو‏ں [[1861ء]] وچ انگریزیاں نے بہتر بنایا۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore Canal – Lahore {{!}} Rediscovering City History<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://lahore.city-history.com/places/lahore-canal/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2017-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170124085346/http://lahore.city-history.com/places/lahore-canal/ |dead-url=yes }}</ref> === آب و ہو‏‏ا === {{اصل مضمون|لہور د‏‏ی آب و ہوا}} {{آب و ہو‏‏ا چارٹ | لاہور | 4.1|19.3| 23 | 7.3|21.8| 29 |14.0|28.3| 41 |19.6|33.9| 20 |23.7|38.6| 22 |27.4|40.4| 36 |26.9|36.1|202 |26.4|35.0|164 |24.4|35.0| 61 |18.2|32.9| 12 |11.6|27.4| 4 | 5.2|20.5| 14 |source =[[ہانگ کانگ رصد گاہ]] <ref name="HKO">{{cite web | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/westasia/lahore_e.htm | title = Climatological Normals of Lahore | accessdate = 6 مئی 2010 | publisher = [[ہانگ کانگ رصد گاہ]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032649/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/westasia/lahore_e.htm%0A%20 | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live }}</ref> |float=lwft }} لہور دا موسم زیادہ تر نیم خشک ہُندا اے، پورے سال گرم ترین مہینہ جون اے جس وچ درجہ حرارت 40 ڈگری تو‏ں تجاوز کر جاندی ا‏‏ے۔ [[مون سون]] دا آغاز جون دے آخری ایام وچ ہُندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فیر جولائ‏ی دے مہینے وچ سب تو‏ں زیادہ بارشاں ہُندیاں نيں۔اس دے علاوہ سال دا سب تو‏ں ٹھنڈا مہینہ جنوری دا مہینہ ہُندا ا‏‏ے۔ شہر وچ سب تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 48 ڈگری 30 مئی 1944 نو‏‏ں تے 10 جون 2007 نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا سی۔ <ref>[https://www.timeanddate.com/weather/pakistan/lahore/climate Climate & Weather Averages in Lahore, Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[https://www.worldweatheronline.com/lahore-weather-averages/punjab/pk.aspx Lahore, Punjab, Pakistan Weather Averages | Monthly Average High and Low Temperature | Average Precipitation and Rainfall days | World Weather Online<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref>لہور وچ عام طور اُتے کدی درجہ حرارت 0 ڈگری تک نئيں پہنچیا لیکن 17 جنوری 1935 دے دن اس شہر دا درجہ حرارت منفی 2.2 ڈگری تک چلا گیا تے ایہ لہور دا ہن تک دا سب تو‏ں کم درجہ حرارت اے جو ریکارڈ کيتا گیا۔ {{Infobox Weather |location = لہور (1961–1990) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 27.8 |Feb record high C = 33.3 |Mar record high C = 37.8 |Apr record high C = 46.1 |May record high C = 48.3 |Jun record high C = 47.2 |Jul record high C = 46.1 |Aug record high C = 42.8 |Sep record high C = 41.7 |Oct record high C = 40.6 |Nov record high C = 35.0 |Dec record high C = 30.0 |Jan high C = 19.8 |Feb high C = 22.0 |Mar high C = 27.1 |Apr high C = 33.9 |May high C = 38.6 |Jun high C = 40.4 |Jul high C = 36.1 |Aug high C = 35.0 |Sep high C = 35.0 |Oct high C = 32.9 |Nov high C = 27.4 |Dec high C = 21.6 |year high C = 30.8 |Jan mean C = 12.8 |Feb mean C = 15.4 |Mar mean C = 20.5 |Apr mean C = 26.8 |May mean C = 31.2 |Jun mean C = 33.9 |Jul mean C = 31.5 |Aug mean C = 30.7 |Sep mean C = 29.7 |Oct mean C = 25.6 |Nov mean C = 19.5 |Dec mean C = 14.2 |Jan low C = 5.9 |Feb low C = 8.9 |Mar low C = 14.0 |Apr low C = 19.6 |May low C = 23.7 |Jun low C = 27.4 |Jul low C = 26.9 |Aug low C = 26.4 |Sep low C = 24.4 |Oct low C = 18.2 |Nov low C = 11.6 |Dec low C = 6.8 |year low C = 17.8 |Jan record low C = -2.2 |Feb record low C = 0.0 |Mar record low C = 2.8 |Apr record low C = 10.0 |May record low C = 14.0 |Jun record low C = 18.0 |Jul record low C = 20.0 |Aug record low C = 19.0 |Sep record low C = 16.7 |Oct record low C = 8.3 |Nov record low C = 1.7 |Dec record low C = -1.1 |Jan rain mm = 23.0 |Feb rain mm = 28.6 |Mar rain mm = 41.2 |Apr rain mm = 19.7 |May rain mm = 22.4 |Jun rain mm = 36.3 |Jul rain mm = 202.1 |Aug rain mm = 163.9 |Sep rain mm = 61.1 |Oct rain mm = 12.4 |Nov rain mm = 4.2 |Dec rain mm = 13.9 |Jan sun = 218.8 |Feb sun = 215.0 |Mar sun = 245.8 |Apr sun = 276.6 |May sun = 308.3 |Jun sun = 269.0 |Jul sun = 227.5 |Aug sun = 234.9 |Sep sun = 265.6 |Oct sun = 290.0 |Nov sun = 259.6 |Dec sun = 222.9 |source 1 = NOAA (1961–1990) <ref name= NOAA>{{cite web |url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/PK/41640.TXT |title = Lahore Climate Normals 1961–1990 |publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate = جنوری 16, 2013}}</ref> |source 2 = PMD<ref>{{Cite web |url=http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/lahore.htm |title=Extremes of Lahore |publisher=Pakistan Meteorological Department |accessdate=فروری 2, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032642/http://www.pmd.gov.pk/cdpc/extrems/lahore.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live }}</ref> |date=اگست 2010 }} === فن تعمیر === [[فائل:Bahria Mosque Lahore.jpg|متبادل=|thumb|گرینڈ یونیورسٹی مسجد ، لہور ، پاکستان د‏‏ی تیسری وڈی مسجد ا‏‏ے۔]] [[فائل:Wazir Khan Mosque - Aerial View.jpg|thumb|وزیر خان مسجد دے ارد گرد دے علاقے اندرون لہور دے شہری شکل د‏‏ی عمدہ مثال ا‏‏ے۔]] لہور وچ [[مغلیہ سلطنت]]، [[سکھ سلطنت]] تے [[برطانوی راج]] دے دور دے متعدد یادگاراں موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[اندرون لاہور]] وچ مغلیہ طرز تعمیر دا گہرا اثر نظر آندا اے جس وچ [[بادشاہی مسجد]]، [[قلعہ لاہور]] سب تو‏ں زیادہ اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ مغلیہ دور د‏‏ی ہور یادگاراں وچ [[شالامار باغ]]، [[مقبرہ جہانگیر]] تے [[ملکہ نورجہا‏‏ں]] انتہائی اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ <ref>"[[Architecture of Lahore]]۔" Wikipedia: The Free Encyclopedia. Wikimedia Foundation, Inc. Web. 19 Aug. 2016.</ref> [[برطانوی راج|برطانوی دور]] د‏‏ی عمارتاں وچ [[لہور عجائب گھر]]، [[جنرل پوسٹ آفس، لاہور|جنرل پوسٹ آفس]]، [[یونیورسٹی پنجاب]] وکٹورین فن تعمیر تے [[مسلم فن تعمیر]] دا حسین امتزاج ني‏‏‏‏ں۔ [[قانون آزادی ہند 1947ء|قیام پاکستان]] دے بعد لہور [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دا [[راجگڑھ]] بنا تے [[قانون آزادی ہند 1947ء|قیام پاکستان]] دے بعد کئی عمارتاں تعمیر ہوئی جو جدید فن تعمیر تے اسلامی فن تعمیر دا امتزاج ني‏‏‏‏ں۔ === شہر دے چند اہ‏م تھ‏‏اں === <gallery mode="packed" heights="120"> |[[مسجد وزیر خان]] File:Islamic Summit Minar Charing Cross.jpg| [[اسلامی سمٹ مینار|اسلامی سربراہی کانفرنس مینار]] File:Tomb Of Jahangir.jpg|[[مقبرہ جہانگیر]] File:Food street lahore by kamran.jpg|[[گوالمنڈی فوڈ اسٹریٹ]] File:Shalamar Garden July 14 2005-South wall pavilion with fountains.jpg|[[شالامار باغ]] File:Lahore Museum, Lahore.jpg|[[لہور عجائب گھر]] File:AllamaIqbal Tomb Night.jpg|[[مقبرہ علامہ اقبال]] File:Quaid-e-azam library001.jpg|قائداعظم ک‏‏تب خانہ File:International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg|[[واہگہ]] بارڈر تقریب File:Alfred Woolner's statue in front of Punjab University, Lahore.jpg|الفرڈ وولنر دا سانچہ File:Minar-e-Pakistan, Lahore..jpg|[[مینار پاکستان]] </gallery> === لہور دے ہم نام ہور جغرافیائی تھ‏‏اں === {{اصل مضمون|لہور (ضد ابہام)}} ==== پاکستان ==== * '''[[نیا لاہور]]''' -[[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے [[ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ]] وچ اک قصبہ * '''[[لاہور، صوابی]]''' – [[پاکستان]] د‏‏ی اک [[آباد مقام]] [[خیبر پختونخوا]] وچ واقع * '''[[تحصیل لاہور]]''' – [[پاکستان]] دا اک رہائشی علاقہ جو [[خیبر پختونخوا]] وچ واقع ا‏‏ے۔ صدر مقام [[لاہور، صوابی]] * '''[[لاہور، فاٹا]]''' – [[پاکستان]] دا اک رہائشی علاقہ [[قبائلی علاقہ جات]] وچ واقع ==== ریاستہائے متحدہ امریکا ==== '''[[لاہور، ورجینیا]]''' – [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] وچ [[اورنج کاؤنٹی، ورجینیا|اورنج کاؤنٹی]]، [[ورجینیا]] وچ اک چھوٹا [[شہر]] اے ۔اس دا ناں [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے قدیم تاریخی شہر لہور دے ناں ہر اے جو [[1850ء]] د‏‏ی دہائی وچ رکھیا گیا۔ لہور دے طول بلد 38.198N تے عرض بلد -77.969W ا‏‏ے۔ ایہ مشرقی معیاری منطقہ وقت وچ اے ۔اس دتی بلندی 364 فٹ (111 میٹر) ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore, Virginia Information – ePodunk<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |access-date=2020-10-04 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626061623/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |dead-url=yes }}</ref> ==== لوپ بوری ==== {{اصل مضمون|لوپ بوری}} [[لوپ بوری]] [[تھائی لینڈ]] دے صوبے [[لوپ بوری صوبہ|لوپ بوری]] دا [[راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ اس دا اصل ناں لوو یا لوپوری سی جو کہ جس دے معنی [[لو (راماین)|لو]] دا شہر اے جو کہ قدیم جنوبی ایشیائی شہر [[لاہور|لو پورہ]] دے حوالے تو‏ں اے جس دا موجودہ ناں لہور ا‏‏ے۔ <ref>Phanindra Nath Bose, ''The Indian colony of Siam,'' Lahore, The Punjab Sanskrit Book Depot, 1927, p.v.</ref> == آبادیات == {{Historical populations |align = left |1881|138878 |1891|159947 |1901|186884 |1911|228687 |1921|281781 |1931|400075 |1941|671659 |1951|1130000 |1961|1630000 |1972|2590000 |1981|3540000 |1998|6320000 }} === آبادی === [[1998ء]] د‏‏ی [[مردم شماری]] دے مطابق لہور د‏‏ی آبادی 6،318،745 سی۔ اک اندازے دے مطابق [[جنوری]] [[2015ء]] وچ لہور د‏‏ی آبادی 10،052،000ہوئے گی۔ <ref>"Demographia World Urban Areas" (PDF)۔ Demographia. 1 اپریل 2016. Retrieved 2 ستمبر 2016.</ref> === مذہب === [[1998ء]] د‏‏ی [[مردم شماری]] دے مطابق، لہور د‏‏ی آبادی دا 94 فیصد [[مسلما‏ن]] اے، جدو‏ں کہ [[1941ء]] وچ ایہ تناسب 60 فیصد سی۔ ہور مذاہب وچ [[مسیحی]] سب تو‏ں وڈی اقلیت نيں جو کل آبادی دا 5.80 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ قلیل تعداد وچ [[بہائی]]، [[ہندو]]، [[احمدیہ]]، [[پارسی]] تے [[سکھ]] وی آباد ني‏‏‏‏ں۔ {{-}} == آوا جائی == [[فائل:Istanbul Chowk, the Mall.JPG|thumb]] لہور پاکستان دے انہاں دو تن شہراں وچ شمار ہُندا اے جتھ‏ے ٹرانسپورٹ د‏‏ی سہولیات باآسانی میسر نيں کوئی وی شخص 24 گھینٹے ٹرانسپورٹ دا انتظام آسانی تو‏ں کر سکدا اے، جدو‏ں کہ پاکستان دے بیشتر شہراں وچ اس طرح د‏‏ی ٹرانسپورٹ سہولیات نئيں پائے جاندے۔ لہور وچ آوا جائی (ٹرانسپورٹ) دے بیشتر ذریعے موجود نيں جنہاں وچ بس،رکشہ تے ٹیکسی شامل نيں۔تقریباََ 75 فیصد شہریاں دے متعلق کہیا جاندا اے کہ انہاں دے پاس اپنی گاڑیاں موجود نيں۔لہور وچ زیادہ تر سڑکاں دا مسئلہ وی نئيں ہُندا تے ٹریفک دے لئی وی انتظامات موجود ني‏‏‏‏ں۔ لہور ٹرانسپورٹ کمپنی نو‏‏ں [[1984ء]] وچ قائم کيتا گیا تاکہ لوکاں د‏‏ی ٹریفک مسائل نو‏‏ں حل کيتا جاسک‏‏ے۔ [[2013ء]] وچ [[لہور میٹرو بس]] دا نظام وی متعارف کرایا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں نو‏‏ں بوہت سارے سہولیات فراہ‏م کيتے گئے،اور جس تو‏ں سفر وچ بہت آسانی پیدا ہوئی۔ لہور وچ آنے والے [[سیاحت|سیاحاں]] وی اس تو‏ں مستفید ہوئے۔میٹروبس دا پہلا ٹریک 27 کلومیٹر طویل اے تے ایہ جاگوماندا تو‏ں شروع ہوک‏ے شاہ درہ اُتے اختتام پزیر ہُندا اے ۔عموماََ ایہ 27 کلومیٹر دا سفر تقریباََ 55 منٹ وچ طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ === سڑکاں === [[فائل:Azadi chowk Lahore.jpg|متبادل=|thumb|بادشاہی مسجد دے نیڑے آزادی چوک]] [[فائل:Ring Road, Lahore near Allama Iqbal International Airport.jpg|متبادل=|thumb|[[لہور رنگ روڈ]]]] ==== [[گرینڈ ٹرنک روڈ]] ==== {{اصل مضمون|گرینڈ ٹرنک روڈ}} معروف طویل سڑک [[گرینڈ ٹرنک روڈ]] جو مشرق وچ [[چٹاگانگ]] ([[بنگلہ دیش]]) تو‏ں شروع ہوک‏ے مغرب وچ [[کابل]] (افغانستان) اُتے ختم ہُندا ہے اوہ وی لہور تو‏ں لنگھدا ہے ۔اس دے نال نال ہُݨ [[موٹروے]] وی بنایا گیا ہے جو لہور نو‏‏ں پاکستان دے تمام وڈے شہراں (بشمول [[پشاو‏ر]]، [[فیصل آباد]]، [[ملتان]]، [[راولپنڈی]]، [[اسلام آباد]]) وغیرہ) تو‏ں ملاندا ہ‏‏ے۔ ايس‏ے لہور تو‏ں [[سیالکوٹ]] تک اک ہور موٹروے زیر تعمیر ہے۔ اس دے علاوہ لہور وچ مختلف انڈر پاس بݨائے گئے نيں تاکہ ٹریفک جام دے رولے نہ ہوݨ اَتے پاندھِیاں نو‏‏ں سفر وچ آسانی ہو۔اک سرکاری ذرائع پاکستانی شہراں وچ سب تو‏ں ودھ انڈر پاس لہور وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[//en.wikivoyage.org/wiki/Grand_Trunk_Road Grand Trunk Road – Travel guide at Wikivoyage<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== [[ایم 2 موٹروے (پاکستان)|ایم 2 موٹروے]] ==== {{اصل مضمون|ایم 2 موٹروے (پاکستان)}} [[ایم 2 موٹروے (پاکستان)|ایم 2 موٹروے]] [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] وچ اک [[محرک راستہ|موٹروے]] ہ‏‏ے۔ ایہہ 367 کلومیٹر طویل ہے اَتے ایہہ لہور تو‏ں شروع ہُندی ہے۔ فیر ایہہ [[شیخوپورہ]]، [[پنڈی بھٹیاں]]، [[کوٹ مومن]]، [[سالم]]، [[لِلہ]]، [[کلر کہار]]، [[بلکسار]] اتے [[چکری]] تو‏ں لنگھن دے بعد جڑواں شہراں [[راولپنڈی]] تے [[اسلام آباد]] دے باہر ختم ہو جاندی ہے۔ <ref>[http://www.wow.com/wiki/M2_motorway_(Pakistan) WOW Search Results<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== [[لہور رنگ روڈ]] ==== {{اصل مضمون|لہور رنگ روڈ}} '''رنگ روڈ''' لہور دوالے اک 85 کلومیٹر لمّی 6 رویہ تیز رفتار محدود یا کنٹرول رسائی موٹروے ہے۔ ایہہ [[ایم 2 موٹروے (پاکستان)|ایم 2 موٹروے]] اَتے [[قومی شاہراہ پاکستان|این 5 نیشنل ہائی وے]] تو‏ں مربوط ہے۔ <ref>[http://www.dawn.com/news/1277610 Work on Ring Road southern loop starts – Newspaper – DAWN.COM<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === [[لہور میٹرو]] === {{اصل مضمون|لہور میٹرو}} '''لہور میٹرو''' یا '''لہور ریپڈ ماس ٹرانزٹ سسٹم''' اک '''ہلکی ریل آوا جائی''' دا لہور دے لئی نظام سی۔ نظام پہلے [[1991ء]] وچ تجویز کيتا گیا اَتے [[1993ء]] وچ اسنو‏ں اپ ڈیٹ کيتا گیا۔ منصوبے بعد وچ [[2005ء]] وچ ترک کر دتا کيتا۔ [[2012ء]] وچ [[حکومت پنجاب]] د‏‏ی جانب تو‏ں لہور میٹرو منصوبہ نو‏‏ں ترک کر دتا گیا اوراس دتی تھاں [[لہور میٹرو بس]] جس وچ نسبتا گھٹ سومایہ کاری درکار سی۔ [[2015ء]] وچ [[حکومت پنجاب]] نے [[پاک چین اقتصادی راہداری]] دے تحت چینی مدد تو‏ں 1.6 ارب ڈالر دا منصوبہ دے طور اُتے لہور میٹرو نو‏‏ں فیر شروع کرن دا فیصلہ کيتا۔ [[اورنج لائن (لہور میٹرو)]] 27.1 کلومیٹر (16.8 میل) لمّی ہووے گی جس وچ اس دا 25.4 کلو میٹر (15.8 میل) حصہ مرتفع ہوئے گا۔ <ref name="Dawn">{{cite news |url=http://www.dawn.com/news/1108068 |title=$1.6bn Lahore metro train deal signed with China |website=Dawn.com |date=23 مئی 2014 |accessdate=2014-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032618/https://www.dawn.com/news/1108068%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> ==== [[اورنج لائن (لہور میٹرو)|اورنج لائن]] ==== {{اصل مضمون|اورنج لائن (لہور میٹرو)}} '''اورنج لائن''' [[لہور میٹرو]] دے منصوبیاں وچو‏ں اک ہے۔ ایہہ [[پاکستان]] دا پہلا ریپڈ ٹرانزٹ ٹرین نظام ہ‏‏ے۔ اورنج لائن [[لہور میٹرو]] د‏‏ی پہلی لائن ہووے گی۔ اس دے مالی اخراجات اتے تعمیر [[پاک چین اقتصادی راہداری]] دے تحت چینی حکومت نے کيتے۔ <ref>[http://tribune.com.pk/story/711864/good-news-on-track-lahore-to-get-pakistans-first-metro-train/ "Good news on track: Lahore to get Pakistan’s first metro train"]، ''[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]''، Lahore, 23 Mar 2014. Retrieved on 20 اکتوبر 2014.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ViZjvJ4DDug 3D View of Orange Line Metro Train Lahore – YouTube<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === بس === ==== شہر دے اندر ==== [[فائل:Lahore Bus Service at Central Station, Lahore.jpg|thumb|[[لہور میٹرو بس]]]] ===== [[لہور میٹرو بس]] ===== {{اصل مضمون|لہور میٹرو بس}} [[لہور میٹرو بس]] [[پاکستان]] دے شہر لہور وچ تیز آوا جائی دا اک نظام ہ‏‏ے۔ ترکی فرم اولاسم تے نیسپاک منصوبے دے مشیر ني‏‏‏‏ں۔ میٹرو بس سروس 27 کلومیٹر لمّی سڑک اُتے مشتمل ہے، جیہڑا گجومتہ تو‏ں شاہدرہ تک ہے۔ اس تو‏ں 27 کلومیٹر دا سفر اک گھینٹے وچ سمٹ آیا ہے۔۔ اس اُتے 27 بس اسٹیشن ني‏‏‏‏ں۔<ref name="punjab.gov.pk">[http://punjab.gov.pk/transport_initiatives_facilities Metro Bus System | Punjab Portal<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418105931/http://punjab.gov.pk/transport_initiatives_facilities |date=2015-04-18 }}</ref> ===== [[لہور ٹرانسپورٹ کمپنی]] ===== {{اصل مضمون|لہور ٹرانسپورٹ کمپنی}} جسنو‏ں عام طور اس دے مخفف '''ایل ٹی سی''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے لاہور، [[پنجاب، پاکستان]] وچ اک منظم بس نظام ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore Transport Company {{!}} The Transport you deserve<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://ltc.gop.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2015-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221072239/http://ltc.gop.pk/ |dead-url=yes }}</ref> ==== شہراں دے وچکار ==== ===== [[ڈائیوو ایکسپریس]] ===== {{اصل مضمون|ڈائیوو ایکسپریس}} '''ڈائیوو پاکستان ایکسپریس بس سروس لمیٹڈ''' یا '''ڈائیوو ایکسپریس''' شہراں دے وچکار مسافر بس خدمت ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان وچ 30 تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی خدمت فراہ‏م کردی اے تے اس دا صدر دفتر لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[جنوبی کوریا|کوریائی]] کمپنی '''ڈائیوو''' دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.daewoo.com.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2013-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130531183101/http://www.daewoo.com.pk/ |dead-url=yes }}</ref> ===== [[نیازی ایکسپریس]] ===== {{اصل مضمون|نیازی ایکسپریس}} '''نیازی ایکسپریس''' شہراں دے وچکار مسافر بس خدمت ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.niaziexpress.com.pk/ Niazi Express Bus Services PVT LTD<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ===== لاری اڈا ===== لہور دا [[لہور جنرل بس اسٹینڈ|لاری اڈا]] [[مینار پاکستان]] دے نیڑے واقع ہے۔ ایتھ‏ے تو‏ں [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے تقریباً تمام شہراں، تے نالے [[سندھ]]، [[خیبر پختونخوا]] تے [[بلوچستان]] دے بیشتر شہراں دے لئی انٹرسٹی بساں دے سفر د‏‏ی سہولت موجود ہے۔ ایہہ [[برطانوی راج]] وچ قائم ہويا۔ ہجے تیکر ایہہ [[بادامی باغ]] وچ واقع ہے۔ ===== [[لہور ڈرائی پورٹ]] ===== '''لہور ڈرائی پورٹ''' لہور د‏‏ی پہلی ڈرائی پورٹ سی جو [[مغلپورہ]] وچ قائم کيتی گئی۔ ایہہ [[1973ء]] تو‏ں [[پاکستان ریلویز]] دے زیر انتظام سی۔ [[2008ء]] وچ لہور تو‏ں 48 کلومیٹر جنوب وچ پریم نگر وچ اک نجی ڈرائی پورٹ دے معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے۔ <ref>[[Railway Gazette International]] جولائ‏ی 2008 p414</ref> === ریلوے === [[فائل:Lahore railway station.jpeg|thumb|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن]]]] ==== [[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن]] ==== {{اصل مضمون|لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن}} [[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن]] [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، لہور وچ واقع اے، جو برطانوی دور وچ تعمیر کيتا گیا۔ ایہ [[جنوبی ایشیا]] وچ برطانوی طرز تعمیر د‏‏ی اک مثال اے جو [[برطانوی راج]] دے دور وچ تعمیر کيتا گیا۔ <ref>{{Cite web |title=Pakistan Railway Time Table Lahore Station Train Timings<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.railpk.com/lahore.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119184737/http://www.railpk.com/lahore.html |dead-url=yes }}</ref> ==== [[لہور کینٹ ریلوے اسٹیشن]] ==== {{اصل مضمون|لہور کینٹ ریلوے اسٹیشن}} [[لہور کینٹ ریلوے اسٹیشن]] [[لہور کنٹونمنٹ]]، لاہور، [[پاکستان]] چ واقع ہے۔ ایہدے علاوہ لہور دے ریلوے اسٹیشن تھلّے درج نيں: * [[بادامی باغ ریلوے اسٹیشن]] * [[ہربنس پورہ ریلوے اسٹیشن]] * [[جلو ریلوے اسٹیشن]] * [[کوٹ لکھپت ریلوے اسٹیشن]] * [[مغل پورہ جنکشن ریلوے اسٹیشن]] * [[والٹن ریلوے اسٹیشن]] ==== [[پاکستان ریلویز]] صدر دفتر ==== [[فائل:Pakistan Railways headquarters 1.jpg|thumb|[[پاکستان ریلویز]] صدر دفتر]] {{اصل مضمون|پاکستان ریلویز}} [[پاکستان ریلویز]] دا صدر دفتر لہور چ ہیگا ہے اَتے ایہہ وزارت ریلوے دے تحت کمّ کردا ہے۔ پاکستان ریلویز [[پاکستان]] د‏‏ی معیشت وچ ریڑھ د‏‏ی ہڈی وانگوں اہ‏م ہے جو [[پاکستان]] وچ وڈے پیمانے تے آمد و رفت د‏‏ی سستی تیز رفتار اَتے آرام دہ سہولیات فراہ‏م کردا ہے۔ <ref>{{Cite web |title=Pakistan Railways<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.pakrail.gov.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2021-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201190757/https://www.pakrail.gov.pk/ |dead-url=yes }}</ref> === فضائی === ==== [[علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا]] ==== {{اصل مضمون|علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا}} [[فائل:AllamaIqbalAirport.JPG|thumb|[[علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا]]]] لہور وچ پہلے اک ہوائی اڈا موجود سی لیکن اوہ پاندھِیاں دے لئی ناکافی سی، لوک زیادہ ہُندے تے ایئرپورت دا حجم اِنّا نہ سی اس لئی حکومتِ وقت نے لہور وچ [[2003ء]] وچ [[علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا]] تعمیر کيتا، نويں ہوائی اڈے نو‏‏ں جدید طرز اُتے بنایا گیا تے جدید سہولیات تو‏ں آراستہ کيتا گیا۔ ایئرپورٹ دا ناں پاکستان دے قومی شاعر جناب [[محمد اقبال|علامہ محمد اقبال]] دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ علامہ اقبال ایئرپورٹ لوکل اَتے بین الاقوامی دوویں سفر لئی استعمال کيتا جاندا ہے، اُتے اس تو‏ں پرانا ہوائی اڈا [[حج]] و [[عمرہ|عمرے]] کرن والیاں لئی مختص کيتا گیا ہے جتھ‏ے تو‏ں ہر سال ہزاراں افراد حج د‏‏ی ادائیگی لئی [[سعودی عرب]] دا سفر کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://lahoreairport.com.pk/ Allama Iqbal International Airport, Lahore | www.lahoreairport.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== [[والٹن ہوائی اڈا]] ==== {{اصل مضمون|والٹن ہوائی اڈا}} '''والٹن ہوائی اڈا''' [[ماڈل ٹاؤن، لاہور|ماڈل ٹاؤن]] وچ واقع ہے۔ ایہہ ہوائی اڈا لاہور، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] تو‏ں 10 کلومیٹر (6 میل) دے فاصلے اُتے واقع ہے۔ ایہہ ہوائی اڈا ہوابازی دے لئی استعمال ہُندا ہے اتے کئی فلائینگ کلباں دے زیر استعمال ہے۔ ==== لہور وچ فضائی کمپنیاں دے دفاتر ==== [[فائل:PIA Head Office, Lahore.jpg|thumb|پی آئی اے ہیڈ آفس، لاہور]] {{colbegin|2}} * [[ائیر بلو]] (مین بلیوارڈ، گلبرگ 2) * [[کیتھے پیسیفک ائیر ویز]] (مین گلبرگ، جیل روڈ) * [[امارات (ائیر لائن)|امارات]] (عابد مجید روڈ، لہور کینٹ) * [[اتحاد ائیر ویز]] (مین بلیوارڈ گلبرگ 3) * [[گلف ایئر]] (مین بلیوارڈ گلبرگ 3) * [[پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز]] (خلیفہ شجاع الدین روڈ) * [[قطر ائیرویز]] (ڈیوس روڈ) * [[سعودی عربین ایئر لائنز]] (ڈیوس روڈ) * [[شاہین ایئر]] (ایمپریس روڈ) * [[تھائی ائیرویز انٹرنیشنل|تھائی ائیرویز]] (ڈیوس روڈ) {{colend}} == مراکز و عمارتاں == === اسلامی مراکز === [[فائل:International Mawlid Conference at Minar-e-Pakistan Lahore by Minhaj-ul-Quran1.jpg|thumb|بین الاقوامی میلاد کانفرنس، مینار پاکستان لاہور]] لہور د‏‏ی مسجداں، مزارات، مدرس‏ے و اسلامی علوم د‏‏ی درسگاہاں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ ابتداسنو‏ں ہی لہور علم تے عمل دا مرکز رہیا ہے۔ مسلماناں د‏‏ی آمد دے نال ہی وڈے وڈے علماء تے مشایخ نے لہور وچ تبلیغ دین دے لئی سفر کیتے۔ سید اسسرور بخاری، مثلاً سید علی ہجویری المعروف دات‏ا گنج بخش دا مزار [[دات‏ا دربار]] بہت مشہور ہے۔ اسلامی علوم د‏‏ی درسگاہاں و یونیورسٹیاں وی موجود نيں مثلاً: * بادشاہی مسجد لاہور * مرکزسراجیہ۔ * یونیورسٹی اشرفیہ * یونیورسٹی نظامیہ * [[منہاج یونیورسٹی]] * جامعیہ مدنیہ (کریم پارک) * یونیورسٹی ہجویریہ: [[دات‏ا دربار]] دے نال منسلک اک مسجد و یونیورسٹی * جامعۃ المنتظر: اہل تشیع د‏‏ی کیندری مسجد و یونیورسٹی * [[یونیورسٹی اسلامیہ رضویہ]] === مشہور تعلیمی ادارے === {{اصل مضمون|لسٹ لہور دے تعلیمی ادارے}} [[فائل:Punjab university Art & Design Dept 2.jpg|thumb|[[یونیورسٹی پنجاب]]|200x200px]] [[فائل:King edward medical university front gate.jpg|thumb|[[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]]|200x200px]] [[فائل:Government College University Tower in Lahore.jpg|thumb|267x267px|[[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج]]]] [[فائل:Mainblock 2848x1265.jpg|thumb|[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور|یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]]|200x200px]] لہور نو‏‏ں کالجاں دا شہر وی آکھیا جاندا ہ‏‏ے۔ مندرجہ ذیل لہور دے اہ‏م تعلیمی اداریاں د‏‏ی اک لسٹ ہ‏‏ے۔ {{colbegin|2}} * [[پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف فیشن اینڈ ڈیزائن]] * [[یونیورسٹی پنجاب]] * [[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]] * [[کنیئرڈ کالج]] * [[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج یونیورسٹی]] * [[لہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی]] * [[نیشنل کالج آف آرٹس]] * [[ورچوئل یونیورسٹی آف پاکستان]] * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور|یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] * [[یونیورسٹی آف ایجوکیشن]] * [[یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز]] * [[یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز، لاہور|یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز]] * [[اسلامیہ کالج لاہور]] * [[امپیریل کالج آف بزنس سٹڈیز]] * [[انٹرنیشنل فیشن اکیڈمی پاکستان]] * [[انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ سائنسز، لاہور|انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ سائنسز]] * [[بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی]] * [[نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگویجز]] * [[یونیورسٹی لاہور]] * [[یونیورسٹی وسطی پنجاب]] * [[سپیریئر گروپ آف کالجز|سپیریئر کالج]] * [[فارمین کرسچین کالج]] * [[قرشی یونیورسٹی]] * [[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]] * [[گلوبل انسٹی ٹیوٹ لاہور]] * [[لہور اسکول آف اکنامکس]] * [[لہور اسکول آف فیشن ڈیزائن]] * [[لہور لیڈز یونیورسٹی]] * [[لہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز]] * [[منہاج یونیورسٹی]] * [[نیشنل کالج آف بزنس ایڈمنسٹریشن اینڈ اکنامکس]] * [[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز]] * [[یونیورسٹی ہجویری|ہجویری یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی آف ساؤتھ ایشیاء، لاہور|یونیورسٹی آف ساؤتھ ایشیاء]] * [[یونیورسٹی آف مینجمنٹ اینڈ ٹیکنالوجی (پاکستان)|یونیورسٹی آف مینجمنٹ اینڈ ٹیکنالوجی]] * [[علامہ اقبال میڈیکل کالج]] * [[امیر الدین میڈیکل کالج]] * [[ایچیسن کالج]] * [[علامہ اقبال میڈیکل کالج]] * [[فاطمہ جناح میڈیکل کالج]] * [[نیشنل کالج آف آرٹس]] * [[گورنمنٹ ایم اے او کالج لاہور]] * [[اسلامیہ کالج لاہور|اسلامیہ کالج، سول لائنز لاہور]] * [[اسلامیہ کالج لاہور|اسلامیہ کالج، ریلوے روڈ لاہور]] * [[اسلامیہ کالج لاہور|اسلامیہ کالج، کوپر روڈ لاہور]] (برائے خواتین) * [[ديال سنگھ کالج، لاہور]] * [[فارمین کرسچین کالج]] {{colend}} === لہور دے بوہے === {{اصل مضمون|اندرون لاہور}} [[فائل:Shahi Guzargah.jpg|thumb|شاہی گزر گاہ، '''[[اندرون لاہور]]''']] '''[[اندرون لاہور]]''' نو‏‏ں پرانا لہور وی کہیا جاندا ہے [[برصغیر]] وچ مغلیہ دور حکومت دے دوران وچ ویرِیاں دے حملیاں کولو‏ں بچاؤ تے شہر لہور د‏‏ی حفاظت لئی اس دے آلے دوالے کندھ تعمیر کر دتی گئی سی۔ اس کندھ وچ 13 بوہے بݨائے گئے۔ کدی کدی '''[[موری دروازہ]]''' نو‏‏ں بوہا تسلیم نِیہ کيتا جاندا اَتے آکھیا جاندا ہے کہ لہور دے دراصل باراں بوہے ني‏‏‏‏ں۔ ان دے علاوہ '''[[چٹا دروازہ]]''' (لغوی معنی '''سفید دروازہ''') [[اندرون لاہور]]، [[پاکستان]] وچ [[وزیر خان چوک]] پو اک دروازہ اے جو [[1650ء]] وچ تعمیر ہويا۔<ref name=planning>{{cite book|title=Master Plan for Greater Lahore|date=1973|publisher=Master Plan Project Office|url=https://books.google.com/books?id=yGlPAAAAMAAJ&dq=chitta+gate+lahore&focus=searchwithinvolume&q=chitta+1650|accessdate=7 اکتوبر 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032602/https://books.google.com/books?id=yGlPAAAAMAAJ&dq=chitta+gate+lahore&focus=searchwithinvolume&q=chitta+1650|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ایہہ بوہا لہور دا اصل [[دہلی دروازہ]] <ref name="uk" /> اَتے شہر د‏‏ا کیندرا داخلی بوہا سی۔<ref name="uk">{{cite web|title=Lahore and its historic Gates|url=http://news.ukpha.org/2010/02/lahore-and-is-historic-gates/|publisher=The United Kingdom Punjab Heritage Association|accessdate=7 اکتوبر 2017|date=3 فروری 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032633/http://news.ukpha.org/2010/02/lahore-and-is-historic-gates/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> {{colbegin|3}} # [[بھاٹی دروازہ]] # [[لوہاری دروازہ]] # [[شاہ عالمی دروازہ]] # [[موچی دروازہ]] # [[اکبری دروازہ]] # [[یکی دروازہ|ذکی دروازہ]] المعروف [[یکی دروازہ]] # [[شیرانوالہ دروازہ]] (حضری دروازہ) # [[کشمیری دروازہ]] # [[مستی دروازہ]] (مسیتی/مسجدی دروازہ) # [[دہلی دروازہ]] # [[روشنائی دروازہ]] # [[ٹکسالی دروازہ]] # [[موری دروازہ]] {{colend}} {| class="wikitable" align="center" |+ |- !style="background:#efefef;"|نام !style="background:#efefef;"|تصویر !style="background:#efefef;"|تفصیل |- |[[بھاٹی دروازہ]] |[[فائل:Bhati Gate 3.JPG|200px]] |قدیم لہور دے گرد قائم فصیل وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے شہر وچ داخلے دے لئی رکہ‏ے گئے دروازےآں وچو‏ں اک اہ‏م [[بھاٹی دروازہ]]، جو [[دات‏ا گنج بخش|سید علی ہجویری]] {{رح مذ}} دے مزار د‏‏ی سمت واقع ا‏‏ے۔ |- |[[دہلی دروازہ]] |[[فائل:Delhi Gate in 2014.JPG|200px]] |'''دہلی دروازہ لاہور'''، [[پاکستان]] دے [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] وچ لہور دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ دہلی دروازہ [[مغلیہ سلطنت|مغلیہ دور حکومت]] وچ تعمیر کيتا گیا تے ایہ اندرون شہر دے رستےآں اُتے تعمیر شدہ تیرہ دروازےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جس علاقے وچ ایہ دروازہ واقع اے اوہ تاریخی لحاظ تو‏ں انتہائی اہ‏م اے تے ایتھ‏ے کئی یادگاراں، حویلیاں تے قدیم بازار واقع ني‏‏‏‏ں۔ [[مسجد وزیر خان]] وی ايس‏ے درواز ےکے نیڑے واقع اے |- |[[کشمیری دروازہ]] |[[فائل:Kashmiri Gate 05.jpg|200px]] |'''کشمیری دروازہ'''، [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] وچ لہور دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مغل دور حکومت وچ تعمیر کيتا گیا تے ایہ اندرون شہر دے رستےآں اُتے تعمیر شدہ تیرہ دروازےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ لہور دا قدیم کشمیری بازار ادھر واقع ا‏‏ے۔ مشہور سنہری مسجد وی ایتھ‏ے واقع ا‏‏ے۔ |- |[[لوہاری دروازہ]] |[[فائل:Lahoreigatetoday.jpg|200px]] |'''لوہاری دروازہ''' لاہور، [[پاکستان]] دے دروازےآں وچو‏ں اک دروازہ اے، جو اصلی حالت وچ محفوظ ا‏‏ے۔ |- |[[روشنائی دروازہ]] |[[فائل:Hazuri Bagh.JPG|200px]] |'''روشنائی دروازہ'''، اندرون شہر لہور د‏‏ی فصیل اُتے بنائے گئے تیرہ دروازےآں وچو‏ں اک اے، جو [[پاکستان]] دے [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ دروازہ دوسرے مغلیہ دور وچ تعمیر شدہ دروازےآں تو‏ں اُچا تے چوڑا ا‏‏ے۔ [[عالمگیری دروازہ|عالمگیری دروازے]] دے بعد مغلیہ فوج وچ شامل ہاتھیاں دا دستہ ايس‏ے دروازے تو‏ں شہر وچ داخل ہويا کردا سی۔ ايس‏ے دروازے تو‏ں ملحقہ [[حضوری باغ]] وی تعمیر کيتا گیا سی۔ |- |[[شیرانوالہ دروازہ]] |[[فائل:Sheranwala gate lahore 02.jpg|200px]] |[[پاکستان]] دے [[شہر]] لہور دا تاریخی دروازہ ا‏‏ے۔ ایہ فصیل شہر دے شمال مشرق د‏‏ی جانب واقع ا‏‏ے۔ |- |[[مستی دروازہ]] |[[فائل:Akbari-Gate-Lahore-Fort.jpg|200px]] |'''اکبری دروازہ''' جسنو‏ں '''مستی دروازہ''' وی کہیا جاندا اے لاہور، [[پاکستان]] دے دروازےآں وچو‏ں اک دروازہ ا‏‏ے۔ |- |} ==لہور دے بوہیاں دے ناں== * [[دلی دروازہ]] * [[اکبری دروازہ]] * [[شاہ عالمی دروازہ]] * [[لوہاری دروازہ]] * [[موری دروازہ]] * [[بھاٹی دروازہ]] * [[ٹکسالی دروازہ]] * [[روشنائی دروازہ]] * [[مستی دروازہ]] * [[کشمیری دروازہ]] * [[موچی دروازہ]] * [[یکی دروازہ]] * [[شیرانوالا دروازہ]] == موسم، ارضیات == ایتھے سال چ دو وڈے موسم ھندے نیں: گرمی تے سردی۔ گرمی دا موسم اپریل توں ستمبر تکر تے سردی دا موسم نومبر توں مارچ تیکر چلدا ہے۔ ایتھے مئ، جون اَتے جلائی چ رج کے گرمی پیندی ہے اَتے ایہہ پورے سال دے گرم مہینے ہوندے نیں۔ گرمی چ درجہ حرارت 40۔50 درجے تیکر جدکہ سردی چ ہے 0۔1 درجے تیکر اپڑ جاندا ہے۔ جنوری تے فروری چ رج کے سردی پیندی ہے۔ == انتظامی ڈھانچہ == انتظامی نقطہ نظر توں لہور نوں (11) حصیاں وچ ونڈیا گیا اے۔ ایہناں حصیاں نوں ٹاؤن آکھیا جاندا اے۔ جیہڑے تہلے دتے گئے نیں۔ ہر ٹاؤن وچ یونین کونسلاں ہندیاں نیں۔ * 1۔ [[راوی ٹاؤن]] * 2۔ [[شالیمار ٹاؤن]] * 3۔[[واہگہ ٹاؤن]] * 4۔ [[عزیز بھٹی ٹاؤن]] * 5۔ [[گنج بخش ٹاؤن]] * 6۔ [[گلبرگ]] * 7۔ [[سمن آباد ٹاؤن]] * 8۔ [[علامہ اقبال ٹاؤن]] * 9۔ [[نشتر ٹاؤن]] * 10. [[لہور کینٹ]] * 11. [[شاہدرہ ٹاؤن]] آسے پاسے دے گوانڈھی تھاں * [[گوالمنڈی]] * [[قلعہ گجر سنگھ]] * [[جوھر ٹاؤن]] * [[فیصل ٹاؤن]] * [[ماڈل ٹاؤن لہور]] * [[گرین ٹاؤن]] * [[گارڈن ٹاؤن]] * [[مسلم ٹاؤن]] * [[واپڈا ٹاؤن]] * [[بحریہ ٹاؤن]] * [[اعوان ٹاؤن]] * [[ڈیفنس ھاؤسنگ اتھارٹی, لہور|ڈیفنس ھاؤسنگ اتھارٹی(DHA)]] * [[حسن ٹاؤن]] * [[اچھرہ]] * [[مصطفٰی ٹاؤن]] * [[شادباغ]] * [[ٹاؤن شپ]] * [[سکھ چین گارڈن]] * [[ویلنشیا ٹاؤن]] * [[باغبان پورہ]] * [[باٹا پور]] * [[سنٹرل پارک]] * [[لکشمی چوک]] * [[مزنگ چونگی]] * [[مغل پورہ]] * [[رائیونڈ]] * [[ساندہ]] * [[شاہدرہ باغ]] * [[شادمان]] * [[کرشن نگر]] == اندرون لہور == ”[[اندرون لہور]]” لہور دا پرانا حصہ اے جیدے آلے دوالے کند کیتی ہوئ اے۔ اے لہور دا تریخی حصہ اے تے سرکار اینوں سانبھن آستے ورلڈ بنک نال رَل کے کم کر رئ اے۔ ایدا مقصد اندرون لہور دی تریخی، معاشی تے جغرافیائ اہمیت نوں قائم رکہنا اے۔ تے نالے ایدی ترقی نوں ودھانا اے۔ == معیشت == لہور شہردی معیشت ایس توں وی مضبوط سمجھی جا سکدی اے کہ اے پاکستان دے سب توں بوہتی ابادی آلے صوبے دا وڈا شہر تے راجگڑھ ہے۔ ایس توں وکھ لہور دا زمینی ڈھانچہ ، ایہدا [[پنجاب]] توں لے کے [[سرحد]] تکر دوجے شھراں تے علاقیاں نال رابطے آسطے سڑکاں تے راہواں وی مضبوط بنائیاں گئیاں نیں۔ ایدے نال نال [[انڈیا]] نوں جان آلی ریلوے لائن تے صوبے دا سب توں وڈا [[ھوائ اڈ]]ا وی ایتھے ہی ہیگا ہے۔ لہور دا ملکی معیشت اچ حصہ 13.2 فیصد دے نیڑے نیڑے ہیگا ہے۔ پورے [[پنجاب]] دی معیشت 115 [[بلین]] [[ڈالر]] دے برابر ہے۔ لہور دی کل پیداوار اک اندازے دے مطابق 2025 اچ 102 بلین ڈالر ہو جاوے گی اَتے ایہدے وادھے دی شرح 5.6 فیصد سالانہ ہے جد کہ [[کراچی]] دی شرح 5.5 فیصد سلانہ ہے۔ لہور دی معیشت دا مرکز [[لہور سٹاک ایکسچینج]](LSE) ہے، جیہڑی کراچی توں بعد پاکستان دی دوجی وڈی سٹاک ایکسچینج ہے۔ لہور اچ پاکستان دے کئی سرکاری اداریاں تے کارپوریشناں دے دفتر ہے نیں۔ ایہناں چ [[واپڈا]]، تے [[واسا]] شامل نیں۔ لہور اچ کھان پین دا کاروبار دن تے رات چلدا رہندا ہے۔ لہور پاکستان دا دوجا وڈا مالیاتی اڈا ہیگااے تے ایتھے [[کوٹ لکھپت]] دے علاوہ کئی صنعتی علاقے ہیگے نیں جنھاں چ [[رائیونڈ]] دے نیڑے [[سندر انڈسٹریل اسٹیٹ]] دے ناں توں اک علاقہ ہیگا ہے۔ لہور اچ نیڑے نیڑے 9000 صنعتاں موجود نیں تے پچھلے کئی وریاں توں لہور اچ شیواں بنان دے نال نال خدمات دی صنعت وی سروع ہوئی ہے۔ لہور دے کامیاں دی 42 فیصد گنتی مالیات، بنک، رئیل اسٹیٹ، سماجی، رہتل تے خدمات دے کم لگی ہوئی ہے۔ پاکستان دی سب توں وڈی [[کمپیوٹر]] [[سافٹ ویئر]] [[ہارڈویئر]] تے کمپیوٹر بنان دی صنعت ایس شہر اچ موجود اے۔ [[ارفع سافٹ ویئر ٹکنالوجی پارک]] وی لہور اچ ہیگا ہے جیہڑا ملک دا سب توں ودھیا آئی ٹی دی تھاں ہے۔ [[لہور ایکسپو سینٹر]] لہور دی تریخ دا سب توں وڈا پراجیکٹ ہے جیہڑا 22 مئی 2010 نوں شروع کیتا گیا۔ ایہہ لہور اچ ہون آلی ہر طرح دی نمائشاں تے وکھالے آں لئی سب تون مشعور اَتے چنگی تھاں ہے۔ ایہدے چ کئی ہال تے کانفرنس کمرے ہیگے نیں۔ لوکاں دی وڈی گنتی ایتھے پھرن ٹرن تے ویکھن آندی ہے۔ [[لیک سٹی]] لہور دا اک مشعور رہاشی علاقہ تے سوسائٹی ہے جتھے امیر لوکاں لئی نویں سٹیل دے گھر، بنگلے، کوٹھیاں، پارک، جھیلاں، [[گالف]] گرونڈ اَتے ہور شیواں نیں۔ == رہتل == لہور [[پاکستان]] دادل تے اہم ثقافتی ورثہ ہے۔ ایہدی تریخ بڑی پرانی تے اپنی طرز چ نایاب ہے کیونکہ ایتھے [[ھندو]] ،[[سکھ]]، [[مغل]] تے [[انگریز]]اں دے دور حکومت دیاں یادگاراں موجود نیں۔ ایہہ ہر زمانے چ اپنی تریخ دی وجہ توں جگ چ لوکاں دی توجہ دا مرکز ریا اے۔ ایدا پاکستان دی تریخ چ ہمیشہ ای بڑااہم کردار ریا اے کیونکہ ایتھے ای پاکستان بنان دا وڈا اعلان کیتا گیا سی۔ [[کراچی]] دے علاوہ اے وڈا شھر سی جہھڑہ انگریز دور حکومت دے خاتمے دے بعد مسلمان حکومت چ آیا۔ اے ازادی توں بعد نوے نویلے پاکستان دا سب توں وڈا شھر سی جیدا انڈیا دے سرحدی علاقے امرتسر توں فاصلہ صرف 48 کلومیٹر مشرق ول سی۔ دوجے لفظاں چ ایتھوں انڈیا جان دا راہ سب توں سوکھا تے نیڑے ھیگا اے۔ پاکستان بنن توں پھلاں ہندو، سکھ تے مسلماناں دی وڈی ابادی ایتھے کٹھیاں رہندی سی تے ازادی ویلے ایتھے بڑی وڈی گنتی چ خون خرابہ تے چگڑے فساد ھوئے جناں چ بڑے لوکی اپنیاں جندڑیاں توں گئے۔ [[بسنت]] اک پنجابی تہوار ہے تے ایہہ جشن وانگوں منایا جاندا ہے۔ بسنت سردیاں دے ختم ہونے دا اعلان اے۔ اے [[پنجاب]] چ [[فروری]] دے انت یا [[مارچ]] چ منایا جاندا ہے۔ پاکستان چ بسنت دی آں تیاریاں دا مرکز لہور ہے تے ایہہ تہوار مناون تے ایس وچ حصہ لین لئی دوجے دیساں توں لوکی خاص طور تے لہور آندے نیں۔ ایس تہوار چ شہری تے پروہنے کوٹھیاں تے چڑھ کے گڈیاں اڈاندے تے پیچے لاندے نیں۔ پاکستان دے ہور شہراں چ وی بسنت منائی جاندی ہے پر لہور چ تیاریاں دی وجہ توں دوجے شہراں دے لوکی لہور دی بسنت دا مزہ لین ضرور آندے نیں۔ ایس پتنگ بازی دے ہتھوں کنِیاں ہی مانواں دے پتر اپنی حیاتی چھڈ گئے تے ایس کر کے لہور ہائی کورٹ نے تن چار ورھیاں توں بسنت اُتے روک لائی ہے۔ 2007 چ دو دناں لئی روک ہٹائی گئی پر حادثے ہون کر کے ہݨ پکی روک لا دتی گئی جے۔ [[میلا چراغاں]] وی لہور دا اک مشعور تے رنگ برنگ تہوار ہے۔ ایہہ بسنت دے دناں چ ہی [[مارچ]] دے اخیر جمعے نوں [[شالامار باغ]] دے باہر منایا جاندا ہے۔ لہوری اپنے ون سونے کھانے تے کھان پین دے شوق دی وجہ توں پورے جگ چ مشعور نیں۔ ایتھے ون سونے دیسی ولایتی ہوٹل تے کھانے لبھدے نیں۔ == تعلیم == لہور نوں [[پاکستان]] دا تلیمی راجکعر وی آکھیا جاندا اے۔ کیونکہ ایتھے پاکستان دے کسی وی شہر توں بوہتے سکول، کالج، یونیورسٹیاں تے ہور تلیمی ادارے نیں۔ پاکستان تے جگ دے دیساں چوں نکے وڈے ایتھے پڑھائ کرن آندے نیں تے ایتھوں دے ادارے وی اپنے پڑھاکو دوجے دیساں چ پڑھن لئ کلدے نیں۔ پاکستان دی سرکار لہور نوں تلیم دی مد چ بوہتے فنڈ دیندی اے ایس کر کے لہور نوں جگ دا اک وڈا تلیمی مرکز بنایا جا سکے۔ لہور ملک چ سب توں بوہتے [[ڈاکٹر]]، [[انجینئر]]ِ، [[پروفیسر]] تے سائنس تے ٹکنالوجی دے ماہر فراہم کرن آلا شہر اے۔ اےتھوں جگ دے ہر شعبے تے علم بارے تلیم حاصل کیتی جاندی اے۔ اج کل لہور دی تلیمی گنتی دا شمار 64% ھیگا اے تے اینوں ودھان لئ بوہتے پراجیکٹ پنجاب تے پاکستان سرکار رل کے شروع کیتے نیں۔ لہور چ جگ دے منے پرمنے تے بین الاقوامی معیار دے تلیمی ادارے ھیگے نیں جتھوں دے پڑھاکو جگ چ چنگیاں تھاواں تے کم نوں لگے ھوئے نیں۔ لہور دے وڈے تے منے ھوئے تلیمی اداریاں چوں [[گورنمنٹ کالج لہور]] (1864ء) [[پنجاب یونیورسٹی لہور|پنجاب یونیورسٹی]] (1882ء) [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی لہور|انجینیئرنگ یونیورسٹی]] (1921ء) تے [[فارمین کرسچن کالج]] (1865ء) سب توں مشہور نیں۔ ایتھوں دے پڑھاکو اج پاکستان تے پاکستان توں باہر وکھو وکھ کماں چ لگے ھوئے نیں۔ دی نیشنل کالج آف آرٹس پاکستان دا بھت پرانا تے مشہور آرٹ (کلا) دا کالج اے۔ ایتھے جگ دے ہر قسم دے آرٹ دی پڑھائ ھندی اے۔ [[یونیورسٹی آف لہور]] اک نواں غیر سرکاری تلیمی ادارہ اے۔ ایس ادارے وچ انجنیئرنگ, ٹکنالوجی، سینس، بزنس، تے بائیو ٹکنالوجی دے تلیم دتی جاندی اے۔ * [[لہور دے تعلیمی ادارے]] ==آن جان== لہور پاکستان داایسا شہر ہے جتھے آن جان دے لحاظ توں سب توں زیادہ سہولتاں نیں تے دن رات چَووِیہہ گھنٹے ٹرانسپورٹ دی سہولت وی موجود رہندی ہے۔ ایس وچ پبلک بس، ٹیکسی، رکشہ شامل نیں۔ 75 فیصد آبادی کول اپنی سواری وی ہیگی ہے۔ شہر دیاں سب وڈیاں سڑکاں چنیگیاں پکیاں تے کھُلیاں ڈُلیاں بنیاں ہوئیاں نیں تا کہ بوہتی آبادی دی لوڑ نوں پورا کر سکن۔ لہور ٹرانسپورٹ کمپنی 1984 چ بنی تا کہ لہور چ ٹریفک دی ضرورتاں نوں پورا کرن دے نال نال عام بس سروس نوں وی بہتر کیتا جاسکے۔ [[دسمبر]] 2009 اچ LTC نوں لہور دی ٹرانسپورٹ تے آن جان لئی کماں دی زمہ داری دتی گئی۔ ایہہ کمپنی لہور اچ 150 روٹاں تے ٹیوٹا ہائی ایس وین دی سروس وی چلاندی ہے۔ لہور چ [[میٹرو بس]] سروس 10 فروری 2013 نوں شروع کیتی گئی۔ پہلے مرحلے وچ ہے گجومتہ توں [[شاہدرہ]] تکر 27 کلومیٹر روٹ تے لہوریاں نوں سفر دی سہولت دیندی ہے۔ '''سڑکاں''' لہور دی مشہور تریخی [[جی ٹی روڈ]] دے علاوہ [[پاکستان]] دے سب وڈے شہراں نوں رلاندی موٹروے سڑک وی ایتھوں تُردی ہے۔ ایہناں وچ [[لہور]]، [[اسلام آباد]]، [[ملتان]]، [[فیصل آباد]]، [[پشاور]] تے [[راولپنڈی]] شامل نیں۔ ہݨ ایس موٹروے دا وادھا کر کے ایہنوں [[سیالکوٹ]] اَتے [[کراچی]] نال جوڑن دے مرحلے تے کم ہو رئیا ہے۔ سرکار نے ٹریفک دی سہولت لئی کئی زمین دے تھلوں رستے بنائے نیں تے کئی تھانواں تے پل وی بنائے نیں۔ سرکاری سطح تے سڑکاں دی مرمت تے تمیر لئی ہر ویلے کم ہوندا رہندا ہے۔ [[گلبرگ]] تے لہور کینٹ نوں جوڑن آلے چوک تے اک پل تے زیر زمین رستہ بنان دا کم ہو رہیا ہے جس دی وجہ توں شہر وچ ٹریفک دے کئی مسئلے حل ہوݨ گے۔ '''میٹروبس''' لہور دی میٹرو بس سروس اپنی طرز دی پہلی سروس ہے جیہڑی لہور چ وڈی آبادی نوں آن جان دی سہولت لئی بݨائی گئی ہے۔ اک ہور ٹرین منصوبے [[اورنج لائن]] تے وی کم شروع ہے جیہدا روٹ 27 کلومیٹر لما ہے ۔ '''لوکل بساں''' لہور چ کئی بس کمپنی آں کم کردیاں نیں۔ایناں چ پریمیر بس سروس، سمی ڈیوو، فرسٹ بس تے LTC دی بس سروس وغیرہ شامل نیں۔ '''ریلوے سٹیشن''' لہور دا ریلوے سٹیشن پاکستان دا سب توں وڈا ریلوے سٹیشن ہے۔ پاکستان ریلوے دا راجگڑھ وی لہور وچ ہے۔ لہور ریلوے سٹیشن انگریز دور اچ بݨایا گیا اَتے آہ شہر دے مرکز وچ ہیگا ہے۔ پورے ملک نوں جان آلی ریل گڈیاں ایتھوں لنگھدِیاں نیں۔ '''ہوائی اڈا''' لہور دا نواں ہوائی اڈا 2003 وچ بنایا گیا تے ایہدا ناں قومی شاعر علامہ [[اقبال]] دے ناں تے [[علامہ اقبال انٹرنیشنل ہوائی اڈا]] رکھیا گیا۔ ایس ہوائی اڈے توں جگ دے سارے وڈے دیساں نوں جہاز اُڈدے نیں۔ == کھیڈاں == پاکستان چ کھیلاں دے حوالے نال لہور سبھ توں مصروف اَتے مشہور تھاں ہے۔ ایتھے جگ دے وڈے اَتے چنگے میدان اَتے سٹیڈیم ہیگے نیں جتھے گھریلو اتے انٹرنیشنل کھیڈاں دے مقابلے ہوندے نیں- 1990 دا [[ہاکی]] ورلڈ کپ میچ تے 1996 دا [[کرکٹ ورلڈ کپ 1996|کرکٹ ورلڈ کپ]] میچ شامل نیں۔ وڈے کھیڈاں دے اداریاں دے اڈے ایتھے موجود نیں جیویں ہاکی، کرکٹ،[[رگبی]]، [[فٹ بال]] تے نالے [[پاکستان اولمپک ایسوسی ایشن]] دا وڈا دفتر وی ایتھے ہیگا ہے۔ [[قذافی سٹیڈیم]] لہور دااک مشہور [[کرکٹ]] دا میدان ہے۔ ایہدا نقشہ تے ڈیزائن مشہور پاکستانی ماہر تعمیرات [[نئیر علی دادا]] نے بنایا۔ ایہہ میدان 1959ء چ مکمل ہویا اتے ایہہ [[ایشیاء]] دے وڈے تے مشہور میداناں چوں اک ہے۔ 1996ء [[دے کرکٹ]] [[ورلڈ کپ]] توں مگروں ایہدی مرمت دی وجہ توں ہݨ ایتھے 60،000 توں اُتّے لوکاں دے بہن دی تھاں ہے۔ ایہدے نیڑے اک ایتھلیٹک دا سٹیڈیم، باسکٹ بال پچ، [[الحمرا]] اوپن ایئر ہال تے جگ دا سب توں وڈا ہاکی سٹیڈیم ہے۔ شہر دے ایس سپورٹس کمپلیکس چ [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] دا دفتر تے اک ہور کرکٹ دا میدان وی ہے۔ == مشہور شخصیتاں == * [[لہوردیاں مشہور شخصیتاں دی لسٹ]] ==فیشن== [[کراچی]] دے نال نال لہور نوں وی [[پاکستان]] دے خاص فیشن اڈے دی حیثیت حاصل ہے۔ پاکستان دی زیادہ تر فیشن انڈسٹری لہور نال تعلق رکھدی ہے۔ ملک دے وڈے اَتے مشہور فیشن کاراں دے گھر لہور وچ ہیگے نیں ایہناں وچ [[حسن شہریار یٰسین]]، [[کارما]]، [[خاور ریاض]]، تے ہور کئی ڈیزائنر شامل نیں۔ ملک دے مشہور ماڈل لہور وچ رہندے نیں جنھاں وچ [[آمنہ حق]]، [[عمران علی]]، [[عمران عباس]]، [[مہرین سید]]، [[میشا شفیع]]، [[رابعہ بٹ]] تے کئی ہور شامل نیں۔ فیشن ماڈل پاکستان دے علاوہ پورے جگ وچ خاص کر [[انڈیا]] جا کے شو کردے نیں۔ پاکستان انسٹیٹیوٹ آف فیشن ڈیزائن تے لہور سکول آف فیشن ڈیزائن وی لہور وچ موجود نیں۔ == لہور دی مشہور شیواں == لہور دے بارے اِچ اک مشھور اکھان ہے، ”جیہنے لہور نہیں تکیا اوہ جمیا ہی نہیں”۔ ایہدا مطلب ہے کہ اپنے جیون چ اک واری لہور دا پھیرہ ضرور لانا چاہیدا ہے۔ ایس توں علاوہ لہور نوں پنجاب دا [[پیرس]] وی آکھیا جاندا ہے۔ اُنج تے لہور دا چپہ چپہ ویکھن دے لائق ہے لیکن مشہور تھان٘واں دے ناں ایہہ ہیگے نیں: [[علامہ اقبال]] دا مقبرہ، [[علامہ اقبال انٹرنیشنل ایئر پورٹ]]، [[الحمرہ آرٹ کونسل]]، [[بادشاہی مسجد]]، [[باغ جناح]]، [[دائ انگہ مسجد]]، [[فورٹریس سٹیڈیم]]، [[سنہری مسجد]]، [[گورنمنٹ کالج لہور]]، [[گلشنِ اقبال پارک]]، [[مقبرہ جہانگیر]]، [[شاہی قلعہ]]، [[شالامار باغ]]، [[لہور ہائ کورٹ]]، [[ماڈل ٹاؤن پارک]]، [[مینار پاکستان]]، [[مسجد شہداء]]، مقبرہ [[نورجہاں]]، [[پنجاب یونیورسٹی]]، [[اسمبلی ھال]]، [[قذافی سٹیڈیم]]، [[ریلوے سٹیشن، لہور|ریلوے سٹیشن]]، [[ریس کورس پارک]]، دربار [[حضرت بابا شاہ جمال]]، دربار [[علی ہجویری]]، [[سٹیٹ بنک آف پاکستان]]، [[واپڈا ھاؤس]]، [[مسجد وزیر خان]]، [[زمزمہ]]، [[چڑیا کعر، لہور|چڑیا گھر]], [[گوالمنڈی]], [[انارکلی]] == عمارتاں == * [[لہور دے کلب]] * [[لہور دے بازار تے خریداری سینٹر]] * [[لہور دے ہوٹل]] * [[لہور دے ریسٹورینٹ]] * [[لہور دے ہسپتال]] * [[لہور دے عجائب کعر تے آرٹ گیلریاں]] * [[لہور دے تلیمی ادارے]] * [[لہور دے باغات]] * [[لہوردیاں مسیتاں]] === تاریخی عمارات === ==== مذہبی ==== ===== مسیتاں ===== [[فائل:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|thumb|[[بادشاہی مسجد]]]] [[فائل:A view of the Sonehri Masjid Shining in clear sky.JPG|thumb|[[سنہری مسجد]]]] [[فائل:Masjid Shab Bhar 13.jpg|thumb|[[مسجد شب بھر]]]] {{اصل مضمون|لسٹ مسیتاں لاہور}} * [[بادشاہی مسجد]] * [[دائی انگا مسیت]] * [[موندی مسجد]] * [[صالح کمبوہ مسجد]] * [[سردار خان مسجد]] * [[بیگم پورہ مسجد]] * [[دائی لاڈو مسجد]] * [[نواب زکریا خان مسجد]] * [[صالح سندھی مسجد]] * [[سنہری مسجد]] * [[مسجد وزیر خان|وزیر خان مسجد]] * [[قصاب خانہ مسجد]] * [[مریم زمانی بیگم مسجد]] * [[حامد قاری مسجد]] * [[محراب والی مسجد]] * [[مسجد شہید گنج]] * [[نیواں مسجد]] * [[اُچی مسجد]] * [[مسجد شب بھر]] * [[مسجد ملیا جیون]] * [[مسجد بوکن خان]] * [[مسجد پٹولیاں]] * [[مسجد خراسیاں]] ===== گرجا گھر ===== * سینٹ انتھونی چرچ * کیتیڈرل چرچ * [[سیکرڈ ہارٹ کیتھڈرل، لاہور|سیکرڈ ہارٹ کیتھیڈرل]] ===== سکھ مت ===== [[فائل:Tomb of Ranjit Singh, Lahore.jpg|thumb|کھبے|[[سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ]]]] * [[سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ]] * گردوارہ ڈیرہ صاحب * گردوارہ کانھ کاچھ * گردوارہ شہید گنج * جنم استان گرو رام داس * شہید گنج گوردوارہ * بھائی واسطی رام سمادھی * ناکائن کور، چند کور صاحب کور د‏‏ی سمادھی * بھائی تارو سنگھ سمادھی ===== فری میسن ===== [[فائل:Lahore masonic temple.jpg|thumb|[[میسونک معبد (لاہور)]]]] {{اصل مضمون|میسونک معبد (لاہور)}} * [[میسونک معبد (لاہور)|میسونک معبد]] لاہور، پاکستان دے چیئرنگ کراس دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ معبد '''پرنس البرٹ وکٹر لاج 2307 ای سی'''، تے '''ہوپ اینڈ پرسیویرینس لاج نمبر 782''' د‏‏ی سابقہ قیام گاہ اے ؛ جو کہ یونائیٹیڈ گرین لاج آف انگلینڈ تو‏ں منظور شدہ سن ۔ جب تو‏ں اس وقت دے وزیر اعظم، [[ذوالفقار علی بھٹو]] نے 1972ء وچ [[پاکستان]] وچ [[فری میسنری]] اُتے پابندی عائد کيتی تاں اس دے بعد تو‏ں اس عمارت نو‏‏ں میسونک مقاصد دے لئی استعمال نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name=Dawnmystique>[http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/local/masonic-mystique-329 "Masonic mystique " – Dawn.com]</ref> ===== مندر ===== کنہیالال لکھدا ہے کہ پرانی عمارتاں دے مندر تے ہندوءاں د‏‏ی عبادت گاہاں بہت نيں جنھاں دا شمار نہيں ہوئے سکدا۔ چھوٹے چھوٹے شوالے و ٹھاکر دوارے و دیوی دوارے بے شمار ہیس۔ اوہناں وچو‏ں و جدید دونے قسم دے ني‏‏‏‏ں۔ مگر سکھی عہد وچ پرانی عمارتاں دے مندر وی ازسر نو نباءے گءے سن جنہاں د‏‏ی عمارتاں تازہ نظر آندیاں نيں۔بعض مندر جو اُنھاں تو‏ں نامی گرامی نيں اورخاص و عام اوتھ‏ے جا ک‏ے پوجا کردے نيں اس قسم وچ لکہ‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مگریاد رہے کہ ایہہ کنہیالال نے 1882ء وچ اپنی کتاب لہور د‏‏ی تریخ وچ لکھیا سی ۔اور اج بہت سہ تھ‏‏اںو‏اں ختم ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ * شوالہ باواٹھاکرگر * شوالہ راجہ دینا ناتھ راجہ کلانور * شوالہ بخشی بھگت رام * مکان دھرم سالہ بابا خدا سنگھ * ٹھاکر دوارہ راجہ تیجا سنگھ * شوالے گلاب رائے جمعدار * [[کرشن مندر، لاہور|کرشن مندر]] * [[والمیکی مندر]] ===== مزارات / مقبرے ===== [[فائل:Tomb Of Jahangir.jpg|thumb|[[مقبرہ جہانگیر]]]] [[فائل:Tomb of Anar Kali Lahore.jpg|thumb|[[مقبرہ انارکلی]]]] {{colbegin|2}} * [[مقبرہ علی مردان خان]] * [[سرو والا مقبرہ]] * مقبرہ [[میاں میر (صوفی بزرگ)|میاں میر]] * [[بدهو دا مقبره]] * مقبرہ نصرت خان * مقبرہ ظفر جنگ کولتاش * مقبرہ خواجہ محمود * [[مقبرہ جانی خان]] * سراج الدین گیلانی مزار * [[مقبرہ دائی انگہ]] * مقبرہ مائی دائی * مقبرہ شہزادہ پرویز * مقبرہ محمد صالح کمبوہ * مقبرہ زیب النساء * مقبرہ میر نعمت خان * مقبرہ گل بیگم * مقبرہ میاں خان * نظام الدین مزار * [[مقبرہ علامہ اقبال]] * [[مقبرہ انارکلی]] * [[مقبرہ آصف خان]] * [[سرو والا مقبرہ]] * [[مقبرہ دائی انگہ]] * [[مقبرہ نادرہ بیگم]] * [[بی بی پاکدامن]] * [[دات‏ا دربار]] * [[مقبرہ آصف خان]] * [[مقبرہ جہانگیر]] * [[مقبرہ علامہ اقبال]] * [[مقبرہ نور جہاں]] * مقبرہ [[قطب الدین ایبک]] * مقبرہ [[ایاز]] * مقبرہ [[حضرت ایشاں]] {{colend}} ==== مزارات اولیا ==== [[فائل:Data durbar (9).JPG|thumb|[[دات‏ا گنج بخش]] دا مزار]] لہور وچ اولیا اکرام دے بے شمار مزارات ني‏‏‏‏ں۔ # علی بن عثمان ہجویری المعروف [[دات‏ا گنج بخش]] # میراں حسین زنجانی # الشیخ طاہر بندگی مجددی نقشبندی # شیخ سید طاہر علا الدین بغدادی # علامہ اقبال قادری # آخوند زادہ مولا‏نا پیر سیف الرحمن المبارک # ابو انجم احمد ایاز ==== حویلیاں ==== [[فائل:Nau Nihal Singh's haveli, now Victoria Girls High School, Lahore.jpg|thumb|حویلی [[نو نہال سنگھ]]]] * [[حویلی نو نہال سنگھ]] * نثار حویلی * حویلی بارود خانہ * سلمان سرہندی د‏‏ی حویلی * دینا ناتھ د‏‏ی حویلی * [[مبارک حویلی]] * لال حویلی * مغل حویلی * حویلی سر واجد علی شاہ * حویلی میاں خان * [[حویلی راجہ دھیان سنگھ]] ==== عجائب گھر ==== [[فائل:Lahore Museum, Lahore.jpg|thumb|[[لہور عجائب گھر]]]] * [[لہور عجائب گھر]] * [[قومی عجائب گھر برائے سائنس و ٹیکنالوجی، لاہور|قومی عجائب گھر برائے سائنس و ٹیکنالوجی]] * [[فقیر خانہ]] * [[جاوید منزل]] * [[شاکر علی عجائب گھر]] * چغتائی عجائب گھر ==== ہور متفرق عمارتاں و تھ‏‏اںو‏اں ==== [[فائل:Wapdahouse.jpg|thumb|[[واپڈا|واپڈا ہاؤس]]]] [[فائل:Islamic Summit Minar Charing Cross.jpg|thumb|[[اسلامی سمٹ مینار]]]] * [[گورنر ہاؤس (لاہور)|گورنر ہاؤس]] * [[پنجاب صوبائی اسمبلی]] * [[جنرل پوسٹ آفس، لاہور|جنرل پوسٹ آفس]] * [[عدالت عالیہ لاہور|لہور ہائی کورٹ]] * [[قائداعظم لائبریری]] * [[دیال سنگھ ٹرسٹ لائبریری]] * [[پنجاب پبلک لائبریری، لاہور|پنجاب پبلک لائبریری]] * [[شاہی حمام]] * [[واپڈا|واپڈا ہاؤس]] * [[چیرنگ کراس، لاہور|چیرنگ کراس]] * [[پاک ٹی ہاؤس]] * [[الحمرا آرٹس کونسل]] * [[زمزمہ]] * ٹولنٹن مارکیٹ * [[چیرنگ کراس، لاہور|چیرنگ کراس]] ( فیصل چوک) * [[اسلامی سمٹ مینار]] * باوا ڈنگہ سنگھ بلڈنگ * شاہ دین بلڈنگ * [[میسونک معبد (لاہور)|میسونک معبد]] ==== قبرستان ==== لہور دے ہر علاقے وچ مقامی قبرستان موجود نيں، اُتے مندرجہ ذیل قبرستان خصوصی اہمیت دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ * [[میانی صاحب قبرستان]] * [[گورا قبرستان، لاہور|گورا قبرستان]] * [[مومن پورہ قبرستان]] === تفریحی تھ‏‏ان٘و‏اں === {{اصل مضمون|لسٹ لہور دے پارک تے باغات}} [[فائل:Minar-E-Pakistan.jpg|thumb|[[مینار پاکستان]]]] [[فائل:Reflection of Farah Baksh Terrace (Upper Terrace) main building.jpg|thumb|[[شالامار باغ]]]] ; تاریخی {{colbegin|2}} * [[باغ جناح]] * [[لہور چڑیا گھر]] * [[چو برجی]] * [[کامران د‏‏ی بارہ دری]] * مہابت خان باغ * شیر سنگھ بارہ دری * [[شالامار باغ]] * فتح گڑھ باغ * [[مقبرہ دائی انگہ|گلابی باغ]] * [[مینار پاکستان]] * [[حضوری باغ]] * [[وزیر خان بارہ دری]] * محمد سلطان سرائے * [[شاہی حمام|وزیر خان حمام]] {{colend}} ; جدید {{colbegin|2}} * [[ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک]] * [[جلوپارک]] * [[سوزو واٹر پارک]] * [[گلشن اقبال پارک]] * [[اقبال پارک]] * [[جیلانی پارک]] * [[ماڈل ٹاؤن پارک]] * [[لہور چڑیا گھر سفاری|سفاری پارک، لاہور]] {{colend}} == معیشت == <center> <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Expo Center Lahore.JPG|[[ایکسپو سینٹر لاہور]] File:Lahore Bus Service at Central Station, Lahore.jpg|[[لہور میٹرو بس]] File:Emporium Mall 2.jpg|[[ایمپوریم مال]] File:Al Falah Square.jpg|الفلاح چوک </gallery> </center> === [[لہور سٹاک ایکسچینج]] === {{اصل مضمون|لہور سٹاک ایکسچینج}} '''لہور سٹاک ایکسچینج''' (گارنٹی) لمیٹڈ اکتوبر [[1970ء]] نو‏‏ں سکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آرڈینینس 1969 دے تحت وجود وچ آئی۔ آغاز وچ اس دے ممبران د‏‏ی تعداد 63 سی جو ہن ودھ ک‏ے 650 ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ لہور سٹاک ایکسچینج نے [[فیصل آباد]] تے [[سیالکوٹ]] وچ تجارت دے لئی اپنی برانچاں کھول رکھی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.lse.com.pk/ LSE Financial Service Limited<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === اہ‏م تجارتی مراکز === [[فائل:MM Alam Road 5.jpg|thumb|[[ایم ایم عالم روڈ]]]] [[فائل:Main gate of anar kali.jpg|thumb|[[انارکلی بازار]]]] * [[مال روڈ لاہور]] * [[انارکلی بازار]] * [[ایم ایم عالم روڈ]] * لبرٹی مارکٹ * اکبری منڈی * [[نولکھیا بازار]] * اچھرہ بازار * شاہ عالمی بازار * [[فورٹریس اسٹیڈیم (لاہور)|فورٹریس اسٹیڈیم]] * [[ایمپوریم مال]] * پیکیجز مال * [[مال آف لاہور]] * [[ہال روڈ، لاہور|ہال روڈ]] * اردو بازار * [[فورٹریس اسکوائر]] * مون مارکیٹ * [[پیکیجز مال]] == کھیل == [[فائل:Gaddafi stadium lahore.jpg|thumb|[[قذافی اسٹیڈیم]]]] لہور کامیابی تو‏ں بوہت سارے بین الاقوامی کھیلاں دے مقابلاں د‏‏ی میزبانی کر چکيا ہے جنھاں وچ [[1990ء]] دا [[ہاکی عالمی کپ]] تے [[1996ء]] دا [[کرکٹ عالمی کپ 1996ء|کرکٹ عالمی کپ]] دا فائنل شامل ني‏‏‏‏ں۔ اکثر وڈے کھیلاں دے ہیڈ کوارٹر مثلا کرکٹ، ہاکی، رگبی، فٹ بال وغیرہ لہور وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ [[پاکستان اولمپک ایسوسی ایشن]] دا صدر دفتر وی لہور وچ واقع ہے۔ === لہور میراتھن === {{اصل مضمون|لہور میراتھن}} [[لہور میراتھن]] اک سالانہ سڑک [[میراتھن]] ہے جو [[2005ء]] دے بعد لاہور، [[پاکستان]] وچ منعقد ہونا شروع ہوئی۔ [[میراتھن]] د‏‏ی اصل طوالت 42،195 کلومیٹر اے اُتے اس وچ ہور دوڑاں جنہاں وچ 10 کلومیٹر ریس، 5 کلومیٹر "فیمیلی فن رن" تے جسمانی تے بصری خرابی والے لوکاں دے لئی 3 کلومیٹر ریس وی شامل ہُندی ا‏‏ے۔ [[2007ء]] وچ تقریباً 26،000 لوکاں نے [[لہور میراتھن]] وچ حصہ لیا، جس تو‏ں اس دا شمار دنیا دے وڈے [[میراتھن]] وچ کیہ جاندا ہے۔ [http://www.app.com.pk/en/index.php?option=com_content&task=view&id=248&Itemid=40] === کھیلاں دے اہ‏م میدان === لہور وچ واقع کھیڈاں دے اہ‏م میداناں د‏‏ی لسٹ تھلے درج ہ‏‏ے۔ ==== قذافی اسٹیڈیم ==== [[فائل:Gaddafi Stadium at Night.jpg|thumb|[[قذافی اسٹیڈیم]]]] {{اصل مضمون|قذافی اسٹیڈیم}} '''[[قذافی اسٹیڈیم]]''' لہور ، [[پاکستان]] وچ واقع سب تو‏ں وڈا کھیل دا میدان ہے۔ ایتھ‏ے [[کرکٹ]] دے مقابلے منعقد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ قذافی اسٹیڈیم وچ [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستانی کرکٹ ٹیم]] تے لہور د‏‏ی مقامی کرکٹ ٹیماں کھیلدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/ground/58967.html Gaddafi Stadium | Pakistan | Cricket Grounds | ESPNcricinfo<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.zerocric.com/lahore-cricket-stadium/|title=Lahore Cricket Stadium – Gaddafi Stadium|date=|accessdate=|website=|publisher=|last=|first=|archive-date=2020-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126191144/https://www.zerocric.com/lahore-cricket-stadium/|dead-url=yes}}</ref> یہ اسٹیڈیم [[1959ء]] وچ تعمیر ہويا، تے اس دا ڈیزائن [[نصر الدین مرات خان|نصر الدین مراد خان]] نے مکمل کيتا۔ اس میدان اُتے پہلا کرکٹ ٹیسٹ میچ [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] تے [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]] د‏‏ی ٹیماں دے وچکار سنہ انیس سو انسٹھ وچ اکیس تو‏ں چھبیس نومبر دے دوران وچ کھیڈا گیا۔ اس وچ 60 ہزار تماشائیاں دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش ہے جس د‏‏ی بدولت ایہ ملک دا سب تو‏ں وڈا کھیل دا میدان ہ‏‏ے۔ اس دا ناں لیبیا دے صدر [[معمر قذافی]] دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ ==== لہور جمخانہ کلب ==== [[فائل:Lahore Gymkhana.2.jpg|thumb|لہور جمخانہ کلب]] {{اصل مضمون|لہور جمخانہ کلب}} '''لہور جمخانہ کلب''' لاہور، [[پاکستان]] وچ اک سماجی تے کھیلاں دا کلب ہ‏‏ے۔ ایہہ [[مال روڈ لاہور]] اُتے واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=In the list of Pakistan Golf Federation |url=http://www.pakistangolffederation.org/pages/clubs.aspx?c_id=9 |access-date=2020-10-04 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426073142/http://www.pakistangolffederation.org/pages/clubs.aspx?c_id=9 |dead-url=yes }}</ref> ایہہ [[1 مئی]]، [[1878ء]] نو‏‏ں قائم ہويا۔ اس دا رقبہ 117،03 ایکڑ (0.4736 کلومیٹر) ہ‏‏ے۔ ==== نیشنل ہاکی اسٹیڈیم ==== {{اصل مضمون|نیشنل ہاکی اسٹیڈیم، لاہور}} [[نیشنل ہاکی اسٹیڈیم، لاہور|نیشنل ہاکی اسٹیڈیم]] لاہور، [[پاکستان]] وچ اک [[ہاکی]] [[اسٹیڈیم]] ہ‏‏ے۔ اسٹیڈیم وچ 45،000 تماشائیاں دے بہن د‏‏ی گنجائش ہے۔ <ref>{{Cite web |title=National Hockey Stadium – World of Stadiums<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.worldofstadiums.com/asia/pakistan/national-hockey-stadium/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125015/http://www.worldofstadiums.com/asia/pakistan/national-hockey-stadium/ |dead-url=yes }}</ref> ==== فورٹریس اسٹیڈیم ==== {{اصل مضمون|فورٹریس اسٹیڈیم (لاہور)}} [[فورٹریس اسٹیڈیم (لاہور)|فورٹریس اسٹیڈیم]] جسنو‏ں مقامی طور اُتے '''فورٹریس''' وی کہیا جاندا ہے اک کھلی جگہ اُتے مقبول خریداری مراکز، ریستوران، کیفے تے تفریحی پارک تے اک اسپورٹس اسٹیڈیم اُتے مشتمل ہے۔ ایہہ [[لہور کنٹونمنٹ]]، لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ فورٹریس اسٹیڈیم شہر دے سب تو‏ں زیادہ مصروف تجارتی علاقےآں وچو‏ں اک ہ‏‏ے۔ اسٹیڈیم لہور دے مشہور تہوار '''قومی میلہ موشیاں''' (نیشنل ہارس اینڈ کیٹل شو) دا مقام وی ہے۔ ==== ریس کورس ==== [[فائل:Lake at park.JPG|thumb|ریس کورس پارک وچ واقع جھیل]] {{اصل مضمون|جیلانی پارک}} [[جیلانی پارک]] تو‏ں ملحقہ ریس کورس گھڑ ڈور تے پولو دا میدان ہے۔ [[جیلانی پارک]] جسنو‏ں عام طور اُتے '''ریس کورس پارک''' کہیا جاندا ہے لاہور، [[پنجاب، پاکستان]] وچ اک تفریحی پارک ہے۔ <ref>[http://www.paktive.com/Jilani-Park_21WA12.html Jilani Park location on Paktive.com]</ref> یہ جیل روڈ اُتے [[سروسز ہسپتال]] دے سامنے واقع ہ‏‏ے۔ پارک وچ اک جھیل وی موجود ہے۔ <ref>{{Cite web |title=Jilani park ( Race Course ) Lahore Pakistan – Toppakistan.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.toppakistan.com/jilani-park-race-course-lahore-pakistan/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2017-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812180253/http://www.toppakistan.com/jilani-park-race-course-lahore-pakistan/ |dead-url=yes }}</ref> ==== لہور رگبی فٹ بال کلب ==== {{اصل مضمون|لہور رگبی فٹ بال کلب}} [[لہور رگبی فٹ بال کلب]] لاہور، [[پاکستان]] وچ واقع اک [[رگبی]] کلب ہے۔ <ref>{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/472359/rugby-three-local-clubs-to-play-in-dubai-7s/|title=Rugby: Three local clubs to play in Dubai 7s|work=دی ایکسپریس ٹریبیون|date=29 نومبر 2012|accessdate=29 نومبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032645/https://tribune.com.pk/story/472359/rugby-three-local-clubs-to-play-in-dubai-7s/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ==== لہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ ==== {{اصل مضمون|لہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ}} [[لہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ]] (پرانا نام: '''پنجاب کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ''') لاہور، [[پاکستان]] دے مشہور اسٹیڈیم [[قذافی اسٹیڈیم]] دے بالمقابل اک گراؤنڈ ہے۔ اس گراؤنڈ وچ [[فرسٹ کلاس کرکٹ]]، [[لسٹ اے کرکٹ]] تے [[ٹوئنٹی/20]] کرکٹ میچ کھیلے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہہ گراؤنڈ علاقائی کرکٹ ایسوسی ایشن لہور د‏‏ی زیر نگرانی ہے۔ علاقائی کرکٹ ایسوسی ایشن لہور دے موجودہ صدر ایزد حسین سید ني‏‏‏‏ں۔ [[1980ء]] تو‏ں نومبر [[2012ء]] تک اس گراؤنڈ وچ 265 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] میچ، 105 [[لسٹ اے کرکٹ]] میچ تے 12 [[ٹوئنٹی/20]] کرکٹ میچ کھیڈے جا چکے ني‏‏‏‏ں۔<gallery mode="packed-hover" heights="130"> فائل:HOCKEY ARGENTINA PAKISTAN.jpg|پاکستان 2005 وچ [[ارجنٹائن|ارجنٹین]] دے خلاف کھیل رہیا اے . فائل:Gaddafi stadium lahore.jpg|[[قذافی اسٹیڈیم]] فائل:Gymkhana Club, Lahore.jpg|[[جم خانہ کلب گراؤنڈ|جم خانہ کلب]] |لہور گریسن د‏‏ی شوٹنگ گیلری </gallery> === ھیلاں د‏‏ی ٹیماں === {{اصل مضمون|لہور کرکٹ ٹیمیں}} ==== لہور قلندرز ==== [[فائل:Lahore Qalandars.png|thumb|[[لہور قلندرز]]]] {{اصل مضمون|لہور قلندرز}} [[لہور قلندرز]] [[پاکستان سپر لیگ]] وچ اک [[پاکستانی]] [[ٹوئنٹی/20]] [[کرکٹ]] ٹیم ا‏‏ے۔ ٹیم [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے راجگڑھ لہور اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ ٹیم [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] د‏‏ی جانب تو‏ں [[پاکستان سپر لیگ]] دے قیام دے نتیجے وچ تشکیل پائی۔ ٹیم دے کپتان [[اظہر علی]] نيں۔ایہ قطر لبریکنٹس د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/1002853/pakistan-super-league-seven-companies-fight-it-out-to-buy-franchises/ Pakistan Super League: Seven companies fight it out to buy franchises – The Express Tribune<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== لہور لائینز ==== {{اصل مضمون|لہور لائینز}} [[لہور لائینز]] لاہور، [[پاکستان]] نال تعلق رکھنے والی اک کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔ اس ٹیم د‏‏ی تاسیس لہور ریجنل کرکٹ ایسوسی ایشن دے زیر اہتمام [[اے بی این ایمرو ٹوئنٹی/20 کپ 2004-05|2004/05]] وچ عمل وچ آئی۔ اس ٹیم دا گھر میدان [[لہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ]] ا‏‏ے۔ مقامی سطح اُتے ایہ ٹیم [[قومی ٹی/20 کپ]] وچ حصہ لیندی ا‏‏ے۔ اس ٹیم نے اپنا پہلا اعزاز [[قذافی اسٹیڈیم]] لہور وچ کھیلے گئے میچ وچ [[کراچی ڈولفنز]] نو‏‏ں 37 سکور تو‏ں ہرا کر حاصل کيتا۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/faysal-2020cup-2010/content/current/story/482121.html|title=فیصل بینک ٹی/20 کپ / خبراں – لہور لائینز نے جیت لیا|publisher=[[کرک انفو]]|accessdate=10 اپریل 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032602/http://www.espncricinfo.com/faysal-2020cup-2010/content/current/story/482121.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ==== لہور ایگلز ==== {{اصل مضمون|لہور ایگلز}} لہور ایگلز لاہور، [[پنجاب، پاکستان]] نال تعلق رکھنے والی اک کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔ ایہ ٹیم [[قومی ٹی/20 کپ]] وچ شرکت کردی ا‏‏ے۔ اس ٹیم نے کھیل دا آغاز [[2006ء]] وچ کیہ تے اس دا گھر میدان [[قذافی اسٹیڈیم]] لہور ا‏‏ے۔ اس ٹیم دے منتظم نواب منصور حیات خان ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://cricketarchive.com/Archive/Teams/1/1795/1795.html The Home of CricketArchive<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== واپڈا ایف سی ==== {{اصل مضمون|واپڈا ایف سی}} [[واپڈا ایف سی]] یا واپڈا فٹبال کلب اک [[پاکستان|پاکستانی]] فٹبال کلب اے جو [[پاکستان پریمیئر لیگ]] وچ حصہ لیندا ا‏‏ے۔ واپڈا 7 مرتبہ پاکستانی چیمپئن بن چک‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[http://us.soccerway.com/teams/pakistan/wapda-fc/14855/ Pakistan – Water and Power Development Authority FC – Results, fixtures, squad, statistics, photos, videos and news – Soccerway<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== لہور بادشاہز ==== {{اصل مضمون|لہور بادشاہز}} [[لہور بادشاہز]] انڈین کرکٹ لیگ دے 2008 تے 2008-09 دے [[کرکٹ]] سیزن وچ کرکٹ کھیلنے والی اک ٹیم سی۔ اس ٹیم دے کپتان [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم]] دے سابق کپتان [[انضمام الحق]] سن ۔ <ref>{{cite news |author = آئی سی ایل عملہ|url = http://www.indiancricketleague.in/news/news-76.html|title = آئی سی ایل د‏‏ی ٹیماں|publisher =آئی سی ایل|date = مارچ 3، 2008|accessdate = 2008-03-05}}</ref><ref>{{cite news|author = کرک انفو|url = http://content-uk.cricinfo.com/icl/content/story/340369.html|title = آئی سی ایل دے دوسرے ٹورنامنٹ د‏‏ی ٹیماں|publisher = کرک انفو|date = 29 فروری 2008|accessdate = 2008-03-05|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032452/http://www.espncricinfo.com/icl/content/story/340369.html|archivedate = 2018-12-26|url-status = live}}</ref> اس ٹیم نے اپنا پہلا آئی سی ایل میچ 11 مارچ 2008 نو‏‏ں سابقہ ٹورنامنٹ د‏‏ی چیمپئن [[چنائی سپر سٹارز]] دے خلاف کھیلا۔ == صحت == لہور چونکہ ابتدا تو‏ں ہی پنجاب دا [[راجگڑھ]] تے مرکز رہیا اے اس لئی ہور سہولیات د‏‏ی طرح ایتھ‏ے صحت عامہ د‏‏ی اعلیٰ سہولیات مسیر ني‏‏‏‏ں۔ درج ذیل لہور دے اہ‏م [[شفاخانہ|ہسپتالاں]] تے طبی درس گاہاں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ [[فائل:'Pakistan'-KE Med Univ-Sep 2016 (8).jpg|thumb|[[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]]]] === طبی درس گاہاں === * [[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]] <ref>[http://kemu.edu.pk/ King Edward Medical University | Alta Pete<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[علامہ اقبال میڈیکل کالج]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.aimc.edu.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006090726/http://www.aimc.edu.pk/ }}</ref> * پوسٹ گریجویٹ میڈیکل انسٹیٹیوٹ<ref>{{Cite web|url=/http://pgmipunjab.edu.pk|title=Post Graduate Medical Institute Punjab|date=|accessdate=جون 30 2019|website=Post Graduate Medical Institute|publisher=|last=|first=}}</ref> * [[امیر الدین میڈیکل کالج]] * [[سروسز انسٹیٹُٹ آف میڈیکل سائنسز]] * [[یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز، لاہور]] * [[فاطمہ جناح میڈیکل یونیورسٹی]] * چلڈرن ہسپتال لاہور<ref>{{Cite web|url=https://chich.edu.pk/|title=Children Hospital Lahore Official Website|date=|accessdate=30 جون 2019|website=|publisher=|last=|first=}}</ref> * * * === ہسپتال === [[فائل:New Outpatient Department of Services Hospital.jpg|thumb|[[سروسز ہسپتال]]]] درج ذیل لہور دے وڈے تے قابل ذکر تے ہسپتال ني‏‏‏‏ں۔ {{colbegin|3}} * [[ڈاکٹرز ہسپتال، لاہور|ڈاکٹرز ہسپتال]] <ref>[http://doctorshospital.com.pk/ Doctors Hospital & Medical Center | Lahore PakistanDoctors Hospital & Medical Center Lahore, Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[اتفاق ہسپتال]] <ref>{{Cite web |title=Ittefaq – Hospital<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.ittefaqhospital.com/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806061347/http://www.ittefaqhospital.com/ |dead-url=yes }}</ref> * [[شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال تے ریسرچ سینٹر]] <ref>[https://shaukatkhanum.org.pk/ Shaukat Khanum Memorial Cancer Hospital & Research Centre<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[جناح ہسپتال، لاہور|جناح ہسپتال]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.aimc.edu.pk/jhl.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161121055320/http://www.aimc.edu.pk/jhl.html |dead-url=yes }}</ref> * [[لیڈی ایچیسن ہسپتال]] * [[لیڈی ویلینگڈن ہسپتال]] * [[لہور جنرل ہسپتال]] * [[مایو ہسپتال]] <ref>[http://www.mayohospital.gop.pk/ Mayo Hospital<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[پنجاب انسٹی ٹیوٹ آف کارڈیالوجی]] <ref>[http://pic.punjab.gov.pk/ PIC<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201006230600/https://pic.punjab.gov.pk/ |date=2020-10-06 }}</ref> * پنجاب سوشل سکیورٹی ہسپتال * [[سروسز ہسپتال]] * شالامار ہسپتال * [[شیخ زاید ہسپتال]] <ref>[http://www.skzmdc.edu.pk/ Account Suspended<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[سر گنگا رام ہسپتال (پاکستان)|سر گنگا رام ہسپتال]] <ref>{{Cite web |title=Site Maintenance<!-- خودکار تخلیق شدہ* عنوان --> |url=http://www.fjmc.edu.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118084323/http://www.fjmc.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[گلاب دیوی چیسٹ ہسپتال]] <ref>http://www.gulabdevi.org/</ref> * [[واپڈا ہسپتال]] <ref>http://www.wapda.gov.pk/index.php/healthcare-units {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728212201/http://www.wapda.gov.pk/index.php/healthcare-units |date=2018-07-28 }}</ref> {{colend}} == سبھیاچار == [[فائل:Nurjahan.jpg|thumb|150px|[[ملکہ نورجہا‏‏ں]]]] لہور [[برصغیر]] دے قدیم ترین [[شہر|شہراں]] وچو‏ں اک اے تے ابتدا ہی تو‏ں اہ‏م تجارتی گزر گاہ تے سبھیاچار دا مرکز رہیا اے، جس دا ماضی تریخ وچ اک منفرد مقام رکھدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی تعمیرات برصغیر دے ہور علاقےآں دے مقابلے وچ منفرد ني‏‏‏‏ں۔ پنے باغات تے قدرتی حسن دے باعث اسنو‏ں عروس البلاد کہیا جاندا رہیا اے ۔مغل [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] د‏‏ی [[ملکہ نورجہا‏‏ں|ملکہ نور جہاں]] نے لہور دے بارے وچ کہیا سی۔ {{شعر آغاز}} {{ب|لہور رابجان برابر خریدہ ایم | جاں دارایم و جنت دیگر خریدہ ایم}} {{شعر اختتام}} لہور دے بارے وچ دو کہاوتاں بہت مشہور ني‏‏‏‏ں۔ <big><big>"جنے لہور نئیں ویکھیا اوہ جمیا ای نئیں" ([[پنجابی زبان|پنجابی]])</big></big> جس نے لہور نئيں دیکھیا اوہ پیدا ہی نئيں ہويا۔ <big><big>"لہور لہور اے" ([[پنجابی زبان|پنجابی]])</big></big> لہور لہور ا‏‏ے۔ یعنی لہور لاثانی ا‏‏ے۔ === فلماں === ==== [[لولی وڈ]] ==== {{اصل مضمون|لولی وڈ}} '''لولی وڈ''' [[پاکستان|پاکستانی]] فلمی صنعت دے مرکز نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ''لولی'' - پاکستان دے شہر لہور تو‏ں لیا گیا اے جتھ‏ے ایہ صنعت قائم ا‏‏ے۔ ==== لہور دے پس منظر وچ بننے والی اہ‏م فلماں ==== [[فائل:Mughal-e-Azam.jpg|150px|left|[[مغل اعظم (فلم)|مغل اعظم]]]] یہ لہور دے پس منظر وچ بننے والی اہ‏م فلماں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ {{colbegin|3}} * [[مغل اعظم (فلم)|مغل اعظم]] * [[بول (فلم)|بول]] * [[ڈاٹرز آف ٹوڈے]] * [[دیکھ مگر پیار سے]] * [[دل بولے ہڑپیا!]] * [[ارتھ (1998ء فلم)|ارتھ]] * [[غدر:اک پریم کسی]] * [[ہیپی بھج جائے گی]] * [[کرتار سنگھ (فلم)|کرتار سنگھ]] * [[خدا دے لئی]] * [[دی ریلکٹنٹ فنڈامینٹلسٹ (فلم)|دی ریلکٹنٹ فنڈامینٹلسٹ]] * [[ھُن د‏‏ی تیرا زور نی گُڈیۓ]] * [[لہور (فلم)|لاہور]] * [[منٹو (2015ء فلم)|منٹو]] * [[پنجر (فلم)|پنجر]] * [[تیری یاد (فلم)|تیری یاد]] * [[ویر-زارا]] * [[ورثہ (فلم)|ورثہ]] * [[لہور تو‏ں اگے]] {{colend}} === تہوار === ==== [[بسنت پتنگ دا تہوار (پنجاب)|بسنت پتنگ دا تہوار]] ==== {{اصل مضمون|بسنت پتنگ دا تہوار (پنجاب)}} [[فائل:Basant kite.jpg|thumb|بسنت]] '''بسنت پتنگ دا تہوار''' [[بھارت]] تے [[پاکستان]] دونے جانب د‏‏ی پنجاب ریاستاں وچ مقبول ا‏‏ے۔ ایہ تہوار تاریخی طور اُتے راجہ [[رنجیت سنگھ]] دے دور وچ بہار دا خیرمقدم کرنے دے لئی منائی جاندی سی۔ تہوار د‏‏ی تقریبات اُتے مذہبی رنگ غالب سی۔ مہاراجہ دا میلے وچ باقاعدہ [[گرنتھ صاحب]] سننا تے گرنتھی نو‏‏ں تحائف دینا مذہبی رسومات دے زمرے وچ آندا ا‏‏ے۔ [[ہندو]] [[براہمن|برہمناں]] نو‏‏ں نذرانے دیندے نيں تاں سکھ گرنتھیاں نو‏‏ں تحائف دیندے ني‏‏‏‏ں۔ سکھ مذہب وچ بسندی یا زرد رنگ نو‏‏ں وی اک خاص تقدس دا مرتبہ حاصل ا‏‏ے۔<ref>[http://magazine.mohaddis.com/shumara/80-feb2001/1398-basant-mahaz-mosiqi-tehwar-nahi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921175834/http://magazine.mohaddis.com/shumara/80-feb2001/1398-basant-mahaz-mosiqi-tehwar-nahi |date=2016-09-21 }} [Mohaddis Magazine&#93; محدث میگزین - 'بسنت' محض موسمی تہوار نئيں!<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> لہور وچ بسنت دا تہوار انتہائی جوش و خروش تو‏ں منایا جاندا سی۔ اک زمانہ وچ بسنت لہور وچ اس طرح منایا جاندا سی کہ پاکستان دے دور دراز تو‏ں دوست احباب و رشتہ دار صرف بسنت منانے لہور آندے سن ۔دنیا دے مختلف حصےآں تو‏ں وی منچلے بسنت د‏‏ی نیرنگیاں تو‏ں لظف اندوز ہونے دے لئی لہور کھنچے آندے سن ۔شہر دے ہوٹل اس موقع اُتے خاص طور اُتے بک ہُندے سن ۔ شہر د‏‏ی تمام بلڈنگاں د‏‏ی چھتاں اُتے بسنت پاٹیاں دا اہتمام ہُندا سی۔ لہور شہر دا آسمان دہنک و رنگ و نور دا منظر پیش کردا سی تے ہر سو نغمےآں د‏‏ی گونج ہُندی تے چھوٹے وڈے مختلف رنگاں دے پتنگ آسمان اُتے تیردے نظر آندے سن ۔ پورا شہر رات نو‏‏ں جاگتا سی موسیقی د‏‏ی محفلاں تے بو کٹیا د‏‏ی آوازاں آندی رہدیاں سن۔وڈے وڈے لاوڈ سپیکراں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ اودہم مچکيا کہ کہ کان پئی آواز سنائی نہ دیندی۔ منچلے چھتاں اُتے ڈہولچیاں دا وی بنوبست کردے تے بو کٹیا کےنال رقص کردے۔ پر کئی ہوئی پتنگاں د‏‏ی ڈور تو‏ں راہگیراں دے زخمی تے ہلاک ہونے دے نتیجے وچ [[حکومت پنجاب]] نے بسنت دے تہوار اُتے پتنگ بازی د‏‏ی ممانعت کر دتی۔ <ref>[http://blogs.tribune.com.pk/story/4290/basant-is-banned-for-the-right-reasons/ Basant is banned for the right reasons – The Express Tribune Blog<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>http://defence.pk/threads/basant-is-banned-for-the-right-reasons.92622/</ref> ==== عرس دات‏ا گنج بخش ==== [[فائل:Darbar Ali Hajvary.JPG|thumb|دات‏ا دربار]] {{اصل مضمون|دات‏ا گنج بخش}} سید ابوالحسن علی بن عثمان الجلابی الہجویری معروف بہ [[دات‏ا گنج بخش]] دا لہور د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م مقام ا‏‏ے۔ لہور نو‏‏ں ايس‏ے مناسبت تو‏ں '''دات‏ا د‏‏ی نگری''' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عرس دات‏ا گنج بخش لہور دا سب تو‏ں وڈا ثقافتی تہوار وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اندا صاحب دا عرس صفر د‏‏ی اٹھارہ تریخ تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ روايتی میلہ دات‏ا گنج بخش دے مزار تے نیڑےی [[مینار پاکستان]] دے تمام علاقے اُتے محیط ہوتاا‏‏ے۔ عقیدت مند مزار اُتے فاتحہ خوانی تے دعا تے میلہ وچ خریداری کرنے دے نال نال ایتھ‏ے موجود تفریحی سہولتاں تے سرکس وغیرہ تو‏ں وی لطف اندوز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ واضح رہے کہ دات‏ا گنج بخش د‏‏ی تن روزہ تقریبات ہُندیاں نيں تے انہاں دے دوران وچ مزار اُتے چادر پوشی دا سلسلہ جاری رہندا اے، زائرین فاتحہ خوانی کردے نيں، سلام پیش کردے نيں، منتاں مندے نيں تے نال ہی مزار تو‏ں متصل مسجد دے احاطے وچ تِناں دن مجالسِ مذاکرہ منعقد ہُندیاں نيں جنہاں وچ دین ِ اسلام تے تصوف دے موضوعات دے نال نال سید علی ہجویری المعروف دات‏ا گنج بخش دے سیرت وکردار اُتے وی روشنی پائی جاندی ا‏‏ے۔ مزار اُتے دُدھ د‏‏ی سبیل لگتی اے تے تِناں دن سماع د‏‏ی محفلاں ہُندیاں نيں جنہاں وچ شرکت کرنا ہر قوال پارٹی اپنے لئی اعزاز سمجھدی ا‏‏ے۔ <ref>[http://dunya.com.pk/index.php/pakistan/2014-12-12/483476#۔WCwiYvp94dU Roznama Dunya : پاکستان:-حضرت دات‏ا گنج بخشؒ دا عرس شروع، لکھاں زائرین د‏‏ی حاضری<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.dw.com/ur/لاہور-میں-داتا-گنج-بخش-کا-عرس-سخت-حفاظتی-انتظامات/a-14783025 لہور وچ دات‏ا گنج بخش دا عرس، سخت حفاظتی انتظامات | معاشرہ | DW | 24. جنوری 2011<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== میاں میر دا عرس ==== [[فائل:Mian-Mir-Mausoleum.jpg|thumb|میاں میر دا مزار]] {{اصل مضمون|میاں میر (صوفی بزرگ)}} '''میر محمد''' المعروف میاں میر پیر لاہوری اک [[مسلما‏ن|مسلم]] [[تصوف|صوفی]] جو لہور (موجودہ [[پاکستان]]) دے علاقے [[دھرم پورہ]] وچ مقیم رہ‏‏ے۔ ملک دے طول و عرض تو‏ں وڈی تعداد وچ زائرین عرس د‏‏ی تقریبات وچ شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ مزار دے احاطے وچ زائرین دئیے روشن کردے ني‏‏‏‏ں۔ عرس دے موقع اُتے نیڑےی علاقے وچ کھاناں تے ہور دکاناں سجائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ارد گرد دے علاقے وچ اک میلے دا سماں ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.92newshd.tv/urdu/حضرت-میاں-میر-کے-392ویں-عرس-کی-تقریبات-کا-ا/</ref><ref>[http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/252595 Dunya News: پاکستان:-حضرت میاں میر سرکار کے<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://dailypakistan.com.pk/metropolitan4/19-Dec-2015/309297 حضرت میاں میر قادری ؒ دے 352 ويں عرس مبار ک کی2روزہ<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>http://www.urdupoint.com/pakistan/news/lahore/important-news/live-news-556441.html</ref> ==== میلہ چراغاں ==== {{اصل مضمون|میلہ چراغاں}} '''میلہ چراغاں''' یا '''میلہ شالامار''' دراصل پنجابی صوفی شاعر [[شاہ حسین]] دے عرس د‏‏ی تن روزہ تقاریب دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ تقاریب شاہ حسین دے مزار، جو لہور دے علاقے [[باغبانپورہ]] وچ واقع دے نیڑےی علاقےآں وچ منعقد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ باغبانپورہ دا علاقہ لہور شہر دے باہر [[شالامار باغ|شالیمار باغ]] دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ تقاریب پہلے [[شالامار باغ]] دے اندر منعقد ہويا کردیاں سن مگر صدر [[ایوب خان]] دے صدارتی حکم [[1958ء]] دے بعد تو‏ں [[شالامار باغ|شالیمار باغ]] وچ انہاں تقاریب دے انعقاد اُتے پابندی عائد کر دتی گئی۔<br /> پہلے پہل ایہ عرس [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] وچ سب تو‏ں وڈی تقریب سمجھیا جاندا سی مگر ہن ایہ [[بسنت]] دے بعد دوسرا وڈا ثقافتی تہوار ا‏‏ے۔ ماضی نیڑے تک ایہ میلہ لہور د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا ثقافتی میلہ گردانا جاندا سی۔<ref>https://awazepakistan.wordpress.com/2014/03/18/میلہ-چراغاں/</ref>۔ ہن بسنت اُتے پابندی دے باعٹ ایہ فیر وڈی تقریبات وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.nawaiwaqt.com.pk/mazamine/28-Mar-2010/میلہ-چراغاں</ref><ref>http://www.92newshd.tv/urdu/%D9%84%D8%A7%DB%81%D9%88%D8%B1-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%81-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%A7%DA%BA-%D8%B3%D8%AC-%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D8%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%BE/</ref><ref>[http://www.urduvoa.com/a/lahore-mela-chiraghan-29mar10-89397797/1140081.html میلہ چراغاں د‏‏ی رونقاں قائم۔ جشن بہاراں البتہ نہ جم سکیا<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>https://awazepakistan.wordpress.com/2015/03/13/لاہور-کا-میلہ-چراغاں/</ref><ref>[http://www.dawnnews.tv/news/77463 میلہ چراغاں تے دھمال - Pakistan – Dawn News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.bbc.com/urdu/pakistan/story/2004/04/040402_mela_chiraghan_si.shtml BBC Urdu<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== شاه جمال دا عرس ==== [[فائل:Shah Jamal Carnival (4).JPG|thumb|شاه جمال عرس]] {{اصل مضمون|شاه جمال درگاه}} '''شاه جمال درگاه''' لاہور، [[پنجاب، پاکستان]] وچ واقع [[تصوف|صوفی]] [[بزرگ]] [[شاه جمال|بابا شاه جمال]] دا مقبرہ ا‏‏ے۔ ایہ [[فورمن کرسچین کالج]] دے بالمقابل [[مسلم ٹاؤن، لاہور|مسلم ٹاؤن]] وچ واقع ا‏‏ے۔ مقبرے دے گرد اک مسجد وی تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ [[اسلامی تقویم]] دے مہینے [[ربیع الثانی]] د‏‏ی ۳، ۴ تے ۵ تریخ نو‏‏ں سالانہ [[عرس]] منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ 2006ء وچ 300،000 افراد نے 366 ويں سالانہ عرس وچ حصہ لیا۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20070930222241/http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle.asp?xfile=data%2Fsubcontinent%2F2006%2FMay%2Fsubcontinent_May149.xml&section=subcontinent&col= ''Devotees whirl to dhol at Baba Jamal’s Urs''], Khaleej Times (May 5, 2006)</ref> ==== قومی میلہ مویشیاں ==== '''قومی میلہ مویشیاں''' یا '''ہارس اینڈ کیٹل شو''' [[فورٹریس اسٹیڈیم (لاہور)|فورٹریس اسٹیڈیم]] وچ [[نومبر]] دے آخری ہفتے وچ پنج دناں دے لئی منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ میلے د‏‏ی سرگرمیاں وچ مویشیاں د‏‏ی دوڑاں، مویشی رقص، نیزہ بازی، ٹیٹو شو، لوک موسیقی، ، رقص، بینڈ، ثقافتی فپرت ور لوک کھیل وچ شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=National Horse and Cattle Show 2015 {{!}} Local Government and Community Development<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://lgcd.punjab.gov.pk/National%20Horse%20and%20Cattle%20Show%202015 |access-date=2020-10-04 |archive-date=2016-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115041552/http://lgcd.punjab.gov.pk/National%20Horse%20and%20Cattle%20Show%202015 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.irhal.com/Pakistan/Lahore/Festivals/Horse-and-Cattle-Show.html Irhal – Festivals<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== ورلڈ پرفارمنگ آرٹس فیسٹیول ==== [[فائل:Alhamra Art Centre.JPG|thumb| [[الحمرا آرٹس کونسل]]]] ورلڈ پرفارمنگ آرٹس فیسٹیول [[الحمرا آرٹس کونسل]] وچ ہر [[خزاں|موسم خزاں]] (عام طور اُتے نومبر وچ ) منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دس روزہ میلہ گانے دے پروگرام، تھیٹر، محافل موسیقی، رقص ور کٹھ پتلی شو اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=The Festival |url=http://www.peergroup.com.pk/festival.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2011-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110109013305/http://www.peergroup.com.pk/festival.html |dead-url=yes }}</ref> تہوار وچ بین الاقوامی اداکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں کارکردگی دا مظاہرہ وی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تہوار دے دوران وچ اوسط 15-20 مختلف شوز وچ فنکار اپنی کارکردگی دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://tribune.com.pk/story/789906/world-performing-arts-festival-reclaiming-lost-space/ World Performing Arts Festival: Reclaiming lost space – The Express Tribune<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://images.dawn.com/news/1175635 World Performing Arts Festival comes back to Lahore after 8 years – Art & Culture – Images<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>http://www.pakistantoday.com.pk/2016/06/19/entertainment/world-performing-arts-festival-makes-a-come-back-in-lahore/</ref> ==== فیض انٹرنیشنل فیسٹول ==== فیض بین الاقوامی میلہ [[موسیقی]]، [[فن]] تے [[ادب]] دا اک سالانہ میلہ اے جو [[فیض احمد فیض]] د‏‏ی یاد وچ ہر سال لہور دے [[الحمرا آرٹس کونسل]] وچ منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دورانیہ تن روز ہُندا اے جس وچ ملکی تے بین الاقوامی مایہ ناز فنکار تے ادیب شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://dunyanews.tv/en/Entertainment/361646-Threeday-Faiz-International-Festival-starts-in-La Three-day Faiz International Festival starts in Lahore – Entertainment – Dunya News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === لہور محفل موسیقی === [[فائل:Overload Dhol Player.jpg|thumb|لہور محفل موسیقی]] {{اصل مضمون|لہور محفل موسیقی}} '''لہور محفل موسیقی''' اک سالانہ دو روزہ میلہ ا‏‏ے۔ ایل ایم ایم دا مقصد موسیقی د‏‏ی صنعت تو‏ں متعلقہ افراد تے موسیقی دے تعلیمی ماہرین نو‏‏ں اک جگہ جمع کرنا تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا ا‏‏ے۔ ==== لہور ادبی میلہ ==== {{اصل مضمون|لہور ادبی میلہ}} '''لہور ادبی میلہ''' یا '''لہور لٹریری فیٹول'''لاہور، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] وچ سالانہ منعقد کيتا جانے والا اک بین الاقوامی ادبی میلہ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore Literary Festival 2018 in Lahore, Pakistan {{!}} Everfest<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.everfest.com/e/lahore-literary-festival-lahore-pakistan |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008011322/https://www.everfest.com/e/lahore-literary-festival-lahore-pakistan |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/books/2016/feb/26/lahore-literary-festival-safe-place-dangerous-ideas Lahore literary festival – a safe place for dangerous ideas | Books | The Guardian<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== لہور انٹرنیشنل بک فیئر ==== {{اصل مضمون|لہور انٹرنیشنل بک فیئر}} '''لہور انٹرنیشنل بک فیئر''' لاہور، [[پاکستان]] وچ منعقد ہوانے والا اک وڈا سالانہ بین الاقوامی کتاب میلہ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Welcome to 29th Lahore International Book Fair<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.libftrust.com/new/index.htm |access-date=2020-10-04 |archive-date=2021-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917001843/http://www.libftrust.com/new/index.htm }}</ref> یہ پنج دن دے لئی ایکسپو سینٹر، <ref>{{Cite web |title=Upcoming Events<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.expolahore.com/new/?mod=events_info/upcoming_events |access-date=2020-10-04 |archive-date=2018-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513184900/http://expolahore.com/new/?mod=events_info/upcoming_events |dead-url=yes }}</ref> [[جوہر ٹاؤن]]، لہور وچ منعقد ہُندا اے جس وچ زندگی دے مختلف شعبےآں نال تعلق رکھنے والے ہزاراں افراد شرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.urduwire.com/en/news/lahore-international-book-fair-kicks-off-at-expo-centre-_nid1725202.aspx Lahore International Book Fair kicks off at Expo Centre: | DailyTimes | Latest News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== ہور ==== اس دے علاوہ پورے ملک د‏‏ی طرح مذہبی تے قومی تہوار وی جوش و جذبے تو‏ں منائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ درج ذیل چند اہ‏م تہواراں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ ===== قومی ===== [[فائل:AllamaIqbal Tomb Night.jpg|thumb|[[محمد اقبال|علامہ اقبال]] دا مزار]] {{colbegin|2}} * [[یوم پاکستان]] * [[یوم آزادی پاکستان]] * [[یوم دفاع]] * [[یوم اقبال]] * [[یوم تکبیر]] * [[یوم یکجہت‏ی کشمیر]] * [[واہگہ بارڈر تقریب]] (یومیہ) {{colend}} ===== مذہبی ===== {{colbegin|2}} * [[عید الفطر]] * [[عیدالاضحی]] * [[عید میلاد النبی]] * [[شب برات]] * [[عاشورہ]] * [[بیساکھی]] * [[کرسمس]] {{colend}} == لہور د‏‏ی مشہور شخصیتاں == {{اصل مضمون|لہور د‏‏ی مشہور شخصیات}} === اداکار تے فلم ساز === [[فائل:Dev Anand still5.jpg|thumb|100px|[[دیو آنند]]]] [[فائل:Ali zaffar in 2014.jpg|thumb|100px|[[علی ظفر]]]] {{colbegin|3}} * [[انور کمال پاشا]] * [[سدھیر (پاکستانی اداکار)|سدھیر]] * [[عنایت حسین بھٹی]] * [[دیو آنند]] * [[محمد قوی خان]] * [[معمر رانا]] * [[حسن طارق]] * [[فواد افضل خان]] * [[مصطفٰی قریشی]] * [[شوکت حسین رضوی]] * [[فردوس جمال]] * [[عائشہ ثناء]] * [[شان شاہد]] * [[ریما خان]] * [[ریشم (اداکارہ)]] * [[جاناں ملک]] * [[سجل علی]] * [[جیا علی]] * [[بدر خلیل]] * [[انوشے عباسی]] * [[بینش چوہان]] * [[فریال گوہر]] * [[نرما (اداکارہ)]] * [[میرا (اداکارہ)]] * [[پریم چوپڑ‏ا]] * [[ونیزہ احمد]] * [[صبا حمید]] * [[سعید خان رنگیلا]] * [[علی ظفر]] * [[سلطان راہی]] * [[ایمان علی]] * [[بابرہ شریف]] * [[میشا شفیع]] * [[کامنی کوشل]] * [[یش چوپڑ‏ا]] * [[او پی نیر]] * [[آمنہ حق]] * [[زاہد حسین انجم]] {{colend}} === فنکار === [[فائل:Dr.Ajaz Anwar.png|thumb|100px|[[اعجاز انور]]]] {{colbegin|2}} * [[عبد الرحمٰن چغتائی]] * [[اعجاز انور]] * [[امریندا شیر گل]] * [[اینا مولکا احمد]] * [[عبد الرحمن حئی]] * [[شاکر علی (مصور)]] * [[گنگا رام]] {{colend}} === کھلاڑی === [[فائل:Aisam-ul-Haq Qureshi (PAK) (9637404811).jpg|100px|thumb|[[اعصام الحق قریشی]]]] [[فائل:Wasim Akram.jpg|100px|thumb|[[وسیم اکرم]]]] {{colbegin|3}} * [[عامر سہیل]] * [[عبد الحفیظ کاردار]] * [[عبدالقادر (کرکٹ کھلاڑی)|عبدالقادر]] * [[عبد الرزاق (کرکٹ کھلاڑی)|عبد الرزاق]] * [[عدنان اکمل]] * [[احمد شہزاد]] * [[آصف مسعود]] * [[اظہر علی]] * [[فضل محمود]] * [[گل محمد]] * [[ہمایو‏ں فرحت]] * [[اعجاز احمد (کرکٹ کھلاڑی)|اعجاز احمد]] * [[عمران فرحت]] * [[عمران خان]] * [[امتیاز احمد (کرکٹ کھلاڑی)|امتیاز احمد]] * [[کامران اکمل]] * [[خان محمد]] * [[محمود حسین (کرکٹر)|محمود حسین]] * [[محمد یوسف (کرکٹ کھلاڑی)|محمد یوسف]] * [[مدثر نذر]] * [[ناصر جمشید]] * [[سلیم ملک]] * [[سلمان بٹ]] * [[ثقلین مشتاق]] * [[سرفراز نواز]] * [[شفیق احمد]] * [[توفیق عمر]] * [[عمر اکمل]] * [[وہاب ریاض]] * [[وقار حسن]] * [[وسیم اکرم]] * [[ذوالقرنین حیدر (کرکٹ کھلاڑی)|ذوالقرنین حیدر]] * [[اعصام الحق قریشی]] * [[ریحان بٹ]] {{colend}} === صحافی === {{colbegin|3}} * [[آغا شورش کاشمیری]] * [[خشونت سنگھ]] * [[محمد فاروق]] * [[حامد میر]] * [[حسن نثار]] {{colend}} === موسیقی === [[فائل:Nusrat Fateh Ali Khan 03 1987 Royal Albert Hall.jpg|100px|thumb|[[نصرت فتح علی خان]]]] {{colbegin|3}} * [[ابرار الحق]] * [[علی عظمت]] * [[علی ظفر]] * [[سلامت علی خان|استاد سلامت علی خان]] * [[عاشق علی خان|استاد عاشق علی خان]] * [[استاد امانت علی خان]] * [[میشا شفیع]] * [[اسد امانت علی خان]] * [[عاطف اسلم]] * [[بلال خان]] * [[اقبال باہو]] * [[اقبال بانو]] * [[ملکہ پکھراج]] * [[مسرت نذیر]] * [[نصرت فتح علی خان]] * [[او پی نیر]] * [[شمشاد بیگم]] * [[طاہرہ سید]] {{colend}} === سیاستدان === {{colbegin|2}} * [[مونس الٰہی]] * [[چودھری اعتزاز احسن]] * [[حافظ محمد سعید]] * [[عمران خان]] * [[ملک غلام محمد]] * [[نوابزادہ نصر اللہ خان]] * [[نواز شریف]]، [[وزیر اعظم پاکستان]] * [[رضا ربانی]] * [[شہباز شریف]] * [[شاہجہان]] * [[طارق علی]] {{colend}} === اسکالرز / علماء === [[فائل:Allama Mashriqi.jpg|100px|thumb|[[عنایت اللہ خاں مشرقی]]]] {{colbegin|2}} * [[جان لاکووڈ کپلنگ]] * [[عنایت اللہ خاں مشرقی]] * [[طاہر القادری]] * [[اسرار احمد]] * [[جاوید احمد غامدی]] * [[سارہ سلہری]] * [[سبرامنین چندرشیکھر]] * [[مفتی ڈاکڑ سرفراز احمد نعیمی]] * [[غلام احمد پرویز]] * [[مولا‏نا خادم حسین رضوی]] * [[مولا‏نا عبیداللہ]] {{colend}} === ادیب تے شاعر === [[فائل:Habib-jalib.jpg|thumb|100px|[[حبیب جالب]]]] [[فائل:Rudyard Kipling.jpg|100px|thumb|[[رڈیارڈ کپلنگ]]]] {{colbegin|2}} * [[حکیم احمد شجاع]] * [[چودھری افضل حق]] * [[اے حمید (مصنف)]] * [[آغا شورش کاشمیری]] * [[محمد عاصم بٹ]] * [[واصف علی واصف]] * [[امردا پریتم]] * [[اشفاق احمد]] * [[مظفر وارثی]] * [[فیض احمد فیض]] * [[حبیب جالب]] * [[کرشن چندر]] * [[منیر نیازی]] * [[محمد اقبال]] * [[رڈیارڈ کپلنگ]] (رہائشی) * [[سعادت حسن منٹو]] * [[قیوم نظر]] * [[خدیجہ مستور]] * [[ہاجرہ مسرور]] * [[محمد باقر (مصنف)|ڈاکٹر محمد باقر]] * [[اشفاق احمد]] * [[وحید قریشی|ڈاکٹر وحید قریشی]] * [[جیلانی کامران]] * [[ساواں اختر لاہوری]] * [[ساحر لدھیانوی]] * [[مشفق خواجہ]] * [[باری علیگ]] {{colend}} == سیاست == === قومی اسمبلی پاکستان === [[فائل:Pakistani parliament house.jpg|thumb|[[مجلس شوریٰ پاکستان]]]] {{اصل مضمون|قومی اسمبلی پاکستان}} [[قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی]] [[مجلس شوریٰ پاکستان|پاکستان د‏‏ی پارلیمان]] دا ایوان زیريں ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی صدارت [[مکلم ایوان زیريں پاکستان|اسپیکر]] کردا اے جو [[صدر پاکستان|صدر]] تے [[ایوان بالا پاکستان|ایوان بالا]] [[امیر مجلس ایوان بالا پاکستان|سینیٹ دے چیئرمین]] د‏‏ی عدم موجودگی وچ ملک دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ داریاں انجام دیندا ا‏‏ے۔ عام انتخابات وچ سب تو‏ں زیادہ نشستاں حاصل کرنے والی جماعت دا سربراہ عموماً [[وزیر اعظم پاکستان|وزیر اعظم]] منتخب ہُندا اے جو قائد ایوان وی ہُندا ا‏‏ے۔ [[آئین پاکستان]] دے مطابق قومی اسمبلی 342 نشستاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ لہور تو‏ں قومی اسمبلی د‏‏ی 13 [[پاکستان قومی اسمبلی د‏‏ی نشستاں|نشستاں]] ني‏‏‏‏ں۔ جس د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.na.gov.pk/en/index.php National Assembly of Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> {{colbegin|4}} * [[حلقہ این اے۔118|این اے۔118 (لاہور-1)]] * [[حلقہ این اے۔119|این اے۔119 (لاہور-2)]] * [[حلقہ این اے۔120|این اے۔120 (لاہور-3)]] * [[حلقہ این اے۔121|این اے۔121 (لاہور-4)]] * [[حلقہ این اے۔122|این اے۔122 (لاہور-5)]] * [[حلقہ این اے۔123|این اے۔123 (لاہور-6)]] * [[حلقہ این اے۔124|این اے۔124 (لاہور-7)]] * [[حلقہ این اے۔125|این اے۔125 (لاہور-8)]] * [[حلقہ این اے۔126|این اے۔126 (لاہور-9)]] * [[حلقہ این اے۔127|این اے۔127 (لاہور-10)]] * [[حلقہ این اے۔128|این اے۔128 (لاہور-11)]] * [[حلقہ این اے۔129|این اے۔129 (لاہور-12)]] * [[حلقہ این اے۔130|این اے۔130 (لاہور-13)]] {{colend}} === حکومت پنجاب === {{اصل مضمون|حکومت پنجاب}} [[حکومت پنجاب]] [[حکومت پاکستان]] د‏‏ی اک اکائی جس د‏‏ی عملداری [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] وچ محدود ا‏‏ے۔ اس دے سرکاری دفاتر لہور وچ واقع نيں جو [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] دا صدر مقام وی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Punjab Portal<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.punjab.gov.pk/ |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201007082535/https://punjab.gov.pk/ }}</ref> ==== عہدیدار ==== * گورنر پنجاب: '''[[چودھری محمد سرور]]''' <ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/01-Aug-2013/228104 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207114842/https://www.nawaiwaqt.com.pk/01-Aug-2013/228104 |date=2021-12-07 }}</ref> * وزیر اعلیٰ پنجاب: '''[[سردار عثمان بزدار]]''' <ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/18-Aug-2018/888588</ref> === پنجاب صوبائی اسمبلی === [[فائل:Punjab Assembly as more then one decade before by Usman Ghani.jpg|thumb|[[پنجاب صوبائی اسمبلی]]]] {{اصل مضمون|پنجاب صوبائی اسمبلی}} [[پنجاب صوبائی اسمبلی]] [[پاکستان]] وچ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دا قانون ساز ایوان اے نو‏‏ں کہ لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[آئین پاکستان]] دے آرٹیکل 106 دے تحت قائم کيتی گئی۔ اس ایوان د‏‏ی 371 نشستاں نيں جنہاں وچو‏ں 305 اُتے براہ راست انتخابات منعقد ہُندے نيں جدو‏ں کہ 66 نشستاں خواتین تے غیر مسلم اقلیتاں دے لئی مخصوص ني‏‏‏‏ں۔ لہور تو‏ں [[پنجاب صوبائی اسمبلی]] دے لئی پچیس حلقے نيں جنہاں د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Welcome to Provincial Assembly of Punjab<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en |access-date=2020-10-04 |archive-date=2012-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120407075615/http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en |dead-url=yes }}</ref> {{colbegin|4}} * [[حلقہ پی پی-137 (لاہور-1)|پی پی-137 (لاہور-1)]] * [[حلقہ پی پی-138 (لاہور-2)|پی پی-138 (لاہور-2)]] * [[حلقہ پی پی-139 (لاہور-3)|پی پی-139 (لاہور-3)]] * [[حلقہ پی پی-140 (لاہور-4)|پی پی-140 (لاہور-4)]] * [[حلقہ پی پی-141 (لاہور-5)|پی پی-141 (لاہور-5)]] * [[حلقہ پی پی-142 (لاہور-6)|پی پی-142 (لاہور-6)]] * [[حلقہ پی پی-143 (لاہور-7)|پی پی-143 (لاہور-7)]] * [[حلقہ پی پی-144 (لاہور-8)|پی پی-144 (لاہور-8)]] * [[حلقہ پی پی-145 (لاہور-9)|پی پی-145 (لاہور-9)]] * [[حلقہ پی پی-146 (لاہور-10)|پی پی-146 (لاہور-10)]] * [[حلقہ پی پی-147 (لاہور-11)|پی پی-147 (لاہور-11)]] * [[حلقہ پی پی-148 (لاہور-12)|پی پی-148 (لاہور-12)]] * [[حلقہ پی پی-149 (لاہور-13)|پی پی-149 (لاہور-13)]] * [[حلقہ پی پی-150 (لاہور-14)|پی پی-150 (لاہور-14)]] * [[حلقہ پی پی-151 (لاہور-15)|پی پی-151 (لاہور-15)]] * [[حلقہ پی پی-152 (لاہور-16)|پی پی-152 (لاہور-16)]] * [[حلقہ پی پی-153 (لاہور-17)|پی پی-153 (لاہور-17)]] * [[حلقہ پی پی-154 (لاہور-18)|پی پی-154 (لاہور-18)]] * [[حلقہ پی پی-154 (لاہور-19)|پی پی-154 (لاہور-19)]] * [[حلقہ پی پی-156 (لاہور-20)|پی پی-156 (لاہور-20)]] * [[حلقہ پی پی-157 (لاہور-21)|پی پی-157 (لاہور-21)]] * [[حلقہ پی پی-158 (لاہور-22)|پی پی-158 (لاہور-22)]] * [[حلقہ پی پی-159 (لاہور-23)|پی پی-159 (لاہور-23)]] * [[حلقہ پی پی-160 (لاہور-24)|پی پی-160 (لاہور-24)]] * [[حلقہ پی پی-161 (لاہور-25)|پی پی-161 (لاہور-25)]] {{colend}} === انتظامی تقسیم === ==== لہور ڈویژن ==== [[فائل:Pakistan - Punjab - Lahore (division).svg|thumb|[[لہور ڈویژن]]]] {{اصل مضمون|لہور ڈویژن}} [[لہور ڈویژن]] [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] د‏‏ی اک انتظامی تقسیم سی۔ 2000 د‏‏ی حکومت‏ی اصلاحات دے نتیجے وچ اس تیسرے درجے د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ [[2008ء]] دے عام انتخابات دے بعد [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] نےاس دے اٹھ ڈویژناں نو‏‏ں بحال کر دتا۔ <ref>{{cite web | url = http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/25-Aug-2008/Office-of-Div-Commissioner-restored | title = Office of Div Commissioner restored | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226032439/https://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/25-Aug-2008/Office-of-Div-Commissioner-restored%20 | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2016-11-01 | url-status = dead}}</ref> ===== انتظامیہ ===== لہور ڈویژن دے چار ضلعے مندرجہ ذیل ني‏‏‏‏ں۔ * [[ضلع لاہور]] * [[ضلع شیخوپورہ]] * [[ضلع ننکانہ صاحب]] * [[ضلع قصور]] ==== ضلع لہور ==== [[فائل:Pakistan - Punjab - Lahore.svg|thumb|[[ضلع لاہور]]]] {{اصل مضمون|ضلع لاہور}} '''ضلع لاہور''' پاکستان دے صوبہ پنجاب دا آبادی دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں وڈا ضلع ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی شہر لہور اے جو [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دا [[راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ 1998ء دے ميں د‏‏ی آبادی دا تخمینہ 63٫18٫745 سی۔ ضلع لہور وچ عمومی طور اُتے [[پنجابی زبان|پنجابی]]، [[اردو]] وغیرہ بولی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس دا رقبہ 1772 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ لہور د‏‏ی [[سطح سمندر]] تو‏ں اوسط بلندی 217 میٹر (711.94 فٹ) ا‏‏ے۔ ===== تحصیلاں ===== اسنو‏ں انتظامی طور اُتے دو وڈی تحصیلاں وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جو درج ذیل ني‏‏‏‏ں۔ * [[تحصیل لہور شہر]] * [[تحصیل لہور شہر|تحصیل لہور صدر]] ===== انتظامی ٹاؤن ===== {| class="toccolours" style="margin:0 auto; backgrond:none;" | style="padding-left:4em;" | <ol> <li> [[راوی ٹاؤن|راوی]] </li> <li> [[شالامار ٹاؤن، پاکستان|شالامار]] </li> <li> [[واہگہ ٹاؤن|واہگہ]] </li> <li> [[عزیز بھٹی ٹاؤن|عزیز بھٹی]] </li> <li> [[دات‏ا گنج بخش ٹاؤن|دات‏ا گنج بخش]] </li> <li> [[گلبرگ، لاہور|گلبرگ]] </li> <li> [[سمن آباد ٹاؤن|سمن آباد]] </li> <li> [[اقبال ٹاؤن، لاہور|اقبال]] </li> <li> [[نشتر ٹاؤن|نشتر]] </li> <li> A [[لہور کنٹونمنٹ|کنٹونمنٹ]] </li> </ol> | style="background:white; padding:0 1em;" class="toccolours"| [[فائل:Lahore-Administrative towns.png|400px]] </ol><ref name="NRB4">{{cite web | url = http://www.nrb.gov.pk/lg_election/tehsil.asp?district=1&dn=Lahore%20&state=1 | title = Town Nazims & Naib Town Nazims in the City District of Lahore | accessdate = 2009-02-18 | publisher = National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan | date =}}</ref> |} <noinclude> ===== یونین کونسلاں ===== 2017ء دے مطابق لہور وچ 274 یونین کونسل موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>https://www.politicpk.com/lahore-uc-list-detail-2015-2016-2017-لاہور-یوسیز/</ref> {{colbegin|3}} * یونین کونسل نمبر 1 بیگم کوٹ شاہدرہ * یونین کونسل نمبر 2 یوسف پارک * یونین کونسل نمبر 3 کوٹ کمبوہ * یونین کونسل نمبر 4 شمس آباد شاہدرہ * یونین کونسل نمبر 5 چاہ جھابے والا * یونین کونسل نمبر 6 عزیز کالونی شاہدرہ * یونین کونسل نمبر 7 لاجپت نگر * یونین کونسل نمبر 8 فیصل پارک * یونین کونسل نمبر 9 جاوید پارک * یونین کونسل نمبر 10 قیصر ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 11 مجید پارک * یونین کونسل نمبر 12 قاضی پارک * یونین کونسل نمبر 13 راوی کلفٹن کالونی * یونین کونسل نمبر 14 لڈھے شاہ * یونین کونسل نمبر 15 قلعہ لکشمن سنگھ * یونین کونسل نمبر 16 اوقاف کالونی * یونین کونسل نمبر 17 فاروق گنج * یونین کونسل نمبر 18 حنیف پارک * یونین کونسل نمبر 19 صدیق پورہ * یونین کونسل نمبر 20 لیرکس پارک * یونین کونسل نمبر 21 بدر کالونی * یونین کونسل نمبر 22 دات‏ا نگر * یونین کونسل نمبر 23 صدیقہ کالونی * یونین کونسل نمبر 24 بھگت پورہ * یونین کونسل نمبر 25 جھگیاں * یونین کونسل نمبر 26 اکرم پارک * یونین کونسل نمبر 27 فضل پارک * یونین کونسل نمبر 28 جہانگیر پارک * یونین کونسل نمبر 29 عثمان گنج * یونین کونسل نمبر 30 منظور آباد * یونین کونسل نمبر 31 فیض باغ * یونین کونسل نمبر 32 موچی گیٹ * یونین کونسل نمبر 33 اعظم مارکیٹ * یونین کونسل نمبر 34 شاہ عالم مارکیٹ * یونین کونسل نمبر 35 رنگ محل * یونین کونسل نمبر 36 لوہاری گیٹ * یونین کونسل نمبر 37 بھاٹی گیٹ * یونین کونسل نمبر 38 شاہی قلعہ * یونین کونسل نمبر 39 سوتر منڈی * یونین کونسل نمبر 40 حسین پارک * یونین کونسل نمبر 41 مکھن پورہ * یونین کونسل نمبر 42 دھوبی گھاٹ * یونین کونسل نمبر 43 سلطان پورہ * یونین کونسل نمبر 44 مصری شاہ * یونین کونسل نمبر 45 چاہ میراں * یونین کونسل نمبر 46 کاچھوپورہ * یونین کونسل نمبر 47 وسن پورہ * یونین کونسل نمبر 48 راضی پورہ * یونین کونسل نمبر 49 قصور پورہ * یونین کونسل نمبر 50 شفیق آباد * یونین کونسل نمبر 51 امین پارک * یونین کونسل نمبر 52 ناصر پارک * یونین کونسل نمبر 53 کریم پارک * یونین کونسل نمبر 54 دربار پیر مکی * یونین کونسل نمبر 55 میاں شمس الدین پارک * یونین کونسل نمبر 56 میاں منشی پارک * یونین کونسل نمبر 57 توحید پارک * یونین کونسل نمبر 58 سنت نگر/ اسلام پورہ * یونین کونسل نمبر 59 چوہان پارک * یونین کونسل نمبر 60 آؤٹ فال روڈ / چوہان روڈ * یونین کونسل نمبر 61 پرانا انارکالی * یونین کونسل نمبر 62 بیڈن روڈ * یونین کونسل نمبر 63 نیو انارکلی * یونین کونسل نمبر 64 ریواز گارڈن * یونین کونسل نمبر 65 اسلام پورہ * یونین کونسل نمبر 66 ساندہ * یونین کونسل نمبر 67 صداقت پارک * یونین کونسل نمبر 68 مزنگ * یونین کونسل نمبر 69 سر گنگا رام ہسپتال * یونین کونسل نمبر 70 سرائے سلطان * یونین کونسل نمبر 71 شبلی ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 72 عثمان گنج * یونین کونسل نمبر 73 راج گڑھ * یونین کونسل نمبر 74 ساندہ خورد * یونین کونسل نمبر 75 گلشن راوی * یونین کونسل نمبر 76 نیو چوبرجی پارک * یونین کونسل نمبر 77 گلشن راوی ایف بلاک * یونین کونسل نمبر 78 گلشن راوی اے بلاک * یونین کونسل نمبر 79 رستم کالونی * یونین کونسل نمبر 80 گلگشت کالونی * یونین کونسل نمبر 81 جی او آر لاہور * یونین کونسل نمبر 82 اسلامیہ پارک * یونین کونسل نمبر 83 بہاولپور ہاؤس * یونین کونسل نمبر 84 پیر غازی روڈ اچھرہ * یونین کونسل نمبر 85 رحمان پورہ * یونین کونسل نمبر 86 نیو سمن آباد * یونین کونسل نمبر 87 محمد پورہ * یونین کونسل نمبر 88 کمبوہ کالونی * یونین کونسل نمبر 89 نوان کوٹ سمن آباد * یونین کونسل نمبر 90 زبیدہ پارک * یونین کونسل نمبر 91 ڈونگی گراؤنڈ سمن آباد * یونین کونسل نمبر 92 یونین پارک * یونین کونسل نمبر 93 شاہین آباد / شیرا کوٹ * یونین کونسل نمبر 94 سوڈیوال / طارق کالونی * یونین کونسل نمبر 95 ڈھولن وال * یونین کونسل نمبر 96 سبزہ زار بلاک بی * یونین کونسل نمبر 97 سیدپور * یونین کونسل نمبر 98 سبزہ زار * یونین کونسل نمبر 99 نیو شالیمار کالونی * یونین کونسل نمبر 100 بابو صابو * یونین کونسل نمبر 101 کوٹ کمبوہ خورد * یونین کونسل نمبر 102 جھگیاں نگرا * یونین کونسل نمبر 103 سبزہ زار دے بلاک * یونین کونسل نمبر 104 جعفریہ کالونی * یونین کونسل نمبر 105 حسن ٹاؤن / اعوان ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 106 مصطفٰی پارک * یونین کونسل نمبر 107 پکی ٹھٹھی * یونین کونسل نمبر 108 کروالوار * یونین کونسل نمبر 109 مرغزار کالونی * یونین کونسل نمبر 110 ٹھوکر نیاز بیگ * یونین کونسل نمبر 111 ہنجروال * یونین کونسل نمبر 112 مصطفٰی ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 113 ایاز بیگ کنال ویو * یونین کونسل نمبر 114 جوہر ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 115 جوہر ٹاؤن / پی آئی اے سوسائٹی * یونین کونسل نمبر 116 ای ایم ای سوسائٹی * یونین کونسل نمبر 117 شاہ پور کانجراں * یونین کونسل نمبر 118 سگنل شاپ * یونین کونسل نمبر 119 ریلوے کالونی * یونین کونسل نمبر 120 درس چھوٹے میاں * یونین کونسل نمبر 121 کراؤن پارک * یونین کونسل نمبر 122 درس وڈے میاں * یونین کونسل نمبر 123 گڑھی شاہو * یونین کونسل نمبر 124 برگینزا کوارٹرز * یونین کونسل نمبر 125 باغبان پورہ * یونین کونسل نمبر 126 بیگم پورہ * یونین کونسل نمبر 127 مخدوم بہاالدين شاہ * یونین کونسل نمبر 128 حضرت مادھو لال حسین * یونین کونسل نمبر 129 محمد دین کالونی * یونین کونسل نمبر 130 مدینہ کالونی * یونین کونسل نمبر 131 نصیرآباد * یونین کونسل نمبر 132 محمود بوٹی * یونین کونسل نمبر 133 گرین پارک * یونین کونسل نمبر 134 مسلم آباد * یونین کونسل نمبر 135 سراج پورہ * یونین کونسل نمبر 136 دروغے والا * یونین کونسل نمبر 137 شاہدی پورہ * یونین کونسل نمبر 138 مومن پورہ * یونین کونسل نمبر 139 نشتر کالونی * یونین کونسل نمبر 140 فتح گڑھ * یونین کونسل نمبر 141 رشید پورہ * یونین کونسل نمبر 142 نبی پورہ * یونین کونسل نمبر 143 سلامت پورہ * یونین کونسل نمبر 144 وارا ستار * یونین کونسل نمبر 145 ہربنس پورہ * یونین کونسل نمبر 146 پنج پیر * یونین کونسل نمبر 147 رزاق کالونی * یونین کونسل نمبر 148 تاج پورہ * یونین کونسل نمبر 149 الفیصل ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 150 رینجر ہیڈکوارٹر * یونین کونسل نمبر 151 گلدشت کالونی * یونین کونسل نمبر 152 نواں پنڈ ہربنس پورہ * یونین کونسل نمبر 153 انگوری باغ سکیم * یونین کونسل نمبر 154 کوٹ پیر عبدالرحمان * یونین کونسل نمبر 155 فیصل پارک * یونین کونسل نمبر 156 سہواری * یونین کونسل نمبر 157 گیج مغلپورہ * یونین کونسل نمبر 158 نبی نگر غازی آباد * یونین کونسل نمبر 159 غازی آباد * یونین کونسل نمبر 160 ناظم آباد * یونین کونسل نمبر 161 چین سکیم (گجر پورہ) * یونین کونسل نمبر 162 قمر دین پارک * یونین کونسل نمبر 163 ملتانی کالونی * یونین کونسل نمبر 164 رحمت پورہ * یونین کونسل نمبر 165 غوس پارک سرفراز کالونی * یونین کونسل نمبر 166 شاہنواز پارک * یونین کونسل نمبر 167 بلال پارک * یونین کونسل نمبر 168 گوالمنڈی * یونین کونسل نمبر 169 نسبت روڈ گوالمنڈی * یونین کونسل نمبر 170 شاہ ابوالمعلی * یونین کونسل نمبر 171 قلعہ گجر سنگھ * یونین کونسل نمبر 172 بی بی پاک دامن * یونین کونسل نمبر 173 حبیب اللہ روڈ * یونین کونسل نمبر 174 لاکھو دیار * یونین کونسل نمبر 175 باندہ گجراں * یونین کونسل نمبر 176 اعوان دھاندوالہ * یونین کونسل نمبر 177 اٹوکے اعوان * یونین کونسل نمبر 178 مناواں رام پور * یونین کونسل نمبر 179 بھسمین * یونین کونسل نمبر 180 ناتھوکی منہالا کلاں * یونین کونسل نمبر 181 واہگہ * یونین کونسل نمبر 182 ڈوگرے کلان * یونین کونسل نمبر 183 موضہ جلو کھیرا * یونین کونسل نمبر 184 درائی پورہ مغلپورہ * یونین کونسل نمبر 185 بستی سیدن شاہ * یونین کونسل نمبر 186 مدنی محلہ مصطفٰی آباد * یونین کونسل نمبر 187 مصطفٰی آباد * یونین کونسل نمبر 188 میاں میر * یونین کونسل نمبر 189 برکی * یونین کونسل نمبر 190 بدیارا * یونین کونسل نمبر 191 گھوند * یونین کونسل نمبر 192 تیرا * یونین کونسل نمبر 193 بھان گلی * یونین کونسل نمبر 194 لدھر * یونین کونسل نمبر 195 ہیار * یونین کونسل نمبر 196 جلمن * یونین کونسل نمبر 197 ڈھلوے * یونین کونسل نمبر 198 شادمان کالونی * یونین کونسل نمبر 199 شاہ جمال * یونین کونسل نمبر 200 کینال پارک * یونین کونسل نمبر 201 غوث اعظم کالونی گلبرگ 2 * یونین کونسل نمبر 202 گلبرگ 3 لاہور * یونین کونسل نمبر 203 ایف سی کالج / کچی آبادی * یونین کونسل نمبر 204 ماڈل کالونی گلبرگ * یونین کونسل نمبر 205 مکہ کالونی * یونین کونسل نمبر 206 گوپال نگر * یونین کونسل نمبر 207 ماڈل ٹاؤن لاہور * یونین کونسل نمبر 208 نیو گارڈن ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 209 ماڈل ٹاؤن ایکسٹینشن * یونین کونسل نمبر 210 فیصل ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 211 کوٹھا پنڈ / فیصل ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 212 ہما بلاک / علامہ اقبال ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 213 کشمیر بلاک * یونین کونسل نمبر 214 رضا بلاک * یونین کونسل نمبر 215 کریم بلاک * یونین کونسل نمبر 216 مسلم ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 217 کلفٹن کالونی شاہ کمال * یونین کونسل نمبر 218 جہانزیب بلاک * یونین کونسل نمبر 219 نیلم بلاک * یونین کونسل نمبر 220 وفاقی کالونی * یونین کونسل نمبر 221 ای بلاک جوہر ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 222 جودھ پور * یونین کونسل نمبر 223 کیو بلاک ماڈل ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 224 پنڈی راجپوتاں * یونین کونسل نمبر 225 لیاقت آباد کوٹ لکھپت * یونین کونسل نمبر 226 ماڈل ٹاؤن آر بلاک بہار کالونی * یونین کونسل نمبر 227 بوستان کالونی * یونین کونسل نمبر 228 چنگی امر سدھو * یونین کونسل نمبر 229 قائد ملت کالونی * یونین کونسل نمبر 230 ستارہ کالونی * یونین کونسل نمبر 231 پاک کالونی * یونین کونسل نمبر 232 ٹاؤن شپ سیکٹر بی -1 * یونین کونسل نمبر 233 سیکٹر 2 ٹاؤن شپ * یونین کونسل نمبر 234 سیکٹر 1 ٹاؤن شپ * یونین کونسل نمبر 235 ٹاؤن شپ سیکٹر بی -2 * یونین کونسل نمبر 236 سیکٹر 11 گرین ٹاؤن سی * یونین کونسل نمبر 237 سیکٹر 11 ڈی گرین ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 238 مریم کالونی * یونین کونسل نمبر 239 کائر کلاں گرین ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 240 بگڑیاں دھرم چند * یونین کونسل نمبر 241 چاندری کریم پارک * یونین کونسل نمبر 242 اٹاری سروبا * یونین کونسل نمبر 243 نشتر کالونی * یونین کونسل نمبر 244 گجو متہ * یونین کونسل نمبر 245 ڈیلو کلان * یونین کونسل نمبر 246 یوحنا آباد * یونین کونسل نمبر 247 کاہنہ کوہانہ * یونین کونسل نمبر 248 شازواہ * یونین کونسل نمبر 249 کماہاں * یونین کونسل نمبر 250 تھپانجو * یونین کونسل نمبر 251 بلوکی * یونین کونسل نمبر 252 پینڈوکی * یونین کونسل نمبر 253 سرائیچ * یونین کونسل نمبر 254 ویوخورد کلان * یونین کونسل نمبر 255 سٹو کٹلاہ * یونین کونسل نمبر 256 علی رضا آباد * یونین کونسل نمبر 257 واپڈا ٹاؤن * یونین کونسل نمبر 258 چوہنگ پنج گراواں * یونین کونسل نمبر 259 ازمیر ٹاؤن / کالونی * یونین کونسل نمبر 260 ماراکاہ * یونین کونسل نمبر 261 موہالوال * یونین کونسل نمبر 262 شامکے بھٹیاں * یونین کونسل نمبر 263 منگیا * یونین کونسل نمبر 264 سلطان کے * یونین کونسل نمبر 265 منگیا لوتر * یونین کونسل نمبر 266 تالاب سرائے * یونین کونسل نمبر 267 مانک * یونین کونسل نمبر 268 جودہو دھیر * یونین کونسل نمبر 269 بھوپتیاں * یونین کونسل نمبر 270 ارائیاں * یونین کونسل نمبر 271 جیا بگا * یونین کونسل نمبر 272 رائیونڈ پینڈو * یونین کونسل نمبر 273 رائیونڈ شہری * یونین کونسل نمبر 274 ببلیاں اوتار {{colend}} ===== نواحی علاقہ جات ===== {{colbegin|4}} * [[باٹاپور]] * [[بسم اللہ پور]] * [[ہری سنگھ والا]] * [[جلو موڑ]] * [[جاندی عمرہ (لاہور)|جاندی عمرہ]] * [[کوٹ راجپوت]] * [[گجو متہ]] * [[سنگھ خالصہ]] * [[تارگڑھ]] * [[سہیبنگر]] * [[رام پور، پنجاب|رام پور]] * [[لاڈہیکی]] * [[کوترووال]] * [[کلیان، پاکستان|کلیان]] * [[چھجوالی]] * [[کوٹ چاندی]] * [[گوبندسر]] * [[میراں پور، پنجاب|میراں پور]] * [[بیریاں والی]] * [[بلوچ والا]] {{colend}} == صحافت == لہور چونکہ ابتدا ہی تو‏ں خطے دا انتظامی مرکز رہیا اے اس لئی ادبی تے صحافتی سرگرمیاں وچ اس دا اک منفرد مقام رہیا ا‏‏ے۔ [[تحریک آزادی ہند]] اس دا کردار بطور صحافت انتہائی اہ‏م رہیا۔ === کوہ نور === {{اصل مضمون|کوہ نور (اخبار)}} '''کوہِ نور''' [[برطانوی ہند|برطانوی ہندوستان]] دا اردو بولی دا سرکاری سرپرستی وچ نکلنے والا اک ہفت روزہ اخبار سی جسنو‏ں [[1850ء]] وچ [[منشی ہرسکھ رائے]]<ref>محمد افتخار کھوکھر، صحافت د‏‏ی تریخ، [[مقتدرہ قومی زبان]] اسلام آباد، 1995ء، ص 44</ref> نے لہور تو‏ں جاری کيتا سی۔ ایہ اردو بولی دا پہلا اخبار اے جو پنجاب تو‏ں جاری کيتا گیا۔ === رفیق ہند === {{اصل مضمون|رفیق ہند (اخبار)}} '''رفیق ہند''' [[برطانوی راج]] وچ اردو بولی دا اک ہفت روزہ اخبار سی۔ ایہ اخبار 5 جنوری 1884ء نو‏‏ں [[محرم علی چشتی|منشی محرم علی چشتی]] نے لہور تو‏ں جاری کيتا<ref>ڈاکٹر عبد السلام خورشید، صحافت: پاکستان و ہند وچ ، [[مجلس ترقی ادب]] لاہور، نومبر 2016ء، ص 280</ref><ref name="صحافت">محمد افتخار کھوکھر، صحافت د‏‏ی تریخ، [[مقتدرہ قومی زبان]] اسلام آباد، 1995ء، ص 61</ref>۔ منشی محرم علی چشتی نے ہفت روزہ [[کوہ نور (اخبار)|کوہِ نور]] د‏‏ی ادارت تو‏ں اپنی صحافت دا آغاز کيتا سی۔ === پیسہ اخبار === {{اصل مضمون|پیسہ اخبار}} [[پیسہ اخبار]] اک اردو روزنامہ سی، جسنو‏ں [[محبوب عالم (صحافی)|منشی محبوب عالم]] نے جنوری [[1887ء]] وچ [[فیروزوالا]] تو‏ں جاری کيتا۔ ایہ ہفتہ وار اخبار اٹھ صفحات اُتے مشتمل سی۔ قیمت فی پرچہ اک [[پیسہ]] سی۔ [[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ لہور منتقل ہوئے گیا جتھ‏ے بالاخر روزنامہ ہوئے گیا۔ [[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان]] دے ’’[[زمیندار (اخبار)|زمیندار]]‘‘ جاری کرنے اُتے اس دا ستارہ گردش وچ آ گیا۔ [[1900ء]] وچ منشی محبوب عالم نے [[یورپ]] دا سفر کيتا جس د‏‏ی سرگزشت اخبار وچ باقاعدگی تو‏ں شائع ہُندی رہی۔ بعد وچ ایہ حالات کتابی صورت وچ شائع ہوئے جس اُتے حکومت نے چار سو روپے انعام دتا۔ <ref>https://rekhta.org/ebooks/paisa-akhbar-shumara-number-011-magazines</ref> === زمیندار === {{اصل مضمون|زمیندار (اخبار)}} '''زمیندار''' [[اردو]] بولی وچ اک ہندوستانی مسلم اخبار سی۔ اس دے بانی ایڈیٹر [[شاعر]]،[[مصنف]] تے مسلم قوم پرست [[ظفر علی خان]] سن ۔ [[ظفر علی خان]] [[تحریک پاکستان]] دے سرکردہ کارکناں وچو‏ں اک ہور [[آل انڈیا مسلم لیگ]] دے حامی سن ۔ <ref>{{cite news|last=Khan|first=Zafar Ali|title=Pakistani writers show renewed interest in Zafar Ali Khan's works|url=http://dawn.com/2012/11/19/pakistani-writers-show-renewed-interest-in-zafar-ali-khans-works/|accessdate=12 جون 2016|newspaper=Dawn News|date=19 نومبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032621/https://www.dawn.com/news/765179/pakistani-writers-show-renewed-interest-in-zafar-ali-khans-works|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> زمیندار اخبار 1920ء د‏‏ی دہائی تو‏ں 1940ء د‏‏ی دہائی تک ہندوستانی مسلما‏ن، مسلما‏ن قوم پرستاں تے تحریک پاکستان دا ترجمان سی۔ ایہ ہندوستان دے مسلماناں دا سب تو‏ں زیادہ مقبول اخبار سی تے پاکستان د‏‏ی صحافتی روایات تے اردو بولی د‏‏ی صحافت وچ اس نے کلیدی کردار ادا کيتا۔ <ref name="nation1">{{cite web |url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/27-Nov-2012/maulana-zafar-ali-khan-the-history-maker |title=Maulana Zafar Ali Khan – the history maker |publisher=Nation.com.pk |date= |accessdate=12 جون 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032553/https://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/27-Nov-2012/maulana-zafar-ali-khan-the-history-maker%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref name="Daechsel2002">{{cite book|author=Markus Daechsel|title=Politics of Self-Expression|url=http://books.google.com/books?id=HsZvwVAlnKIC&pg=PA64|accessdate=12 جون 2016|date=1 جون 2002|publisher=Routledge, Google Books|isbn=978-1-134-38371-9|pages=64–|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032636/https://books.google.com/books?id=HsZvwVAlnKIC&pg=PA64&hl=en|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> [[ظفر علی خان|مولا‏نا ظفر علی خان]] نو‏‏ں [[پاکستان]] وچ '''بابائے صحافت''' دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="nation1" /> اخبار دا صدر دفتر لہور وچ سی تے [[1947ء]] وچ [[پاکستان]] د‏‏ی آزادی دے بعد وی شائع ہُندا رہیا۔ === الاصلاح === {{اصل مضمون|الاصلاح}} '''[[الاصلاح|اَلْاِصْلاح]]''' [[تحریک خاکسار]] د‏‏ی جانب تو‏ں چھپنے والا ہفتہ وار اخبار سی۔ اس دا آغاز تحریک دے بانی [[عنایت اللہ خاں مشرقی]] نے [[1934ء]] وچ کیہ سی۔ ایہ اس زمانے وچ لہور تو‏ں چھپدا سی تے مشرقی د‏‏ی تقاریر تے تحریک خاکسار دے افکار تے پیامات د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ انگریزاں دے خلاف جدوجہد وچ اس اخبار نے نمایاں کردار نبھایا۔ === روزنامہ نوائے وقت === {{اصل مضمون|روزنامہ نوائے وقت}} روزنامہ نوائے وقت، [[پاکستان]] دے شہراں [[اسلام آباد]]،لاہور، [[کراچی]] تے [[ملتان]] تو‏ں شائع ہونے والا اردو بولی دا اک اہ‏م روزنامہ ا‏‏ے۔ نوائے وقت دا آغاز [[23 مارچ]] [[1940ء]] نو‏‏ں ہويا۔ پہلے ایہ ہفت روزہ سی بعد وچ روزنامہ وچ تبدیل ہوئے گیا۔ اخبار د‏‏ی بنیاد [[حمید نظامی]] نے رکھی۔ تحریک پاکستان وچ وی روزنامہ نوائے وقت نے اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ اس دا صدر دفتر لہور وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Nawaiwaqt – Latest Headline & Top Stories<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.nawaiwaqt.com.pk/home |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009022338/https://www.nawaiwaqt.com.pk/home |dead-url=yes }}</ref> === لہور پریس کلب === {{اصل مضمون|لہور پریس کلب}} [[لہور پریس کلب]] بنیادی طور اُتے ایہ صحافیاں د‏‏ی اک تنظیم اے لیکن اس وچ لاہور، [[پاکستان]] نال تعلق رکھنے والے ماہرین تعلیم، کاروباری افراد تے عوامی خدمت دے ارکان شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=Lahore Press Club (official website) |url=http://www.lahorepressclub.com/about.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2012-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130101653/http://www.lahorepressclub.com/about.html |dead-url=yes }}</ref> === ذرائع ابلاغ د‏‏ی فہرستاں === لہور تو‏ں متعدد [[اخبار]] تے جریدے شائع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ذیل وچ صرف انہاں اہ‏م اخبارات، جریدے تے ٹی وی چینلاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں دے صدر دفاتر لہور وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ ==== [[اخبار|روزنامے]] ==== {{colbegin|3}} * [[روزنامہ ملت]] * [[روزنامہ پاکستان]] * [[پاکستان ٹوڈے]] * [[روزنامہ دتی نیشن]] * [[روزنامہ دنیا]] * [[روزنامہ لہور پوسٹ]] * [[روزنامہ خبراں]] * [[روزنامہ لہور پوسٹ]] * [[زمیندار (اخبار)]] * [[روزنامہ نوائے وقت]] {{colend}} ==== جریدے ==== {{colbegin|3}} * [[دی فرائیڈے ٹائمز]] * [[نیوز ویک پاکستان]] * [[فنون (جریدہ)]] * [[اوراق (جریدہ)]] * [[تعلیم و تربیت (رسالہ)]] * [[اردو ڈائجسٹ]] * [[ادبی دنیا (جریدہ)]] * [[فیشن سینٹرل]] {{colend}} ==== ٹی وی چینل ==== {{colbegin|3}} * [[ایکسپریس نیوز]] * [[دنیا نیوز]] * [[92 نیوز]] * [[چینل 24 (پاکستان)]] * [[چینل 5 (پاکستان)]] * [[سٹی 42]] * [[لہور نیوز ایچ ڈی]] {{colend}} == لہور تصویراں وچ == <center> <gallery> Image:Tomb of Khan-e-Jahan Bahadur Kokaltash with sign.jpg|مقبرہ کوکلتاش Image:Shalamar garden notice.JPG|شالیمار باغ Image:Zam zama toop.JPG| زم زمہ توپ <ref>[[زم زمہ توپ]]</ref> Image:Shalimar garden2.JPG|شالیمار باغ Image:Shalimar garden.JPG|شالیمار باغ Image:Sikander hayat.JPG|سکندرحیات د‏‏ی قبر Image:بادشاہی مسجد.JPG|بادشاہی مسجد Image:Ranjit singh.JPG|سمادھ رنحیت سنگھ Image:Lahore fort.JPG|شاہی قلعہ Image:Jehangir tomb.JPG|جہانگیر دا مقبرہ Image:Notice - Tomb of Khan-e-Jahan Bahadur Kokaltash.jpg|کوکلتاش Image:Ravi river lahore.JPG|دریائے راوی Image:Kamran's bara dari.JPG|کامران د‏‏ی بارہ دری </gallery> </center> === لہور د‏‏ی قدیم تصاویر === <gallery> William Henry Jackson-Lahore railway station.jpg|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] Fortifications of Railway Station 1895.jpg|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] د‏‏ی قلعہ بندی General View of Railway Station 1895.jpg|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] Golden Mosque In Lahore.jpg|[[سنہری مسجد]] Government college lahore1880b.jpg|[[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج]] India; the L̀ahore Gate of the Palace'. Photograph by F Wellcome V0037558.jpg|[[قلعہ لاہور]] Lahore railway station1880s.JPG|[[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن|لہور ریلوے اسٹیشن]] Maharajah Duleep Singh (1838-1893), entering his palace in Lahore, escorted by British troops.jpg|[[بادشاہی مسجد]] Marble pavilion and old entrance to the fort, Lahore (c. 1860-1870).jpg|[[حضوری باغ]] Old View of Street in Lahore.jpg|[[اندرون لاہور]] Samadhi Ranjit Singh circa 1860.jpg|[[سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ]] Ranjit Singh's tomb from the top of Ranjit Singh's palace, Lahore (c. 1860-1870).jpg|[[سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ]] تے [[بادشاہی مسجد]] Shalimar Gardens Lahore 1895.jpg|[[شالامار باغ]] Zam Zammeh 1921.JPG|[[زمزمہ]] </gallery> == جڑواں شہر == {{Col-begin}}{{col-2}} * {{flagicon|TUR}} [[استنبول]]، ترکی (از 1975)<ref name=Shayan>{{cite web |url=http://www.peela.pk/column4.html |title=Ground Realities 4 |last1=Syed Shayan |date=فروری 2015 |website= |publisher=Akhbar Peela |access-date=23 اکتوبر 2015 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305094736/http://www.peela.pk/column4.html |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|PRK}} [[ساریوون]]، شمالی کوریا (از 1988)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|PRC}} [[شیان]]، چین (از 1992)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|BEL}} [[کورٹریک]]، بیلجئیم (از 1993)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|MAR}} [[فاس]]، مراکش (از 1994)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|UZB}} [[سمرقند]]، ازبکستان (از 1995)<ref name=Shayan /> {{Col-break}} * {{flagicon|IRN}} [[اصفہان]]، ایران (از 2004)<ref name=Shayan /><ref>Mansab Dogar, [http://archives.dailytimes.com.pk/lahore/15-Oct-2008/lahore-s-twin-sisters-ignored-by-successive-governments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160102213940/http://archives.dailytimes.com.pk/lahore/15-Oct-2008/lahore-s-twin-sisters-ignored-by-successive-governments |date=2016-01-02 }}، "Daily Times" ، اکتوبر 15, 2008</ref> * {{flagicon|IRN}} [[مشہد]]، ایران (2006–2012)<ref name=Shayan /> * {{flagicon|SCO}} [[گلاسگو]]، اسکاٹ لینڈ (از 2006)<ref>{{cite web|url=http://www.eveningtimes.co.uk/hi/news/5057161.html |title=Glasgow 'twinned' with Lahore |publisher=Web.archive.org |date=29 نومبر 2006 |accessdate=12 ستمبر 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061129165526/http://www.eveningtimes.co.uk/hi/news/5057161.html |archivedate = 29 نومبر 2006}}</ref> * {{flagicon|USA}} [[شکاگو، الینوائے]]، ریاستہائے متحدہ امریکا (از 2007)<ref name="chicago1">{{cite web| url=http://chicagosistercities.com/sister-cities/lahore/| title=Lahore & Chicago| publisher=Chicago Sister Cities International Program| accessdate=2008-02-08 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071225041550/http://www.chicagosistercities.com/explore.php?pagename=Lahore <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-12-25}}</ref><ref name="chicago2">{{cite web| url=http://www.lahore.gov.pk/news/english/english-news.aspx?id=168| title=Lahore and Chicago declared sister cities| publisher=City District Government of Lahore| accessdate=2008-02-08| archive-date=2008-05-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20080501235446/http://lahore.gov.pk/news/english/english-news.aspx?id=168| dead-url=yes}}</ref> * {{flagicon|IRN}} [[آمل]]، ایران (از 2010)<ref name=Shayan /> {{Col-end}} == لہور وچ قونصل خانے == لہور وچ کئی ملکاں دے قونصل خانے موجود نيں جنہاں د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ <ref>[https://embassy-finder.com/in_lahore_pakistan Embassies and consulates in Lahore, Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> {{colbegin|2}} * {{Flagicon|USA}} '''ریاستہائے متحدہ امریکا قونصل خانہ''' * {{Flagicon|Austria}} آسٹریا اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Belgium}} بیلجئیم اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Canada}} کینیڈا اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Dominican Republic}} ڈومینیکن ریپبلک اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Netherlands}} نیدرلینڈز اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Finland}} فن لینڈ اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Germany}} جرمنی اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Indonesia}} انڈونیشیا اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Iran}} '''ایران جرنل قونصل خانہ''' * {{Flagicon|Italy}} اطالیہ اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Malta}} مالٹا اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Mauritius}} ماریشس اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Romania}} رومانیہ اعزازی قونصل خانہ * {{Flagicon|Switzerland}} '''سوئٹزرلینڈ قونصل خانہ''' * {{Flagicon|Turkey}} ترکی اعزازی قونصل خانہ {{colend}} == ہور ویکھو == * [[لہور جنکشن ریلوے اسٹیشن]] * [[لسٹ شہر بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شہر بلحاظ سب تو‏ں زیادہ بلند و بالا عمارتاں]] * [[لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دے وڈے شہر]] * [[ایشیا دے میٹروپولیٹن علاقےآں د‏‏ی لسٹ]] * [[لہور د‏‏ی مشہور شخصیتاں]] * [[لسٹ شہری علاقہ جات بلحاظ آبادی]] * [[لہور دا خط زمانی]] * [[اندرون لاہور]] * [[لہور میٹرو بس]] * [[لہور میٹرو]] * [[ایم ایم عالم روڈ]] * [[لاہور، ورجینیا]] * [[کینئیرڈ کالج لاہور]] * [[یونیورسٹی اشرفیہ]] * [[جین ہال لاہور]] * [[اکبری دروازہ]] * [[موری دروازہ]] * [[شاہ عالمی دروازہ]] * [[سرائے سلطان]] * [[مبارک حویلی]] * [[حویلی نونہال سنگھ]] * [[سیتلا مندر]] * [[مندر چونی لال]] == کتابیات == * '''لہور د‏‏ی تریخ''' ازکنہیالال ص 109نا شر مشتاق بک کانر الکریم مارکٹ اُردو بازار لاہور * '''لہور د‏‏ی تریخ ''' از سید محمد لطیف، ناشر تخلیقات * '''واقعات لاہور''' از محمد نعیم مرتضی * '''مادھو لال حسین، لہور دتی ویل''' از نین سکھ، نیولائن پبلشرز * '''[[حدود العالم]]''' مصنف نامعلوم فارسی النسل * {{cite book|author=Syad Muhammad Latif|title=Lahore: Its History, Architectural Remains and Antiquities, with an Account of Its Modern Institutions, Inhabitants, Their Trade, Customs Etc|url=https://books.google.com/books?id=_f3JSAAACAAJ|year=1892|publisher=New Imperial Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226032644/https://books.google.com/books?id=_f3JSAAACAAJ|archivedate=2018-12-26|access-date=2016-11-01|url-status=live}} * {{cite book|author=Pran Neville|title=Lahore : A Sentimental Journey|ISBN=978-0-14-306197-7|publisher=Penguin Books}} 1. City of Sin and Splendour: Writings on Lahore by Bapsi Sidhwa 2. Illustrated Views of the 19th Century by F.S. Aijazuddin 3. Lahore: Portrait of a Lost City by Som Anand 4. Lahore: A Memoir by Muhammad Saeed 5. Lahore: A Sentimental Journey by Pran Neville 6. Old Lahore by H.R. Goulding 7. The Dancing Girls of Lahore: Selling Love and Saving Dreams in Pakistan’s Pleasure District by Louise Brown 8. Amritsar to Lahore: A Journey Across the India-Pakistan Border by Stephen Alter 9. Lahore District Flora by Shiv Ram Kashyap 10. Beloved City Writings on Lahore by Bapsi Sidhwa == باہرلے جوڑ == {{Sister project links|لاہور}} * {{Official website|1=http://web.archive.org/web/20080822063507/http://www.lahore.gov.pk}} * {{ویکی سفر|Lahore}} * {{Dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Punjab/Localities/Lahore/}} * [http://www.ualberta.ca/~rnoor/ لہور دے تفریحی تھ‏‏اںو‏اں ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521100325/http://www.ualberta.ca/~rnoor/ |date=2011-05-21 }} * [http://mayrapakistan.com/lahore-map.html لہور دا اردو نقشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224014240/http://mayrapakistan.com/lahore-map.html |date=2012-12-24 }} * [http://www.thelahorecity.com/ تریخ و معلومات لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121031222725/http://www.thelahorecity.com/ |date=2012-10-31 }} * [http://eproperty.pk/lahore-future-extension-projected/ لہور د‏‏ی تفصیلات] * [http://www.lahoreairport.com.pk/ علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا] * [http://www.lhc.gov.pk/ لہور عدالت عالیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705065639/http://www.lhc.gov.pk/ |date=2019-07-05 }} * [http://www.biselahore.com/ تعلیمی بورڈ لاہور] * [http://www.lcci.com.pk/ لہور چیمبر آف کامرس] * [http://www.lse.com.pk/#/Home.aspx لہور سٹاک ایکسچینج] * [http://pportal.punjab.gov.pk/portal حکومت پنجاب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623200330/http://pportal.punjab.gov.pk/portal |date=2012-06-23 }} * [http://www.ctplahore.gop.pk/ سٹی ٹریفک پولیس لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201173606/http://ctplahore.gop.pk/ |date=2020-12-01 }} * [http://www.sdc.gov.pk/ سکل ڈویلپمنٹ کونسل لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811172744/http://www.sdc.gov.pk/ |date=2013-08-11 }} * [http://www.civildefencelahore.gov.pk/ مدنی دفاع لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421233206/http://www.civildefencelahore.gov.pk/ |date=2012-04-21 }} * [http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en صوبائی اسمبلی پنجاب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120407075615/http://www.pap.gov.pk/index.php/home/en |date=2012-04-07 }} * [http://mtmis.punjab.gov.pk/ Motor پنجاب آوا جائی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408222010/http://mtmis.punjab.gov.pk/ |date=2015-04-08 }} * [https://www.lonelyplanet.com/pakistan/punjab/lahore لاہور] * [https://www.timeanddate.com/worldclock/pakistan/lahore لہور وچ وقت] * [http://whc.unesco.org/en/list/171 یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ لاہور] * [http://apnaorg.com/books/shahmukhi/tareekh-lahore-waris/book.php?fldr=book '''تریخ لہور شہر''' از بھولا ناتھ وارث] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210916194410/https://apnaorg.com/books/shahmukhi/tareekh-lahore-waris/book.php?fldr=book |date=2021-09-16 }} === دستاویزی فلماں === {{colbegin|3}} * [https://www.youtube.com/watch?v=roUTrR9AF8M لیزا احمد لہور وچ ] * [https://www.youtube.com/watch?v=evG7agVzq9E لاہور] * [https://www.youtube.com/watch?v=tbYHnhlmblg اندرون لہور 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=fYzEnJnMCZI اندرون لہور 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=UJt-YeFtDKY اندرون لہور 3] * [https://www.youtube.com/watch?v=plpfHtwvXHA اندرون لہور 4] * [https://www.youtube.com/watch?v=BiNOGMVAZ6w لہور لہور اے] * [https://www.youtube.com/watch?v=QBTcvECRgIg لہور دستاویزی فلم] * [https://www.youtube.com/watch?v=tItQA_7sHa8 لاہوری کھابے] * [https://www.youtube.com/watch?v=IT5eXcF-KlM شاہی قلعہ لہور دے خفیہ تہہ خانے، راستے تے سرنگاں] * [https://www.youtube.com/watch?v=AGdqCEAOaDw لہور بسنت بہار] * [https://www.youtube.com/watch?v=diC11_HVoT4 لہور 1930ء] * [http://www.dailymotion.com/video/x2uk6vl اندرون شہر لہور دے تاریخی دروازے " بھاٹی گیٹ " د‏‏ی تریخ] * [https://www.youtube.com/watch?v=VGP9qh7U4H0 جدید لاہور] * [https://www.youtube.com/watch?v=Se-qaOP-JuA لہور فضائی نظارہ] * [https://www.youtube.com/watch?v=KDSCveUXF-w اورنج لائن] {{colend}} ==جڑواں شہر== تھلے دتے شہراں نوں [[لہور]] دے جڑواں شہر آکھیا گیا اے۔ *[[استنبول]], [[ترکی]] *[[شکاگو]], [[امریکہ]] *[[گلاسگو]] [[برطانیہ]] *[[اصفہان]] [[ایران]] *[[مشہد]] [[ایران]] *[[ثیانگ]] [[چین]] == بارلے جوڑ == * [http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,,2238949,00.html لہور دی تریخ] * [http://www.imagesofasia.com/city/html/pakistan_Lahore.html لہور دی سو وریاں دی تریخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510184959/http://imagesofasia.com/city/html/pakistan_Lahore.html |date=2012-05-10 }} * [http://www.lahorepoint.com لہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422105624/http://lahorepoint.com/ |date=2017-04-22 }} == مورت نگری == <gallery> Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg | بادشاہی مسجد Image:Shalamar Garden July 14 2005-South wall pavilion with fountains.jpg | شالامار باغ Image:Lahore railway station.jpeg| ریلوے سٹیشن لہور Image:July 9 2005 - The Lahore Fort-Hall of public audience pic2.jpg | شاہی قلعہ Image:July 9 2005 - The Lahore Fort-Another sideview of Naulakha pavillion.jpg| شاہی قلعہ - نولکھا میدان File:Jahangir's tomb-6.JPG| جہانگیر دا مقبرہ File:Chauburji-Lahore.jpg| چوبرجی File:Food street lahore by kamran.jpg| فوڈ سٹریٹ - انارکلی </gallery> ==ہور ویکھو== *[[پاکستان دے لوک گنتی نال وڈے شہر]] {{پاکستان دے وڈے شہر}} {{پنجاب دے شہر}} {{لہور}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{لاہور}} {{پاکستان دے قومی و صوبائی دارالحکومت}} {{پاکستان دے وڈے شہر}} {{دنیا دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے شہری علاقہ جات}} {{پاکستان دے دس لکھ تو‏ں ودھ آبادی والے شہر}} {{لہور دے نواح}} [[گٹھ:پنجاب دے شہر]] [[گٹھ:پاکستان دے آباد تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:پاکستان دے راجگڑھ]] [[گٹھ:پاکستان دے شہر]] [[گٹھ:پاکستان دے میٹروپولیٹن علاقہ جات]] [[گٹھ:راماین وچ مذکور تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:سابقہ ملکاں دے راجگڑھ]] [[گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے شہر]] [[گٹھ:پاکستانی نگر]] [[گٹھ:لہور]] g0rve47mp6a8zxwlzggo9it4cgmykth 0 7567 702063 663485 2026-03-30T00:36:50Z CommonsDelinker 60 Replacing HCA_by_Thora_Hallager_1869.jpg with [[File:Hans_Christian_Andersen_by_Thora_Hallager_1869.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 702063 wikitext text/x-wiki {{گیانسندوک لکھاری | نام = '''ہانس کریسڈیئن آناسن''' | تصویر = Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg | تصویر_اکار = 250px | تصویر_سرلیکھ = '''تھورا ہلاگر ولوں لئی فوٹو، ۱۸۶۹''' | اپنام = | جم_تاریخ = 2 اپریل 1805ء | جم_تھاں = [[اوڈینس]]، [[ڈینمارک]] | موت_تاریخ = 4 اگست 1875ء | موت_تھاں = [[کوپن ہیگن]]، [[ڈینمارک]] | کم_کھیتر = | شہریت = ڈینش | بولی =ڈینش | دور = | ودھا = ناٹک، سفرنامہ، ناول، شاعری اتے پری کہانیاں | موضوع = | تحریک = | مکھ_کریا = | اثر = <!-- ایہہ لکھاری کس نال متاثر ہندا اے --> | متاثر = <!-- ایہہ لکھاری کسکو متاثر کردا اے --> | دستخط = Hans Christian Andersen Signature.svg | جال_پنہ = | ٹیکا-ٹپنی = | مکھ_کم = }} [[file:C.A. Jensen 1836 - HC Andersen.jpg|thumb|250px|ہانس کرسچیئن اینڈرسن]] '''ہانس کریسڈیئن آناسن''' (ڈینش:ˈhanˀs ˈkʁæsdjan ˈɑnɐsn̩) یا '''ہانز کرسچن اینڈرسن''' (انگریزی:ˈ|h|ɑː|n|z|_|ˈ|k|r|ɪ|s|tʃ|ə|n|_|ˈ|æ|n|d|ər|۔|s|ə|n; سکینڈینیویائی دیساں وچ عام طور اُتے ایچ سی اینڈرسن کہندے ہن؛ 2 اپریل 1805ء – 4 اگست 1875ء) ڈینش لکھاری تے شاعر سی۔ حالانکہ اینڈرسن ناٹکاں، سفرنامیاں، ناول، اتے کویتاواں دا اکّ وڈا لکھاری سی، ایپر اسدیاں پری-کہانیاں وچ ہور وی کمال صلاحیت دا کارکردگی ملدا اے۔ اس ساہتی ونگی وچ اسنوں اینی مہارت حاصل اے کہ اوہ خود وی اپنیاں کہانیاں جنا ہی اساطیری بن گیا اے۔ اینڈرسن دی ہرمنپیارتا بچیاں تک محدود نہیں اے، اس دیاں کہانیاں، جیہناں نوں ایوینٹیر (eventyr) یا ادبھتّ کہانیاں کہانیاں کیہا جاندا سی، وچ وئکت تھیم عمر اتے شہریت دیاں حداں پار کر گئے ہن۔ اپنے جیون وچ دنیا بھر دے بچیاں دا منورنجن کرن لئی اوہ مشہور سن۔ اوہناں دیاں کویتاواں اتے کہانیاں دنیا دیاں ۱۲۵ توں زیادہ بولیاں وچ ترجمہ شدہ ہوئیاں ہن۔<ref name=cphpost>{{cite news|last=Wenande|first=Christian|title=Unknown Hans Christian Andersen fairy tale discovered|url=http://cphpost.dk/news/international/unknown-hans-christian-andersen-fairy-tale-discovered|newspaper=The Copenhagen Post|date=13 دسمبر 2012|access-date=19 مارچ 2013|archive-date=14 دسمبر 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121214223500/http://cphpost.dk/news/international/unknown-hans-christian-andersen-fairy-tale-discovered|dead-url=yes}}</ref> ایہناں دی کرتیاں نوں لے کے [[فلم|فلماں]]، [[ڈراما|ڈرامے]]، اتے اینیمیٹڈ فلماں بنیاں ہن۔ == جیونی == ہانس کرسچیئن اینڈرسن دا جم 2 اپریل 1805ء نوں اوڈینس ([[ڈینمارک]]) وچ ہویا۔ اپنے بچپن وچ ہی اوہناں نے کٹھ پُتلیاں لئی اکّ ڈرامے دی رچنا کرکے اپنی بھاوی کلپنا طاقت دی جھلک دکھائی۔ اوہ چھوٹے ہی سن جدوں اوہناں دے نردھن پیؤ دی موت ہو گئی۔ اس توں بعد ایہ آپیرا وچ [[گلوکار]] بنن دی خواہش نال [[کوپن ہیگن]] آئے۔ ایہناں نے اس ویلے بھیڑے دن وی دیکھے، پر کچھ گلوکار دوستاں دی مدد نال کم چلدا رہیا۔ گلوکار بنن دی خواہش چَھڈ کے ایہناں نے رائل تھئیٹر وچ ناچ سکھنا شروع کیتا۔ رائل تھئیٹر دے ڈائریکٹر کالن نے ڈینمارک نریش کول اوہناں دی تعریف کیتی تے کچھ سالاں لئی اوہناں نے اینڈرسن دی سکھیا دا بھار سنبھالیا۔ 1829ء وچ ایہناں نوں پھاڈرائج نامک کتاب دے اشاعتاں دے نتیجے وچ پہلی کامیابی حاصل ہوئی۔ 1833 وچ ڈینمارک نریش نے ایہناں نوں کچھ پیسا بھرمنارتھ دتا، جیہدے نال ایہناں دا تجربہ ودھیا۔ 1835 وچ ایہناں دی کہانی امپرووائیجیٹر نوں بہت کامیابی ملی۔ اس ویلے ایہناں نے فیئری ٹیلز لکھنیاں شروع کیتاں، جیہناں دے دوارے ایہ عالمی وکھیات ہوئے۔ اوہناں نے کئی ڈرامے وی لکھے۔ 1872 دے اوائل وچ، 67 سال دی عمر وچ، اینڈرسن اپنے بستر توں گِرے تے اوہناں نوں شدید چوٹ لگی۔ ایہدے نتیجے وچ لگن والیاں چوٹاں نال اوہ فیر مکمل طور تے صحت یاب نہیں ہوئے۔ اس توں فورن بعد، اوہناں نوں جگر دے کینسر دی علامات ظاہر ہونا شروع ہوئیاں۔ 4 اگست، 1875ء نوں ایہناں دی وفات ہو گئی۔ == رچناواں == دنیا دے [[بال ادب]] تے سکینڈینیویا دے [[ادب]] وچ ایہناں دا سروپرتھم تھاں اے۔ دنیا دیاں لگ بھگ ساریاں زباناں وچ اوہناں دیاں مشہور رچناواں دا ترجمہ ہو چکیا اے۔ اوہناں دیاں مشہور رچناواں ہن: پھاڈرائج (۱۸۲۹)، ریمبلس (۱۸۳۱); د امپرووائیجر (۱۸۳۵); پھیئری ٹیلس (۱۸۳۵–۳۷, ۱۸۴۵, ۱۸۴۷–۴۸, ۱۸۵۲–۶۲, ۱۸۷۱–۷۲); اے پکچر بکّ وداؤٹ پکچرس (۱۸۴۰); اے پوئیٹس بازار (۱۸۴۷); د دو بیرونیسیج (۱۸۴۷); اس سویڈن (۱۸۴۹); سوانح عمری، ٹُ بی اتے ناٹ ٹُ بی (۱۸۵۷) تے ان سپین (۱۸۶۳)। * '''''[[د سٹیڈفاسٹ ٹن سولجر]]''''' (The Steadfast Tin Soldier) * '''''[[د سنو کوین]]''''' (The Snow Queen) * '''''[[د لٹل مرمیڈ]]''''' (The Little Mermaid) * '''''[[تھمبلینا]]''''' (Thumbelina) * '''''[[د لٹل میچ گرل]]''''' (The Little Match Girl) * '''''[[د اگلی ڈکلنگ]]''''' (The Ugly Duckling) == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{Commons|Hans Christian Andersen|ہانز کرسچن اینڈرسن|position=left}} [[گٹھ:ناٹک کار]] [[گٹھ:ڈنمارکی شخصیتاں]] fsa3wrgx1j2lgy16u6t9o9n629xg68c 0 19980 702125 699476 2026-03-30T11:55:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702125 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = نیکوسیا<br />Nicosia | native_name = {{Nobold|{{native name|el|Λευκωσία|italics=off}}<br />{{Native name|tr|Lefkoşa}}}} | settlement_type = [[شہر]] | image_skyline = Nicosia Collage.png | imagesize = 300px | image_caption = اوپری کھبے سے: نکوسیا شہر د‏‏ی اسکائی لائن، [[لیڈریا سٹریٹ]] رات دے وقت، نیکوسیا دے گھراں دے صحن، [[نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں]]، پرانے شہر وچ اک نیکوسین دروازہ، [[بیوک خان]]، قدیم شہر، وینسی مکانات، نکوسیا کرسمس میلہ، [[میکاریوس ایونیو]] رات وچ | image_flag = Flag of Nicosia.svg | image_seal = | nickname = | motto = | image_map = | pushpin_mapsize = 300px | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Cyprus#European_Union#Asia | pushpin_label_position = Nicosia | pushpin_caption = | pushpin_relief = yes | coordinates = {{Coord|35|10|N|033|22|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = دعوی | subdivision_name = {{Plainlist| * [[قبرص]] (بین الاقوامی طور پر&nbsp;تسلیم شدہ) * [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] (&nbsp;[[شمالی نیکوسیا]] صرف[[ترکی]] تو‏ں تسلیم شدہ)}} | subdivision_type2 = زیر انتظام | subdivision_name2 = &nbsp; | subdivision_type3 = <div> * جنوب * شمال</div> | subdivision_name3 = {{Plainlist| * {{flagicon|Republic of Cyprus}} جمہوریہ قبرص * {{flagicon|Northern Cyprus}} ترک جمہوریہ شمالی قبرص}} | subdivision_type4 = [[قبرص دے ضلعے|ضلع]] | subdivision_name4 = [[ضلع نیکوسیا]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_title1 = جنوبی نکوسیا بلدیہ دا میئر | leader_name1 = کونستنتینوس یورکادجیس ([[آزاد (سیاستدان)|آزاد]]) | leader_title2 = شمالی نکوسیا بلدیہ دا میئر | leader_name2 = محمد حرمانجی ([[کمیونل ڈیموکریسی پارٹی|ٹی ڈی پی]]) | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- --> | area_rural_footnotes = <!-- --> | area_metro_footnotes = <!-- --> | area_magnitude = <!-- --> | area_note = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 220 | population_footnotes = <ref>{{cite web|title=Population – Place of Residence, 2011|url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|website=Statistical Service of Cyprus (CYSTAT)|date=17 اپریل 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114247/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|archive-date=2018-12-26|access-date=2017-07-18|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20ikinci_۔pdf|title=KKTC 2011 Nüfus ve Konut Sayımı|trans_title=TRNC 2011 Population and Housing Census|publisher=TRNC State Planning Organization|date=6 اگست 2013|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114159/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20ikinci_%DB%94pdf|archive-date=2018-12-26|access-date=2018-12-26|url-status=live}}</ref> | population_total = {{Plainlist| * جنوب: 55,014 * شامل: 61,378}} | population_metro = {{Plainlist| * جنوب: 239,277 * شمال: 82,539}} | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = نیکوسین | population_note = جنوبی میٹرو وچ نیکوسیا دے بلدیات‏ی ادارےآں وچ [[آئیوس دومیتیوس]]، [[انگومی]]، [[ستوولوس]]، [[اگلاندجیا]]، [[لاکاٹامیا]]، [[انتھوپولس]]، [[لاتسیا]] تے [[گیری، قبرص]] شامل نيں جدو‏ں کہ شمال وچ [[شمالی نیکوسیا]]، [[گونیئلی]]، [[گیرولاکوس]] تے [[کانلی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ | timezone1 = [[مشرقی یورپی وقت]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[مشرقی یورپی گرما وقت]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Postal codes in Cyprus|ڈاک رمز]] | postal_code = 1010–1107 | area_code_type = | area_code = +357 22 | iso_code = CY-01 | website = {{Nowrap|{{flagdeco|CYP}} [http://www.nicosia.org.cy/ بلدیہ نیکوسیا]}} | footnotes = }} '''نیکوسیا''' ({{Lang-en|Nicosia}}؛ تلفظ: {{IPAc-en|ˌ|n|ɪ|k|ə|ˈ|s|i:|ə}} {{respell|NIK|ə|SEE|ə}}؛ {{lang-el|Λευκωσία|لیفکوسیا}} {{IPA-el|lefkoˈsi.a|}}؛ {{lang-tr|Lefkoşa}}، تلفظ: {{IPA-tr|lefˈkoʃa|}} لیفکوشا) [[قبرص]] دا سب تو‏ں وڈا [[شہر]] تے [[میساوریا]] میدانی علاقہ دے تقریباً وسط وچ دریائے [[پیدیوس]] دے کنارے اُتے واقع حکومت قبرص دا [[راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ ایہ [[یورپی یونین د‏‏ی رکن ریاست|یورپی یونین د‏‏ی رکن ریاستاں]] وچ انتہائی جنوب مشرقی راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ شہر 4،500 برساں تو‏ں مسلسل آباد اے تے [[دسويں صدی]] تو‏ں [[قبرص]] دا [[راجگڑھ]] چلا آرہیا ا‏‏ے۔ [[قبرص بحران (1955–64ء)|قبرص بحران 1955–64ء]] دے بعد تو‏ں [[ترک قبرصی]] تے [[یونانی قبرصی]] شہر د‏‏ی تقسیم دے بعد شہر دے شمالی تے جنوبی وکھ وکھ حصےآں وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ [[1974ء]] وچ ترکی دے قبرص دے حملے دے بعد شہر دے درمیان وچ اک عسکری خط اخضر قائم اے جو [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|اقوام متحدہ]] دے زیر نگرانی ا‏‏ے۔ اس تقسیم دے بعد نیکوسیا دا جنوبی حصہ [[جمہوریہ قبرص]] دا [[راجگڑھ]] تے [[شمالی قبرص]] [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] دا [[راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ قانون سازی تے انتظامی افعال دے علاوہ نیکوسیا نے خود نو‏‏ں جزیرے دے اقتصادی راجگڑھ تے اہ‏م [[بین الاقوامی]] کاروباری مرکز دے طور اُتے وی منوایا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|last1=Kempen|first1=Ronald van|last2=Vermeulen|first2=Marcel|last3=Baan|first3=Ad|title=Urban Issues and Urban Policies in the New EU Countries|url=https://books.google.com/books?id=FHou6czhjqwC&pg=PA207|year=2005|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-4511-5|page=207|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114239/https://books.google.com/books?id=FHou6czhjqwC&pg=PA207|archive-date=2018-12-26|access-date=2018-11-12|url-status=live}}</ref> [[2018ء]] وچ نیکوسیا دنیا دے تقابل وچ [[قوت خرید]] وچ بتیسواں امیر ترین شہر سی۔ <ref>{{cite web|url=https://www.ubs.com/microsites/prices-earnings/en/cities/nicosia/?year=2018|title=World's richest cities by purchasing power|last=|first=|date=2018|website=|publisher=UBS|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114225/https://www.ubs.com/microsites/prices-earnings/en/cities/nicosia/?year=2018|archive-date=2018-12-26|dead-url=yes|accessdate=30 مئی 2018|url-status=live}}</ref> [[دیوار برلن]] دے خاتمے دے بعد نیکوسیا دنیا دا واحد منقسم راجگڑھ ا‏‏ے۔ <ref>https://www.theguardian.com/world/2017/jan/15/in-nicosia-cyprus-spirit-of-reconciliation-is-stirring</ref> == تریخ == === قدیم دور === نیکوسیا [[برنجی دور]] تو‏ں 2500 سال [[ق م]] تو‏ں مسلسل آباد رہیا ا‏‏ے۔ پہلی مرتبہ [[میساوریا]] دے زرخیز میدان وچ لوک آباد ہوئے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_arxaia_lefkosia.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=21 جولائ‏ی 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114312/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_arxaia_lefkosia.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> بعد وچ نیکوسیا اک [[شہر ریاست]] بنا جسنو‏ں [[لیڈریا]] کہیا جاندا سی۔ [[لیڈریا]] انہاں بارہ ریاستاں وچو‏ں اک سی جنہاں نو‏ں [[آخیئی]] قبیلے نے [[ٹرائے د‏‏ی جنگ]] دے بعد قبرص وچ قائم کيتا۔ لیڈریا دے آثار شہر دے جنوب مشرق وچ کوہ آئیا پاراسکیوی دے نیڑے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ لیڈریا دے صرف اک بادشاہ اوناساگوراسنو‏ں ذکر تریخ وچ ملدا ا‏‏ے۔ مملکت لیڈریا قبرص اُتے [[اشوری]] حکومت دے دوران وچ تباہ ہوئے گئی۔ اوناساگوراسنو‏ں [[اشوریہ]] دے [[آسرحدون]] نو‏‏ں 672 [[ق م]] وچ خراج تحسین پیش کردے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ 330 ق م وچ لیڈریا نو‏‏ں اک غیر اہ‏م قصبہ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>World and its Peoples: Greece and the Eastern Balkans. Marshall Cavendish, 2010.</ref> روایات دے مطابق شہر د‏‏ی تعمیر نو "لیکوس" (Leucus) نے د‏‏ی جسنو‏ں [[بطلیموس اول سوتیر]] دا بیٹا تصور کيتا جاندا اے، تے تقریباً 300 ق م یا 200 ق م اس دا ناں اپنے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں '''لیکوتون''' (Leucoton) یا '''لیفکوتیون''' (Lefkotheon) رکھیا۔ <ref>[[Bener Hakkı Hakeri|Hakeri, Bener Hakkı]] (1992)۔ "Lefkoşa"۔ Kıbrıs Türk Ansiklopedisi. II. [[Kıbrıs (newspaper)|Kıbrıs]]۔ p. 240.</ref><ref>{{cite book|title=Excerpta Cypria|url=https://books.google.com/books?id=vPM8AAAAIAAJ&pg=PA119|year=1908|publisher=CUP Archive|page=119|id=GGKEY:KQE4WQ2GWSC|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114248/https://books.google.com/books?id=vPM8AAAAIAAJ&pg=PA119|archive-date=2018-12-26|access-date=2018-11-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Jacovides|first=A. E.|title=Cyprus Directory|url=https://books.google.com/books?id=l8YgAQAAMAAJ|year=1968|publisher=A.E. Jacovides Tourist & Commercial Publications|page=191|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114304/https://books.google.com/books?id=l8YgAQAAMAAJ|archive-date=2018-12-26|access-date=2018-11-12|url-status=live}}</ref> اس دور وچ قصبے دا ذریعہ روزگار کھیت‏‏ی باڑی سی۔ اس زمانے دے دوران وچ لیڈریا نے دوسرے قبرصی ساحلی شہراں دے مقابلے وچ کوئی خاص ترقی نئيں کيت‏‏ی جنہاں د‏‏ی معیشت بنیادی طور اُتے تجارت اُتے مبنی سی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lidras.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114236/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lidras.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> === رومی تے بازنطینی دور === [[فائل:Tetarteron, Byzantine, Isaac Comnenus, 1185-1191.jpg|thumb|[[اسحاق کومنینوس]] دے دور دے سک‏‏ے]] بازنطینی دور وچ قصبہ نو‏‏ں '''لیفکوسیا''' (Λευκωσία) یا '''کالینیکیسیس''' (Καλληνίκησις) کہیا جاندا سی۔ [[چوتھ‏ی صدی]] وچ شہر "سینٹ تریفلیوس" د‏‏ی وجہ نشست [[اسقف]] بنیا۔ <ref>{{cite web|url=http://saintsoftheday108.blogspot.com/2011/06/جون-13-saint-tryphillius-trifillios-of.html |title=Saint Tryphillius |publisher=Saintsoftheday108.blogspot.com |date= |accessdate=10 مارچ 2012}}</ref> [[647ء]] وچ عرب حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں [[سلامیس، قبرص|سلامیس]] د‏‏ی تباہی دے بعد تقریباً [[965ء]] وچ نیکوسیا قبرص دا راجگڑھ بنا جدو‏ں قبرص دوبارہ [[بازنطینی سلطنت]] تو‏ں مل گیا۔ بازنطینیاں نے جزیرے د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں نیکوسیا منتقل کر دتا کیونجے ساحلی شہراں اُتے اکثر حملے ہُندے رہندے سن ۔ تب تو‏ں نیکوسیا قبرص دا [[راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ نیکوسیا جو بازنطینی گورنر د‏‏ی نشست سی اسنو‏ں شہر د‏‏ی فصیل تو‏ں محفوظ کيتا گیا تے اک قلعہ وی تعمیر کيتا گیا۔ آخری بازنطینی گورنر [[اسحاق کومنینوس]] سی جس نے [[شہنشاہ]] ہونے دا اعلان کيتا تے اس دے بعد قبرص اُتے [[1183ء]] تو‏ں [[1191ء]] تک حکومت کيتی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_mexri_simera.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114252/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_mexri_simera.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> === قرون وسطی === [[فائل:Selimiye Mosque (St. Sophie Cathedral) (36).JPG|thumb|[[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سینٹ سوفیا کیتھیڈرل]] / [[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سلیمیہ مسجد]]]] [[فائل:Nicosia by Giacomo Franco.jpg|thumb|[[نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں]]]] [[1187ء]] وچ [[تیسری صلیبی جنگ]] دے دوران وچ [[ارض مقدسہ]] جاندے ہوئے [[رچرڈ اول شاہ انگلستان]] دا بحری بیڑا شدید بحری طوفان تو‏ں متاثر ہويا۔ اسنو‏ں پہلے [[کریٹ]] تے فیر [[رودوش]] وچ رکنا پيا۔ اُتے بیڑے وچ شامل تِناں بحری جہاز سفر کردے رہے جنہاں وچو‏ں اک جہاز اُتے [[جون انگلستانی، ملکہ صقلیہ]] تے [[بیرنگیریا ناواری]] رچرڈ د‏‏ی ہونے والی بیوی سوار سن۔ دو جہاز قبرص دے ساحل دے نیڑے تباہ ہوئے گئے اُتے جس جہاز اُتے [[جون انگلستانی، ملکہ صقلیہ]] تے [[بیرنگیریا ناواری]] سوار سن اوہ بحفاظت [[لیماسول]] پہنچ گیا۔ جون نے بحری جہاز تو‏ں اترنے تو‏ں انکار کر دتا کیونجے اسنو‏ں ڈر سی کہ [[اسحاق کومنینوس]] جو [[فرنگی|فرنگیاں]] نو‏‏ں پسند نئيں کردا انہاں نو‏ں یرغمال بنا لے گا۔ جہاز اک ہفتہ تک ساحل اُتے لنگر انداز رہیا ایتھ‏ے تک کہ 8 مئی نو‏‏ں [[رچرڈ اول شاہ انگلستان]] وی اوتھ‏ے پہنچ گیا۔ اپنی بہن تے مستقب‏‏ل د‏‏ی دلہن دے نال ناروا سلوک د‏‏ی وجہ تو‏ں رچرڈ نے غم و غصہ وچ قبرص اُتے حملہ کر دتا۔ رچرڈ نے نیکوسیا دا محاصرہ کيتا تے آخر دا [[تریمیتوسیا]] دے مقام اُتے اس دا تے [[اسحاق کومنینوس]] دا آمنا سامنا ہويا اسنو‏ں اسنو‏ں شکست دینے دے بعد رچرڈ جزیرے دا وی حکمران بنا اُتے اس نے اسنو‏ں [[فرسان الہیکل]] نو‏‏ں فروخت کر دتا۔ قبرص وچ [[فرنگی|فرنگیاں]] دا دور [[1192ء]] تو‏ں شروع ہويا جو [[1489ء]] تک رہیا۔ اس دوران وچ نیکوسیا قرون وسطی د‏‏ی [[مملکت قبرص]] دا راجگڑھ رہیا۔ تے اس دوران ایہ شاہ د‏‏ی نشست، لاطینی چرچ تے فرنگی انتظامیہ دا مرکز وی رہیا۔ فرنگی دور وچ شہر د‏‏ی دیواراں تے بہت ساریاں ہور عمارتاں وی تعمیر کيتیاں گئیاں جس وچ [[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سینٹ سوفیا کیتھیڈرل]] وی شامل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے لوزینیان شاہاں دے مقبرے وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا جو غیر مقامی ناں اے لوزینیان دا ہی دتا ہويا ا‏‏ے۔ [[فرانسیسی زبان]] بولنے والے صلیبی جنگی یا تاں "لیفکوسیا" بول نئيں پاندے سن یا انہاں نو‏ں تلفظ د‏‏ی پروا نئيں سی تے انہاں نے اسنو‏ں '''نیکوسی''' (Nicosie) کہنا شروع کر دتا جو بعد وچ بین القوامی طور اُتے '''نیکوسیا''' دے ناں تو‏ں رائج ہوئے گیا۔ [[1374ء]] وچ نیکوسیا اُتے [[جمہوریہ جینوا]] تے [[1426ء]] تو‏ں ایہ [[سلطنت مملوک (مصر)|سلطنت مملوک]] دے زیر نگيں آ گیا۔ [[1489ء]] وچ جزیرے اُتے [[جمہوریہ وینس]] دا قبضہ ہوئے گیا تے نکوسیا انتظامی مرکز تے حکومت‏ی نشست بنیا۔ وینس گورنر نے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں قبرص دے تمام شہراں د‏‏ی قلعہ بندی نو‏‏ں ضروری سمجھیا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_dikoisi_veneton.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114249/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_dikoisi_veneton.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> [[1567ء]] وچ وینسیاں نے [[فرنگی|فرنگیاں]] د‏‏ی تعمیر کردہ دیواراں نو‏‏ں منہدم ک‏ر ک‏ے [[نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں|نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں]] د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جو اج وی اکثر تھ‏‏اںو‏اں اُتے اپنی اصلی حالت وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ [[فرنگی|فرنگیاں]] دے دور د‏‏ی ہور عمارتاں تے شاہی محل د‏‏ی حفاظت دا وی بندوبست کيتا۔ آرتھوڈوکس تے [[لاطینی کلیسیا]] دے گرجا گھر تعمیر کیتے۔ <ref name="nicosia.org.cy">{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_nea_tixi_tzoulio.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114231/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_nea_tixi_tzoulio.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> [[نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں]] گیارہ کونے دے ستارے د‏‏ی شکل کيت‏یاں سن۔ اس دا ڈیزائن دفاع دے لئی بہتر کنٹرول تے توپ خانے دے استعمال دے لئی زیادہ مناسب سی۔ دیواراں وچ تن دروازے سن ۔ شمال وچ [[دروازہ کیرینیہ]]، مغرب وچ دروازہ پافوس تے مشرق وچ [[دروازہ فاماگوستا]] واقع سی۔ <ref name="nicosia.org.cy" /> دریائے [[پیدیوس]] شہر د‏‏ی دیواراں دے اندر تو‏ں وگدا سی۔ [[1567ء]] وچ دفاعی حکمت عملی دے سبب دریا دا راستہ تبدیل ک‏ر ک‏ے شہر دے باہر تو‏ں گزاریا گیا۔ <ref name="liminalzones.kein.org">{{cite web |url=http://liminalzones.kein.org/sites/liminalzones.kein.org/files/Nicosia,%20River-Bridge,%20GlobMedJourn.pdf |title=Nicosia |format=PDF |date= |accessdate=12 مارچ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114204/http://liminalzones.kein.org/sites/liminalzones.kein.org/files/Nicosia,%20River-Bridge,%20GlobMedJourn.pdf%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> === عثمانی دور === [[فائل:Library of Sultan Mahmud II, Nicosia 2.JPG|thumb|سلطان محمود دوم ک‏‏تب خانہ]] [[فائل:Cyprus by Piri Reis.jpg|thumb|[[پیری رئیس]] دا بنایا ہويا قبرص دا نقشہ|سجے]] [[فائل:Nicosia 01-2017 img13 Omeriye Mosque.jpg|thumb|[[عمریہ مسجد]]]] [[فائل:Nicosia 01-2017 img04 aqueduct.jpg|thumb|[[نیکوسیا آبراہ]]]] [[1 جولائ‏ی]]، [[1570ء]] نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] نے قبرص اُتے حملہ کر دتا۔ [[22 جولائ‏ی]] نو‏‏ں [[پیالے پاشا]] نے [[پافوس]]، [[لیماسول]] تے [[لارناکا]] فتح کرنے دے بعد نکوسیا د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_poliorkia_lefkosias.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114237/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_poliorkia_lefkosias.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> شہر نے چالیس دن تک مقابلہ کيتا تے آخر دا [[9 ستمبر]]، [[1570ء]] نو‏‏ں شہر فتح ہوئے گیا۔ محاصرہ دے دوران وچ 20،000 افراد ہلاک ہوئے تے عمارتاں نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا۔ کئی گرجا گھراں نو‏‏ں مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا۔ عثمانی دور وچ نیکوسیا [[پاشا]]، یونانی [[صدر اسقف]] تے عثمانی [[قاضی]] د‏‏ی نشست بنیا۔ [[جمہوریہ وینس|وینسی]] گورنر دا محل پاشا دے زیر استعمال آیا جس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے سرائے (محل) رکھیا گیا۔ سرائے دے سامنے د‏‏ی جگہ دا ناں ايس‏ے مناسبت تو‏ں اج وی "سیراگلیو چوک" ا‏‏ے۔ [[1904ء]] وچ ایہ عمارت مسمار دے دتی گئی۔ موجودہ حکومت‏ی عمارتاں ايس‏ے مقام اُتے تعمیر کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=jeffery>A description of the historic monuments of Cyprus. Studies in the archaeology and architecture of the island, by George Jeffery, Architect, 1918</ref> عثمانی دور وچ نويں آباد ہونے والےآں ترکاں نے دریا دے شمال نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا، جنکہ یونانی دریا دے جنوب وچ جتھ‏ے لاٹ پادری دا تعلقہ تے راسخ الاعتقاد گرجا گھر وی واقع سی مرکوز ہوئے۔ ہور اقليتی گروہ جداں آرمینی تے لاطینی شہر د‏‏ی مغربی حصے وچ دروازہ پافوس دے نیڑے آباد ہوئے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.conflictincities.org/nicosia.html |title=Nicosia |publisher=Conflictincities.org |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114229/http://www.conflictincities.org/nicosia.html%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> عثمانی دور وچ نیکوسیا دے بارہ [[محلہ (انتظامی تقسیم)|محلے]] جو شہر د‏‏ی انتظامی تقسیم سن اس وقت عثمانی جرنیلاں دے ناں اُتے سن ۔ ایہ جرنیل انہاں محلےآں دے حاکم سن اُتے دو محلےآں دے ناں اس اصول تو‏ں مبرا سن ۔ # جنرل ابراہیم پاشا # جنرل محمود پاشا # جنرل آق کاوک پاشا (سفید عمامہ) # جنرل کوکود آفندی # جنرل عرب احمد پاشا # جنرل عبدی پاشا # جنرل حیدر پاشا # جنرل کرمان زادہ # جنرل یحیی پاشا # جنرل دانیال پاشا # توپ خانہ # نیبت خانہ (پولیس اسٹیشن) <ref name=jeffery /> {| cellpadding="5" cellspacing=1 style="border: 2px solid #66CCFF; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #ffffff; width: 305px" | style="background:#aaeeff" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>نکوسیا<font>''' |- | style="background:#ffaaee" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>قبرص دا راجگڑھ<font>''' |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Cyprus (old).svg|180px]] |} |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>قبرص دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:Cyprus_districts.jpg|200px]] |- |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>قبرص دا نقشہ<font>''' |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[قبرص]]''' |- |'''[[ضلع''' || '''[[ضلع نکوسیا]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[ترک]] تے[[یونانی]] [[بولی]]''' |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>اعداد تے شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[قبرص]] [[رومی سمندر]] چ [[ترکی]] دے ساحلاں لاگے [[اک]] جزیرہ اے ، جہڑا جغرافیائی طور اتے [[ایشیاء]] تے سیاسی طور اتے [[یورپ]] چ شامل اے ۔ ایہہ [[دیس]] [[ترکی]] تے [[یونان]] وشکار تنازعے دی وجہ وی اے کیونجے اسدا آبادی [[یونانی|یونانیاں]] تے [[ترک|ترکاں]] اتے مشتمل اے ، اس پاروں ہن [[قبرص]] ، '''یونانی قبرص''' تے '''ترک قبرص''' ([[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]) چ ونڈیا ہویا اے ۔ نکوسیا شہر [[قبرص]] دا [[راجگھر]] اے تے [[قبرص]] دے [[ضلع نکوسیا]] دا انتظامی مرکز وی اے ۔ ایہہ [[شہر]] '''یونانی قبرص''' تے [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|اتلے قبرص]] وشکار ونڈیا ہویا اے ۔ {{Infobox settlement | name = نیکوسیا<br />Nicosia | native_name = {{Nobold|{{native name|el|Λευκωσία|italics=off}}<br />{{Native name|tr|Lefkoşa}}}} | settlement_type = [[شہر]] | image_skyline = Nicosia Collage.png | imagesize = 300px | image_caption = اوپری بائیں سے: نکوسیا شہر کی اسکائی لائن، [[لیڈرا سٹریٹ]] رات کے وقت، نیکوسیا کے گھروں کے صحن، [[نکوسیا کی وینسی دیواریں]]، پرانے شہر میں ایک نیکوسین دروازہ، [[بیوک خان]]، قدیم شہر، وینسی مکانات، نکوسیا کرسمس میلہ، [[میکاریوس ایونیو]] رات میں | image_flag = Flag of Nicosia.svg | image_seal = | nickname = | motto = | image_map = | pushpin_mapsize = 300px | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Cyprus#European_Union#Asia | pushpin_label_position = Nicosia | pushpin_caption = | pushpin_relief = yes | coordinates = {{Coord|35|10|N|033|22|E|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = دعوی | subdivision_name = {{Plainlist| * [[قبرص]] (بین الاقوامی طور پر&nbsp;تسلیم شدہ) * [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] (&nbsp;[[شمالی نیکوسیا]] صرف[[ترکی]] سے تسلیم شدہ)}} | subdivision_type2 = زیر انتظام | subdivision_name2 = &nbsp; | subdivision_type3 = <div> * جنوب * شمال</div> | subdivision_name3 = {{Plainlist| * {{flagicon|Republic of Cyprus}} جمہوریہ قبرص * {{flagicon|Northern Cyprus}} ترک جمہوریہ شمالی قبرص}} | subdivision_type4 = [[قبرص کے اضلاع|ضلع]] | subdivision_name4 = [[ضلع نیکوسیا]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_title1 = جنوبی نکوسیا بلدیہ کا میئر | leader_name1 = کونستنتینوس یورکادجیس ([[آزاد (سیاستدان)|آزاد]]) | leader_title2 = شمالی نکوسیا بلدیہ کا میئر | leader_name2 = محمد حرمانجی ([[کمیونل ڈیموکریسی پارٹی|ٹی ڈی پی]]) | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- --> | area_rural_footnotes = <!-- --> | area_metro_footnotes = <!-- --> | area_magnitude = <!-- --> | area_note = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 220 | population_footnotes = <ref>{{cite web|title=Population – Place of Residence, 2011|url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|website=Statistical Service of Cyprus (CYSTAT)|date=17 اپریل 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114247/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|archive-date=2018-12-26|access-date=2017-07-18|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20ikinci_۔pdf|title=KKTC 2011 Nüfus ve Konut Sayımı|trans_title=TRNC 2011 Population and Housing Census|publisher=TRNC State Planning Organization|date=6 اگست 2013|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114159/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20ikinci_%DB%94pdf|archive-date=2018-12-26|access-date=2018-12-26|url-status=live}}</ref> | population_total = {{Plainlist| * جنوب: 55,014 * شامل: 61,378}} | population_metro = {{Plainlist| * جنوب: 239,277 * شمال: 82,539}} | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = نیکوسین | population_note = جنوبی میٹرو میں نیکوسیا کے بلدیاتی اداروں میں [[آئیوس دومیتیوس]]، [[انگومی]]، [[ستوولوس]]، [[اگلاندجیا]]، [[لاکاٹامیا]]، [[انتھوپولس]]، [[لاتسیا]] اور [[گیری، قبرص]] شامل ہیں جبکہ شمال میں [[شمالی نیکوسیا]]، [[گونیئلی]]، [[گیرولاکوس]] اور [[کانلی]] شامل ہیں۔ | timezone1 = [[مشرقی یورپی وقت]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[مشرقی یورپی گرما وقت]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Postal codes in Cyprus|ڈاک رمز]] | postal_code = 1010–1107 | area_code_type = | area_code = +357 22 | iso_code = CY-01 | website = {{Nowrap|{{flagdeco|CYP}} [http://www.nicosia.org.cy/ بلدیہ نیکوسیا]}} | footnotes = }} '''نیکوسیا''' ({{Lang-en|Nicosia}}؛ تلفظ: {{IPAc-en|ˌ|n|ɪ|k|ə|ˈ|s|i:|ə}} {{respell|NIK|ə|SEE|ə}}؛ {{lang-el|Λευκωσία|لیفکوسیا}} {{IPA-el|lefkoˈsi.a|}}؛ {{lang-tr|Lefkoşa}}، تلفظ: {{IPA-tr|lefˈkoʃa|}} لیفکوشا) [[قبرص]] کا سب سے بڑا [[شہر]] اور [[میساوریا]] میدانی علاقہ کے تقریباً وسط میں دریائے [[پیدیوس]] کے کنارے پر واقع حکومت قبرص کا [[دار الحکومت]] ہے۔ یہ [[یورپی یونین کی رکن ریاست|یورپی یونین کی رکن ریاستوں]] میں انتہائی جنوب مشرقی دار الحکومت ہے۔ یہ شہر 4،500 برسوں سے مسلسل آباد ہے اور [[دسویں صدی]] سے [[قبرص]] کا [[دار الحکومت]] چلا آرہا ہے۔ [[قبرص بحران (1955–64ء)|قبرص بحران 1955–64ء]] کے بعد سے [[ترک قبرصی]] اور [[یونانی قبرصی]] شہر کی تقسیم کے بعد شہر کے شمالی اور جنوبی الگ الگ حصوں میں آباد ہیں۔ [[1974ء]] میں ترکی کے قبرص کے حملے کے بعد شہر کے درمیان میں ایک عسکری خط اخضر قائم ہے جو [[قبرص میں اقوام متحدہ بفر زون|اقوام متحدہ]] کے زیر نگرانی ہے۔ اس تقسیم کے بعد نیکوسیا کا جنوبی حصہ [[جمہوریہ قبرص]] کا [[دار الحکومت]] اور [[شمالی قبرص]] [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] کا [[دار الحکومت]] ہے۔ قانون سازی اور انتظامی افعال کے علاوہ نیکوسیا نے خود کو جزیرے کے اقتصادی دار الحکومت اور اہم [[بین الاقوامی]] کاروباری مرکز کے طور پر بھی منوایا ہے۔<ref>{{cite book|last1=Kempen|first1=Ronald van|last2=Vermeulen|first2=Marcel|last3=Baan|first3=Ad|title=Urban Issues and Urban Policies in the New EU Countries|url=https://books.google.com/books?id=FHou6czhjqwC&pg=PA207|year=2005|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-4511-5|page=207|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114239/https://books.google.com/books?id=FHou6czhjqwC&pg=PA207|archive-date=2018-12-26|access-date=2018-11-12|url-status=live}}</ref> [[2018ء]] میں نیکوسیا دنیا کے تقابل میں [[قوت خرید]] میں بتیسواں امیر ترین شہر تھا۔ <ref>{{cite web|url=https://www.ubs.com/microsites/prices-earnings/en/cities/nicosia/?year=2018|title=World's richest cities by purchasing power|last=|first=|date=2018|website=|publisher=UBS|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114225/https://www.ubs.com/microsites/prices-earnings/en/cities/nicosia/?year=2018|archive-date=2018-12-26|dead-url=yes|accessdate=30 مئی 2018|url-status=live}}</ref> [[دیوار برلن]] کے خاتمے کے بعد نیکوسیا دنیا کا واحد منقسم دار الحکومت ہے۔ <ref>https://www.theguardian.com/world/2017/jan/15/in-nicosia-cyprus-spirit-of-reconciliation-is-stirring</ref> == تاریخ == === قدیم دور === نیکوسیا [[برنجی دور]] سے 2500 سال [[قبل مسیح]] سے مسلسل آباد رہا ہے۔ پہلی مرتبہ [[میساوریا]] کے زرخیز میدان میں لوگ آباد ہوئے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_arxaia_lefkosia.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=21 جولائی 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114312/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_arxaia_lefkosia.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> بعد میں نیکوسیا ایک [[شہر ریاست]] بنا جسے [[لیڈرا]] کہا جاتا تھا۔ [[لیڈرا]] ان بارہ ریاستوں میں سے ایک تھا جنہیں [[آخیئی]] قبائل نے [[ٹرائے کی جنگ]] کے بعد قبرص میں قائم کیا۔ لیڈرا کے آثار شہر کے جنوب مشرق میں کوہ آئیا پاراسکیوی کے قریب پائے جاتے ہیں۔ لیڈرا کے صرف ایک بادشاہ اوناساگوراس کو ذکر تاریخ میں ملتا ہے۔ مملکت لیڈرا قبرص پر [[اشوری]] حکومت کے دوران میں تباہ ہو گئی۔ اوناساگوراس کو [[اشوریہ]] کے [[آسرحدون]] کو 672 [[قبل مسیح]] میں خراج تحسین پیش کرتے بیان کیا گیا ہے۔ 330 ق م میں لیڈرا کو ایک غیر اہم قصبہ شمار کیا گیا ہے۔ <ref>World and its Peoples: Greece and the Eastern Balkans. Marshall Cavendish, 2010.</ref> روایات کے مطابق شہر کی تعمیر نو "لیکوس" (Leucus) نے کی جسے [[بطلیموس اول سوتیر]] کا بیٹا تصور کیا جاتا ہے، اور تقریباً 300 ق م یا 200 ق م اس کا نام اپنے نام کی مناسبت سے '''لیکوتون''' (Leucoton) یا '''لیفکوتیون''' (Lefkotheon) رکھا۔ <ref>[[Bener Hakkı Hakeri|Hakeri, Bener Hakkı]] (1992)۔ "Lefkoşa"۔ Kıbrıs Türk Ansiklopedisi. II. [[Kıbrıs (newspaper)|Kıbrıs]]۔ p. 240.</ref><ref>{{cite book|title=Excerpta Cypria|url=https://books.google.com/books?id=vPM8AAAAIAAJ&pg=PA119|year=1908|publisher=CUP Archive|page=119|id=GGKEY:KQE4WQ2GWSC|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114248/https://books.google.com/books?id=vPM8AAAAIAAJ&pg=PA119|archive-date=2018-12-26|access-date=2018-11-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Jacovides|first=A. E.|title=Cyprus Directory|url=https://books.google.com/books?id=l8YgAQAAMAAJ|year=1968|publisher=A.E. Jacovides Tourist & Commercial Publications|page=191|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114304/https://books.google.com/books?id=l8YgAQAAMAAJ|archive-date=2018-12-26|access-date=2018-11-12|url-status=live}}</ref> اس دور میں قصبے کا ذریعہ روزگار کھیتی باڑی تھا۔ اس زمانے کے دوران میں لیڈرا نے دوسرے قبرصی ساحلی شہروں کے مقابلے میں کوئی خاص ترقی نہیں کی جن کی معیشت بنیادی طور پر تجارت پر مبنی تھی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lidras.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114236/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lidras.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> === رومی اور بازنطینی دور === [[فائل:Tetarteron, Byzantine, Isaac Comnenus, 1185-1191.jpg|تصغیر|[[اسحاق کومنینوس]] کے دور کے سکے]] بازنطینی دور میں قصبہ کو '''لیفکوسیا''' (Λευκωσία) یا '''کالینیکیسیس''' (Καλληνίκησις) کہا جاتا تھا۔ [[چوتھی صدی]] میں شہر "سینٹ تریفلیوس" کی وجہ نشست [[اسقف]] بنا۔ <ref>{{cite web|url=http://saintsoftheday108.blogspot.com/2011/06/جون-13-saint-tryphillius-trifillios-of.html |title=Saint Tryphillius |publisher=Saintsoftheday108.blogspot.com |date= |accessdate=10 مارچ 2012}}</ref> [[647ء]] میں عرب حملوں کی وجہ سے [[سلامیس، قبرص|سلامیس]] کی تباہی کے بعد تقریباً [[965ء]] میں نیکوسیا قبرص کا دار الحکومت بنا جب قبرص دوبارہ [[بازنطینی سلطنت]] سے مل گیا۔ بازنطینیوں نے جزیرے کی انتظامیہ کو نیکوسیا منتقل کر دیا کیونکہ ساحلی شہروں پر اکثر حملے ہوتے رہتے تھے۔ تب سے نیکوسیا قبرص کا [[دار الحکومت]] ہے۔ نیکوسیا جو بازنطینی گورنر کی نشست تھی اسے شہر کی فصیل سے محفوظ کیا گیا اور ایک قلعہ بھی تعمیر کیا گیا۔ آخری بازنطینی گورنر [[اسحاق کومنینوس]] تھا جس نے [[شہنشاہ]] ہونے کا اعلان کیا اور اس کے بعد قبرص پر [[1183ء]] سے [[1191ء]] تک حکومت کی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_mexri_simera.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114252/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_mexri_simera.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> === قرون وسطی === [[فائل:Selimiye Mosque (St. Sophie Cathedral) (36).JPG|تصغیر|[[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سینٹ سوفیا کیتھیڈرل]] / [[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سلیمیہ مسجد]]]] [[فائل:Nicosia by Giacomo Franco.jpg|تصغیر|[[نکوسیا کی وینسی دیواریں]]]] [[1187ء]] میں [[تیسری صلیبی جنگ]] کے دوران میں [[ارض مقدسہ]] جاتے ہوئے [[رچرڈ اول شاہ انگلستان]] کا بحری بیڑا شدید بحری طوفان سے متاثر ہوا۔ اسے پہلے [[کریٹ]] اور پھر [[رودوش]] میں رکنا پڑا۔ تاہم بیڑے میں شامل تینوں بحری جہاز سفر کرتے رہے جن میں سے ایک جہاز پر [[جون انگلستانی، ملکہ صقلیہ]] اور [[بیرنگیریا ناواری]] رچرڈ کی ہونے والی بیوی سوار تھیں۔ دو جہاز قبرص کے ساحل کے قریب تباہ ہو گئے تاہم جس جہاز پر [[جون انگلستانی، ملکہ صقلیہ]] اور [[بیرنگیریا ناواری]] سوار تھیں وہ بحفاظت [[لیماسول]] پہنچ گیا۔ جون نے بحری جہاز سے اترنے سے انکار کر دیا کیونکہ اسے ڈر تھا کہ [[اسحاق کومنینوس]] جو [[فرنگی|فرنگیوں]] کو پسند نہیں کرتا انہیں یرغمال بنا لے گا۔ جہاز ایک ہفتہ تک ساحل پر لنگر انداز رہا یہاں تک کہ 8 مئی کو [[رچرڈ اول شاہ انگلستان]] بھی وہاں پہنچ گیا۔ اپنی بہن اور مستقبل کی دلہن کے ساتھ ناروا سلوک کی وجہ سے رچرڈ نے غم و غصہ میں قبرص پر حملہ کر دیا۔ رچرڈ نے نیکوسیا کا محاصرہ کیا اور آخر کا [[تریمیتوسیا]] کے مقام پر اس کا اور [[اسحاق کومنینوس]] کا آمنا سامنا ہوا اسے اسے شکست دینے کے بعد رچرڈ جزیرے کا بھی حکمران بنا تاہم اس نے اسے [[فرسان الہیکل]] کو فروخت کر دیا۔ قبرص میں [[فرنگی|فرنگیوں]] کا دور [[1192ء]] سے شروع ہوا جو [[1489ء]] تک رہا۔ اس دوران میں نیکوسیا قرون وسطی کی [[مملکت قبرص]] کا دار الحکومت رہا۔ اور اس دوران یہ شاہ کی نشست، لاطینی چرچ اور فرنگی انتظامیہ کا مرکز بھی رہا۔ فرنگی دور میں شہر کی دیواریں اور بہت سی دیگر عمارتیں بھی تعمیر کی گئیں جس میں [[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سینٹ سوفیا کیتھیڈرل]] بھی شامل ہے۔ یہاں لوزینیان شاہوں کے مقبرے بھی موجود ہیں۔ نیکوسیا جو غیر مقامی نام ہے لوزینیان کا ہی دیا ہوا ہے۔ [[فرانسیسی زبان]] بولنے والے صلیبی جنگی یا تو "لیفکوسیا" بول نہیں پاتے تھے یا انہیں تلفظ کی پروا نہیں تھی اور انہوں نے اسے '''نیکوسی''' (Nicosie) کہنا شروع کر دیا جو بعد میں بین القوامی طور پر '''نیکوسیا''' کے نام سے رائج ہو گیا۔ [[1374ء]] میں نیکوسیا پر [[جمہوریہ جینوا]] اور [[1426ء]] سے یہ [[سلطنت مملوک (مصر)|سلطنت مملوک]] کے زیر نگیں آ گیا۔ [[1489ء]] میں جزیرے پر [[جمہوریہ وینس]] کا قبضہ ہو گیا اور نکوسیا انتظامی مرکز اور حکومتی نشست بنا۔ وینس گورنر نے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] خطرے کی وجہ سے قبرص کے تمام شہروں کی قلعہ بندی کو ضروری سمجھا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_dikoisi_veneton.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114249/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_dikoisi_veneton.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> [[1567ء]] میں وینسیوں نے [[فرنگی|فرنگیوں]] کی تعمیر کردہ دیواروں کو منہدم کر کے [[نکوسیا کی وینسی دیواریں|نکوسیا کی وینسی دیواروں]] کی تعمیر کی جو آج بھی اکثر مقامات پر اپنی اصلی حالت میں موجود ہیں۔ اس کے علاوہ [[فرنگی|فرنگیوں]] کے دور کی دیگر عمارتوں اور شاہی محل کی حفاظت کا بھی بندوبست کیا۔ آرتھوڈوکس اور [[لاطینی کلیسیا]] کے گرجا گھر تعمیر کیے۔ <ref name="nicosia.org.cy"/> [[نکوسیا کی وینسی دیواریں]] گیارہ کونے کے ستارے کی شکل کی تھیں۔ اس کا ڈیزائن دفاع کے لئے بہتر کنٹرول اور توپ خانے کے استعمال کے لئے زیادہ مناسب تھا۔ دیواروں میں تین دروازے تھے۔ شمال میں [[دروازہ کیرینیہ]]، مغرب میں دروازہ پافوس اور مشرق میں [[دروازہ فاماگوستا]] واقع تھا۔ <ref name="nicosia.org.cy" /> دریائے [[پیدیوس]] شہر کی دیواروں کے اندر سے بہتا تھا۔ [[1567ء]] میں دفاعی حکمت عملی کے سبب دریا کا راستہ تبدیل کر کے شہر کے باہر سے گزارا گیا۔ <ref name="liminalzones.kein.org"/> === عثمانی دور === [[فائل:Library of Sultan Mahmud II, Nicosia 2.JPG|تصغیر|سلطان محمود دوم کتب خانہ]] [[فائل:Cyprus by Piri Reis.jpg|تصغیر|[[پیری رئیس]] کا بنایا ہوا قبرص کا نقشہ|دائیں]] [[فائل:Nicosia 01-2017 img13 Omeriye Mosque.jpg|تصغیر|[[عمریہ مسجد]]]] [[فائل:Nicosia 01-2017 img04 aqueduct.jpg|تصغیر|[[نیکوسیا آبراہ]]]] [[1 جولائی]]، [[1570ء]] کو [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیوں]] نے قبرص پر حملہ کر دیا۔ [[22 جولائی]] کو [[پیالے پاشا]] نے [[پافوس]]، [[لیماسول]] اور [[لارناکا]] فتح کرنے کے بعد نکوسیا کی طرف پیش قدمی کی اور شہر کا محاصرہ کر لیا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_poliorkia_lefkosias.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114237/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_poliorkia_lefkosias.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> شہر نے چالیس دن تک مقابلہ کیا اور آخر کا [[9 ستمبر]]، [[1570ء]] کو شہر فتح ہو گیا۔ محاصرہ کے دوران میں 20،000 افراد ہلاک ہوئے اور عمارتوں کو بھی نقصان پہنچا۔ کئی گرجا گھروں کو مسجد میں تبدیل کر دیا گیا۔ عثمانی دور میں نیکوسیا [[پاشا]]، یونانی [[صدر اسقف]] اور عثمانی [[قاضی]] کی نشست بنا۔ [[جمہوریہ وینس|وینسی]] گورنر کا محل پاشا کے زیر استعمال آیا جس کا نام تبدیل کر کے سرائے (محل) رکھا گیا۔ سرائے کے سامنے کی جگہ کا نام اسی مناسبت سے آج بھی "سیراگلیو چوک" ہے۔ [[1904ء]] میں یہ عمارت مسمار کر دی گئی۔ موجودہ حکومتی عمارتیں اسی مقام پر تعمیر کی گئی ہیں۔ <ref name=jeffery>A description of the historic monuments of Cyprus. Studies in the archaeology and architecture of the island, by George Jeffery, Architect, 1918</ref> عثمانی دور میں نئے آباد ہونے والوں ترکوں نے دریا کے شمال کو اپنا مسکن بنایا، جنکہ یونانی دریا کے جنوب میں جہاں لاٹ پادری کا تعلقہ اور راسخ الاعتقاد گرجا گھر بھی واقع تھا مرکوز ہوئے۔ دیگر اقلیتی گروہ جیسے آرمینی اور لاطینی شہر کی مغربی حصے میں دروازہ پافوس کے قریب آباد ہوئے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.conflictincities.org/nicosia.html |title=Nicosia |publisher=Conflictincities.org |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114229/http://www.conflictincities.org/nicosia.html%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> عثمانی دور میں نیکوسیا کے بارہ [[محلہ (انتظامی تقسیم)|محلے]] جو شہر کی انتظامی تقسیم تھے اس وقت عثمانی جرنیلوں کے نام پر تھے۔ یہ جرنیل ان محلوں کے حاکم تھے تاہم دو محلوں کے نام اس اصول سے مبرا تھے۔ # جنرل ابراہیم پاشا # جنرل محمود پاشا # جنرل آق کاوک پاشا (سفید عمامہ) # جنرل کوکود آفندی # جنرل عرب احمد پاشا # جنرل عبدی پاشا # جنرل حیدر پاشا # جنرل کرمان زادہ # جنرل یحیی پاشا # جنرل دانیال پاشا # توپ خانہ # نیبت خانہ (پولیس اسٹیشن) <ref name=jeffery /> ==== نیکوسیا آبراہ ==== دریائے [[پیدیوس]] پہلے شہر د‏‏ی اندر تو‏ں وگدا سی اُتے بعد وچ عسکری حکمت عملی د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں شہر دے باہر تو‏ں گزاریا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ پانی د‏‏ی قلت ہوئے گئی۔ عثمانی دور وچ اک [[آبراہ]] بنائی گئی جو شہر نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردی سی۔ [[نیکوسیا آبراہ]] [[قبرص]] دے [[راجگڑھ]] نیکوسیا وچ واقع قبرص د‏‏ی قدیم ترین [[آبراہ]] ا‏‏ے۔ ایہ [[الفتھیریا چوک]] دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر دے شمال وچ پہاڑاں تو‏ں پانی شہر تک پہنچاندی سی۔ ایہ شمال وچ [[دروازہ کیرینیہ]] تو‏ں مشرق وچ [[دروازہ فاماگوستا]] تک جاندی ا‏‏ے۔ === برطانوی دور === [[فائل:Hosting the British flag at Nicosia.jpg|thumb|نیکوسیا وچ برطانوی پرچم بلند کيتا جا رہیا اے ]] {{Historical populations |type = |footnote =ماخذ برائے 1881–1960.<ref name="Cyprus">{{cite web |url=http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=336 |title=PRIO |publisher=Prio-cyprus-displacement.net |date= |accessdate=2017-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114306/http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=336%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align=right|1881 |11536|1891| 12515|1901|14481|1911| 16052| 1921| 11831|1931|23324|1946|34485|1960|45629}}<ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_aglliki_katoxi.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114207/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_aglliki_katoxi.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |dead-url=yes |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> [[5 جولائ‏ی]]، [[1878ء]] نو‏‏ں نیکوسیا [[سلطنت برطانیہ]] د‏‏ی حکمرانی دے تحت آیا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_aglliki_katoxi.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114207/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_aglliki_katoxi.shtm/ |archive-date=2018-12-26 |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref> [[1904ء]] قدیم عثمانی انتظامی مرکز (سرائے) نو‏‏ں مسمار دے کے اس د‏ی جگہ نويں حکومت‏ی عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں جنہاں وچ عدالت، زمین د‏‏ی رجسٹری، جنگلات، کسٹم تے نیکوسیا کمشنر دا دفتر بنایا گیا۔ <ref name=jeffery /> نیکوسیا پولیس ہیڈ کوارٹر اس تو‏ں ملحقہ سی جدو‏ں کہ اس دے سامنے جنرل پوسٹ آفس تے ٹیلی گراف آفس سن ۔ <ref>See map drawn in 1952 published in "Romantic Cyprus"، by Kevork Keshishian, 1958 edition</ref> اک وینیسی ستون جو سرائے دے نیڑے موجود سی اُتے اسنو‏ں مسمار دے دتا گیا سی، 1915ء دے موسم گرما اسنو‏ں سرائے چوک دے وسط وچ بحال کر دتا گیا ا‏‏ے۔ غالباً ایہ ستون ڈوگ فرانسسکو ڈوناٹی دے اعزاز وچ [[1550ء]] وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ <ref name=jeffery /> برطانوی قبضے دے بعد 1882ء وچ نیکوسیا وچ شہر د‏‏ی دیواراں دے اندر تے کچھ علاقے دیواراں دے باہر دے عام معاملات د‏‏ی انتظام دے لئی میئر د‏‏ی صدارت دے تحت میونسپل کونسل دا قیام عمل وچ آیا۔ <ref>[http://www.nicosia.org.cy/ Municipality web site, section on Municipal Building] retrieved اگست 2013</ref> سب تو‏ں پہلے بلدیات‏ی دفاتر "میونسپلٹی اسکوائر" (اب مرکزی میونسپل مارکیٹ) وچ سن، لیکن 1944ء وچ دفاتر عارضی طور اُتے ڈی ویلا بیسچن وچ منتقل کر دتے گئے تے 1952ء وچ اس عمارت نو‏‏ں تجدید کرنے دے فیصلے تو‏ں اسنو‏ں مستقل بنا دتا گیا۔ <ref>[http://www.nicosia.org.cy/ Municipality web site, section on Municipal Building] retrieved اگست 2013</ref> [[فائل:Nicosia boundary extensions.png|thumb|نیکوسیا بلدیات‏ی علاقے وچ توسیع]] [[فائل:1914 Nicosia Cyprus.png|thumb|نیکوسیا 1914ء وچ ]] [[1923ء]] وچ بلدیات‏ی حدود وچ ہور توسیع کيتی گئی تے نويں علاقےآں د‏‏ی داخلی محلےآں وچ تقسیم کيتی گئی۔ <ref>Order No. 397 published in Cyprus Gazette No. 1597, 4 اگست 1923</ref> [[1938ء]] وچ حدود وچ مغرب د‏‏ی سمت دوبارہ توسیع کيتی گئی تے ایہ موجودہ سرحد جو آئیی اومولویتیس، پالوریوتیسا، کایماکلی و اوموفیندا تک پہنچ گئی سی۔ <ref name =nicexpand2>Cyprus Gazette No. 2676. 23 ستمبر 1938, Supplement No.3:The Municipal Corporations Laws, 1930 to 1938 — Limits of the Municipal Corporation of Nicosia</ref> آزادی دے کچھ عرصہ بعد پالوریوتیسا، کایماکلی و اوموفیندا [[1968ء]] شہر وچ شامل ک‏ے دتے گئے۔ <ref>Nicosia Capital of Cyprus by Kevork Keshishian, pub 1978</ref> [[1955ء]] وچ [[سلطنت برطانیہ]] دے خلاف اک مسلح جدوجہد تے جزیرے نو‏‏ں [[یونان]] دے نال متحد کرنے د‏‏ی تحریک شروع ہوئی۔ اس تحریک د‏‏ی قیادت [[ایوکا]] جو اک [[یونانی قبرصی]] قوم پرست فوجی مزاحمت تنظیم کر رہ‏ی سی <ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/eoka.htm|title=EOKA (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston)|accessdate=12 دسمبر 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114223/https://www.globalsecurity.org/military/world/para/eoka.htm|archive-date=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html|title=War and Politics – Cyprus|accessdate=12 دسمبر 2008|deadurl=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216001406/http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html|archive-date=16 دسمبر 2008|df=dmy-all}}</ref> جسنو‏ں کثیر تعداد وچ یونانی قبرصیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ یونان دے نال اتحاد د‏‏ی تحریک نا کم ہوئے گئی تے اس د‏ی بجائے [[1960ء]] قبرص د‏‏ی آزادی دا اعلان کر دتا گیا۔ اس جدوجہد دوران وچ خاص طور اُتے نیکوسیا وچ برطانوی حکومت دے خلاف پرتشدد کارروائیاں ہوئیاں جس وچ [[لیڈریا اسٹریٹ]] نو‏‏ں "میل قتل" دا ناں دتا گیا سی۔ === آزادی تے تقسیم === {{اصل مضمون|جمہوریہ قبرص|ترک جمہوریہ شمالی قبرص}} [[فائل:Chypre-LigneVerte1.JPG|thumb|[[لیڈریا اسٹریٹ]] اُتے واقع [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|اقوام متحدہ بفر زون]]]] [[فائل:Nicosia 3 April 2008 07.jpg|thumb|[[2008ء]] وچ [[لیڈریا اسٹریٹ]] نو‏‏ں سرحدی آمد و رفت دے لئی دوبارہ کھولیا گیا]] [[1960ء]] وچ نیکوسیا جمہوریہ قبرص دا [[راجگڑھ]] بنا جسنو‏ں یونانی تے ترک د‏‏ی قبرصیاں د‏‏ی مشترکہ حمایت حاصل سی۔ [[1963ء]] وچ یونانی قبرصیاں نے آئین وچ ترمیم د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی جسنو‏ں ترک قبرصی برادری نے مسترد کر دتا۔ <ref>{{cite web|first=Eric|last=Solsten|url=http://countrystudies.us/cyprus/12.htm |title=The Republic of Cyprus |publisher=US Library of Congress |date= |accessdate=18 جون 2012}}</ref> اس بحران دے دوران وچ تے بعد 21 دسمبر 1963ء نو‏‏ں یونانی تے ترک قبرصیاں دے درمیان وچ فرقہ ورانہ فسادات شروع ہوئے گئے۔ نیکوسیا [[خط اخضر (قبرص)|خط اخضر]] جو شہر دے نقشے اُتے [[اقوام متحدہ]] دے افسر دے قلم دے رنگ نو‏‏ں ظاہر کردا اے، تو‏ں شہر یونانی تے ترکی نیکوسیا وچ تقسیم ہوئے گیا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lefkosia1963.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307020610/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lefkosia1963.shtm |archive-date=7 مارچ 2012 |dead-url=yes |df=dmy-all}}</ref> اس دے نتیجے وچ ترکی حکومت تو‏ں علاحدہ ہوئے گئے تے 1964ء اُتے تشدد فسادات وچ ہور تیزی آگئی۔ ترکی فبرصیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد شمالی نیکوسیا وچ منتقل ہوئے گئی جس تو‏ں آبادی دے مسائل وی پیدا ہوئے۔ <ref>{{cite web|first=Eric|last=Solsten|url=http://countrystudies.us/cyprus/13.htm |title=Intercommunal Violence |publisher=US Library of Congress |date= |accessdate=18 جون 2012}}</ref> [[15 جولائ‏ی]] [[1974ء]] نو‏‏ں اک فوجی تاخت وی ہوئی جسنو‏ں یونانی فوج د‏‏ی سرپرستی حاصل سی جس دا مقصد جزیرے دا [[یونان]] دے نال الحاق سی۔ اس دے نتیجے وچ صدر [[مکاریوس سوم]] نو‏‏ں ہٹا کر قوم پرست [[نکوس سامپسون]] نو‏‏ں صدر بنا دتا گیا۔ <ref name="TIME">{{Cite journal |title=CYPRUS: Big Troubles over a Small Island |date=29 جولائ‏ی 1974 |journal=[[ٹائم (رسالہ)]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,911440,00.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111221060408/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,911440,00.html |date=2011-12-21 }}</ref> [[20 جولائ‏ی]] [[1974ء]] د‏‏ی [[مسلح بغاوت]] دے نتیجے وچ ترکی فوج نے جزیرے اُتے حملہ کر دتا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_1974.shtm |title=Nicosia Municipality |publisher=Nicosia.org.cy |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417134703/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_1974.shtm |archive-date=17 اپریل 2013 |dead-url=yes |df=dmy-all}}</ref> یہ آپریشن وچ دو مراحل وچ ہويا۔ ترک حملے دا دوسرا مرحلہ [[14 اگست]] [[1974ء]] نو‏‏ں انجام پایا جس وچ ترک فوج نے جزیرہ قبرص دے 37 فیصد علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا جس وچ [[شمالی نیکوسیا]] وی شامل سی۔ لڑائی دے نتیجے وچ دونے اطراف وچ پناہ گزیناں دا مسئلہ اک وڈے پیمانے اُتے سامنے آیا۔ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=4dotrHSZLGUC&pg=PA221&dq=turkish+invasion+of+cyprus+number+of+people+killed#v=onepage&q&f=false |title=The Cyprus Conspiracy: America, Espionage and the Turkish Invasion. By Brendan O'Malley, Ian Craig |publisher=Books.google.com |date=25 اگست 2001 |accessdate=10 مارچ 2012|isbn=978-1-86064-737-6}}</ref> [[13 فروری]] [[1975ء]] نو‏‏ں [[ترک قبرصی|ترک قبرصی برادری]] نے ترک فوج دے قبضہ شدہ علاقے اُتے [[ترک وفاقی ریاست قبرص]] دا اعلان کر دتا۔۔<ref name="NathanShaw212">Malcolm Nathan Shaw, ''International Law''، Cambridge University Press, 2003, {{ISBN|978-0-521-82473-6}}، [https://books.google.com/books?id=cc3XzkFt-IUC&pg=PA212&dq=%22On+13+فروری+1975+the+Turkish+Federated+State+of+Cyprus+was+proclaimed+in+the+area+occupied+by+Turkish+forces%22&hl=en&ei=8n1dTq-4GMXlrAfIl9WyDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=%22On%2013%20February%201975%20the%20Turkish%20Federated%20State%20of%20Cyprus%20was%20proclaimed%20in%20the%20area%20occupied%20by%20Turkish%20forces%22&f=false p. 212.]</ref> [[15 نومبر]] [[1983ء]] نو‏‏ں [[ترک قبرصی|ترک قبرصیاں]] نے آزادی دے اعلان دے نال [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] قائم کيتا۔ [[23 اپریل]] [[2003ء]] نو‏‏ں [[لیڈریا پیلس ہوٹل|لیڈریا پیلس]] [[خط اخضر (قبرص)|خط اخضر]] وچو‏ں چودہ سال وچ پہلی گزرگاہ کھولی گئی۔ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2969089.stm |title=Emotion as Cyprus border opens |publisher=BBC News |date=23 اپریل 2003 |accessdate=21 جولائ‏ی 2012}}</ref> اس دے بعد [[9 مئی]] [[2003ء]] نو‏‏ں [[آئیوس دومیتیوس]] دے مقام اُتے دوسری گزرگاہ کھولی گئی۔ <ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:2LSheATdp40J:www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/669FE6D32B5DEEC5C2256DC3002DE05A/$file/27%20May%202003.doc?OpenElement+10+May+2003+cyprus+ayios+dometios&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESgbI-U9uhq1bVhGCx5BFUodre7oF3QwDE4rsMeeqL649lLXb28-a00aVDd7gys3GDlE3WWZLQxke9bWGMANnv9_-6fqYkKb63ExxQit6UOC274BNZV5EZ-qRxlfpbS3IthcdMkv&sig=AHIEtbRoF8A2rV3CkgSAlD2q9y0lvFX4Pw |title=Report of the Secretary-General on the United Nations Operation in Cyprus |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=21 جولائ‏ی 2012}}</ref> [[3 اپریل]] [[2008ء]] نو‏‏ں [[لیڈریا اسٹریٹ]] د‏‏ی گزرگاہ دوبارہ کھولی گئی۔ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7327866.stm |title=Symbolic Cyprus crossing reopens |publisher=BBC News |date=3 اپریل 2008 |accessdate=21 جولائ‏ی 2012}}</ref> [[30 اکتوبر]] [[2016ء]] دے بعد نیکوسیا دنیا دے واحد راجگڑھ بنا جتھ‏ے دو [[منطقۂ وقت]] استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] د‏‏ی پالیمان دے اس فیصلے تو‏ں ہويا جس وچ انہاں نے تمام سال [[متناسق عالمی وقت+03:00|متناسق عالمی وقت +03:00]] نو‏‏ں برقرار رکھنے دا فیصلہ کيتا جداں کہ ترکی وچ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://cyprus-mail.com/2016/09/08/two-time-zones-cyprus-turkey-will-not-turn-clocks-back-next-month/|title=Cyprus to have two time zones, north to follow Turkey in refusing to turn clocks back|publisher=Cyprus Mail|date=8 ستمبر 2016|accessdate=25 نومبر 2016|archivedate=2020-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108112525/http://cyprus-mail.com/2016/09/08/two-time-zones-cyprus-turkey-will-not-turn-clocks-back-next-month/}}</ref><ref>{{cite news|url=http://cyprus-mail.com/2016/10/29/clocks-going-back-tonight/|title=Clocks going back tonight|publisher=Cyprus Mail|date=29 اکتوبر 2016|accessdate=25 نومبر 2016|archivedate=2019-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190111095723/http://cyprus-mail.com/2016/10/29/clocks-going-back-tonight/}}</ref> پر شمال قبرصی عوام دے احتجاج دے بعد اسنو‏ں دوبارہ [[مشرقی یورپی گرما وقت|یورپی معیاری وقت]] دے مطابق کر دتا گیا۔ == جغرافیہ == [[فائل:Cyprus topo.png|thumb| قبرص د‏‏ی مقام نگاری]] {{اصل مضمون|جغرافیہ قبرص}} [[قبرص]] [[بحیرہ روم]] دے مشرقی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[اطالیہ|اطالوی]] جزیرے [[صقلیہ]] تے [[ساردینیا]] دے بعد [[بحیرہ روم]] دا تیسرا تے [[جزائر د‏‏ی لسٹ بلحاظ رقبہ|دنیا دا ايس‏ے واں]] وڈا [[جزیرہ]] ا‏‏ے۔ یہ[[ایشیا]] (یا [[یوریشیا]]) دے خطے [[ایشیائے کوچک]] دے جنوب وچ [[ترکی]] دے [[جزیرہ نما]] [[اناطولیہ]] دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس لئی اسنو‏ں [[مغربی ایشیا]]، [[مشرق وسطی]] وچ وی شامل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ قبرص [[جنوبی یورپ]] تے [[شمالی افریقا]] دے وی نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ طویل عرصے تک [[یونان]]، [[سرزمین شام]]، [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]]، [[سلطنت عثمانیہ|ترکی]] تے [[مغربی یورپ]] دے زیر اثر رہیا ا‏‏ے۔ جزیرے اُتے دو [[سلسلہ کوہ|سلاسل کوہ]] [[سلسلہ کوہ ٹروڈوس]] تے [[سلسلہ کوہ کیرینیہ]] موجود نيں جدو‏ں کہ انہاں دے درمیاں میدانی علاقہ [[میساوریا]] موجود ا‏‏ے۔ ایہ دونے [[سلسلہ کوہ|سلاسل کوہ]] [[ترکی]] [[سلسلہ کوہ طوروس]] دے متوازی ني‏‏‏‏ں۔ === جغرافیائی سیاسیات === [[فائل:Cyprus districts named.png|thumb|جغرافیائی سیاسیات]] [[جغرافیائی سیاسیات]] دے مطابق جزیرہ چار اکائیاں وچ منقسم ا‏‏ے۔ [[جمہوریہ قبرص]] جزیرے د‏‏ی واحد بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت، تے [[یورپی یونین د‏‏ی رکن ریاست]] جو جزیرے دے جنوبی 60٪ رقبے اُتے موجود ا‏‏ے۔ [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] سفارتی طور اُتے صرف [[ترکی]] تو‏ں تسلیم شدہ جزیرے دے شمالی اک تہائی حصے جو کل رقبے دا تقریباً 36% ا‏‏ے۔ [[اقوام متحدہ]] دا [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|بفر زون]] جو کل رقبے دا 4% ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ دو چھوٹے علاقے [[ایکروتیری و دیکیلیا]] جتھ‏ے برطانوی فوجی چھاونیاں موجود نيں 254 مربع کلومیٹر جو جزیرے دا 2.8% ا‏‏ے۔ === آب و ہو‏‏ا === [[کوپن موسمی گٹھ بندی]] دے مطابق نیکوسیا د‏‏ی آب و ہو‏‏ا اس د‏ی کم سالانہ بارش تے درجہ حرارت د‏‏ی حد د‏‏ی وجہ تو‏ں گرم تے نیم خشک ا‏‏ے۔ <ref>[//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/66/World_Köppen_Map.jpg Map]</ref> موسم گرما طویل، گرم تے خشک ہُندا اے جدو‏ں کہ موسم سرما سرد تو‏ں متوسط رہندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر بارشاں موسم سرما وچ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ موسم سرما د‏‏ی بارش دے نال کدی کدائيں اولے وی پڑدے نيں لیکن [[برف باری]] شاذ و ناظر ہی ہُندی ا‏‏ے۔ نیکوسیا وچ [[برف باری]] 1950،1974 تے 1997ء وچ ہوئی سی۔ سردیاں د‏‏ی راتاں وچ کدی کدائيں ہلکی [[کہر]]] وی ہُندی ا‏‏ے۔ 2 جولائ‏ی 2017ء نو‏‏ں نیکوسیا دے لیفکوپا موسمی اسٹیشن وچ درجہ حرارت 44.7° سینٹی گریڈ رہیا سی۔ <ref>{{cite web|url=https://www.ogimet.com/cgi-bin/gsynres?lang=en&ind=17515&ano=2017&mes=7&day=2&hora=18&min=0&ndays=30|title=Ogimet daily weather summary}}</ref> <div style="width:100%;"> {{Weather box |location = نیکوسیا (<small>[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Paralimni&params=35_09_0_N_33_24_0_E_region:CY_type:city مصنوعی سیارہ نظارہ]</small>) |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 15.5 |Feb high C = 15.9 |Mar high C = 19.2 |Apr high C = 24.0 |May high C = 29.7 |Jun high C = 34.3 |Jul high C = 37.2 |Aug high C = 36.9 |Sep high C = 33.5 |Oct high C = 29.0 |Nov high C = 22.1 |Dec high C = 17.0 |year high C = 26.2 |Jan mean C = 10.6 |Feb mean C = 10.6 |Mar mean C = 13.1 |Apr mean C = 17.1 |May mean C = 22.3 |Jun mean C = 26.9 |Jul mean C = 29.7 |Aug mean C = 29.4 |Sep mean C = 26.2 |Oct mean C = 22.3 |Nov mean C = 16.3 |Dec mean C = 12.0 |year mean C = 19.7 |Jan low C = 5.7 |Feb low C = 5.2 |Mar low C = 7.0 |Apr low C = 10.2 |May low C = 14.8 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 22.2 |Aug low C = 21.9 |Sep low C = 18.8 |Oct low C = 15.6 |Nov low C = 10.4 |Dec low C = 7.1 |year low C = 13.2 |Jan precipitation mm = 54.7 |Feb precipitation mm = 41.6 |Mar precipitation mm = 28.3 |Apr precipitation mm = 19.9 |May precipitation mm = 23.5 |Jun precipitation mm = 17.6 |Jul precipitation mm = 5.80 |Aug precipitation mm = 1.30 |Sep precipitation mm = 11.7 |Oct precipitation mm = 17.4 |Nov precipitation mm = 54.6 |Dec precipitation mm = 65.8 |year precipitation mm = 342.2 |Jan precipitation days = 7.3 |Feb precipitation days = 6.5 |Mar precipitation days = 5.4 |Apr precipitation days = 3.5 |May precipitation days = 2.7 |Jun precipitation days = 1.3 |Jul precipitation days = 0.5 |Aug precipitation days = 0.1 |Sep precipitation days = 0.6 |Oct precipitation days = 2.8 |Nov precipitation days = 4.7 |Dec precipitation days = 7.7 |year precipitation days = 43.1 |unit precipitation days = 1&nbsp;mm |Jan sun = 182.9 |Feb sun = 200.1 |Mar sun = 238.7 |Apr sun = 267.0 |May sun = 331.7 |Jun sun = 369.0 |Jul sun = 387.5 |Aug sun = 365.8 |Sep sun = 312.0 |Oct sun = 275.9 |Nov sun = 213.0 |Dec sun = 170.5 |year sun = 3314.1 |source 1 = موسمیا‏‏تی خدمات (قبرص)<ref>{{cite web |url=http://www.moa.gov.cy/moa/MS/MS.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |title=Meteorological Service – Climatological and Meteorological Reports |accessdate= |date=اگست 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114221/http://www.moa.gov.cy/moa/MS/MS.nsf/DMLclimet_reports_en/DMLclimet_reports_en?OpenDocument&Start=1&Count=1000&Expand=1 |archive-date=2018-12-26 |url-status=live }}</ref> |date=دسمبر 2010}} </div> == سیاست تے انتظامیہ == === ضلع نیکوسیا === {{اصل مضمون|ضلع نیکوسیا|ضلع لیفکوشا}} [[فائل:Cyprus-Nicosia.png|thumb|ضلع نیکوسیا سرخ رنگ وچ ]] '''[[ضلع نیکوسیا]]''' [[قبرص]] دے چھ [[قبرص دے ضلعے|ضلعے]] وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی [[شہر]] جزیرے دا [[راجگڑھ]] نیکوسیا ا‏‏ے۔ [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] دے زیر انتظام اسنو‏ں '''[[ضلع لیفکوشا]]''' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دو ذیلی ضلعے وچ منقسم ا‏‏ے۔<ref name=Spo>[http://nufussayimi.devplan.org/Census%202006.pdf TRNC Census 2006] (TRNC State Planning Organization) Retrieved 2011-05-02.</ref><ref>[http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/75945/PageName/KIBRIS_HABERLERI Lefkoşa Kaymakamlığı'na Kemal Deniz Dana atandı] (Kıbrıs Postası) Retrieved 2012-03-25.</ref> [[ضلع گوزلیارت]] نو‏‏ں [[ضلع لیفکوشا]] تو‏ں علاحدہ ک‏ر ک‏ے بنایا گیا ا‏‏ے۔ ==== بلدیات ==== {| cellpadding="5" cellspacing=1 style="border: 2px solid #66CCFF; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #ffffff; width: 305px" | style="background:#aaeeff" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>نکوسیا<font>''' |- | style="background:#ffaaee" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>قبرص دا راجگڑھ<font>''' |- | style="background:#ffffff;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Cyprus (old).svg|180px]] |} |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>قبرص دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:Cyprus_districts.jpg|200px]] |- |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>قبرص دا نقشہ<font>''' |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[قبرص]]''' |- |'''[[ضلع''' || '''[[ضلع نکوسیا]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[ترک]] تے[[یونانی]] [[بولی]]''' |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>اعداد تے شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[قبرص]] [[رومی سمندر]] چ [[ترکی]] دے ساحلاں لاگے [[اک]] جزیرہ اے ، جہڑا جغرافیائی طور اتے [[ایشیاء]] تے سیاسی طور اتے [[یورپ]] چ شامل اے ۔ ایہہ [[دیس]] [[ترکی]] تے [[یونان]] وشکار تنازعے دی وجہ وی اے کیونجے اسدا آبادی [[یونانی|یونانیاں]] تے [[ترک|ترکاں]] اتے مشتمل اے ، اس پاروں ہن [[قبرص]] ، '''یونانی قبرص''' تے '''ترک قبرص''' ([[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]) چ ونڈیا ہویا اے ۔ نکوسیا شہر [[قبرص]] دا [[راجگھر]] اے تے [[قبرص]] دے [[ضلع نکوسیا]] دا انتظامی مرکز وی اے ۔ ایہہ [[شہر]] '''یونانی قبرص''' تے [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|اتلے قبرص]] وشکار ونڈیا ہویا اے ۔ [[فائل:Ayios Dhometios church Nicosia.jpg|thumb|[[آئیوس دومیتیوس]] گرجا گھر]] [[فائل:Inonu Square Morphou.jpg|thumb| انونو چوک [[مورفو]]]] [[فائل:Strovolos 4.JPG|thumb|[[ستوولوس]]]] [[فائل:Ayios Panteleimon Church Engomi.jpg|thumb|[[انگومی]] وچ اک گرجا گھر]] [[ضلع نیکوسیا]] بارہ بلدیات اُتے مشتمل اے جو مندرجہ ذیل ني‏‏‏‏ں۔ {{colbegin|3}} * [[اگلاندجیا]] * [[آئیوس دومیتیوس]] * [[دالی، قبرص|دالی]] * [[انگومی]] * [[گیری، قبرص|گیری]] * [[کیتھریا]] * [[لاکاتامیا]] * [[لاتسیا]] * [[مورفو]] * نیکوسیا * [[ستوولوس]] * [[تسیری]] {{colend}} ==== پنڈ تے آبادیاں ==== [[فائل:Lazanias.JPG|thumb|[[لازانیاس]]]] {{colbegin|4}} * [[آئیا، قبرص|آئیا]] * [[آئیا ایرینی، نیکوسیا|آئیا ایرینی]] * [[آئیا مارینا، نیکوسیا|آئیا مارینا]] * [[آئیا مارینا (سکالؤرا)]] * [[آئیا واروارا، نیکوسیا|آئیا واروارا]] * [[آئیوی الیوفوتوئی]] * [[آئیوی تریمیتھیاس]] * [[آئیوس اپیفانیوس]] * [[اگیواس اپیفانیوس (لینو)]] * [[آئیوس جارجیوس، نیکوسیا|آئیوس جارجیوس]] * [[آئیوس جارجیوس لیفکاس]] * [[آئیوس ایونیس (پیرگوس)|آئیوس ایونیس (سلیمانی)]] * [[آئیوس ایوآنیس مالونتاس]] * [[آئیوس نکولاس لیفکاس]] * [[آئیوس سوزومینوس]] * [[آئیوس تھیودوروس، نیکوسیا|آئیوس تھیودوروس]] * [[آئیوس تھودوروس تیلیریا]] * [[آئیوس واسیلیوس، قبرص|آئیوس واسیلیوس]] * [[ایگرکیپیا]] * [[اکاکی، قبرص|اکاکی]] * [[الامپرا]] * [[الیوگا]] * [[الیتھینؤ]] * [[الونا، قبرص|الونا]] * [[آمادیس]] * [[امپیلوکو]] * [[انالیونتاس]] * [[اناگیا]] * [[انگولیمی]] * [[انتھوپولس]] * [[اپلیکی]] * [[اریدیو]] * [[ارگاکی]] * [[اسکاس]] * [[آسترومیریتیس]] * [[آولونا، قبرص|آولونا]] * [[بئیکیوی]] * [[دینئیا]] * [[دیو پپوتاموی]] * [[ایلیا، نیکوسیا|ایلیا]] * [[اپیخو]] * [[اپیسکوپیو]] * [[ارگاتیس]] * [[ایوریخو]] * [[ایکسومیتوخی]] * [[فارماکاس]] * [[فیکاردؤ]] * [[فلاسؤ]] * [[فتیریکودی]] * [[فیئلیا]] * [[گالاندا، قبرص|گالاندا]] * [[گالینی، قبرص|گالینی]] * [[گیراکیس]] * [[گیرولاکوس]] * [[گونیئلی]] * [[گوئری]] * [[حامدکوئے]] * [[کاکوپیتریا]] * [[کالیانا]] * [[کاپو‏تی]] * [[کالو خوریو اوننیس]] * [[کالو خوریو]] * [[کالوپاناگیوتیس]] * [[کالیواکیا، قبرص|کالیواکیا]] * [[کامپی]] * [[کامپیا، قبرص|کامپیا]] * [[کامپوس، قبرص|کامپوس]] * [[کانلی]] * [[کاناویا]] * [[کاپیدیس]] * [[قرہ ووستاسی]] * [[کاتالیونتاس]] * [[دیفتیرا]] * [[کاتوکوپیا]] * [[کاتو کوترافاس]] * [[کاتو مونی]] * [[پایرگوس، قبرص|پایرگوس]] * [[زودتا]] * [[کاتیدات‏ا]] * [[قاضیویرا]] * [[قزلباش، قبرص|قزلباش]] * [[کلیرو]] * [[کوکینا]] * [[کوکینوتریمیتھیا]] * [[قرہ نو‏‏ں]] * [[کوتسیاتیس]] * [[کورو مونستیری]] * [[کیئرا، قبرص|کیئرا]] * [[لاگودیرا]] * [[لازانیاس]] * [[لیفکا]] * [[لینو]] * [[لیوادتا، نیکوسیا|لیوادتا]] * [[لوروجینا]] * [[لوتروس، قبرص|لوتروس]] * [[لیمپیا]] * [[لیتھرودونتاس]] * [[مالوندا]] * [[ماماری]] * [[منصورہ، قبرص|منصورہ]] * [[مارگی]] * [[مارگو، نیکوسیا]] * [[ماساری]] * [[ماتھیاتیس]] * [[مینیکو]] * [[میا میلیا]] * [[میلیکوری]] * [[میتسیرو]] * [[مورا، قبرص|مورا]] * [[موسفیلیری]] * [[موتولاس]] * [[نیو خوریو، نیکوسیا|نیو خوریو]] * [[نیکیتاری]] * [[نیکیتاس]] * [[نیسو]] * [[اویکوس، قبرص|اویکوس]] * [[اوروندا]] * [[اورتاکوئے، نیکوسیا|اورتاکوئے]] * [[پاخیاموس]] * [[پالئیخوری مورفو]] * [[پالئیخوری]] * [[پالئیکیتھرو]] * [[پالیومیتوخو]] * [[پانو دیفتیرا]] * [[پانو کوترافاس]] * [[پانو پیرگوس]] * [[پانو زودتا]] * [[پیدولاس]] * [[پینتاگیا]] * [[پیرا اورینیس]] * [[پیرا خوریو]] * [[پیرسٹیرونا]] * [[پیرستیروناری]] * [[پیترا، قبرص|پیترا]] * [[پیترا تاں دیگینی]] * [[پیگینیا]] * [[پالتانیستاسا]] * [[پولیتیکو]] * [[پولیستیپوس]] * [[پوتامی]] * [[پوتامیا، قبرص|پوتامیا]] * [[پراستیو، نیکوسیا|پراستیو]] * [[پسیمولوفو]] * [[پیئروگی]] * [[ساراندی]] * [[سیلادی تاں آپی]] * [[سیا، قبرص|سیا]] * [[سیناوروس]] * [[سکوریوتیسا]] * [[سکایلورا]] * [[سپیلیا، قبرص|سپیلیا]] * [[سیریانوخوری]] * [[تیموریا]] * [[تراخونی، نیکوسیا|تراخونی]] * [[تساکیسترا]] * [[تسیری]] * [[تیمبو]] * [[واریسیا]] * [[ؤنی]] * [[ورویسا]] * [[ویزاکیا]] * [[سیروونوس]] * [[سیلیاتوس]] {{colend}} === میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی حکومت === [[فائل:Parlanet cyprus.jpg|thumb|[[ستروولوس]] وچ صدارتی محل]] [[فائل:Map of Nicosia.png|thumb|نیکوسیا عظمی]] نیکوسیا عظمی دے زیر انتظامی کئی بلدیات ني‏‏‏‏ں۔ شہر دے مرکز وچ نیکوسیا خود بلدیہ ا‏‏ے۔ ہور بلدیات وچ [[ستروولوس]]، [[لاکاتامیا]]، [[لاتسیا]]، [[اگلاندجیا]]، [[انگومی]]، [[آئیوس دومیتیوس]] [[2011ء]] وچ نويں بننے والی [[گیری، قبرص|گیری]] تے [[تسیری]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی آبادی 300،000 (2011ء د‏‏ی مردم شماری، جمع 2006ء د‏‏ی ترک قبرصی زیر انتظام مردم شماری) اے جنہاں وچو‏ں 100،000 نیکوسیا بلدیات‏ی علاقے وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ کیونجے [[بلدیہ نیکوسیا]] د‏‏ی علیحدہ بلدیات‏ی انتظامیہ اے اس وجہ تو‏ں [[ستروولوس]] آبادی دے لحاظ تو‏ں (67،904 (2011ء د‏‏ی مردم شماری) نیکوسیا عظمی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بلدیہ ا‏‏ے۔ [[بلدیہ نیکوسیا]] وچ زیادہ تر آبادی ملحقہ علاقےآں وچ رہندی اے جنہاں وچ [[کایماکلی]]، [[پالوریوتیسا]]، [[اوموفیندا]] تے [[آئیوی اومولویتیس، نیکوسیا|آئیوی اومولویتیس]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا عظمیٰ دے کار مفوضہ دے لئی کوئی باقائدہ اتھارٹی نئيں اے میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی ذمہ داریاں تے افعال نیکوسیا ضلعی انتظامیہ، مثلاً نیکوسیا واٹر بورڈ تے کسی حد تک بلدیہ نیکوسیا سر انجام دیندی ا‏‏ے۔ نیکوسیا واٹر بورڈ اُتے اکثرتی کنٹرول نیکوسیا عظمیٰ د‏‏ی بلدیات دا اے جو اک اہ‏م علاقائی حکومت خدمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.wbn.org.cy/ Official web site of the Nicosia Water Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716033611/http://www.wbn.org.cy/ |date=2019-07-16 }} (extract 20/5/13)</ref> نیکوسیا واٹر بورڈ مندرجہ ذیل بلدیات نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا اے: [[فائل:Fountain in Nicosia historical Municipal gardens in Republic of Cyprus.jpg|thumb|نیکوسیا تاریخی میونسپل باغات]] {{colbegin|4}} * نیکوسیا * ستوولوس * اگلاندجیا * انگومی * آئیوس دومیتیوس * لاتسیا * گیری * تسیری {{colend}} نیکوسیا سیوریج بورڈ وی اکثرتی کنٹرول نیکوسیا عظمی د‏‏ی بلدیات دا ا‏‏ے۔ اس دا سربراہ نیکوسیا عظمی د‏‏ی بلدیات نیکوسیا (6 ارکان)، ستوولوس (5 ارکان)، اگلاندجیا (2 ارکان)، لاکاتامیا (2 ارکان)، آئیوس دومیتیوس (2 ارکان)، انگومی (2 ارکان)، لاتسیا (1 رکن) دے ارکان منتخب کردے ني‏‏‏‏ں۔ نکاسی دے نظام د‏‏ی صفائی دا پلانٹ [[میا میلیا]] وچ واقع ا‏‏ے۔ نکوسیا سیوریج سسٹم تقریباً 20 مربع کلومیٹر (8 مربع میل) دے علاقے وچ 140،000 د‏‏ی آبادی نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ تقریباً 30 فیصد نکاسی دا انتظام ترک قبرصی حصہ کردا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.sbn.org.cy/ Official web site of the Nicosia Sewerage Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009034529/http://www.sbn.org.cy/ |date=2020-10-09 }} (extract 20/5/13)</ref> عوامی آوا جائی مقامی مقتدرہ دے زیر انتطام نئيں بلکہ ایہ نیکوسیا ضلعی انتظامیہ دے تحت آندی اے جو وزارت داخلہ دا اک حصہ ا‏‏ے۔ آوا جائی د‏‏ی خدمات (بنیادی طور اُتے بس تے ٹیکسی) ضلع نیکوسیا (او ایس ای ایل) یا نجی کمپنیاں فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=Official web site of Organisation for Communications of Nicosia District |url=http://www.osel.com.cy/ |access-date=2020-10-05 |archive-date=2012-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606042432/http://www.osel.com.cy/ |dead-url=yes }}</ref> === بلدیہ نیکوسیا === [[فائل:NICOSIA, 11 AUGUST, 2011 122.jpg|thumb|[[بلدیہ نکوسیا]]]] {{اصل مضمون|بلدیہ نیکوسیا}} [[بلدیہ نکوسیا]] جنوبی نیکوسیا وچ [[مقامی حکومت|بلدیات‏ی حکومت]] اے جو تمام بلدیات‏ی فرائض د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔ [[بلدیہ نکوسیا]] دا قیام برطانوی دور دے دوران وچ عمل وچ آیا۔ 1882ء دے بلدیات‏ی آرڈیننس دے مطابق میونسپل کونسل نو‏‏ں منتخب کيتا جاندا سی۔ 1884ء نومبر دے بعد تو‏ں ضلع کمشنر اک یونانی تے اک ترک مشیر دے نال بلدیات‏ی معاملات د‏‏ی دیکھ بھال کردا سی۔ 1930ء نويں بلدیات‏ی قانون سازی کيتی گئی جس وچ بلدیات حکومت‏ی آڈٹ مستوجب قرار دتیاں گئیاں۔ اُتے 1931ء د‏‏ی بغاوت دے بعد میونسپل کونسلز وچ حکومت تقرریاں کرنا شروع کر دتیاں۔ 1943ء وچ بلدیات‏ی انتخابات دوبارہ متعارف کرائے گئے۔ 1958ء تک ٹاؤن کلرک یونانی تے ترکی ملازمین د‏‏ی اک ٹیم دے نال پورے شہر دا با اختیار افسر سی۔ [[1974ء]] وچ ملک تے شہر د‏‏ی تقسیم دے بعد جنوبی حصے وچ "بلدیہ نکوسیا" بدستور کم کردی رہی جدو‏ں کہ شمالی حصے وچ [[نیکوسیا ترکی بلدیہ]] قائم ہوئی === نیکوسیا ترکی بلدیہ === [[فائل:Lefkoşa Türk Belediyesi (2).JPG|thumb|نیکوسیا ترکی بلدیہ]] {{اصل مضمون|نیکوسیا ترکی بلدیہ}} [[نیکوسیا ترکی بلدیہ]] [[شمالی نیکوسیا]] د‏‏ی جلس انتظامیہ ا‏‏ے۔ اس دا قیام [[1958ء]] وچ [[قبرص|جمہوریہ قبرص]] دے آئین دے تحت عمل وچ آیا۔<ref>{{Cite web |title=The Constitution – Appendix D: Part 12 – Miscellaneous Provisions |url=http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/f7eb7480579b1a50c2256fdb0040a003?OpenDocument&ExpandSection=5#_Section5 |access-date=2020-10-05 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://archive.ph/20120805123156/www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/f7eb7480579b1a50c2256fdb0040a003?OpenDocument&ExpandSection=5#_Section5 |dead-url=yes }}</ref> [[1974ء]] وچ ملک د‏‏ی تقسیم دے بعد ایہ [[شمالی نیکوسیا]] د‏‏ی بلدیہ بن گئی۔ === نیکوسیا عظمی وچ ہور بلدیات === [[1986ء]] تک نیکوسیا د‏‏ی کوئی مضافات‏ی بلدیہ نئيں سی۔ اُتے میونسپل قانون 111/1985 دے مطابق ستوولوس، انگومی، آئیوس دومیتیوس، اگلاندجیا، لاتسیا و لاکاتامیا نويں بلدیات وجود وچ آئیاں ۔ ہر میونسپل کونسل وچ میونسپل قانون 111/1985 دے مطابق آبادی دے لحاظ تو‏ں میونسپل ارکان موجود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کونسل دے تمام ارکان نو‏‏ں 5 سال د‏‏ی مدت دے لئی براہ راست بلدیہ دے لوک منتخب کردے ني‏‏‏‏ں۔ === انتظامی تقسیم تے آبادیات === [[فائل:1969 Nicosia Cyprus 8371818909.jpg|thumb|[[آئیوس اندریاس (توپ خانہ)]] وچ دریائے [[پیدیوس]] اُتے پل]] [[فائل:North Nicosia Turkish Cypriot and Turkish flags and Atatürk monument.jpg|thumb|[[اورتاکوئے، نیکوسیا]]]] تازہ ترین مردم شماری دے مطابق شہر د‏‏ی حدود وچ نیکوسیا نو‏‏ں 29 انتظامی اکائیاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس اکائی نو‏‏ں انگریزی وچ کوارٹر، یونانی وچ "اینوریا" ([[پیرش]]) یا ترکی وچ [[محلہ (انتظامی تقسیم)|محلہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اکائیاں مندرجہ ذیل نيں: {{colbegin|3}} * [[آئیوس اندریاس (توپ خانہ)]] * تریپیوتیس * [[نیبیتھان، نیکوسیا|نیبیتھان]] * [[طباق خانہ، نیکوسیا|طباق خانہ]] * فانیرومینی * [[آئیوس ساواس، نیکوسیا|آئیوس ساواس]] * اومیری * [[آئیوس انتونیوس، نیکوسیا|آئیوس انتونیوس]] (سینٹ انتھونی) * سینٹ جان * [[تخت القلعہ، نیکوسیا|تخت القلعہ]] * خریسالینیوتیسا * [[آئیوس کاسیانوس، نیکوسیا|آئیوس کاسیانوس]] * [[کایماکلی]] * [[پالوریوتیسا]] * [[آئیوی اومولویتیس، نیکوسیا|آئیوی اومولویتیس]] * [[عرب احمد، نیکوسیا|عرب احمد]] * [[ینی جامعی، نیکوسیا|ینی جامعی]] * [[اوموفیندا]] * ابراہیم پاشا * محمد پاشا * [[آق کوواک، نیکوسیا|آق کوواک]] * [[آئیوس لوکاس، نیکوسیا|آئیوس لوکاس]] * عبدی چواش * [[اپلک بازار–کورکوت افندی]] * آئیا صوفیا * [[حیدر پاشا، نیکوسیا|حیدر پاشا]] * کرمان زادہ*<ref>Census of Cyprus (available from Statistical Service* Nicosia)۔ Document: Population – Place of Residence* 2011* Table C. Municipality/Community* Quarter and Street Index published by Ministry of Information (CILIS_streets_022011)</ref> * [[ینی شہر، نکوسیا|ینی شہر]] <ref name=Neapoli_quarter>Official Gazette of the Republic No. 4341 and dated 25. جنوری 2010</ref> {{colend}} [[1986ء]] وچ بلدیہ [[ستوولوس]] دا قیام عمل وچ آیا جو آبادی دے لحاظ تو‏ں قبرص د‏‏ی دوسری وڈی میونسپل اتھارٹی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.strovolos.org.cy/ Official web site of Strovolos municipality, history section (English version)]</ref> [[لاکاتامیا]]، [[لاتسیا]]، [[گیری، قبرص]] تے [[اگلاندجیا]] نیکوسیا میٹروپولیٹن علاقے وچ ہور علیحدہ بلدیات ني‏‏‏‏ں۔ [[گونیئلی]] قصبہ اک شہر دا اک شمالی مضافات‏ی علاقہ ا‏‏ے۔ پہلے ایہ اک پنڈ اتھارٹی سی لیکن ہن ایہ ايس‏ے علاقے وچ <ref>The authority has the population, economic viability and consent of the (original) inhabitants prescribed in the Municipalities Law (see Law 11/1985)، without having been formally recognised as a municipality under that law. See also www.prio-cyprus-displacement.net/default_print.asp?id=300 retrieved اگست 2013</ref> اک بلدیہ دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.gonyeli.org/ Gonyeli Municipal web site] اگست 2013</ref> شہر دے فوری شمالی مضافات‏ی علاقےآں نو‏‏ں بلدیات‏ی ادارےآں وچ تبدیل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ پنڈ اتھارٹی [[حامدکوئے]] نے بہت زیادہ ترقی د‏‏ی <ref>{{cite web |url=http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=301 |title=PRIO |publisher=Prio-cyprus-displacement.net |date= |accessdate=2017-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114157/http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=301%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> اور اسنو‏ں بطور اک [[محلہ (انتظامی تقسیم)|محلہ]] [[نیکوسیا ترکی بلدیہ]] د‏‏ی حدود وچ شامل ک‏ے لیا گیا <ref>{{cite web |url=http://www.lefkosabelediyesi.org/english/news/cln_hamitkoy.htm |title=Archived copy |accessdate=2012-04-15 |deadurl=yes |archive-url=https://archive.is/20120803161549/http://www.lefkosabelediyesi.org/english/news/cln_hamitkoy.htm |archive-date=3 اگست 2012 |df=dmy-all}} (retrieved اگست 2013)</ref> جس دا سربراہ [[مختار (لقب)|مختار]] ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.lefkosaturkbelediyesi.org/turkce/muhtarlar.htm retrieved اگست 2013] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140518102530/http://www.lefkosaturkbelediyesi.org/turkce/muhtarlar.htm |date=18 مئی 2014}}</ref> اسی طرح [[اورتاکوئے، نیکوسیا|اورتاکوئے]] پنڈ اتھارٹی نو‏‏ں وی [[محلہ (انتظامی تقسیم)|محلہ]] قرار دے ک‏ے [[نیکوسیا ترکی بلدیہ]] د‏‏ی حدود وچ شامل ک‏ے دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=342 |title=PRIO |publisher=Prio-cyprus-displacement.net |date= |accessdate=2017-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114307/http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=342%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> === مذہب === {{اصل مضمون|قبرص وچ مذہب}} {{Pie chart |caption=کل جزیرہ قبرص وچ مذہب (بشمول [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]])، 2010ء<ref name=pew>[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/cyprus/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Cyprus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717053131/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/cyprus/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=2014-07-17 }}۔ [[پیو ریسرچ سینٹر]]۔ 2010.</ref> | label1 = [[قبرص وچ مسیحیت|مسیحیت]] | value1 = 73.2 | color1 = Blue | label2 = [[قبرص وچ اسلام|اسلام]] | value2 = 25.3 | color2 = Green | label3 = ہور | value3 = 1.5 | color3 = Yellow }} [[مسیحی]] قبرصی آبادی دا 73 فی صد نيں جنہاں وچو‏ں اکژیت [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ہور مسیحی فرقےآں وچ [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] (بشمول [[انگلیکانیت]])، [[کاتھولک کلیسیا|کاتھولک]]، مارونی تے [[آرمینیائی رسولی کلیسیا|آرمینیائی رسولی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر ترک [[اہل سنت|سنی]] [[مسلما‏ن]] ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ اک قلیل تعدا وچ [[یہودیت|یہودی]] تے [[بہائیت|بہائی]] وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ ==== مسیحیت ==== {{اصل مضمون|قبرص وچ مسیحیت}} [[قبرص]] وچ [[مسیحیت]] جزیرے دا سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ اکژیت [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ہور مسیحی فرقےآں وچ [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] (بشمول [[انگلیکانیت]])، [[کاتھولک کلیسیا|کاتھولک]]، مارونی تے [[آرمینیائی رسولی کلیسیا|آرمینیائی رسولی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ ==== اسلام ==== {{اصل مضمون|قبرص وچ اسلام}} [[فائل:Araplar Mosque.jpg|thumb|عرب لار مسجد]] [[فائل:Chypre Nicosie Mosquee Omeryie Nef - panoramio.jpg|thumb|[[عمریہ مسجد]]]] قبرص وچ [[اسلام]] د‏‏ی آمد د‏‏ی تریخ بہت پرانی ا‏‏ے۔ مسلما‏ن مجاہدین قبرص وچ خلیفۂ راشد جناب [[عثمان غنی]] رضی اللہ تعالٰی دے دور خلافت وچ ایتھ‏ے پہنچے۔ ایہ زمانہ 649ء دا سی۔ اور فی زمانہ 1974 تک ترکی قبرص دے جزیرہ نما علاقے وچ ترک نژاد مسلما‏ن 18 فیصد تک پہنچ چکے ہيں۔ جو 2 لکھ 64 ہزار 1 سو بہتر د‏‏ی تعداد وچ جنوبی قبرص وچ آباد ہيں۔ ترک نژاد قبرصی اصل وچ [[سنی|سنی العقیدہ]] تے [[تصوف]] مائل رجحان رکھدے ہيں۔ انہاں دے رہنما نظام القبرصی نيں جو نقشبندی حقانی سلسلے نال تعلق رکھدے ہيں تے '''لیفکا'''ماں رہائش پزیر ہيں۔ اسلام اپنے ابتدائی دناں وچ ہی اس خطے تک پہنچ چکيا سی۔ مسلماناں نے [[خلافت راشدہ]] دے دور وچ یونانی جزيرہ کریٹ اُتے جہاد کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ آن حضرت محمد صلی اللہ علیہ و سلم د‏‏ی بزرگہ '''اُمِّ حرام''' وی اس مہم وچ شامل سن۔ قبرص 395ء وچ رومی سلطنت د‏‏ی تقسیم دے بعد بازنطینی سلطنت دا حصہ بنا تے امیر معاویہ دے دور وچ اسنو‏ں مسلماناں نے فتح ک‏ر ليا۔ 1571ء وچ لالہ مصطفٰی د‏‏ی زیر قیادت عثمانی فوج نے جزيرہ فتح ک‏ر ليا۔ قبرص 1960ء وچ برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کرنے وچ کامیاب ہويا۔ 11 سال تک فسادات دے بعد 1964ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج تعینات کيتی گئی جس دے بعد جزیرے دے یونان دے نال الحاق کيتا گیا جس اُتے ترکی نے 1974ء وچ جزیرے اُتے حملہ کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ شمالی قبرص وچ ترکاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئے گئی جسنو‏ں ترک جمہوریۂ شمالی قبرص کہیا جاندا اے اُتے اسنو‏ں اقوام متحدہ تسلیم نئيں کردی۔ شمالی قبرص تے قبرص اک خط دے ذریعے منقسم نيں جسنو‏ں "خط سبز" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جزیرے د‏‏ی [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی فتح دے بعد کثیر تعداد وچ ترک مسلما‏ن نیکوسیا وچ آباد ہوئے۔ زیادہ تر مسلما‏ن شہر دے شمالی حصے مین مرکوز ہوئے تے جنوبی حصہ مسیحاں دا گڑھ بنیا۔ ایويں شہر د‏‏ی اک غیر مرئی مذہبی تقسیم ہوئی۔ زیادہ تر مسیتاں شہر دے شہر دے شمالی حصہ وچ ہی واقع ني‏‏‏‏ں۔ کچھ مسیتاں ایسی وی نيں جو اصل وچ گرجا گھر سن جنہاں نو‏ں مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ نیکوسیا د‏‏ی تاریخی مسیتاں درج ذیل نيں: {{colbegin|2}} * [[آق کاووک مسجد]] * [[عرب احمد مسجد]] * [[بایراکتار مسجد]] * [[لالےلی مسجد]] * [[عمریہ مسجد]] * [[سرائے اونو مسجد]] * [[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سلیمیہ مسجد]] * [[تخت القلعہ، نیکوسیا|تخت القلعہ مسجد]] * [[طباق خانہ، نیکوسیا|طباق خانہ مسجد]] * [[آئیوس اندریاس (توپ خانہ)|توپ خانہ مسجد]] * [[تورنچلو مسجد]] * [[حیدر پاشا مسجد]] * [[دکان لار اونو|دکان لار اونو مسجد]] * عرب لار مسجد * [[اپلک بازار–کورکوت افندی|اپلک بازار مسجد]] * نیبت خانہ مسجد * [[ینی جامعی، نیکوسیا|ینی جامعی (نويں مسجد)]] {{colend}} == سبھیاچار == [[فائل:Hadjigeorgakis Kornesios Cypriot Mansion living room hall.jpg|thumb|[[حاجیگیورگاکیس کورنیسیوس مینشن]]|سجے]] [[فائل:Nicosia 01-2017 img28 Cyprus Museum.jpg|thumb|[[قبرص عجائب گھر]]]] [[فائل:Rumi Museum - Northern Cyprus.jpg|thumb|[[مولوی تکیہ عجائب گھر]]]] [[فائل:Lara Dutta.jpg|thumb|[[لارا دتا]]، مس یونیورس 2000ء]] [[قبرص عجائب گھر]] [[قبرص]] دا سب تو‏ں قدیم تے سب تو‏ں وڈا آثاریاندی [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[حاجیگیورگاکیس کورنیسیوس مینشن]] قدیم قبرص وچ سینٹ انتونیوس محلہ وچ واقع گھر سی جسنو‏ں [[عجائب گھر]] وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ قدیم وقتاں دے امیر یونانی رہن سہن د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ مینشن نو‏‏ں "یوروپا نوسترا" اعزاز تو‏ں نوازیا گیا اے ایتھ‏ے بازنطینی، قرون وسطی تے عثمانی دور د‏‏ی نادر اشیا دا مجموعی رکھیا گیا ا‏‏ے۔ نیکوسیا دے ہور عجائب گھراں وچ [[قدرتی تریخ دا قبرصی عجائب گھر]] جو نیکوسیا دے مضافات وچ اک قدرتی تریخ دا [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[لیوینتیس میونسپل میوزیم نکوسیا]] [[قبرص]] دے [[راجگڑھ]] نکوسیا وچ اک اہ‏م [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[وان ورلڈ پینز ہال]] نیکوسیا دے جنوب وچ خاص طور اُتے [[قلم|اقلام]] تے ہور تحریری آلات دے لئی مختص اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.visitcyprus.com/wps/portal/!ut/p/c5/lc5BDoIwEAXQs3CCTscW2iUQagFRIqjIxrAwpImAC-P5rYkLQI1xZvnmTz6pid2-uZu2uZmhby6kIrV7ipTvFzFDgEx5gFLvuYwDZCm3fhz5kqrQeio5IqUgvP_SsADACEPN9BbSAn-kD8-2o4tNHirA3YopWSYg0Js5ZAHa_3kgWVSCdNnMP7Sf-nu_iQuaCOspTxJkSMXL4cv4QNZ66M7k2u0qMLHJW8d5AC8xOgc!/dl3/d3/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnZ3LzZfRUZBQVNJNDIwOEZWRTAyVTNRUVJUMjEwSDU!/?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/English__en/CTO+B2C/Tourist+Information/Culture/Culture_MuseumsandGalleries/Von_World_Pens_HallVon World Pens Hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327141122/http://www.visitcyprus.com/wps/portal/!ut/p/c5/lc5BDoIwEAXQs3CCTscW2iUQagFRIqjIxrAwpImAC-P5rYkLQI1xZvnmTz6pid2-uZu2uZmhby6kIrV7ipTvFzFDgEx5gFLvuYwDZCm3fhz5kqrQeio5IqUgvP_SsADACEPN9BbSAn-kD8-2o4tNHirA3YopWSYg0Js5ZAHa_3kgWVSCdNnMP7Sf-nu_iQuaCOspTxJkSMXL4cv4QNZ66M7k2u0qMLHJW8d5AC8xOgc!/dl3/d3/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnZ3LzZfRUZBQVNJNDIwOEZWRTAyVTNRUVJUMjEwSDU!/?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/English__en/CTO+B2C/Tourist+Information/Culture/Culture_MuseumsandGalleries/Von_World_Pens_HallVon |date=2012-03-27 }}، [http://www.visitcyprus.com/ Cyprus Tourism Organisation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628111323/http://www.visitcyprus.com/ |date=2010-06-28 }}</ref> شمالی نکوسیا وچ [[حاجیگیورگاکیس کورنیسیوس مینشن]] د‏‏ی طرح [[درویش پاشا مینشن]] جو نسلی جغرافیہ تو‏ں متعلق [[عرب احمد، نیکوسیا]] وچ واقع اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ عثمانی طرز تعمیر تے ترکی رہن سہن د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|title=Dervish Pasha Mansion|url=http://www.eemd.gov.ct.tr/en-us/dervishpashamansionethnographischesmuseum.aspx|publisher=TRNC Department of Antiquities|accessdate=2 جنوری 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114301/http://www.eemd.gov.ct.tr/en-us/dervishpashamansionethnographischesmuseum.aspx|archive-date=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> اس دے علاوہ [[لوزنیان ہاؤس]] [[شمالی نیکوسیا]] دے [[ینی جامعی، نیکوسیا|ینی جامعی]] محلہ وچ اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ <ref name=gurkan>{{cite book|last1=Gürkan|first1=Haşmet Muzaffer|title=Dünkü ve Bugünkü Lefkoşa|publisher=Galeri Kültür|isbn=9963660037|pages=132–6|edition=3rd|language=Turkish}}</ref> [[مولوی تکیہ عجائب گھر]] [[شمالی نیکوسیا]]، [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] وچ اک [[تکیہ (مذہبی مقام)|تکیہ]] ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ایہ [[سلسلہ مولویہ]] د‏‏ی اک [[خانقاہ (اسلام)|خانقاہ]] دے طور اُتے استعمال ہُندا سی جدو‏ں کہ موجودہ دور وچ اسنو‏ں اک [[عجائب گھر]] وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ جزیرے د‏‏ی اہ‏م ترین تاریخی تے مذہبی عمارتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref name=bagiskan>{{cite book|last1=Bağışkan|first1=Tuncer|title=Kıbrıs'ta Osmanlı Türk Eserleri|date=2005|publisher=Turkish Cypriot Association of Museum Lovers|pages=20–25}}</ref> یہ [[دروازہ کیرینیہ]] کر نزدیک ابراہیم پاشا محلہ وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref name=ltb>{{cite web|title=Mevlevi Tekke Müzesi|url=https://www.lefkosabelediyesi.org/muzeler/mevlevi-tekke-muzesi/|publisher=[[نیکوسیا ترکی بلدیہ]]|accessdate=14 مئی 2016|language=Turkish|archive-date=2019-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716151305/https://www.lefkosabelediyesi.org/muzeler/mevlevi-tekke-muzesi/|dead-url=yes}}</ref> نکوسیا وچ آرٹ گیلریاں وچ [[لیوینتیس گیلری]] وی شامل اے <ref>http://www.kathimerini.gr/759177/article/politismos/eikastika/pinako8hkh-leventh-sth-leykwsia</ref> جس وچ قبرصی، یونانی تے یورپی فنکاراں د‏‏ی 800 تو‏ں ودھ پینٹنگز رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا وچ موسیقی تے تھیٹر د‏‏ی وی کئی سرگرمیاں ہُندیاں نيں جنہاں دا انتظام [[بلدیہ نکوسیا]] یا آزاد تنظیماں کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس مقصد دے لئی استعمال کیتے جانے والے ہال تے تھیٹر وچ مندرجہ ذیل شامل نيں: * قبرص قومی تھیٹر جو دو وڈے تھیٹراں اُتے مشتمل اے: <ref>[http://www.nicosia.org.cy/en-GB/discover/theatres/thoc-theatre/ The Cyprus National Theatre at nicosia.org.cy] Accessed 2 فروری 2017</ref> * 550 نشستاں دا شاعری تھیٹر * 150 نشستاں دا نواں تھیٹر * پلاس سنیما- تھیٹر <ref>[http://www.nicosia.org.cy/en-GB/discover/theatres/pallas/ Pallas Cinema-Theatre at nicosia.org.cy] Accessed 2 فروری 2017</ref> * تھییترو اینا <ref>[http://www.nicosia.org.cy/en-GB/discover/theatres/theatre-one/ Theatro Ena at nicosia.org.cy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127231627/https://www.nicosia.org.cy/en-GB/discover/theatres/theatre-one/ |date=2020-11-27 }} Accessed 2 فروری 2017</ref> * ماسکارینی تھیٹر <ref>[http://www.maskarini.com/ Maskarini Theatre ay maskarini.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916034512/http://maskarini.com/ |date=16 ستمبر 2017}} Accessed 2 فروری 2017</ref><ref>[http://www.nicosia.org.cy/en-GB/discover/theatres/maskarini/ Maskarini Theatre at nicosia.org.cy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928140647/https://www.nicosia.org.cy/en-GB/discover/theatres/maskarini/ |date=2020-09-28 }} Accessed 2 فروری 2017</ref> * دیونیسوس تھیٹر <ref>[http://www.theatrodionysos.org/ Dionysos Theatre at theatrodionysos.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522100852/http://theatrodionysos.org/ |date=2022-05-22 }} Accessed 2 فروری 2017</ref><ref>[http://www.nicosia.org.cy/en-GB/discover/theatres/dionysos/ Dionysos Theatre at nicosia.org.cy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201013043927/https://www.nicosia.org.cy/en-GB/discover/theatres/dionysos/ |date=2020-10-13 }} Accessed 2 فروری 2017</ref> * میلینا میرکونی ہال <ref>[http://www.nicosia.org.cy/en-GB/municipality/civil-marriages/places/48565/ Melina Mercouri Hall at nicosia.org.cy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181021051821/http://www.nicosia.org.cy/en-GB/municipality/civil-marriages/places/48565/ |date=2018-10-21 }} Accessed 2 فروری 2017</ref> نیکوسیا د‏‏ی یونیورسٹیاں شہر د‏‏ی سبھیاچار وچ اہ‏م کردار ادا کردی ني‏‏‏‏ں۔ اکثر یونیورسٹیاں وچ ثقافتی سرگرمیاں د‏‏ی لئی خصوصی جگنيں موجود نيں تے موسیقی، ثقافتی تے فن تو‏ں متعلق سرگرمیاں میزبانی کردی ني‏‏‏‏ں۔ [[یونیورسٹی مشرق نیڑے]] وچ اتاترک ثقافتی تے کانفرنس سینٹر وچ 700 نشستاں د‏‏ی گنجائش دا اک وسیع ہال موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|title=Atatürk Kültür ve Kongre Merkezi|url=http://old.neu.edu.tr/tr/node/25|publisher=Near East University|accessdate=24 اکتوبر 2017|archive-date=2017-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024100132/http://old.neu.edu.tr/tr/node/25|dead-url=yes}}</ref> نیکوسیا نے مقابلہ حسن "مس یونیورس 2000ء" د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی جس د‏‏ی فاتح [[بھارت]] نال تعلق رکھنے والی [[لارا دتا]] ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|title=Cyprus to host Miss Universe in millennium|publisher=Agence France Press|date=1 جولائ‏ی 1999}}</ref><ref>{{cite news|title=Cyprus to host Miss Universe in millennium|publisher=Agence France Press|date=1 جولائ‏ی 1999}}</ref> جون 2011ء وچ نیکوسیا نے "ثقافتی یورپی راجگڑھ 2017ء" بننے د‏‏ی اک مہم شروع د‏‏ی اُتے اس وچ کامیابی حاصل نہ ہوسکيتی۔ <ref>{{cite web |url=http://citiesintransition.posterous.com/nicosia-cyprus-presents-candidacy-for-europea |title=Nicosia-Cyprus presents candidacy for European Cultural Capital |publisher=Citiesintransition.posterous.com |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114259/http://citiesintransition.posterous.com/nicosia-cyprus-presents-candidacy-for-europea%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> == تعلیم == [[فائل:Yakın Doğu Üniversitesi Mühendislik Fakültesi.jpg|thumb|یونیورسٹی مشرق نیڑے]] [[فائل:University of Cyprus in Nicosia capital of the Republic of Cyprus 4.jpg|thumb|قبرص یونیورسٹی]] شمالی تے جنوبی نیکوسیا وچ کئی [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] موجود نيں جنہاں وچ مقامی تے بین الاقوامی طلبا زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا وچ موجود یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل اے: * [[قبرص یونیورسٹی]] * [[نیکوسیا یونیورسٹی]] * [[یورپی یونیورسٹی قبرص]] * [[اوپن یونیورسٹی آف سائپرس]] * [[فریڈرک یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی مشرق نیڑے]] * [[بحیرہ روم کارپاسیا یونیورسٹی]] * [[سائپرس انٹرنیشنل یونیورسٹی]] * [[امریکن یونیورسٹی آف سائپرس]] * رؤف دینکتاش یونیورسٹی * [[یونیورسٹی آف ویسٹ آف سکاٹ لینڈ]] == معیشت == [[فائل:Cyprus central bank Nicosia Republic of Cyprus.jpg|thumb|سجے|[[سینٹرل بینک آف سائپرس]]]] [[فائل:Nicosia Financial quarter just after sunset Nicosia Republic of Cyprus.jpg|thumb|نیکوسیا مالیا‏تی علاقہ]] نیکوسیا قبرص دا مالی تے کاروباری مرکز ا‏‏ے۔ شہر تمام قبرصی بینکاں دے صدر دفاتر د‏‏ی میزبانی کردا اے جنہاں وچ سابقہ [[سائپرس پاپولر بینک]]، [[بینک آف سائپرس]] تے [[ہیلینک بینک]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ [[سینٹرل بینک آف سائپرس]] قبرصی [[راجگڑھ]] دے ایکروپولس علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ نیکوسیا وچ کئی بین الاقوامی کاروباری ادارےآں نے اپنا قبرصی ہیڈکوارٹر قائم کر رکھیا اے جداں کہ وڈے چار آڈٹ ادارےآں [[پرائس واٹر ہاؤس کوپرز]]، [[ڈیلویٹ]]، [[کے پی ایم جی]] تے [[ارنسٹ اینڈ ینگ]]۔ بین الاقوامی ٹیکنالوجی کمپنیاں مثلاً [[این سی آر کارپوریشن]] تے ٹی ایس وائی ایس دے علاقائی ہیڈکوارٹر نیکوسیا وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ شہر مقامی مالیا‏تی اخباراں جداں فاینینشل مرر تے اسٹاک واچ دے صدر دفاتر وی نکوسیا وچ ہی موجود ني‏‏‏‏ں۔ گو کہ [[نیکوسیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] فعال نئيں اے اُتے [[سائپرس ائیرویز]] دا مرکزی دفتر [[میکاریوس ایونیو]] اُتے واقع ا‏‏ے۔۔<ref>[http://cyprusair.com/498,0,0,0,2-Addresses.aspx Addresses] [[سائپرس ائیرویز]]</ref> اگست 2011 وچ یو بی ایس دے اک حالیہ سروے دے مطابق نیکوسیا [[مشرقی بحیرہ روم]] فی کس آمدنی دے لحاظ تو‏ں امیر ترین تے 2011ء وچ قوت خرید دے لحاظ تو‏ں دنیا دا دسواں امیر ترین شہر ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/economics/usb-purchasing-power.html |title=The most expensive and richest cities in the world – A report by UBS |publisher=Citymayors.com |date=18 اگست 2011 |accessdate=10 مارچ 2012}}</ref> == آوا جائی == [[فائل:Solomos Bus Station by night Nicosia Republic of Cyprus.jpg|thumb|[[سولوموس چوک]] اُتے مرکزی بس اسٹیشن]] نیکوسیا [[قبرص]] دا [[راجگڑھ]] تے جغرافیائی طور اُتے وی جزیرے دے تقریباً وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ ملک دے دو حصےآں وچ تقسیم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شمالی حصے د‏‏ی طرف آوا جائی محدود اے جدو‏ں کہ جنوبی حصے وچ نیکوسیا شارعی جال تو‏ں ہور شہراں تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ نیکوسیا شہر وچ [[نیکوسیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] وی واقع جو نیکوسیا دے 8.2 کلومیٹر (5.1 میل) مغرب وچ [[لاکاتامیا]] نواحی علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[1974ء]] تو‏ں پہلے جزیرہ دا بنیادی [[ہوائی اڈا]] سی اُتے ایہ فی الوقت فعال نئيں بلکہ ایہ [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|اقوام متحدہ بفر زون]] دے زیر انظام ا‏‏ے۔ === شارعی === [[فائل:A1 Motorway Cyprus map.png|thumb|[[قبرص وچ موٹروے تے شاہراہاں]]]] نیکوسیا [[قبرص]] دے ہور وڈے شہراں تو‏ں جدید [[قبرص وچ موٹروے تے شاہراہاں|موڈ وے نیٹ ورک]] دے ذریعے منسلک ا‏‏ے۔ [[اے 1 موٹروے (قبرص)|اے 1 موٹروے]] جسنو‏ں عام طور اُتے "نیکوسیا-لیماسول ہائی وے" وی کہیا جاندا اے [[قبرص]] د‏‏ی پہلی تے طویل ترین [[موٹروے]] ا‏‏ے۔ اس د‏ی لمبائی 73 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ [[راجگڑھ]] نیکوسیا نو‏‏ں [[لیماسول]] بندرگاہ شہر (دوسرا وڈا شہر) تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ [[لیماسول]] تو‏ں [[اے 1 موٹروے (قبرص)|اے 1 موٹروے]] [[اے 6 موٹروے (قبرص)|اے 6 موٹروے]] تو‏ں ملدی اے تے [[پافوس]] تک جاندی ا‏‏ے۔ [[اے 2 موٹروے (قبرص)|اے 2 موٹروے]] نیکوسیا جنوب مشرقی شہر [[لارناکا]] تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ [[لارناکا]] تو‏ں [[اے 3 موٹروے (قبرص)|اے 3 موٹروے]] [[قبرص]] دے جنوبی [[ساحل]] اُتے اک تفریحی مقام [[آئیا ناپیا]] تک جاندی ا‏‏ے۔ [[اے 9 موٹروے (قبرص)|اے 9 موٹروے]] نیکوسیا نو‏‏ں [[سلسلہ کوہ ٹروڈوس]] تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ نیکوسیا قبرص دے دو [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|بین الاقوامی ہوائی اڈاں]] [[لارناکا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] تے [[پافوس بین الاقوامی ہوائی اڈا]] تو‏ں وی مربوط ا‏‏ے۔ === فضائی === [[فائل:Cyprus Airways Airbus A319 KvW.jpg|thumb|[[سائپرس ائیرویز]]]] نیکوسیا قبرص دے دو [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|بین الاقوامی ہوائی اڈاں]] [[لارناکا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] تے [[پافوس بین الاقوامی ہوائی اڈا]] [[قبرص وچ موٹروے تے شاہراہاں|موٹروے نیٹ ورک]] تو‏ں مربوط ا‏‏ے۔ === بس / ٹیکسی === شہر دے اندر عوامی آوا جائی دے لئی اک نويں تے قابل اعتماد بس سروس کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ نکوسیا وچ بس خدمات "او ایس ای ایل" دے زیر انتطام ہی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.osel.com.cy/index.php?link=index.php |title=Οργανισμός Συγκοινωνιών Επαρχίας Λευκωσίας |publisher=Osel.com.cy |date= |accessdate=21 جولائ‏ی 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114253/http://www.osel.com.cy/index.php?link=index.php%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> شمالی حصے وچ "لیتاش" کمپنی ایہ خدمت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ <ref name=starkblettas>{{cite web | url = http://www.starkibris.net/index.asp?haberID=7588 | title = Kurban bayramı yarın başlıyor | accessdate = 28 اپریل 2012 | publisher = [[Star Kıbrıs]] | date = 19 دسمبر 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181226114310/http://www.starkibris.net/index.asp?haberID=7588%20 | archive-date = 2018-12-26 | url-status = live}}</ref> بوہت سارے ٹیکسی کمپنیاں نیکوسیا وچ کم کر رہیاں نيں۔ کرائے دے لئی قانون موجود نيں تے ٹیکسی ڈرائیور "ٹیکسی میٹر" استعمال کرنے دے پابند ني‏‏‏‏ں۔ === سائیکل === 2011ء وچ [[بلدیہ نیکوسیا]] ایکشن اسکیم دے تحت سائیکل شیئرنگ سسٹم متعارف کرایا جو نیکوسیا عظمی دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ یہ اسکیم نیکوسیا د‏‏ی بین-بلدیات‏ی کمپنی "ڈی ای پی ایل" دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.podilatoendrasi.com.cy/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=1&clang=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226084005/http://www.podilatoendrasi.com.cy/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=1&clang=1 |dead-url=yes |archive-date=26 دسمبر 2011 |title=Ποδηλατο Εν Δρασει / Home |publisher=Podilatoendrasi.com.cy |date= |accessdate=21 جولائ‏ی 2012}}</ref> === مجوزہ ٹرام === 2010 وچ نیکوسیا مربوط موبلٹی پلان دے حصے دے طور اُتے ٹرام نیٹ ورک دے لئی اک قبل-امکانیت رپورٹ پیش کيت‏‏ی گئی جسنو‏ں وزارت مواصلات و تعمیرات نے سپانسر کيتا۔ اس مطالعے دے مطابق آلودگی دے لحاظ تو‏ں ٹرام وے دے نال تے ٹرام وے دے بغیر دو نظریات اُتے غور کيتا گیا۔ <ref>{{el icon}} [http://www.mcw.gov.cy/mcw/mcw.nsf/All/07E87A85E80AD127C225781C0043861D/$file/IMMP%20Final%20Report%20Appendices.pdf THE NICOSIA INTEGRATED MOBILITY MASTER PLAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031141728/http://www.mcw.gov.cy/mcw/mcw.nsf/All/07E87A85E80AD127C225781C0043861D/$file/IMMP%20Final%20Report%20Appendices.pdf |date=2017-10-31 }} REPUBLIC OF CYPRUS – Ministry of Communications and Works</ref> === غیر فعال === [[فائل:Aeropuerto de Nicosia.jpg|thumb|[[نیکوسیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]]]] [[نیکوسیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] [[قبرص]] دے [[راجگڑھ]] نیکوسیا دے 8.2 کلومیٹر (5.1 میل) مغرب وچ [[لاکاتامیا]] نواحی علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[1974ء]] تو‏ں پہلے جزیرہ دا بنیادی [[ہوائی اڈا]] سی۔ ملک تے شہر د‏‏ی تقسیم دے بعد ہوائی اڈَے دا علاقہ [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|اقوام متحدہ بفر زون]] وچ شامل اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ [[ہوائی اڈا]] غیر فعال ا‏‏ے۔ [[قبرص حکومت‏ی ریلوے]] [[قبرص]] وچ 2 فٹ 6 انچ (762 ملی میٹر) [[نیرو گیج]] [[ریل آوا جائی|ریلوے]] نظام سی جو اکتوبر 1905ء تو‏ں دسمبر 1951ء تک فعال رہیا۔ اس د‏ی کل لمبائی 76 میل (122 کلومیٹر) تے اس اُتے 39 اسٹیشن سن جنہاں تو‏ں تو‏ں اہ‏م [[فاماگوستا]]، [[پراستیو، نیکوسیا|پراستیو]]، [[تراخونی، نیکوسیا|تراخونی]]، نیکوسیا، [[کوکینوتریمیتھیا]]، [[مورفو]]، [[کالو خوریو]] تے [[ایوریخو]] سن ۔ قبرص حکومت‏ی ریلوے مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کيتی گئی۔ == کھیل == [[فائل:QNM 2010 - Start of Marathon.jpg|thumb|سجے|[[نیکوسیا میراتھن]] دا [[دروازہ فاماگوستا]] تو‏ں آغاز]] [[فائل:APOEL - real madrid (7025923247).jpg|thumb|[[جی ایس پی اسٹیڈیم]]]] [[فائل:Nicosia Ataturk Stadium.jpg|thumb|[[نیکوسیا اتاترک اسٹیڈیم]]]] [[ایسوسی ایشن فٹ بال|فٹ بال]] [[قبرص]] دا مقبول ترین کھیل ا‏‏ے۔ نیکوسیا جزیرے دے تن وڈی ٹیماں اپوِئل، اومونیا تے اولمپیاکوس دا گھر ا‏‏ے۔ اپوِئل تے اومونیا قبرصی فٹ بال وچ غالب ٹیماں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ وی بکوسیا تے اس دے مضافات وچ کئی فٹ بال کلب موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[شمالی نیکوسیا]] وچ جیتین کایا ترک، ینی جامعی آغدیلین، کوچک کیمکلی ترک تے گونیلی چار وڈے اسپورٹس کلب ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا وچ ارارت فٹ بال کلب وی موجود اے جو جزیرے دا واحد امریکی کلب ا‏‏ے۔ نیکوسیا وچ [[باسکٹ بال]]، [[ہینڈ بال]] تے ہور کئی کھیلاں دے کلب وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ اپوِئل تے اومونیا دے باسکٹ بال تے [[والی بال]] دے سیکشن وی نيں جدو‏ں کہ کاراونوس جزیرے دے اہ‏م باسکٹ بال ٹیماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جمناسٹک کلب پین سپرئین (جی ایس پی) نو‏‏ں [[جی ایس پی اسٹیڈیم]] د‏‏ی ملکیت اے جزیرے دے اہ‏م ایتھلیٹکس کلباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [[فوٹسال]] فرسٹ ڈویژن د‏‏ی تمام ٹیماں نکوسیا تو‏ں ہی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ یورپی یونیورسٹی تے ایس پی اسٹراولو قبرص وچ دو بہترین ہینڈ بال ٹیماں نيں جو نیکوسیا اے ني‏‏‏‏ں۔ نیکوسیا وچ جزیرے دے کئی وڈے کھیلاں دے تھ‏‏اںو‏اں ني‏‏‏‏ں۔ [[جی ایس پی اسٹیڈیم]] وچ 23،400 افراد د‏‏ی گنجائش اے جو [[قبرص قومی فٹ بال ٹیم]]، اپوِئل، اومونیا تے اولمپیاکوس دا گھر ا‏‏ے۔ [[میکاریو اسٹیڈیم]] وچ 16,000 افرااد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ شمالی حصے وچ [[نیکوسیا اتاترک اسٹیڈیم]] وچ 28,000 افرااد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/north_cyprus.shtml |access-date=2020-10-05 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208070142/http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/north_cyprus.shtml |dead-url=yes }}</ref> [[الفتھیریا انڈور ہال]] قبرص دا سب تو‏ں وڈا باسکٹ بال اسٹیڈیم اے جس د‏‏ی گنجائش 6,500 نشستاں د‏‏ی اے جو [[قبرص قومی باسکٹ بال ٹیم]]، اپوِئل تے اومونیا د‏‏ی باسکٹ بال ٹیماں دا گھر ا‏‏ے۔ لیفکوتھیو انڈور ایرینا والی بال اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ [[2010ء]] تے [[2012ء]] وچ ایتھ‏ے [[نیکوسیا میراتھن]] وی منعقد ہوئی جس دا انتظام ایناتھوسیوس کتوریدیس فاؤنڈیشن نے کيتا۔ اس وچ 7،000 تو‏ں ودھ شرکا نے حصہ لیا۔ <ref name="NM">{{Cite web |title=Nicosia Marathon |url=http://www.nicosiamarathon.com/index.aspx?Language=ENG |access-date=2020-10-05 |archive-date=2018-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401111503/http://www.nicosiamarathon.com/Index.aspx?Language=ENG |dead-url=yes }}</ref><ref name="FM">{{Cite web |title=SPORTS: Voyiatzis wins Nicosia marathon, Financial Mirror 10 دسمبر، 2012 |url=http://www.financialmirror.com/news-details.php?nid=28325 |access-date=2020-10-05 |archive-date=2018-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180202071538/http://www.financialmirror.com/news-details.php?nid=28325 |dead-url=yes }}</ref> نیکوسیا نے شاٹ گن دے مقابلے آئی ایس ایس ایف ورلڈ کپ فائنل 2000ء د‏‏ی میزبانی وی کيتی۔ اس دے علاوہ شہر نے دو باسکٹ بال دے مقابلاں د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی جنہاں وچ یورپی سیپورٹا کپ 1997ء تے فیبا یورپ آل سٹار کھیل 2005ء شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مقابلے [[الفتھیریا انڈور ہال]] وچ منعقد ہائے۔ اس دے علاوہ یورپ د‏‏ی چھوٹے ریاستاں دے کھیل 1989ء تے 2009ء وی نیکوسیا وچ ہی ہوئے۔ == خاص تھ‏‏اںو‏اں == === خط اخضر دے جنوب وچ === [[فائل:Old Nicosia Verandas near Ledra Street Leventis Gallery by night Nicosia Republic of Cyprus.jpg|thumb|[[لیوینتیس میونسپل میوزیم نکوسیا]]]] [[فائل:Nicosia 01-2017 img10 Archbishops Palace.jpg|thumb|سجے|[[صدر اسقف دا محل، نیکوسیا]]]] [[فائل:Nicosia panoramic view Cyprus Tower 25 Jean Nouvel.jpg|thumb|سجے|[[شاکولاس ٹاور]] تو‏ں شہر دا نظارہ]] [[فائل:Ledra Street.jpg|thumb|کھبے|[[لیڈریا سٹریٹ]]]] [[لیڈریا سٹریٹ]] [[نکوسیا د‏‏ی دیواراں|دیواراں]] وچ شہر دے درمیان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سڑک تاریخی طور مصروف ترین خریداری مرکز رہی ا‏‏ے۔ اس وچو‏ں تنگ گلیاں نو‏‏ں راستے، بوتیک، بار تے آرٹ کیفے موجود ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ دور وچ سڑک خود اک تاریخی یادگار ا‏‏ے۔ ایہ تقریباً 1 کلومیٹر (0.6 میل) لمبی اے تے قدیم شہر دے جنوبی تے شمالی حصےآں نو‏‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ [[ایوکا|ایوکا جدوجہد]] دے دوران وچ جو 1955ء تو‏ں 1959ء تک چلا اسنو‏ں "قتل میل" (The Murder Mile) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی کیونجے اس دوران وچ قوم پرست جنگجوواں د‏‏ی طرف تو‏ں برطانوی استعماری طاقتاں دے دفاتر تے افسران اُتے قاتلانہ حملے کیتے گئے۔ <ref>{{cite news |first= |last= |coauthors= |title=The First Move |date=27 اگست 1956 |publisher= |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,864100-1,00.html |work=Time Magazine |pages= |accessdate=20 مارچ 2008 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114306/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,864100-1,00.html%20 |archive-date=2018-12-26 |url-status=live |archivedate=2018-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226114306/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,864100-1,00.html%20 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html |title=War and Politics-Cyprus |publisher=Britains-smallwars.com |date= |accessdate=10 مارچ 2012 |deadurl=yes |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216001406/http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html |archive-date=16 دسمبر 2008 |df=dmy-all}}</ref> [[1963ء]] وچ آئین وچ ترمیم دے اعلان دے بعد [[یونانی قبرصی|یونانی قبرصیاں]] تے [[ترک قبرصی|ترک قبرصیاں]] دے درمیان وچ تنازع دے بعد [[ترک قبرصی]] شہر دے شمالی حصے وچ چلے گئے جو جزیرے دے ہور علاقےآں د‏‏ی طور اک ترک محصور علاقہ بنیا۔ [[لیڈریا سٹریٹ]] سمیت شہر د‏‏ی کئی سڑکاں جو شہر دے شمالی تے جنوبی حصے دے درمیان وچ واقع سن بند کر دتا گیا۔ [[1974ء]] وچ قبرص اُتے ترک فوجی دے حملے دے دوران وچ ترک افواج نے [[شمالی نیکوسیا]] (اور نال ہی قبرص دے شمالی حصے اُتے قبضہ کيتا) ک‏ر ليا۔ جزیرہ دو ملکاں وچ تقسیم ہوئے گیا تے اک جنگ بندی لائن مقرر کيتی گئی جدو‏ں کہ دونے ملکاں دے درمیان وچ [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|اقوام متحدہ دا بفر زون]] وی قائم کيتا گیا۔ [[لیڈریا سٹریٹ]] [[2008ء]] تو‏ں پہلے [[اقوام متحدہ]] دا حائل علاقہ ([[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|بفر زون]]) تے عارضی مورچا بندی وی قائم سی۔ اپریل [[2008ء]] ایہ مورچا بندی ہٹا دتی گئی تے لیڈریا سٹریٹ [[قبرص]] تے [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|شمالی قبرص]] دے درمیان وچ چھیويں گزرگاہ بن گئی۔ [[1974ء]] تو‏ں پہلے [[فانیرومینی چوک]] شہر دا مرکز ہويا کردا سی۔ ایتھ‏ے کئی تاریخی عمارتاں تے یادگاراں موجود نيں جنہاں وچ فانیرومینی گرجا گھر، فانیرومینی اسکول، فانیرومینی ک‏‏تب خانہ تے سنگ مرمر عجائب گھر موجود ني‏‏‏‏ں۔ فانیرومینی گرجا گھر [[1872ء]] وچ لاکاوا قلعہ تے کانوینٹ دے کھنڈر اُتے تعمیر ہويا۔ [[صدر اسقف دا محل، نیکوسیا|صدر اسقف دا محل]] [[کیپریانوس قبرصی|صدر اسقف کیپریانوس]] چوک اُتے واقع ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ بہت قدیم لگدا اے اُتے اسنو‏ں [[1956ء]] وچ خاص طور اُتے وینیسی طرز تعمیر دے مطابق بنایا گیا ا‏‏ے۔ چوک تو‏ں راستہ [[اوناساگورو اسٹریٹ]] د‏‏ی طرف جاندا اے جو اک ہور مصروف خریداری سڑک تے تاریخی مرکز ا‏‏ے۔ [[فائل:Nicosia 01-2017 img29 Kyrenia Gate.jpg|thumb|[[دروازہ کیرینیہ]]]] [[فائل:Nicosia 01-2017 img08 Famagusta Gate.jpg|thumb|[[دروازہ فاماگوستا]]|سجے]] [[نکوسیا د‏‏ی دیواراں]] خاص تاریخی اہمیت د‏‏ی حامل ني‏‏‏‏ں۔ شہر د‏‏ی فصیل وچ تن دروازے ني‏‏‏‏ں۔ [[دروازہ کیرینیہ]] جو شہر دے شمال وچ آوا جائی خاص طور اُتے [[کیرینیہ]] دے لئی، [[دروازہ فاماگوستا]] جو [[فاماگوستا]]، [[لارناکا]]، [[لیماسول]] تے [[کارپاسیا (قصبہ)|کارپاسیا]] د‏‏ی طرف آوا جائی دے لئی استعمال ہُندا سی، دروازہ پافوس خاص طور اُتے [[پافوس]] د‏‏ی سمت وچ آوا جائی دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ ایہ تِناں دروازے اچھی طرح تو‏ں محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=kesh2>Keshishian, Kevork K. (1978)۔ ''Nicosia: Capital of Cyprus Then and Now''، p. 78-83, The Mouflon Book and Art Centre.</ref> تاریخی مرکز واضح طور اُتے دیواراں دے اندر موجود اے اُتے جدید شہر وچ کافی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ موجودہ وقت وچ [[الفتھیریا چوک]] شہر دا مرکزی چوک اے جتھ‏ے سٹی ہال، ڈاک خانہ تے لائبریری موجود ني‏‏‏‏ں۔ چوک جس اُتے جدید تزئین و آرائش وی کيتی گئی اے قدیم شہر نو‏‏ں جدید شہر تو‏ں ملاندا اے جتھ‏ے جدید خریداری مراکز موجود نيں جنہاں وچ [[ستاسیکراتوس اسٹریٹ]]، [[تھیمیستوکلی دیروی ایونیو]] تے [[میکاریوس ایونیو]] قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ نکوسیا نو‏‏ں اس دے عجائب گھراں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[صدر اسقف دا محل، نیکوسیا|صدر اسقف دے محل]] وچ [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] دور دا عجائب گھر وی موجود نيں جتھ‏ے جزیرے دے مذہبی نوادرات دا سب تو‏ں وڈا مجموعہ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ [[لیوینتیس میونسپل میوزیم نکوسیا|لیوینتیس میونسپل میوزیم]] نیکوسیا دا واحد تاریخی [[عجائب گھر]] اے ایہ قدیم زمانے وچ راجگڑھ وچ زندگی دے پرانے طور طریقےآں اُتے روشنی ڈالدا ا‏‏ے۔ ہور دلچسپ عجائب گھراں وچ لوک فن عجائب گھر، قومی جدوجہد عجائب گھر (1950ء د‏‏ی دہائی وچ [[ایوکا|برطانوی انتظامیہ دے خلاف بغاوت]])، قبرص اخلاقیات عجائب گھر، تے دستکاری دے مرکز شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{-}} === خط اخضر دے شمال وچ === {{اصل مضمون|شمالی نیکوسیا}} [[فائل:Samanbahçe in North Nicosia.jpg|thumb|تاریخی سامان باہچہ محلہ]] [[فائل:Nicosia 01-2017 img32 AtatuerkSquare.jpg|thumb|[[سرائے اونو چوک]]|سجے]] [[فائل:Nicosia Ledra street view from north.jpg|thumb|[[شمالی نیکوسیا]] وچ [[لیڈریا اسٹریٹ]]]] فصیل دے اندر شہر دا مرکز [[سرائے اونو چوک]] ا‏‏ے۔ اسنو‏ں "نیکوسیا دا دل" قرار دتا جاندا اے تے ایہ تاریخی طور اُتے ترک قبرصی برادری دا ثقافتی مرکز رہیا ا‏‏ے۔ <ref name=sarac>{{cite web|title=İki paradan bir milyona.۔۔ Saraçoğlu’ndan Ecevit’e.۔۔|url=http://www.kibris.net/basin/yazarlarimiz/serbest/hasanhasturer/arsiv/2004/kasim_2004/14_kasim_2004.htm|publisher=kibris.net|accessdate=3 جنوری 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114244/http://kibris.net/basin/yazarlarimiz/serbest/hasanhasturer/arsiv/2004/kasim_2004/14_kasim_2004.htm|archive-date=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> چوک دے وسط وچ وینسی ستون موجود اے مقامی لوکاں دے لئی ایہ حکومت کیت‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ <ref name=sarac /> یہ ستون[[1550ء]] وچ وینیسی قدیم شہر [[سلامیس، قبرص|سلامیس]] تو‏ں ایتھ‏ے لیائے سن ۔ <ref>{{cite web|title=Venedik Sütunu|url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/58-venediksutunu|publisher=Nicosia Turkish Municipality|accessdate=3 جنوری 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150103051925/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/58-venediksutunu|archive-date=3 جنوری 2015|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> [[گیرنے]] ایونیو [[دروازہ کیرینیہ]] نو‏‏ں سرائے اونو تو‏ں جوڑدا اے جدو‏ں کہ اونو چوک اس دے سامنے واقع ا‏‏ے۔ ایونیو نو‏‏ں فصیل بند شہر د‏‏ی علامت تصور کيتا جاندا اے جتھ‏ے بے شمار دکاناں تے ریستوران موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite web|title=Girne Caddesi'nin dokusu değişecek|url=http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/87/news/139612/PageName/LEFKOSA|publisher=Kıbrıs Postası|accessdate=3 جنوری 2015}}</ref> [[لیڈریا اسٹریٹ]] چیک پوائنٹ دے نال ہی آراستہ علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ 2013ء وچ صرف پیدل چلنے دے لئی مخصوص کر دتا گیا اے ایتھ‏ے کئی تاریخی خریداری گلیاں دا جال بچھا ہويا اے جو مشرقی خریداری روایات، روايتی اشیا تے خور و نوش دے روايتی طریقےآں تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|title=Arasta|url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/44-arasta|publisher=LTB|accessdate=4 جنوری 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104050409/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/44-arasta|archive-date=4 جنوری 2015|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> [[بیوک خان]] جو جزیرے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کاروان سرائے اے جسنو‏ں قبرص د‏‏ی بہترین عمارتاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے [[1572ء]] وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] نے تعمیر کی، موجودہ دور وچ ایہ اک ثقافتی مرکز دے طور اُتے کم کر رہیا ا‏‏ے۔۔<ref>{{cite web|title=Arasta boş، Büyük Han kaynıyor!|url=http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/131989/PageName/KIBRIS_HABERLERI|publisher=Kıbrıs Postası|accessdate=4 جنوری 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Büyük Han|url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/57-butukhan|publisher=LTB|accessdate=4 جنوری 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104050529/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/57-butukhan|archive-date=4 جنوری 2015|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> گیرنے ایونیو دے مغرب وچ سامان باہچہ محلہ اے جسنو‏ں انیہويں صدی وچ حکومت نے تعمیر کروایا اسنو‏ں جزیرے وچ سماجی رہائشی د‏‏ی پہلی مثال سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گو کہ ایہ ہن وی اک رہائشی علاقہ اے لیکن اسنو‏ں قبرصی سبھیاچار د‏‏ی بہترین نمائندگی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|title=Samanbahçe Evleri|url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/54-samanbahceevleri|publisher=Nicosia Turkish Municipality|accessdate=4 جنوری 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104051014/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/54-samanbahceevleri|archive-date=4 جنوری 2015|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> فصیل بند شہر دا اک ہور مرکزی نقطہ [[سلیمیہ مسجد، نکوسیا|سلیمیہ مسجد]] اے جس دا سابقہ ناں سینٹ سوفیا کیتھیڈرل سی۔ ایہ مسجد شمالی قبرص وچ اہ‏م مذہبی مرکز ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|title=Selimiye Cami|url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/48-sekimiyecami|publisher=LTB|accessdate=4 جنوری 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104051005/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/48-sekimiyecami|archive-date=4 جنوری 2015|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> مسجد دے ساَتھ ہی چھت دار بازار ا‏‏ے۔ عثماني دور وچ بازار دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی مگر موجودہ دور وچ اسنو‏ں اک ثقافتی مرکز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے جتھ‏ے مختلف ثقافتی سرگرمیاں جداں کنسرٹ تے تہوار منعقد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite web|title=Trio Arion oda müziği konserler dizisi yarın başlıyor|url=http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/134861/PageName/KIBRIS_HABERLERI|publisher=Kıbrıs Postası|accessdate=4 جنوری 2015}}</ref><ref name=stwingcity>{{cite web|last1=Dreghorn|first1=William|title=The Antiquities of Turkish Nicosia|url=http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/drnic1.html#selim|publisher=stwing.upenn.edu|accessdate=4 جنوری 2015|archive-date=2013-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131123164505/http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/drnic1.html#selim|dead-url=yes}}</ref> فصیل بند شہر دے باہر دے نیکوسیا دے محلے زیادہ کشادہ نيں جتھ‏ے وسیع سڑکاں تے جنکشن موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ علاقےآں وچ کثیر منزلہ کنکریٹ عمارتاں انہاں د‏‏ی خاص خصوصیات ني‏‏‏‏ں۔ شہر دے مضافات وچ صاحبِ ثروت تے اعلیٰ طبقات نال تعلق رکھدے والےآں لوکاں دے وڈے گھر موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite web|title=Urbanization in Cyprus|url=http://e-dergi.atauni.edu.tr/index.php/dogucografya/article/view/6916/6345|publisher=Eastern Geography Review|accessdate=6 جنوری 2015|archive-date=2012-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818005743/http://e-dergi.atauni.edu.tr/index.php/dogucografya/article/view/6916/6345|dead-url=yes}}</ref> [[دیریبویو ایونیو]] رسمی طور اُتے '''محمد عاکف ایونیو''' [[شمالی نیکوسیا]] وچ مصروف ترین ایونیو <ref>{{cite web|title=Yeni uygulama 23 Şubat’ta devrede|url=http://haberkibris.com/yeni-uygulama-23-subatta-devrede-2015-02-17.html|publisher=Haber Kıbrıs|accessdate=12 مارچ 2015|language=Turkish}}</ref> تے تفریحی مرکز ا‏‏ے۔ دیریبویو تو‏ں مراد ''دریا دے پاس د‏ی جگہ'' ا‏‏ے۔ حالانکہ روايتی طور اُتے اس تو‏ں مراد محمد عاکف ایونیو ہی تو‏ں جو [[پیدیوس|پیدیوس ندی]] تو‏ں متصل اے، اُتے اسنو‏ں وسعت دتی گئی اے تے اس وچ اوہ علاقے نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا اے جو پڑوس دے عثمان پاشا ایونیو اُتے محیط ا‏‏ے۔ == بین الاقوامی تعلقات == [[فائل:Flag of Europe.svg|thumb|[[یورپی یونین]]]] {{اصل مضمون|قبرص وچ سفارتی مشناں د‏‏ی فہرست}} === نیکوسیا وچ واقع سفارت خانے یا قونصل خانے === [[قبرص]] بین الاقوامی تسلیم شدہ ملک تے [[یورپی یونین]] دا رکن ا‏‏ے۔ اُتے چند ملکاں اسنو‏ں قبرصی تنازع د‏‏ی وجہ تو‏ں تسلیم نئيں کردے۔ نیکوسیا وچ مندرجہ ذیل ملکاں دے سفارت خانے یا قونصل خانے موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref>https://www.embassypages.com/city/nicosia</ref> {{colbegin|4}} * آسٹریلیا - ہائی کمیشن * آسٹریا - سفارت خانہ * بیلاروس - قونصل خانہ * بیلیز - قونصل خانہ * برازیل - سفارت خانہ * بلغاریہ - سفارت خانہ * برونڈی - قونصل خانہ * کیمرون - قونصل خانہ * کینیڈا - قونصل خانہ * چلی - قونصل خانہ * چین - سفارت خانہ * کرویئشا - قونصل خانہ * کیوبا - سفارت خانہ * چیک جمہوریہ - سفارت خانہ * ڈنمارک - عمومی قونصل خانہ * ڈومینیکا - قونصل خانہ * جمہوریہ ڈومینیکن - قونصل خانہ * مصر - سفارت خانہ * استونیا - عمومی قونصل خانہ * فن لینڈ - سفارت خانہ * فرانس - سفارت خانہ * گیبون - قونصل خانہ * جارجیا - سفارت خانہ * جرمنی - سفارت خانہ * یونان - سفارت خانہ * گواتیمالا - قونصل خانہ * گیانا - قونصل خانہ * مقدس کرسی - پاپائے اعظم د‏‏ی سفارت * ہنگری - عمومی قونصل خانہ * آئس لینڈ - عمومی قونصل خانہ * بھارت - ہائی کمیشن * انڈونیشیا - قونصل خانہ * ایران - سفارت خانہ * آئرلینڈ - سفارت خانہ * اسرائیل - سفارت خانہ * اطالیہ - سفارت خانہ * جمیکا - قونصل خانہ * جاپان - سفارت خانہ * اردن - سفارت خانہ * کینیا - قونصل خانہ * کوریا (جمہوریہ) - عمومی قونصل خانہ * کویت - سفارت خانہ * کرغیزستان - قونصل خانہ * لبنان - سفارت خانہ * لیبیا - سفارت خانہ * لتھووینیا - عمومی قونصل خانہ * لکسمبرگ - قونصل خانہ * ملائیشیا - قونصل خانہ * مالی - قونصل خانہ * میکسیکو - قونصل خانہ * موناکو - قونصل خانہ * منگولیا - قونصل خانہ * مونٹینیگرو - قونصل خانہ * مراکش - نائب قونصل خانہ * نمیبیا - عمومی قونصل خانہ * نیپال - قونصل خانہ * نیدرلینڈز - سفارت خانہ * نیوزی لینڈ - قونصل خانہ * نکاراگوا - قونصل خانہ * ناروے - عمومی قونصل خانہ * سلطنت عمان - سفارت خانہ * فلسطین - سفارت خانہ * پاناما - عمومی قونصل خانہ * پاپوا نیو گنی - قونصل خانہ * پیراگوئے - قونصل خانہ * پیرو - قونصل خانہ * فلپائن - قونصل خانہ * پولینڈ - سفارت خانہ * پرتگال - سفارت خانہ * قطر - سفارت خانہ * رومانیہ - سفارت خانہ * روس - سفارت خانہ * روانڈا - قونصل خانہ * سربیا - سفارت خانہ * سربیا - قونصل خانہ * سیچیلیس - عمومی قونصل خانہ * سلوواکیہ - سفارت خانہ * سلووینیا - عمومی قونصل خانہ * ہسپانیہ - سفارت خانہ * سویڈن - سفارت خانہ * سوئٹزرلینڈ - سفارت خانہ * شام - سفارت خانہ * سیئی لینڈ - قونصل خانہ * یوکرین - سفارت خانہ * متحدہ عرب امارات - سفارت خانہ * مملکت متحدہ - ہائی کمیشن * ریاستہائے متحدہ - سفارت خانہ * یوراگوئے - قونصل خانہ * ازبکستان - قونصل خانہ {{colend}} === ہور ملکاں وچ واقع سفارت خانے === کئی ملکاں کسی دوسرے ملک وچ واقع اپنے سفارت خانے تو‏ں قبرص دے معاملات وی دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے ملکاں اکثر [[یونان]] دے راجگڑھ [[ایتھنز]] دا سفارت خانہ استعامل کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔ جتھ‏ے شہر درج نئيں اوہ سب [[ایتھنز]] دا سفارت خانہ استعمال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ {{colbegin|4}} * {{AFG}} ([[روم]]) * {{ALB}} * {{DZA}} ([[بیروت]]) * {{ARG}} ([[تل ابیب]]) * {{ARM}} * {{BGD}} ([[قاہرہ]]) * {{BRB}} ([[لندن]]) * {{BEL}} * {{BOL}} (روم) * {{BIH}} (تل ابیب) * {{BWA}} (لندن) * {{BDI}} ([[جنیوا]]) * {{CAM}} ([[برلن]]) * {{CAN}} * {{CHL}} ([[میدرد]]) * {{COL}} (بیروت) * {{COD}} * {{CRI}} (روم) * {{HRV}} (روم) * {{DOM}} (تل ابیب) * {{ECU}} (تل ابیب) * {{ESA}} (روم) * {{EST}} * {{ETH}} (تل ابیب) * {{GAB}} (روم) * {{GMB}} ([[رباط (شہر)]]) * {{GHA}} (قاہرہ) * {{GTM}} (یروشلم) * {{GIN}} (قاہرہ) * {{HUN}} * {{ISL}} ([[اسٹاک ہوم]]) * {{IDN}} (روم) * {{JAM}} (جنیوا) * {{JPN}} * {{JOR}} * {{KEN}} (روم) * {{PRK}} (روم) * {{KOR}} * {{LAT}} * {{LTU}} * {{LUX}} * {{MAW}} * {{MAS}} (روم) * {{MLI}} (قاہرہ) * {{MTN}} (روم) * {{MEX}} * {{MDA}} (تل ابیب) * {{MGL}} (صوفیہ) * {{MAR}} * {{NEP}} (قاہرہ) * {{NZL}} (روم) * {{NCA}} (روم) * {{NGR}} (تل ابیب) * {{NOR}} * {{PAK}} (بیروت) * {{PAN}} * {{PAR}} (پیرس) * {{PER}} (روم) * {{PHI}} * {{SMR}} ([[سان مارینو]]) * {{SEY}} (پیرس) * {{SLE}} (لندن) * {{SIN}} (روم) * {{SLO}} * {{ZAF}} * {{LKA}} (روم) * {{SWZ}} (لندن) * {{THA}} (روم) * {{TUN}} (روم) * {{UGA}} (روم) * {{URY}} (بیروت) * {{UZB}} * {{VNM}} ([[طرابلس، لیبیا]]) * {{YEM}} (بیروت) * {{ZMB}} (لندن) {{colend}} === جڑواں شہر === [[جڑواں شہر]]:<ref>{{cite web|title=Twinnings|url=http://www.nicosia.org.cy/en-GB/municipality/twins/|website=Nicosia Municipality|accessdate=7 جنوری 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114257/http://www.nicosia.org.cy/en-GB/municipality/twins/|archive-date=2018-12-26|url-status=live}}</ref> {{Div col|colwidth=20em}} * {{پرچم تصویر|GRE}} [[ایتھنز]]، یونان - از 1974 * {{پرچم تصویر|ROU}} [[بخارسٹ]]، رومانیہ - از 1988 * {{پرچم تصویر|QAT}} [[دوحہ]]، قطر * {{پرچم تصویر|یوکرین}} [[اودیسا]]، یوکرین - از 1996 * {{پرچم تصویر|GER}} [[شورین]]، جرمنی - از 1998 * {{پرچم تصویر|چین}} [[شنگھائی]]، چین - از 1999 * {{پرچم تصویر|IRN}} [[شیراز]]، ایران - از 2000 * {{پرچم تصویر|SYR}} [[دمشق]]، شام - از 2001 * {{پرچم تصویر|FIN}} [[ہلسنکی]]، فن لینڈ - از 2003 * {{پرچم تصویر|RUS}} [[ماسکو]]، روس - از 2004 * {{پرچم تصویر|ITA}} [[ناپولی]]، اطالیہ - از 2004 * {{پرچم تصویر|MLT}} [[والیٹا]]، مالٹا - از 2007 * {{پرچم تصویر|CRO}} [[زغرب]]، کرویئشا - از 2007 {{Div col end}} == نگارخانہ == <gallery> File:Creperie in Onasagorou street in Nicosia Republic of Cyprus.jpg| File:Nicosia night.jpg| File:NICOSIA, 11 AUGUST, 2011 162.jpg| File:Old traditional aristocratic building in Nicosia Republic of Cyprus.JPG| File:Pallouriotissa Saint Antonios food market in Nicosia.JPG| File:NICOSIA, 11 AUGUST, 2011 050.jpg| File:Original Panoramic view of Nicosia by night Republic of Cyprus.jpg| File:Alsos forest path for pedestrians in Nicosia Republic of Cyprus.jpg| File:Old house in Nicosia old quarter Republic of Cyprus.jpg| File:Nicosia skyline view from old part of city.JPG| File:NICOSIA, 11 AUGUST, 2011 139.jpg| File:Picturised old traditional houses in Nicosia old quarters Nicosia Republic of Cyprus 1113.jpg| File:Picturised old traditional houses in Nicosia old quarters Nicosia Republic of Cyprus 2011.jpg| File:Picturised old traditional houses in Nicosia old quarters Nicosia Republic of Cyprus 09.jpg| File:Old picturised houses in Nicosia old quarter Republic of Cyprus.jpg| File:Old blue and white house in Nicosia old quarter Republic of Cyprus.jpg| File:Picturised old traditional houses in Nicosia old quarters Nicosia Republic of Cyprus 5.jpg| File:Picturised old traditional quarters Nicosia Republic of Cyprus 2011.jpg| File:Picturised old traditional one house Nicosia Republic of Cyprus 2011.jpg| File:Picturised old traditional two houses Nicosia Republic of Cyprus 2011.jpg| File:Themistokli Dervi Avenue in Nicosia Republic of Cyprus.jpg| File:Highrises in North Nicosia.jpg| File:Old refernished buildings in Nicosia Republic of Cyprus.jpg| File:View of Nicosia the capital of Republic of Cyprus.jpg| File:Picturised old traditional houses in Nicosia Republic of Cyprus during summer.jpg| File:Picturised old traditional houses Nicosia Republic of Cyprus 2011.jpg| File:NICOSIA, 11 AUGUST, 2011 195.jpg| File:Nicosia 3 April 2008 12.JPG| File:Athalassa park Nicosia Republic of Cyprus 5.JPG| File:Nicosia city center.jpg| File:Avenue in Nicosia.JPG| File:View of Nicosia scyscrapers at the start of Ledra Street.JPG| File:Nicosia by Paride 20.JPG| File:Nicosia by Paride 23.JPG| </gallery> == ہور ویکھو == * [[لیڈریا]] * [[شمالی نیکوسیا]] * [[منقسم شہراں د‏‏ی لسٹ]] *[[شمالی نکوسیا]] *[[قبرص]] *[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] *[[قبرص دے ضلعے]] *[[اتلے قبرص دے ضلعے]] ==باہرلے جوڑ== {{Commons category}} *[http://www.citymayors.com/government/cyprus-government.html قبرص دے شہراں دے میئراں بارے جانکاری] * [http://geo.webnabor.com/strana_info/75.html قبرص] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031153329/http://geo.webnabor.com/strana_info/75.html |date=2020-10-31 }} {{گٹھ کومنز|Nicosia}} * [http://www.nicosia.org.cy/ بلدیہ نیکوسیا د‏‏ی انگریزی بولی د‏‏ی ویب سائٹ (Λευκωσια)] ==حوالے== {{حوالے}} === دستاویزی فلماں === * [https://www.youtube.com/watch?v=aX-ET9xNip4 نیکوسیا - آرمینیائی دستاویزی فلم] * [https://www.youtube.com/watch?v=4C2D_hW8ACU شمالی نکوسیا - 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=qWhAr79cT60 شمالی نکوسیا - 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=0C-8F24vMmc شمالی نکوسیا - 3] * [https://www.youtube.com/watch?v=WA0fys1h64w شمالی نکوسیا - 4] * [https://www.youtube.com/watch?v=iZkKrZZRy9Q شمالی نکوسیا - 5] * [https://www.youtube.com/watch?v=FFuC6lhe1TM نیکوسیا اج] * [https://www.youtube.com/watch?v=l1AI2cHz83o نیکوسیا منقسم راجگڑھ] {{لسٹ ایشیائی راجگڑھ بلحاظ خطہ}} {{لسٹ یورپی راجگڑھ بلحاظ خطہ}} {{یورپی یونین دے رکن ملکاں دے دار الحکومت}} {{ایشیاء دے دارالحکومت}} {{ضلع نیکوسیا}} {{قبرص د‏‏ی بلدیات}} [[گٹھ:نیکوسیا]] [[گٹھ:ایشیائی راجگڑھ]] [[گٹھ:راجگڑھ]] [[گٹھ:ضلع نیکوسیا د‏‏ی بلدیات]] [[گٹھ:ضلع نیکوسیا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:قبرص دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:قبرص دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:قلعہ بند آبادیاں]] [[گٹھ:منقسم شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] {{یورپی دیساں دے راجگڑھ}} {{قبرص دے ضلعے}} [[category:قبرص دے ضلعے]] [[گٹھ:قبرص]] [[گٹھ:قبرص دے شہر]] [[گٹھ:قبرص دے آباد تھاں]] [[category:یورپ]] [[category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] 540zcxevgvsry5m4f2nnqakzyhg7yrs 0 23722 702040 691585 2026-03-29T18:25:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702040 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = سوربھ گانگولی | image = Sourav Ganguly closeup.jpg | office = [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ]] کے عبوری صدر | term_start = {{تاریخ آغاز|2017|1|30|df=y}} | alt = |caption= | fullname = سوربھ چنڈی داس گانگولی | birth_date = {{تاریخ پیدائش اور عمر|df=yes|1972|7|8}} | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1972|7|8}} | nickname = دادا، کلکتہ کا شہزادہ، مہاراج | batting = بائیں ہاتھ کا بلے باز | bowling = دائیں ہاتھ کا میڈیم گیند باز | role = [[بلے باز]] | family = {{شادی|[[ڈونا گانگولی]]|1997}}<br />[[سنیہایش گانگولی]] (بھائی) | heightft = 5 | heightinch = 11 | international = true | internationalspan = 1992–2008 | country = بھارت | testcap = 206 | testdebutagainst = انگلینڈ | testdebutdate = 20 جون | testdebutyear = 1996 | lasttestagainst = آسٹریلیا | lasttestdate = 6 نومبر | lasttestyear = 2008 | odicap = 84 | odidebutagainst = ویسٹ انڈیز | odidebutdate = 11 جنوری | odidebutyear = 1992 | lastodiagainst = پاکستان | lastodidate = 15 نومبر | lastodiyear = 2007 | club1 = [[بنگال کرکٹ ٹیم|بنگال]] | year1 = {{Nowrap|1990–2010}} | clubnumber1 = | year2 = 2000 | club2 = [[لنکا شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب|لنکا شائر]] | clubnumber2 = | year3 = 2005 | club3 = [[گلیمورگن کاؤنٹی کرکٹ کلب|گلیمورگن]] | clubnumber3 = | year4 = 2006 | club4 = [[نارتھمپٹن شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب|نارتھمپٹن شائر]] | clubnumber4 = | year5 = 2008–2010 | club5 = [[کولکاتا نائٹ رائیڈرز]] | clubnumber5 = | year6 = 2011–2012 | club6 = [[پونے واریئرز انڈیا]] | clubnumber6= | columns = 4 | column1 = [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] | column2 = [[ایک روزہ بین الاقوامی|ایک روزہ]] | column3 = [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]] | column4 = [[لسٹ اے کرکٹ|لسٹ اے]] | matches1 = 113 | matches2 = 311 | matches3 = 254 | matches4 = 437 | runs1 = 7,212 | runs2 = 11,363 | runs3 = 15,687 | runs4 = 15,622 | bat avg1 = 42.17 | bat avg2 = 41.02 | bat avg3 = 44.18 | bat avg4 = 43.32 | 100s/50s1 = 16/35 | 100s/50s2 = 22/72 | 100s/50s3 = 33/89 | 100s/50s4 = 31/97 | top score1 = 239 | top score2 = 183 | top score3 = 239 | top score4 = 183 | deliveries1 = 3,117 | deliveries2 = 4,561 | deliveries3 = 11,108 | deliveries4 = 8,199 | wickets1 = 32 | wickets2 = 100 | wickets3 = 167 | wickets4 = 171 | bowl avg1 = 52.53 | bowl avg2 = 38.49 | bowl avg3 = 36.52 | bowl avg4 = 38.86 | fivefor1 = 0 | fivefor2 = 2 | fivefor3 = 4 | fivefor4 = 2 | tenfor1 = 0 | tenfor2 = 0 | tenfor3 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling1 = 3/28 | best bowling2 = 5/16 | best bowling3 = 6/46 | best bowling4 = 5/16 | catches/stumpings1 = 71/– | catches/stumpings2 = 100/– | catches/stumpings3 = 168/– | catches/stumpings4 = 131/– | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/28779.html کرک انفو | date = 2 جنوری | year = 2013 | website ={{URL|souravganguly.co.in}} }} '''سورڡ چندی داس گنگولی''' (جم 8 جولائی 1972)، پیار نال '''دادا''' (مطلب [[بنگالی بولی|بنگالی]] وچ ''"وڈا بھرا"'' ) دے ناں نال جانیا جاندا، اک سابقہ بھارتی [[کرکٹ|کرکٹر]] تے بھارتی قومی کرکٹ ٹیم دا کپتان سی، حال وچ، اسنوں بنگال دی کرکٹ ایسوسی ایشن دا پردھان <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/toi-cri/top-stories/Sourav-Ganguly-appointed-Cricket-Association-of-Bengal-chief/articleshow/49092564.cms|title=Sourav Ganguly appointed Cricket Association of Bengal chief|date=24 ستمبر 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214137/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/toi-cri/top-stories/Sourav-Ganguly-appointed-Cricket-Association-of-Bengal-chief/articleshow/49092564.cms|archive-date=6 جنوری 2016|dead-url=no|publisher=TOI}}</ref> اتے وزڈن انڈیا دے سمپادکی بورڈ دا پردھان <ref>{{Cite news|url=http://www.wisdenindia.com/about-wisden-india#editorial-board|title=Wisden India Editorial Board|date=27 مئی 2012|access-date=10 اکتوبر 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015124634/http://www.wisdenindia.com/about-wisden-india#editorial-board#editorial-board|archive-date=15 اکتوبر 2012|dead-url=yes|publisher=Wisden India}}</ref> تعینات کیتا گیا اے۔ اپنے کھیڈ کیریئر دے دوران، گانگولی نے اپنے آپ نوں دنیا دے پرمکھ بلیبازاں وچوں اک وجوں پیش کیتا اتے قومی کرکیٹ ٹیم دے مہان کپتاناں وچوں وی اک۔ بلیبازی کردے ویلے، اوہ خاص طور '''<nowiki/>اُتے آف سائیڈ'''' تے کھیڈدا سی، وکٹ دے شاندار سٹروکیپ طبقہ اتے کور راہیں اس نوں اپنا اپنام 'گڈّ آف دا آف سائیڈ'<ref>پریس ٹرسٹ آف انڈیا۔ [https://sports.ndtv.com/cricket/sourav-ganguly-god-of-the-off-side-1603072 سورو گانگلی: دیگ آف د آف-سائیڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170818220252/https://sports.ndtv.com/cricket/sourav-ganguly-god-of-the-off-side-1603072 |date=2017-08-18 }} این ڈی ٹی وی</ref> ملیا۔ سورڡ گنگولی انڈیئن پریمیئر لیگ دی گورننگ کونسل دے چار میمبراں وچوں اک اے، جو ٹورنامینٹ دے سارے کارجاں لئی ذمہ وار اے۔ اس نوں جنوری 2016 وچ [[بھارت دی سپریم کورٹ|سپریم کورٹ]] نے تعینات کیتا سی۔<ref>{{Cite web|url=http://www.iplt20.com/about/governing-council|title=Governing Council|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606042309/http://www.iplt20.com/about/governing-council|archive-date=6 جون 2017|dead-url=no|access-date=24 اپریل 2017}}</ref> اوہ [[انڈین پریمیئر لیگ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.iplt20.com/about/ipl-committees|title=IPL Committees|website=IPLT20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606120014/http://www.iplt20.com/about/ipl-committees|archive-date=6 جون 2017|dead-url=no|access-date=24 اپریل 2017}}</ref>دے تکنیکی کمیٹی دے میمبر وی ہن۔ گنگولی نوں اوہناں دے وڈے بھرا، [[Snehasish Ganguly|سنیہاشس]] نے کرکیٹ دی دنیا وچ پیش کیتا۔ اوہ جدید ویلے وچ بھارت دے سبھ توں کامیاب کپتاناں وچوں اک منیا جاندا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://cricket.yahoo.com/player-profile/sourav-ganguly_1186|title=Sourav Ganguly &#124؛ Sourav Ganguly Photos &#124؛ Sourav Ganguly Profile – Yahoo! Cricket|publisher=Cricket.yahoo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823102400/http://cricket.yahoo.com/player-profile/Sourav-Ganguly_1186|archive-date=23 اگست 2011|dead-url=no|access-date=30 جون 2011}}</ref> اتے اپنے ویلے دے سبھ توں مہان بلیبازاں وچوں اک اے۔ <ref name="Wisden's ODI greats">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/cricket/2002/dec/13wisden.htm|title=Tendulkar second-best ever: Wisden|access-date=27 نومبر 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123042213/http://www.rediff.com/cricket/2002/dec/13wisden.htm|archive-date=23 جنوری 2009|dead-url=no|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/33910167|title=Lara، Ganguly، Sobers & Johnson in TMS left-handers XI|publisher=BBC Sport|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118220918/http://www.bbc.com/sport/cricket/33910167|archive-date=18 نومبر 2015|dead-url=no|access-date=9 جنوری 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.wonderslist.com/most-player-of-the-match-award/|title=Top 10 Most Player of the Match Award Winners in ODIs|publisher=WONDERSLIST|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225183631/http://www.wonderslist.com/most-player-of-the-match-award/|archive-date=25 دسمبر 2015|dead-url=no|access-date=9 جنوری 2016}}</ref> اسنے سٹیٹ اتے سکولی ٹیماں وچ کھیڈ کے اپنا کریئر شروع کیتا۔ موجودہ ویلے، اوہ [[اک دنا قومانتری]] میچاں (اک روزہ) وچ 8 ویں نمبر دا سبھ توں وڈا سکورر اتے [[سچن تیندلکر]] اتے [[ انضمام الحق]] توں بعد 10،000 رناں دے انکڑے نوں پار کرن والے تیجے بلیباز ہن۔ وکھ-وکھ بھارتی گھریلو ٹورنامینٹاں جویں [[رانجی ٹرافی|رانجی]] اتے دلیپ ٹرافیاں وچ کھیڈن توں بعد، گنگولی نے انگلینڈ دورے اُتے [[بھارتی قومی کرکٹ ٹیم|بھارت]] لئی کھیڈدے ہوئے اپنا وڈا سکور بنایا، اسنے 131 دوڑاں بنائیاں۔ سری لنکا، پاکستان اتے آسٹریلیا دے خلاف لڑی وچ مین آف دا میچ جت کے کامیاب مظاہرہ دے بعد گنگولی دی جگہ ٹیم وچ پکی ہو گئی۔ 1999 دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ ، اوہناں نے راہل دراوڑ نال مل کے 318 دوڑاں دی سانجھیداری کیتی، جو عالمی کپ ٹورنامینٹ دے اتہاس وچ سبھ توں ودھ سبتوں ودھیا سکور اے۔ ٹیم دے دوجے کھڈاریاں نے 2000 وچ میچ فکسنگ سکینڈل کرکے اتے اپنی ماڑی صحتَ کارن بھارتی کپتان [[سچن تیندلکر]] نے اپنی پدوی توں استعفٰی دے دتا سی اتے گنگولی نوں بھارتی کرکٹ ٹیم دا کپتان بنایا گیا۔ اسنے 2003 عالمی کپ دے فائینل وچ بھارت دی اگوائی کیتی، جتھے اوہ آسٹریلیا ولوں ہرایا گیا سی۔ انفرادی مظاہرہ وچ کمی کارن، اس نوں اگلے سال ٹیم توں باہر کر دتا گیا۔ 2004 وچ گنگولی نوں بھارت دے سبھ توں وڈے شہری پرسکاراں وچوں اک [[پدم شری]] نال [[پدم شری|نوازیا گیا]] گیا سی۔<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs، Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=2015-10-15|dead-url=yes|access-date=جولائی 21، 2015}}</ref> اوہ 2006 وچ قومی ٹیم وچ پرتیا اتے کامیاب بلیبازی پردرشت کیتی۔ اس ویلے دوران، اس دا بھارتی ٹیم دے کوچ گیگ چیپل نال کئی مثلیاں اُتے جھگڑا ہو گیا۔ گنگولی نوں پھر ٹیم توں باہر کر دتا گیا، حالانکہ اس نوں 2007 دے کرکیٹ عالمی کپ وچ کھیڈن لئی چنیا گیا سی۔ گنگولی 2008 وچ [[انڈین پریمیئر لیگ]] [[ٹونٹی ٹونٹی|ٹونٹی -20]] کرکٹ ٹورنامینٹ وچ [[کولکاتہ نائٹ رائیڈرز|کولکاتہ نائیٹ رائیڈرز]] ٹیم دے کپتان دے روپ وچ شامل ہوئے سن۔ اسے سال، آسٹریلیا خلاف گھریلو ٹیسٹ لڑی توں بعد، اسنے قومانتری کرکٹ توں سنیاس لین دی اعلان کیتی۔ اسنے بنگال ٹیم لئی کھیڈنا جاری رکھیا اتے اوہناں نوں کرکیٹ ایسوسی ایشن آف بنگال لئی کرکیٹ ڈولپمینٹ کمیٹی دے چیئرمین تعینات کیتا گیا۔ کھبے ہتھ دے بلیباز گنگولی اک ودھیا [[اک دنا قومانتری|قومانتری کھڈاری سن]]۔ اوہناں نے بلیباز دے طور اُتے اک روزہ میچاں وچ 11،000 توں وی ودھ رن بنائے۔ اوہ ہن تک سبھ توں کامیاب بھارتی [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] کپتاناں 'چوں اک اے، جس نے 49 ٹیسٹ میچاں وچوں 21 جتے۔ سورو گنگولی غیرملکی دھرتی اُتے 11 جتاں نال سبھ توں کامیاب بھارتی کپتان ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟class=1؛filter=advanced؛groupby=captains؛home_or_away=2؛home_or_away=3؛orderby=won؛team=6؛template=results؛type=team|title=Successful Indian test captain in overseas|last=Martin Williamson|publisher=[[Cricinfo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228231400/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟class=1٪3Bfilter٪3Dadvanced٪3Bgroupby٪3Dcaptains٪3Bhome_or_away٪3D2٪3Bhome_or_away٪3D3٪3Borderby٪3Dwon٪3Bteam٪3D6٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dteam|archive-date=28 فروری 2014|dead-url=yes|access-date=3 ستمبر 2012}}</ref> بھارتی ٹیم دے کپتان بنن توں پہلاں بھارت آئیسیسی رینکنگ وچ اٹھویں ستھان اُتے سی، جدوں کہ گنگولی دی کپتانی وچ ٹیم دا رینک دوجا ہو گیا۔ اک حملہ آور کپتان وجوں جانے جاندے گنگولی نوں اس دے ماتحت کھیڈن والے بہت سارے نوجوان کھڈاریاں دے کیریئر نوں مُتحرک کرن اتے بھارتی ٹیم نوں اک حملہ آور لڑائی یونٹ وچ بدلن دا سہرا جاندا اے۔ ہرشوردھن نوتیا ، سنجیو گوئنکا اتے اتسوَ پاریکھ دے نال گنگولی ایٹلٹکو ڈی کولکاتہ دا سہِ-مالک اے، جو کہ [[انڈین سپر لیگ|انڈین سپر لیگ دی]] پھرینچائزی اے، جس نے 2014 وچ ادگھاٹنی سیریز جتی سی[<ref>{{Cite web|url=http://sports.ndtv.com/football/news/223016-sachin-tendulkar-sourav-ganguly-to-own-teams-in-indian-super-league-football|title=Sachin Tendulkar، Sourav Ganguly to own teams in Indian Super League football – Football News|date=2014-04-13|publisher=Sports.ndtv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140920211339/http://sports.ndtv.com/football/news/223016-sachin-tendulkar-sourav-ganguly-to-own-teams-in-indian-super-league-football|archive-date=20 ستمبر 2014|dead-url=no|access-date=2014-08-11}}</ref> 20 مئی 2013 نوں مغربی بنگال دی سرکار توں گنگولی نوں بنگا ببھوشون انعام نال نوازیا گیا گیا[<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch؟v=GiT_w03HufQ|title=Exclusive: Sourav Ganguly Gets The Banga-Bibhushan Award، Leander Paes Deprived!|date=2013-05-21|publisher=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207115922/http://www.youtube.com/watch؟v=GiT_w03HufQ|archive-date=7 دسمبر 2013|dead-url=no|access-date=2014-08-11}}</ref> گنگولی نوں اس ویلے [[بھارت دی سپریم کورٹ|بھارت]] دی [[بھارت دی سپریم کورٹ|سپریم کورٹ]] نے آئیپیئیل سپوٹ پھکسنگ، سٹیبازی دے مقابلے اُتے جانچ کرن لئی گٹھت جسٹس مدگل کمیٹی دا حصہ بنایا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sourav-ganguly-inducted-into-mudgal-panel-to-probe-ipl-spot-fixing-and-betting-scandal/articleshow/36264053.cms|title=Sourav Ganguly inducted into Mudgal Panel to probe IPL spot-fixing and betting scandal – Economic Times|last=ET Bureau Jun 9، 2014، 04.00AM IST|date=2014-06-09|publisher=Economictimes.indiatimes.com|access-date=2014-08-11}}</ref> == جیونی == == ابتدائی زندگی == سوربھ گانگولی د‏‏ی ولادت 8 جولائ‏ی 1972ء نو‏‏ں [[کولکات‏ا]] وچ ہوئی۔ اوہ چنڈی داس تے نیروپا گانگولی د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی اولاد ني‏‏‏‏ں۔<ref name=cricinfo>{{cite news |url=http://www.cricinfo.com/india/content/player/28779.html |title=Cricinfo – Players and Officials – Sourav Ganguly |publisher=[[ESPN]] |work=[[Cricinfo Magazine]] |accessdate=19 مئی 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090620182713/http://www.cricinfo.com/india/content/player/28779.html |archivedate=20 جون 2009 }}</ref>{{Sfn|Datta|2007|p=21}} چنڈی داس دا اک چھاپہ خانی سی تے اوہ شہر دے امیر ترین لوکاں وچ شمار کیتے جاندے سن ۔ گانگولی دا بچپن بہت شاہی گزریا سی۔ انہاں نو‏ں مہاراجا کہیا جاندا سی۔ انہاں دے والد 21 فروری 2013ء نو‏‏ں طویل علالت دے بعد بعمر 73 برس انتقال ہوئے گیا۔<ref>{{cite web |author=PTI 2 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-21/off-the-field/37220979_1_sourav-ganguly-sujan-mukherjee-snehasish |title=Sourav Ganguly's father Chandidas passes away |publisher=The Times of India |date=21 فروری 2013 |accessdate=1 مارچ 2013 |archive-date=2013-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224083830/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-21/off-the-field/37220979_1_sourav-ganguly-sujan-mukherjee-snehasish |dead-url=yes }}</ref> کولکات‏ا وچ فٹ بال زیادہ پسند کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ابتدا وچ گانگولی وی ايس‏ے وچ دلچسپی لیندے سن ۔ مگر پرھائی د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ توجہ نہ دے سک‏‏ے۔ خود والدہ گانگولی دے کھیل طرف رغبت تو‏ں خوش نئيں سن۔<ref name=bio>{{cite news |url=http://www.souravganguly.net/biography.htm |title=Biography of Sourav Ganguly |publisher=Souravganguly.net |work=Official website of Sourav Ganguly |accessdate=19 مئی 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080530124245/http://www.souravganguly.net/biography.htm |archivedate=30 مئی 2008}}</ref>{{Sfn|Datta|2007|pp=22–23}} البتہ انہاں دے وڈے بھائی اس وقت [[بنگال کرکٹ ٹیم]] وچ اپنی جگہ مضبوط کر چک‏‏ے سن ۔ انہاں نے گانگولی دے خواب نو‏‏ں شرمندہ تعبیر ہونے وچ اپنا پورا تعاون دتا تے والد تو‏ں درخواست کيتی کہ موسم گرما د‏‏ی چھٹیاں وچ سارو نو‏‏ں کسی کرکٹ کیمپ وچ داخل کروا دتیاں اس وقت گانگولی دسويں جماعت دے طالب علم سن ۔{{Sfn|Daityari|2003|p=3}} گانگولی اپنے سارے کم سجے ہتھ تو‏ں کردے نيں مگر انہاں نے کھبے ہتھ تو‏ں کھیلنا شروع کيتا تاکہ اوہ اپنے وڈے بھائی دے کرکٹ دے سامان استعمال کر سکن۔<ref name=bio /> انہاں د‏‏ی بلے بازی وچ نکھار نو‏‏ں دیکھدے ہوئے انہاں نو‏ں کرکٹ اکیڈمی وچ داخل کرا دتا گیا۔ انہاں دے گھر وچ ہی اک اندرونی ملٹی جم خانہ تے کانکریٹ دا وکٹ بنایا گیا تاکہ دونے بھائی مشق کرسکن۔ دونے بھائی گھر پو کرکٹ دے ویڈیو دیکھیا کردے سن بالخصوص [[ڈیوڈ گوور]] نو‏‏ں سارو بہت پسند کردے سن ۔{{Sfn|Tiwari|2005|p=16}} انہاں نے انڈر-15 وچ اوڈیشا دے خلاف سنچری بنائی تے اس دے بعد انہاں نو‏ں سینٹ زیویر اسکول ٹیم دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ مگر انہاں دے کئی نال کھلاڑیاں نے انہاں د‏‏ی انا، ضد تے غصہ د‏‏ی شکایت کيتی۔ <ref name=bio /><ref name=ego>{{cite news|url=http://www.cricinfo.com/wisdencricketer/content/story/221919.html |title=The Awkward XI |last=Coupar |first=Paul |date=27 نومبر 2005 |publisher=ESPN |work=Cricinfo Magazine |accessdate=22 مئی 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100108055823/http://www.cricinfo.com/wisdencricketer/content/story/221919.html |archivedate=8 جنوری 2010}}</ref> جونیر ٹیم دے نال انہاں دا انتخاب ہويا مگر انہاں نے 12واں کھلاڑی بننے تو‏ں منع کر دتا جس نو‏‏ں کھلاڑیاں دے لئی پانی لے جانا، کرکٹ دے آلات نو‏‏ں منظم کرنا پڑدا سی۔ ایہ سب کم سارو گانگولی د‏‏ی دے معیار زندگی تو‏ں کم درجہ دے سن ۔{{Sfn|Daityari|2003|p=15}} گانگولی د‏‏ی زندگی ایسی شاہانہ گزری سی کہ اس طرح دے کم انہاں نو‏ں پسند نہ سن ۔<ref name="bbccomeback">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/india/6250454.stm |title=Ganguly back in the limelight |last=Lilywhite |first=Jamie |date=16 جولائ‏ی 2007 |accessdate=14 جنوری 2010 |work=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]] |publisher=[[BBC Online]] |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207051616/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/india/6250454.stm |archivedate=7 دسمبر 2008}}</ref> مگر چونکہ اوہ کھلاڑی زبردست سن لہذا [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] وچ انہاں دا انتخاب ہوئے گیا۔ انہاں نے 1989ء وچ بنگال دے لئی پہلا کھیلا مگر ايس‏ے سال انہاں دے بھائی نو‏‏ں ٹیم تو‏ں کڈ دتا گیا۔<ref name=bio />{{Sfn|Dubey|2006|p=205}} == کرکٹ کیرئر == === 1990ء-1996ء: کیرئر دا آغاز تے ابتدائی کامیابی === [[فائل:Lord's Pavilion.jpg|thumb|کھبے|ایستادہ|لاڈز دا میدان|alt=A brown coloured pavilion in front of a green field, surrounded by a number of banners]] 1991)-1991ء دے [[رنجی ٹرافی]] ٹورنا منٹ وچ بہترین کارکارگی<ref>{{cite news|url=http://static.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1990-91/IND_LOCAL/RANJI/STATS/IND_LOCAL_RJI_AVS_BENG.html |title=Ranji Trophy Statistics: 1990–91 |publisher=ESPN |work=Cricinfo Magazine |accessdate=22 مئی 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304051658/http://static.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1990-91/IND_LOCAL/RANJI/STATS/IND_LOCAL_RJI_AVS_BENG.html |archivedate=4 مارچ 2012}}</ref> د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی وچ انہاں نو‏ں لے لیا گیا مگر 1992ء وچ اپنے پہلے [[اک روزہ بین الاقوامی]] مقابلہ وچ [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم]] دے خلاف انہاں نے 3 رن بنائے۔<ref name=cricinfo /><ref>{{cite news|url=http://www.cricinfo.com/india/engine/match/65487.html |title=9th Match: India v West Indies at Brisbane, جنوری&nbsp;11, 1992 |publisher=ESPN |work=Cricinfo Magazine |accessdate=22 مئی 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710043304/http://www.cricinfo.com/india/engine/match/65487.html |archivedate=10 جولائ‏ی 2009}}</ref> اس دے معا بعد انہاں نو‏ں ٹیم تو‏ں کڈ دتا گیا تے انہاں اُتے گھمنڈی ہونے دا الزام وی لگایا گیا۔ ایہ خبر وی باہر آئی کہ انہاں نے ساتھی کھلاڑیاں دے لئی پانی لے جانے نو‏‏ں وی منع کر دتا سی مگر انہاں نے اس الزام نو‏‏ں بے بنیاد دسیا ا‏‏ے۔<ref name=bio /><ref name="bbccomeback" /> انہاں نے فیر تو‏ں گھریلو کرکٹ دا رخ کيتا تے 1993ء-94ء تے 1994ء-95ء دے رنجی سیزن وچ بہترین بلے بازی کيتی۔<ref>{{cite news|url=http://static.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1993-94/IND_LOCAL/RANJI/STATS/IND_LOCAL_RJI_AVS_BAT_MOST_RUNS.html |title=Batting – Most Runs – Ranji Trophy |publisher=ESPN |work=Cricinfo Magazine |accessdate=23 مئی 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304051705/http://static.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1993-94/IND_LOCAL/RANJI/STATS/IND_LOCAL_RJI_AVS_BAT_MOST_RUNS.html |archivedate=4 مارچ 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://static.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1994-95/IND_LOCAL/RANJI/STATS/IND_LOCAL_RJI_AVS_BAT_HIGHEST_AVS.html |title=Highest Batting Averages in Ranji Trophy |publisher=ESPN |work=Cricinfo Magazine |accessdate=23 مئی 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304051716/http://static.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1994-95/IND_LOCAL/RANJI/STATS/IND_LOCAL_RJI_AVS_BAT_HIGHEST_AVS.html |archivedate=4 مارچ 2012}}</ref> [[دلیپ ٹرافی]] دے اک مقابلہ وچ 1995ء96ء وچ 171 رن د‏‏ی پاری کھیلنے دے بعد انہاں نو‏ں 1996ء وچ انگلیڈ دے دورے دے لئی قومی ٹیم وچ جگہ ملی۔ مگر میڈیا انہاں دے انتخاب اُتے نہایت نالاں سی۔{{Sfn|Bose|2006|p=201}} انہاں نو‏ں محض اک مقابلہ کھیلنے دا موقع ملیا تے [[ٹیسٹ کرکٹ]] ٹیم تو‏ں وی انہاں دا ناں خارج کر دتا گیا۔ البتہ [[نوجوت سنگھ سدھو]] نے اس وقت دے کپتان [[محمد اظہر الدین]] دے خراب برتاو دا حوالہ دیندے ہوئے ٹیم تو‏ں اپنا ناں واپس لے لیا ايس‏ے ٹیسٹ سیریز دے پہلے مقابلے وچ انہاں دا ناں خارج ہويا سی مگر سدھو د‏‏ی جگہ دوسرے مقابلہ وچ انہاں نو‏ں کھلنے دا موقع ملا۔ [[لارڈز کرکٹ گراؤنڈ]] دا تاریخی میدان سی تے ساتھی کھلاڑی [[راہول ڈریوڈ]]، اس طرح دادا نے ٹیسٹ کرکٹ دا اپنا پہلا میچ کھیلا۔ تن مقابلاں د‏‏ی اس سیریز وچ انگلیڈ پہلا مقابلہ جیت چک‏ی سی۔ دوسرا مقابلہ گانگولی دا کا افتتاحی میچ سی تے انہاں نے اس وچ سنچری لگائی تے لاڈز دے میدان وچ اپنے پہلے ہی مقابلے وچ سنچری لگانے والے تیسرے بلے باز بن گئے۔ ہور دو بلے باز [[ہیری گراہ‏م]] تے [[جان ہیمسفائر]] سن ۔ گانگولی دے بعد [[میٹ پرایر]] تے [[اینڈریو اسٹراس]] نے وی ایہی کارنامہ کيتا۔ مگر گانگولی د‏‏ی 131 رناں د‏‏ی پاری افتتاحی مقابلاں وچ اس میدان اُتے ہن تک د‏‏ی وڈی پاری اے ۔{{Sfn|Bose|2006|p=258}} بھارت نو‏‏ں دوسری پاری وچ بلے بازی دا موقع نئيں ملیا تے مقابلہ بلا نتیجہ ختم ہويا۔<ref>{{cite news|url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;debut_or_last=1;filter=advanced;ground=10;orderby=high_score;runsmin1=100;runsval1=runs;template=results;type=batting|archive-url=https://archive.today/20120720022828/http://stats.cricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;debut_or_last=1;filter=advanced;ground=10;orderby=high_score;runsmin1=100;runsval1=runs;template=results;type=batting|url-status=dead|archive-date=20 جولائ‏ی 2012|title=Statsguru – List of test centuries on debut at Lord's|publisher=ESPN|work=Cricinfo Magazine|accessdate=19 مئی 2008}}</ref> اگلا مقابلہ [[ٹرینٹ برج]] وچ کھیلا گیا تے گانگولی نے شاندار 136 بنائے تے [[لاورینس رووے]] تے [[الوین کالیچرن]] دے بعد تیسرے کھلاڑی بن گئے جنہاں نے شروعا‏تی دو مقابلاں وچ دو سنچریاں بنائی ہون۔ انہاں نے اس مقابلہ وچ [[سچن تیندولکر]] دے نال 255 رناں د‏‏ی شراکت داری د‏‏ی تے اس وقت تک بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں بھارت دے باہر کسی وی وکٹ دے لئی سب تو‏ں وڈی شراکت داری سی۔ تیسرا ٹیسٹ وی بلا نتیجہ رہیا تے انگلیڈ 1-0 تو‏ں سیریز جیت گئی۔ دوسری پاری وچ گانگولی نے 48 رن بنائے سن ۔<ref>{{cite news |url=http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/63715.html |title=3rd Test: England v India at Nottingham, جولائی&nbsp;4–9, 1996 |publisher=ESPN |work=Cricinfo Magazine |accessdate=19 مئی 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618193418/http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/63715.html |archivedate=18 جون 2009 }}</ref>{{Sfn|Datta|2007|p=99}} === 1997ء-99ء: شادی، عالمی کپ 1999ء وچ اوپننگ === [[فائل:Sourav Ganguly crop.jpg|thumb|ایستادہ|2008ء وچ سریلنکا ميں سوربھ گانگولی۔|alt=A middle-aged man stands to wear a white long-sleeved shirt and white trousers, while he has sunglasses resting on a cap that is on his head. Green grass and a boundary line are in the background.]] انگلینڈ دا سفر بہر کامیاب رہیا تے اس دے فوراً بعد انہاں د‏‏ی محبوبہ [[ڈونا روئے]] دے عشق نے انہاں نو‏ں اپنی محبت وچ ہور گرفتار ک‏ر ليا۔ دونے دے خاندان والے اک دوسرے دے دشمن سن تے دونے د‏‏ی اس محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نواں تنازع کھڑا ہوئے گیا۔ مگر عشق کرنے والے اس جوڑے دے عزم و حوصلہ دے سامنے دونے خانداناں د‏‏ی دشمنی ماند پڑ گئی تے فروری 1997ء وچ گانگولی تے ڈونا د‏‏ی شادی ہوئے گئی۔<ref name=bio /><ref name="toi">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Saurav-and-Donna-happy-at-last/articleshow/650212913.cms |title=Saurav and Donna happy at last |last=Pandey |first=Jhimli Mukherjee |date=29 مئی 2001 |work=[[دی ٹائمز آف انڈیا]] |publisher=[[The Times Group]] |accessdate=15 جنوری 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110316234552/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Saurav-and-Donna-happy-at-last/articleshow/650212913.cms |archivedate=16 مارچ 2011}}</ref> ايس‏ے سال گانگولی نے اک روزہ کرکٹ د‏‏ی پہلی سنچری بنائی۔ انہاں نے [[سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم]] دے 238 رناں دے جواب وچ اکیلے 113 رن بنائے۔ اگلے سال انہاں نے [[سہارا کپ]] وچ [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم]] دے خلاف لگاتار چار مرتبہ مین آف دتی میچ دا اعزاز جِتیا۔ انہاں چاراں وچو‏ں دوسرا مین آف دتی میچ 10 [[اوور]] وچ 16 دے ک‏ے 5 وکٹ لینے دے عوض ملیا سی۔ ایہی انہاں دا بہترین گیندبازی دا ریکارڈ ا‏‏ے۔ اک روزہ وچ کامیابی دے بعد سری لنکا کےخلاف ٹیسٹ سیریز ہوئی۔ گانگولی نے چار ٹسٹاں وچ 3 سنچریاں بناواں جنہاں وچو‏ں دو مقابلاں وچ سچن تیندولک‏ر ک‏ے نال 250 تو‏ں زیادہ رناں د‏‏ی شراکت داری نبھائی۔<ref name=cricinfo /> جنوری 1998ء وچ بنگلہ دیش وچ [[انڈیپینڈینس کپ]] دے فائنل وچ بھارت نے 315 رناں دا ہدف 48 اوور وچ حاصل ک‏ر ليا تے گانگولی نو‏‏ں مین آف دتی میچ دا انعام ملا۔<ref>{{cite news|url=http://sify.com/sports/independence-cup-final-dhaka-1998-news-cricket-jjwvDejfgji.html |title=Independence Cup final, Dhaka, 1998 |last=Ramchand |first=Partab |date=22 ستمبر 2009 |publisher=[[Sify|Sify Technologies Limited]] |accessdate=15 جنوری 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100404123607/http://sify.com/sports/independence-cup-final-dhaka-1998-news-cricket-jjwvDejfgji.html |archivedate=4 اپریل 2010}}</ref> مارچ 1998ء وچ بھارت نے [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم]] نو‏‏ں کولکات‏ا وچ شکست دتی۔ اس وچ گانگولی نے گیندبازی د‏‏ی شروعات کيت‏ی سی تے 3 وکٹ لئی سن ۔<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/cricket/article4969356.ece |title=Vintage Sourav Ganguly puts Australia to the sword |last=James |first=Claudia |date=19 اکتوبر 2008 |work=[[The Times]] |publisher=[[News Corporation (1980–2013)|News Corporation]] |accessdate=15 جنوری 2010 |location=London |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604153602/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/cricket/article4969356.ece |archivedate=4 جون 2011}}</ref> کرکٹ عالمی کپ 1999ء وچ بھارتی ٹیم وچ گانگولی وی شامل سن ۔ اک مقابلہ سری لنکا دے نال [[ٹانٹن]] وچ سی۔ بھارت نے ٹاس جیت کر پہلے بلے بازی دا فیصلہ کيتا تے گانگولی نے 158 گینداں سامنا کردے ہوئے 183 رناں د‏‏ی پاری کھیلی جس وچ 17 چوکے تے 7 چھکے لگائے۔ عالمی کپ وچ ایہ دوسرا وڈا اسکور سی تے کسی بھارتی د‏‏ی جانب تو‏ں سب تو‏ں وڈا اسکور۔ [[راہول ڈریوڈ]] دے نال انہاں نے 318 رناں د‏‏ی شراکت داری نبھائی جو عالمی کدو‏‏ں وچو‏ں سب تو‏ں وڈی تے کل اک روزہ مقابلاں وچ دوسری وڈی شراکت داری اے ۔{{Sfn|Mandhani|2008|p=134}}<ref>{{cite news|url=http://thatscricket.oneindia.in/1999/worldcup/260599review.html|title=Ganguly and Dravid storm the World Cup 1999|last=Reporter|first=Post|date=23 ستمبر 2001|work=Thats Cricket|publisher=[[Oneindia.in]]|accessdate=15 جنوری 2010}} {{مردہ ربط|date=اپریل 2012|bot=H3llBot}}</ref> 1999ء-2000ء وچ بھارت نے آسٹریلیا تے [[جنوبی افریقا کرکٹ ٹیم]] دے خلاف پنج ٹیسٹ میچ ہار گئی۔<ref>{{cite news|url=http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_IN_AUS/STATS/IND_IN_AUS_NOV1999-FEB2000_TEST_BAT_BEST_INNS_SR.html |title=India in Australia, 1999/00 Test Series Best Innings |work=Cricinfo Magazine |publisher=ESPN |accessdate=15 جنوری 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604010758/http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_IN_AUS/STATS/IND_IN_AUS_NOV1999-FEB2000_TEST_BAT_BEST_INNS_SR.html |archivedate=4 جون 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cricinfo.com/mtn-09/engine/series/60684.html|title=South Africa in India Test Series 1999/00 / Results |work=Cricinfo Magazine|publisher=ESPN|accessdate=15 جنوری 2010}}</ref> گانگولی نے بمشکل 22۔4 د‏‏ی اوسط تو‏ں محض 224 رن بنائے لیکن انہاں د‏‏ی اک روزہ کرکٹ د‏‏ی فارم زبردست سی تے انہاں نے اس سیزن وچ 5 سنچری بنائی تے [[پرائس واٹر ہاؤس کوپتز]] د‏‏ی بلے بازی د‏‏ی درجہ بندی وچ اوہ سر لسٹ ہوئے گئے۔<ref>{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/90432.html|title=PwC Ratings: Ganguly claims Number One spot|last=Coopers|first=Pricewaterhouse|date=19 مارچ 2000|work=Cricinfo Magazine|publisher=ESPN|accessdate=15 جنوری 2010}}</ref> ايس‏ے موقع اُتے ایہ افواہ اڑنے لگی کہ گانگولی تے [[جنوبی ہند]] د‏‏ی اداکارہ [[نگما]] دے وچکار رومانی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ گانگولی نے انہاں الزامات نو‏‏ں بے بنیاد دسیا۔<ref>{{cite journal|last=Basu|first=Surajit|date=19 ستمبر 2009|title=History: Past, Present and coming|journal=[[انڈیا ٹوڈے]]|publisher=[[Living Media]]|location=Mumbai, India|volume=2|issue=1–13|page=78|issn=0254-8399|url=https://books.google.com/books?id=8L0aAQAAIAAJ&q=sourav+ganguly+nagma&dq=sourav+ganguly+nagma&cd=1|accessdate=5 فروری 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Ganguly?s career was at stake, so we parted: Nagma |url=http://www.rediff.com/wc2003/2003/mar/06news.htm |accessdate=27 جولائ‏ی 2018 |work=Rediff.com |date=6 مارچ 2003}}</ref> == کیرئیر دے کجھ وکھالے == {| class="wikitable" align="left" style="text-align:center; font-size:85%; margin:1em;" |- | colspan="5" bgcolor="#E3F988"|'''کھیڈ ریکارڈ''' |-align="center" bgcolor=dedebb |-bgcolor="efefcc" | align="center"|'''میچ'''||align="center"|ٹیسٹ|| ون ڈے||فرسٹ کلاس||لسٹ اے<br /> |- | bgcolor=#FFFDD0|''' کھیڈے'''||113||311||254||437 |- | bgcolor="#ffee77"|'''دوڑاں'''||7,212||11,363||15,687||15,622 |- | bgcolor="#d0f0c0"|''' مدری بیٹنگ'''||42.17||41.02||44.18||41.32 |- | bgcolor="#FFE4E1"|'''50/100'''|||35/16||72/22||89/33||97/31 |- | bgcolor="#FFFDD0"|'''ود سکور'''||239||183||239||183 |- | bgcolor="#ffee77"|''' بالاں کیتیاں'''||3,117||4,561||11,108||8,199 |- | bgcolor="#d0f0c0"|''' وکٹاں'''||32||100||167||171 |- | bgcolor="#FFE4E1"|''' مدری بالنگ'''||52.53||38.49||36.52||38.86 |- | bgcolor="#FFFDD0"|''' 5 وکٹاں اکواری چ'''||0||2||4||2 |- | bgcolor="#ffee77"|''' 10 وکٹاں اکواری چ'''||0||-||0||- |- | bgcolor="#d0f0c0"|''' تعلیم بالنگ'''||3/28||5/16||6/46||5/16 |- | bgcolor="#FFE4E1"|''' کیچ پھڑے'''||71||100||168||131 |- |} ساروگنگولی ساب‍قہ بھارتی کھیڈاری تے بھارتی ٹیم دے کپتان سی ۔ === 1972–1989: شروعاتی زندگی اتے کرکیٹ دی شروعات === سورو گنگولی دا جم [[کولکاتہ|کلکتہ]] وچ 8 جولائی 1972 نوں ہویا، اتے اوہ چنڈیداس اتے نروپا گنگولی دا سبھ توں چھوٹا پتر سی۔<ref name="cricinfo"/> {{Sfn|Datta|2007|p=21}} چنڈیداس دا پرنٹ کاروبار بہت ودھیا سی اتے اوہ شہر دے سبھ توں امیر آدمیاں وچوں اک سی۔{{Sfn|Tiwari|2005|p=16}} گنگولی دا بچپن شاندر بیتیا اتے اس دا چھوٹا ناں 'مہاراجہ'، مطلب 'مہان راجا' سی۔ گنگولی دے پیؤ چنڈیداس گنگولی دی لمبی بیماری توں بعد 21 فروری 2013 نوں 73 سال دی عمر وچ موت ہو گئی سی۔<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-21/off-the-field/37220979_1_sourav-ganguly-sujan-mukherjee-snehasish|title=Sourav Ganguly's father Chandidas passes away|last=PTI 2|date=21 فروری 2013|publisher=The Times of India|access-date=1 مارچ 2013|archive-date=2013-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224083830/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-21/off-the-field/37220979_1_sourav-ganguly-sujan-mukherjee-snehasish|dead-url=yes}}</ref> کیونکہ کلکتہ دے لوکاں لئی پسندیدہ کھیڈ [[فٹ بال]] سی، اس لئی گنگولی شروعات ویلے اس کھیڈ ول کھچیا گیا سی۔ حالانکہ، اس دی ماں نروپا نے کرکٹ جاں کسے ہور کھیڈ نوں کریئر دے طور اُتے کھیڈن والے گنگولی دی حمایت نہیں کیتا سی۔<ref name="bio"/> اس ویلے تک، اس دا وڈا بھرا سناہیسش پہلاں ہی بنگال کرکٹ ٹیم لئی قائم کرکٹر سی۔ اسنے گنگولی دے کرکیٹر بنن دے سپنے دی حمایت کیتا اتے پیؤ نوں گرمیاں دیاں چھٹیاں دوران گنگولی نوں کرکٹ کوچنگ کیمپ وچ شامل کرن لئی کیہا۔ اس ویلے گنگولی دسویں جماعت وچ پڑھ راے سن۔ سجے ہتھ ہون دے باو جود، گنگولی نے کھبے ہتھ نال بلیبازی کرنی سکھی نوں تاں کہ اوہ اپنے بھرا دے کھیڈ اپکرناں دی ورتوں کر سکے۔<ref name="bio"/> اس ولوں بلیباز دے روپ وچ کجھ وعدے کیتے جان توں بعد، اس نوں کرکیٹ اکیڈمی وچ داخلہ کیتا گیا۔ اک انڈور ملٹی-جم اتے کنکریٹ وکٹ اوہناں دے گھر وچ بن گئی سی، اس نال اوہ اتے سنیہاشس کھیڈ دا مشق کر سکدے سن۔ اوہ بہت سارے پرانے کرکٹ میچاں دے ویڈیو دیکھدے ہندے سن، خاص کرکے ڈیوڈ گاور ولوں کھیڈے گئے کھیڈ دیاں ویڈیو، جس دی گنگولی نے بہت تعریف کیتی۔{{Sfn|Tiwari|2005|p=16}} اڑیسہ انڈر -15 ٹیم دے خلاف اک سینکڑا بناؤن توں بعد، اس نوں سٹی جیویئر سکول دی کرکیٹ ٹیم دا کپتان بنایا گیا، جتھے اس دے کئی ساتھیاں نے اوہناں دی دربھاوناداری متعلق شکایت کیتی۔<ref name="bio" /><ref name="ego"/> === 1990–96: کریئر دی شروعات اتے شروعاتی کامیابی=== [[تصویر:Lord's_Pavilion.jpg|alt=A brown coloured pavilion in front of a green field، surrounded by a number of banners|left|thumb|د لارڈز پویلیئن]] === 1997–99: ویاہ، اک روزہ میچاں اوپننگ اتے عالمی کپ 1999 === [[تصویر:Sourav_Ganguly_crop.jpg|alt=A middle-aged man stands to wear a white long-sleeved shirt and white trousers، while he has sunglasses resting on a cap that is on his head. Green grass and a boundary line are in the background.|thumb| 2008 وچ سری لنکا وچ گنگولی ]] انگلینڈ دے اپنے کامیاب سفر توں بعد، گنگولی اپنی بچپن دی پریمکا [[ ڈونا رائے]] نال بھجّ گئے، لاڑا اتے لاڑی دوویں پریواراں نے اوہناں نوں اس ویلے اپنا دشمن کیہا حالانکہ دوویں پریواراں دا میل ملاپ ہویا اتے اک رسمی ویاہ فروری 1997 وچ ہویا۔<ref name="bio"/><ref name="toi"/> اسے سال گنگولی نے [[سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم|سری لنکا]] دی ٹیم دے خلاف کھیڈدیاں، جنہاں دا کل سکور 238 سی،113 دوڑاں بنا کے اپنا پہلا اک روزہ سینکڑا بنایا۔ اس سال مگروں، گنگولی نے [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] نال سہارا کپ وچ لگاتار چار میچاں وچ 'مین آف د میچ' انعام جتیا۔ اس توں بعد اک ہور میچ وچ اوہناں10 [[اوور (کرکٹ)|اووراں]] وچ صرف 16 دوڑاں دے کے پنج [[وکٹ|وکٹاں]] حاصل کیتیاں جو کہ اک دناں میچاں وچ اس دا ودھیا [[گیندبازی (کرکٹ)|گیندبازی]] دا نمونہ اے۔ ٹیسٹ کرکٹ وچ اس دا فارم سال دے انت وچ چار ٹیسٹ میچاں وچوں لگائے تن سینکڑیاں واپس آیا۔ ایہہ سبھ سری لنکا دے خلاف، اتے ایہناں وچوں دو وچ سچن تیندولکر دے نال 250 توں ودھ دوڑاں دی سانجھیداری کیتی۔<ref name="cricinfo"/> جنوری 1998 وچ ڈھاکا وچ انڈیپینڈس کپ دے تیجے فائینل وچ بھارت نے 315 دوڑاں دا سپھلتاپوروک پچھا کردیاں 48 اووراں وچ میچ جت لیا اتے گنگولی نے مین آف د میچ انعام جتیا۔<ref>{{Cite news|url=http://sify.com/sports/independence-cup-final-dhaka-1998-news-cricket-jjwvDejfgji.html|title=Independence Cup final، Dhaka، 1998|last=Ramchand|first=Partab|date=22 ستمبر 2009|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100404123607/http://sify.com/sports/independence-cup-final-dhaka-1998-news-cricket-jjwvDejfgji.html|archive-date=4 اپریل 2010|dead-url=no|publisher=[[Sify|Sify Technologies Limited]]}}</ref> مارچ 1998 وچ اوہ بھارتی ٹیم دا حصہ سی جس نے کولکاتہ وچ [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]] نوں ہرایا؛ اس نے اپنی میڈیئم پیس گیندبازی نال تن وکٹاں لئیاں۔<ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/cricket/article4969356.ece|title=Vintage Sourav Ganguly puts Australia to the sword|last=James|first=Claudia|date=19 اکتوبر 2008|work=[[The Times]]|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604153602/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/cricket/article4969356.ece|archive-date=4 جون 2011|dead-url=no|publisher=[[News Corporation]]|location=London|accessdate=2019-04-22|archivedate=2011-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604153602/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/cricket/article4969356.ece}}</ref> گنگولی بھارتی ٹیم دا حصہ سی جس نے 1999 وچ انگلینڈ وچ ہوئے عالمی کپ وچ حصہ لیا۔ ٹیونٹان وچ [[1999 Cricket World Cup#Group A Results|شریلنکا]] دے خلاف بھارت نے بلیبازی دا فیصلہ کیتا۔ گنگولی نے 158 گینداں کھیڈ کے 17 چوکیاں اتے 7 چھکیاں دی مدد نال 183 دوڑاں بنائیاں۔ ایہہ عالمی کپ دے اتہاس وچ دوجا سبھ توں اچا سکور اتے ٹورنامینٹ وچ اک بھارتی ولوں بنایا سبھ توں ودھ سکور سی۔ [[راہل دراوڑ]] نال اوہناں دی 318 دوڑاں دی بھائیوالی عالمی کپ وچ سبھ توں ودھ سرووتم سکور اے اتے ایہہ سارے اک روزہ کرکٹ وچ دوجا سبھ توں وڈا سکور اے۔{{Sfn|Mandhani|2008|p=134}}<ref>{{Cite news|url=http://thatscricket.oneindia.in/1999/worldcup/260599review.html|title=Ganguly and Dravid storm the World Cup 1999|last=Reporter|first=Post|date=23 ستمبر 2001|work=Thats Cricket|access-date=15 جنوری 2010|publisher=[[Oneindia.in]]}} {{مردہ کڑی}}</ref> 1999-00 وچ بھارت نے آسٹریلیا اتے [[دکھنی افریقہ قومی کرکٹ ٹیم|دکھنی افریقہ]] توں ٹیسٹ سیریز ہار لئی، جس وچ کل پنج ٹیسٹ شامل سن۔<ref>{{Cite news|url=http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_IN_AUS/STATS/IND_IN_AUS_NOV1999-FEB2000_TEST_BAT_BEST_INNS_SR.html|title=India in Australia، 1999/00 Test Series Best Innings|work=Cricinfo Magazine|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604010758/http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_IN_AUS/STATS/IND_IN_AUS_NOV1999-FEB2000_TEST_BAT_BEST_INNS_SR.html|archive-date=4 جون 2011|dead-url=no|publisher=ESPN|accessdate=2019-04-22|archivedate=2011-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604010758/http://usa.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1999-2000/IND_IN_AUS/STATS/IND_IN_AUS_NOV1999-FEB2000_TEST_BAT_BEST_INNS_SR.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/mtn-09/engine/series/60684.html|title=South Africa in India Test Series 1999/00 / Results|work=Cricinfo Magazine|access-date=15 جنوری 2010|publisher=ESPN}}</ref> گنگولی نے 224 سکور کرکے جدوجہد کیتا۔ ہانلاکِ اس دا ون ڈے فارم بااثر سی۔ لگبھگ اسے ویلے، الزام لگائے گئے کہ گنگولی [[دکھنی بھارت|دکھنی بھارتی]] اداکارہ [[نغمہ|ناگما]] نال رومانس لڑا راے سن، جس توں اس نے انکار کی کر دتا۔<ref>{{Cite journal|last=Basu|first=Surajit|date=19 ستمبر 2009|title=History: Past، Present and coming|url=https://books.google.com/books؟id=8L0aAQAAIAAJ&q=sourav+ganguly+nagma&dq=sourav+ganguly+nagma&cd=1|journal=[[India Today]]|location=Mumbai، India|publisher=[[Living Media]]|volume=2|issue=1–13|page=78|issn=0254-8399|access-date=5 فروری 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/wc2003/2003/mar/06news.htm|title=Ganguly؟s career was at stake، so we parted: Nagma|date=6 مارچ 2003|work=Rediff.com|access-date=27 جولائی 2018}}</ref> === 2000-05: کپتانی اتے تعریف === {{Quote box | quote="People will support you، people will criticize you. When you cross that rope everything is about you." | source = Sourav Ganguly to the media | align = right | width = 25٪ }} [[تصویر:Ganguly_shirt.jpg|alt=A blue coloured T-shirt displayed at a store window. The T-shirt has the words "Ganguly" and the number 99 below it، both in yellow color. Beside the T-shirt، a picture and an open book is visible.|thumb| لنڈن وچ اک سٹور اُتے پردرشت اوہ قمیض جس نوں گنگولی [[Indian cricket team in England in 2002|نیٹویسٹ سیریز]] دے فائینل وچ کھیڈن توں بعد چھڈّ آئے سن۔ ]] 2000 وچ، ٹیم دے کجھ کھڈاریاں ولوں میچ پھکسنگ سکینڈل توں بعد، <ref name="corruption">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/low/in_depth/2000/corruption_in_cricket/1138161.stm|title=In Depth: Corruption in Cricket|last=Reporter|first=BBC|date=26 جنوری 2001|work=BBC|access-date=15 جنوری 2010|publisher=BBC Online}}</ref> گنگولی نوں بھارتی کرکٹ ٹیم دا کپتان تعینات کیتا گیا سی۔ تیندلکر نے اپنی صحتَ دی حالت کرکے عہدہ چھڈن دا فیصلہ کیتا اتے گنگولی اس ویلے اپ-کپتان سن۔<ref name="bio"/> اس نے کپتان دے طور اُتے چنگی شروعات کیتی اتے پنج میچاں دی اک دنا سیریز وچ دکھنی افریقہ نوں ہراؤن لئی اگوائی کیتی اتے بھارتی ٹیم دی [[2000 ICC KnockOut Trophy|2000 آئی۔سی۔سی۔ ناک آؤٹ ٹرافی]] دے فائینل وچ اگوائی کیتی۔<ref name="bio" /> اس نے دو سینکڑے بنائے، جنہاں وچوں فائینل وچ بنایا اک سینکڑا وی شامل اے حالانکہ، [[نیوزیلینڈ قومی کرکٹ ٹیم|نیوزیلینڈ]] پھر وی چار وکٹاں نال جت جاندا اے۔<ref>{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154124.html|title=Coca-Cola Champions' Trophy، 2000–01|work=Cricinfo Magazine|access-date=15 جنوری 2010|publisher=ESPN}}</ref> اسے سال، گنگولی نے انگلینڈ وچ کاؤنٹی کرکٹ کیریئر اُتے اپنا ہتھ ازماؤن دی کوشش کیتی، پر اوہ کامیاب نہ ہوئے۔{{Sfn|Dubey|2006|p=123}} اس دے لینکیشائر ٹیم دے ساتھی اینڈریو فلنٹاف نے اس نوں الگ کرن اتے اس دے رویئے دی تلنا پرنس چارلس نال کیتی۔<ref name="ego"/> 2001 دے شروع وچ آسٹریلیا نال تن ٹیسٹ اتے پنج اک دنا میچاں دوران گنگولی ولوں چار موقعیاں اُتے ٹاس لئی دیر نال پہنچن کرکے ورتکنیک ٹیم دے کپتان سٹیو وا نے اختلاف کھڑھا کر دتا سی۔<ref name="Hero or villain">{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/sport/cricket/hero-or-villain-ganguly-made-his-mark/2008/10/18/1223750407510.html؟page=fullpage#contentSwap1|title=Hero or villain، Ganguly made his mark|last=Swanton|first=Will|date=19 نومبر 2008|work=[[The Age]]|access-date=25 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604045116/http://www.theage.com.au/news/sport/cricket/hero-or-villain-ganguly-made-his-mark/2008/10/18/1223750407510.html؟page=fullpage|archive-date=4 جون 2011|dead-url=no|publisher=[[Fairfax Digital]]|location=Melbourne}}</ref> چوتھے اک روزہ وچ، اوہناں ولوں اپنے کھیڈن والے کپڑے نہ پہنن کرکے اوہ اک ہور اختلاف پیدا ہون دا کارن بنے، کرکٹ یگت وچ اجیہا کجھ اسادھارن منیا جاندا اے۔{{Sfn|Waugh|2001|p=71}} حالانکہ، بھارت نے ٹیسٹ لڑی 2-1 نال جتی، جس نال دوجے ٹیسٹ میچ توں بعد آسٹریلیا دی 16 لگاتار ٹیسٹ میچاں دی جت دی لڑی ٹٹی۔{{Sfn|Waugh|2001|pp=52–53}} نومبر 2001 وچ، گنگولی دی بیوی ڈونا نے دھی ثنائ نوں جم دتا۔<ref name="bio"/> گنگولی دی اگوائی وچ سن 2003 وچ، بھارت پہلی وار 1983 توں بعد [[2003 Cricket World Cup|عالمی کپ فائینل]] وچ پہنچیا سی، جتھے اوہ آستریلیائی ٹیم توں ہار گئے سن۔<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2875100/2875135.stm|title=Ruthless Aussies lift World Cup|last=Reporter|first=BBC|date=23 فروری 2003|work=BBC|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328120655/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2875100/2875135.stm|archive-date=28 مارچ 2015|dead-url=no|publisher=BBC Online}}</ref> اس ٹورنامینٹ وچ گنگولی نے نجی طور اُتے 58.12 دی اوسط نال 465 دوڑاں نال شاندار مظاہرہ کیتا، جس وچ تن سینکڑے شامل ہن۔<ref name="SC Ganguly / One-Day Internationals / Series averages">{{Cite news|url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=2؛template=results؛type=batting؛view=series|title=SC Ganguly / One-Day Internationals / Series averages|work=Cricinfo|access-date=25 جنوری 2010|archive-url=https://archive.is/20130119234635/http://stats.cricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=2؛template=results؛type=batting؛view=series|archive-date=19 جنوری 2013|dead-url=yes|publisher=ESPN}}</ref> {{Quote box | quote="Sourav is the sole reason I am a cricket lover" | source = [[Baichung Bhutia]] on Sourav Ganguly | align = right | width = 25٪ }} 2004 تک، اسنے کپتان دے روپ وچ اہم سفلتا حاصل کیتی اتے اوہ بھارت دے سبھ توں کامیاب کرکٹ کپتاناں وجوں منے جاندے سن۔ حالانکہ، اس دی کپتانی راج دوران اس دی انفرادی کارگزاری بہت زیادہ وگڑ گئی سی، خاص کرکے عالمی کپ توں بعد، 2003 وچ آسٹریلیا دے دورے اتے 2004 وچ پاکستان دی لڑی وچ۔<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2780000/newsid_2780800/2780877.stm|title=Ganguly hits back at critics|last=Reporter|first=BBC|date=19 فروری 2003|work=BBC|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407203553/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2780000/newsid_2780800/2780877.stm|archive-date=7 اپریل 2008|dead-url=no|publisher=BBC Online}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-93519322.html|title=Ganguly becomes India's most successful captain by completing test series victory in Pakistan|last=Nakai|first=Sandeep|date=16 اپریل 2004|work=Daily Mail|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102231516/http://www.highbeam.com/doc/1P1-93519322.html|archive-date=2 نومبر 2012|dead-url=yes|publisher=Associated Newspapers|accessdate=2019-04-22|archivedate=2012-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121102231516/http://www.highbeam.com/doc/1P1-93519322.html}}</ref> 2004 وچ آسٹریلیا نے پہلی وار 1969 توں بعد بھارت وچ ٹیسٹ سیریز جتی۔ ایہہ اندازہ لگایا گیا سی کہ گنگولی ناگپور وچ تیجے ٹیسٹ لئی ورتی جان والی پچّ دی قسم نال سہمت نہیں سی۔ میدان بناؤن والے کامے گنگولی دے خلاف ہو گئے، اوہناں نے پچّ اُتے وڈی مقدار وچ گھاہ چھڈّ دتا۔ کجھ ماہراں نے اشارہ دتا کہ اسدا کارن بھارتی کپتان دے خلاف "خلاف جاں بدلہ" لینا سی۔ جدوں آسٹریلیا دے کپتان ایڈم گلکرسٹ ٹاسک کرن پہنچے تاں اس نے دیکھیا کہ راہل دراوڑ اس دی گنگولی دی بجائے اڈیک کر رہا سی اتے اس نے راہل نوں پچھیا کہ گنگولی کتھے اے؟ دراوڑ نے اک واضع جواب نہیں دتا اتے کیہا: "او، اس نوں کون جاندا اے؟"<ref name="Hero or villain"/>{{Sfn|Gilchrist|2008|pp=423–424}} 2004 وچ وکھرے مظاہرہ کارن، اتے 2005 وچ ماڑے مظاہرہ کارن، اس نوں اکتوبر 2005 وچ ٹیم توں باہر کر دتا گیا سی۔<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/cricket/2005/dec/15sourav.htm|title=Ganguly cried on being dropped|last=Singh|first=Onkar|date=15 دسمبر 2005|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607012954/http://www.rediff.com/cricket/2005/dec/15sourav.htm|archive-date=7 جون 2011|dead-url=no|publisher=[[Rediff.com]]}}</ref> جدوں 2000 وچ میچ پھکسنگ سکینڈل دے کارن ٹیم دی شرم ناک ہار ہوئی سی، <ref name="corruption"/> تاں دراوڑ نوں کپتان بنایا گیا۔ گنگولی نے سنیاس نہ لے کے ٹیم وچ واپسی کرن دی کوشش کیتی۔<ref name="bbccomeback"/> گنگولی نوں 2004 وچ بھارت دے چوتھے سرو اچّ شہری انعام [[پدم شری|پدمسری]] نال نوازیا گیا گیا سی۔ اوہناں نوں 30 جون 2004 [[بھارت دا صدر|نوں بھارت دے صدر]] ، ڈاکٹر۔ [[اے پی جے عبدالکلام|ایپیجے عبدل کلام]] ولوں انعام نال نوازیا گیا گیا۔<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/445172.cms|title=Ganguly، Dravid and Anju get Padma Shri|last=Bhandari|first=Sunita|date=26 جنوری 2004|work=The Times of India|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090222001546/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/445172.cms|archive-date=22 فروری 2009|dead-url=no|publisher=The Times Group}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/cricket/2004/jun/30gang.htm|title=Winning Padma Shri a great honour: Ganguly|last=India|first=Press Trust|date=30 جون 2004|access-date=15 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607013000/http://www.rediff.com/cricket/2004/jun/30gang.htm|archive-date=7 جون 2011|dead-url=no|publisher=Rediff.com}}</ref> === 2000ء-2005ء: کپتانی تے بعد وچ === {{Quote box| width=25% | align=کھبے | quote="لوک آپ دا تعاون کرن گے، آپ کر تنقید کرن گے جدو‏ں آپ حد عبور کرن گے تب سب کچھ آپ دے بارے وچ ہوئے گا"|source=سارو گانگولی میڈیا کومخاطب کردے ہوئے}} 2000ء وچ بھارتی کرکٹ دے کچھ کھلاڑیاں اُتے میچ فکسنگ دے الزامات لگے۔<ref name="corruption" /> گانگولی نو‏‏ں بھارتی کرکٹ ٹیم دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ گانگولی دا کپتان بننا اس لئی وی سرخیاں وچ کیونجے سچن تیندولکر کپتانی چھڈ رہے سن ۔ اس وقت گانگولی نائب کپتان سن ۔<ref name=bio /> انہاں د‏‏ی کپتانی دا آغاز وی وڈے دھماے دار طریقے تو‏ں ہويا۔ جنوبی افریقا نو‏‏ں پنج اک روزہ میچ د‏‏ی سیریز وچ شکست دتی تے [[آئی سی سی ناک آؤٹ ٹرافی، 2000ء]] وچ ٹیم فائنل وچ گئی۔<ref name=bio /> اس دوران وچ انہاں نے دو سنچریاں لگاواں جس وچ اک فائنل وچ سی مگر [[نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم]] چار وکٹاں تو‏ں میچ جیت گئی۔<ref>{{cite news|url=http://www.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154124.html|title=Coca-Cola Champions' Trophy, 2000–01|work=Cricinfo Magazine|publisher=ESPN|accessdate=15 جنوری 2010}}</ref> ايس‏ے سال گانگولی نے انگلینڈ وچ کاونٹی کرکٹ وچ ہتھ آزمایا مگر ناکا‏م رہے۔{{Sfn|Dubey|2006|p=123}} [[دی وسڈن کرکٹر]] دے نامہ نگار اسٹیو پٹارڈ تے جان سٹرن نے گانگولی نو‏‏ں “دی امپیریس انڈین (مفتخر بھارتی)‘‘ کہیا۔ انہاں نے کہیا: <blockquote> “کریز اُتے کدی لگدا سی کہ انہاں دا ساتھی آیا بلے باز اے یا بیٹمین اے جس نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اتاری ہوئی جرسی یا کٹ بیگ نو‏‏ں پریلین تو‏ں لیانے لے جانے دے لئی رکھیا گیا ا‏‏ے۔ البتہ پچھلو بلے بازاں نو‏‏ں ایہ رویہ کھلنے لگیا سی۔ اک میچ وچ جدو‏ں گانگولی نے اپنی نصف سنچری مکمل د‏‏ی تب انہاں نے اپنا بلا اپنی ٹیم د‏‏ی بالکونی د‏‏ی طرف لہرایا گویا کہ ایہ کارنامہ بس اوہ ہی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ گلیمورگن تے نارتھیمٹونشایر وچ کچھ خاص نئيں کر سک‏‏ے۔ 2006ء دے اخیر وچ چار فرسٹ کلاس میچاں اوہ محض 4.80 دے اوسط تو‏ں رن بنا سک‏‏ے سن “۔<ref>{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/wisdencricketer/content/story/295629.html|title=Dodgy overseas signings|last=Pittard|first=Steve|author2=Stern, John |date=24 مئی 2007|work=Cricinfo Magazine|publisher=ESPN|accessdate=15 جنوری 2010}}</ref> </blockquote> ان دے لانکشایر دے ساتھی کھلاڑی [[اینڈریو فلنٹاف]] نے انہاں تو‏ں کنارہ کشی وچ ہی عافیت سمجھی تے انہاں دے رویہ نو‏‏ں [[چارلس، پرنس آف ویلز]] دے رویہ دے مساوی قرار دتا۔<ref name=ego /> 2001ء وچ آسٹریلیا وچ 5 اک روزہ تے 3 ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز ہوئی جنہاں وچ گانگولی نے چار موقعاں اُتے ٹاس وچ دیر تو‏ں پہونچے تے اک نواں تنازع کھڑا کر دتا۔ انہاں دے اس رویہ تو‏ں مخالف ٹیم دے کپتان [[اسٹیو وا]] نے سخت ناراضی دا مظاہرہ کيتا۔<ref name="Hero or villain"/> پنجويں اک روزہ میچ وچ ٹاس دے دوران وچ اوہ ٹیم دے لباس وچ نظر نئيں آئے بلکہ سادہ لباس وچ گئے جس تو‏ں چہار طرف تو‏ں انہاں اُتے تنقیداں د‏‏ی بارش ہونے لگی۔ کرکٹ دے ماحول ایسا رویہ سخت ناپسندیدگی د‏‏ی نطر تو‏ں دیکھیا جاندا اے ۔{{Sfn|Waugh|2001|p=71}} البتہ اس دوران وچ گانگولی دے ذا‏تی رویہ د‏‏ی زیادہ تنقید نئيں ہوئی کیونجے بھارت نے ٹیسٹ سیریز 2–1 تو‏ں جیت لی تے دوسرے ٹیسٹ وچ آسٹریلیا دے لگاتار 16 ٹیسٹ جیت نو‏‏ں روک دیا{{Sfn|Waugh|2001|pp=52–53}} بھارت اوہ مقابلہ ہارنے دے کگار اُتے سی کیونجے پہلی پاری وچ بھارت محض 274 رناں اُتے آل آؤٹ ہوئے گیا۔ اسٹیو وا نے بھارت نو‏‏ں فالو آن کھیلنے نو‏‏ں مجبور کيتا مگر دوسری پاری وچ [[وی وی ایس لکشمن]] نے اپنا تاریخی کارنامہ کردے ہوئے 281 رناں د‏‏ی پاری کھیلی تے راہل ڈریوڈ نے 180 رن بنائے۔ دونے دن بھر بلے بازی کردے نيں تے چوتھا دن انہاں دونے دے ناں رہیا۔ بھارت نے آسٹریلیا نو‏‏ں 384 رناں دا ہدف دتا۔ وکٹ وی دھول والی تے اسپن دے لائق سی۔ آسٹریلیا بھارتی گیندبازاں دے سامنے ٹک نئيں پائی تے فالو آن کھلانے دے باوجود شکست کحانے والی تیسری ٹیم بن گئی۔<ref>{{cite news|title=2nd Test: India v Australia at Calcutta 11–15&nbsp;مارچ 2001 |url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2000-01/AUS_IN_IND/SCORECARDS/AUS_IND_T2_11-15MAR2001.html |work=Cricinfo |publisher=ESPN |accessdate=15 جنوری 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070206191053/http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/2000-01/AUS_IN_IND/SCORECARDS/AUS_IND_T2_11-15MAR2001.html |archivedate=6 فروری 2007}}</ref><ref>{{cite news|title=Incredible India defeat Australia |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/in_depth/2001/india_v_australia/1221637.stm |publisher=BBC Sport |date=15 مارچ 2001 |accessdate=15 جنوری 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090916013255/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/in_depth/2001/india_v_australia/1221637.stm |archivedate=16 ستمبر 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283938.html |title=Tests – Victory after Following-On |work=Cricinfo |publisher=ESPN |accessdate=15 جنوری 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100116105303/http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283938.html |archivedate=16 جنوری 2010}}</ref> نومبر 2001ء وچ گانگولی د‏‏ی اہلیہ نے بیٹی سارہ نو‏‏ں جنم دتا۔<ref name=bio /> 2002ء وچ [[نیٹ ویسٹ سیریز 2002ء]] وچ [[یووراج سنگھ]] تے [[محمد کیف]] د‏‏ی بہترین کارکردگی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے گانگولی اپنا جوش برقرار نہ رکھ پائے تے عوام دے سامنے ہی اپنی جرسی اتار کر ہويا وچ لہرا دتی تے بھارت د‏‏ی جیت دا جشن منانے لگے۔<ref>{{cite news |last1=Tharakan |first1=Tony |title=Ganguly takes off his shirt one last time |url=http://blogs.reuters.com/world-wrap/2008/11/10/ganguly-takes-off-his-shirt-one-last-time/ |accessdate=27 جولائ‏ی 2018 |work=Reuters |date=10 نومبر 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727032740/http://blogs.reuters.com/world-wrap/2008/11/10/ganguly-takes-off-his-shirt-one-last-time/ |archivedate=27 جولائ‏ی 2018}}</ref> بعد وچ کرکٹ بحیثیت سلجھے لوکاں دا کھیل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تے لارڈز دے پروٹوکول د‏‏ی خلاف روزی کرنے د‏‏ی وجہ گانگولی دا تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ گانگولی نے ایہ کہ کر اپنا دفاع کيتا کہ بھارت وچ سیریز دے دوران وچ انگلیڈ دے کھلاڑی [[اینڈریو فلنتاف]] نے ایسی ہی حرکت کيت‏ی سی، انہاں نے بس اسنو‏ں دوہرایا اے ۔{{Sfn|Kavoori|2009|p=54}} 2003ء وچ بھارت [[کرکٹ عالمی کپ 2003ء]] دے فائنل وچ پہونچا۔ 1983ء دے بعد بھارت پہلی بار عالمی کپ دے فائنل وچ پہونچا سی مگر آسٹریلیا تو‏ں ہار گیا۔<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2875100/2875135.stm |title=Ruthless Aussies lift World Cup |last=Reporter |first=BBC |date=23 فروری 2003 |work=BBC |publisher=BBC Online |accessdate=15 جنوری 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328120655/http://news.bbc.co.uk/sport3/cwc2003/hi/newsid_2870000/newsid_2875100/2875135.stm |archivedate=28 مارچ 2015}}</ref> اوہ ٹورنامنٹ گانگولی دے لئی ذا‏تی طور وی چنگا رہیا سی۔ انہاں نے کل 58۔12 د‏‏ی اوسط تو‏ں 465 رن بنائے سن جس وچ 3 سنچریاں شامل سن۔<ref name="SC Ganguly / One-Day Internationals / Series averages"/> === 2006-07: ٹیم وچ واپسی اتے کوچ گریگ چیپل نال الجھن === [[تصویر:Sourav_Ganguly4_(1)۔jpg|alt=A middle-aged man signing on cricket bats. He wears a white T-shirt and a navy blue cap. A number of people are visible، who surround him.|left|thumb| گنگولی اپنے نواس توں باہر آٹوگراپھ دندے ہوئے۔ ]] ستمبر 2005 وچ، زمبابوے دے دورے لئی گریگ چیپل بھارت دا کوچ بن گیا۔ اس دے نال گنگولی دے اختلاف دے نتیجے وجوں کئی سرخیاں بنیاں چیپل نے [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ]] نوں ای-میل کیتا سی، جس وچ کیہا گیا سی کہ گنگولی بھارت دی اگوائی کرن لئی "جسمانی اتے دماغی طور اُتے" ایوگ سی اتے اس دے "ونڈ اتے نیم" دا ووہار ٹیم نوں نقصان پہنچا رہا سی۔ <ref name="bbccomeback"/> ایہہ ایمیل میڈیا نوں لیک کر دتی گئی سی اتے گنگولی دے پرستار بہت ناراض ہوئے سن۔ {| class="wikitable" style="float:right؛ margin-left:1em؛ width:50٪؛" ! colspan="7" | '''گنگولی دے نتیجے قومانتری میچاں وچ <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=1؛template=results؛type=batting|title=Statistics / Statsguru / SC Ganguly /Test Matches|publisher=Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920014736/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=1٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dbatting|archive-date=20 ستمبر 2012|dead-url=yes|access-date=4 جنوری 2013}}</ref>''' <br /> |- | | میچ | جتی | لاپیؤ | کڈھے | ٹائڈ | کوئی نتیجہ نہیں |- | ٹیسٹ <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟class=1؛filter=advanced؛orderby=matches؛result=1؛template=results؛type=batting|title=List of Test victories|publisher=Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20140119022911/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟class=1٪3Bfilter٪3Dadvanced٪3Borderby٪3Dmatches٪3Bresult٪3D1٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dbatting|archive-date=19 جنوری 2014|dead-url=yes|access-date=25 اپریل 2012}}</ref> | 113 | 37 | 35 | 41 | 0 | - |- | ون ڈے <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟class=2؛filter=advanced؛orderby=matches؛result=1؛template=results؛type=batting|title=List of ODI victories|publisher=Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031110547/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟class=2٪3Bfilter٪3Dadvanced٪3Borderby٪3Dmatches٪3Bresult٪3D1٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dbatting|archive-date=31 اکتوبر 2013|dead-url=yes|access-date=25 اپریل 2012}}</ref> | 311 | 149 | 145 | - | 1 | 16 |} فروری 2008 وچ، گنگولی نے [[انڈین پریمیئر لیگ]] (آئیپیئیل) دے حصے وجوں، [[بالیوڈّ]] اداکار [[شاہ رخ خان|شاہ رخ خان دی]] ملکیت [[کولکاتہ نائٹ رائیڈرز|کولکاتہ نائیٹ رائیڈرز]] (کیکیار) دی ٹیم دے کپتان وجوں شامل ہو گئے۔<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/7252238.stm|title=Dhoni tops Indian auction bidding|last=Reporter|first=BBC|date=20 فروری 2008|work=BBC|access-date=19 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101015061026/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/7252238.stm|archive-date=15 اکتوبر 2010|dead-url=no|publisher=BBC Online}}</ref> 18 اپریل 2008 نوں، آئیپیئیل [[ٹونٹی ٹونٹی|ٹی -20]] کرکٹ میچ وچ گنگولی نے کیکیار دی اگوائی کیتی سی۔ اوہناں کول [[روئل چیلینجرز بنگلور|بینگلور رائل چیلینجرس]] (راہل دراوڑ دی اگوائی والی کیجوال اتے [[وجے مالیا|وجے مالیا دی]] ملکیت) اُتے 140 دوڑاں دی جت اے۔ گنگولی نے برینڈن میکلم نال پاری دی شروعات کیتی اتے 10 دوڑاں بنائیاں جدوں کہ میکولم 73 گینداں وچ 158 دوڑاں بنا کے ناباد رہا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.india-server.com/news/kolkata-knight-tigers-defeat-bangalore-374.html|title=Kolkata Knight Riders Defeat Bangalore Royal Challengers|last=Chatterjee|first=Mridula|date=19 اپریل 2008|access-date=19 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725145401/http://www.india-server.com/news/kolkata-knight-tigers-defeat-bangalore-374.html|archive-date=25 جولائی 2011|dead-url=yes|publisher=India-Server.com|accessdate=2019-04-22|archivedate=2011-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725145401/http://www.india-server.com/news/kolkata-knight-tigers-defeat-bangalore-374.html}}</ref> 1 مئی نوں، نائیٹ رائیڈرز اتے [[راجستھان روئیلز|راجستھان رائلز]] وچکار کھیڈ راے گنگولی نے اپنی دوجی ٹی -20 نیم سینکڑا بنایا، جس وچ 51 دوڑاں &nbsp;؛ 39 دے قریب دوڑاں &nbsp;؛ 130.76 دی سٹرائیک ریٹ تے گینداں۔ اس دی پاری وچ گنگولی نے چار چوکے اتے دو چھکے لگائے، جو کہ نائیٹ رائیڈرز لئی سکوررس دی لسٹ وچ سکھر اُتے اے۔<ref>{{Cite news|url=http://www.rajasthanroyals.com/td20092304.aspx|title=Rajasthan Royals vs Kolkata Knight Riders|access-date=19 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090427134031/http://www.rajasthanroyals.com/td20092304.aspx|archive-date=27 اپریل 2009|dead-url=yes|publisher=[[Rajasthan Royals]]|accessdate=2019-04-22|archivedate=2009-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090427134031/http://www.rajasthanroyals.com/td20092304.aspx}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90٪؛ float:right؛ clear:right؛ text-align:right؛ margin-left:15px" |+ وکھ-وکھ دیساں دے خلاف سینکڑے ! scope="col" | مخالف دھر ! scope="col" | ٹیسٹ ! scope="col" | ونڈے |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|Sri Lanka}} | 3 | 4 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|New Zealand}} | 3 | 3 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|Zimbabwe}} | 2 | 3 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|England}} | 3 | 1 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|Pakistan}} | 2 | 2 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|Australia}} | 2 | 1 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|South Africa}} | - | 3 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|Bangladesh}} | 1 | 1 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|Kenya}} | <small>NA</small> | 3 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{Cr|Namibia}} | <small>NA</small> | 1 |- ! scope="row" style="text-align: left" |<center> '''کل''' </center> | '''16''' | '''22''' |} گنگولی دے انکڑے دسدے ہن کہ اوہ ٹیسٹ میچاں وچ 100 ٹیسٹ میچ کھیڈن والے ستویں بھارتی کرکیٹر ہن،<ref>{{Cite news|url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_career.html؟class=1؛id=6؛type=team|title=Indian Cricketers: Most Test Matches|work=Cricinfo Magazine|access-date=6 نومبر 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081109080826/http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_career.html؟class=1٪3Bid٪3D6٪3Btype٪3Dteam|archive-date=9 نومبر 2008|dead-url=yes|publisher=ESPN}}</ref> بھارت وچ چوتھے سبھ توں ودھ دوڑاں بناؤن والے،<ref>{{Cite news|url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html؟class=1؛id=6؛type=team|title=Indian Cricketers: Most Test Runs|work=Cricinfo Magazine|access-date=6 نومبر 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081105161300/http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html؟class=1٪3Bid٪3D6٪3Btype٪3Dteam|archive-date=5 نومبر 2008|dead-url=yes|publisher=ESPN}}</ref> اتے چوتھے بھارتی ہن جنہاں نے 300 توں ودھ ون-ڈے میچ کھیڈے ہن۔<ref>{{Cite news|url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_career.html؟class=2؛id=6؛type=team|title=Indian Cricketers: Most One-Day Internationals|work=Cricinfo Magazine|access-date=6 نومبر 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013135313/http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_career.html؟class=2٪3Bid٪3D6٪3Btype٪3Dteam|archive-date=13 اکتوبر 2008|dead-url=yes|publisher=ESPN}}</ref> ون-ڈے میچاں وچ کل دوڑاں دے روپ وچ، سچن تیندلکر (جنہاں وچ سبھ توں ودھ ون-ڈے کھیڈے ہن) اتے اٹھویں اوورآل توں بعد گنگولی دا دوجا ستھان اے۔ اوہ 10،000 توں ودھ سکور کرن والے صرف دس بلیبازاں وچوں اک اے جس نے16 سیکڑے ٹیسٹ میچاں اتے 22 سیکڑے اک روزہ میچاں وچ بنائے۔<ref>{{Cite news|url=http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/83548.html|title=Cricinfo – Records – One-Day Internationals – Most runs in career|work=Cricinfo Magazine|access-date=6 نومبر 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081105161203/http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/83548.html|archive-date=5 نومبر 2008|dead-url=no|publisher=ESPN}}</ref> تیندولکر دے نال، گنگولی نے اک دنا کرکٹ وچ سبھ توں کامیاب شروعاتی جوڑی بنائی اے، جس نے پہلے وکٹ لئی اکٹھے مل کے 26 وار سو توں ودھ دوڑاں لئی سانجھیداری کیتی اے۔ اس سانجھیداری نے 48.98 دی اوسط نال 7000 توں ودھ دوڑاں بنائیاں اتے پہلی وکٹ (44 اردھ-سینکڑے) وچ سبھ توں زیادہ 50 دوڑاں دی بھائیوالی بناؤن لئی عالمی ریکارڈ قایم کیتا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Matches/MatchTopOpeners_ODI.asp|title=Opening Pairs with an Aggregate of 1000 Runs or more|work=Howstat Magazine|access-date=6 نومبر 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080721050349/http://howstat.com/cricket/Statistics/Matches/MatchTopOpeners_ODI.asp|archive-date=21 جولائی 2008|dead-url=no|publisher=ESPN}}</ref> گنگولی 11000 ون-ڈے رن نوں پار کرن والا چوتھا کھڈاری اے، اتے ون-ڈے کرکٹ وچ ایہہ سبھ توں تیزی نال اجیہا کرن والا کھڈاری اے۔ سچن دے بعد <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/08/04/stories/2005080411102100.htm|title=Ganguly joins 10،000-club|last=Corresspondent|first=Special|date=5 اگست 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=14 جنوری 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223221054/http://www.hindu.com/2005/08/04/stories/2005080411102100.htm|archive-date=23 فروری 2009|dead-url=no|publisher=[[The Hindu Group]]|location=Chennai، India}}</ref> 2006 تک، اوہ پاکستان وچ اک ٹیسٹ سیریز جتن والا اکلوتا بھارتی کپتان سی (حالانکہ اس لڑی دے تن ٹیسٹاں وچوں دو راہل دی اگوائی وچ سی)۔ اوہ 10،000 دے شاندار انکڑے نوں چھوہن والے عالمی دے پنج کھڈاریاں وچوں اک ہن۔ {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto؛ width:75٪؛" ! colspan="2" | ورتکنیک دھر ولوں ٹیسٹ میچ کیریئر دی کارگزاری ! colspan="4" | بیٹنگ انکڑے <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=1؛template=results؛type=batting|title=Sourav Ganguly – Test Matches / Batting Analysis|publisher=ESPNcricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214137/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=1٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dbatting|archive-date=6 جنوری 2016|dead-url=yes|access-date=2015-12-13}}</ref> |- ! style="text-align:left؛" | ورتکنیک دھر ! میچ ! رن ! اوسط ! ہائی سکور ! 100/50 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]] | 24 | 1403 | 35.07 | 144 | 2/7 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم|بنگلہ دیش]] | 5 | 371 | 61.83 | 100 | 1/3 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[انگلینڈ کرکٹ ٹیم|انگلینڈ]] | 12 | 983 | 57.82 | 136 | 3/5 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[نیوزیلینڈ قومی کرکٹ ٹیم|نیوزیلینڈ]] | 8 | 563 | 46.91 | 125 | 3/2 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] | 12 | 902 | 47.47 | 239 | 2/4 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[دکھنی افریقہ قومی کرکٹ ٹیم|دکھنی افریقہ]] | 17 | 947 | 33.82 | 87 | 0/7 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم|شریلنکا]] | 14 | 1064 | 46.26 | 173 | 3/4 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم|ویسٹ انڈیز]] | 12 | 449 | 32.07 | 75 ٭ | 0/2 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[زمبابوے قومی کرکٹ ٹیم|زمبابوے]] | 9 | 530 | 44.16 | 136 | 2/1 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:center؛" | '''''کل ملا کے''''' | '''113''' | '''7212''' | '''42.17''' | '''239''' | '''16/35''' |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto؛ width:75٪؛" ! colspan="2" | ٹیسٹ میچ کیریئر دی کارگزاری ! colspan="4" | بیٹنگ انکڑے <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=1؛template=results؛type=batting|title=Sourav Ganguly – Test Matches / Batting Analysis|publisher=ESPNcricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106214137/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=1٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dbatting|archive-date=6 جنوری 2016|dead-url=yes|access-date=2015-12-13}}</ref> |- ! style="text-align:left؛" | مخالف دھر ! میچ ! رن ! اوسط ! ہائی سکور ! 100/50 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]] | 24 | 1403 | 35.07 | 144 | 2/7 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم|بنگلہ دیش]] | 5 | 371 | 61.83 | 100 | 1/3 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[انگلینڈ کرکٹ ٹیم|انگلینڈ]] | 12 | 983 | 57.82 | 136 | 3/5 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[نیوزیلینڈ قومی کرکٹ ٹیم|نیوزیلینڈ]] | 8 | 563 | 46.91 | 125 | 3/2 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] | 12 | 902 | 47.47 | 239 | 2/4 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[دکھنی افریقہ قومی کرکٹ ٹیم|دکھنی افریقہ]] | 17 | 947 | 33.82 | 87 | 0/7 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم|سری لنکا]] | 14 | 1064 | 46.26 | 173 | 3/4 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم|ویسٹ انڈیز]] | 12 | 449 | 32.07 | 75 ٭ | 0/2 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" | [[زمبابوے قومی کرکٹ ٹیم|زمبابوے]] | 9 | 530 | 44.16 | 136 | 2/1 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:center؛" | '''''کل''''' | '''113''' | '''7212''' | '''42.17''' | '''239''' | '''16/35''' |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto؛ width:75٪؛" ! colspan="2" |اک دناں میچاں وچ مظاہرہ ! colspan="4" |بلیبازی انکڑے<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=2؛template=results؛type=batting|title=Sourav Ganguly – ODI Matches / Batting Analysis|publisher=ESPNcricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410230407/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟class=2٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dbatting|archive-date=10 اپریل 2016|dead-url=yes|access-date=2015-12-13}}</ref> |- ! style="text-align:left؛" |مخالف دھر !میچ !رن !اوسط !ودھ توں ودھ رن !100 / 50 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|AUS}} [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|Australia]] |35 |774 |23.45 |100 |1 / 5 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|Bangladesh}} [[بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم|Bangladesh]] |10 |459 |57.37 |135٭ |1 / 4 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|England}} [[انگلینڈ کرکٹ ٹیم|England]] |26 |975 |39.00 |117٭ |1 / 7 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|NZ}} [[نیوزیلینڈ قومی کرکٹ ٹیم|New Zealand]] |32 |1079 |35.96 |153٭ |3 / 6 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|Pakistan}} [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|Pakistan]] |53 |1652 |35.14 |141 |2 / 9 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|South Africa}} [[دکھنی افریقہ قومی کرکٹ ٹیم|South Africa]] |29 |1313 |50.50 |141٭ |3 / 8 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|Sri Lanka}} [[سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم|Sri Lanka]] |44 |1534 |40.36 |183 |4 / 9 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|West Indies}} [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم|West Indies]] |27 |1142 |47.58 |98 |0 / 11 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|Zimbabwe}} [[زمبابوے قومی کرکٹ ٹیم|Zimbabwe]] |36 |1367 |42.71 |144 |3 / 7 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |ICC World XI |1 |22 |22.00 |22 |0 / 0 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |Africa XI |2 |120 |60.00 |88 |0 / 1 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{Cr|Bermuda}} |1 |89 |89.00 |89 |0 / 1 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{Cr|Ireland}} |1 |73 |– |73٭ |0 / 1 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|Kenya}} [[کینیا قومی کرکٹ ٹیم|Kenya]] |11 |588 |73.50 |111٭ |3 / 2 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|Namibia}} Namibia |1 |112 |– |112٭ |1 / 0 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|Netherlands}} [[نیدرلینڈ قومی کرکٹ ٹیم|Netherlands]] |1 |8 |8.00 |8 |0 / 0 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:left؛" |{{جھنڈا تصویر|متحدہ عرب امارات}} |1 |56 |56.00 |56 |0 / 1 |- style="text-align:right؛" | style="text-align:center؛" |'''''Overall figures''''' |'''311''' |'''11363''' |'''41.02''' |'''183''' |'''22 / 72''' |} == کیریر اک نظر وچ == [[فائل:Sourav Ganguly Graph.png|کھبے|thumb|300px|An innings-by-innings breakdown of Ganguly's Test match batting career, showing runs scored (red bars) and the average of last ten innings (blue line).|alt=A graph showing a number of lines going up and down in pink. A single blue line intersects it in-between.]] {{صاف}} {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; width:75%;" |- !colspan=2| Test Match Career Performance By Opposition !colspan=4| Batting Statistics<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?class=1;template=results;type=batting |title=Sourav Ganguly – Test Matches / Batting Analysis |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=13 December 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106214137/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?class=1;template=results;type=batting |archivedate=6 January 2016}}</ref> |- ! style="text-align:left;" | Opposition !| Matches !| Runs !| Average !| High Score !| 100 / 50 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|AUS}} [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم]] || 24 || 1403 || 35.07 || 144 || 2 / 7 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Bangladesh}} [[بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم]] || 5 || 371 || 61.83 || 100 || 1 / 3 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|England}} [[انگلستان قومی کرکٹ ٹیم]] || 12 || 983 || 57.82 || 136 || 3 / 5 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|NZ}} [[نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم]] || 8 || 563 || 46.91 || 125 || 3 / 2 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Pakistan}} [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم]] || 12 || 902 || 47.47 || 239 || 2 / 4 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|South Africa}} [[جنوبی افریقا قومی کرکٹ ٹیم]] || 17 || 947 || 33.82 || 87 || 0 / 7 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Sri Lanka}} [[سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم]] || 14 || 1064 || 46.26 || 173 || 3 / 4 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|West Indies}} [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم]] || 12 || 449 || 32.07 || 75* || 0 / 2 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Zimbabwe}} [[زمبابوے قومی کرکٹ ٹیم]] || 9 || 530 || 44.16 || 136 || 2 / 1 |- style="text-align:right;" | style="text-align:center;" | '''''Overall figures''''' || '''113''' || '''7212''' || '''42.17''' || '''239''' || '''16 / 35''' |} {| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto; width:75%;" |- !colspan=2| ODI Career Performance By Opposition !colspan=4| Batting Statistics<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?class=2;template=results;type=batting |title=Sourav Ganguly – ODI Matches / Batting Analysis |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=13 December 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410230407/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?class=2;template=results;type=batting |archivedate=10 April 2016}}</ref> |- ! style="text-align:left;" | Opposition !| Matches !| Runs !| Average !| High Score !| 100 / 50 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|AUS}} [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم]] || 35 || 774 || 23.45 || 100 || 1 / 5 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Bangladesh}} [[بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم]] || 10 || 459 || 57.37 || 135* || 1 / 4 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|England}} [[انگلستان قومی کرکٹ ٹیم]] || 26 || 975 || 39.00 || 117* || 1 / 7 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|NZ}} [[نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم]] || 32 || 1079 || 35.96 || 153* || 3 / 6 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Pakistan}} [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم]] || 53 || 1652 || 35.14 || 141 || 2 / 9 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|South Africa}} [[جنوبی افریقا قومی کرکٹ ٹیم]] || 29 || 1313 || 50.50 || 141* || 3 / 8 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Sri Lanka}} [[سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم]] || 44 || 1534 || 40.36 || 183 || 4 / 9 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|West Indies}} [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم]] || 27 || 1142 || 47.58 || 98 || 0 / 11 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Zimbabwe}} [[زمبابوے قومی کرکٹ ٹیم]] || 36 || 1367 || 42.71 || 144 || 3 / 7 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | [[World Cricket Tsunami Appeal|ICC World XI]] || 1 || 22 || 22.00 || 22 || 0 / 0 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | [[Africa XI]] || 2 || 120 || 60.00 || 88 || 0 / 1 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{Cr|Bermuda}} || 1 || 89 || 89.00 || 89 || 0 / 1 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{Cr|Ireland}} || 1 || 73 || – || 73* || 0 / 1 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Kenya}} [[کینیا قومی کرکٹ ٹیم]] || 11 || 588 || 73.50 || 111* || 3 / 2 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Namibia}} [[نمیبیا قومی کرکٹ ٹیم]] || 1 || 112 || – || 112* || 1 / 0 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|Netherlands}} [[نیدرلینڈز قومی کرکٹ ٹیم]] || 1 || 8 || 8.00 || 8 || 0 / 0 |- style="text-align:right;" | style="text-align:left;" | {{پرچم تصویر|UAE}} [[متحدہ عرب امارات قومی کرکٹ ٹیم]] || 1 || 56 || 56.00 || 56 || 0 / 1 |- style="text-align:right;" | style="text-align:center;" | '''''Overall figures''''' || '''311''' || '''11363''' || '''41.02''' || '''183''' || '''22 / 72''' |} == کپتانی دا ریکارڈ == {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" |- | colspan="7" style="text-align:center;"| '''کپتانی ریکارڈ، [[ٹیسٹ کرکٹ]]''' |- ! جگہ !! زمانہ !! مقابلہ !! فتح !! شکست !! ٹائی !! ڈریا |- |Home || 2000–2005 || 21 || 10 || 3 || 0 || 8<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=1;filter=advanced;home_or_away=1;orderby=won;team=6;template=results;type=team |title=Team records &#124; Test matches &#124; Cricinfo Statsguru &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=7 جون 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622102952/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=1;filter=advanced;home_or_away=1;orderby=won;team=6;template=results;type=team |archivedate=22 جون 2013}}</ref> |- |Away || 2000–2005 || 28 || 11 || 10 || 0 || 7<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=1;filter=advanced;home_or_away=2;orderby=won;team=6;template=results;type=team |title=Team records &#124; Test matches &#124; Cricinfo Statsguru &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=7 جون 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622083059/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=1;filter=advanced;home_or_away=2;orderby=won;team=6;template=results;type=team |archivedate=22 جون 2013}}</ref> |- | '''Total''' || '''2000–2005''' || '''49''' || '''21''' || '''13''' || '''0''' ||'''15'''<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html?class=1;id=6;type=team |title=Cricket Records &#124; Records &#124; India &#124; Test matches &#124; Most matches as captain &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |date=1 جنوری 1970 |accessdate=7 جون 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301000322/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html?class=1;id=6;type=team |archivedate=1 مارچ 2014}}</ref> |} {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" |- | colspan="13" style="text-align:center;"| '''Career summary as Captain in Test Matches''' |- ! جگہ !! زمانہ !! مقابلے !! کل رن !! بہترین اسکور !! بلے بازی اوسط!! 100 !! وکٹاں !! بہترین گیند بازی !! گیند بازی اوسط !! 5 !! کینچ !! اسٹمپ |- |Home || 2000–2005 || 21 || 868 || 136 || 29.93 || 2 || 3 || 1/14 || 78.00 || 0 || 24 || 0<ref name="Stats.espncricinfo.com">{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=default;template=results;type=allround |title=Cricket Records &#124; Records &#124; India &#124; Test matches &#124; Most matches as captain &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=17 دسمبر 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228224152/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=default;template=results;type=allround |archivedate=28 فروری 2014}}</ref> |- |Away || 2000–2005 || 28 || 1693 || 144 || 43.41 || 3 || 2 || 2/69 || 193.00 || 0 || 13 || 0<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=default;template=results;type=allround; |title=Cricket Records &#124; Records &#124; India &#124; Test matches &#124; Most matches as captain &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=17 دسمبر 2012}}{{مردہ ربط|date=ستمبر 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> |- | '''Total''' || '''2000–2005''' || '''49''' || '''2561''' || '''144''' || '''37.66''' || '''5''' || '''5''' || '''2/69''' || '''124.00''' || '''0''' || '''37''' || 0<ref name="Stats.espncricinfo.com" /> |} {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" |- | colspan="7" style="text-align:center;"| '''Captaincy Record in [[اک روزہ بین الاقوامی]]''' |- ! Venue !! Span !! Matches !! Won !! Lost !! Tied !! N/R |- |In [[بھارت]] (Home) || 2000–2005 || 36 || 18 || 18 || 0 || 0<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=2;filter=advanced;home_or_away=1;orderby=won;team=6;template=results;type=team |title=Team records &#124; One-Day Internationals &#124; Cricinfo Statsguru &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=7 جون 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622091755/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=2;filter=advanced;home_or_away=1;orderby=won;team=6;template=results;type=team |archivedate=22 جون 2013}}</ref> |- |Away || 2000–2005 || 51 || 24 || 24 || 0 || 3<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=2;filter=advanced;home_or_away=2;orderby=won;team=6;template=results;type=team |title=Team records &#124; One-Day Internationals &#124; Cricinfo Statsguru &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=7 جون 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622085545/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=2;filter=advanced;home_or_away=2;orderby=won;team=6;template=results;type=team |archivedate=22 جون 2013}}</ref> |- |Neutral || 1999–2005 || 59 || 34 || 23 || 0 || 2<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=2;filter=advanced;home_or_away=3;orderby=won;team=6;template=results;type=team |title=Team records &#124; One-Day Internationals &#124; Cricinfo Statsguru &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=7 جون 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130622095039/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain_involve=2024;class=2;filter=advanced;home_or_away=3;orderby=won;team=6;template=results;type=team |archivedate=22 جون 2013}}</ref> |- | '''Total'''|| '''1999–2005''' || '''146''' || '''76''' || '''65''' || '''0''' || '''5'''<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html?class=2;id=6;type=team |title=Cricket Records &#124; Records &#124; India &#124; One-Day Internationals &#124; Most matches as captain &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=7 جون 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161123180450/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html?class=2;id=6;type=team |archivedate=23 نومبر 2016}}</ref> |} {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" |- | colspan="13" style="text-align:center;"| '''Career summary as Captain in One Day Internationals''' |- ! Venue !! Span !! Matches !! Runs !! HS !! Bat Avg !! 100 !! Wkts !! BBI !! Bowl Avg !! 5 !! Ct !! St |- |Home || 2000–2005 || 36 || 1463 || 144 || 43.02 || 2 || 16 || 5/34 || 30.87 || 1 || 14 || 0<ref name="http">{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?captain=1;class=2;filter=advanced;orderby=default;template=results;type=allround |title=Cricket Records &#124; Records &#124; India &#124; ODI matches &#124; Most matches as captain &#124; ESPN Cricinfo |publisher=Stats.espncricinfo.com |accessdate=17 دسمبر 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301005019/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html?captain=1;class=2;filter=advanced;orderby=default;template=results;type=allround |archivedate=1 مارچ 2014}}</ref> |- |Away || 2000–2005 || 51 || 1545 || 135 || 32.18 || 2 || 15 || 3/22 || 39.26 || 0 || 23 || 0<ref name="http" /> |- |Neutral || 2000–2005 || 60 || 2096 || 141 || 41.92 || 7 || 15 || 3/32 || 43.20 || 0 || 24 || 0<ref name="http" /> |- | '''Total''' || '''2000–2005''' || '''147''' || '''5104''' || '''144''' || '''38.66''' || '''11''' || '''46''' || '''5/34''' || '''37.63''' || 1 || '''61''' || 0<ref name="http" /> |} == ریکارڈ اتے کامیابیاں == [[تصویر:The_President_Dr._A.P.J_Abdul_Kalam_presenting_Padma_Shri_Award_to_Shri_Saurav_Ganguly_the_most_successful_Captain_of_Indian_Cricket_Team_at_an_investiture_Ceremony_at_Rashtrapati_Bhawan_in_New_Delhi_on_June_30،_2004.jpg|thumb| صدر [[اے۔پی۔جے عبدل کلام|اے پی جے عبدل کلام]] (''سجے'' )، گنگولی (''کھبے'' )، لئی سن 2004 وچ پدمشری اوارڈ پیش کردے ہوئے ]] ٭ [[اک دنا قومانتری|قومانتری]] میچاں وچ لگاتار چار مین آف میچ انعام جتن والے اکو اک کرکٹر۔<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/361147.html|title=Man-of-the-Match monopoly|work=Cricinfo|access-date=2017-03-23|language=en}}</ref> ٭ ون-ڈے اتہاس وچ اٹھویں سبھ توں ودھ دوڑاں بناؤن والے اتے 11،363 دوڑاں بناؤن والے دوجے بلیباز ہن۔ ٭ اوہناں نے آئیسیسی چیمپیئنز ٹرافی فائینل (117) وچ کسے وی بلیباز ولوں سبھ توں اچتم سکور درج کیتا۔ ٭ اوہ آئیسیسی چیمپیئنز ٹرافی دے اتہاس وچ 3 سینکڑے بناؤن والا پہلا کھڈاری سی۔ ٭ دکھنی افریقہ دے ایبی ڈویلیئرز ولوں 2017 وچ گنگولی دے ریکارڈ نوں توڑن نال 9،000 سکور پورے کرن والا دوجا سبھ توں تیز بلیباز۔<ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283190.html|title=fastest to reach 9000 ODI runs|work=Cricinfo|access-date=2017-03-23|language=en}}</ref> ٭ ون ڈے کرکیٹ وچ 10،000 رن، 100 وکٹاں اتے 100 کیچ کرن دے ولکھن انکڑے نوں حاصل کرن والے پنجاں کرکٹراں وچوں اک۔ ٭ اس دی [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] [[بلیبازی اوسط (کرکٹ)|بلیبازی دی اوسط]] 40 توں گھٹ نہیں ہوئی۔ ٭ [[آئیسیسی کرکٹ عالمی کپ|کرکیٹ ورلڈ کپ]] وچ اک بھارتی بلیباز (183) ولوں سبھ توں وڈا انفرادی سکور اے۔<ref>{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html؟id=12؛team=6؛type=trophy|title=Highest individual scores for India in World Cups|work=Cricinfo|access-date=2017-03-23|language=en}}</ref> ٭ دنیا دے 14 [[کرکٹ|کرکٹراں]] وچوں اک جناں نے 100 جاں سو توں ودھ ٹیسٹ اتے 300 جاں اس توں ودھ ون-ڈے میچ کھیڈے ہن۔ ٭ بھارت دے سبھ توں کامیاب ٹیسٹ کپتان جنہاں غیرملکی دھرتی اُتے 28 وچوں 11 میچ جتے ہن۔ ٭ سورو گنگولی صرف اکو-اک بلیباز اے، جس نے پہلی پاری وچ سینکڑا لگایا اتے اپنی آخری ٹیسٹ پاری وچ پہلی گیند نوں خارج کیتا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.wisdenindia.com/cricket-article/century-centuries-debut/139952|title=A century of centuries on debut|work=Wisden India|access-date=2017-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117025717/http://www.wisdenindia.com/cricket-article/century-centuries-debut/139952|archive-date=17 نومبر 2015|dead-url=yes|language=en|accessdate=2019-04-22|archivedate=2018-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180731041519/http://www.wisdenindia.com/cricket-article/century-centuries-debut/139952}}</ref> == کیپٹنسی ریکارڈ == {| class="wikitable" style="text-align:left؛ width:60٪؛" | colspan="7" style="text-align:center؛" | '''[[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ میچاں]] وچ کیپٹنسی ریکارڈ''' |- ! ستھان ! سپین ! میچ ! جتی ! لاپیؤ ! ٹائڈ ! ڈرا |- | گھر | 2000–2005 | 21 | 10 | 3 | 0 | 8 <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024؛class=1؛filter=advanced؛home_or_away=1؛orderby=won؛team=6؛template=results؛type=team|title=Team records &#124؛ Test matches &#124؛ Cricinfo Statsguru &#124؛ ESPN Cricinfo|publisher=Stats.espncricinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622102952/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024٪3Bclass٪3D1٪3Bfilter٪3Dadvanced٪3Bhome_or_away٪3D1٪3Borderby٪3Dwon٪3Bteam٪3D6٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dteam|archive-date=22 جون 2013|dead-url=no|access-date=7 جون 2012}}</ref> |- | دور | 2000–2005 | 28 | 11 | 10 | 0 | 7 <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024؛class=1؛filter=advanced؛home_or_away=2؛orderby=won؛team=6؛template=results؛type=team|title=Team records &#124؛ Test matches &#124؛ Cricinfo Statsguru &#124؛ ESPN Cricinfo|publisher=Stats.espncricinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622083059/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024٪3Bclass٪3D1٪3Bfilter٪3Dadvanced٪3Bhome_or_away٪3D2٪3Borderby٪3Dwon٪3Bteam٪3D6٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dteam|archive-date=22 جون 2013|dead-url=no|access-date=7 جون 2012}}</ref> |- | '''کل''' | '''2000–2005''' | '''49''' | '''21''' | '''13''' | '''0''' | '''15''' <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html؟class=1؛id=6؛type=team|title=Cricket Records &#124؛ Records &#124؛ India &#124؛ Test matches &#124؛ Most matches as captain &#124؛ ESPN Cricinfo|date=1 جنوری 1970|publisher=Stats.espncricinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301000322/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html؟class=1٪3Bid٪3D6٪3Btype٪3Dteam|archive-date=1 مارچ 2014|dead-url=yes|access-date=7 جون 2012}}</ref> |} {| class="wikitable" style="text-align:left؛ width:60٪؛" | colspan="13" style="text-align:center؛" | '''ٹیسٹ میچاں وچ کیپٹن وجوں کیریئر دا مختصر''' |- ! ستھان ! سپین ! میچ ! رن ! ایچئیس ! بیٹ اؤگ ! 100 ! Wkts ! بیبیائی ! باول اؤگ ! 5 ! سیٹی ! سٹریٹ |- | گھر | 2000–2005 | 21 | 868 | 136 | 29.93 | 2 | 3 | 1/14 | 78.00 | 0 | 24 | 0 <ref name="Stats.espncricinfo.com"/> |- | دور | 2000–2005 | 28 | 1693 | 144 | 43.41 | 3 | 2 | 2/69 | 193.00 | 0 | 13 | 0 <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/28779.html؟captain=1؛class=1؛filter=advanced؛orderby=default؛template=results؛type=allround؛|title=Cricket Records &#124؛ Records &#124؛ India &#124؛ Test matches &#124؛ Most matches as captain &#124؛ ESPN Cricinfo|publisher=Stats.espncricinfo.com|access-date=17 دسمبر 2012}}{{مردہ کڑی}}</ref> |- | '''کل''' | '''2000–2005''' | '''49''' | '''2561''' | '''144''' | '''37.66''' | '''5''' | '''5''' | '''2/69''' | '''124.00''' | '''0''' | '''37''' | 0 <ref name="Stats.espncricinfo.com" /> |} {| class="wikitable" style="text-align:left؛ width:60٪؛" | colspan="7" style="text-align:center؛" | '''[[اک دنا قومانتری|اک دنا قومانتری میچاں]] وچ کیپٹنسی ریکارڈ''' |- ! ستھان ! سپین ! میچ ! جتی ! لاپیؤ ! ٹائڈ ! N / R |- | [[بھارت|بھارت وچ]] (گھر) | 2000–2005 | 36 | 18 | 18 | 0 | 0 <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024؛class=2؛filter=advanced؛home_or_away=1؛orderby=won؛team=6؛template=results؛type=team|title=Team records &#124؛ One-Day Internationals &#124؛ Cricinfo Statsguru &#124؛ ESPN Cricinfo|publisher=Stats.espncricinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622091755/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024٪3Bclass٪3D2٪3Bfilter٪3Dadvanced٪3Bhome_or_away٪3D1٪3Borderby٪3Dwon٪3Bteam٪3D6٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dteam|archive-date=22 جون 2013|dead-url=no|access-date=7 جون 2012}}</ref> |- | دور | 2000–2005 | 51 | 24 | 24 | 0 | 3 <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024؛class=2؛filter=advanced؛home_or_away=2؛orderby=won؛team=6؛template=results؛type=team|title=Team records &#124؛ One-Day Internationals &#124؛ Cricinfo Statsguru &#124؛ ESPN Cricinfo|publisher=Stats.espncricinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622085545/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024٪3Bclass٪3D2٪3Bfilter٪3Dadvanced٪3Bhome_or_away٪3D2٪3Borderby٪3Dwon٪3Bteam٪3D6٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dteam|archive-date=22 جون 2013|dead-url=no|access-date=7 جون 2012}}</ref> |- | نرپکھّ | 1999–2005 | 59 | 34 | 23 | 0 | 2 <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024؛class=2؛filter=advanced؛home_or_away=3؛orderby=won؛team=6؛template=results؛type=team|title=Team records &#124؛ One-Day Internationals &#124؛ Cricinfo Statsguru &#124؛ ESPN Cricinfo|publisher=Stats.espncricinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622095039/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html؟captain_involve=2024٪3Bclass٪3D2٪3Bfilter٪3Dadvanced٪3Bhome_or_away٪3D3٪3Borderby٪3Dwon٪3Bteam٪3D6٪3Btemplate٪3Dresults٪3Btype٪3Dteam|archive-date=22 جون 2013|dead-url=no|access-date=7 جون 2012}}</ref> |- | '''کل''' | '''1999–2005''' | '''146''' | '''76''' | '''65''' | '''0''' | '''5''' <ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html؟class=2؛id=6؛type=team|title=Cricket Records &#124؛ Records &#124؛ India &#124؛ One-Day Internationals &#124؛ Most matches as captain &#124؛ ESPN Cricinfo|publisher=Stats.espncricinfo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161123180450/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/most_matches_as_captain.html؟class=2٪3Bid٪3D6٪3Btype٪3Dteam|archive-date=23 نومبر 2016|dead-url=yes|access-date=7 جون 2012}}</ref> |} {| class="wikitable" style="text-align:left؛ width:60٪؛" | colspan="13" style="text-align:center؛" | '''اک روزہ قومانتری کرکٹ وچ کیپٹن وجوں کیریئر دا مختصر''' |- ! ستھان ! سپین ! میچ ! رن ! ایچئیس ! بیٹ اؤگ ! 100 ! Wkts ! بیبیائی ! باول اؤگ ! 5 ! سیٹی ! سٹریٹ |- | گھر | 2000–2005 | 36 | 1463 | 144 | 43.02 | 2 | 16 | 5/34 | 30.87 | 1 | 14 | 0 <ref name="http"/> |- | دور | 2000–2005 | 51 | 1545 | 135 | 32.18 | 2 | 15 | 3/22 | 39.26 | 0 | 23 | 0 <ref name="http" /> |- | نرپکھّ | 2000–2005 | 60 | 2096 | 141 | 41.92 | 7 | 15 | 3/32 | 43.20 | 0 | 24 | 0 <ref name="http" /> |- | '''کل''' | '''2000–2005''' | '''147''' | '''5104''' | '''144''' | '''38.66''' | '''11''' | '''46''' | '''5/34''' | '''37.63''' | 1 | '''61''' | 0 <ref name="http" /> |} {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>سارو گنگولی<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px; align="center"; solid #D3D3D3;"|[[File:Sourav Ganguly closeup.jpg|250px]] |colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |- | جمن دیاڑ: || 8 جولاءی 1972 |- | جمن پوہ: || [[کلکتہ]] [[ھندستان]] |- |گن : || [[کرکٹ]] |- |بلے بازی دا انداز : || کھبے ہتھ نال |- |گیند بازی دا انداز : || کھبے ہتھ نال تیز آرام نال |- |کردار : || [[آلراؤنڈر]] |- |} == حوالے == {{refbegin}} ٭{{cite news|title=The magic of Indian cricket: cricket and society in India|last=Bose|first=Mihir|publisher=[[Routledge]]|year=2006|isbn=0-415-35691-1|ref=harv}} ٭{{cite news|title=Sourav Ganguly: the fire within|last=Daityari|first=Amrita|publisher=[[Rupa & Co.|Rupa & Company Publishers]]|year=2003|isbn=81-291-0143-2|ref=harv}} ٭{{cite news|title=Sourav Ganguly، the maharaja of cricket|last=Datta|first=Debashish|publisher=Niyogi Books|year=2007|isbn=81-89738-20-8|ref=harv}} ٭{{cite news|title=Dressing Room|last=Dubey|first=Abhishek|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd|year=2006|isbn=81-8419-191-X|ref=harv}} ٭{{cite news|title=Wisden Cricketers' Almanack|last=Engel|first=Matthew|publisher=John Wisden & Co Ltd|year=2006|isbn=978-0-947766-98-6|ref=harv}} ٭{{cite news|title=True Colours|last=Gilchrist|first=Adam|publisher=Pan Macmillian Australia|year=2008|isbn=978-1-4050-3922-2|ref=harv}} ٭{{cite news|title=The logics of globalization: studies in international communication|last=Kavoori|first=Anandam P.|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2009|isbn=0-7391-2184-7|ref=harv}} ٭{{cite news|title=Cricket World Cup '99 frozen|last=Mandhani|first=Pradeep|publisher=[[University of Michigan]]|year=2008|isbn=1-84353-197-6|ref=harv}} ٭{{cite news|title=Sourav Ganguly|last=Tiwari|first=Vinod|publisher=Manoj Publications|year=2005|isbn=81-8133-985-1|ref=harv}} ٭{{cite news|title=Ashes Diary 2001|last=Waugh|first=Steve|publisher=HarperCollinsPublishers|year=2001|isbn=0-7322-6444-8|ref=harv}} {{refend}} {{حوالے|2}} {{بھارتی ٹیسٹ کرکٹ کپتان}} {{معلومات کتب خانہ}} {{اک روزہ کرکٹ وچ 1000 رن بنانے والے بلے باز}} {{بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ دے صدور د‏‏ی فہرست}} {{100 یا اس تو‏ں زیادہ ٹیسٹ مقابلے کھیلنے بھارتی کرکٹ کھلاڑی}} {{2007ء عالمی کپ وچ بھارتی ٹیم}} {{2002ء چیمپینز ٹرافی وچ بھارتی ٹیم}} {{1999ء عالمی کپ وچ بھارتی ٹیم}} {{2003ء عالمی کپ وچ بھارتی ٹیم}} {{اے ٹی دے (فٹ بال کلب)}} {{سی تو‏ں بی دے صدور}} == حواشی == * {{cite news | last = Bose | first = Mihir | title = The magic of Indian cricket: cricket and society in India | year = 2006 | publisher = [[روٹلیج]] | isbn = 0-415-35691-1 | ref=harv }} * {{cite news | last = Daityari | first = Amrita | title = Sourav Ganguly: the fire within | year = 2003 | publisher = [[Rupa & Co.|Rupa & Company Publishers]] | isbn = 81-291-0143-2 | ref=harv }} * {{cite news | last = Datta | first = Debashish | title = Sourav Ganguly, the maharaja of cricket | year = 2007 | publisher = Niyogi Books | isbn = 978-81-89738-20-4 | ref=harv }} * {{cite news | last = Dubey | first = Abhishek | title = Dressing Room | publisher = Diamond Pocket Books (P) Ltd | year = 2006 | isbn = 81-8419-191-X | ref=harv }} * {{cite news | last = Engel | first = Matthew | title = Wisden Cricketers' Almanack | publisher = John Wisden & Co Ltd | year = 2006 | isbn = 978-0-947766-98-6 | ref=harv }} * {{cite news | last = Gilchrist | first = Adam | title = True Colours | publisher = Pan Macmillan Australia | year = 2008 | isbn = 978-1-4050-3922-2 | ref=harv }} * {{cite news | last = Kavoori | first = Anandam P. | title = The logics of globalization: studies in international communication | publisher = [[Rowman & Littlefield]] | year = 2009 | isbn = 978-0-7391-2184-9 | ref=harv }} * {{cite news | last = Mandhani | first = Pradeep | title = Cricket World Cup '99 frozen | publisher = [[یونیورسٹی آف مشی گن]] | year = 2008 | isbn = 978-1-84353-197-5 | ref=harv }} * {{cite news | last = Tiwari | first = Vinod | title = Sourav Ganguly | publisher = Manoj Publications | year =2005 | isbn = 81-8133-985-1 | ref=harv }} * {{cite news | last = Waugh | first = Steve | title = Ashes Diary 2001 | publisher = HarperCollinsPublishers | year = 2001 | isbn = 0-7322-6444-8 | ref=harv }} {{Refend}} == باہرلے جوڑ == {{کومنز}} * {{کرک انفو|id=28779}} * {{فیس بک|OfficialSCGanguly |Sourav Ganguly Official}} {{S-start-collapsible|header={{S-sports}}}} {{خانہ تعاقب| before=[[سچن تندولکر]] | title=[[بھارت دے کرکٹ کپتاناں د‏‏ی لسٹ]] | years=2000–2005 | after=[[راہول ڈریوڈ]] }} {{خانہ تعاقب| before=[[سچن تندولکر]] | title=[[بھارت دے کرکٹ کپتاناں د‏‏ی لسٹ]] | years=2000–2005 | after=[[راہول ڈریوڈ]] }} {{خانہ تعاقب| before=''Position started'' | title=[[کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز]] captain | years=2008 | after=[[برینڈن میکولم]] }} {{خانہ تعاقب| before=[[برینڈن میکولم]] | title=[[کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز]] captain | years=2010–2011 | after=[[گوتم گمبھیر]] {{خانہ تعاقب| before=[[Yuvraj Singh]] | title=[[Pune Warriors India]] captain | years=2012 | after=[[اینجلو میتھیوز]] }} }} {{Rail end}} {{S-start}} {{خانہ تعاقب| before=[[Jagmohan Dalmiya]] | title=[[Presidents of the Cricket Association of Bengal|President of the CAB]] | years=2015–present | after=[[برسر منصب]] }} {{خانہ تعاقب| before=C K Khanna | title=[[Presidents of the Board of Control for Cricket in India|President of the BCCI]] | years=2019–present | after=[[برسر منصب]] }} {{Rail end}} [[گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]] [[گٹھ:بنگالی ہندو]] [[گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کپتان]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارتی کرکٹ منتظمین]] [[گٹھ:پہلے ٹیسٹ میچ وچ سینچری بنانے والے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1999 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:گلیمورگن دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:لنکاشائر دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:نارتھیمپٹنشائر دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:کولکاتہ دے کھلاڑی]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:بھارتی اک دنا قومانتری کھڈاری]] [[گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری]] [[گٹھ:بنگالی لوک]] [[گٹھ:جم 1972]] [[گٹھ:Articles with hAudio microformats]] [[گٹھ:Pages with unreviewed translations]] [[گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری]] [[گٹھ:کھیڈاری]] [[گٹھ:ھندستانی کرکٹ کھیڈاری]] 2t9pwf5dvj5mtx3is36dochpahe7814 0 30792 702068 637396 2026-03-30T03:36:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702068 wikitext text/x-wiki {{معلومات قلعہ}} {{خانہ معلومات تاریخی مقام | name = قلعہ دراوڑ ایہ قلعہ دراوڑ بہاولپور تو‏ں 32 کلومیٹر دور واقع اے | native_name = | native_language = Urdu | image = File:Derawar Fort, Bahawalpur I.jpg | caption = اِبتداء وچ قلعہ دراوڑ بطور راجپوت قلعہ نويں صدی عیسوی وچ تعمیر ہويا | type = [[قلعہ]] | area = | built = نويں صدی عیسوی | architect = | architecture = | governing_body = | owner = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | coordinates ={{Coord|28|46|5|N|71|20|3|E|type:landmark_region:PK|display=inline, title}} | locmapin = Punjab Pakistan#Pakistan | map_caption = [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] وچ وقوع }} [[File:Darawar Fort.jpg|thumb|290px|قلعہ دراوڑ]] [[File:Derawar Fort 3 by gul791.jpg|thumbnail|290px]] '''قلعہ دراوڑ''' ([[انگریزی]]: Derawar Fort)، [[پنجاب، پاکستان]] دے [[ضلع بہاولپور]]، [[صحرائے چولستان]] وچ اک قدیم [[قلعہ]] اے۔ صحرائے چولستان وچ قلعہ دراوڑ دے چاݪی [[دمدما|دمدمے]] کئی میل تک نظر آؤندے نیں۔ [[کندھ|کندھاں]] دا دائرہ 1500 میٹر اے تے اوہناں دی بلندی 30 میٹر تک اے۔ == تریخ == دراوڑ قلعہ 9ویں صدی عیسوی وچ بھٹی قبیلے دے اک ہندو راجپوت حکمران رائے ججا بھٹی نے شہنشاہ راول دیوراج بھٹی نوں خراج تحسین پیش کرن لئی تعمیر کیتا سی۔<ref name="Khaliq2017">{{cite web |last1=Khaliq |first1=Fazal |title=Derawar Fort: a 9th century human marvel on the verge of collapse |url=https://www.dawn.com/news/1311657 |publisher=[[ڈان (اخبار)|Dawn]] |language=en |date=1 February 2017|quote=The Derawar Fort was built in the 9th century under the kingship of Rai Jajja Bhatti, a Hindu Rajput from Jaisalmir in Rajasthan state.}}</ref><ref name="dawn">{{citation|url=http://www.dawn.com/news/638006/derawar-fort-living-to-tell-the-tale|title=Derawar Fort – Living to tell the tale|date=20 June 2011 |publisher=Dawn}}</ref><ref name="DeraRawal">[http://www.dawn.com/news/1076549 Dawn News]</ref> ایہ قلعہ شروع وچ ڈیرا راول دے نام ناݪ جاݨیا جاندا سی، وقت گُزرن دے ناݪ موجودہ نام دراوڑ کہیا جاݨ لگ گیا۔ 18ویں صدی وچ اس قلعے اُتے بہاولپور دے مسلمان نواباں نے شہوترا قبیلے توں قبضہ کر لیا۔ بعد وچ ایہدی موجودہ شکل وچ 1732 وچ عباسی حکمران نواب صادق محمد نے تزئین و آرائش کیتی، لیکن 1747 وچ شکار پور وچ بہاول خان دی مصروفیات دی وجہ توں قلعہ اوہناں دے ہتھوں نِکݪ گیا۔ نواب مبارک خان نے 1804 وچ قلعہ واپس لے لیا۔ قلعے دی بوسیدہ کندھ دے کوݪ ملبے وِچوں 1000 سال پراݨے کیٹاپلٹ دے خول مِݪے سی۔<ref>{{cite news|last1=Gill|first1=Majeed|title=Centuries-old catapult shells found near Bahawalpur|url=http://www.dawn.com/news/1316036/centuries-old-catapult-shells-found-near-bahawalpur|access-date=23 February 2017|agency=Dawn|date=20 February 2017}}</ref> ریاست بہاولپور دے 12ویں تے آخری حکمران نواب صادق خان عباسی پنجم 1904 وچ قلعے وچ پیدا ہوئے سی۔ گوگل ڈوڈل نے پاکستان دے 75 ویں یوم آزادی اُتے قلعہ دراوڑ دا ڈوڈل لایا سی۔ گوگل دے مطابق، قلعہ پاکستانی موافقت تے قدیمیئت دی علامت اے۔ == ڈھانچا == ایہ قلعہ مٹی دیاں [[اِٹاں]] ناݪ بݨیا ہویا اک وسیع تے بصری طور تے شاندار مربع ڈھانچا اے۔ کندھاں دی لمبائی 1500 میٹر اے تے اوہناں دی بلندی 30 میٹر تک اے۔ چاݪی گوݪ [[دمدما|دمدمے]] نیں، ہر طرف دَس، جو 30 میٹر بلند نیں تے کئی میل تک صحراء دے پار نظر آؤندے نیں۔ == تزئین و آرائش == قلعے نوں بعد وچ ایہدی موجودہ شکل وچ 1732 وچ عباسی حکمران نواب صادق نے بحال کیتا سی۔ 2019 وچ [[پنجاب حکومت]] نے قلعہ دراوڑ دے تحفظ لئی 46 مِلیئن روپے دی رقم مختص کیتی سی۔ اہم کَم مکمل کر لیا گیا اے، جیہدے وچ قلعے دے باہر اناج دے اک [[گودام]] دا تحفظ، قلعے دے دمدمے دی اگلی تے جنوب مشرقی اطراف دے تباہ شدہ حصےآں دی انڈرپِننگ، کندھاں، چبوترے، دمدمے دے شمال مشرق وَل تھلے آݪی پٹی تے کندھاں، قلعے دا اندرلا حِصہ تے ڈھلوان فرش جیہڑا باراں دری دی طرف جاندا اے تے مرکزی دروازے ناݪ ملحق کندھاں شامل نیں۔ == مورتاں == <gallery> File:Darawar Fort.jpg File:Beautiful cloud formation during Sunset over Derawar Fort.jpg File:Night View of Derawar Fort.jpg File:Derawar Fort at Blue Hour by M Ali Mir 03.jpg </gallery> == ہور دیکھو == *[[چولستان]] *[[چولستان دے قلعے]] *[[شاہی قلعہ]] *[[قلعہ دراوڑ]] *[[قلعہ روہتاس]] == باہرلے جوڑ == *[http://www.mybahawalpur.com/bahawalpur-specials/derawar-fort-cholistan-desert.html Derawar Fort] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301043157/http://www.mybahawalpur.com/bahawalpur-specials/derawar-fort-cholistan-desert.html |date=2012-03-01 }} *[http://www.contactpakistan.com/ExplorePakistan/derawerfort.html ContactPakistan.com - دراوڑ فورٹ پیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150625011640/http://www.contactpakistan.com/ExplorePakistan/derawerfort.html |date=2015-06-25 }} *[http://www.defence.pk/forums/current-events-social-issues/51118-derawar-fort-large-square-fortress-pakistan.html Derawar Fort, The Large Square Fortress in Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214115613/http://www.defence.pk/forums/current-events-social-issues/51118-derawar-fort-large-square-fortress-pakistan.html |date=2011-12-14 }} == حوالے == {{حوالے}} {{پنجاب، پاکستان دے ثقافتی ورثہ تھاں}} {{پنجاب دے قلعے}} [[گٹھ:پاکستان دے قلعے]] [[گٹھ:پنجاب دے قلعے]] [[گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں]] t75n1cqmbnf6oefu2tf9fovgvm44y1x 0 48248 702123 697180 2026-03-30T11:13:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702123 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات عالم دین/عربی | فرقہ = [[اہل تشیع#اثنا عشری|اثناعشری]]<ref name="08RIYADH1283"/> }} '''نمر باقر النمر''' [[سعودی عرب]] دے اک مجتہد تے [[شیعہ]] عالم دین سن۔ [[1959]] چ سعودی عرب چ جمے۔ انہاں دی گرفتاری تے فیر پھانسی پاروں شیعہ تے سنی حکومتاں وچکار سفارتی تلخیاں سکھراں اتے پہنچ گئیاں۔<ref name="ThReut_Nimr_seek_state"/> نمر باقر النمر نواجوناں چ واہوا مقبول<ref name="08RIYADH1283"/><ref name="Guardian_Oct11biggestdemos"/> تے [[سعودی شاہی خاندان]] تے حکومت دے نقاد سن۔<ref name="08RIYADH1283"/> اُنہاں دے مطالبےآں چ [[سعودی عرب]] چ شفاف چوناں کرانا وی شامل سی۔<ref name="reaction">{{cite web | title=Saudi execution of Shia cleric sparks outrage in Middle East |url=http://www.theguardian.com/world/2016/jan/02/saudi-execution-of-shia-cleric-sparks-outrage-in-middle-east |work=[[The Guardian]]| date=2 January 2016}}</ref> انہاں نوں 2006ء میں گرفتار کیتا گیا، اپنی گرفتاری دے بارے چ انہاں دسیا کہ اس ویلے انہاں نوں <ref name="08RIYADH1283" /> ماریا کٹیا وی گیا۔ 2009ء چ انہاں نے سعودی حکومت اتے تنقید کیتی تے آکھیا جے [[سعودی عرب]] چ شیعاں نوں حق نئیں ملدے تے چڑھدے صوبےآں نوں وکھ ہو جانا چاہیدا اے۔<ref name="AP_Nimr_in_hiding" /><ref name="ThReut_Nimr_seek_state"/><ref name="AlAhramW_secession" />۔ اس دے جواب چ سعودی حکومت نے النمر تے 35 ہور بندےآں نوں پھڑ لیا۔<ref name="AP_Nimr_in_hiding"/><ref name="AI_Nimr_arrest_order"/> سنہ 2011ء تے 2012ء چ سعودی عرب چ ہون آلی کشیدگی دوران نمر نے مظاہرین نوں آکھیا کہ اوہ پولیس دیاں گولیاں دا جواب تشدد دے بجائے لفظاں دی گرج نال دین۔<ref name="Rasid_Nimr_nonviolence"/><ref name="AlAhramW_words_not_bullets"/> انہاں نے کشیدگی ودھن دی صورت چ تصادم دی پیش گوئی وی کر دتی سی<ref name="nimr_regime_topplable_22jan2012"/>۔''[[دی گارڈین]]'' اخبار نے النمر نوں اس جھیڑے دے آگو دے طور اتے دسیا اے۔<ref name="Guardian_Oct11biggestdemos"/> 8 [[جولائی]] 2012ء نوں پولیس نے اسدی لت چ گولی ماری تے گرفتار کر لیا۔ پولیس دا دعوی اے کہ گولیاں دے تبادلے چ گولی نمر دی لت چ لگی۔<ref name="SGazette_alNimrwounded" /><ref name="ThReut_alNimrwounded" /> پولیس نے ہزاراں لوکاں دے اس اکٹھ اتے وی فائر کھول دتا جو نمر دی گرفتاری اتے احتجاج کر رہیا سی۔ اس فائرنگ نال دو بندے اکبر الشخوری تے محمد الفلفل، مارے گئے۔<ref name="ThReut_alNimrwounded" /><ref name="awamia_muna_jabir_funeral" /><ref name="AJE_alNimrwounded" /> النمر نے بھک ہڑتال کر دتی تے آکھیا کہ اس اتے تشدد کیتا جا رہیا اے۔<ref name="AJE_alNimrwounded" /><ref name="alManar_alNimr_tortured" /><ref name="presstv_alNimr_hungerstrike" /> اشرق سنٹر فار ہیومن رائٹس نے نمر دی بھک ہڑتال اتے 21 [[اگست]] نوں ہرکھ وکھالیا، ہور اوہناں نے نمر تک اُسدے ٹبر دی رسائی لئی عالمی پدھر اتے کوششاں وی کیتیاں۔<ref name="alSharq_alNimr21Aug2012" /> 15 اکتوبر 2014ء نوں خصوصی جرماں دی عدالت نے اوہناں نوں [[سعودی عرب]] چ دوجے ملک دے اشارہ اتے گڑبڑ کرن، حکمراناں دی بے حکمی، تے سیکورٹی فوجاں دے خلاف ہتھیار چکن دے جرم چ سزائے موت دی سزا سنائی،<ref name="BBC20141015_alNimr_deathsentence" /> ایسے دن اُسدےے بھراء محمد النمر نوں سزائے موت دی جانکاری ٹویٹ کرن اتے گرفتار کر لیا گیا۔<ref name="BBC20141015_alNimr_deathsentence" /><ref name="AI_alNimr_deathsentence" /> مگروں 2 جنوری 2016ء نوں النمر نوں 46 ہور بندےآں نال سزائے موت دے دتی گئی۔<ref name="AJE_Nimr_executed" /> انہاں دی سزائے موت [[ایران]] تے [[مشرق وسطیٰ]] دے [[اہل تشیع]] نال ای لہندے دیساں تے فرقہ پرستی اتے یقین نا کرن آلے سنی لوکاں نے مذمت کیتی۔ سعودی حکومت نے ایہ وی اعلان کیتا کہ نمر دی لاش اسدے دے ٹبر دے حوالے نئیں کیتی جائے گی۔<ref>{{cite web|url=http://en.mehrnews.com/news/113310/Saudi-govt-secretly-buries-Sheikh-Nimr-s-body|title=Saudi govt. secretly buries Sheikh Nimr's body|date=3 January 2016|work=Mehr News Agency}}</ref> ==خاندانی پس منظر== نمر باقر آلنمر 1379ھ بمطابق 1968ء صوبہ قطیف کے شہر العوامیہ چ اک علمی تے دیندار ٹبر چ جمے۔ انہاں دے پیؤ دے چاچا آیت اللہ شیخ محمد بن ناصر آل نمر رحمہ اللہ ایسے ٹبر دی عالم دین سن تے اس خاندان چ گئی سرکڈویں عالم تے ذاکر ہوئے جنہاں چ اینہاں دے دادا الحاج علی بن ناصر آل نمر ذکر یوگ نیں۔ <ref name="aalmiakhbar.com">http://www.aalmiakhbar.com/index.php?mod=article&cat=naheedgalleryailanat&article=47626 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150328043918/http://www.aalmiakhbar.com/index.php?mod=article&cat=naheedgalleryailanat&article=47626 |date=2015-03-28 }}</ref> == دینی تعلیم، تدریس و علمی خدمات == انھاں نے ابتدائی تعلیم العوامیہ وچ مکمل کرنے دے بعد سنہ 1400ھ (1989ء) نو‏‏ں انقلاب اسلامی نو‏‏ں بہتر سمجھنے تے اعلیٰ دینی تعلیم دے حصول د‏‏ی غرض تو‏ں [[اسلامی جمہوریہ]] ایران ہجرت د‏‏ی تے تہران دے حوزہ علمیہ حضرت قائم(عج) وچ حاضر ہوئے جو ايس‏ے سال آیت اللہ [[سید محمد تقی]] مدرسی نے تاسیس کيتا سی۔ نمر نے حوزہ علمیہ حضرت قائم (عج) وچ 10 سال تک تعلیم جاری رکھی تے اس دے بعد شام وچ حوزہ علمیہ سیدہ زینب سلام اللہ علیہا پہنچے تے اوتھ‏ے تعلیم جاری رکھی۔ انھاں نے اصول الفقہ وچ اصول المظفر، رسالے [[شیخ انصاری]] تے [[آخوند خراسانی]] د‏‏ی کتاب [[کفایۃ الاصول]] دے نال نال علم [[فقہ]] وچ [[شہید اول]] د‏‏ی کتاب [[اللمعۃ الدمشقیہ]]، خوانساری د‏‏ی کتاب جامع المدارک، شیخ انصاری د‏‏ی کتاب المکاسب تے سید حکیم د‏‏ی کتاب مستمسک عروۃ الوثقی مکمل کرلئی- انھاں نے اس عرصے وچ کئی نامور ایرانی، عراقی، شامی تے افغانی علما تو‏ں فیض حاصل کيتا تے مشہد وچ وی کافی عرصے تک آیت اللہ شیرازی دے درس وچ حاضر ہوئے جدو‏ں کہ قم وچ وی درس اخلاق دے مراتب طے کیتے جس دے بعد انہاں نو‏ں علمی مراکز وچ تدریس د‏‏ی اجازت مل گئی۔<ref name="aalmiakhbar.com" /> آیت اللہ نمر باقر النمر حوزات علمیہ دے نمایاں ترین استاداں وچ شمار ہُندے سن تے ایران تے شام وچ وی لمعہ، جامع المدارک، مستمسک العروۃ الوثقی تے شہید آیت اللہ محمد باقر الصدر د‏‏ی کتاب الحلقات د‏‏ی تدریس کردے رہے تے کئی سالاں تک تہران تے دمشق وچ حوزہ علمیہ حضرت قائم(عج) دے منتظم رہے تے انہاں مراکز د‏‏ی ترقی وچ شاندار کردار ادا کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="aalmiakhbar.com" /> انھاں نے سعودی عرب جاک‏ے العوامیہ وچ مذہبی مرکز "الامام القائم (عج)" د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس مرکز دا سنگ بنیاد 2001ء وچ رکھیا گیا۔<ref name="aalmiakhbar.com" /> اخلاقی حوالے تو‏ں نہایت اعلیٰ خصلتاں دے مالک نيں تے دینی اقدار دے تحفظ دے حوالے تو‏ں کسی قسم د‏‏ی سودے بازی دے قائل نئيں نيں تے ایہ خصلتاں آل سعود د‏‏ی فاسد تے ظالم ملوکیت دے خلاف انہاں د‏‏ی جہادی تحریک وچ نمایاں ني‏‏‏‏ں۔<ref name="aalmiakhbar.com" /> آیت اللہ نمر سعودی عرب دے اندر تے خطے د‏‏ی سطح اُتے گرد و پیش دے حالات دا بخوبی ادراک رکھدے نيں جس دے باعث انہاں دا نظریہ علاقائی تے بین الاقوامی حالات دے حوالے تو‏ں مدلل تجزیئے اُتے مبنی اے تے اوہ خود کہندے نيں کہ ایہ سب کچھ قرآن تے اہل بیت (ع) دے نال مسلسل تعلق دا نتیجہ ا‏‏ے۔<ref name="aalmiakhbar.com" /> == مذہبی کیرئیر == النمر 2008ء یا پہلے تو‏ں ہی [[العوامیہ]] وچ [[اہل تشیع|شیعہ]] شیخ سن <ref name="08RIYADH1283" />۔ انہاں نے 10 سال[[تہران]] تے [[شام]] وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ پہلے آیت اللہ [[محمد حسین شیرازی]] تے فیر {{as of|2008|lc=y}}، آیت اللہ [[Mohammad Taqi al-Modarresi]] د‏‏ی [[تقلید]] کردے رہے<ref name="08RIYADH1283" />۔ ایہ دونے شیعہ عالم ایران تے عراق وچ چلنے والی شیعہ تحریکاں دے اہ‏م ترین رہنماواں وچو‏ں سن تے انہاں نے عراق تے ایران د‏‏ی شیعی سیاسی نظریات وچ اپنا اہ‏م ترین کردار ادا کيتا – تے آیت اللہ محمد حسین شیرازی نے ” فقہا اسلامی د‏‏ی حکومت ” دا نظریہ پیش کيتا سی جو [[آیت اللہ خمینی]] دے ” [[ولایت فقیہ]]” تو‏ں ملدا جلدا سی لیکن اس وچ فقہا ہی پارلیمنٹ تشکیل دیندے نيں تے انہاں دا انتخاب عوام کردے ني‏‏‏‏ں۔<syntaxhighlight lang=""></syntaxhighlight> {{As of|2008}} وچ اوہ [[صوبہ الشرقيہ|Eastern Province]] د‏‏ی شیعہ کمیونٹی دے دونے سیاسی گروپاں [[Islahiyyah]] (شیرازی) تے [[Hezbollah Al-Hejaz]] (سعودی حزب اللہ) تو‏ں آزاد ہوئے گئے <ref name="08RIYADH1283" />۔ نمر عوامیہ وچ 2009ء یا اس تو‏ں وی پہلے تو‏ں نماز جمعہ د‏‏ی امامت وی کراندے سن ۔<ref name="AP_Nimr_in_hiding" /> ==انہاں دے دیس دی علاقائی اہمیت== نمر باقر النمر [[سعودی عرب]] دے مشرقی صوبے [[عوامیہ]] نال تعلق رکھدے سن، اس صوبے دا [[راجگڑھ]]” [[دمام]] ” اے تے اس صوبے دا اکو سمندری رستہ [[خلیج فارس]] نال ملتا اے جتھوں [[ایران]] نالاس دی سرحد ملتی اے جدوںکہ پنچ ملکاں نال اس صوبے دی زمینی سرحد ملدی اے انہاں چ [[عراق]] ، [[کویت]] ، [[اومان]] ، [[متحدہ عرب امارات]] تے [[قطر]] شامل نیں – ایتھے ای ” جسر فہد الملک ” پلاں دا اک سلسلہ جس نال [[بحرین]] تے عوامیہ وچکار لنک تعمیر کیتا گیا اے تے ایتھے ای کنگ فہد انٹرنیشنل ائرپورٹ وی اے ، عوامیہ صوبے دی اک ہور وڈی اہمیت ایہ وے کہ اس صوبے چ [[سعودی عرب]] دے تیل دے سب توں وڈے پنڈھار موجود نیں تے ایتھے ای سعودی عرب دی کیمیکل انڈسٹری وی اے جو دنیا ی کجھ وڈیاں انڈسٹریاں چ گنی جاندی اے۔ ایداں ایہ صوبہ سٹریٹجک تے [[سعودی عرب]] دی مالیاتی ریڑھ دی ہڈی کہیا جاسکتا اے ==شیعہ آبادی تے اینہاں دیاں محرومیاں== [[سعودی عرب]] دے حاکم اس صوبے چ اپنے لئی سبتوں وڈا خطرہ شیعہ آبادی نوں سمجھدے نیں جہڑی اس صوبے دی وڈی گنتی اے سعودی عرب بنن توں پہلوں ایہ علاقہ ” الاحصاء ” آکھواندا سی تے اس چ [[بحرین]] تک دا علاقہ شامل سی– تے شیعہ آبادی دا گڑھ تے اینہاں دیاں سرگرمیوں دا ہیڈ کوارٹر ” القطیف ” اے تے ایہ سعودی کیمکل انڈسٹری ، [[خلیج فارس ]] تے آئل انڈسٹری دے عین وچکار اے – [[شیعہ]] سعودی آبادی دا 15 فیصد نیں تے اک آنکڑے دے مطابق سعودی واسیاں چ 20 لکھ لوک شیعہ مذھب رکھتے نیں تے اینہاں دی اک وڈی گنتی [[مدینہ|مدینہ المنورہ]] تے [[مکہ|مکّہ]] چ وی وسدی اے – آل سعود دے جد ابن سعود جس نے [[سعودی عرب]] دی نیہہ رکھی نے 1913ء چ الاحصاء اتے قبضہ کیتا تے اس دا ناں ” الشرقیہ عوامیہ ” رکھ دتا –ایہ مل [[حجاز]] ، [[نجد]] تے [[یمن]] دے کجھ حصّےآں اتے قبضےآں وانگ ” پرامن قبضہ ” نئیں سی بلکہ ایتھے وڈی پدھر اتے قتل تے غارت گری ، لوٹ مار ہوئی ، عورتاں دی عصمت دری کیتی گئی ، قطیف نوں جلادتا گیا ، شیعہ تے چارے سنی مسلکاں دیاں عبادت گاہاں اتے مل مار لیا گيا تے اوتھے ” وہابی علماء ” لا دتے گئے تے سوائے ” وہابیت ” دے باقی سب مسلکاں اتے پابندی لادتی گئی۔<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Shia_Islam_in_Saudi_Arabia</ref> ==سیاسی تحریکاں== سعودی عرب دے چڑھدے صوبے عوامیہ تے اسدے گڑھ ” قطیف ” چ” [[سعودی عرب]] ” دے خلاف ہمیشہ توں مزاحمتی تحریک موجود رہی اے تے ایتھے دے لوکاں چ سعودی حکومت دے نال ٹکراؤ وی موجود رہیا اے تے ایتھے ” آل- سعود ” دے خلاف تحریک [[ایران]] چ شیعہ اسلامی انقلاب آن توں بوہت پہلے موجود سی ، اس تحریک مزاحمت دا واضح تے بھرواں وکھالا 1978ء چ ہویا جدوں قطیف چ 60 ہزار توں ودھ شہریاں نے سعودی حکومت دے خلاف احتجاجی مظاہرے نال تحریک دا آغاز کردتا ، تے اس تحریک دا مڈھلہ مطالبہ سعودی عرب چ بادشاہت دا خاتمہ ، پارلیمانی ڈیموکریسی اپنان تے مشرقی صوبے دی شہری آبادی دے حقاں اتے لگی پابندیاں نوں چکنا سی ، ایہ احتجاج جدوں پھیلن لگا تے شاہ فہد نے مشرقی صوبے دی احتجاجی عوام نال کوئی مذاکرات کرن دی بجائے اوتھے سعودی فوجاں بھیج دتیاں ، زبردست کریک ڈاؤن ہوای ، وڈے پیمانے اتے گرفتایاں ہوئیاں ، موتاں وی ہوئیاں تے وقتی طور اتے سیاسی مزاحمتی تحریک دب گئی تے اس دی تھاں پرتشدد تے اسلحہ بند مزاحمت نے لے ل‏ئی۔ اک تنظیم ” الثورۃ االسلامیہ ” سامنے آئی تے اک ” حزب الحجاز ” سامنے آئی ، ان دا مرکز کربلاء [[عراق]] سی تے عراقی شیعہ مراجع المدرسی شیرازی اس دے دماغ سمجھے جارہے سن پر 80ء دے دہاکے چ 86ء شاہ فہد نے ریفارمسٹ شیعہ لیڈراں نال مذاکرات شروع کیتے تے شیخ سافر دی آگوائی چ اک گروہ سامنے آیا جس نے سعودی حکمراناں تے شیعہ آبادی وچکار تعلقات نوں بہتر بنان دے راہ اتے سفر شروع کیتا پر ایہ سلسلہ بوہتی دیر قائم نئیں رہیا ، اس دوران مشرقی صوبے دے اندر ” بادشاہت دے خلاف ، انسانی حقاں تے جمہوریت لئی تحریک چ شدت آگئی تے اس وار مشرقی صوبے عوامیہ دے اندر اس تحریک دی آگوائی اک ہور شیعہ عالم نمر باقر النمر دے ہتھ چ سی۔ == سیاسی جد وجہد == {{بے حوالہ}} شیخ باقر النمر 2000ء وچ ” [[بہار عرب]] ” تحریک دے تناظر وچ سعودی مشرقی صوبے وچ جاری ہونے والے ” انتفاضہ ” دے سب تو‏ں مقبول لیڈرسن ۔ شیخ باقر النمر سعودی عرب وچ پارلیمانی جمہوریت تے فقہا د‏‏ی سینٹ تو‏ں مل ک‏ے بننے والے اک مخلوط سیاسی نظام د‏‏ی حمایت کردے سن، اوہ سعودی بادشاہت دے خاتمے، اسلامی جمہوریہ حجاز د‏‏ی تشکیل دے قائل سن تے مشرقی صوبے دے عوام د‏‏ی سیاسی، مذہبی، ثقافتی، معاشی آزادی دے علمبردار سن اوہ سعودی عرب نو‏‏ں امریکی سامراجی بلاک تو‏ں واپس لیانے دے خواہش مند سن شیخ باقر النمر عراق، ایران، شام تے ترکی وچ شامل ” کرد” علاقےآں نو‏‏ں ملیا ک‏ے ” آزاد خود مختار کرد ریاست ” دے قیام د‏‏ی حمایت کردے سن ۔ اپنے نظریات دے اعتبار تو‏ں انہاں نو‏‏ں ” یوٹوپیائی اسلامی سوشلسٹ ” کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اوہ ” تعلیم، صحت، روزگار، رہائش سمیت سماجی سروسز د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں ریاست د‏‏ی ذمہ داری قرار دیندے سن ۔ شیخ باقر النمر انہاں شیعہ عرب وچ شامل سن جنھاں نے ” انقلاب ایران ” نو‏‏ں آزادی د‏‏ی راہ وچ اک مثبت تبدیلی دے طور اُتے دیکھیا سی تے اوہ اس تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ == گرفتاری تو‏ں پہلے د‏‏ی تقریر == اپنی گرفتاری تو‏ں پہلے انھاں نے قطیف د‏‏ی مسجد وچ اک تقریرکيت‏ی سی جس دا اردو ترجمہ درج ذیل ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی [[سزائے موت]] د‏‏ی وجہ وی ایہی تقریر قرار دتی جا رہی ا‏‏ے۔ <blockquote>الحمد للہ [[رب العالمین]] والصلوات والسلام علی سید المرسلین و علی عترتہ اہل بیتہ وسلم اما بعدہ! گزشتہ سو سالاں تو‏ں سانو‏ں ظلم، جور، ناانصافی، ڈرائے دھمکائے جانے دا سامنا اے ۔ آپ جداں ہی اس دنیا وچ آندے نيں ايس‏ے وقت تو‏ں اس ظلم، جور، تعدی، ناانصافی تے ڈرائے دھمکائے جانے دے نال بدسلوکی آپ دا مقدر بنادی جاندی اے ۔ ہم ڈر تے خوف دے ماحول وچ اکھاں کھولدے نيں تے ایہ خوف اِنّا ہُندا اے کہ اسيں دیواراں تو‏ں وی خوف کھاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہم وچو‏ں کوئی ایسا نئيں اے جو اس ظلم، جور، تعدی، ناانصافی تے خوف تو‏ں آشنا نہ ہوئے جس دا سانو‏ں اس ملک وچ سامنا ا‏‏ے۔ میری عمر 55 سال ہوچک‏ی یعنی وچ عمر رواں د‏‏ی نصف صدی تو‏ں زیادہ سفر کرچکيا لیکن وچ اپنی پیدائش تو‏ں لے ک‏ے اج تک اس ملک وچ کدی خود نو‏‏ں محفوظ و مامون خیال نئيں کرسکیا۔ آپ اُتے ہمیشہ کوئی نہ کوئی الزام، دشنام، تہمت دھر دتی جاندی ا‏‏ے۔ آپ ایتھ‏ے ہمیشہ خطرات وچ گھرے ہوئے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ جب مینو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تاں اس صوبے (عوامیہ ) دے سٹیٹ سیکورٹی افسر نے میرے سامنے برملا کہیا۔ تم جِنّے وی شیعہ ہوئے لازم اے کہ توانو‏‏ں قتل کر دتا جائے۔ یہ اے انہاں دا فلسفہ زندگی، ایہ اے انہاں د‏‏ی منطق۔ یہ گل کوئی تے نئيں کہہ رہیا بلکہ ساڈے صوبے دا سٹیٹ سیکورٹی افسر کہہ رہیا ا‏‏ے۔ وہ ہر وقت وڈے قتل عام دا منصوبہ بنا‏تے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ہم ایتھ‏ے موجود نيں، مرحبا! آئیاں وڈے شوق تو‏ں سانو‏ں قتل کیجئے۔ اپنے اقدار دے دفاع دے لئی ساڈے خون دا ں ذرانہ تاں بہت ہی ہلکی قیمت اے جو اسيں چکانے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ ہم موت تو‏ں ڈرنے والے لوک نئيں نيں، اسيں تاں ” شہادت ” د‏‏ی آرزو رکھنے والے لوک ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ماہ پہلے اس صوبے دے نوجواناں دے دلاں وچ ” عزت و تکریم ” د‏‏ی شمع روشن ہوئے گئی – انہاں نے مشعل حریت فروزاں د‏‏ی – لوک گلیاں وچ نکل آئے تے انہاں نے اصلاحات، عزت نفس د‏‏ی بحالی تے آزادی دا مطالبہ کيتا۔ ان وچ اوہ لوک وی جنھاں نے 16 سال قید کٹی سی۔ جب گلف کونسل د‏‏ی افواج نے سعودی افواج د‏‏ی قیادت وچ بحرین اُتے دھاوا بولا تاں اس وقت ایتھ‏ے اُتے جو احتجاج شروع ہويا سی تاں زیادہ تو‏ں زیادہ گرفتاریاں تے تشدد ہويا سی، تاں کس نے اس کشیدگی تے تناؤ نو‏‏ں جنم دتا سی؟ عوامیہ وچ کشیدگی و تناؤ سعودی حکومت نے پیدا کيتا نہ کہ عوام نے۔ ہم پرانے تے نويں قیدیاں دا دفاع جاری رکھن گے۔ ہم انہاں دے نال کھڑے رہن گے۔ چاہے ہماریا [[خون بہا]] دتا جائے، اسيں پروا نئيں کرن گے۔ ہم بحرین دے نال یک جہ‏تی جاری رکھن گے۔ بحرین د‏‏ی عوام ساڈی اپنی اے، اسيں انہاں دے اہل ني‏‏‏‏ں۔ جے بحرین دے اندر سعودی قیادت وچ فوجی مداخلت نہ وی ہُندی تب وی اسيں بحرین د‏‏ی عوامی جدوجہد تو‏ں اظہار یک جہ‏تی جاری رکھدے تے انہاں دے نال کھڑا ہونا ہماریا فرض سی۔ ہم انہاں نو‏‏ں کِداں تنہا چھڈ داں جدو‏ں کہ انہاں اُتے سعودی افواج ظلم کر رہ‏ی ہون، انہاں دا قتل کر رہ‏ی ہون، انہاں د‏‏ی عورتاں تو‏ں بدسلوکی کيتی جاندی ہوئے تے انہاں د‏‏ی دولت د‏‏ی پرت مار د‏‏ی جا رہی ہوئے۔ سعودی حکومت کہندی اے کہ اسيں اک غیر ملک دے اشارے اُتے ایہ سب کچھ ک‏ر رہ‏ے نيں ،وہ اسيں اُتے تشدد دے جواز دے لئی ایہ غلط الزام تراشتی اے تے غیر ملک تو‏ں اکثر انہاں د‏‏ی مراد ایران ہُندا ا‏‏ے۔ ماں اس الزام دا جواب تریخ تو‏ں داں گا۔ 1978ء دا سال سی جدو‏ں عوامیہ صوبے دے لوک اپنی عزت نفس د‏‏ی بحالی دے لئی اٹھیا کھڑے ہوئے سی تے اس وقت سعودی فوج قطیف اُتے ٹُٹ پئی سی۔ یہ انتفاضہ، آزادی د‏‏ی تحریک دسمبر 1978ء وچ شروع ہوئی سی جدو‏ں شاہ ایران د‏‏ی حکومت حالے قائم سی، ایران وچ انقلاب نئيں آیا سی تے ایہ اس انقلاب دے آنے تو‏ں چار ماہ پہلے دا قصّہ سی۔ کیہ ہویا سی، لوک [[امام حسین]] دا [[تعزیہ]] دا [[جلوس]] لےک‏ے جا رہے سن، ایہ کوئی سیاسی یا دفاعی معاملہ نہ سی لیکن سیکورٹی فورسز نے انہاں اُتے حملہ کر دتا تے اس طرح تو‏ں اک ” محاذ آرائی ” شروع کردتی گئی –لوک اپنی حرمت، عقیدے تے عزت دا دفاع ک‏ر رہ‏ے سن، اس رات انہاں نے 100 افراد پکڑے تے ایہ سب ” انقلاب ایران ” تو‏ں بہت پہلے، شاہ ایران د‏‏ی حکومت دے گرنے تو‏ں چار ماہ پہلے ہويا سی تاں اوہ کِداں ” بیرونی مداخلت دا الزام دے سکدے نيں؟“ آپ نو‏‏ں اپنے اُتے خود شرم آنی چاہئیے۔ سعودی حکومت کہندی اے :- جے احتجاج ختم نہ ہويا تاں آہنی ہتھو‏ں تو‏ں نمٹا جائے گا۔ آپ 40 / 50 سالاں تو‏ں کمزور و ضعیف لوکاں دے نال انہاں آہنی ہتھو‏ں تو‏ں نمٹ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ہم کہندے نيں کہ جے کوئی بیرونی ملک آپ دے ایتھ‏ے مداخلت کر رہیا اے تاں اس سپ دا سر آپ اٹھنے تو‏ں پہلے کچل کیو‏ں نئيں دیندے؟ جے ایہ سب ایران کر رہیا اے تاں جاواں، اس اُتے حملہ کر دتیاں۔ ہماریا ایران یا کسی تے ملک تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے، اسيں اپنی لڑائی خود لڑ رہے نيں، اسيں اپنی اقدار تو‏ں جڑے نيں (جو کسی تو‏ں مستعار نئيں لی ہوئیاں ) اسيں انہاں دا دفاع کرن گے – اگرچہ سرکاری میڈیا ساڈے موقف نو‏‏ں کتنا ہی مسخ کیو‏ں نہ کرے۔ یہ دفاع اسيں تشدد تو‏ں نئيں بلکہ اپنے عزم، عقیدے، صبر و تحمل تو‏ں کرن گے تے انہاں تو‏ں آپ نو‏‏ں شکست دین گے، ناانصافی دے خلاف ساڈی جدوجہد جاری رہے گی تے اسيں سرنڈر نئيں کرن گے۔ زیادہ تو‏ں زیادہ آپ سانو‏ں ماردین گے۔ ہم اللہ د‏‏ی راہ وچ شہادت پانے نو‏‏ں خوش آمدید کدرے گے۔ اک آدمی جدو‏ں مرجاندا اے تاں زندگی ختم نئيں ہُندی بلکہ [[حقیقی زندگی]] دا آغاز تاں تب ہی ہُندا اے یا تاں اسيں اس دھرتی اُتے ” فرد آزاد ” د‏‏ی طرح رہن گے یا اک مرد پاکباز د‏‏ی طرح مرجاواں گے تے اس دھرتی وچ ہی اک پاکباز د‏‏ی طرح دفن ہون گے، ساڈے پاس اس دے سوا تے کوئی راستہ نئيں ا‏‏ے۔</blockquote> سعودی ویکی لیکس د‏‏ی اک امریکی سفارٹی کیبل دے مطابق شیخ باقر نمر النمر نو‏‏ں ” ایرانی ایجنٹ ” کہلوانے یا ” ایران نواز ملّا ” کہلانے اُتے سخت اعتراض سی۔<ref>[https://wikileaks.org/plusd/cables/…%20To%20listen%20speech%20of%20Sheikh%20Baqir%20Al-Nimr%20visit%20this%20link%20:%20https://www.youtube.com/watch?v=8bRh_-CkBgE%20To%20read%20more%20about%20Sheikh%20please%20visit%20link%20:%20 Full-text search<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==قومانتری رد عمل== ===بیان=== عباس شمائل زیدی نے شیخ باقر النمر دی موت اتے تبصرہ کردے ہوئے آکھیا: :A Man with Courage, who spat on the faces of Al Saud and left this world with pride and honour! اک بہادر شخص جس نے آل سعود دے چہرےآں اتے تھک دتا تے اس دنیا توں عزت تے وقار نال چلا گیا تے فیر نمر باقر دی تقریر توں اک جملہ لیکے درج کیتا :“We either live in this land as free men, or be killed and be buried in this land as pious men” سانوں جاں تے اک آزاد بندے وانگ اس دھرتی اتے جینا چاہدا ، تے جاں فیر پاکباز بندے وانگ ماریا تے اس دھرتی چ دفن ہونا چاہدا ۔ {{Infobox religious biography | name = نمر باقر النمر | native_name = نمر باقر آل نمر | native_name_lang = ar | image = | caption = شیخ نمر دا خاکہ | religion = [[اہل تشیع#اثنا عشری|اثناعشری]]<ref name="08RIYADH1283" /> | school = محمد حسینی شیرازی، محمد تقی المدرسی<ref name="08RIYADH1283" /> | lineage = | denomination = [[اہل تشیع]] | other_name = {{Plainlist| * نمر النمر }} | nationality = [[سعودی عرب]] | ethnicity = عرب | birth_name = | birth_date = 1959 | birth_place = [[سعودی عرب]] | death_date = 2 جنوری 2016 (عمر 56 یا 57) | death_place = سعودی عرب | resting_place = | resting_place_coordinates = | location = | title = [[آیت اللہ]] | predecessor = | successor = | education = [[ایران]]، [[سوریہ]]<ref name="08RIYADH1283" /> | initiation = | previous_post = | last_post = Friday Prayers leader, [[al-Awamiyah]]<ref name="AP_Nimr_in_hiding" /><ref name="nimr_regime_topplable_22jan2012" /> | post = | website = {{URL|www.sknemer.com}} }} === احتجاج === نمر دے عدالتی قتل دے خلاف دنیا دے کئی دیساں چ احتجاج کیتے گئے [[ایران]] دے سیاسی تے دینی حلقےآں نے شدید مذمت کیتی (تےایران نے سعودیہ نال سفارتی تعلقات ختم کرن دا اعلان کردتا)، <ref>http://www.theguardian.com/world/live/2016/jan/02/middle-east-condemns-saudi-execution-of-shia-cleric-live</ref><ref name=independent2>http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/nimr-al-nimr-execution-iranian-cleric-says-death-penalty-will-bring-down-the-saudi-arabias-ruling-a6793681.html</ref><ref name=presstv1>http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/02/444213/Nimr-Saudi-Arabia-Qatif-Shia-cleric-/</ref><ref name=rt1 /><ref name=fars1>http://en.farsnews.ir/newstext.aspx?nn=13941012001441</ref><ref>http://theiranproject.com/blog/2016/01/02/nimrs-execution-sparks-angry-reaction-from-shia-sunni-senior-clerics/</ref><ref>http://presstv.ir/Detail/2016/01/02/444201/Iran-Makarem-Shirazi-NouriHamedani-SafiGolpaygani-Nimr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105031615/http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/02/444201/Iran-Makarem-Shirazi-NouriHamedani-SafiGolpaygani-Nimr/ |date=2016-01-05 }}</ref><ref name=reuters1>http://www.reuters.com/article/us-saudi-security-idUSKBN0UG03B20160102</ref> [[عراق]] دیاں عوامی تے مڈہبی شخصیتاں،<ref name=rt1>https://www.rt.com/news/327705-nimr-execution-saudi-crime/</ref><ref name=reuters1 /><ref>http://en.abna24.com/service/middle-east-west-asia/archive/2016/01/02/728110/story.html</ref><ref name=telegraph1 /><ref name=independent>http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/nimr-al-nimr-execution-protesters-tear-gassed-in-bahrain-after-saudi-arabia-carries-out-death-a6793761.html</ref> فلسطین،<ref name=fars1 /> [[حزب اللہ]]<ref>http://english.irib.ir/news/item/220883-lebanon-s-hezbollah-slams-nimr-execution-as-assassination</ref> تے [[لبنان]] دیاں ہور شیعہ تنظیماں،<ref name=rt1 /><ref name=telegraph1 /> [[بحرین]]<ref name=independent /> تے [[سعودی عرب]] دے شیعہ آگواں،<ref name=presstv1 /> یمن دے انصار اللہ ،<ref name=rt1 /><ref name=presstv2>http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/02/444158/Bahrain-Saudi-Arabia-protest-Sheikh-Nimr-execution/</ref> [[پاکستان]] دے اہل تشیع،<ref name=presstv2 /> [[بھارت]] دے اہل تشیع<ref name=telegraph1>http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/12077919/Saudi-Arabia-beheadings-highest-in-two-decades.html</ref> [[جرمنی]] دے کجھ حکومتی عہدےداراں،<ref name=telegraph1 /><ref>http://presstv.ir/Detail/2016/01/02/444218/Germany-Saudi-Arabia-Nimr-execution/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106020444/http://www.presstv.ir/Detail/2016/01/02/444218/Germany-Saudi-Arabia-Nimr-execution/ |date=2016-01-06 }}</ref> [[برطانیہ]]<ref name=telegraph1 /> تے [[یورپ]]<ref>http://eeas.europa.eu/statements-eeas/2016/160102_01_en.htm</ref> تے انسانی حقاں دیاں قومانتری تنظیماں<ref name=rt1 /><ref name=telegraph1 /> کجھ قومانتری تنظیماں نے اس عدالتی فیصلے نوں دھوکھا تے سیاسی فیصلہ قرار دتا اے۔<ref>{{cite web |author= | url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-35214536 |title= Sheikh Nimr al-Nimr: Anger at execution of top Shia cleric | publisher= BBC World News | date= January 3, 2016| accessdate=January 3, 2016}}</ref><ref>{{cite web |author= | url=https://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2016/Jan-02/329939-saudi-execution-of-shiite-sheikh-political-amnesty.ashx|title= Saudi execution of Shiite sheikh political-Amnesty | publisher= The Daily Star Lebanon | date= January 2, 2016| accessdate=January 3, 2016}}</ref> پر [[عرب امارات]] تس [[بحرین]] دیاں حکومتوں تے [[الازہر]] دے سنی عالماں دی انجمن نے اس سزا دی حمایت کیتی اے۔<ref name=telegraph1 /> ==مقبولیت == امریکی سفارت کار نے 2008ء چ نمر دے مقامی طور اتے مشہور ہون متعلق بیان دتا سی۔<ref name="08RIYADH1283"/> [[دی گارڈین]] نے اپنے تجزیہ چ لکھیا کہ 2011ء تے 2012ء چ نمر، شیعہ نوجواناں چ سب توں مشہور شیعہ عالم بن گئے سن۔ <ref name="Guardian_Oct11biggestdemos"/ 2012ء قطیف احتجاج چ ہزاراں لوکاں نے نمر دا ساتھ دتا، جس وجہ توں جولائی 2012ء چ اینہاں نوں گرفتار کیتا گیا۔<ref name="ThReut_alNimrwounded" /> == 2004ء تے 2006ء دیاں گرفتاریاں == 2004ء نوں نمر نوں کئی دناں تک حراست چ رکھیا گیا۔<ref name="AJE_alNimrwounded" /> 2006ء چ النمر نوں گرفتار کیتا گيا تے حراست چ اینہاں نوں ماریاکٹیا گیا۔ ال عوامیہ دے رہائشیاں نے اس دی رہائی لئی مہم چلائی،<ref name="08RIYADH1283"/> جس دے کجھ دن بعد، اسنوں چھڈ دتا گیا۔<ref name="AJE_alNimrwounded" /> == سزائے موت == سعودی حکومت نے ہفتہ دے دن [[2]] [[جنوری]] [[2016]] نوں انہاں دا سر کپ دتا۔<ref name="AJE_Nimr_executed">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/01/saudi-announces-execution-47-terrorists-160102072458873.html|title=Saudi announces execution of 47 'terrorists'|publisher=[[Al Jazeera]]|accessdate=2 January 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/saudi-arabia-says-sheikh-nimr-al-nimr-leading-shiite-muslim-cleric-among-47-executed/2016/01/02/7c269600-b124-11e5-b281-43c0b56f61fa_story.html|title=Saudi Arabia says Sheikh Nimr al-Nimr, leading Shiite Muslim cleric, among 47 executed|author=Associated Press|date=2 January 2016|work=[[Washington Post]]|accessdate=2 January 2016}}</ref> <ref>[http://www.irna.ir/fa/News/81902912/ رویترز: سعودی عرب نے نمر نوں سزائے موت دے دتی] . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]</ref> [[سعودی عرب]] دا مفتی اعظم شیخ عبدالعزیز سرکاری ٹیلی ویژن اتے آیا تے اس نے 47 لوکاں دے سر کپے جان دی خبر سعودی عرب دے لوکاں نوں دتی تے ایہ وی دسیا کہ اس چ نمر باقر النمر وی شامل نیں۔ انہاں 47 لوکاں اتے دہشت گردی ، غداری تے ہور کئی قسم دے الزام سن تے مفتی اعظم سعودی عرب دا ایہ وی آکھنا سی کہ انہاں لوکاں نال سعودی عرب نے ایہ بھلائی کیتی کہ انہاں دا سر کپ کردتا کیونجے ایہ ہور گناہ نا کرسکن۔ == مقبولیت == امریکی سفارت کار نے 2008ء وچ نمر دے مقامی طور اُتے مشہور ہونے تو‏ں متعلق بیان دتا۔<ref name="08RIYADH1283" /> [[دی گارڈین]] نے اپنے تجزیہ وچ لکھیا کہ [بظاہر]2011ء تے 2012ء وچ نمر، شیعہ نوجواناں وچ سب تو‏ں مشہور شیعہ عالم بن گئے سن ۔ [[2012ء قطیف احتجاج]] وچ ہزاراں افراد نے نمر دا نال دتا، جس وجہ تو‏ں جولائ‏ی 2012ء وچ انہاں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔<ref name="ThReut_alNimrwounded" /> == 2004ء تے 2006ء د‏‏ی گرفتاریاں == 2004ء نو‏‏ں نمر نو‏‏ں کئی دناں تک حراست وچ رکھیا گیا۔<ref name="AJE_alNimrwounded" /> 2006ء وچ النمر نو‏‏ں گرفتار کيتا گيا تے دوران وچ حراست انہاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ ال عوامیہ دے رہائشیاں نے اس د‏ی رہائی دے لئی مہم چلا‏ئی،<ref name="08RIYADH1283" /> جس دے چند دن بعد، انہاں نو‏ں رہیا کر دتا گیا۔<ref name="AJE_alNimrwounded" /> == احتجاج، گرفتاری تے تعزیر == {{اس|2011ء تا 2013ء سعودی عرب وچ احتجاج}} 2011ء تا 2013ء سعودی عرب وچ احتجاج، [[عرب بہار]] دا حصہ سی، عرب بہار دا آغاز 2011ء وچ [[تونس انقلاب]] تو‏ں ہويا۔ ایہ احتجاج 2011ء وچ [[جدہ]] تے [[صاطمہ]] د‏‏ی سڑکاں اُتے خودسوزی دے نال شروع ہويا۔<ref name="saudi_selfimmo65yr" /><ref name="Montreal" /><ref name="Reuters_Dozens_detained" /> [[سعودی عرب وچ شیعیت#تعصب|شیعیت دے خلاف تعصب]] برتنے اُتے ایہ احتجاج [[قطیف]]، [[ریاض]] تے [[عوامیہ]] نامی شہراں وچ ہويا۔<ref name="PressTV_PreRage" /><ref name="ThReut_demosillegal" /> جس د‏‏ی نمائندگی نمر باقر النمر کر رہیا سن ۔ == سزائے موت == {{اس|نمر باقر النمر د‏‏ی سزائے موت اُتے رد عمل|سعودی عرب وچ سزائے موت، 2 جنوری 2016ء|تہران وچ سعودی سفارتخانے اُتے حملہ}} سعودی حکومت نے بروز ہفتہ [[2 جنوری]] [[2016ء]] نو‏‏ں انہاں دا سر قلم کيتا۔<ref name="AJE_Nimr_executed"/><ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/saudi-arabia-says-sheikh-nimr-al-nimr-leading-shiite-muslim-cleric-among-47-executed/2016/01/02/7c269600-b124-11e5-b281-43c0b56f61fa_story.html|title=Saudi Arabia says Sheikh Nimr al-Nimr, leading Shiite Muslim cleric, among 47 executed|author=Associated Press|date=2 جنوری 2016|work=[[واشنگٹن پوسٹ]]|accessdate=2 جنوری 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226094050/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/saudi-arabia-says-sheikh-nimr-al-nimr-leading-shiite-muslim-cleric-among-47-executed/2016/01/02/7c269600-b124-11e5-b281-43c0b56f61fa_story.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.irna.ir/fa/News/81902912/ رویترز: سعودی عرب نے نمر نو‏‏ں سزائے موت دے دی]۔ [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]</ref> سعودی عرب دے مفتی اعظم شیخ [[عبد العزیز]] سرکاری ٹیلی ویژن اُتے نمودار ہوئے تے انہاں نے 47 افراد دے سر قلم کیتے جانے د‏‏ی خبر سعودی عرب د‏‏ی عوام نو‏ں دتی تے ایہ وی دسیا کہ اس وچ نمر باقر النمر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں 47 افراد اُتے دہشت گردی، غداری تے ہور قسم دے الزامات سن تے مفتی اعظم سعودی عرب دے بقول انہاں افراد دے نال سعودی عرب نے ایہ بھلائی د‏‏ی کہ انہاں دا سر قلم کر دتا تاکہ ایہ ہور گناہ نہ کرسکن۔ ==ہور ویکھو== *[[نمر باقر النمر دی سزائے موت]] == حوالے == {{حوالے|30em|refs= <!-- 2008 --><ref name="08RIYADH1283">{{cite journal| last =Gfoeller| first =Michael| authorlink =| title =Meeting with controversial Shi'a sheikh Nimr |id={{WikiLeaks cable|08RIYADH1283}}|work =| publisher =[[ویکی لیکس]]| date =2008-08-23| url =http://wikileaks.org/cable/2008/08/08RIYADH1283.html|accessdate =2012-01-23|archiveurl=http://www.webcitation.org/64ufZsESb |archivedate=2012-01-23 |deadurl=no}}</ref> <!-- 2009 --><ref name="AP_Nimr_in_hiding">{{cite news | first=Donna | last=Abu-Nasr | pages= | title= Saudi government cracks down on Shiite dissidents | date=2009-04-01 | publisher= [[U-T San Diego|The San Diego Union-Tribune]]/[[Associated Press|AP]] | url=http://www.utsandiego.com/news/2009/apr/01/ml-saudi-shiites-040109/?page=all |accessdate=2012-02-21 |archiveurl=http://www.webcitation.org/65cxT8OiS |archivedate=2012-02-21 |deadurl=no}}</ref><ref name="AlAhramW_secession">{{cite news | first=Salah | last=Hemeid | pages= | title=Bomb-for-peace | date=2009-05-07 | publisher=[[Al-Ahram Weekly]] | url=http://weekly.ahram.org.eg/2009/946/re7.htm | accessdate=2012-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120125235954/http://weekly.ahram.org.eg/2009/946/re7.htm | archivedate=2012-01-25 | deadurl=no }}</ref><ref name="AI_Nimr_arrest_order">{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Shi'a men and teenagers held incommunicado by Saudi Arabian authorities | work = | publisher =[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | date =2009-03-23 | url =http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/shia-men-teenagers-held-incommunicado-saudi-arabian-authorities-20090323 | format = | doi = | accessdate =2012-02-21 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20111205215238/http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/shia-men-teenagers-held-incommunicado-saudi-arabian-authorities-20090323 | archivedate =2011-12-05 | deadurl =yes }}</ref><ref name="ANHRI_Nimr_tracked">{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Shia reformist Nimr Bakir al-Nimr persecuted by security forces for criticising government policies | work = | publisher =[[International Freedom of Expression Exchange|IFEX]]/[[Arabic Network for Human Rights Information|ANHRI]] | date =2009-03-22 | url =http://www.ifex.org/saudi_arabia/2009/03/25/shia_reformist_nimr_bakir_al_nimr | format = | doi = | accessdate =2012-02-21 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20120115003027/http://www.ifex.org/saudi_arabia/2009/03/25/shia_reformist_nimr_bakir_al_nimr/ | archivedate =2012-01-15 | deadurl =yes }}</ref> <!-- 2011 --><ref name="ThReut_Nimr_seek_state">{{cite news | first=Ulf | last=Laessing | author2=Reed Stevenson | author3=Michael Roddy | pages= | title=Watching Bahrain, Saudi Shi'ites demand reforms | date=2011-02-22 | publisher=[[Thomson Reuters]] | url=http://www.reuters.com/article/2011/02/22/us-saudi-shiites-idUSTRE71L33820110222 | accessdate=2012-02-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211154941/http://www.reuters.com/article/2011/02/22/us-saudi-shiites-idUSTRE71L33820110222 | archivedate=2012-02-11 | deadurl=no }}</ref><ref name="Rasid_Nimr_nonviolence">{{cite news | first= | last= | pages= | title=Sheikh Nemr Refuses Use of Violence against Security Forces | date=2011-10-06 | publisher=[[Rasid News Network]] | url=http://rasid.com/english/?act=artc&id=360 | accessdate=2012-02-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228061458/http://rasid.com/english/?act=artc&id=360 | archivedate=2011-12-28 | deadurl=no }}</ref><ref name="AlAhramW_words_not_bullets">{{cite news | first=Rashid | last=Abul-Samh | pages= | title=Saudi Shias riot yet again for better conditions | date=2011-10-13 | publisher=[[Al-Ahram Weekly]] | url=http://weekly.ahram.org.eg/2011/1068/re9.htm | accessdate=2012-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111223053606/http://weekly.ahram.org.eg/2011/1068/re9.htm | archivedate=2011-12-23 | deadurl=no }}</ref> <!-- 2012 --><ref name="nimr_regime_topplable_22jan2012">{{cite news | last=AGB/HGH | title=Saudi cleric warns Al Saud regime | date=21 جنوری 2012 | publisher=[[Press TV]] | url=http://www.presstv.ir/detail/222289.html | accessdate=24 جنوری 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140904031539/http://www.presstv.ir/detail/222289.html | archivedate=2014-09-04 | deadurl=no }}</ref><ref name="Guardian_Oct11biggestdemos">{{cite news | first=Toby | last=Matthiesen | pages= | title=Saudi Arabia: the Middle East's most under-reported conflict | date=2012-01-23 | publisher=[[دی گارڈین]] | url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/23/saudi-arabia-shia-protesters | accessdate=2012-01-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120124052928/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/23/saudi-arabia-shia-protesters | archivedate=2012-01-24 | deadurl=no | location=London }}</ref><ref name="SGazette_alNimrwounded">{{cite news | first= | last= | pages= | title=Al-Awamiyah instigator arrested | date=2012-07-09 | publisher=[[سعودی گزٹ]]/[[Saudi Press Agency]] | url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20120709129412 | accessdate=2012-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020043829/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20120709129412 | archivedate=2012-10-20 | deadurl=no }}</ref><ref name="ThReut_alNimrwounded">{{cite news |first=Asma |last=Al Sharif |author2=Angus McDowall |author3=Sami Aboudi |author4=Christopher Wilson |pages= |title=Saudi police arrest prominent Shi'ite Muslim cleric |date=2012-07-08 |publisher=[[Thomson Reuters]] |url=http://www.reuters.com/article/2012/07/08/us-saudi-arrest-idUSBRE8670GH20120708 |accessdate=2012-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120709204631/http://www.reuters.com/article/2012/07/08/us-saudi-arrest-idUSBRE8670GH20120708 |archivedate=2012-07-09 |deadurl=no }}</ref><ref name="awamia_muna_jabir_funeral">{{cite web | last = | first = | authorlink = | script-title =ar:السلطات تمنع تشييع عقيلة آية اللہ النمر والآلاف يخرجون في مسيرة غاضبة | language =Arabic | work = | publisher =Awamia.net | date =2012-08-01 | url =http://awamia.net/index.php/permalink/4764.html | doi = | accessdate =2012-08-01 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20130728235204/http://awamia.net/index.php/permalink/4764.html | archivedate =2013-07-28 | deadurl =yes }}</ref><ref name="AJE_alNimrwounded">{{cite news | first= | last= | pages= | title=Saudi protest crackdown leaves two dead | date=2012-07-09 | publisher=[[Al Jazeera English]] | url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/07/20127819561763436.html | accessdate=2012-07-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710002951/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/07/20127819561763436.html | archivedate=2012-07-10 | deadurl=no }}</ref><ref name="alManar_alNimr_tortured">{{cite news | first= | last= | pages= | title='Sheikh Nimr Tortured by Saudi Authorities' | date=2012-07-17 | publisher=[[Al-Manar]] | url=http://www5.almanar.com.lb/english/adetails.php?eid=61729&frid=23&seccatid=28&cid=23&fromval=1 |accessdate=2012-07-18 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69G6QqmGy |archivedate=2012-07-18 |deadurl=no}}</ref><ref name="presstv_alNimr_hungerstrike">{{cite news | first= | last= | pages= | title=Saudi Arabia's jailed Sheikh Nemr goes on hunger strike | date=2012-07-19 | publisher=[[Press TV]] | url=http://www.presstv.com/detail/2012/07/19/251736/jailed-saudi-cleric-starts-hunger-strike/ | accessdate=2012-07-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120720072217/http://presstv.com/detail/2012/07/19/251736/jailed-saudi-cleric-starts-hunger-strike/ | archivedate=2012-07-20 | deadurl=no }}</ref><ref name="alSharq_alNimr21Aug2012">{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Asharq Center expresses concern for the safety of the health and humanitarian situation of Sheikh Nimr Baqr al-Nimr | language =Arabic | work = | publisher =Asharq Center for Human Rights | date =2012-08-21 | url =http://alsharqcenter.com/statments/663 | format = | doi = | accessdate =2012-08-23 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20121029111934/http://alsharqcenter.com/statments/663 | archivedate =2012-10-29 | deadurl =yes }}</ref><ref name="presstv_alnimr_tortured22jul2012">{{cite news | first=HSN/JR/AZ | last= | pages= | title=Saudi Shia cleric Sheikh Nemr 'tortured' in jail: Family members | date=2012-07-22 | publisher=[[Press TV]] | url=http://www.presstv.ir/detail/2012/07/22/252224/saudi-cleric-gets-2nd-family-visit/ | accessdate=2012-07-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120724212912/http://www.presstv.ir/detail/2012/07/22/252224/saudi%2Dcleric%2Dgets%2D2nd%2Dfamily%2Dvisit/ | archivedate=2012-07-24 | deadurl=no }}</ref> <!-- 2013–2014 --><ref name="BBC20141015_alNimr_deathsentence">{{cite news| first=| last=| pages=| title=Saudi Shia cleric Nimr al-Nimr 'sentenced to death'| date=2014-10-15| publisher=[[بی بی سی نیوز]]| url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-29627766| accessdate=2014-10-15| archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015093504/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-29627766| archivedate=2014-10-15| deadurl=no}}</ref><ref name="AI_alNimr_deathsentence">{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Saudi Arabia: Appalling death sentence against Shi’a cleric must be quashed | work = | publisher =[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | date =2014-10-15 | url =http://www.amnesty.org/en/news/saudi-arabia-appalling-death-sentence-against-shi-cleric-must-be-quashed-2014-10-15 | format = | doi = | accessdate =2014-10-15 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20141017235401/http://www.amnesty.org/en/news/saudi-arabia-appalling-death-sentence-against-shi-cleric-must-be-quashed-2014-10-15 | archivedate =2014-10-17 | deadurl =yes }}</ref><ref name="ESSHR_fivecourtappearances">{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Follow-up of Sheikh Al-Nemer's Prosecution: Fifth Trial, Secret. | work = | publisher =European Saudi Society for Human Rights | date =2014-04-23 | url =http://esshright.blogspot.de/2014/04/follow-up-of-sheikh-al-nemers.html | doi = | accessdate =2014-10-15 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20141020075347/http://esshright.blogspot.de/2014/04/follow-up-of-sheikh-al-nemers.html | archivedate =2014-10-20 | deadurl =yes }}</ref> <!-- nephew Ali al-Nimr death penalty, crucifixion risk, activism --><ref name="AI_AliNimr_exec_risk_2015">{{cite web | last1 = | first1 = | last2 = | first2 = | authorlink = | coauthors = | title =Saudi Arabia: Stop execution of Ali al-Nimr | work = | publisher =[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | year =2015 | url =https://www.amnesty.ie/content/saudi-arabia-stop-execution-ali-al-nimr | format = | doi = | accessdate =2015-09-23 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20151001220346/https://www.amnesty.ie/content/saudi-arabia-stop-execution-ali-al-nimr | archivedate =2015-10-01 | deadurl =yes }}</ref><ref name="Huff_ArabSpring_activist">{{cite news | last1=Hartley | first1=Eve | last2= | first2= | pages= | language= | title=Ali Mohammed Al-Nimr Sentenced To Crucifixion In Saudi Arabia For Attending Pro-Democracy Protest | date=2015-09-22 | publisher=[[ہف پوسٹ]] | url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/09/22/teenager-sentenced-to-death-by-crucifixion-in-saudi-arabia_n_8177584.html | accessdate=2015-09-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923035854/http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/09/22/teenager-sentenced-to-death-by-crucifixion-in-saudi-arabia_n_8177584.html | archivedate=2015-09-23 | deadurl=no }}</ref> }} {{حوالے}} {{Reflist|30em|refs= <!-- 2008 --> <ref name="08RIYADH1283">{{cite journal| last =Gfoeller| first =Michael| authorlink =| title =Meeting with controversial Shi'a sheikh Nimr |id={{WikiLeaks cable|08RIYADH1283}}|work =| publisher =[[WikiLeaks]]| date =2008-08-23| url =http://wikileaks.org/cable/2008/08/08RIYADH1283.html|accessdate =2012-01-23|archiveurl=http://www.webcitation.org/64ufZsESb |archivedate=2012-01-23 |deadurl=no }}</ref> <!-- 2009 --> <ref name="AI_Nimr_arrest_order">{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Shi'a men and teenagers held incommunicado by Saudi Arabian authorities | work = | publisher =[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | date =2009-03-23 | url =http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/shia-men-teenagers-held-incommunicado-saudi-arabian-authorities-20090323 | format = | doi = | accessdate =2012-02-21 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20111205215238/http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/shia-men-teenagers-held-incommunicado-saudi-arabian-authorities-20090323 | archivedate =2011-12-05 | deadurl =yes }}</ref> <ref name="ANHRI_Nimr_tracked">{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Shia reformist Nimr Bakir al-Nimr persecuted by security forces for criticising government policies | work = | publisher =[[International Freedom of Expression Exchange|IFEX]]/[[Arabic Network for Human Rights Information|ANHRI]] | date =2009-03-22 | url =http://www.ifex.org/saudi_arabia/2009/03/25/shia_reformist_nimr_bakir_al_nimr | format = | doi = | accessdate =2012-02-21 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20120115003027/http://www.ifex.org/saudi_arabia/2009/03/25/shia_reformist_nimr_bakir_al_nimr/ | archivedate =2012-01-15 | deadurl =yes }}</ref> <ref name="AP_Nimr_in_hiding">{{cite news | first=Donna | last=Abu-Nasr | pages= | title= Saudi government cracks down on Shiite dissidents | date=2009-04-01 | publisher= [[U-T San Diego|The San Diego Union-Tribune]]/[[Associated Press|AP]] | url=http://www.utsandiego.com/news/2009/apr/01/ml-saudi-shiites-040109/?page=all |accessdate=2012-02-21 |archiveurl=http://www.webcitation.org/65cxT8OiS |archivedate=2012-02-21 |deadurl=no}}</ref> <ref name="AlAhramW_secession">{{cite news | first=Salah | last=Hemeid | pages= | title=Bomb-for-peace | date=2009-05-07 | publisher=[[Al-Ahram Weekly]] | url=http://weekly.ahram.org.eg/2009/946/re7.htm | accessdate=2012-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120125235954/http://weekly.ahram.org.eg/2009/946/re7.htm | archivedate=2012-01-25 | deadurl=no }}</ref> <!-- 2011 --> <ref name="ThReut_Nimr_seek_state">{{cite news | first=Ulf | last=Laessing | author2=Reed Stevenson | author3=Michael Roddy | pages= | title=Watching Bahrain, Saudi Shi'ites demand reforms | date=2011-02-22 | publisher=[[Thomson Reuters]] | url=http://www.reuters.com/article/2011/02/22/us-saudi-shiites-idUSTRE71L33820110222 | accessdate=2012-02-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120211154941/http://www.reuters.com/article/2011/02/22/us-saudi-shiites-idUSTRE71L33820110222 | archivedate=2012-02-11 | deadurl=no }}</ref> <ref name="AlAhramW_words_not_bullets">{{cite news | first=Rashid | last=Abul-Samh | pages= | title=Saudi Shias riot yet again for better conditions | date=2011-10-13 | publisher=[[Al-Ahram Weekly]] | url=http://weekly.ahram.org.eg/2011/1068/re9.htm | accessdate=2012-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111223053606/http://weekly.ahram.org.eg/2011/1068/re9.htm | archivedate=2011-12-23 | deadurl=no }}</ref> <ref name="Rasid_Nimr_nonviolence">{{cite news | first= | last= | pages= | title=Sheikh Nemr Refuses Use of Violence against Security Forces | date=2011-10-06 | publisher=[[Rasid News Network]] | url=http://rasid.com/english/?act=artc&id=360 | accessdate=2012-02-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228061458/http://rasid.com/english/?act=artc&id=360 | archivedate=2011-12-28 | deadurl=no }}</ref> <!-- 2012 --> <ref name="nimr_regime_topplable_22jan2012">{{cite news | last=AGB/HGH | title=Saudi cleric warns Al Saud regime | date=21 جنوری 2012 | publisher=[[Press TV]] | url=http://www.presstv.ir/detail/222289.html | accessdate=24 جنوری 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140904031539/http://www.presstv.ir/detail/222289.html | archivedate=2014-09-04 | deadurl=no }}</ref> <ref name="Guardian_Oct11biggestdemos">{{cite news | first=Toby | last=Matthiesen | pages= | title=Saudi Arabia: the Middle East's most under-reported conflict | date=2012-01-23 | publisher=[[دی گارڈین]] | url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/23/saudi-arabia-shia-protesters | accessdate=2012-01-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120124052928/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/jan/23/saudi-arabia-shia-protesters | archivedate=2012-01-24 | deadurl=no | location=London }}</ref> <ref name="AJE_alNimrwounded">{{cite news | first= | last= | pages= | title=Saudi protest crackdown leaves two dead | date=2012-07-09 | publisher=[[Al Jazeera English]] | url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/07/20127819561763436.html | accessdate=2012-07-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710002951/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/07/20127819561763436.html | archivedate=2012-07-10 | deadurl=no }}</ref> <ref name="ThReut_alNimrwounded">{{cite news |first=Asma |last=Al Sharif |author2=Angus McDowall |author3=Sami Aboudi |author4=Christopher Wilson |pages= |title=Saudi police arrest prominent Shi'ite Muslim cleric |date=2012-07-08 |publisher=[[Thomson Reuters]] |url=http://www.reuters.com/article/2012/07/08/us-saudi-arrest-idUSBRE8670GH20120708 |accessdate=2012-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120709204631/http://www.reuters.com/article/2012/07/08/us-saudi-arrest-idUSBRE8670GH20120708 |archivedate=2012-07-09 |deadurl=no }}</ref> <ref name="SGazette_alNimrwounded">{{cite news | first= | last= | pages= | title=Al-Awamiyah instigator arrested | date=2012-07-09 | publisher=[[سعودی گزٹ]]/[[Saudi Press Agency]] | url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20120709129412 | accessdate=2012-02-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020043829/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20120709129412 | archivedate=2012-10-20 | deadurl=no }}</ref> <ref name="alManar_alNimr_tortured">{{cite news | first= | last= | pages= | title='Sheikh Nimr Tortured by Saudi Authorities' | date=2012-07-17 | publisher=[[Al-Manar]] | url=http://www5.almanar.com.lb/english/adetails.php?eid=61729&frid=23&seccatid=28&cid=23&fromval=1 |accessdate=2012-07-18 |archiveurl=http://www.webcitation.org/69G6QqmGy |archivedate=2012-07-18 |deadurl=no}}</ref> <ref name="presstv_alNimr_hungerstrike">{{cite news | first= | last= | pages= | title=Saudi Arabia's jailed Sheikh Nemr goes on hunger strike | date=2012-07-19 | publisher=[[Press TV]] | url=http://www.presstv.com/detail/2012/07/19/251736/jailed-saudi-cleric-starts-hunger-strike/ | accessdate=2012-07-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120720072217/http://presstv.com/detail/2012/07/19/251736/jailed-saudi-cleric-starts-hunger-strike/ | archivedate=2012-07-20 | deadurl=no }}</ref> <ref name="presstv_alnimr_tortured22jul2012">{{cite news | first=HSN/JR/AZ | last= | pages= | title=Saudi Shia cleric Sheikh Nemr 'tortured' in jail: Family members | date=2012-07-22 | publisher=[[Press TV]] | url=http://www.presstv.ir/detail/2012/07/22/252224/saudi-cleric-gets-2nd-family-visit/ | accessdate=2012-07-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120724212912/http://www.presstv.ir/detail/2012/07/22/252224/saudi%2Dcleric%2Dgets%2D2nd%2Dfamily%2Dvisit/ | archivedate=2012-07-24 | deadurl=no }}</ref> <ref name="awamia_muna_jabir_funeral">{{cite web | last = | first = | authorlink = | script-title =ar:السلطات تمنع تشييع عقيلة آية اللہ النمر والآلاف يخرجون في مسيرة غاضبة | language =Arabic | work = | publisher =Awamia.net | date =2012-08-01 | url =http://awamia.net/index.php/permalink/4764.html | doi = | accessdate =2012-08-01 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20130728235204/http://awamia.net/index.php/permalink/4764.html | archivedate =2013-07-28 | deadurl =yes }}</ref> <ref name="alSharq_alNimr21Aug2012">{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Asharq Center expresses concern for the safety of the health and humanitarian situation of Sheikh Nimr Baqr al-Nimr | language =Arabic | work = | publisher =Asharq Center for Human Rights | date =2012-08-21 | url =http://alsharqcenter.com/statments/663 | format = | doi = | accessdate =2012-08-23 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20121029111934/http://alsharqcenter.com/statments/663 | archivedate =2012-10-29 | deadurl =yes }}</ref> <!-- 2013-2014 --> <ref name="ESSHR_fivecourtappearances">{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Follow-up of Sheikh Al-Nemer's Prosecution: Fifth Trial, Secret. | work = | publisher =European Saudi Society for Human Rights | date =2014-04-23 | url =http://esshright.blogspot.de/2014/04/follow-up-of-sheikh-al-nemers.html | doi = | accessdate =2014-10-15 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20141020075347/http://esshright.blogspot.de/2014/04/follow-up-of-sheikh-al-nemers.html | archivedate =2014-10-20 | deadurl =yes }}</ref> <ref name="BBC20141015_alNimr_deathsentence">{{cite news| first=| last=| pages=| title=Saudi Shia cleric Nimr al-Nimr 'sentenced to death'| date=2014-10-15| publisher=[[بی بی سی نیوز]]| url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-29627766| accessdate=2014-10-15| archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015093504/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-29627766| archivedate=2014-10-15| deadurl=no}}</ref> <ref name="AI_alNimr_deathsentence">{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Saudi Arabia: Appalling death sentence against Shi’a cleric must be quashed | work = | publisher =[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | date =2014-10-15 | url =http://www.amnesty.org/en/news/saudi-arabia-appalling-death-sentence-against-shi-cleric-must-be-quashed-2014-10-15 | format = | doi = | accessdate =2014-10-15 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20141017235401/http://www.amnesty.org/en/news/saudi-arabia-appalling-death-sentence-against-shi-cleric-must-be-quashed-2014-10-15 | archivedate =2014-10-17 | deadurl =yes }}</ref> <!-- nephew Ali al-Nimr death penalty, crucifixion risk, activism --> <ref name="AI_AliNimr_exec_risk_2015">{{cite web | last1 = | first1 = | last2 = | first2 = | authorlink = | coauthors = | title =Saudi Arabia: Stop execution of Ali al-Nimr | work = | publisher =[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | year =2015 | url =https://www.amnesty.ie/content/saudi-arabia-stop-execution-ali-al-nimr | format = | doi = | accessdate =2015-09-23 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20151001220346/https://www.amnesty.ie/content/saudi-arabia-stop-execution-ali-al-nimr | archivedate =2015-10-01 | deadurl =yes }}</ref> <ref name="Huff_ArabSpring_activist">{{cite news | last1=Hartley | first1=Eve | last2= | first2= | pages= | language= | title=Ali Mohammed Al-Nimr Sentenced To Crucifixion In Saudi Arabia For Attending Pro-Democracy Protest | date=2015-09-22 | publisher=[[ہف پوسٹ]] | url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/09/22/teenager-sentenced-to-death-by-crucifixion-in-saudi-arabia_n_8177584.html | accessdate=2015-09-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923035854/http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/09/22/teenager-sentenced-to-death-by-crucifixion-in-saudi-arabia_n_8177584.html | archivedate=2015-09-23 | deadurl=no }}</ref> }} ==باہرلے جوڑ== * [http://en.abna24.com/service/middle-east-west-asia/archive/2016/01/02/728143/story.html Nimr al-Nimr's letter to his mother before his execution] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:شیعہ شخصیتاں]] [[گٹھ:عرب]] [[گٹھ:عرب شیعہ]] [[گٹھ:۱۹۵۹ دے جم]] fbwmo4vpcd1x408bakill7dexah34uw 0 51386 702124 701739 2026-03-30T11:28:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702124 wikitext text/x-wiki ہن تک [[نوبل انعام ]]جیتو شخصیتاں چوں 170 [[یہودی]] اس انعام نوں وصول کر چکے نیں جو کہ مجموعی طور اتے نوبل انعام جتل آلےآں دا 20 فیصد بن دے نیں جدونکہ دنیا چ یہودی پیروکاراں دی آبادی مجموعی طور اتے صرف0.2% اے۔(یا پنچ سو وچوں اک یہودی اے)مجموعی طور اتے یہودی شخصیتاں نے معاشیات دے شعبے چ 41فیصد ادویات چ 28 فیصد فزکس چ 26 فیصد، 19 فیصد کیمیاء چ13 فیصد ساہت چ جدونکہ 9 فیصد امن دے شعبے چ لئے نیں۔ سب توں پہلا یہودی شخص ایڈولف وون بئیر سی جے نے 1905 چ کیمیاء چ نوبل انعام وصول کیتا۔ == ساہت== {| class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! وجہ |- | 1910 | [[File:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg|75px]] | [[پال ہیسی]]<ref name="Shengold">{{citation |contribution=Jewish Nobel Prize Winners |editor1-first=Mordecai |editor1-last=Schreiber |editor2-first=Alvin I. |editor2-last=Schiff |editor3-first=Leon |editor3-last=Klenicki |title=The Shengold Jewish Encyclopedia |publisher=Schreiber Publishing| year=2003 |page=198 |isbn=1-887563-77-6}}</ref><ref name=scicoillit>[https://www.science.co.il/nobel-prizes/Literature.php "Jewish Laureates of Nobel Prize in Literature"]. Israel Science and Technology Directory. Retrieved October 16, 2012.</ref> | جرمنی | "as a tribute to the consummate artistry, permeated with idealism, which he has demonstrated during his long productive career as a lyric poet, dramatist, novelist and writer of world-renowned short stories"<ref name="Literature1910">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1910|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1927 | [[File:Bergson-Nobel-photo.jpg|75px]] | [[ہنری برگساں]]<ref name=scicoillit/> | فرانس | "in recognition of his rich and vitalizing ideas and the brilliant skill with which they have been presented"<ref name="Literature1927">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1927/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1927|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- |- | 1958 | | [[بریس پاسترناک]]<ref name=scicoillit/>> | Soviet Union | "for his important achievement both in contemporary lyrical poetry and in the field of the great Russian epic tradition"<ref name="Literature1958">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1958|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | rowspan="2" | 1966 | | [[سیمویل یوسف اگنون]]<ref name=scicoillit/> | Israel | "for his profoundly characteristic narrative art with motifs from the life of the Jewish people"<ref name="Literature1966">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1966|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | [[File:Nelly Sachs 1966.jpg|75px]] | [[نیلی سکہس]]<ref name=scicoillit/> | Sweden | "for her outstanding lyrical and dramatic writing, which interprets Israel's destiny with touching strength"<ref name="Literature1966"/> |- | 1976 | | [[سال بیلو]]<ref name=scicoillit/> | امریکا | "for the human understanding and subtle analysis of contemporary culture that are combined in his work"<ref name="Literature1976">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1976/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1976|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1978 | | [[آئزک بشوس سنگر]]<ref name=scicoillit/> | امریکا | "for his impassioned narrative art which, with roots in a Polish-Jewish cultural tradition, brings universal human conditions to life"<ref name="Literature1978">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1978/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1978|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1981 | [[File:Elias Canetti 2.jpg|75px]] | [[الیاس کینٹی]]<ref name=scicoillit/> | برطانیہ | "for writings marked by a broad outlook, a wealth of ideas and artistic power"<ref name="Literature1981">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1981/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1981|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1987 | [[File:Joseph Brodsky 1988.jpg|75px]] | [[جوزف برودسکی]]<ref name=scicoillit/> | امریکا | "for an all-embracing authorship, imbued with clarity of thought and poetic intensity"<ref name="Literature1987">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1987/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1987|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1991 | [[File:Nadine Gordimer 01.JPG|75px]] | [[ناڈینگورڈیمر]]<ref name=scicoillit/> | South Africa | "who through her magnificent epic writing has – in the words of Alfred Nobel – been of very great benefit to humanity"<ref name="Literature1991">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1991/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1991|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2002 | [[File:Kertész Imre (Frankl Aliona).jpg|75px]] | [[امری کرٹرز]]<ref name=scicoillit/><ref name=Segel2008p20>Segel, Harold B. (2008). ''The Columbia Literary History of Eastern Europe Since 1945''. [[Columbia University Press]]. p. 20. ISBN 978-0-231-13306-7"... the few Hungarian writers who have attempted to deal with Hungary's role in the ware and the fate of the Hungarian Jewish population have been mostly Hungarian Jews. Certainly the best known, due to his receipt of the coveted Nobel Prize in Literature in 2002, is Imre Kertész (b. 1929)".</ref><ref name=Suleiman>Rubin Suleiman, Susan; Forgács, Éva (eds) (2003). ''Contemporary Jewish Writing in Hungary: An Anthology''. [[University of Nebraska Press]]. p. xlvi.</ref> | Hungary | "for writing that upholds the fragile experience of the individual against the barbaric arbitrariness of history"<ref name="Literature2002">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2002/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2002|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2004 | [[File:Elfriede jelinek 2004 small.jpg|75px]] | [[الفرڈ جیلنک]]<ref>{{cite book | title=Keepers of the Motherland: German texts by Jewish women writers | author = [[Dagmar C. G. Lorenz]] | year=2007 | publisher=University of Nebraska Press|pages=251–252 |isbn=978-0-8032-2917-4 |quote=Jewish women's writing likewise employs satirical and grotesque elements when depicting non-Jews... Some do so pointedly, such as Ilse Aichinger, Elfriede Gerstl, and Elifriede Jelinek... Jelinek resumed the techniques of the Jewish interwar satirists... Jelinek stresses her affinity to Karl Krauss and the Jewish Cabaret of the interwar era... She claims her own Jewish identity as the daughter of a Holocaust victim, her father, thereby suggesting that there is a continuity of Vienna's Jewish tradition (Berka 1993, 137f.; Gilman 1995, 3).}}</ref> | Austria | "for her musical flow of voices and counter-voices in novels and plays that with extraordinary linguistic zeal reveal the absurdity of society's clichés and their subjugating power"<ref name="Literature2004">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2004/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2004|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2005 | [[File:Harold-pinter-atp.jpg|75px]] | [[ہیرلڈ پنٹر]]<ref name=scicoillit/><ref>[[Michael Billington (critic)|Billington, Michael]] (2007). ''Harold Pinter''. London: [[Faber and Faber]]. p. 2. ISBN 0-571-23476-3.</ref> | برطانیہ | "who in his plays uncovers the precipice under everyday prattle and forces entry into oppression's closed rooms"<ref name="Literature2005">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2005/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2005|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2014 | [[File:Patrick Modiano 6 dec 2014 - 22.jpg|75px]] | [[پیتریک مودیانو]]<ref>{{cite web|url=http://jewishquarterly.org/2014/10/nobel-prize-winner-patrick-modiano|title=Nobel Prize Winner Patrick Modiano – Who?|publisher=[[Jewish Quarterly]]|accessdate=|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226104308/https://jewishquarterly.org/2014/10/nobel-prize-winner-patrick-modiano/|dead-url=yes}}</ref> <ref>[http://www.nytimes.com/2014/12/28/books/review/patrick-modianos-suspended-sentences.html?_r=0 Patrick Modiano’s ‘Suspended Sentences’]. [[نیو یارک ٹائمز]] [http://www.nytimes.com website].</ref> | France | "for the art of memory with which he has evoked the most ungraspable human destinies and uncovered the life-world of the occupation"<ref name="Literature2014">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2014/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2014|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=2014-10-09}}</ref> |} == کیمیاء== {| class="wikitable" |- !سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! وجہ |- | 1905 | [[File:Adolf von Baeyer (1905).jpg|75px]] | [[ایڈولف وان بایر]]<ref name=scicoilch>[https://www.science.co.il/nobel-prizes/Chemistry.php "Jewish Laureates of Nobel Prize in Chemistry"]. Israel Science and Technology Directory. Retrieved October 16, 2011.</ref><ref name=EncSciRel493>Wentzel Van Huyssteen (2003). ''Encyclopedia of Science and Religion'', Volume 2. MacMillan Reference USA. p. 493.</ref><ref name=Feuer1995p402>[[Lewis Samuel Feuer|Feuer, Lewis Samuel]] (1995). ''Varieties of Scientific Experience: Emotive Aims in Scientific Hypotheses'' (citing ''Encylopaedia Judaica''). [[Transaction Publishers]]. p. 402. ISBN 978-1-56000-223-9</ref><ref name=Hollingsworth2007p136>[[J. Rogers Hollingsworth]] (2007), "High Cognitive Complexity and the Making of Major Scientific Discoveries", in Arnaud Sales, Marcel Fournier (eds.). ''Knowledge, Communication and Creativity''Sage Studies in International Sociology, SAGE, 2007, p. 136. ISBN 9780761943075</ref> | جرمنی | "[for] the advancement of organic chemistry and the chemical industry, through his work on [[Indigo dye|organic dyes]] and hydroaromatic compounds"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1905 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1905/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1906 | [[File:Henri Moissan.jpg|75px]] | [[آنری موئساں]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref>{{cite book |author=Joan Comay |author2=Lavinia Cohn-Sherbok |title=Who's who in Jewish history: after the period of the Old Testament |page=264 |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=0-415-12583-9 |quote=Moissan, whose mother was Jewish, [...]}}</ref> | France | "[for his] investigation and isolation of the element [[fluorine]], and for [the] [[electric arc furnace|electric furnace]] called after him"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1906 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1906/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1910 | [[File:Voit 168 Otto Wallach.jpg|75px]] | [[اوتو والاخ]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | جرمنی | "[for] his services to organic chemistry and the chemical industry by his pioneer work in the field of [[alicyclic compound]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1910 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1910/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1915 | [[File:Richard Willstätter.jpg|75px]] | [[رچرڈ ولسٹیٹر]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | جرمنی | "for his researches on plant pigments, especially [[chlorophyll]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1915 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1915/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1918 | [[File:Fritz Haber.png|75px]] | [[فرٹز ہیبر]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Leroy2003p28>Leroy, Francis (2003). ''A Century of Nobel Prizes Recipients: Chemistry, Rhysics, and Medicine''. [[CRC Press]]. p. 28. ISBN 978-0-8247-0876-4</ref> | جرمنی | "for the [[ہیبر کا طریقہ|synthesis of ammonia]] from its elements"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1918 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1943 | [[File:George de Hevesy.jpg|75px]] | [[جارج دی ہیوسی]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | Hungary | "for his work on the use of isotopes as [[radioactive tracer|tracers]] in the study of chemical processes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1943 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1943/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1961 | [[File:Melvin Calvin.jpg|75px|Melvin Calvin]] | [[ملون کیلون]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | امریکا | "for his research on the [[Calvin cycle|carbon dioxide assimilation in plants]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1961 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1961/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1962 | [[File:Max Perutz.jpg|75px]] | [[میکس پیروٹز]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref>{{cite book |title=Max Perutz and the secret of life |author=Georgina Ferry |publisher=Cold Spring Harbor Laboratory Press |location=New York |year=2008 |page=2 |isbn=0-7011-7695-4}}</ref> | برطانیہ | "for their studies of the structures of [[myoglobin|globular proteins]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1962 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | rowspan=2|1972 | [[File:Christian B. Anfinsen, NIH portrait, 1969.jpg|75px|Christian B. Anfinsen]] | [[کرسچن بی اینفنسن]]<ref name=scicoilch/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref>{{cite web | title = The Christian B. Anfinsen Papers Biographical Information | work = Profiles in Science | publisher = National Library of Medicine | url = http://profiles.nlm.nih.gov/ps/retrieve/Narrative/KK/p-nid/14|accessdate=2011-10-19}}</ref> | امریکا | "for his work on [[ribonuclease]], especially concerning the connection between the [[amino acid]] sequence and the biologically active conformation"<ref name="n1972">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1972 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1972/index.html|accessdate=2011-10-19}}</ref> |- | | [[ولیم ہورڈ سٹین]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | امریکا | "for their contribution to the understanding of the connection between chemical structure and catalytic activity of the active centre of the ribonuclease molecule"<ref name="n1972"/> |- | 1977 | [[File:Ilya Prigogine.jpg|75px]] | [[الیا پرگوگین]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref> * Radu Balescu. "Ilya Prigogine: His Life, His Work", in Stuart Alan Rice (2007). ''Special volume in memory of Ilya Prigogine'', John Wiley and Sons. p. 2. "In the history of science, there are few examples of such a flashing and immense ascent as that of Ilya Prigogine (Fig. 1). The little Russian Jewish immigrant arrived in Brussels at the age of 12..." * Magnus Ramage, Karen Shipp (2009). ''Systems Thinkers''. Springer. p. 277. "Prigogine was born in January 1917 in Moscow... His family 'had a difficult relationship with the new regime' (Prigogine 1977), being both Jewish and merchants... * Jean Maruani, Roland Lefebvre, Erkki Brändas (eds.) (2003). ''Advanced Topics in Theoretical Chemical Physics'', Springer, p. xv. "Ilya Prigogine was born on January 25, 1917, in Moscow, Russia, the second boy in a middle-class, Jewish family."</ref> | Belgium | "for his contributions to non-equilibrium thermodynamics, particularly the theory of [[Dissipative structures#Overview|dissipative structures]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1977 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1977/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1979 | [[File:William Howard Stein.jpg|75px]] | [[ہربرٹ سی براون]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref>[[ہربرٹ سی براون]], "Herbert C. Brown", in Tore Frängsmyr, Sture Forsén (1993). ''Chemistry, 1971–1980''. World Scientific. p. 337. "My parents... came to London in 1908 as part of the vast Jewish immigration in the early part of this century."</ref> | امریکا | "for their development of the use of [[Organoborane#Synthesis|boron- and phosphorus-containing compounds]], respectively, into [[Wittig reaction|important reagents in organic synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1979 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1979/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | rowspan=2|1980 | [[File:Paul Berg in 1980.jpg|75px]] | [[پاول برگ]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p113/> | امریکا | "for his fundamental studies of the biochemistry of nucleic acids, with particular regard to [[Recombinant DNA|recombinant-DNA]]"<ref name="n1980">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1980 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1980/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | [[File:WalterGilbert2.jpg|75px|Walter Gilbert]] | [[والٹر گلبرٹ]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | امریکا | "for [[Chain termination method|their contributions]] concerning the [[DNA sequencing|determination of base sequences]] in nucleic acids"<ref name="n1980"/> |- | 1981 | [[File:Roald Hoffmann.jpg|75px]] | [[روالڈ ہوف مین]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | امریکا | rowspan=1|"for [[Woodward–Hoffmann rules|their theories]], developed independently, concerning the course of chemical reactions"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1981 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1981/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1982 | [[File:Aaron Klug 1979.jpg|75px]] | [[ارون کلگ]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | برطانیہ | "for his development of [[Electron crystallography|crystallographic electron microscopy]] and his structural elucidation of biologically important [[Chromatin|nucleic acid-protein complexes]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1982 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1982/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | rowspan=2|1985 | [[File:Jerome Karle.jpg|75px|Jerome Karle]] | [[جیروم کارلی]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p112>Hargittai, István (2003). ''The Road to Stockholm: Nobel Prizes, Science, and Scientists''. [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]. p. 112. ISBN 978-0-19-860785-4</ref><ref>[http://www1.ccny.cuny.edu/prospective/humanities/profiles/jkarle.cfm "Jerome Karle"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005100532/http://www1.ccny.cuny.edu/prospective/humanities/profiles/jkarle.cfm |date=2013-10-05 }}, Profiles, Humanities and the Arts, City College of New York website. Retrieved September 10, 2011. "Jerome Karle is an American Jewish physical chemist who shared the 1985 Nobel Prize in Chemistry with a fellow CCNY classmate, Herbert Hauptman"</ref><ref>Seymour "Sy" Brody. [http://www.fau.edu/library/nobel8.htm "Jerome Karle: Nobel Prize"], American Jewish Recipients of the Nobel Prize, Florida Atlantic University Libraries website. Retrieved September 10, 2011.</ref> | امریکا | rowspan=2|"for their outstanding achievements in developing [[Hauptman-Karle method|direct methods]] for the determination of crystal structures"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1985 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1985/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | [[File:Herbert Hauptman - UB 2009.jpg|75px|Herbert Hauptman]] | [[ہربرٹ اے ہاوپٹمین]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p111>Hargittai, István (2003). ''The Road to Stockholm: Nobel Prizes, Science, and Scientists''. [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]. p. 111. ISBN 978-0-19-860785-4</ref><ref>Bernard S. Schlessinger, June H. Schlessinger (1996). ''The who's who of Nobel Prize winners, 1901–1995''. Oryx Press. p. 101.</ref><ref name=Kurinksy>Samuel Kurinksy. [http://www.hebrewhistory.info/factpapers/fp044-1_nobel_chem.htm "Jewish Nobel Prize Winners Part I: Chemistry"], Hebrew History Federation.</ref><ref name=Boulevard>[http://www.hwi.buffalo.edu/newsroom/Newsletter/spring_11.pdf "Nobel Prize Laureates Boulevard"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104180530/http://www.hwi.buffalo.edu/newsroom/Newsletter/spring_11.pdf |date=2012-01-04 }}, ''Structures'', Hauptman-Woodward Medical Research Institute, Spring 2011, p. 4. "Dr. Hauptman interestingly is one of 160 Jewish Nobel Laureates... In honor of this distinction, there is a boulevard dedicated to Jewish Nobel Prize Laureates in a town called Kiryat Hatanei Pras Nobel (Nobel Prize Laureates' Town) outside of Tel Aviv, Israel. On this boulevard, a monument and plaque have been dedicated in Dr. Hauptman's honor."</ref> | امریکا |- | 1989 | [[File:Sidney Altman crop.jpg|75px]] | [[سڈنی آلٹ مین]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | Canada<br />امریکا | "for their discovery of [[Ribozyme|catalytic properties of RNA]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1989 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1989/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 1992 | [[File:Prof. Dr. Rudolph A. Marcus.jpg|75px]] | [[روڈلف اے مارکس]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | امریکا | "for his contributions to the [[Marcus theory|theory of electron transfer reactions]] in chemical systems"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1992 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1992/index.html|accessdate=2008-10-19}}</ref> |- | 1994 | [[File:Oláh György előadása 8299.jpg|75px|George Andrew Olah]] | [[جارج انڈریو اولاح]]<ref name="Shengold"/><ref name=scicoilch/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | Hungary | "for his contribution to [[carbocation]] chemistry"<ref name="n1994">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1998 | publisher = Nobel Foundation | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1994/index.html|accessdate=2011-10-19}}</ref> |- | 1996 | [[File:Harold Kroto 1c389 8471.sweden.jpg|75px]] | [[ہیری کروٹو]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/kroto-autobio.html|title = Sir Harold Kroto – Autobiography|accessdate = 2012-10-14|publisher = Nobel Foundation}}</ref> | England | "for the discovery of fullerenes"<ref name="nobel-1996"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/index.html | title = The Nobel Prize in Chemistry 1996 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation}}</ref> |- | 1998 | [[File:WalterKohnGraz21042006 1.jpg|75px|Walter Kohn]] | [[والٹر کوہن]]<ref name=scicoilch/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p111/><ref name=KohnAutobiography>{{cite web | title = Walter Kohn Autobiography | publisher = Nobelprize.org | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1998/kohn-autobio.html|accessdate=2011-10-19|quote=They are dominated by my vivid recollections of 1 1/2 years as a Jewish boy under the Austrian Nazi regime... On another level, I want to mention that I have a strong Jewish identity and – over the years – have been involved in several Jewish projects, such as the establishment of a strong program of Judaic Studies at the University of California in San Diego.}}</ref><ref name=Leroy2003p108>Leroy, Francis (2003). ''A Century of Nobel Prizes Recipients: Chemistry, Rhysics, and Medicine''. [[CRC Press]]. p. 108. ISBN 978-0-8247-0876-4</ref> | امریکا | "for his development of the [[density functional theory|density-functional theory]]"<ref name="n1998">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1998 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1998/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | 2000 | [[File:Heeger, Alan J. (1936).jpg|75px]] | [[الان جے ہیگر]]<ref name=scicoilch/><ref name=EncSciRel493/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref>Fant, Kenne (2006). ''Alfred Nobel: A Biography''. Arcade Publishing. p. 478. "Heeger was born in Sioux City, Iowa to a Jewish family."</ref> | امریکا | "for the discovery and development of [[conductive polymer]]s"<ref name="n2000">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2000 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2000/index.html|accessdate=2011-10-19}}</ref> |- | rowspan=3|2004 | [[File:Nobel2004chemistrylaurets-Ciehanover.jpg|75px]] | [[ارون چیکونور]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Arad2010>Boaz Arad. [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3969852,00.html "Best Jewish brains head to China. Beijing conference on science and technology to host Israeli, Jewish American Nobel laureates"]. ''[[Yedioth Ahronoth]]''. January 11, 2010. "Three Nobel Prize laureates – Ada Yonath, Aaron Ciechanover, and Avram Hershko – are scheduled to take part in a conference in Beijing this month to present Israel's top achievements in the field of Chemistry. The three will be joined by two Jewish American laureates, Professor Roger Kornberg, a biochemist, and David Gross, who won a physics Nobel."</ref><ref>Aaron Ciechanover. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19571788 "The 2008 Lindau Nobel Laureate Meeting: Aaron Ciechanover, Chemistry 2004."] ''[[Journal of Visualized Experiments]]'' (J Vis Exp). 2009 Jul 1;(29). pii: 1559. doi: 10.3791/1559. "The life and work of Aaron Ciechanover are deeply rooted and influenced by Judaism and Israel and it is therefore that with only brief intermission, Ciechanover spent his scientific career in Israel as he is—through his presence and work—able to contribute and shape presence and future of the State of Israel."</ref> | [[اسرائیل]] | rowspan=3|"for the discovery of [[Ubiquitin#Identification|ubiquitin]]-mediated protein degradation"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2004| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2004/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | [[File:Nobel2004chemistrylaurets-Hershko.jpg|75px]] | [[اورامہ]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Arad2010/> | Israel |- | [[File:Nobel2004chemistrylaurets-Rose.jpg|75px]] | [[ارون روس]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref>István Hargittai, Magdolna Hargittai (2006). ''Candid Science VI''. [[Imperial College Press]]. "Both Irwin Rose's parents came from secular Jewish families, on his maternal side, the Greenwalds originated from Hungary and on his paternal side, the Roses originated from the Odessa region of Russia."</ref><ref>Seymour "Sy" Brody. [http://www.fau.edu/library/nobel10.htm "Irwin Rose: Chemistry Recipient-2004"], American Jewish Recipients of the Nobel Prize, Florida Atlantic University Libraries website. Retrieved October 16, 2011.</ref> | امریکا |- | 2006 | [[File:Roger.Kornberg.JPG|75px]] | [[راجر ڈی کورنبرگ]]<ref name=Arad2010/><ref>Joe Eskenazi. [http://www.jewishjournal.com/science_and_technology/article/winning_nobel_prizes_seems_to_run_in_one_familys_chemistry_and_biology/ "Winning Nobel Prizes seems to run in one family’s chemistry—and biology"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529200348/http://www.jewishjournal.com/science_and_technology/article/winning_nobel_prizes_seems_to_run_in_one_familys_chemistry_and_biology/ |date=2016-05-29 }}.''[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles]]''. October 12, 2006. "Arthur Kornberg – who still has his own lab at Stanford Medical School at age 88 – grew up in an Orthodox Brooklyn household, where Yiddish was the first language. His future wife, Sylvy Levy, also grew up Orthodox, but the couple raised their children in a fairly secular environment. Still, the family had a strong Jewish and pro-Israel identity, and Roger Kornberg is a consistent donor to the San Francisco-based Jewish Community Federation. Roger married an Israeli scientist, Yahli Lorch, a Stanford professor of structural biology, and they live almost half the year in their Jerusalem flat, where he leads his research team remotely via the Internet. "</ref><ref>Nadan Feldman. [http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/u-s-nobel-laureate-israel-must-invest-more-in-higher-education-1.407091 "U.S. Nobel laureate: Israel must invest more in higher education"]. ''[[Haaretz]]''. January 13, 2012. "...explains Kornberg, when asked about the values his father instilled in him, and the atmosphere in which he grew up, in a Jewish family in the 1950s."</ref> | امریکا | "for his studies of the molecular basis of [[eukaryotic transcription]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2006| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2006/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref><ref>http://www.fau.edu/library/nobel11.htm</ref> |- | 2008 | [[File:Martin Chalfie-press conference Dec 07th, 2008-4.jpg|75px]] | [[مارٹن کالفی]]<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2008/chalfie.html?print=1 Autobiography on Nobelprize.org]</ref> | امریکا | "for the discovery and development of the [[green fluorescent protein]], GFP".<ref>[http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2008/ Website of the Nobel Prize committee.]</ref> |- | 2009 | [[File:AdaYonath.jpg|75px]] | [[ادا یوناتھ]]<ref name=Arad2010/> | Israel | "for studies of the structure and function of the [[ribosome]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2009| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/index.html|accessdate=2009-10-07}}</ref> |- | 2011 | | [[ڈان سیکٹ مین]]<ref name=5Jews2011> * Janice Arnold (2011-10-12). [http://www.cjnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=22234&Itemid=86 "Nobel laureate is pride of Sherbrooke Jews"]. ''[[Canadian Jewish News]]''. "Shechtman was one of five Jews, including a former Montrealer, the late Ralph Steinman, to receive the prestigious prize for their scientific endeavours... Steinman and Bruce Beutler... won for their groundbreaking work in discoveries on the immune system. Saul Perlmutter and Adam Riess, both American Jews... won the prize in physics." * Looks, Elka (2011-10-05). [http://www.haaretz.com/jewish-world/jews-make-strong-showing-among-2011-nobel-prize-winners-1.388342 "Jews make strong showing among 2011 Nobel Prize winners"]. ''[[Haaretz]]''. "Israeli scientist Daniel Shechtman has made headlines at home for winning the 2011 Nobel Prize in chemistry, but he is not the only Jewish recipient... Ralph Steinman and Bruce Beutler were awarded the Nobel Prize for medicine for their discoveries on the immune system... Saul Perlmutter and Adam G. Riess, both American Jews, are two of the three Nobel Prize in physics winners... So far, five of the seven Nobel Prize winners this year are Jewish..."</ref> | Israel | "for the discovery of [[quasicrystals]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2011| publisher = Nobelprize.org | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2011/press.html|accessdate=2011-10-05}}</ref> |- | 2012 | [[File:Lefkowitz3.jpg|75px]] | [[رابرٹ لیفکووٹز]]<ref>[http://www.jpost.com/JewishWorld/JewishNews/Article.aspx?id=287256 "NY Jewish doctor wins Nobel Prize in Chemistry"], ''[[The Jerusalem Post]]'' (''[[Jewish Telegraphic Agency]]''), October 10, 2012.</ref> | امریکا | "for studies of G-protein-coupled receptors"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2012| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2012/index.html|accessdate=2012-10-09}}</ref> |- | rowspan=3|2013 | [[File:AW TW PS.jpg|75px]] | [[اریا وارشل]]<ref name=THEJC2013-10-10>[http://www.thejc.com/news/world-news/112223/a-remarkable-week-jewish-nobel-prize-winners A remarkable week for Jewish Nobel Prize winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027224126/https://www.thejc.com/news/world-news/112223/a-remarkable-week-jewish-nobel-prize-winners |date=2021-10-27 }}''[[The Jewish Chronicle]]'', October 10, 2013. "No less than six Jewish scientists were awarded Nobel Prizes this week... Belgian-born Francois Englert won the accolade in physics... Also this week, two American Jews were awarded the Nobel Prize in medicine [...] James Rothman and Randy Schekman... Meanwhile, three Jewish-American scientists, Arieh Warshel, Michael Levitt and Martin Karplus, shared the Nobel Prize in chemistry... Karplus [...] fled the Nazi occupation of Austria as a child in 1938.</ref><ref name=JP2013-10-19>[http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Israeli-scientists-awarded-Nobel-Prize-in-Chemistry-328246 "Three Jewish American scientists, two of which have Israeli citizenship, won the 2013 Nobel Prize for chemistry"], ''[[The Jerusalem Post]]'' (''[[Jewish Telegraphic Agency]]''), October 19, 2013.</ref> | Israel | rowspan=3 |"for the development of multiscale models for complex chemical systems"<ref name="n2013">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2013 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2013/index.html|accessdate=2013-10-09}}</ref> |- | [[File:Michael Levitt.jpg|75px]] | [[مائیکل لیوٹ]]<ref name=THEJC2013-10-10/><ref name=JP2013-10-19/> | امریکا, Britain, Israel <ref>[http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Israeli-scientists-awarded-Nobel-Prize-in-Chemistry-328246 "Michael Levitt is a US, British and Israeli citizen"], ''[[The Jerusalem Post]]'', October 9, 2013.</ref><ref>[http://www.timesofisrael.com/israeli-prof-arieh-warshel-shares-2013-nobel-prize-in-chemistry/ "Fellow winner Michael Levitt, a South Africa-born professor, also holds Israeli citizenship."], ''[[The Times of Israel]]'', October 9, 2013.</ref> |- | [[File:Nobel Prize 22 2013.jpg|75px]] | [[مارٹن کارپلس]]<ref name=THEJC2013-10-10/><ref name=JP2013-10-19/> | امریکا, Austria <ref>[http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Israeli-scientists-awarded-Nobel-Prize-in-Chemistry-328246 "Martin Karplus, a US and Austrian citizen"], ''[[The Jerusalem Post]]'', October 9, 2013.</ref> |- |} ==طب == {| class="wikitable" |- !سال ! colspan=2|وصول کنندہ ! ملک ! وجہ |- | rowspan=2|1908 | [[File:Ilya Mechnikov nobel.jpg|75px]] | [[الئی مٹینیکو]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi>[https://www.science.co.il/nobel-prizes/Biomedical.php "Jewish Laureates of Nobel Prize in Biomedical Sciences"]. Israel Science and Technology Directory. Retrieved October 16, 2012.</ref> | روس | rowspan=2|"in recognition of their work on [[immune system|immunity]]"<ref name="nobel-1908"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1908/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:Paul Ehrlich 1915.jpg|75px]] | [[پاول اہرلچ]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | جرمنی |- | 1914 | [[File:Robert Barany.jpg|75px]] | [[رابرٹ برانی]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | Austria-Hungary | "for his work on the physiology and pathology of the [[vestibular apparatus]]"<ref name="nobel-1914"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1914/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1914 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1922 | [[File:Otto Fritz Meyerhof.jpg|75px]] | [[اوٹو فرٹز مئیر ہوف]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | جرمنی | "for his discovery of the fixed relationship between the consumption of oxygen and the [[metabolism]] of [[lactic acid]] in the muscle"<ref name="nobel-1922"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1922/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1922 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1930 | [[File:Karl Landsteiner nobel.jpg|75px]] | [[کارل لینڈ سٹینر]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | Austria | "for his discovery of human [[blood type|blood groups]]"<ref name="nobel-1930"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1930/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1931 | [[File:Otto Warburg.jpg|75px]] | [[اوٹو ہنرچ وار برگ]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/> | جرمنی | "for his discovery of the nature and mode of action of the [[cytochrome|respiratory enzyme]]"<ref name="nobel-1931"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1931/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1936 | [[File:Otto Loewi nobel.jpg|75px]] | [[اوٹو لوئی]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | Austria | "for their discoveries relating to [[neurotransmitter|chemical transmission of nerve impulses]]"<ref name="nobel-1936"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1936/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|1944 | [[File:Joseph Erlanger nobel.jpg|75px]] | [[جوزف ارلینگر]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/><ref name=EJudaica2007p733>Fred Skolnik, Michael Berenbaum (eds.) 2007. ''Encyclopaedia Judaica'', Volume 13. Macmillan Reference USA / Keter Publishing House. p. 733. "Jewish scientists have participated in this problem from the early days of Joseph Erlanger's research on nerve conduction to Richard Axel's dissection of the pathways relevant to olfactory function."</ref> | rowspan=2|امریکا | rowspan=2|"for their discoveries relating to the highly differentiated functions of single [[nerve fibre]]s"<ref name="nobel-1944"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1944/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1944 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:Herbert Spencer Gasser nobel.jpg|75px]] | [[ہر برٹ سپنسر گیسر]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/> |- | 1945 | [[File:Ernst Boris Chain 1945.jpg|75px]] | [[ارنسٹ بوری چین]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | برطانیہ | "for the discovery of [[penicillin]] and its curative effect in various [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1945"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1946 | [[File:Hermann Joseph Muller.jpg|75px]] | [[ہرمن جوزف میولر]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for the discovery of the production of mutations by means of [[ایکس شعاع]] [[irradiation]]"<ref name="nobel-1946"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1946/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1946 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1947 | [[File:Gerty Theresa Cori.jpg|75px]] | [[گرٹی کوری]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discovery of the course of the catalytic conversion of [[glycogen]]"<ref name="nobel-1947"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1950 | [[File:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|75px]] | [[تادؤش رائشتائن|Tadeusz Reichstein]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | Switzerland / Poland | "for their discoveries relating to the [[hormone]]s of the [[adrenal cortex]], their structure and biological effects"<ref name="nobel-1950"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1950/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1950 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1952 | [[File:Selman Waksman NYWTS.jpg|75px]] | [[عیل مین والکمین]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for his discovery of [[streptomycin]], the first [[antibiotic]] effective against [[tuberculosis]]"<ref name="nobel-1952"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1952/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1952 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|1953 | [[File:Hans Adolf Krebs.jpg|75px]] | [[ہنس ایڈلف کرب]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p111/><ref name=scicoilbi/> | برطانیہ | "for his discovery of the [[citric acid cycle]]"<ref name = "nobel-1953"/> |- | [[File:Portrait of Fritz Albert Lipmann (1899-1986), Biochemist (2551001689).jpg|75px]] | [[فرٹز البرٹ لیپ مین]]<ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for his discovery of [[coenzyme A|co-enzyme A]] and its importance for intermediary metabolism"<ref name="nobel-1953"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1953/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1958 | [[File:Joshua Lederberg.jpg|75px]] | [[جیشوا لیڈربرگ]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for his discoveries concerning [[genetic recombination]] and the organization of the [[gene|genetic material]] of [[bacteria]]"<ref name="nobel-1958"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1958/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1958 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1959 | [[File:Arthur Kornberg.jpg|75px]] | [[آرتھر کورن برگ]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p112/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discovery of the mechanisms in the biological synthesis of [[ribonucleic acid]] and [[deoxyribonucleic acid]]"<ref name="nobel-1959"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1964 | [[File:Konrad Bloch.JPG|75px]] | [[کونارڈ ایمل بلوک]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/><ref name=Leroy2003p291>Leroy, Francis (2003). ''A Century of Nobel Prizes Recipients: Chemistry, Rhysics, and Medicine''. [[CRC Press]]. p. 291. ISBN 978-0-8247-0876-4</ref> | امریکا | "for their discoveries concerning the mechanism and regulation of the [[cholesterol]] and [[fatty acid]] [[metabolism]]"<ref name="nobel-1964"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1964/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1964 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|1965 | [[File:François Jacob nobel.jpg|75px]] | [[فرانکیوس جیکب]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | rowspan=2|France | rowspan=2|"for their discoveries concerning [[انتساخ (حیاتیات)|genetic control of enzyme]] and [[provirus|virus synthesis]]"<ref name="nobel-1965"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1965/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1965 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:André Lwoff nobel.jpg|75px]] | [[انڈری مائیکل لوف]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> |- | 1967 | [[File:George Wald nobel.jpg|75px]] | [[جارج والڈ]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discoveries concerning the primary physiological and chemical visual processes in the eye"<ref name="nobel-1967"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1967/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1968 | [[File:MNirenberg.jpg|75px]] | [[مارشل وارن نارنبرگ]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their interpretation of the [[genetic code]] and its function in [[Protein biosynthesis|protein synthesis]]"<ref name="nobel-1968"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1968/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1969 | [[File:Salvador E. Luria ca.1969.jpg|75px]] | [[سیلواڈور لوریا]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا, Italy | "for their discoveries concerning the replication mechanism and the genetic structure of [[virus]]es"<ref name="nobel-1969"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1969/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1969 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|1970 | [[File:Axelrod01.jpg|75px]] | [[جیولیوس ایکزل روڈ]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | rowspan=2|"for their discoveries concerning the humoral [[neurotransmitter|transmittors in the nerve terminals]] and the mechanism for their storage, release and inactivation"<ref name="nobel-1970"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1970/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1970 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | | [[برنارڈ کٹز]]<ref name=Feuer1995p402/><ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | برطانیہ |- | 1972 | [[File:Professor Gerald M. Edelman.jpg|75px]] | [[گیرالڈ ایڈر مین]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discoveries concerning the chemical structure of [[antibodies]]"<ref name="nobel-1972"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1972/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|1975 | [[File:DavidBaltimore2008.JPG|75px]] | [[ڈیوڈ بلٹی مور]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | rowspan=2|"for their discoveries concerning the interaction between [[tumor virus]]es and the genetic material of the cell"<ref name="nobel-1975"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1975/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | | [[ہوورڈ مارٹن ٹیمن]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا |- | 1976 | [[File:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA).jpg|75px]] | [[باروچ سیمیول بلوم برگ]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discoveries concerning new mechanisms for the origin and dissemination of [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1976"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1976/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|1977 | [[File:Andrew Schally portrait.jpg|75px]] | [[انڈریو شیلی]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/><ref>Mark Avrum Ehrlich. ''Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture, Volume 1'', [[ABC-CLIO]], 2009, p. 1037.</ref><ref>Frank Heynick. ''Jews and Medicine: An Epic Saga'', KTAV Publishing House, 2002, p. 574.</ref> | امریکا | "for their discoveries concerning the [[peptide hormone]] production of the brain"<ref name = "nobel-1977"/> |- | [[File:Rosalyn Yalow.jpg|75px]] | [[روزالن سوسمین یالو]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p113>Hargittai, István (2003). ''The Road to Stockholm: Nobel Prizes, Science, and Scientists''. [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]. p. 113. ISBN 978-0-19-860785-4</ref><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for the development of [[radioimmunoassay]]s of peptide hormones"<ref name="nobel-1977"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1977/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1977 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1978 | | [[ڈینئیل نیتھن]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for the discovery of [[restriction enzyme]]s and their application to problems of [[molecular genetics]]"<ref name="nobel-1978"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1978/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- | 1980 | | [[باروخ بن الصراف]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discoveries concerning genetically determined [[major histocompatibility complex|structures on the cell surface]] that regulate [[immune system|immunological reactions]]"<ref name="nobel-1980"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1980/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1980 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1984 | [[File:Milstein lnp.jpg|75px]] | [[سیسر میلسٹین]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p113/><ref name=scicoilbi/> | Argentina<br /> | "for theories concerning the specificity in development and control of the [[immune system]] and the discovery of the principle for production of [[monoclonal antibodies]]"<ref name="nobel-1984"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1984/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|1985 | [[File:Mike Brown 2003.jpg|75px]] | [[مائیکل سٹاورٹ براون]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | rowspan=2|"for their discoveries concerning the regulation of [[cholesterol]] [[metabolism]]"<ref name="nobel-1985"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1985/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1985 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:Joe Goldstein.JPG|75px]] | [[جوزف گولڈ سٹین]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا |- | rowspan=2|1986 | [[File:Stanley Cohen Nobel.webp|75px]] | [[سٹینلی کوہن(حیاتیاتی کیمیاءدان)|Stanley Cohen]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p113/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | rowspan=2|"for their discoveries of [[growth factor]]s"<ref name="nobel-1986"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1986/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:Rita Levi-Montalcini (1986) (cropped).jpg|75px]] | [[ریٹا لیوی-مونٹلسینی]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/><ref name=Hargittai2003p110>Hargittai, István (2003). ''The Road to Stockholm: Nobel Prizes, Science, and Scientists''. [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]. p. 110. ISBN 978-0-19-860785-4</ref> | Italy |- | 1988 | [[File:Nci-vol-8236-300 Gertrude Elion.jpg|75px]] | [[گرٹروڈ بی. الیون]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discoveries of important principles for [[Pharmacology|drug treatment]]"<ref name="nobel-1988"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1989 | [[File:Varmus, Harold Elliot (1939).jpg|75px]] | [[ہیرالڈ ای. ورمس]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p113/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discovery of the cellular origin of [[retrovirus|retroviral]] [[oncogene]]s"<ref name="nobel-1989"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1989/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1989 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|1994 | | [[الفرڈ جی گلمین]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | rowspan=2|امریکا | rowspan=2|"for their discovery of [[G-protein]]s and the role of these proteins in [[signal transduction]] in cells"<ref name="nobel-1994"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1994/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1994 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:Rodbell, Martin (1925-1998).jpg|75px]] | [[مارٹن روڈبل]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> |- | 1997 | [[File:Prusiner 1.JPG|75px]] | [[سٹینلی بی پروسینر]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for his discovery of [[prion]]s – a new biological principle of infection"<ref name="nobel-1997"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1997/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1997 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 1998 | [[File:Drfurchgott.jpg|75px]] | [[رابرٹ فرشگوٹ]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=Hargittai2003p111/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for their discoveries concerning [[nitric oxide]] as a signalling molecule in the cardiovascular system"<ref name="nobel-1998"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|2000 | [[File:Paul Greengard.jpg|75px]] | [[پاول گرین گارڈ]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا | rowspan=2|"for their discoveries concerning [[signal transduction]] in the [[nervous system]]"<ref name="nobel-2000"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:Eric Richard Kandel.jpg|75px]] | [[ارک کینڈل]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا |- | rowspan=2|2002 | | [[سڈنی برینر]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | برطانیہ | rowspan=2|"for their discoveries concerning 'genetic regulation of organ development and [[apoptosis|programmed cell death]]'"<ref name="nobel-2002"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2002/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2002 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | | [[ایچ رابرٹ ہروٹز]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/> | امریکا |- | 2004 | [[File:Richard Axel.jpg|75px]] | [[رچرڈ اکزل]]<ref name=Hollingsworth2007p136/><ref name=scicoilbi/><ref name=EJudaica2007p733/><ref>Peter Badge, Nikolaus Turner (2007). ''Nobel Faces: A Gallery of Nobel Prize Winners'' Wiley-VCH. p. 126. ISBN 978-3-527-40678-4. "Axel was born to Polish Jewish refugees in New York in 1946"</ref> | امریکا | "for their discoveries of [[odorant receptor]]s and the organization of the [[olfactory system]]"<ref name="nobel-2004"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2004/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | 2006 | [[File:Andrew Fire, Stanford University.jpg|75px]] | [[انڈریو فائر]]<ref name=scicoilbi/> | امریکا | "for his discovery of [[RNA interference]] – gene silencing by double-stranded RNA"<ref name="nobel-2006"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2006/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2006 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | rowspan=2|2011 | | [[رالف ایم. سٹین مین]]<ref name=5Jews2011/><ref name=scicoilbi/><ref>{{Cite web |title=Canadian scientist wins Nobel prize days after death |url=http://www2.canada.com/topics/news/national/story.html?id=5492973 |access-date=2016-02-29 |archive-date=2015-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713205316/http://www2.canada.com/topics/news/national/story.html?id=5492973 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.multiculturalcanada.ca/node/130436/fit Bar-Mitzvah of Steinman's brother Mark Charles (Canadian Jewish Review)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007200342/http://www.multiculturalcanada.ca/node/130436/fit |date=2011-10-07 }}</ref><ref>[http://news.google.com/newspapers?nid=1946&dat=19620911&id=a8ItAAAAIBAJ&sjid=d54FAAAAIBAJ&pg=4441,1839459 Seymour David Steinman]</ref> | Canada | for "his discovery of the [[dendritic cell]] and its role in [[adaptive immunity]]"<ref name="nobel-2011"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2011/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2011 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:Nobel Prize 2011-Press Conference KI-DSC 7512.jpg|75px]] | [[بروس بیوٹلر]]<ref name=5Jews2011/><ref name=scicoilbi/><ref>{{Cite web |title=Dr. Ernest Beutler, 1928–2008 |url=http://articles.chicagotribune.com/2008-10-10/news/0810090738_1_dr-ernest-beutler-anemia-pioneer-in-bone-marrow |access-date=2016-02-29 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104175213/http://articles.chicagotribune.com/2008-10-10/news/0810090738_1_dr-ernest-beutler-anemia-pioneer-in-bone-marrow |dead-url=yes }}</ref> | امریکا | "for their discoveries concerning the activation of innate immunity" |- | rowspan=2|2013 | | [[جیمز روتھ مین]]<ref name=THEJC2013-10-10/><ref name=TOI2013-10-07>[http://www.timesofisrael.com/two-americans-german-win-nobel-medicine-prize/ "James Rothman and Randy Schekman, both Jewish, win together with Thomas Suedhof for discoveries on how proteins are transported within cells"], ''[[The Times of Israel]]'', October 7, 2013.</ref><ref name=LMJ2013-10-07>[http://www.lemondejuif.info/prix-nobel-medecine-2013-duo-chercheurs-americains-juifs-recompense/ "Prix Nobel de médecine 2013 : un duo de chercheurs américains juifs récompensé"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017015134/http://www.lemondejuif.info/prix-nobel-medecine-2013-duo-chercheurs-americains-juifs-recompense/ |date=2013-10-17 }}, ''Le Monde Juif'', October 7, 2013.</ref> | امریکا | rowspan=2|for "their discoveries of machinery regulating vesicle traffic, a major transport system in our cells"<ref name="nobel-2013"> {{cite web | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2013/ | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2011 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- | [[File:Randy Schekman 8 February 2012.jpg|75px]] | [[رینڈی شیک مین]]<ref name=THEJC2013-10-10/><ref name=TOI2013-10-07/><ref name=LMJ2013-10-07/> | امریکا |} == [[فزکس]]== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|وجہ ! ملک ! وجہ |- | 1907 | [[File:Albert Abraham Michelson2.jpg|75px]] | [[البرٹ اے مچلسن]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph>[https://www.science.co.il/nobel-prizes/Physics.php "Jewish Laureates of Nobel Prize in Physics"]. Israel Science and Technology Directory. Retrieved October 16, 2012.</ref> | امریکا | "for his optical precision instruments and the spectroscopic and metrological investigations carried out with their aid"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1907 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1907/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1908 | [[File:G lippmann.jpg|75px]] | [[گبریل لیپمین]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | France | "for [[Lippmann plate|his method of reproducing colours photographically]] based on the phenomenon of [[Interference (wave propagation)|interference]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1908 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1908/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1921 | [[File:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|75px]] | [[البرٹ آئنسٹائن]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/><ref name=Leroy2003p134>Leroy, Francis (2003). ''A Century of Nobel Prizes Recipients: Chemistry, Rhysics, and Medicine''. [[CRC Press]]. p. 134. ISBN 978-0-8247-0876-4</ref> | جرمنی | "for his services to Theoretical Physics, and especially for his discovery of the law of the [[photoelectric effect]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1921 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1922 | [[File:Niels Bohr.jpg|75px]] | [[نیلز بوہر]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | Denmark | "for his services in the investigation of the structure of atoms and of the radiation emanating from them"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1922 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1922/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | rowspan=2|1925 | [[File:James Franck.jpg|75px]] | [[جیمز فرانک]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | جرمنی | rowspan=2|"for their discovery of the laws governing the impact of an [[برقیہ]] upon an atom"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1925 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1925/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | [[File:Gustav Hertz.jpg|75px]] | [[گستاف لوڈوگ ہرٹز|Gustav Hertz]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/> | جرمنی |- | 1943 | [[File:Otto Stern.jpg|75px]] | [[اوٹو سٹرن]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | امریکا | "for his contribution to the development of the molecular ray method and his discovery of the [[magnetic moment]] of the [[proton]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1943 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1943/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1944 | [[File:Isidor Isaac Rabi.jpg|75px]] | [[ازیڈور ائیزک ربی]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | امریکا | "for his resonance method for recording the magnetic properties of atomic nuclei"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1944 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1944/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1945 | [[File:Wolfgang Pauli young.jpg|75px]] | [[ولف گینگ پاولی|Wolfgang Pauli]]<ref name=scicoilph/><ref>Pauli had three Jewish grandparents. When discussing his plans to leave Switzerland in 1940, he wrote "Actually I suppose I am under German law 75 per cent Jewish." {{cite web|url=http://www.ethbib.ethz.ch/exhibit/pauli/ausreise_e.html|title=Wolfgang Pauli – Failed naturalisation and departure to the USA|accessdate=2010-03-08}}</ref> | Austria | "for the discovery of the Exclusion Principle, also called the [[Pauli principle]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1945 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1952 | [[File:Felix Bloch, Stanford University.jpg|75px]] | [[فلکس بلوک]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | امریکا | "for their development of new methods for nuclear magnetic precision measurements and discoveries in connection therewith"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1952 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1954 | [[File:Max Born.jpg|75px]] | [[میکس بورن]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | برطانیہ | "for his fundamental research in [[quantum mechanics]], especially for his statistical interpretation of the wavefunction"<ref name="N54">{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1954 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1958 | [[File:Ilya Frank.jpg|75px]] | [[الوا فرانک]]<ref name=scicoilph/> | Soviet Union | "for the discovery and the interpretation of the [[Cherenkov-Vavilov effect|Cherenkov effect]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1958 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1958/index.html|accessdate=2008-10-09}} * {{cite book |title = Understanding American Jewry|author=Marshall Sklare|page =108| publisher = Transaction Publishers| year=1982|isbn=978-0-87855-454-6|url = http://books.google.com/books?id=SUsUKZgDtX8C&pg=PA108}} * {{cite book |title = Who's who in Jewish history: after the period of the Old Testament|author1=Joan Comay|author2=Lavinia Cohn-Sherbok|page=362|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-26030-5}} * {{cite book |title = The who's who of Nobel Prize winners, 1901–1995|author1=Bernard S. Schlessinger|author2=June H. Schlessinger|publisher=Oryx Press|year=1996|page=201|isbn=978-0-89774-899-5|quote=Parents: Father, Evgen ; Mother, Olga Davidova . Nationality: Russian. Religion: Jewish.}} * {{cite book |title = Driven to innovate: a century of Jewish mathematicians and physicists|author=Ioan Mackenzie James|publisher=Peter Lang|year=2009|isbn=978-1-906165-22-2|page=262}}</ref> |- | 1959 | [[File:Segre.jpg|75px]] | [[ایملیو جی سگری|Emilio Gino Segrè]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | Italy | "for their discovery of the [[antiproton]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1959 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1959/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1960 | [[File:Donald Glaser.jpg|75px]] | [[ڈونالڈ اے گلیسر]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | امریکا | "for the invention of the [[bubble chamber]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1960 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1960/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1961 | [[File:Robert Hofstadter.jpg|75px]] | [[رابرٹ ہوفسٹڈلر]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | امریکا | "for his pioneering studies of electron scattering in atomic nuclei and for his thereby achieved discoveries concerning the structure of the nucleons"<ref name=N61>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1961 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1961/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1962 | [[File:Landau.jpg|75px]] | [[لیو لینڈاؤ]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/><ref>[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Lev_Landau.html "Lev Landau"]. Jewish Virtual Library. Retrieved January 20, 2012.</ref> | Soviet Union | "for his pioneering theories for [[condensed matter]], especially [[liquid helium]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1962 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1962/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lev Landau: Topmost Soviet Jewish Scientist Wins Nobel Prize |url=http://archive.jta.org/article/1962/11/02/3071305/lev-landau-topmost-soviet-jewish-scientist-wins-nobel-prize |access-date=2016-02-29 |archive-date=2013-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031234746/http://www.jta.org/1962/11/02/archive/lev-landau-topmost-soviet-jewish-scientist-wins-nobel-prize |dead-url=yes }}</ref> |- | 1963 | [[File:Wigner.jpg|75px]] | [[یوجین پاول وگنر]]<ref name=scicoilph/><ref name=Marton2006p4>Marton, Kati (2006). ''The Great Escape: Nine Jews Who Fled Hitler and Changed the World''. [[Simon & Schuster]]. p. 4. ISBN 978-1-4165-4245-2</ref> | امریکا | "for his contributions to the theory of the atomic nucleus and the elementary particles, particularly through the discovery and application of fundamental symmetry principles"<ref name=N63>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1963 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1963/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | rowspan=2|1965 | [[File:Richard Feynman.png|75px]] | [[رچرڈ فلپ فے مین]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/><ref name=Gleick1992p85>[[James Gleick]]. ''Genius: The Life and Science of Richard Feynman''. Random House. 1995. p. 85. "Feynman, as a New York Jew distinctly uninterested in either the faith or sociology of Judaism..."</ref> | امریکا | rowspan=2|"for their fundamental work in [[quantum electrodynamics]], with deep-ploughing consequences for the physics of elementary particles"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1965 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | [[File:Schwinger.jpg|75px]] | [[جولیان سکونگر]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/> | امریکا |- | 1967 | [[File:Hans Bethe.jpg|75px]] | [[ہنس بیتھ]]<ref name=scicoilph/> | امریکا | "for his contributions to the theory of nuclear reactions, especially his discoveries concerning the energy production in [[star]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1967 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1967/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1969 | [[File:Murray Gell-Mann.jpg|75px]] | [[ماری گیل مین]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Feuer1995p402/><ref name=scicoilph/><ref name=Leroy2003p183>Leroy, Francis (2003). ''A Century of Nobel Prizes Recipients: Chemistry, Rhysics, and Medicine''. [[CRC Press]]. p. 183. ISBN 978-0-8247-0876-4</ref> | امریکا | "for his contributions and discoveries concerning the classification of elementary particles and their interactions"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1969 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1969/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1971 | [[File:Dennis Gabor.jpg|75px]] | [[ڈینس گبور]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | برطانیہ | "for his invention and development of the [[holography|holographic method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1971 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1972 | [[File:Nobel Laureate Leon Cooper in 2007.jpg|75px]] | [[لیون کوپر]]<ref name=scicoilph/><ref name=scicoilph/><ref>Bernard S. Schlessinger, June H. Schlessinger (1996). ''The Who's Who of Nobel Prize Winners, 1901–1995''. "Cooper, Leon Neil". Oryx Press. p. 605. "Religion: Jewish".</ref><ref>Kurtz, Seymour (1985). ''Jewish America''. [[McGraw-Hill]]. p. 244.</ref> | امریکا | "for his jointly developed theory of [[superconductivity]], usually called the [[BCS-theory]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1972 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1972/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1973 | [[File:Brian Josephson, March 2004.jpg|75px]] | [[برائن ڈیوڈ جوزف سن]]<ref name=EncSciRel493/> | برطانیہ | "for his theoretical predictions of the properties of a supercurrent through a tunnel barrier, in particular those phenomena which are generally known as the [[Josephson effect]]"<ref name=N73>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1973 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1973/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1975 | [[File:Mottelson,Ben 1963 Kopenhagen.jpg|75px]] | [[بن روئے مٹل سن]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | Denmark | "for the discovery of the connection between collective motion and particle motion in atomic nuclei and the development of the theory of the structure of the atomic nucleus based on this connection"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1975 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1976 | [[File:Burton Richter - charm quark.jpg|75px]] | [[برٹن رچر]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | امریکا | "for his pioneering work in the discovery of a heavy elementary particle of a new kind"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1976 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1978 | [[File:Arno Penzias.jpg|75px]] | [[ارنو الن پنزاس]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | امریکا | "for his discovery of [[cosmic microwave background radiation]]"<ref name=N78>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1978 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | rowspan=2|1979 | [[File:Sheldon Glashow at Harvard.jpg|75px]] | [[شیلڈن لی گلاشو]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | امریکا | rowspan=2|"for their contributions to the theory of the [[electroweak force|unified weak and electromagnetic interaction]] between elementary particles, including, inter alia, the prediction of the [[weak neutral current]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1979 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1979/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | [[File:Steven-weinberg.jpg|75px]] | [[سٹیون وینبرگ]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | امریکا |- | 1987 | [[File:Karl Alexander Mueller.jpg|75px]] | [[کارل ایلکزینڈر میولر]]<ref name=scicoilph/> | Switzerland | "for their important breakthrough in the discovery of superconductivity in ceramic materials"<ref name=N87>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1987 | publisher = Nobel Foundation | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1987/index.html|accessdate=2011-10-18}}</ref> |- | rowspan=3|1988 | [[File:Leon M. Lederman.jpg|75px]] | [[لیون ایم لیڈر مین]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=Hargittai2003p113/><ref name=scicoilph/> | امریکا | rowspan=3|"for the [[neutrino]] beam method and the demonstration of the doublet structure of the [[lepton]]s through the discovery of the muon neutrino"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1988 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1988/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | | [[ملون سکوارٹز]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | امریکا |- | [[File:Jack-Steinberger-2008.JPG|75px]] | [[جیک سٹین برگر]]<ref name=EncSciRel493/><ref name=scicoilph/> | امریکا |- | 1990 | | [[جیروم آئیزک فرائڈ مین]]<ref name=scicoilph/> | امریکا | "for his pioneering investigations concerning [[deep inelastic scattering]] of electrons on protons and bound neutrons, which have been of essential importance for the development of the [[quark model]] in particle physics"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1990 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1990/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 1992 | [[File:CHARPAK Georges-24x50-2005 cropped.JPG|75px]] | [[جیرج چارپک]]<ref name=scicoilph/> | France / Poland | "for his invention and development of particle detectors, in particular the [[multiwire proportional chamber]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1992 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1992/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | rowspan=2|1995 | [[File:Martin Perl - tau.jpg|75px]] | [[مارٹن لیوس پیرل]]<ref name=scicoilph/> | امریکا | "for the discovery of the [[tau lepton]]" and "for pioneering experimental contributions to [[lepton]] physics"<ref name=N95>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1995 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1995/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | [[File:Frederick Reines.jpg|75px]] | [[فریڈرک رینز]]<ref name=scicoilph/> | امریکا | "for the detection of the [[neutrino]]" and "for pioneering experimental contributions to [[lepton]] physics"<ref name=N95/> |- | rowspan=2|1996 | [[File:David M Lee Dec 2008.jpg|75px]] | [[ڈیوڈ لی|David Morris Lee]]<ref name="Shengold"/><ref name=scicoilph/> | امریکا | rowspan=2|"for their discovery of [[superfluid]]ity in [[helium-3]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1996 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | [[File:Douglas Osheroff.jpg|75px]] | [[ڈوگلاس اوشروف]]<ref name="Shengold"/> | امریکا |- | 1997 | [[File:Claude Cohen-Tannoudji.JPG|75px]] | [[کلاؤڈ کوہن-ٹناڈجی]]<ref name=scicoilph/> | France | "for development of methods to cool and trap atoms with laser light"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1997 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | 2000 | [[File:Zhores Alferov.jpg|75px]] | [[زورس ایونوچ الفرو]]<ref name="Shengold"/><ref name=scicoilph/> | Russia | "for developing [[semiconductor]] heterostructures used in high-speed- and [[optoelectronics]]"<ref name=N00>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2000 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | rowspan=2|2003 | [[File:AA Abrikosov ANL1.jpg|75px]] | [[الیکزی الیکزیوچ ابریکوسو]]<ref name=scicoilph/> | Russia<br />امریکا | rowspan=2|"for pioneering contributions to the theory of [[superconductivity|superconductors]] and superfluids"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2003 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | [[File:Виталий Лазаревич Гинзбург.jpg|75px]] | [[وائٹلی گنزبرگ]]<ref name=scicoilph/> | Russia |- | rowspan=2|2004 | [[File:David Gross cropped.JPG|75px]] | [[ڈیوڈ جے گروس]]<ref name=Arad2010/><ref name=scicoilph/><ref>{{cite web | title = David J. Gross: Autobiography | publisher = Nobel Foundation | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/gross-autobio.html|accessdate=2011-10-16}}</ref> | امریکا | rowspan=2|"for the discovery of [[asymptotic freedom]] in the theory of the [[strong interaction]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2004 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | | |[[ہگ ڈیوڈ پیولٹزر]]<ref name=scicoilph/> | امریکا |- | 2005 | [[File:Roy Glauber Dec 10 2005.jpg|75px]] | [[روئے جے گلوبر]]<ref name=scicoilph/> | امریکا | "for his contribution to the quantum theory of [[Coherence (physics)|optical coherence]]"<ref name=N05>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2005 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2005/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | rowspan=2|2011 | [[File:Adam Riess Agr cover.jpg|75px]] | [[ایڈم ریس]]<ref name=5Jews2011/><ref name=scicoilph/><ref>[http://www.nytimes.com/1998/01/11/style/weddings-nancy-schondorf-and-adam-riess.html Wedding: Nancy Schondorf And Adam Riess]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/1989/06/18/style/dr-gail-riess-is-married.html Wedding: Drs. Gail Michele Riess and Leonard Bruce Saltz]</ref><ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E07E3DD163AF932A25753C1A9619C8B63 Obituary: Michael Riess]</ref> | امریکا | rowspan=2|"for providing evidence that the expansion of the universe is accelerating"<ref name=N05/> |- |- | [[File:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7744.jpg|75px]] | [[ساول پرلموتر]]<ref name=5Jews2011/><ref name=scicoilph/><ref>{{Cite web |title=Samuel Davidson, led Yiddish revival |url=http://articles.philly.com/1989-12-05/news/26157213_1_yiddish-culture-yiddish-language-jewish-cultural-organization |access-date=2016-02-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042041/http://articles.philly.com/1989-12-05/news/26157213_1_yiddish-culture-yiddish-language-jewish-cultural-organization }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Jewish Public Forum at CLAL |url=http://www.clal.org/c2.html |access-date=2016-02-29 |archive-date=2002-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020329142352/http://www.clal.org/c2.html |dead-url=yes }}</ref> | امریکا |- | 2012 | [[File:Serge Haroche - Théâtre de la Commune d'Aubervilliers - 4 mai 2009.jpg|75px]] | [[سرگ ہروچ]]<ref>[http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/french-jewish-physicist-wins-nobel-prize-along-with-american-colleague-1.468913 " French-Jewish physicist wins Nobel Prize along with American colleague"], ''[[Haaretz]]'' (''[[Jewish Telegraphic Agency]]''), October 9, 2012.</ref> | France | "for ground-breaking experimental methods that enable measuring and manipulation of individual quantum systems"<ref name=N05/> |- | 2013 | [[File:Francois Englert.jpg|75px]] | [[فرانکیوس انگلرٹ]]<ref name=THEJC2013-10-10/><ref name=USHMMEnglert>[http://collections.ushmm.org/search/catalog/vha42758 USC Shoah Foundation Institute testimony of Francois Englert - USHMM Collections Search], [[امریکا Holocaust Memorial Museum]] website. Retrieved October 13, 2013.</ref><ref>[http://www.timesofisrael.com/tel-aviv-university-professor-shares-nobel-prize-in-physics/ "Tel Aviv University professor shares Nobel Prize in physics"], ''[[The Times of Israel]]'', October 8, 2013. "Professor Englert is a Belgian Jew"</ref><ref>Ziri, Daniel. [http://www.jpost.com/International/Tel-Aviv-U-affiliated-prof-and-Holocaust-survivor-shares-Nobel-for-physics-328171 "Tel Aviv U. affiliated prof. who is a Holocaust survivor wins Nobel for physics"], ''[[The Jerusalem Post]]'' (''[[Reuters]]''), October 8, 2013. "The 80-year-old Englert – a Belgian Jew and Holocaust survivor..."</ref> | Belgium | "for the theoretical discovery of a mechanism that contributes to our understanding of the origin of mass of subatomic particles, and which recently was confirmed through the discovery of the predicted fundamental particle, by the ATLAS and CMS experiments at CERN's Large Hadron Collider"<ref name=N13>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2013 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/index.html}}</ref> |- |} == امن== {| class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|وصول کنندہ ! ملک ! وجہ |- | rowspan=2| 1911 | [[File:TMCasser.jpg|75px]] | [[ٹوبیاس مائیکل کارل اسر]]<ref name=Abrams2001p78>[[Irwin Abrams|Abrams, Irwin]] (2001). ''The Nobel Peace Prize and the Laureates: An Illustrated Biographical History, 1901–2001''. Science History Publications. p. 78. ISBN 978-0-88135-388-4</ref> | The Netherlands | "Initiator of the Conferences on International Private Law at the Hague; Cabinet Minister; Lawyer"<ref name="N11">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1911/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1911 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Alfred Herrmann Fried Foto.jpg|75px]] | [[الفرڈ ہرمن فرائڈ]]<ref name=Abrams2001p76>[[Irwin Abrams|Abrams, Irwin]] (2001). ''The Nobel Peace Prize and the Laureates: An Illustrated Biographical History, 1901–2001''. Science History Publications. p. 76. ISBN 978-0-88135-388-4</ref> | Austria | "Journalist; Founder of ''Die Friedenswarte''"<ref name="N11"/> |- | 1968 | [[File:René Cassin nobel.jpg|75px]] | [[رینے کاسن]] | France | "President of the [[European Court of Human Rights|European Court for Human Rights]]"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1968/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1968 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1973 | [[File:Henry Kissinger.jpg|75px]] | [[ہنری کسنگر|Henry A. Kissinger]]<ref name=Abrams2001p220>[[Irwin Abrams|Abrams, Irwin]] (2001). ''The Nobel Peace Prize and the Laureates: An Illustrated Biographical History, 1901–2001''. Science History Publications. p. 220. ISBN 978-0-88135-388-4</ref> | امریکا | "For the 1973 [[Paris Peace Accords|Paris agreement]] intended to bring about a cease-fire in the Vietnam War and a withdrawal of the American forces"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1973/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1973 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref name="Lundestad">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000|author=Lundestad, Geir|accessdate=2008-11-28|date=2001-03-15|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |- | 1978 | [[File:Menachem Begin 2.jpg|75px]] | [[مناخم بیگن]]<ref name=Abrams2001p239>[[Irwin Abrams|Abrams, Irwin]] (2001). ''The Nobel Peace Prize and the Laureates: An Illustrated Biographical History, 1901–2001''. Science History Publications. p. 239. ISBN 978-0-88135-388-4</ref> | [[اسرائیل]] | "for the Camp David Agreement, which brought about a negotiated peace between Egypt and Israel"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1978 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1986 | [[File:Elie Wiesel.jpg|75px]] | [[ایلائ وائسل]]<ref name=Abrams2001p266>[[Irwin Abrams|Abrams, Irwin]] (2001). ''The Nobel Peace Prize and the Laureates: An Illustrated Biographical History, 1901–2001''. Science History Publications. p. 266. ISBN 978-0-88135-388-4</ref> | امریکا | "Chairman of "The President's Commission on the Holocaust""<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1986/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1986 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| 1994 | [[File:Yitzhak Rabin (1986) cropped.jpg|75px]] | [[اسحاق رابین]] | Israel | rowspan=2| "to honour a political act which called for great courage on both sides, and which has opened up opportunities for a new development towards fraternity in the Middle East."<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/press.html|title=Press Release- The Nobel Peace Prize 1994 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Shimon Peres World Economic Forum 2007.jpg|75px]] | [[شمعون پیریز]] | Israel |- | 1995 | [[File:Josef Rotblat ID badge.png|75px]] | [[جازف راٹبلاٹ]] | برطانیہ<br />Poland | "for his efforts to diminish the part played by nuclear arms in international politics and, in the longer run, to eliminate such arms"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1995/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1995 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |} == معاشیات== {| class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|وصول کنندہ ! ملک !وجہ |- | 1970 | [[File:Paul Samuelson.jpg|75px]] | [[پاؤل سیمیولسن]]<ref name=scicoilec>[https://www.science.co.il/nobel-prizes/Economics.php "Jewish Laureates of Nobel Prize in Economics"]. Israel Science and Technology Directory. Retrieved October 16, 2012.</ref><ref name=Norwood2008p719>Stephen Harlan Norwood, Eunice G. Pollack (2008). "American Jews in Economics". ''Encyclopedia of American Jewish History'', Volume 1. ISBN 978-1-85109-638-1. p. 719.</ref> | امریکہ | "for the scientific work through which he has developed static and dynamic economic theory and actively contributed to raising the level of analysis in economic science" <ref name="e1">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1970/ |title=The Nobel Prize in Economics 1970 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1971 | | [[سائمن کزٹس]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p720>Stephen Harlan Norwood, Eunice G. Pollack (2008). "American Jews in Economics". ''Encyclopedia of American Jewish History'', Volume 1. ISBN 978-1-85109-638-1. p. 720.</ref> | امریکہ | "for his empirically founded interpretation of economic growth which has led to new and deepened insight into the economic and social structure and process of development"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1971/|title=The Nobel Prize in Economics 1971 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1972 | [[File:Kenneth Arrow, Stanford University.jpg|75px]] | [[کینتھ ارو]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p718>Stephen Harlan Norwood, Eunice G. Pollack (2008). "American Jews in Economics". ''Encyclopedia of American Jewish History'', Volume 1. ISBN 978-1-85109-638-1. p. 718.</ref> | امریکہ | "for his pioneering contributions to general economic equilibrium theory and welfare theory"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1972/|title=The Nobel Prize in Economics 1972 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1973 | | [[واسلےلیونٹیف]]<ref name=scicoilec/> | Russia<br />جرمنی<br />امریکہ | "for the development of the input-output method and for its application to important economic problems"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1973/|title=The Nobel Prize in Economics 1973 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1975 | [[File:Leonid Kantorovich 1975.jpg|75px]] | [[لیونڈکانٹروچ]]<ref name=scicoilec/> | Soviet Union | "for his contributions to the theory of optimum allocation of resources"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/|title=The Nobel Prize in Economics 1975 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1976 | [[File:Portrait of Milton Friedman.jpg|75px]] | [[ملٹن فریڈمان]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p718/><ref name=Vane2007p82>Vane, Howard R (2007). ''The Nobel Memorial Laureates in Economics: An Introduction to their Careers''. [[Edward Elgar Publishing]], p. 82. ISBN 978-1-84720-092-1</ref> | امریکہ | "for his achievements in the fields of consumption analysis, monetary history and theory and for his demonstration of the complexity of stabilization policy"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1976/|title=The Nobel Prize in Economics 1976 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1978 | | [[ہربرٹ اے۔ سائمن]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721>Stephen Harlan Norwood, Eunice G. Pollack (2008). "American Jews in Economics". ''Encyclopedia of American Jewish History'', Volume 1. ISBN 978-1-85109-638-1. p. 721.</ref> |امریکہ | "for his pioneering research into the decision-making process within economic organizations"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1978/|title=The Nobel Prize in Economics 1978 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1980 | | [[لاؤرنس کلائین]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/> | امریکہ | "for the creation of econometric models and the application to the analysis of economic fluctuations and economic policies"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1980/|title=The Nobel Prize in Economics 1980 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1985 | [[File:Franco Modigliani.jpg|75px]] | [[فرانکو موڈگ لیامی]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p719/> | Italy<br />امریکہ | "for his pioneering analyses of saving and of financial markets"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1985/|title=The Nobel Prize in Economics 1985 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1987 | [[File:Solow natmedal.jpg|75px]] | [[رابرٹ سولو]]<ref name=scicoilec/> | امریکہ | "for his contributions to the theory of economic growth""<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1987/|title=The Nobel Prize in Economics 1987 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=2| 1990 | | [[ہیری مارکوٹز]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/> |امریکہ | rowspan=2| "for their pioneering work in the theory of financial economics""<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1990/|title=The Nobel Prize in Economics 1990 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | | [[مرٹن ملر]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/> | امریکا |- | 1992 | [[File:GaryBecker-May24-2008.jpg|75px]] | [[گارے بکر]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/> | امریکہ | "for having extended the domain of microeconomic analysis to a wide range of human behaviour and interaction, including nonmarket behaviour""<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1992/|title=The Nobel Prize in Economics 1992 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1993 | [[File:Robert William Fogel.jpg|75px]] | [[رابرٹ فوگل]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/> | امریکہ | "for having renewed research in economic history by applying economic theory and quantitative methods in order to explain economic and institutional change"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1993/|title=The Nobel Prize in Economics 1993 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1994 | | [[جون ہارسانئے]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/><ref name=Vane2007p222>Vane, Howard R (2007). ''The Nobel Memorial Laureates in Economics: An Introduction to their Careers''. [[Edward Elgar Publishing]], p. 222. ISBN 978-1-84720-092-1</ref> | Hungary | "for their pioneering analysis of equilibria in the theory of non-cooperative games"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/|title=The Nobel Prize in Economics 1994 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1997 | [[File:Myron Scholes 2008 in Lindau.png|75px]] | [[میرون سکولز]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/><ref>Lesley Simpson. "Endowment fund named for winner of Nobel Prize". ''[[The Hamilton Spectator]]''. September 16, 1998. p. A8.</ref> | Canada | "for a new method to determine the value of derivatives"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1997/|title=The Nobel Prize in Economics 1997 |accessdate=2011-10-28 |publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite book|last1= Norwood|first1=Stephen Harlan|last2=Pollack|first2=Eunice G.|title=Encyclopedia of American Jewish History, Volume 1|url=http://books.google.com/books?id=IB3mBsgfIHQC&pg=PA721&dq=%22Myron+Scholes%22+jewish&hl=en&sa=X&ei=GUxhT_WXK4f40gH9zcnMBw&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22Myron%20Scholes%22%20jewish&f=false|year=2008|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=9781851096381|page=721}}</ref> |- | rowspan=2| 2001 | [[File:Joseph E. Stiglitz - cropped.jpg|75px]] | [[جوزف اسٹگلیز]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/> | امریکہ | rowspan=2| "for their analyses of markets with asymmetric information"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2001/|title=The Nobel Prize in Economics 2001 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:George Akerlof.jpg|75px]] | [[جارج اکرلوف]]<ref>[http://www.fau.edu/library/nobel86.htm Florida Atlantic University Libraries]</ref> |امریکہ |- | 2002 | [[File:Daniel KAHNEMAN.jpg|75px]] | [[ڈینئیل کہنیمن]]<ref name=scicoilec/><ref name=Norwood2008p721/> | Israel <br /> امریکہ | "for having integrated insights from psychological research into economic science, especially concerning human judgment and decision-making under uncertainty"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2002/|title=The Nobel Prize in Economics 2002 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2005 | [[File:ישראל אומן 2010.jpg|75px]] | [[رابرٹ اومن]]<ref name=scicoilec/><ref>{{cite web |url=http://www.ma.huji.ac.il/~raumann/Brief%20Bio.htm |title=Brief Bio – Robert J Aumann |accessdate=2010-04-17 |publisher=Robert Aumann |quote=Robert Aumann was born in Frankfurt am Main, جرمنی, in 1930, to a well-to-do orthodox Jewish family.}}</ref> | Israel <br />امریکہ | "for having enhanced our understanding of conflict and cooperation through [[Game theory|game-theory]] analysis"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2005/|title=The Nobel Prize in Economics 2005|accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan=3|2007 | [[File:Leonid Hurwicz.jpg|75px]] | [[لیونڈ ہروکز]]<ref name=scicoilec/><ref>{{cite web | url = http://www.fau.edu/library/nobel90.htm | title = Leonid Hurwicz: Nobel Prize in Economics Recipient-2007 | author = Seymour "Sy" Brody | publisher = Florida Atlantic University Libraries | accessdate = 2010-03-31}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Hurwicz.html | title = Leonid Hurwicz (1917–2008) | publisher = American-Israeli Cooperative Enterprise | work =Jewish Virtual Library | accessdate = 2010-03-31}}</ref><ref name="MN-resolution">{{cite web|title=A house resolution honoring Professor Leo Hurwicz on his 90th birthday|publisher=Legislature of the State of Minnesota (image via University of Minnesota, umn.edu)|url=http://www.econ.umn.edu/hurwicz/images/house_resolution_large_for_.jpg|date=9 April 2007|accessdate=2007-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025031214/http://www.econ.umn.edu/hurwicz/images/house_resolution_large_for_.jpg|archivedate=2007-10-25|dead-url=no}}</ref><ref name=Pervos2007>Pervos, Stefanie (11/5/2007). [http://www.juf.org/news/local.aspx?id=27784 "Nobel Prize winners have Jewish, Chicago connections"]. ''JUF News''. "Three Jewish scholars, two with Chicago connections, were awarded the 2007 Nobel Prize in Economic Science in October. Leonid Hurwicz, a professor emeritus at the University of Minnesota and former researcher at the University of Chicago; Roger B. Myerson, a University of Chicago professor; and Eric S. Maskin of the Institute for Advanced Study at Princeton University, N.J., were honored for their joint work on mechanism design theory."</ref> | امریکا <br /> Poland | rowspan=3|"For having laid the foundations of [[mechanism design]] theory"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2007/|title=The Nobel Prize in Economics 2007|accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:05N3441 emaskin.jpg|75px]] | [[ارک ماسکن]]<ref name=scicoilec/><ref name=Pervos2007/><ref>Silverstein, Marilyn. [http://www.njjewishnews.com/njjn.com/110807/njNobelWinner.html "Nobel winner who's at home with Einstein"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208125212/http://www.njjewishnews.com/njjn.com/110807/njNobelWinner.html |date=2008-12-08 }}, ''New Jersey Jewish News'', November 8, 2007. "A native of New York, Maskin grew up in New Jersey, in a nonreligious Jewish home in the town of Alpine... But is he culturally Jewish? "Sure," he said. "It's a very rich culture, and I'm attracted to that side of it. I listen to klezmer — I'm actually a clarinetist myself. And there are certain Jewish foods I'm especially fond of — latkes, chopped liver, chicken soup with matza balls. I like to cook, and a lot of the things I cook have been handed down — a stuffed cabbage recipe I'm fond of, a meat pie recipe. I saw my grandmother do them."</ref> | امریکہ |- | [[File:Myerson roger b print.jpg|75px]] | [[روگر مائرسن]]<ref name=scicoilec/><ref name=Pervos2007/> | امریکہ |- | 2008 | [[File:Paul Krugman-press conference Dec 07th, 2008-8.jpg|75px]] | [[پاول کرگمین]]<ref name=scicoilec/><ref>{{cite news |author=Paul Krugman |url=http://www.nytimes.com/2003/10/28/opinion/a-willful-ignorance.html |title=A Willful Ignorance |date=2003-10-28 |accessdate=2010-04-17 |work=New York Times |quote=Sure enough, I was accused in various places not just of 'tolerance for anti-Semitism' (yes, I'm Jewish) [...]}}</ref> | امریکہ | "for his analysis of trade patterns and location of economic activity"<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2008/|title=The Nobel Prize in Economics 2008|accessdate=2009-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2010 | [[File:Peter Diamond cropped.jpg|75px]] | [[پیٹر ڈائمنڈ]]<ref>[http://web.mit.edu/hillel/www/events/seminars/diamond-invite-111004.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130518032304/http://web.mit.edu/hillel/www/events/seminars/diamond-invite-111004.pdf |date=2013-05-18 }}</ref><ref>[http://www.liherald.com/fivetowns/fivetowns/stories/Going-to-the-head-of-the-class,28212?content_source=&category_id=&search_filter=woodmere&event_mode=&event_ts_from=&list_type=&order_by=&order_sort=&content_class=&sub_type=&town_id=]</ref> |امریکہ | "for his analysis of [[Search and matching theory|markets with search frictions]]"<ref name="Winners2010">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2010/|title=The Prize in Economic Sciences 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2010-10-11}}</ref> |- | 2012 | [[File:Alvin E. Roth 3 2012.jpg|75px]] | [[الون اے روتھ]]<ref>[http://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=287930 "US economists tied to Israeli academia win Nobel"], [[Jewish Telegraphic Agency|JTA]] in ''[[The Jerusalem Post]]'', October 15, 2012.</ref> | امریکہ | "for the theory of stable allocations and the practice of market design" <ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2012/|title=The Nobel Prize in Economics 2012|accessdate=2012-10-15 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |} == جنہان نوںانعام وصول کرن توں روکیا گیا == [[بریس پاسترناک]], a [[History of the Jews in Russia|Russian Jew]], winner of the 1958 prize for literature, initially accepted the award, but—after intense pressure from Soviet authorities—subsequently declined it.<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/nobelprize_facts.html |title=Four Nobel Laureates have been forced by authorities to decline the Nobel Prize |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2010-03-01}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/Pasternak.html |title=Boris Leonidovich Pasternak (1890–1960) | publisher = American-Israeli Cooperative Enterprise | work =Jewish Virtual Library | accessdate = 2010-03-31}}</ref><ref name="timesonline-292690">Mark Franchetti. [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article1292690.ece "How the CIA won Zhivago a Nobel"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805073045/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article1292690.ece |date=2011-08-05 }}. ''[[The Sunday Times]]''. January 14, 2007.</ref><ref name=nobel_lectures> {{cite book | title = Literature 1901–1967 | author = Frenz, Horst (ed.) | series = Nobel Lectures | year = 1969 | publisher = Elsevier | location = Amsterdam }} (Via {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/press.html | title = Nobel Prize in Literature 1958 – Announcement | accessdate = 24 May 2007 | publisher = [[نوبل فاونڈیشن]] }}) </ref> ==بولیورڈ (اک تختی ) انعام یافتہ == [[اسرائیل]] چ اک گلی چ تختی لگی اے جس چ تمام یہودی نوبل انعام یافتگان دے نان کندہ نیں اس دا مقصد انہاں تمام حضرات نوں خراج تحسین پیش کرنا اے۔ The Israeli town of [[ریشون لضیون]] has a street in it dedicated to honoring all Jewish Nobel laureates. The street, called ''Tayelet Hatnei Pras Nobel'' (Nobel Laureates Boulevard/Promenade), has a monument with attached plaque for each Nobel laureate.<ref name=Boulevard/> ==ہور ویکھو== *[[نوبل انعام جیتو جاپانی]] *[[نوبل انعام جیتو عورتاں]] *[[نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ]] *[[نوبل انعام جیتو مسلمان]] *[[نوبل انعام جیتو بلحاظ دیس]] *[[نوبل انعام جیتوآں دی یونیورسٹی وابستگی لحاظ نال لسٹ]] {{clear}} ==حوالے== {{Reflist|2}} {{reflist|group=Note}} ==ہور پڑھو== * Charpa, Ulrich; Deichmann, Ute. (eds.) (2007). [http://books.google.co.uk/books?id=00dDXnUck9QC&pg=PA23 ''Jews and Sciences in German Contexts: Case Studies From the 19th and 20th Centuries''], Mohr Siebeck, pp.&nbsp;23–25. * Feldman, Burton (2001). [http://books.google.co.uk/books?id=xnckeeTICn0C&pg=PA407 ''The Nobel Prize: A History of Genius, Controversy, and Prestige''], [[Arcade Publishing]], pp.&nbsp;407–10. * Julius, Anthony (1995). [http://books.google.co.uk/books?id=QSU4AAAAIAAJ&pg=PA266 ''T. S. Eliot, Anti-Semitism, and Literary Form''], [[Cambridge University Press]], p.&nbsp;266. * Lazarus, William P.; Sullivan, Mark. (2008). [http://books.google.co.uk/books?id=oTtcFiGbW2kC&pg=PA45 ''Comparative Religion For Dummies''], [[جان وائلی اینڈ سنز]], p.&nbsp;45. * Patai, Raphael (1996). [http://books.google.co.uk/books?id=6jNniq7Ji7YC&pg=PA339 ''The Jewish Mind''], [[Wayne State University Press]], pp.&nbsp;339–42. * Rubinstein, W. D. (1982). [http://books.google.co.uk/books?id=5dUOAAAAQAAJ&pg=PA63 ''The Left, the Right and the Jews''], [[Croom Helm]], p.&nbsp;63. * Scharfstein, Sol (1999). [http://books.google.co.uk/books?id=mE031Ysq03wC&pg=PA168 ''Understanding Jewish Holidays and Customs: Historical and Contemporary''], [[KTAV Publishing House]], p.&nbsp;168. * Weiss, Mosheh (2004). [http://books.google.co.uk/books?id=oJOvpkHg7msC&pg=PA216 ''A Brief History of the Jewish People''], [[Rowman & Littlefield]], pp.&nbsp;216–17. * Zuckerman, Harriet (1996). [http://books.google.co.uk/books?id=HAHCzJfmD5IC&pg=PA71 ''Scientific Elite: Nobel Laureates in the امریکا''], [[Transaction Publishers]], originally publishing in 1977, pp.&nbsp;71–78. ==باہرلے جوڑ== * [http://www.youtube.com/watch?v=DBmglA-yCCk Video by the National Museum of American Jewish History with some Jewish Nobel laureates listed] {{نوبل انعام}} [[گٹھ:نوبل انعام جیتوآں دی لسٹ]] [[گٹھ:نوبل انعام جیتوآں دی لسٹ بلحاظ مذہب]] [[گٹھ:سائنسداناں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:نوبل انعام]] aywynlc66ey38pkvzcv2km0595hygvq 0 56848 702104 453774 2026-03-30T05:48:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702104 wikitext text/x-wiki {{Geobox | دریا <!-- *** Name section *** --> | name = مانڈوی دریا | native_name = मांडवी, ಮಹಾದಾಯಿ <!-- *** Map section *** --> | map = | map_caption = <!-- General section *** --> | country = بھارت | country1 = | state = کرناٹکا ،گوا | city = | length = 77 | length_imperial = | watershed = | watershed_imperial = | discharge_location = | discharge_average = 105 | discharge_average_imperial = | discharge_max_month = | discharge_max = | discharge_max_imperial = | discharge_min_month = | discharge_min = | discharge_min_imperial = | discharge_note = <ref>{{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 2005-09-10 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 |date=2019-01-06 }}</ref> | discharge1_location = | discharge1_average = | discharge1_average_imperial = <!-- *** Source *** --> | source_name = [[Bhimgad Wildlife Sanctuary|بھیمگڑ]] | source_location = [[کرناٹکا ]] | source_country = {{flag|بھارت }} | source_country1 = | source_elevation = | source_elevation_imperial = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = <!-- *** Mouth *** --> | mouth_name = | mouth_location = عرب سمندر | mouth_country = {{flag|بھارت }} | mouth_country1 = | mouth_elevation = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_right = <!-- *** Image *** ---> | image = Goa_Mandovi_Bridge_view_from_Ribandar.JPG | image_size = | image_caption = مانڈوی ندی دا ربندر توں وکھائی دندا درش }} [[File:Mandovi river.jpg|thumb|250px|مانڈوی ندی دا مونسون سمیں دا درش [[پنجم توں ]]]] [[File:Mandovi River view on cloudy day in winter, Goa, India.JPG|thumb|مانڈوی ندی دا سردیاں دے برساتی دن دا درش ]] '''مانڈوی دریا / مہادیئی دریا '''، (en:''Mandovi'', pronounced {{IPA-kok|maːɳɖ(ɔ)wĩː|}}), [[بھارت]] دے [[گوا ]] ریاست دی شاہرگ وجوں جانی جاندی ہے ۔ اسدی 77 کلومیٹر لمبائی [[کرناٹکا ]] صوبے ، جتھوں ایہہ نکلدی ہے ، وچ پیندی ہے اتے 52 کلومیٹر لمبائی [[گوا ]] وچ ہے ۔ ایہہ دریا کرناٹکا دے [[ضلع بیلگوم|بیلگوم ضلعے ]] وچ پیدی [[بھیمگڑھ جنگلی جیو رکھ| بھیمگڑھ]]جنگلی جیو رکھ کولوں 30 چشمےآں دے ملاپ توں بندی ہے ۔ <ref>{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Mahadayi-River-52126.htm|title=Mahadayi River|publisher=India9.com|accessdate=16 December 2014}}</ref> ==حوالے == {{حوالے }} [[گٹھ:بھارت دے دریا]] [[گٹھ:بھارت دا جغرافیہ]] [[گٹھ:ایشیا دے دریا]] [[گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:دریا]] qkr1ecxalbej8m55l744t8eqm3c48f5 0 57770 702057 578961 2026-03-29T20:09:23Z Abbas dhothar 361 702057 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | مولوی برکت اللہ = }} مولانا برکت اللہ [1864-1928] '''عبد الحافظ محمد برکت اللہ''' (7 جولائ‏ی 1854ء تو‏ں 20 ستمبر 1927ء) اپنے اعزازی ناں 'مولا‏نا برکت اللہ' تو‏ں جانے جاندے نيں۔ اوہ اک بھارتی انقلابی سی جنہاں د‏‏ی ہمدردیاں پان اسلامی تحریک دے نال سن۔ برکت اللہ 7 جولائ‏ی 1854ء نو‏‏ں مدھیا پردیش ، بھارت دے اتورا محلہ بھوپال وچ 7 جولائ‏ی 1854ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ بھارت تو‏ں باہر رہ ک‏ے اپنی پرجوش تقاریر تے نمایاں اخبارات وچ انقلابی تحریراں دے ذریعے تحریک آزادی وچ حصہ لیندے رہ‏‏ے۔ اوہ بھارت نو‏‏ں آزاد ہُندے نئيں دیکھ سک‏‏ے۔ 1988ء وچ بھوپال یونیورسٹی نو‏‏ں انہاں دے اعزاز وچ برکت اللہ یونیورسٹی دا ناں دتا گیا۔<ref>[http://www.bubhopal.nic.in/ Barkatullah University, BHOPAL<!-- bot-generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006043632/http://www.bubhopal.nic.in/|date=6 اکتوبر 2006}} at www.bubhopal.nic.in</ref> برکت اللہ مولا‏نا بھوپال، وسطی ہندوستان نال تعلق رکھنے والے اک مسلما‏ن سن، جنہاں نے 1909 وچ [[ٹوکیو یونیورسٹی]] وچ پروفیسر بننے تو‏ں پہلے کئی سال [[انگلینڈ]] تے [[امریکا]] وچ گزارے۔ 1912 وچ اوہ جاپانی حکومت دے زیر انتظام اک برطانوی مخالف تنظیم اسلامی اخوان المسلمین دے ایڈیٹر بن گئے۔ اوہ تے بلونت سنگھ نو‏‏ں ماگاٹا مارو اُتے غدر د‏‏ی کاپیاں بیرون ملک لیائے جدو‏ں اسنو‏ں کینیڈا جاندے ہوئے یوکوہاما وچ کھڑا کيتا گیا۔ انہاں نو‏ں 1914 وچ یونیورسٹی تو‏ں کڈ دتا گیا، جس دے بعد انہاں نے [[سان فرانسسکو]] [[غدر پارٹی]] وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 1915 وچ جنگ شروع ہوݨ دے بعد اوہ یورپ گئے تے استنبول وچ انڈو جرمن مشن وچ شام‏ل ہو گئے۔ اس نے جنگ دے بقیہ سال جرمنی وچ گزارے، جسنو‏ں بعد وچ اس نے اپنا اڈہ بنایا۔ 1927 دے موسم گرما وچ ، اوہ کمیونسٹ اقلیت د‏‏ی حمایت دے لئی کیلیفورنیا گئے جو کہ ہن وکھ ہوݨ والی غدر پارٹی سی ستمبر وچ سیکرامنٹو وچ انہاں دا انتقال ہويا۔<ref>ماخذ: آزاد ہندوستان دے لئی جدوجہد: غدر ڈائرکٹری، پنجاب سیکشن، 19 [مطبوعہ مہرولی، نويں دہلی: گوبند سدن انسٹی ٹیوٹ فار ایڈوانسڈ اسٹڈیز انہاں کمپریٹیو ریلیجن، ]، ہریش دے پوری، غدر تحریک: آئیڈیالوجی، آرگنائزیشن، اسٹریٹجی [امرتسر: گرو نانک دیو یونیورسٹی، ایڈوانسڈ 29، 19۔</ref> == مڈھلا جیون == انقلابی پالیسی انگلستان وچ [[لالہ ہردیال]] تے راجا ہتھراس دے بیٹے راجا مہیندرا پرتاب دے نال انہاں دے گہرے تعلقات قائم ہوئے گئے۔ افغان امیر تے کابل اخبار سراج الاکبر دا ایڈیٹر انہاں دا دوست بن گیا۔ اوہ 1913ء وچ [[سان فرانسسکو]] وچ [[غدر پارٹی]] دے بانی وی سن ۔ بعد وچ دسمبر 1915ء وچ بھارت د‏‏ی صوبائی حکومت قائم ہونے اُتے کابل وچ اس دے پہلے [[وزیر اعظم]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعینات کیتے گئے۔ انہاں دے نال راجا مہیندرا پرتاب صدر دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ برکت اللہ دنیا دے کئی ملکاں وچ بھارتی تحریک آزادی دے حق وچ معاون افراد د‏‏ی تلاش دے لئی اک سیاسی مقصد دے تحت گیا تے اوتھ‏ے دے مشہور رہنماواں نال ملاقات کيت‏ی۔ انہاں نمایاں افراد وچ قیصر ولہیلم دوم، عامر حبیب اللہ خان، محمد رشید، غازی پاشا، لینن تے ہٹلر شامل سن ۔ انگلستان 1897ء وچ انہاں نے مسلم حب الوطن لیگ دے اجلاساں وچ شرکت کيتی۔ ایتھ‏ے شیامجی کرشناورما دے گرد ہور انقلابی باشندےآں تو‏ں ملے۔ اک سال امریکا وچ گزارنے دے بعد فروری 1904ء وچ اوہ جاپان چلے گئے جتھے ٹوکیو یونیورسٹی وچ انہاں نو‏ں ہندوستان دے پروفیسر دے طور اُتے تعینات کيتا گیا۔ 1906ء موسم خزاں وچ برکت اللہ نے پان آریان ایسوسی ایشن تشکیل دی۔ جاپان وچ سرگرمیاں: 1910ء وچ انہاں نے ٹوکیو وچ اسلامی بھائی چارے دا آغاز کيتا۔ دسمبر وچ اوہ تن جاپانیاں دے اسلام لیانے دا باعث بنے جنہاں وچ انہاں دا اسسٹنٹ، انہاں دے والد صاحب تے انہاں د‏‏ی بیوی شامل سی۔ ایہ جاپان وچ پہلے مسلما‏ن د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانے جاندے نيں۔آزاد بھارتی حکومت:یکم دسمبر 1915ء نو‏‏ں اپنی 28 ويں سالگرہ اُتے پہلی [[جنگ عظیم]] دے دوران وچ انہاں نے کابل، افغانستان وچ بھارت د‏‏ی پہلی صوبائی حکومت دا آغاز کيتا۔ '''مولانا برکت اللہ''' اک [[مسلمان]] سی جو کہ [[بھوپال]] جو کہ مرکزی انڈیا توں سی، جسنے 1909 وچّ [[ٹوکیو یونیورسٹی]] 'چ پروفیسر لگن توں پہلاں کئی سال [[انگلینڈ]] تے [[امریکہ]] وچ گزارے سن۔ اوہ 1912 وچّ 'اسلامک فریٹنٹی' 'چ ایڈیٹر بن گیا جو کہ برطانوی سرکار دے خلاف جاپانی سرکار ولوں چلایا جاندا سی۔ اوہ بلونت سنگھ نال مل کے ''غدر'' دیاں کاپیاں [[کاماگاٹا-ماروگاٹا]] راہیں ودیش لے آیا جدوں ایہہ [[کینیڈا]] آؤندے وقت یوکاما پتن تے لگی سی۔1914 وچّ اسنوں یونیورسٹی چوں برخاست کر دتا گیا، پشچات اسنے [[غدر پارٹی]] [[سان فرانسسکو]] دے موہرلے درجے دا کردار لے لئیا۔ 1915 وچّ لڑائی دے بھامبڑ توں بعد اوہ یورپ چلا گیا تے انڈو-جرمن مشن انستابل نال جڑ گیا۔ [[پہلی وڈی لڑائی]] دے باقی سال اسنے [[جرمنی]] وچّ ہی گزارے جسنوں بعد وچّ اسنے اپنا ادھار بنا لیا۔ 1927 دیاں گرمیاں 'چ اوہ ایٹیں کمیونسٹ مائنورٹی نوں حمایت دین جو کہ ہن ونڈی ہوئی [[غدر پارٹی]] سی لئی [[کیلیفورنیا]] گیا سی۔ اوہ اسے ستمبر [[سیکرامنٹو]] وچ مر گیا۔<ref>سرٹگل پھور پھرئی ہندوستان: غدر ڈائرٹیکٹری،پنجاب سیکشن، 19 [چھپیا- مہرولی،نویں دلی: گوبند سدن انسیٹیوٹ پھور اڈوانسڈ سٹڈیز ان کمپریٹیٹو ریلیزن، ], ہریش کے پوری، غدر موومینٹ: آڈولوزی، اؤرگنائیزیشن، سٹریٹزی [ اموتسر: گورو نانک دیوَ یونیورسٹی، ایڈیشن-2، 1993] </ref> ==حوالے== {{حوالے}} * ''Dictionary of National Biography''، ed. S.P. Sen, Vol. I, p.&nbsp;139–140 * ''The Roll of Honour''، by Kalicharan Ghosh, 1965 * ''Political Trouble in India: A Confidential Report''، by James Campbell Ker, 1917, Reprint 1973 * ''Sedition Committee Report''، by Justice [[S.A.T. Rowlatt]]، 1918, Reprint 1973 * ''Les origines intellectuelles du mouvement d’indépendance de l’Inde (1893–1918)،'' by Prithwindra Mukherjee, PhD Thesis, 1986 * ''In Freedom’s Quest''، by Sibnarayan Ray, Vol. I, 1998 * ''Communism in India''، by Sir Cecil Kaye, compiled & edited by Subodh Roy, 1971 * “The Comintern and the Indian revolutionaries in Russia in 1920s” by Sobhanlal Datta Gupta, in ''Calcutta Historical Journal''، Vol. XVIII, No.2, 1996, p.&nbsp;151–170. == باہرلے جوڑ == * [http://www.saadigitalarchive.org/search/maulana%20barkatullah Maulana Barkatullah materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)] {{ہندو جرمن سازش}} {{India House}} {{تحریک آزادی ہند}} [[گٹھ:1854 دے جم]] [[گٹھ:1927 دیاں موتاں]] [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] [[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:جاپان وچ اسلام]] [[گٹھ:بھوپال دے سیاست دان]] [[گٹھ:بھارتی سیاسی مصنف]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی سیاست دان]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنف]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ بھارتی تارکین وطن]] [[گٹھ:مدھیہ پردیش تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:کاماگاٹامارو]] [[گٹھ:بھارتی شخصیتاں]][[گٹھ:بھارتی مسلمان]] 7ofjepkt1zq4l52hc57juremk0rclpc 0 77806 702089 697915 2026-03-30T05:21:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702089 wikitext text/x-wiki '''لیونارڈ ایولر''' (1707–1783) [[اک]] [[سوئس]] [[فزکس]] دا گرو سی۔ {{خانہ معلومات سائنس دان |name = لیونہارڈ اویلر |image = Leonhard Euler 2.jpg |image_size = 220px |caption = تصویر بدست جوہان جارج برکر (1756) |birth_date = {{birth date|1707|4|15|df=y}} |birth_place = [[بازیل]]، [[سویٹزر لینڈ]] |death_date = {{death date and age|1783|9|18|1707|4|15|df=y}} |death_place = [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ]]، [[سلطنت روس]] |residence = [[مملکت پروشیا]]، [[سلطنت روس]]<br /> [[قدیم سوئس وفاق|سویٹزرلینڈ]] |nationality = [[قدیم سوئس وفاق|سویسی]] |field = [[ریاضی|ریاضیات]] و [[طبیعیات]] |work_institutions = [[روسی سائنس اکادمی|شاہی روسی اکادمی برائے علوم]]<br />[[سائنس دی پروشیائی اکیڈمی|برلن اکادمی]] |alma_mater = [[جامعہ بازیل]] |doctoral_advisor = [[جون برنولی]] |doctoral_students = [[نکولس فس]]<br />[[جوہان فریڈرک ھینرٹ]]<br />[[جوزف لوئی لاگرانج|Joseph Louis Lagrange]]<br />[[سٹیپن رمووسکی]] |known_for = [[List of topics named after Leonhard Euler|مکمل فہرست ملاحظہ کریئے]] |prizes = |religion = [[کالوینیت|کالوینی]]<ref>{{cite book|title=Scientists of Faith|author=Dan Graves|location=Grand Rapids، MI|year=1996|publisher=Kregel Resources|pages=85–86}}</ref><ref>{{cite book|title=Men of Mathematics، Vol. 1|author=E. T. Bell|location=London|year=1953|publisher=Penguin|page=155}}</ref> |signature = Euler's signature.svg }} لیونہارڈ پال اویلر (Leonhard Paul Euler) (پیدائش: [[15 اپریل]] [[1707ء]] وفات: [[18 ستمبر]] [[1783ء]]) [[سویٹزرلینڈ|سویٹزر لینڈ]] تو‏ں تعلق رکھنے والا نامور [[ریاضی دان]] تے [[طبیعیات دان]] سی جس دی عمر دا بیشتر حصہ [[جرمنی]] تے [[روس]] وچ گزریا۔ اس نے [[ریاضی]] دی بہت سی شاخاں وچ کم کیتا تے بہت اہ‏م دریافتاں کيتیاں ۔ [[حسابان]]، [[نظریۂ گروہ]]، [[نظریۂ عدد]]، [[اطلاقی ریاضی|اطلاقی ریاضیات]]، [[تالیفیات]]، [[ہندسہ]]، [[فلکیات]]، [[طبیعیات]] تے ریاضی دی بہت سی شاخاں وچ قابل قدر کم کیتا۔ ہور اس نے [[دالہ (ریاضیات)|دالہ]] دا تصور وی متعارف کرایا <ref name="function">{{cite book| last = Dunham| first = William | authorlink=William Dunham (mathematician) | title = Euler: The Master of Us All| year = 1999| publisher =The Mathematical Association of America | page = 17}}</ref>۔ '''لیونہارڈ اویلر''' ریاضی دے ہر دور وچ موجود عظیم ریاضی داناں دی فہرست وچ ہمیشہ نمایاں مقام اُتے فائز رہیا۔ اوہدی تمام معیاری تصانیف نو‏‏ں جے یکجا کیتا جائے تو بآسانی 60 تو‏ں 80 جلداں شائع کیتیاں جاسکدیاں نيں۔<ref name="volumes">{{cite journal|last = Finkel|first = B.F.|year = 1897|title = Biography- Leonard Euler|journal = The American Mathematical Monthly| volume = 4| issue = 12| page = 300|doi = 10.2307/2968971|jstor = 2968971|pages = 297–302}}</ref>۔ == زندگی == {{قدیم میکانیات}} {{اصطلاح برابر| state=mw-collapsed | حسابان<br />نظریۂ گروہ<br />نظریۂ عدد<br />اطلاقی ریاضی<br />تالیفیات<br />ہندسہ<br />فلکیات<br />طبیعیات<br /> فعلیات <br /> دالہ <br /> ہندسیات <br /> نقشہ نگاری <br /> یونانی اساطیر <br /> دائم <br /> مثلثیاندی دالہ <br /> تخیلی عدد <br /> ریاضیاندی تحلیل <br /> قوندی سلسلہ <br /> اسی دالہ <br /> مختلط عدد <br /> ماروائی دالہ <br /> عاملیہ <br /> گاما دالہ <br /> تکامل <br /> حد <br /> حسابان تغیرات <br /> نظریۂ عدد <br /> تحلیلی نظریۂ عدد <br /> اولی اعداد <br /> توزیع <br /> اولیٰ عدد قضیہ <br /> متقابل <br /> انفرج <br /> نظریۂ گراف <br /> راس <br /> کنارہ <br /> وضعیت <br /> تفرقی مساوات <br /> طریقہ فاضلہ <br /> میکانیات <br /> اجرام فلکی <br /> بصریات | calculus<br />group theory<br />number theory<br />applied mathematics<br />combinatorics<br />geometry<br />astronomy<br />physics <br /> physiology <br /> function <br /> engineering <br /> cartography <br /> greek mythology <br /> constant <br />trigonometry functions <br /> imaginary number <br /> mathematical analysis <br /> power series <br /> exponential function <br /> complex number <br /> transcendental function <br /> factorial <br /> gamma function <br />integral <br /> limit <br /> calculus of variations <br /> number theory <br /> analytic number theory <br /> prime numbers <br /> distribution <br /> prime number theorem <br /> reciprocal <br /> diverge <br /> graph theory <br /> vertices <br /> edge <br /> topology <br /> differential equation <br /> method of fluxion <br /> mechanics <br /> celestial <br /> optics}} [[فائل:Leonhard Euler.jpg|thumb|بائاں|لیونہارڈ اویلر]] === ابتدائی زندگی === [[فائل:Euler-10 Swiss Franc banknote (front).jpg|thumb|بائاں|سویٹزر لینڈ دا پرانا 10 [[سویس فرانک|فرانک]] دا نوٹ]] اویلر [[15 اپریل]] [[1707ء]] نو‏‏ں [[سویٹزر لینڈ]] دے شہر [[بازل (شہر)|بازیل]] وچ پال اویلر دے گھر پیدا ہويا۔ اوہدی ماں مارگریٹ بروکر اک پادری دی بیٹی سی۔ اویلر دی دو چھوٹی بہناں آنا ماریہ تے ماریہ میڈگلن وی سن۔ اویلر دی پیدائش دے فوراً بعد ایہ خاندان [[ریہین]] منتقل ہو گیا۔ اویلر نے اپنے بچپن دا کافی حصہ ایتھ‏ے گزاریا۔ پال اویلر دے [[برنولی خاندان]] تو‏ں کافی دوستانہ تعلقات سن تے اوہ [[جون برنولی]] جو اُس وقت [[یورپ]] دا چوٹی دا ریاضی دان سی دوست سی، بعد وچ اسی نے نوجوان اویلر اُتے گہرا اثر ڈالا۔ اویلر نے اپنی رسمی تعلیم بازیل تو‏ں شروع دی تے 13 سال دی عمر وچ [[جامعہ بازیل]] وچ داخلہ لے لیا۔ [[1723ء]] وچ اویلر نے [[فلسفہ]] وچ [[فاضل|ماسٹر]] کیتا جتھ‏ے اس نے [[رینے ڈیکارٹ|رینے دیکارت]] تے [[آئزک نیوٹن|نیوٹن]] دے فلسفے دے تقابلی جائزے اُتے تحقیقی مقالہ لکھیا۔ اس وقت جون برنولی اسنو‏ں ہفتہ دی شام نو‏‏ں پڑھایا کردا سی اس نے جلد ہی محسوس کر لیا کہ نوجوان اویلر ریاضی وچ خاصا ذہین واقع ہويا اے۔<ref name="childhood">{{cite book |last= James |first= Ioan |title= Remarkable Mathematicians: From Euler to von Neumann |publisher= Cambridge |year= 2002|page=2 |isbn= 0-521-52094-0}}</ref>۔ چونکہ اس دا باپ اسنو‏ں پادری بنانا چاہندا سی اس لئی اویلر اس وقت اپنے باپ دی خواہش اُتے [[الٰہیات]]، [[يونانی|یونانی]] تے [[عبرانی بولی|عبرانی]] پڑھ رہیا سی لیکن جون برنولی نے اس دے باپ نو‏‏ں قائل کر لیا کہ اویلر دی منزل اک عظیم ریاضی دان بننا اے۔ [[1726ء]] وچ اس نے آواز دے انتشار اُتے اک مقالہ لکھیا ۔۔<ref>[http://www.17centurymaths.com/contents/euler/e002tr.pdf Euler's Dissertation De Sono : E002. Translated & Annotated by Ian Bruce]. (PDF) . 17centurymaths.com. Retrieved on 2011-09-14.</ref> اس وقت اوہ جامعہ بازیل وچ کوئی مقام حاصل کرنا چاہ رہیا سی لیکن اس وچ اسنو‏ں ناکامی ہوئی۔ [[1727ء]] وچ اوہ [[فرنچ اکیڈمی آف سائنسس|پیرس اکادمی]] دے زیر اہتمام اک سالانہ مقابلہ وچ شریک ہويا جس وچ اویلر نے دوسرا انعام حاصل کیتا۔ بعد ازاں اویلر نے ایہ مقابلہ اپنی زندگی وچ 12 دفعہ جیندا <ref name="prize">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| page = 156 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref> === سینٹ پیٹرز برگ === [[فائل:The Soviet Union 1957 CPA 2000 stamp, Portrait of Leonhard Euler (1707-1783).jpg|thumb|بائاں| لیونہارڈ اویلر 250 واں سالگرہ اُتے [[1957ء]] وچ روس تو‏ں شائع کيتی گئی ڈاک ٹکٹ]] اس وقت جون برنولی دے دو بیٹے [[ڈینیال برنولی]] تے [[نکولس برنولی دوم]] [[سینٹ پیٹرز برگ]] وچ [[روسی سائنس اکادمی|ایمپیریل رشیین اکادمی آف سائنس]] وچ کم کر رہے سن ۔ [[10 جولیائی]] [[1726ء]] نو‏‏ں نکولس برنولی دا [[روس]] وچ صرف اک سال گزارنے دے بعدانتقال ہو گیا۔ جدو‏ں ڈینیال برنولی نے اپنے بھائی دی جگہ سنبھالی تو اس نے اپنے دیرینہ دوست لیونہارڈ اویلر نو‏‏ں [[فعلیات]] دے منصب دی پیشکش دی جسنو‏ں اویلر نے بصد شوق قبول کر لیا۔ مگر اسنو‏ں اوتھ‏ے پہنچنے وچ کچھ تاخیر ہو گئی جدو‏ں کہ اس دوران جامعہ بازیل وچ [[طبیعیات]] دے استاد دی حثیت تو‏ں تقرری دی درخواست دی جسنو‏ں رد کر دتا گیا۔<ref name="stpetersburg">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| page = 125 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref>۔ اویلر [[17 مارچ]] [[1727ء]] نو‏‏ں [[سینٹ پیٹرز برگ]] چلا گیا جتھ‏ے اوہدی ترقی [[طب]] دے شعبہ تو‏ں ریاضی دے شعبہ وچ ہو گئی۔ اس نے [[روسی بولی]] وی سیکھ لی تے اوتھے مقیم ہو گیا۔ اس اکادمی دا مقصد [[روس]] وچ معیارِ تعلیم بلند کرنا تے روس و [[یورپ]] دے درمیان موجود [[سائنس|سائنسی]] خلیج نو‏‏ں کم کرنا سی اس لئی ایہ جگہ اولیر جداں بیرونی علما ومفکرین دے لئی انتہائی پرکشش جگہ سی۔ اکادمی دے پاس انتہائی وسیع مالی ذرائع سن اسی دے نال اک وسیع وعریض کتب خانہ وی موجود سی ہور طلبہ دی آمد وی بہت کم سی اس لئی اساتذہ اُتے تعلیم دا بوجھ وی کافی کم ہوندا سی، لہذا اوہ اپنا زیادہ وقت تحقیق وچ صرف کردے سن <ref name="حوالہ 2">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| page = 124 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref> تے اکادمی وی انہاں دی حوصلہ افزائی کردی سی تے انہاں نو‏‏ں تحقیقات دے لئی کافی وقت دتا جاندا سی [[1731ء]] وچ اویلر طبیعیات دا استاد بن گیا تے دو سال بعد جدو‏ں ڈینیال [[روس]] تو‏ں واپس بازیل چلا گیا تو اویلر نو‏‏ں شعبہ ریاضی دا سربراہ بنا دتا گیا<ref name="promotion">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| pages = 128–129 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref>۔ [[7 جنوری]] [[1734ء]] نو‏‏ں اس نے کیتھرینا تو‏ں شادی کيتی۔ انہاں دے تیرہ بچے ہوئے مگر صرف پنج ہی زندہ رہ سکے <ref name="wife">{{cite web| url = http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Euler_Fuss_Eulogy.html| title = Eulogy of Euler by Fuss| accessdate = 30 August 2006| last = Fuss| first = Nicolas| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226041204/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Euler_Fuss_Eulogy.html| archivedate = 26 December 2018| dead-url = no}}</ref>۔ === برلن === روس دے بحران دی وجہ تو‏ں اویلر [[19 جون]] [[1741ء]] نو‏‏ں [[فریڈرک دوم]] دی پیشکش اُتے [[برلن]] آ گیا تے [[سائنس دی پروشیائی اکیڈمی|برلن اکادمی]] وچ شمولیت اختیار کر لی۔ اوہ اوتھ‏ے 25 سال رہیا، اس دوران اس نے 380 تو‏ں زیادہ مقالات تحریر کیتے۔ برلن وچ ہی اوہدی لکھی ہوئی دو تصانیف بہت مشہور ہوئیاں جنہاں وچ اک [[لامتناہی تحلیل دا تعارف|تعارف تحلیلِ لامتناہی]] تے دوسری [[اساس تفرقی حسابان|اساسِ حسابانِ تفرقی]] اے جو بالترتیب [[1748ء]] <ref>{{cite web| title = E212&nbsp;– Institutiones calculi differentialis cum eius usu in analysi finitorum ac doctrina serierum|publisher=Dartmouth|url=http://www.math.dartmouth.edu/~euler/pages/E212.html}}</ref> تے [[1755ء]] <ref name="Friedrich">{{cite book| last = Dunham| first = William | title = Euler: The Master of Us All | year = 1999| publisher =The Mathematical Association of America | pages = xxiv–xxv| nopp = true}}</ref> وچ شائع ہوئے۔ <br /> اسی دوران فرِیڈرک دوم نے اسنو‏ں اپنی بھتیجی نو‏‏ں پڑھانے دا کہیا۔ اویلر نے اسنو‏ں تقریبا 200 خطوط لکھے جو بعد وچ ''خطوط اویلر بر مختلف موضوعاتِ فلسفہ فطرت بنام جرمن شہزادی'' دے نام تو‏ں کتابی شکل وچ شائع ہو ک‏ے بہت مشہور ہوئے<ref>{{cite book |last=Euler |first= |authorlink= |title=letters of euler on different subjects in natural philosophy addressed to a german princess |url=http://archive.org/details/lettersofeuleron02eule |accessdate= |year=1835 english translation |publisher=harper |location= |isbn= |page=| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226041206/http://archive.org/details/lettersofeuleron02eule%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref>۔ اویلر نے انہاں خطوط وچ طبیعیات، ریاضی تے [[مذہب]] دے مختلف گوشےآں اُتے کلام کیتا اے۔ اس تو‏ں اویلر دی شخصیت اُتے کافی روشنی پڑتی اے۔ درحقیقت اویلر دا ایہ کم اوہدی ریاضی دی تصانیف تو‏ں زیادہ مقبول ہويا تے [[یورپ]] و [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] وچ وی شائع کیتا گیا۔ اوہدی شہرت دی اک وجہ اویلر دا سائنسی اصطلاحات تے مواد نو‏‏ں عام آدمی دے لئی لکھنے دی صلاحیت اے جو عموما محققین وچ کم ہی ہوندی اے۔ برلن اکادمی دی شہرت و وقار وچ اویلر دا قابل ذکر تے نمایاں حصہ شامل سی لیکن اس دے باوجود اسنو‏ں برلن چھڈ دے جانا پیتا۔ اوہدی وجہ اس دے فریڈرک دوم تے اویلر وچ تنازع سی فرانسیسی فلسفی تے مصنف [[والٹیئر]] انہاں دناں فریڈرک دا خاص آدمی سی اویلر دے خیالات بہت حد تک والٹیئر تو‏ں مختلف ہويا کردے سن ۔ اویلر نو‏‏ں [[بلاغت]] دی کوئی تربیت نئيں سی ہور اوہ انہاں معاملات اُتے رائے زنی کرنے تو‏ں گریز کردا سی جنہاں دا اس تو‏ں کوئی واسطہ نئيں سی اس لئی اوہ اکثر والٹیئر دا نشانہ بندا سی ہور فریڈرک نو‏‏ں اویلر دی [[انجینئری|ہندسیات]] دی صلاحیتاں اُتے وی مایوسی سی۔ === نگاہ دی کمزوری === اویلر دی نگاہ اوہدی پوری ریاضی دی پیشہ ورانہ زندگی دے دوران خراب تو‏ں خراب تر ہی ہوندی رہی۔ [[1735ء]] وچ اسنو‏ں اک جان لیوا [[بخار]] ہويا اس دے تن سال بعد اوہدی داہنی اکھ دی بینائی ختم ہو گئی۔ اویلر سینٹ پیٹرز برگ وچ کيتی گئی [[نقشہ نگاری]] نو‏‏ں اس دا باعث سمجھدا سی اوہدی بینائی جرمنی وچ ہور خراب ہوندی گئی تے نوبت ایتھ‏ے تک آگئی کہ فریڈرک اسنو‏ں [[سکلوپ|سیکلوپ]] کہنے لگ گیا جو [[یونانی اساطیر]] وچ اک اکھ والے کردار نيں۔ بعد وچ اوہدی دوسری اکھ وی خراب ہونے لگی تے اس وچ [[موتیا بند]] ہو گیا۔ اس دے کچھ ہی ہفتاں بعد اوہ [[1776ء]] وچ تقریباً نابینا ہو گیا۔ مگر اس دے باوجود اس دے کم وچ کوئی کمی نہ آئی تے اوہ اسی طرح اعلیٰ معیار دی تحقیق کردا رہیا۔ اس نے اپنی بینائی دی کمزوری دی تلافی اپنے دماغی حساب کتاب دی صلاحیت تے حیرت انگیز یاداشت تو‏ں کیتا۔ اوہ [[اینیڈ|انیڈ]] تے [[ورجل]] نہ صرف زبانی سنیا دیندا سی، بلکہ ایہ وی بتا دیندا سی دی کس صفحہ دی پہلی تے آخری سطر وچ کیتا لکھیا ہويا اے۔ اس دے کم کرنے دی صلاحیت ریاضی دے کچھ حصےآں وچ ودھ گئی۔ [[1775ء]] وچ اوہ اوسط اک ہفتے وچ اک تحقیقی مقالہ لکھ لیندا سی === روس واپسی === اس دوران روس دے حالات کافی بہتر ہو گئے سن، اس لئی اویلر [[1776ء]] وچ سینٹ پیٹرز برگ اکادمی دی دعوت قبول کردے ہوئے اوتھ‏ے چلا گیا تے بقیہ زندگی اوتھے گزاری۔ اس دے دوسرے قیام دا آغاز کچھ اچھا نئيں ہويا۔ [[1771ء]] دی اگ وچ نہ صرف اس دا گھر جل گیا بلکہ خود وی مرتے مرتے بچا۔ [[1773ء]] وچ اوہدی بیوی 40 سال دی رفاقت دے بعد انتقال کر گئی۔ اپنی بیوی دی وفات دے تن سال بعد اس نے اپنی بیوی دی سوتیلی بہن تو‏ں شادی کر لی۔<ref>{{Cite book | first1=I.R. | last1=Gekker | first2=A.A. | last2=Euler | contribution=Leonhard Euler's family and descendants | editor1-first=N.N. | editor1-last=Bogoliubov | editor2-first=G.K. | editor2-last=Mikhaĭlov | editor3-first=A.P. |editor3-last=Yushkevich | title=Euler and modern science | publisher=Mathematical Association of America | year=2007 | isbn=0-88385-564-X}}، p. 405.</ref> جو اس دے انتقال تک بقیدحیات رہی۔ [[18 ستمبر]] [[1783ء]] نو‏‏ں اپنے خاندان دے نال کھانا کھانے دے بعد اوہ اپنے ساتھی [[آنڈرز جوہان لیکسل|اینڈرز جون لیکسل]] دے نال نو دریافت شدہ [[سیارہ]] [[یورینس]] تے اس دے مدار اُتے گل کردے ہوئے [[دماغی شریان|دماغی حربان خون]] وچ مبتلا ہويا تے چند گھنٹے بعد اس دا انتقال ہو گیا<ref name="euler">{{cite book|title=Leonhard Euler|author=A. Ya. Yakovlev|year=1983|publisher=Prosvesheniye|location=M.}}</ref> == ریاضی تے طبیعیات وچ اویلر دا کم == اویلر نے اپنے دور دی ریاضی دی ہر شاخ اُتے کم کیتا اے، بلکہ اس نے ریاضی دی کچھ نويں شاخاں دریافت وی کيتیاں نيں۔ اس دا نام ریاضی دی تاریخ وچ بہت تمایاں اے۔ اوہدی تمام تصانیف جے یکجا دی جائے تو 60 تو‏ں 80 جلداں اُتے مشتمل ہونگی۔ اویلر دا نام ریاضی دے بوہت سارے موضوعات دے نال وابستہ اے۔ اویلر اوہ واحد ریاضی دان اے جس دے نام تو‏ں دو اعداد منسوب نيں۔ اک اے اویلر عدد '''[[E (ریاضیاندی دائم)|e]]''' جس دی قدر 2.71828 اے تے جو حسابان وچ استعمال ہوندا اے تے دوسرا [[Euler–Mascheroni constant|اویلر دائم]] <math>\gamma</math> جس دی قدر تقریباً 0.57721 اے۔ اُتے حالے تک ایہ نئيں معلوم ہويا کہ اویلر دائم <math>\gamma</math> [[ناطق عدد]] اے یا غیر ناطق ۔<ref>{{cite book|last=Derbyshire|first=John|title=[[پرائم آبسیشن]]: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|year=2003|publisher=Joseph Henry Press|location=Washington، D.C.|pages=422}}</ref> === ریاضی دی علامتاں === اویلر نے اپنی مقبول درسی کُتب دے ذریعہ ریاضی دی بہت ساری علامتاں متعارف تے مقبول کرائاں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م [[دالہ (ریاضیات)|دالہ]] دا تصور اے۔ اوہ پہلا ریاضی دان سی جس نے فنکشن دے لئی <math>\ f(x)</math> دی علامت استعمال کيتی۔ اس نے [[trigonometry functions|مثلثیاندی دالہ]] دی جدید علامت متعارف کرائی۔ اس دے علاوہ اس نے [[قدرتی لاگرتھم]] دی اساس دے لئی '''e''' (عائلر عدد)، یونانی حرف [[حاصل جمع (ریاضی)|Σ]] جمع کرنے لے لئی تے '''<math>i</math>''' [[Imaginary number|تخیلی عدد]] دے لئی استعمال کیتا <ref name=Boyer>{{cite book|title = A History of Mathematics|last= Boyer|first=Carl B.|coauthors= Uta C. Merzbach|publisher= [[جان وائلی اینڈ سنز]]|isbn= 0-471-54397-7|pages = 439–445|year = 1991}}</ref>۔ اس نے <math>\pi</math> دے استعمال نو‏‏ں وی مقبول بنایا اگرچہ اوہ اس دے نام تو‏ں منسوب نئيں اے <ref name="pi">{{cite web| url = http://www.stephenwolfram.com/publications/talks/mathml/mathml2.html| title = Mathematical Notation: Past and Future| accessdate = August 2006| last = Wolfram| first = Stephen| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090201061006/http://www.stephenwolfram.com/publications/talks/mathml/mathml2.html| archivedate = 2009-02-01| dead-url = }}</ref>۔ === ریاضیاندی تحلیل === 18 واں صدی وچ ریاضی وچ حسابان وچ تحقیق دا کم زوراں اُتے سی تے برنولی خاندان اوہدی ابتدائی ترقی دا کافی حد تک ذمہ دار سی انہاں دی ہی وجہ تو‏ں اویلر نے اس وچ کافی دلچسپی لی تے ایہ اس دے کم دا اک وڈا حصہ بن گیا۔ اگرچہ اویلر دا کچھ کم دور حاضر دی جدید ریاضی دے سخت اصولاں اُتے پورا نئيں اترتا، پھر وی اس دے خیالات نے ریاضی نو‏‏ں کافی وسعت بخشی۔ اویلر دا نام [[ریاضیاندی تحلیل|تحلیل]] وچ کسی تعارف دا محتاج نئيں، اس نے اکثر تحلیل نو‏‏ں [[قوندی سلسلہ]] دے لئی استعمال کیتا تے فنکشن نو‏‏ں لامتناہی حصےآں دے حاصل جمع دی صورت وچ دکھایا۔ مثال دے طور اُتے: :<math>e^x = \sum_{n=0}^\infty {x^n \over n!} = \lim_{n \to \infty}\left(\frac{1}{0!} + \frac{x}{1!} + \frac{x^2}{2!} + \cdots + \frac{x^n}{n!}\right)</math> قوندی سلسلہ دے جرات مندانہ استعمال دی وجہ تو‏ں [[1735ء]] وچ اوہ مشہور زمانہ [[مسئلہ بازیل]] حل کرنے وچ کامیاب ہو گیا جو اس وقت دے ریاضی داناں دے لئی سر درد بنا ہويا تھا<ref name="Basel">{{cite book| last = Wanner| first = Gerhard| coauthors = Harrier، Ernst | title = Analysis by its history| edition = 1st| year = 2005| month = March| publisher = Springer| page = 62}}</ref> ۔ [[1741ء]] وچ اس نے اپنے کم دی ہور وضاحت شائع کيتی۔ اس نے مسئلہ بازیل حل کردے ہوئے ثابت کیتا کہ :<math>\sum_{n=1}^\infty {1 \over n^2} = \lim_{n \to \infty}\left(\frac{1}{1^2} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \cdots + \frac{1}{n^2}\right) = \frac{\pi ^2}{6}</math> اویلر نے [[exponential function|اَسّی دالہ]] تے [[لاگرتھم]] دا استعمال اپنی تصانیف وچ متعارف کرایا۔ ہور اس نے لاگرتھم نو‏‏ں قوندی سلسلہ وچ لکھنے دا طریقہ وی دریافت کیتا۔ اسی طرح اس نے کامیابی تو‏ں منفی اعداد تے [[مختلط عدد]] دا وی لاگرتھم معلوم کیتا جس دی وجہ تو‏ں لاگرتھم بہت زیادہ کارآمد ہو گئے تے انہاں دا اطلاق بہت سی چگہاں اُتے ہونے لگیا<ref name="حوالہ 1">{{cite book|title = A History of Mathematics|last= Boyer|first=Carl B.|coauthors= Merzbach، Uta C. |publisher= [[جان وائلی اینڈ سنز]]|isbn= 0-471-54397-7|pages = 439–445|year = 1991}}</ref>۔ اس نے مختلط عدد دا وی اسّی فنکشن معلوم کیتا تے اس دا مثلثیاندی فنکشن دے نال رشتہ وی دریافت کیتا۔ [[Euler's formula|اویلر قاعدہ]] تو‏ں کسی وی حقیقی عدد φ دے لئی مختلط اَسّی نکالنے دا قاعدہ بتایا: :<math>e^{i \varphi} = \cos \varphi + i\sin \varphi</math> [[فائل:Euler's formula.svg|thumb|بائاں|لیونہارڈ اویلر دے قاعدے دی [[ہندسہ|ہندسہی]] شکل]] اس قاعدہ دی خاص شکل نو‏‏ں (جب <math>\phi=\pi</math> ہو) [[اویلر شناخت]] کہندے نيں: :<math>e^{i \pi} +1 = 0</math> یہ ریاضی دی سب تو‏ں خوبصورت مساوات کہی جاندی اے۔ اس اک مساوات وچ ریاضی دے پنج مشہور دائم: '''0'''، '''1'''، <math>\pi</math>، <math>i</math> تے '''e''' اک نال موجود نيں۔ ہور ریاضی دے تن بنیادی عمل، جمع، ضرب تے قوت وی اس اک چھوٹی سی مساوات وچ موجود نيں۔ مشہور جرمن ریاضی دان [[کارل فریڈرک گاؤس|کارل فریدریش گاؤس]] دا کہنا اے کہ جے کسی طالب علم نو‏‏ں ایہ مساوات بتاندے ہی فورا سمجھ نئيں آئی تو اوہ کدی اچھا ریاضی دان نئيں بن سکدا۔ فرانسیسی ریاضی دان [[ابراہ‏م ڈی موافر]] دا [[de Moivre's formula|ڈی موافر دا قاعدہ]] اویلر دی اکائی دا ہی نتیجہ اے۔ :<math>(\cos x + i \sin x)^n = \cos (nx) + i \sin (nx).\,</math> یہ قاعدہ اس لئی بہت اہ‏م اے کہ ایہ مختلط عدد تے مثلثیاندی فنکشن دے درمیان تعلق نو‏‏ں ظاہر کردا اے۔ اس دے علاوہ اس نے [[ماورائی دالہ|ماروائی دالہ]] دا نظریہ تے [[عاملیہ]] دی جامع صورت [[گاما دالہ]] دریافت دی (جو [[حقیقی عدد|حقیقی اعداد]] تے منفی اعداد دا 'عاملیہ' بتاندی اے )۔ اس نے [[تکامل]] دی [[مختلط عدد]] وچ وی [[حد (ریاضی)|حد]] نکالنے دا طریقہ دریافت کیتا جس نے آگے جاکر [[complex analysis|مختلط تحلیل]] دی بنیاد رکھی۔ اس نے [[جوزف لوئی لاگرانج]] دے نال مل کر [[calculus of variations|حسابانِ تغیرات]] دی وی بنیادرکھی۔ === نظریۂ عدد === اویلر دی [[نظریۂ عدد]] وچ دلچسپی اس دے [[سینٹ پیٹرز برگ]] دے دوست [[کریسچن گولڈباچ|کرسٹین گولڈباغ]] دی وجہ تو‏ں ہوئی۔ اس وچ اس دا ابتدائی کم [[پیر د فرما|پیری ڈی فرما]] دی تصنیف اُتے اے۔ اویلر نے اس دے کچھ کاماں وچ اضافہ کیتا تے کچھ تخمیناں نو‏‏ں غلط ثابت کیتا۔ اویلر تحلیلی طریقاں تو‏ں نظریۂ عدد دے مسائل حل کرنے دے استعمال دا بانی سی اس طرح اس نے دو مختلف ریاضی دی شاخاں نو‏‏ں یکجا کرنے دا بنیادی کم کیتا سی تے اک نويں شاخ [[تحلیلی نظریہ عدد|تحلیلی نظریۂ عدد]] دی بنیاد رکھی سی۔ اس نے انہاں طریقون تو‏ں [[مفرد عدد|اولی اعداد]] دی تقسیم تے [[Distribution|توزیع]] دا مطالعہ کیتا۔ اس دے کم دی وجہ تو‏ں [[قضیہ مفرد عدد|اولیٰ عدد قضیہ]] دی بنیاد پئی <ref name="analysis">{{cite book| last = Dunham| first = William| title = Euler: The Master of Us All | year = 1999| publisher =The Mathematical Association of America | chapter = 3،4}}</ref>۔ اس نے ثابت کیتا دی اولیٰ اعداد دے [[ریاضیاندی مقلوب|متقابل]] دا مجموعہ [[انفرج سلسلہ|انفرج]] ہوندا اے۔ اس طرح اس نے [[برنہارڈ ریمان|برنھارڈ ریمان]] دے [[ریمان زیٹا دالہ|زیٹا دالہ]] تے اولیٰ اعداد دے درمیان تعلق نو‏‏ں دریافت کیتا۔ اس نے ثابت کیتا کہ<math>2^{31} - 1 = 2,147,483,647</math> [[مرسن مفرد عدد|مرسن اولیٰ عدد]] اے تے [[1867ء]] تک ایہ سب تو‏ں وڈا دریافت شدہ اولیٰ عدد سی ۔<ref>Caldwell، Chris. [http://primes.utm.edu/notes/by_year.html ''The largest known prime by year'']</ref> === نظریۂ گراف === [[فائل:Konigsberg bridges.png|thumb|بائاں|[[کونگسبرگ]] [[کونگسبرگ دے ست پل|کے ست پلاں دا نقشہ]]]] اویلر [[نظریۂ گراف]] دا بانی اے۔ [[1736ء]] وچ اس نے [[کونگسبرگ دے ست پل|کونگسبرگ دے ست پُلاں دا مسئلہ]] حل کرکے اوہدی بنیاد رکھی <ref name="bridge">{{cite journal| last = Alexanderson| first = Gerald| year = 2006| month = July| title = Euler and Königsberg's bridges: a historical view| journal = Bulletin of the American Mathematical Society| doi = 10.1090/S0273-0979-06-01130-X| volume = 43| page = 567| issue = 4}}</ref>۔ اس مسئلہ دے مطابق [[کونگسبرگ]] وچ دو جزیراں نو‏‏ں ملانے والے ست پُل سن تے سوال ایہ سی کہ کیتا ایہ ممکن اے کہ اسيں ہر پل تو‏ں صرف اک بار لنگھدے ہوئے اسی جگہ واپس آجان جتھ‏ے تو‏ں اسيں نے شروع کیتا سی اویلر نے ثابت کیتا کہ ایہ ناممکن اے۔ ایہ نظریۂ گراف دا پہلا [[قضیہ]] سی اویلر نے [[محدب کثیر سطحی|محدب کثر سطحی]] دے [[راس (نظریہ گراف)|راس]]، [[گراف (ریاضی)|کنارہ]] تے [[مسطح گراف|چہرہ]] دے درمیان تعلق دے لئی اک قاعدہ وی دریافت کیتا۔ اس قاعدے دے مطابق <math>V - E + F = 2</math> ۔<ref>{{cite book|title=Polyhedra|author=Peter R. Cromwell|location=Cambridge|year=1997|publisher=Cambridge University Press|pages=189–190}}</ref> بعد وچ اس دے کم نو‏‏ں ہور ریاضی داناں نے وی ہور ترقی دی تے اس تو‏ں ریاضی دی اک نويں شاخ [[وضعیت]] وجود وچ آگئی۔ === اطلاقی ریاضیات === اویلر نو‏‏ں اصل زندگی دے مسائل [[analytic|تجزیاندی]] طور اُتے حل کرنے وچ بہت کامیابی حاصل ہوئی۔ اس نے [[برنولی عدد]]، [[فورئیر سیریز|فورئیہ سلسلہ]] (اپنی ابتدائی شکل وچ)، [[اویلر عدد]]، [[اویلر دائم]] <math>\pi</math> تے '''e''' نو‏‏ں بوہت سارے مسائل حل کرنے دے لئی استعمال کیتا۔ اس نے [[گوٹفریڈ ویلہم لائبہور|لائبہور]] دی [[تفرقی مساوات]] [[آئزک نیوٹن]] دے [[فلکس آینز دا طریقہ|طریقہ فاضلہ]] دی مدد تو‏ں حل کیتا۔ اس دے علاوہ اس نے بوہت سارے ایسے طریقے دریافت کیتے جس دی مدد تو‏ں حسابان نو‏‏ں طبیعیات دے مسائل حل کرنے وچ بہت آسانی ہو گئی۔ اس نے تفرقی مساوات دے استعمال وچ بہت سہولت پیدا دی خاص طور اُتے اویلر دائم (جسنو‏ں گاما دائم وی کہندے نيں) نو‏‏ں متعارف کرا کر۔ :<math>\gamma = \lim_{n \rightarrow \infty } \left( 1+ \frac 1 2 + \frac 1 3 + \frac 1 4 + \cdots + \frac 1 n - \ln(n) \right)</math> اویلر دی اک غیر معمولی دلچسپی [[موسیقی]] وچ ریاضی دا استعمال سی اس نے [[1739ء]] وچ [[نظریہ موسیقی]] اُتے ریاضی استعمال کردے ہوئے اک کتاب لکھی مگر اس کتاب نو‏‏ں بہت زیادہ پزیرائی نئيں مل سکی، کیونکہ اس کتاب وچ ریاضی داناں دے لئی بہت زیادہ موسیقی سی تے موسیقاراں دے لئی بہت زیادہ ریاضی سی <ref name="music">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| pages = 144–145 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref>۔ === طبیعیات تے فلکیات === اویلر نے [[Euler–Bernoulli beam equation|اویلر برنولی بیم مساوات]] دریافت کرنے وچ بہت اہ‏م کم کیتا تے ہن ایہ مساوات [[انجینئری|ہندسیات]] دی اک نہایت اہ‏م تے بنیادی مساوات سمجھی جاندی اے۔ اویلر نے تجزیاندی طریقہ تو‏ں [[میکانیات]] دے مسائل حل کیتے بلکہ اسنو‏ں [[اجرام فلکی]] دے مسائل حل کرنے دے لئی وی استعمال کیتا۔ اس نے نہایت درستی دے نال [[دم دار سیارے|دم دار ستارے]] تے ہور اجرام فلکی دے مدار معلوم کیتے۔ اس نے [[بصریات]] وچ وی گہری دلچسپی لی تے اس وچ وی بہت کم کیتا۔ [[1740ء]] وچ اس نے [[روشنی|روشنی دی موجی ماہیت]] دے متعلق اک مقالہ لکھیا۔ == منتخب کتابیات == اویلر دی کتابیات نہایت وسیع اے۔ اوہدی مشہور کتاباں مندرجہ ذیل نيں۔ * الجبرا دے عناصر [[عناصر الجبرا]]، ابتدائی الجبرا دی کتاب جس وچ الجبرا دا جامع تعارف موجود اے۔ * [[لامتناہی تحلیل دا تعارف]]، ریاضیاندی تحلیل اُتے [[1748ء]] اُتے لکھی گئی کتاب۔ * دو حسابان اُتے کتاباں۔ * جرمن شہزادی نو‏‏ں لکھے گئے خطوط۔ [http://perso.club-internet.fr/nielrowclub-internet.fr/nielrowbooks/euler.tif آن لائن] (فرانسیسی بولی وچ) * [[لاطینی بولی|لاطینی]] بولی وچ لکھی گئی کتاب جو منحنی خط، گھٹ تاں گھٹ قدر تے زیادہ تو‏ں زیادہ قدر اُتے اے ۔<ref>[http://math.dartmouth.edu/~euler/pages/E065.html E65 — Methodus... entry at Euler Archives]. Math.dartmouth.edu. Retrieved on 2011-09-14.</ref> == ہور ویکھو == {| |- | * [[اویلر عدد]] * [[اویلر دائم]] * [[List of things named after Leonhard Euler|اویلر مساوات]] | * [[اویلر دائرہ]] * [[اویلر خط]] * [[اویلر قاعدہ]] |} == حوالے == <div dir="LTR" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> {{حوالے|2}} </div> == ہور پڑھیے == <div dir="LTR" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> * ''Lexikon der Naturwissenschaftler''، (2000)، Heidelberg: Spektrum Akademischer Verlag. * Bogolyubov، Mikhailov، and Yushkevich، (2007)، ''Euler and Modern Science''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-564-X. Translated by Robert Burns. * Bradley، Robert E.، D'Antonio، Lawrence A.، and C. Edward Sandifer (2007)، ''Euler at 300: An Appreciation''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-565-8 * Demidov، S.S.، (2005)، "Treatise on the differential calculus" in [[آئیور گراٹان گنز]]، ed.، ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 191–98. * [[ویلیم ڈنہام]] (1999) ''Euler: The Master of Us All''، Washington: Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-328-0 * Dunham، William (2007)، ''The Genius of Euler: Reflections on his Life and Work''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-558-5 * Fraser، Craig G.، (2005)، "Leonhard Euler's 1744 book on the calculus of variations" in [[آئیور گراٹان گنز]]، ed.، ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 168–80. * Gladyshev، Georgi، P. (2007)، "[http://ceser.in/ceserp/index.php/ijamas/article/view/1014 Leonhard Euler’s methods and ideas live on in the thermodynamic hierarchical theory of biological evolution،]" ''International Journal of Applied Mathematics & Statistics'' (IJAMAS) 11 (N07)، Special Issue on Leonhard Paul Euler’s: Mathematical Topics and Applications (M. T. A.). * {{cite journal | title= Leonhard Euler: his life، the man، and his works | author=Gautschi، Walter |authorlink=Walter Gautschi| year= 2008 | journal= SIAM Review | volume = 50 | issue= 1 | pages=3–33 | doi= 10.1137/070702710 |bibcode = 2008SIAMR..50....3G | url=http://www.cs.purdue.edu/homes/wxg/EulerLect.pdf}} * Heimpell، Hermann، Theodor Heuss، Benno Reifenberg (editors). 1956. ''Die großen Deutschen''، volume 2، Berlin: Ullstein Verlag. * {{cite journal | last1 = Krus | first1 = D.J. | year = 2001 | title = Is the normal distribution due to Gauss? Euler، his family of gamma functions، and their place in the history of statistics | url = http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm | journal = Quality and Quantity: International Journal of Methodology | volume = 35 | issue = | pages = 445–46| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226041201/http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm | archivedate = 26 دسمبر 2018}} * Nahin، Paul (2006)، ''Dr. Euler's Fabulous Formula''، New Jersey: Princeton، ISBN 978-0-691-11822-2 * du Pasquier، Louis-Gustave، (2008) ''Leonhard Euler And His Friends''، CreateSpace، ISBN 1-4348-3327-5. Translated by John S.D. Glaus. * Reich، Karin، (2005)، " 'Introduction' to analysis" in [[آئیور گراٹان گنز]]، ed.، ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 181–90. * Richeson، David S. (2008)، ''Euler's Gem: The Polyhedron Formula and the Birth of Topology''. Princeton University Press. * Sandifer، Edward C. (2007)، ''The Early Mathematics of Leonhard Euler''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-559-3 * Sandifer، Edward C. (2007)، ''How Euler Did It''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-563-1 * Simmons، J. (1996) ''The giant book of scientists: The 100 greatest minds of all time''، Sydney: The Book Company. * Singh، Simon. (1997). ''Fermat's last theorem''، Fourth Estate: New York، ISBN 1-85702-669-1 * Thiele، Rüdiger. (2005). The mathematics and science of Leonhard Euler، in ''Mathematics and the Historian's Craft: The Kenneth O. May Lectures''، G. Van Brummelen and M. Kinyon (eds.)، CMS Books in Mathematics، Springer Verlag. ISBN 0-387-25284-3. * {{cite journal | year = 1983 | month = November | title = A Tribute to Leohnard Euler 1707–1783 | journal = [[میتھمیٹکس میگزین]] | volume = 56 | issue = 5}} </div> == باہرلے جوڑ == {{Commons category|Leonhard Euler|لیونارڈ ایولر|position=left}} {{Sister project links|s=Author:Leonhard Euler}} <div dir="RTL" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> * [http://www.britannica.com/eb/article-9033216/Leonhard-Euler Encyclopædia Britannica article] * [http://www.maa.org/news/howeulerdidit.html How Euler did it] * [http://www.eulerarchive.org/ Euler Archive] * [http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_EULER_1_2 Leonhard Euler – Œuvres complètes] Gallica-Math * [http://www.leonhard-euler.ch/ Euler Committee of the Swiss Academy of Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520092329/http://www.leonhard-euler.ch/ |date=2011-05-20 }} * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/References/Euler.html References for Leonhard Euler] * [http://www.euler-2007.ch/en/index.htm Euler Tercentenary 2007] * [http://www.eulersociety.org/ The Euler Society] * [http://www.pdmi.ras.ru/EIMI/2007/AG/ Leonhard Euler Congress 2007]—St. Petersburg، Russia * [http://www.projecteuler.net/ Project Euler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602232829/https://projecteuler.net/ |date=2021-06-02 }} * [http://www.math.dartmouth.edu/~euler/historica/family-tree.html Euler Family Tree] * [http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ Euler's Correspondence with Frederick the Great، King of Prussia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518054936/http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ |date=2011-05-18 }} * [http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=518 "Euler&nbsp;– 300th anniversary lecture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227054759/http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=518 |date=2008-12-27 }}، given by Robin Wilson at [[گریشہام کالج]]، 9 May 2007 * [http://euler413.narod.ru/ Euler Quartic Conjecture] </div> [[گٹھ:لیونہارڈ اویلر]] [[گٹھ:1707 دے جم]] [[گٹھ:1783 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بصریاتی طبیعیات دان]] [[گٹھ:دماغی حساب دان]] [[گٹھ:روسی طبیعیات دان]] [[گٹھ:سوئس پروٹسٹنٹ]] [[گٹھ:سوئس ریاضی دان]] [[گٹھ:سوئس ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:سوئس طبیعیات دان]] [[گٹھ:عدد نظریہ ساز]] [[گٹھ:فرانسیسی اکادمی برائے علوم دے ارکان]] [[گٹھ:ماہر قذفیات]] [[گٹھ:نابینا اساتذہ]] [[گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] nxnv972b5yxh57k68ba4nr3dw18nfdt 0 79878 702118 639657 2026-03-30T10:14:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702118 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | الاسم = Mikaal Zulfiqar | الصورة = Pakistani actor and Model Mikaal Zulfiqar.png }} '''میکال ذو الفقار''' (انگریزی:Mikal Zulfiqar, پیدائش 5 ستمبر 1981) اک پاکستانی اداکار تے سابق ماڈل نيں ۔ <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1562571/4-ive-never-dreamt-bollywood-mikaal-zulfiqar/|title=I’ve never dreamt of being in Bollywood: Mikaal Zulfiqar – The Express Tribune|date=2017-11-19|work=The Express Tribune|access-date=2018-05-01|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085933/https://tribune.com.pk/story/1562571/4-ive-never-dreamt-bollywood-mikaal-zulfiqar/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref>> پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز وچ زیادہ کم کیتا .<ref>{{Cite news|url=https://blogs.tribune.com.pk/story/14184/shehr-e-zaat-a-spiritual-romance/|title=Shehr-e-Zaat: A spiritual romance|access-date=2018-02-05|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085930/https://blogs.tribune.com.pk/story/14184/shehr-e-zaat-a-spiritual-romance/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> چند بھارتی فلماں وچ وی کم کیتا تے پاکستانی فلماں وچ بھی.<ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/15-Jun-2018/mikaal-speaks-up-on-na-band-na-baraati|title=Mikaal speaks up on Na Band Na Baraati|date=2018-06-15|work=The Nation|access-date=2018-06-19|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085950/https://nation.com.pk/15-Jun-2018/mikaal-speaks-up-on-na-band-na-baraati|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> 2015 وچ ، انہاں نے بہترین اداکار (مقبول) ایوارڈ وچ [[Hum TV Award|ہم ٹی وی ایوارڈز]] جِتیا <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1175086|title=HUM TV Awards 2015: &#039;Sadqay Tumhare&#039; a clear winner|last=Desk|first=Entertainment|date=2015-04-10|work=DAWN.COM|access-date=2018-06-19|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085931/https://www.dawn.com/news/1175086|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> [[لندن]] وچ پیدا ہوئے ، بعد وچ پاکستان منتقل ہو گئے تے اپنا کیریئر اک ماڈل دے طور اُتے سن دو ہزار شروع کیتا ۔، [[ابرار الحق]] دے اک گانے '''سانو تیرے نال پیار ہو گیا ''' د‏‏ی ویڈیو وچ کم کرنے تو‏ں مشہور ہوئے ۔ <ref>{{Cite news|url=https://blogs.tribune.com.pk/story/55827/getting-to-know-the-handsome-and-talented-mikaal-zulfiqar/|title=Getting to know the handsome and talented Mikaal Zulfiqar|access-date=2018-06-19|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085948/https://blogs.tribune.com.pk/story/55827/getting-to-know-the-handsome-and-talented-mikaal-zulfiqar/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://biographybd.com/mikaal-zulfiqar/|title=Mikaal Zulfiqar Biography Height & Girlfriend {{!}} biography|website=biographybd.com|language=en-US|access-date=2018-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085940/https://biographybd.com/mikaal-zulfiqar/|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nation.com.pk/15-Jun-2018/mikaal-speaks-up-on-na-band-na-baraati|title=Mikaal speaks up on Na Band Na Baraati|date=2018-06-15|work=The Nation|access-date=2018-06-19|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085950/https://nation.com.pk/15-Jun-2018/mikaal-speaks-up-on-na-band-na-baraati|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> بالی ووڈ وچ پہلی فلم [[گاڈ فادر]] د‏‏ی . <ref>{{حوالہ ویب|url=https://biographybd.com/mikaal-zulfiqar/|title=Mikaal Zulfiqar Biography Height & Girlfriend {{!}} biography|accessdate=2018-06-19|website=biographybd.com|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2018-12-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181226085940/https://biographybd.com/mikaal-zulfiqar/|url-status=dead}}</ref> وہ پاکستان ٹی وی انڈسٹریز وچ ڈراما [[صائقہ (ڈرامہ)]] تو‏ں داحل ہوئے . == مڈھلا جیون == ذو الفقار پیدا ہوئے 5 ستمبر 1981 وچ [[لندن]], [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] وچ تے چھ بہن بھائی نيں. <ref>{{حوالہ ویب|url=https://biographybd.com/mikaal-zulfiqar/|title=Mikaal Zulfiqar Biography Height & Girlfriend {{!}} biography|accessdate=2018-06-19|website=biographybd.com|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2018-12-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181226085940/https://biographybd.com/mikaal-zulfiqar/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://reviewit.pk/mikaal-zulfiqar-biography-age-marriage-divorce-controversies-dramas/|title=Mikaal Zulfiqar – Biography, Age, Marriage, Divorce, Controversies, Dramas {{!}} Reviewit.pk|date=2017-06-05|work=Reviewit.pk {{!}} Pakistani Drama & Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal|access-date=2018-06-19|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085938/https://reviewit.pk/mikaal-zulfiqar-biography/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> بعد وچ [[پاکستان]] [[لاہور]]منتقل ہوئے تے [[لاہور لائسیوم اسکول]] وچ تعلیم شروع د‏‏ی .<ref>{{Cite news|url=https://reviewit.pk/mikaal-zulfiqar-biography-age-marriage-divorce-controversies-dramas/|title=Mikaal Zulfiqar – Biography, Age, Marriage, Divorce, Controversies, Dramas {{!}} Reviewit.pk|date=2017-06-05|work=Reviewit.pk {{!}} Pakistani Drama & Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal|access-date=2018-06-19|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085938/https://reviewit.pk/mikaal-zulfiqar-biography/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> اس دے علاوہ ، انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز اک ماڈل دے طور اُتے شروع کر دتا .<ref>{{Cite news|url=https://blogs.tribune.com.pk/story/55827/getting-to-know-the-handsome-and-talented-mikaal-zulfiqar/|title=Getting to know the handsome and talented Mikaal Zulfiqar|access-date=2018-06-19|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085948/https://blogs.tribune.com.pk/story/55827/getting-to-know-the-handsome-and-talented-mikaal-zulfiqar/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> == کیریئر == کئی اشتہارات وچ کم کرنے دے بعد میکال ذو الفقار [[ابرار الحق]] دے گانے تو‏ں شہرت پائی . میکال ذو الفقار د‏‏ی اک وڈی وجہ شہرت یو فون دے مزاحیہ اشتہارات وی ہيں ۔ اک بیان وچ انہاں نے کہیا کہ اوہ بالی ووڈ وچ کم نہيں کرنا چاہندے .<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1562571/4-ive-never-dreamt-bollywood-mikaal-zulfiqar/|title=I’ve never dreamt of being in Bollywood: Mikaal Zulfiqar – The Express Tribune|date=2017-11-19|work=The Express Tribune|access-date=2018-03-10|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20190106155132/https://tribune.com.pk/story/1562571/4-ive-never-dreamt-bollywood-mikaal-zulfiqar/|archive-date=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109081622/https://tribune.com.pk/story/1562571/4-ive-never-dreamt-bollywood-mikaal-zulfiqar/|archivedate=2019-01-09|accessdate=2019-11-04}}</ref> گانے تو‏ں شہرت پانے دے بعد کچھ ڈراماں وچ وی کم کیتا . انہاں نے دبئی وچ منعقد وچ اپریل ، 2015 ، اسيں ٹی وی ایوارڈز وچ بہترین اداکار جیت دے لئی ایوارڈ جِتیا ۔ <ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1562571/4-ive-never-dreamt-bollywood-mikaal-zulfiqar/|title=I’ve never dreamt of being in Bollywood: Mikaal Zulfiqar – The Express Tribune|date=2017-11-19|work=The Express Tribune|access-date=2018-03-10|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20190106155132/https://tribune.com.pk/story/1562571/4-ive-never-dreamt-bollywood-mikaal-zulfiqar/|archive-date=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109081622/https://tribune.com.pk/story/1562571/4-ive-never-dreamt-bollywood-mikaal-zulfiqar/|archivedate=2019-01-09|accessdate=2019-11-04}}</ref> == ذا‏تی زندگی == میکال دا مکمل پیدائشی ناں میاں محمد میکال پطرس عزیز ذو الفقار. ان دے والد اک ریٹائرڈ پاکستانی سفارت کار تے انہاں د‏‏ی والدہ برطانوی نيں . اس دے والدین وچ علیحدگی ہوئی جدو‏ں ذو الفقار 17 برس دے سن ۔ انہاں دے دو وڈی بہناں, جنہاں وچو‏ں اک آسٹریلیا تے اک چھوٹے بھائی جمال اندریس ذو الفقار ، جو اک ممتاز تھیٹر اداکار لندن وچ . میکال دا پہلا افئیر پاکستانی فلم اداکارہ [[زارا شیخ]] دے نال رہیا. بعد وچ ذو الفقار نے ماڈل [[سارہ بھٹی]] تو‏ں 2012 وچ شادی کيتی انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں. مارچ 2017 ، ذو الفقار نے اعلان اُتے اپنے [[فیس بک|Facebook]] page پہ اعلان کیتا کہ اوہ تے بھٹی نے طلاق لے لی اے .<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1035571/a-brush-with-death-ayesha-omar-azfar-rehman-recount-horrific-car-crash/|title=A brush with death: Ayesha Omar, Azfar Rehman recount horrific car crash – The Express Tribune|date=2016-01-28|work=The Express Tribune|access-date=2018-03-18|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085942/https://tribune.com.pk/story/1035571/a-brush-with-death-ayesha-omar-azfar-rehman-recount-horrific-car-crash/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-11-04}}</ref> == شہرت == میکال نو‏‏ں ٹاپ ٹین خوبصورت حضرات وچ شمار کیتا جاندا اے ۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.beststylo.com/highest-paid-pakistani-actors/|title=Top 10 Highest Paid Pakistani Actors/Models 2017 {{!}} BestStylo.com|website=www.beststylo.com|language=en-US|access-date=2018-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226085945/https://www.beststylo.com/highest-paid-pakistani-actors/|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref> 2017 وچ اوہ سب تو‏ں زیادہ معاوضہ پانے والے ٹیلی ویژن اداکاراں وچو‏ں سن .<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.beststylo.com/highest-paid-pakistani-actors/|title=Top 10 Highest Paid Pakistani Actors/Models 2017 {{!}} BestStylo.com|accessdate=2018-03-18|website=www.beststylo.com|language=en-US}}</ref> == وی دیکھو == * [[لولی وڈ اداکاراں د‏‏ی فہرست|لولی ووڈ اداکار فہرست]] == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی ناں|2671989}} == حوالے == [[گٹھ:1981 دے جم]] [[گٹھ:انگریز مرد ٹیلی ویژن اداکار]] [[گٹھ:انگریز مرد فلمی اداکار]] [[گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار]] [[گٹھ:کراچی دے مرد اداکار]] [[گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار]] qyf0tv6sbbgdsopk90l0yewctyed215 0 80745 702069 539798 2026-03-30T03:45:33Z Abbas dhothar 361 702069 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''وشنو گنیش پنگلے''' {{ہور ناں|انگریزی= Vishnu Ganesh Pingle، ہندی= विष्णु गणेश पिंगले}}، پیدائش: [[جنوری]]، [[1888ء]] - وفات: [[16 نومبر]]، [[1915ء]]) ہندوستان دے مشہور انقلابی تے [[غدر پارٹی]] دے لیڈر سن جنہاں اُتے 1915ء وچ '''لاہور سازش کیس''' مقدمہ چلایا گیا تے انہاں نو‏ں '''غدر سازش''' دے جرم وچ [[کرتار سنگھ سرابھا]] تے ہور ساتھیاں دے نال لاہور سینٹرل جیل وچ پھانسی دتی گئی۔ == حالات زندگی == وشنو گنیش پنگلے جنوری، 1888ء نو‏‏ں موضع تالیپنڈ، [[ضلع پونہ]]، [[مہاراشٹر]] وچ پیدا ہوئے۔ [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] د‏‏ی [[یونیورسٹی آف واشنگٹن]] تو‏ں مکینیکل انجینئری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ مشہور زمانہ انقلابی جماعت غدر پارٹی دے ارکان سن ۔ انہاں نے انگریزاں دے خلاف ہندوستانی فوج وچ بغاوت وچ حصہ لیا۔ مختلف فرضی ناواں تو‏ں سارے ہندوستان دا دورہ کيتا، ہندوستانی سپاہیاں نال ملن دے لئی مارچ 1915ء وچ میرٹھ چھاؤنی گئے۔ 23 مارچ 1915ء نو‏‏ں گرفتار کر لئی گئے تے انہاں دے قبضہ تو‏ں پھٹنے والے بم بر آمد ہوئے۔ انہاں اُتے فوجی سپانہاں نو‏‏ں بغاوت اُتے آمداہ کرنے تے برطانوی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی سازش دا الزام لگایا گیا، پنگلے سمیت انہاں دے ہور ساتھیاں اُتے ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ 1915ء دے تحت مقدمہ چلایا گیا۔ اس مقدمے نو‏‏ں لاہور سازش کیس دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ستمبر، 1915ء نو‏‏ں مقدمہ دا فیصلہ ہويا جس وچ وشنو گنیش پنگلے، کرتار سنگھ سرابھا، سرونت سنگھ، سیوا سنگھ تے کرپال سنگھ سمیت بوہت سارے ساتھیاں نو‏‏ں پھانسی د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ انہاں وچو‏ں 17 انقلابیاں د‏‏ی سزائے موت قید د‏‏ی سزا وچ بدل بدل دتی گئی۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، چیف ایڈیٹر: ڈاکٹر پی این چوپڑہ، [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]] نويں دہلی، 1998ء، ص 112</ref> بالآخر 16 نومبر، 1915ء نو‏‏ں لاہور سینٹرل جیل وچ تختہ دار اُتے لٹکا کر پھانسی دے دتی گئی۔ ایويں اپنے وطن د‏‏ی آزادی د‏‏ی خواہش اپنے دل وچ لئی گنیش وشنو شہید ہوئے گئے۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، ص 113</ref> آدی ہند دے لئی انہاں د‏‏ی گراں قدر خدمات دے صلے وچ سینٹرل ممبئی وچ واقع اک سڑک دا ناں وشنو گنیش پنگلے دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.getpincode.info/vishnu-ganesh-pingle-marg-chinchpokli-east|title=Pincode of Vishnu Ganesh Pingle Marg Chinchpokli East_|website=www.getpincode.info|access-date=2019-08-18}}</ref> == ہور ویکھو == * [[غدر پارٹی]] * [[کرتار سنگھ سرابھا]] * [[پنڈت کانشی رام]] * [[لالہ ہردیال]] == حوالے == {{حوالے}} {{ہندو جرمن سازش}} {{Authority control}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:1888 دے جم]] [[گٹھ:1915 دیاں موتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:تلے پنڈ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مراٹھی شخصیتاں]] [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] [[گٹھ:آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:1888 دے جم]] [[گٹھ:1915 دیاں موتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والی شخصیتاں]] [[گٹھ:مراٹھی شخصیتاں]] [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] ifgc4rqv8aorfp8w5va4va729krw4jn 702070 702069 2026-03-30T03:46:16Z Abbas dhothar 361 702070 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''وشنو گنیش پنگلے''' {{ہور ناں|انگریزی= Vishnu Ganesh Pingle، ہندی= विष्णु गणेश पिंगले}}، پیدائش: [[جنوری]]، [[1888ء]] - وفات: [[16 نومبر]]، [[1915ء]]) ہندوستان دے مشہور انقلابی تے [[غدر پارٹی]] دے لیڈر سن جنہاں اُتے 1915ء وچ '''لاہور سازش کیس''' مقدمہ چلایا گیا تے انہاں نو‏ں '''غدر سازش''' دے جرم وچ [[کرتار سنگھ سرابھا]] تے ہور ساتھیاں دے نال لاہور سینٹرل جیل وچ پھانسی دتی گئی۔ == حالات زندگی == وشنو گنیش پنگلے جنوری، 1888ء نو‏‏ں موضع تالیگاؤں، [[ضلع پونہ]]، [[مہاراشٹر]] وچ پیدا ہوئے۔ [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] د‏‏ی [[یونیورسٹی آف واشنگٹن]] تو‏ں مکینیکل انجینئری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ مشہور زمانہ انقلابی جماعت غدر پارٹی دے ارکان سن ۔ انہاں نے انگریزاں دے خلاف ہندوستانی فوج وچ بغاوت وچ حصہ لیا۔ مختلف فرضی ناواں تو‏ں سارے ہندوستان دا دورہ کيتا، ہندوستانی سپاہیاں نال ملن دے لئی مارچ 1915ء وچ میرٹھ چھاؤنی گئے۔ 23 مارچ 1915ء نو‏‏ں گرفتار کر لئی گئے تے انہاں دے قبضہ تو‏ں پھٹنے والے بم بر آمد ہوئے۔ انہاں اُتے فوجی سپانہاں نو‏‏ں بغاوت اُتے آمداہ کرنے تے برطانوی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی سازش دا الزام لگایا گیا، پنگلے سمیت انہاں دے ہور ساتھیاں اُتے ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ 1915ء دے تحت مقدمہ چلایا گیا۔ اس مقدمے نو‏‏ں لاہور سازش کیس دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ستمبر، 1915ء نو‏‏ں مقدمہ دا فیصلہ ہويا جس وچ وشنو گنیش پنگلے، کرتار سنگھ سرابھا، سرونت سنگھ، سیوا سنگھ تے کرپال سنگھ سمیت بوہت سارے ساتھیاں نو‏‏ں پھانسی د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ انہاں وچو‏ں 17 انقلابیاں د‏‏ی سزائے موت قید د‏‏ی سزا وچ بدل بدل دتی گئی۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، چیف ایڈیٹر: ڈاکٹر پی این چوپڑہ، [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]] نويں دہلی، 1998ء، ص 112</ref> بالآخر 16 نومبر، 1915ء نو‏‏ں لاہور سینٹرل جیل وچ تختہ دار اُتے لٹکا کر پھانسی دے دتی گئی۔ ایويں اپنے وطن د‏‏ی آزادی د‏‏ی خواہش اپنے دل وچ لئی گنیش وشنو شہید ہوئے گئے۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، ص 113</ref> آدی ہند دے لئی انہاں د‏‏ی گراں قدر خدمات دے صلے وچ سینٹرل ممبئی وچ واقع اک سڑک دا ناں وشنو گنیش پنگلے دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.getpincode.info/vishnu-ganesh-pingle-marg-chinchpokli-east|title=Pincode of Vishnu Ganesh Pingle Marg Chinchpokli East_|website=www.getpincode.info|access-date=2019-08-18}}</ref> == ہور ویکھو == * [[غدر پارٹی]] * [[کرتار سنگھ سرابھا]] * [[پنڈت کانشی رام]] * [[لالہ ہردیال]] == حوالے == {{حوالے}} {{ہندو جرمن سازش}} {{Authority control}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:1888 دے جم]] [[گٹھ:1915 دیاں موتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:تلے پنڈ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مراٹھی شخصیتاں]] [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] [[گٹھ:آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:1888 دے جم]] [[گٹھ:1915 دیاں موتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والی شخصیتاں]] [[گٹھ:مراٹھی شخصیتاں]] [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] ctrz2czs4i3qm1nr6aaa0n7p8lxzokw 0 86966 702120 568120 2026-03-30T10:56:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702120 wikitext text/x-wiki '''چوہدری نظام دین''' [[ریڈیو پاکستان]] [[لہور]] دے بہت وڈے صداکار تے فنکار سن ۔ اوہنااں دا اصل ناں مرزا سلطان بیگ سی ۔ اوہناں نے [[پنجابی]] لازوال کردار چوہدری نظام دین متعارف کرایا جیہڑا اوہناں دی پچھاݨ بݨ گیا ۔ == جیون == مرزا سلطان بیگ المعروف نظام دین 15 جنوری [[1917ء]] نو‏‏ں [[امبرسر]] وچ پیدا ہوئے ، [[خالصا کالج امبرسر]] تو‏ں ایف اے پاس کيت‏‏ا ۔ [[1937ء]] وچ صحافتی زندگی دا آغاز کيت‏‏ا تے اردو اخبار ریاست وچ روزانہ د‏‏ی اجرت اُتے ملازم ہوگئے ۔ [[دوسری جنگ عظیم]] وچ فوج وچ بحثیت سٹور منشی بھرتی ہوئے ۔ == ریڈیو پچھاݨ == اوہناں نو‏ں ریڈیو اُتے بھارتی اداکار اوم پرکاش نے متعارف کرایا سی ۔ جیہناں نے اوہناں نو‏ں شیخ اقبال دے ڈرامے نیت دا پھل وچ اک کردار کروایا ۔ اس توں بعد ساری عُمر نظام دین ریڈیو نال وابستہ رہے اوہ 27 جنوری 1941 تو‏ں 5 جنوری 1983 تک ریڈیو پاکستان لہور دے پروگرام [[جمہور دی آواز]] ، جیہدا [[ناں]] بعد وچ [[سوہنی دھرتی]] رکھیا گیا، کردے رہے ۔ جمہور دی آواز [[ریڈیو پاکستان لہور]] دا سبھ تو‏ں زیادہ مقبول پروگرام سی ۔ اس توں بعد اپݨا پروگرام "[[نظام دین دی بیٹھک]]" پیش کردے رہ‏‏ے ۔ ایہ انتہائی مقبول پروگرام عوامی مسائل د‏‏ی نشاندہی وی کردا سی تے اوہناں دا حل وی بیان کردا سی ۔ == پنجابی بولی == اوہناں نو‏ں پنجابی بولی تے اوہدے لہجےآں اُتے مکمل عبور سی ۔ بے شمار پنجابی شاعراں دے کلام زبانی یاد سن ۔ اوہناں نو‏ں پنجابی بولی دا انسائیکلوپیڈیا وی کہیا جاندا سی ۔ نظام دین خود نو‏‏ں بنیادی طور اُتے مخولیا فنکار سمجھدے سی تے ریڈیو نو‏‏ں اپݨے والدین دا درجا دیندے سی ۔ ایہجا مذاق کردے سی جیہدے نال کِس‏ے دا دل نہ دُکھے ۔ نظام دین دا مخاطب "چوہدری قائم دین" [[سلطان کھوسٹ]] ہُندے سی ۔اپݨی وفات تک [[عرفان کھوسٹ]] دے والد سلطان کھوسٹ وی اس پروگرام دا حصہ رہ‏‏ے ۔ نظام دین تے سلطان کھوسٹ دے مزاح د‏‏ی کٹ وڈی تیز ہويا کردی سی ۔ اوہناں دے مزاح نال لوک لطف اندوز ہُندے سی ۔ لوک پولیس سمیت ہور ایداں دے ادارےآں تو‏ں نالاں رہندے سن ، ایہناں اُتے تنقید تے لوک مسکرائے بغیر نئیں رہندے سی پر کِس‏ے د‏‏ی ذات یا شخصیت نو‏‏ں طعن نئیں کردے سی ۔<ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/11-Feb-2014/280603 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200317200127/https://www.nawaiwaqt.com.pk/11-Feb-2014/280603 |date=2020-03-17 }}</ref> == وفات == 13 جولائ‏ی [[1991ء]] نو‏‏ں [[لہور]] وچ وفات پائی ۔ == حوالے == [[گٹھ:1917 دے جم]] [[گٹھ:1991 دیاں موتاں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] j2lsd2k4fnizf6k6kgry72svbxjozll 0 89124 702115 699178 2026-03-30T08:55:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702115 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات عمارت|name=Tomb of Nader Shah|services_engineer=|diameter=|antenna_spire=|roof=|top_floor=|other_dimensions=|floor_count=|floor_area=|seating_type=|seating_capacity=|elevator_count=|main_contractor=|architect=[[Hooshang Seyhoun]]|architecture_firm=|structural_engineer=|civil_engineer=|destruction_date=|other_designers=|quantity_surveyor=|awards=|designations=|ren_architect=|ren_firm=|ren_str_engineer=|ren_serv_engineer=|ren_civ_engineer=|ren_oth_designers=|ren_qty_surveyor=|ren_awards=|url=|nrhp=|height=|demolition_date=|native_name=آرامگاه نادرشاه|cost=|native_name_lang=Persian|former_names=|alternate_names=|status=|image=Nader (15).jpg|image_alt=|caption=|map_type=|map_alt=|map_caption=|altitude=|building_type=|architectural_style=[[ایرانی فن تعمیر]]|structural_system=|ren_cost=|renovation_date=|client=|owner=|current_tenants=|landlord=|location=|address=|location_town=[[مشہد]]|location_country={{flag|Iran}}|coordinates=|groundbreaking_date=|start_date=|completion_date=1963|opened_date=|inauguration_date=|references=}} [[مشہد]] وچ '''مقبرہ نادر شاہ''' اک عمارت اے جس دا ڈیزائن ہوشنگ سیہون نے تیار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.tehrantimes.com/news/421449/Visit-Nader-Shah-s-mausoleum-in-Mashhad|title=Tomb of Nader Shah|last=|first=|date=|website=Visit Nader Shah’s mausoleum in Mashhad|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707192400/https://www.tehrantimes.com/news/421449/Visit-Nader-Shah-s-mausoleum-in-Mashhad|archivedate=7 July 2019|accessdate=7 July 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.itto.org/iran/attraction/Tomb-of-Nader-Shah/|title=Tomb of Nader Shah|last=|first=|date=|website=www.itto.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190213225548/http://www.itto.org/iran/attraction/Tomb-of-Nader-Shah/|archivedate=13 February 2019|accessdate=31 July 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.alaedin.travel/en/attractions/iran/mashhad/tomb-of-nader-shah|title=Tomb of Nader Shah in Mashhad|last=|first=|date=|website=www.alaedin.travel/en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731135442/https://www.alaedin.travel/en/attractions/iran/mashhad/tomb-of-nader-shah|archivedate=31 July 2019|accessdate=31 July 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://web.archive.org/web/20150406043613/http://iranshahrpedia.ir/docs/Asar-e%20Sabti%20(Up%20to%2026666)%20(Version%2090%2008%2029).zip|title=Encyclopaedia of the Iranian Architectural History|last=|first=|date=19 May 2011|website=|publisher=Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization of Iran|archiveurl=http://iranshahrpedia.com/en/static/view/page/iranshahr|archivedate=31 July 2019|accessdate=}}</ref> == تریخ == مغل سلطنت دے خلاف نادر د‏‏ی کامیاب مہم دے بعد ، اوہ بے پناہ دولت لے ک‏ے اپنے وطن لُٹیا: تخت طاؤس ، کوہ نور ہیرا تے "700 ہاتھیاں ، 4،000 اونٹھاں تے 12،000 گھوڑے تمام سونے ، چاندی تے قیمتی پتھراں تو‏ں لدے سن ۔ ”۔ قلات شہر وچ اپنی پرت کھسوٹ چھپاندے ہوئے ، نادر نے فورا. مغل کاریگراں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اسنو‏ں مغل طرز وچ اک عظیم الشان مقبرہ - کاخ خورشید ، یا 'سورج دا محل' تعمیر کرنے دے لئی فارس لیایا سی۔ نادر شاہ دے قتل تو‏ں مقبرہ کدی وی مکمل نئيں ہويا سی۔ مختلف قبائلی رہنماواں نے کاخ خورشید نو‏‏ں رہائشی محل وچ تبدیل کردتا تے نادر شاہ د‏‏ی لاش 1960 د‏‏ی دہائی تک یاد نئيں رہی جدو‏ں مشہد <ref>{{حوالہ ویب|last=Dalrymple|first=Sam|title=Here lay Nader Shah|url=https://www.cntraveller.in/story/where-nader-shah-lies/|website=Conde Nast Traveller}}</ref> وچ اک انتہائی آلودہ ٹریفک چوراہے دے آس پاس اس دے لئی اک ٹھوس یادگار تعمیر کيتی گئی سی۔ == داخلہ == اس دے نامکمل بیرونی حصے دے باوجود ، خورشید دے اندرونی حصے نو‏‏ں مکمل طور اُتے بہتر بنایا گیا اے: ہر دروازے نو‏‏ں چھوٹے نقاشیاں تے مغل فرشکوس تو‏ں سجایا گیا اے <ref>{{حوالہ ویب|last=Dalrymple|first=Sam|title=Here lay Nader Shah|url=https://www.cntraveller.in/story/where-nader-shah-lies/|website=Conde Nast Traveller}}</ref> == مورتاں== {{Commons category|Tomb of Nader Shah}}<gallery> File:Tomb of Nader Shah - Mashhad 3.jpg File:تصحیح شد)^^^^^^^^^ارامگاه نادر شاه در کنار ارامگاه ناپلئون بناپارت مپ کردمNader Shah's tomb - panoramio.jpg File:مجسمه ی نادرشاه افشار در موزه نادر مشهد - panoramio.jpg File:Nader (10).jpg File:Nader (13).jpg File:Nader (8).jpg File:Jahangoshaye naderi.JPG </gallery> == ذرائع == {{حوالے}} [[گٹھ:ایران وچ مقابر]] [[گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل]] [[گٹھ:ایران]][[گٹھ:مینار]] g2er85hweqwpu5p60rb0jder2qlzj95 0 90151 702117 697174 2026-03-30T09:28:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702117 wikitext text/x-wiki '''ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق جنگاں کی''' اس '''لسٹ''' وچ اوہ تمام اموات شامل نيں جو براہ راست یا بلاواسطہ جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ انہاں اعداد وچ عام طور اُتے فوجی جواناں د‏‏ی ہلاکت شامل ہُندی اے جو جنگ یا براہ راست جنگ دے ہور اقدامات دے براہ راست نتائج نيں، ہور جنگ دے وقت / جنگ تو‏ں متعلق فوجیاں د‏‏ی اموات جو جنگ تو‏ں متاثرہ وبائی امراض، قحط، مظالم، نسل کشی دے نتائج ني‏‏‏‏ں۔ وغیرہ {{War|lists}} == پری ماڈرن == ==== قدیم جنگاں ==== {| class="sortable wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#CCCC;" ! width="170pt" |جنگ ! data-sort-type="number" |اموات شرح ! data-sort-type="isoDate" width="95pt" |تریخ !مدمقابل !مقام ! class="unsortable" |نوٹس |- | [[کورش اعظم| سائرس عظیم د‏‏ی فتوحات]] | 100،000+ | 549 [[ق م]] – 530 [[ق م]] | فارس سلطنت بمقابلہ مختلف ریاستاں | مشرق وسطی | دتی گئی تعداد اس وقت دے دوران وچ لکھنے والےآں دے ذریعہ جنگ وچ ہونے والی تمام اموات دا مجموعہ اے، شہری ہلاکتاں نو‏‏ں خاطر وچ نئيں لیندی، اصل تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ |- | [[فارس۔ یونانی جنگاں| گریکو – فارسی جنگ]] | 73،800+ | 499 [[ق م]] – 449 [[ق م]] | یونانی سٹی سٹیٹس بمقابلہ فارس سلطنت | یونان | |- | سیمنیٹ جنگاں | 33،500+ | 343 [[ق م]] – 290 [[ق م]] | جمہوریہ رومی بمقابلہ سمنیائٹس | اٹلی | دتی گئی تعداد اس وقت دے دوران وچ رومن مصنفاں دے ذریعہ جنگ وچ ہونے والی تمام اموات دا مجموعہ اے، شہری ہلاکتاں نو‏‏ں خاطر وچ نئيں لیندی، اصل تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ |- | [[سکندر اعظم دیاں جنگاں]] | 142،000+ | 336 [[ق م]] – 323 [[ق م]] | مقدونیائی سلطنت تے ہور یونانی سٹی سٹیٹس بمقابلہ مختلف ریاستاں | [[مشرق وسطی]] / [[شمالی افریقہ]] / [[وسطی ایشیاء]] / [[ہندوستان]] | دتے گئے نمبر وچ یونانی مصنفاں دے ذریعہ درج انہاں جنگاں دے دوران وچ جنگ وچ ہونے والی تمام اموات دا مجموعہ اے، سویلین اموات نو‏‏ں خاطر وچ نئيں لیندے، اصل تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ |- | [[پونی جنگاں]] | 1،250،000–1،850،000 | 264 [[ق م]] – 146 [[ق م]] | [[رومی جمہوریہ|جمہوریہ رومی]] بمقابلہ کارتھیجی سلطنت | [[مغربی یورپ]] / [[شمالی افریقہ]] | |- | [[پہلی پونی جنگ]] | 400،000+ | 264 [[ق م]] 1 241 [[ق م]] | جمہوریہ رومی بمقابلہ [[کارتھیج|کارتھیجی سلطنت]] | جنوبی یورپ / شمالی افریقہ |- پونی جنگاں دا حصہ |- | [[دوسری پونی جنگ]] | 770،000+ | 218 [[ق م]] – 201 [[ق م]] | [[رومی جمہوریہ]] بمقابلہ کارتھیجی سلطنت | [[مغربی یورپ]] / [[شمالی افریقہ]] |<ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/romestat.htm#2Punic|title=Atrocity statistics from the Roman Era|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics}}</ref> – پونی جنگاں دا حصہ |- | [[تیسری پونی جنگ]] | 150،000-250،000 | 149 [[ق م]] – 146 [[ق م]] | [[رومی جمہوریہ|جمہوریہ رومی]] بمقابلہ [[کارتھیجی سلطنت]] | تیونس |- پنک وار دا اک حصہ |- | [[جنگ کلنگ| کالنگا جنگ]] | 150،000–200،000 <br /> <br /> | 262 [[ق م]] – 261 [[ق م]] | [[موریہ سلطنت]] بمقابلہ ریاست کولنگا | [[ہندوستان]] | |- | چن اتحاد دیاں جنگاں | 700،000+ | 230 [[ق م]] – 221 [[ق م]] | چن ریاست بمقابلہ ہان، چاؤ، یان، وی، چو، کیوئ ریاستاں | چین |- [[متحارب ریاستاں دا دور| متحارب ریاستاں د‏‏ی مدت]] دا اک حصہ |- | کمبرین جنگ | 410،000–650،000 | 113 [[ق م]] – 101 [[ق م]] | [[رومی سلطنت]] بمقابلہ کِمبری تے ٹیوٹونس | [[مغربی یورپ]] |- جرمنی د‏‏ی جنگ دا اک حصہ |- | گیلک جنگ | 1،000،000+ | 58 [[ق م]] – 50 [[ق م]] | [[رومی جمہوریہ]] بمقابلہ گالیک قبیلے | [[فرانس]] | |- | آئسنی بغاوت |150,000+<ref>{{حوالہ ویب|title=Body Count of the Roman Empire|url=http://users.erols.com/mwhite28/romestat.htm}}</ref> |60–61 | [[رومی سلطنت]] بمقابلہ کلٹک قبیلے | [[انگلینڈ]] | سال غیر یقینی اے - برطانیہ د‏‏ی رومن فتح دا حصہ |- | [[یہودی - رومی جنگاں]] |1,270,000-2,000,000 <ref>{{حوالہ ویب|title=The Jewish Roman Wars|url=http://www.jewishwikipedia.info/romanwars.html|accessdate=2020-07-28|website=www.jewishwikipedia.info}}</ref> |66–136 | [[رومی سلطنت]] بمقابلہ یہودی | [[مشرق وسطی]] / [[شمالی افریقہ]] | یہودیت نو‏‏ں مستقل طور اُتے ختم کرنے دے لئی رومناں د‏‏ی کوشش کيتی وجہ تو‏ں اموات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ |- | [[پہلی یہودی-رومی جنگ| پہلی یہودی - رومن جنگ]] |250,000–1,100,000<ref>{{حوالہ ویب|title=The Jewish Roman Wars|url=http://www.jewishwikipedia.info/romanwars.html|accessdate=2020-07-28|website=www.jewishwikipedia.info}}</ref> |66–73 | رومی سلطنت بمقابلہ یہودی | مشرق وسطی |- یہودی - رومن جنگ دا حصہ |- | کیتوس جنگ | 440،000+ | 115–117 | [[رومی سلطنت]] بمقابلہ یہودی | [[جنوبی یورپ]] / [[شمالی افریقہ]] |- دوسری یہودی - رومن جنگ دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <br /> <br /> - یہودی دا حصہ Part رومن جنگاں |- | [[بر کوخبا بغاوت| بار کوخبہ بغاوت]] | 580،000 | 132–136 | رومی سلطنت بمقابلہ یہودی | [[مشرق وسطی]] |- [[تیسری یہودی – رومی جنگ]] دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <br /> <br /> - یہودی دا حصہ – رومن جنگاں |- | گوتھک جنگ (269) | 320،000+ | 269 | [[رومی سلطنت]] بمقابلہ گوتھ | یورپ | کلوڈیس دوم نے گوتھاں نو‏‏ں شکست دتی، جنہاں وچو‏ں 320،000 ہلاک ہوئے۔ ایہ نمبر '' ہسٹوریا آگسٹا '' دا ا‏‏ے۔ جرمنی دیاں جنگاں دا حصہ |- | [[پروبس د‏‏ی جرمن جنگ]] | 400،000+ | 277 | [[رومی سلطنت]] بمقابلہ جرمنی | یورپ | شہنشاہ پروبس نے سینیٹ نو‏‏ں آگاہ کيتا کہ اس نے 400،000 جرمناں نو‏‏ں ہلاک کيتا ا‏‏ے۔ '' ہسٹوریا آگسٹا۔ '' تو‏ں - جرمنی د‏‏ی جنگ دا حصہ |- | گوتھک جنگ (376–382) | 40،000+ | 376–382 | رومن سلطنت بمقابلہ گوٹھز | مشرقی یورپ |- جرمن جنگاں دا اک حصہ |- | [[تین مملکتاں| تن ریاستاں د‏‏ی جنگ]] | 36،000،000–40،000،000 | 184–280 | وی بمقابلہ شو بمقابلہ وو | چین |<ref name="Robert B. Marks">{{حوالہ کتاب|title=China: Its Environment and History (World Social Change)|last=Robert B. Marks|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2011|isbn=978-1-4422-1275-6}}</ref><ref name="Graziella Caselli">{{حوالہ کتاب|title=Demography – Analysis and Synthesis: A Treatise in Population|last=Graziella Caselli|publisher=Academic Press|year=2005|isbn=0-12-765660-X}}</ref>- علمی طور پر، [[تین ملکتاں| تن ریاستاں]] د‏‏ی مدت تو‏ں مراد 220 وچ ریاست [[کاو وئی| ویئ]] د‏‏ی بنیاد تے ریاست [وو] د‏‏ی فتح [[جنوری] دے وچکار د‏‏ی مدت دے بارے وچ ا‏‏ے۔ (جن خاندان (265–420)| جنہاں خاندان]] 280 وچ ۔ اس عرصے دے پہلے "غیر سرکاری" حصے کو، جو 184 تو‏ں 220 تک سی، چین دے مختلف حصےآں وچ جنگجوواں دے وچکار انتشار د‏‏ی وجہ تو‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ ملاحظہ کرن: ہان خاندان دا خاتمہ |- | پیلی پگڑی بغاوت | 3،000،000–7،000،000 | 184–205 | کسان بمقابلہ مشرقی ہان چین | چین |- [[تین مملکتاں| تن ریاستاں د‏‏ی جنگ]] دا حصہ |- | سولہ بادشاہت دیاں جنگاں | 150،000+ <br /> <br /> | 304–439 | شمالی چینی ریاستاں | شمالی چین | دتے گئے نمبر وچ سولہ بادشاہاں د‏‏ی فوجاں دے وچکار لڑائیاں وچ ہونے والی جنگ وچ ہونے والی تمام ہلاکتاں دا مجموعہ اے، شہری ہلاکتاں نو‏‏ں خاطر وچ نئيں لیندے، اصل تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ |- | [[ہن | ہنک حملے)] | 165،000+ <br /> <br /> | 395–453 | رومن سلطنت بمقابلہ ہنک قبیلے | یورپ | دتی گئی تعداد اس وقت دے دوران وچ رومن مصنفاں دے ذریعہ جنگ وچ ہونے والی تمام اموات دا مجموعہ اے، شہری ہلاکتاں نو‏‏ں خاطر وچ نئيں لیندی، اصل تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ |} نوٹ 1: ہندسی نقطہ حوالہ دا وسط اے جس نو‏‏ں اختتامی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں مل ک‏ے تے اس دے بعد مربع د‏‏ی جڑ اختیار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ==== قرون وسطی دیاں جنگاں ==== '''''نوٹ: کسی اک "جنگ" د‏‏ی شناخت نو‏‏ں کچھ معاملات وچ معتبر طور اُتے نئيں دتا جاسکدا، تے کچھ "جنگاں" نو‏‏ں انسانی زندگی تو‏ں زیادہ عرصے تک قائم رکھیا جاسکدا اے، جداں۔''''' " [[استرداد]] " (711-1492، 781 سال) " [[برصغیرماں مسلم فتح|بھارت وچ مسلم فتوحات]] " ( 12واں 16واں صدی، 500 سال) " [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] " (دس یا مدت 1095-1291، 196 سال دے دوران وچ زیادہ مہمات)، " منگول فتوحات " (1206–1368 ، 162 سال)، " [[اسلامی فتوحات|ابتدائی مسلم فتوحات]] " (622–750 ، 128 سال)، " [[جنگ صد سالہ|سو سال د‏‏ی جنگ]] " (1337–1453 ، 115 سال)۔ {| class="sortable wikitable" style="width:100%;" ! style="width:24%;" | جنگ ! data-sort-type="number" | موت <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> رینج ! data-sort-type="isoDate" | تریخ ! جنگجو ! مقام ! class="unsortable" | نوٹ |- | موریش دیاں جنگاں | 5،000،000+ | 534–548 | ماؤس بمقابلہ بازنطینی سلطنت | شمالی افریقہ | |- | [[عرب بازنطینی جنگاں|عرب – بازنطینی جنگاں]] | 130،000+ | 629–1050 | بازنطینی سلطنت تے اتحادیاں بمقابلہ اسلامی سلطنت تے اتحادی | مشرق وسطی / شمالی افریقہ / جنوبی یورپ | دتی گئی تعداد وچ اس وقت دے دوران مصن byفاں دے ذریعہ جنگ وچ ہونے والی تمام اموات دا مجموعہ اے، سویلین اموات نو‏‏ں خاطر وچ نئيں لاندے، اصل تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ |- | [[استرداد|بازیافت]] | 7،000،000+ | 711–1492 | ہسپانوی تے پرتگالی ریاستاں بمقابلہ مسلم ریاستاں | جزیرins جزیرہ | <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Rationalist's Manual|last=Aletheia|date=1897}}</ref> |- | گوگوریو – سوئی جنگ | 300،000+ | 598-614 | سوئی خاندان چین تے گوگوریو کنگڈم | چین، کوریا | <ref>{{حوالہ کتاب|title=Book of Sui|date=636}}</ref> |- | اک لوشان بغاوت | 13،000،000–36،000،000 | 755–763 | تانگ خاندان چین تے اسلامی سلطنت بمقابلہ۔ یان ریاست | چین | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#AnLushan|title=Selected Death Tolls for Wars, Massacres and Atrocities Before the 20th Century|last=White|first=Matthew|date=|website=Necrometrics|accessdate=2011-01-24}}</ref> - ان– شی بغاوت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | گوریئو – ختن جنگاں | 90،000+ | 993–1019 | لیاؤ سلطنت بمقابلہ گوریو کنگڈم | کوریا | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://terms.naver.com/entry.nhn?cid=200000000&docId=1066517&categoryId=200000329|title=귀주대첩 [네이버 지식백과] 귀주대첩 [龜州大捷] (두산백과)|date=|website=Naver|accessdate=4 جولائ‏ی 2013}}</ref> |- | Lý – گانا جنگ | 600،000+ | 1075–1077 | گانا سلطنت بمقابلہ Dai ویت مملکت Lý خاندان دے تحت اے | چین، ویتنام | <ref name="Chapuis77">{{Harvard citation no brackets|Chapuis|1995}}</ref><ref>''Xu Zizhi Tongjian Changbian''《長編》卷三百上載出師兵員“死者二十萬”，“上曰：「朝廷以交址犯順，故興師討罪，郭逵不能剪滅，垂成而還。今廣源瘴癘之地，我得之未為利，彼失之未為害，一夫不獲，朕尚閔之，况十死五六邪？」又安南之師，死者二十萬，朝廷當任其咎。《續資治通鑑長編·卷三百》”。 《越史略》載廣西被殺者“無慮十萬”。 《玉海》卷一九三上稱“兵夫三十萬人冒暑涉瘴地，死者過半”。</ref> |- | [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگ]] | 1،000،000 – 3،000،000 | 1095–1291 | اصل وچ بازنطینی سلطنت بمقابلہ سلجوق سلطنت، لیکن عیسائی بنام بن گیا۔ مسلما‏ن۔ | یورپ / مشرق وسطی (" [[ارض مقدسہ|مقدس سرزمین]] ") | <ref>Robertson, John M.، "A Short History of Christianity" (1902) p.278. [http://users.rcn.com/mwhite28/warstat0.htm#Crusades Cited by White]</ref> |- | البجیسیئن صلیبی جنگ | 200،000–1،000،000 | 1208–1229 | پوپل اسٹیٹس تے فرانس بمقابلہ کیتارٹک ریاستاں | فرانس | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Crusades|title=Crusades (1095–1291)|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics}}</ref> - کیتھر صلیبی جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے - [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگ]] دا حصہ |- | منگول فتح | 30،000،000–40،000،000 | 1206–1368 | منگول سلطنت بمقابلہ یوریشین د‏‏ی متعدد ریاستاں | یوریشیا | <ref name="McEvedy&Jones1978">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/atlasofworldpopu00mcev/page/172|title=Atlas of World Population History|last=McEvedy|first=Colin|last2=Jones|first2=Richard M.|date=1978|publisher=Puffin|isbn=978-0-14-051076-8|location=New York, NY|page=[https://archive.org/details/atlasofworldpopu00mcev/page/172 172]}}</ref><ref>Ping-ti Ho, "An Estimate of the Total Population of Sung-Chin China"، in ''Études Song''، Series 1, No 1, (1970) pp. 33–53.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Mongol|title=Mongol Conquests|last=White|first=Matthew|date=|website=Necrometrics|accessdate=2011-01-24}}</ref> - بلیک ڈیتھ ہجرت تو‏ں (تک) 200،000،000 اموات نو‏‏ں خارج کر دتا گیا اے جو منگول د‏‏ی توسیع تو‏ں وابستہ ہوسکدیاں نيں |- | سکاٹش د‏‏ی آزادی دیاں جنگاں | 60،000-150،000 | 1296–1357 | اسکاٹ لینڈ بمقابلہ انگلینڈ | اسکاٹ لینڈ / انگلینڈ | |- | [[جنگ صد سالہ|سو سال د‏‏ی جنگ]] | 2،300،000–3،300،000 | 1337–1453 | ہاؤس آف ویلوائس بمقابلہ ہاؤس آف پلانٹجینیٹ | مغربی یورپ | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#100yrs|title=Twentieth Century Atlas – Historical Body Count|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics}}</ref> |- | [[امیر تیمور|تیمور د‏‏ی فتح]] | 8،000،000–20،000،000 | 1370–1405 | تیموریڈ سلطنت بمقابلہ متعدد وسطی مشرقی ریاستاں | یوریشیا | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Timur|title=Timur Lenk (1369–1405)|last=White|first=Matthew|date=|website=Necrometrics|accessdate=2011-01-24}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Asian|title=Miscellaneous Oriental Atrocities|last=White|first=Matthew|date=|website=Necrometrics|accessdate=2011-01-24}}</ref> |- | [[جنگ گلاباں|گلاب دیاں جنگاں]] | 35،000-50،000 | 1455–1487 | ہاؤس آف لنکاسٹر، ہاؤس ٹیوڈر، تے اتحادیاں د‏‏ی بمقابلہ۔ ہاؤس آف یارک تے اتحادی | انگلینڈ / ویلز | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://wars.findthedata.com/l/203/Wars-of-the-Roses|title=War Statistics – Death Tolls, Length, and More|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170310005448/http://wars.findthedata.com/l/203/Wars-of-the-Roses|archivedate=10 مارچ 2017}}</ref> {{Better source|date=May 2018}} <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|<span title="This is just a data aggregator, and so the actual source is unknown, and possibly Wikipedia or a sister project (May 2018)">بہتر &nbsp; ذریعہ &nbsp; ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|<span title="This is just a data aggregator, and so the actual source is unknown, and possibly Wikipedia or a sister project (May 2018)">بہتر &nbsp; ذریعہ &nbsp; ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> |} == جدید == === جدید جنگاں جنہاں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 25،000 تو‏ں زیادہ اے === {| class="sortable wikitable" style="width:100%;" |+ ! style="width:24%;" | جنگ ! data-sort-type="number" | موت رینج ! data-sort-type="isoDate" | تریخ ! جنگجو ! مقام ! class="unsortable" | نوٹ |- | اطالوی جنگ | 300،000–400،000 | 1494–1559 | فرانس، سلطنت عثمانیہ، تے کچھ اطالوی ریاستاں | جنوبی یورپ | - اسنو‏ں اٹلی د‏‏ی عظیم جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | آزٹیک سلطنت اُتے ہسپانوی فتح | 24،300،000+ | 1519–1632 | ازٹیک سلطنت | میکسیکو | <ref name="remilitari">{{حوالہ ویب|title=Victimario Histórico Militar|url=http://remilitari.com/guias/victimario9.htm}}</ref> - امریکا د‏‏ی یورپی نوآبادیات دا اک حصہ، کوکلیزٹلی طاعون وی شامل اے |- | یوکاٹن د‏‏ی ہسپانوی فتح | 1،460،000+ | 1519–1595 | میان اسٹیٹس | شمالی امریکا | - امریکا د‏‏ی یورپی نوآبادیات دا اک حصہ، وچ یورپی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات وی شامل نيں |- | انہاں دا سلطنت اُتے ہسپانوی فتح | 8،400،000+ | 1533–1572 | انہاں دا سلطنت | پیرو | - امریکا د‏‏ی یورپی نوآبادیات دا اک حصہ، وچ یورپی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات وی شامل نيں |- | سلیمان د‏‏ی مہمات | 200،000+ | 1521–1566 | متعدد بلقان، افریقی تے عرب ریاستاں | مشرقی یورپ / مشرق وسطی / شمالی افریقہ | <ref name="Nash"/> |- | جرمن کساناں د‏‏ی جنگ | 100،000+ | 1524-1515 | جنات بمقابلہ وائکنگز سوابیان لیگ | جرمنی | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Psnt1524|title=Peasants' War, Germany (1524–25)|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics}}</ref> - اسنو‏ں عظیم کسان جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | فرانسیسی جنگ مذہب | 2،000،000 – 4،000،000 | 1562–1598 | کیتھولک | فرانس | <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/frenchreligiousw00knec_0/page/91|title=The French Religious Wars 1562–1598|last=Knecht|first=Robert J.|date=2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-395-8|pages=[https://archive.org/details/frenchreligiousw00knec_0/page/91 91]}}</ref> - اسنو‏ں ہیوگینوٹ جنگاں دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | 80 سالہ جنگ | 600،000–700،000 | 1568–1648 | ہسپانوی سلطنت | دنیا بھر وچ | - ڈچ جنگ آزادی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے | |- | اینگلو ہسپانوی جنگ (1585–1604) | 138،285+ | 1585–1604 | انگلینڈ تے اتحادیاں د‏‏ی بادشاہی | یورپ / امریکا | '''انگریزی''' 88،285 <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rKL6nADScBkC&lpg=PP1&pg=PA262#v=onepage|title=This Seat of Mars: War and the British Isles, 1485–1746|last=Carlton|first=Charles|date=2011-11-22|isbn=0-300-18088-8}}</ref> '''اسکاٹس / آئرش''' 50،000 |- | کوریا اُتے جاپانی حملے | 1،000،000 + | 1592–1598 | جاپان | کوریا | |- | منگ تو‏ں کنگ تک منتقلی | 25،000،000+ | 1616–1683 | ایجیکس بمقابلہ ویٹیس ختم کر دیندی راجونش چین ( لی Zicheng ) بمقابلہ شی راجونش چین ( جانگ Xianzhong بمقابلہ شو (کی بادشاہی دے اوہ اک بغاوت ) بمقابلہ Evenk – Daur د‏‏ی فیڈریشن ( Bombogor ) | چین | - منگ - کنگ منتقلی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | تیس سال د‏‏ی جنگ | 4،000،000–12،000،000 | 1618–1648 | اینٹی ہیبس ریاستاں | یورپ | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/pre1700a.htm#30YrW|title=The Thirty Years War (1618–48)|website=Necrometrics|first=Matthew|last=White}}</ref> |- | فرانکو-ہسپانوی جنگ (1635–59) | 200،000+ | 1635–1659 | اسپین تے اتحادی | مغربی یورپ | <ref name="Nash"/><ref name="clodfelter"/> |- | تن سلطنتاں دیاں جنگاں | 876،000+ | 1639–1651 | Covenanters بمقابلہ آئرش د‏‏ی یونیناں بمقابلہ۔ پارلیمنٹیرین | جزیرے برطانیہ | <ref name="Carlton-211">{{Harvard citation no brackets|Carlton|2002}}۔</ref><ref name="Carlton-212">{{Harvard citation no brackets|Carlton|2002}}۔</ref><ref name="Carlton-213">{{Harvard citation no brackets|Carlton|2002}}۔</ref> - اسنو‏ں برطانوی شہری جنگاں دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | انگریزی خانہ جنگی | 356،000–735،000 | 1642–1651 | پارلیمنٹیرین | انگلینڈ | <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VO_4AwAAQBAJ&pg=PT402|title=A History of Ireland in 250 Episodes – Everything You've Ever Wanted to Know About Irish History|last=Bardon|first=Jonathan|date=31 اکتوبر 2008|publisher=Gill & Macmillan Ltd|isbn=978-0-7171-5754-9|page=0|chapter=The Curse of Cromwell|chapter-url=https://web.archive.org/web/20120106081121/http://www.bbc.co.uk/northernireland/ashorthistory/archive/intro99.shtml}}</ref> - تن بادشاہت د‏‏ی جنگ دا حصہ |- | مغل۔ مراٹھا دیاں جنگاں | 5،000،000+ | 1658–1707 | مغل سلطنت | بھارت بنگلہ دیش | <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=Q5w9qmd1UeMC&pg=PP113|title=Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements|last=Matthew White|publisher=[[Canongate Books]]|year=2011|isbn=978-0-85786-125-2|page=113|author-link=Matthew White (historian)}}</ref> |- | فرانکو ڈچ جنگ | 220،000+ | 1672–1678 | جمہوریہ ڈچ تے اتحادی | مغربی یورپ | <ref name="Nash"/> - ڈچ جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | [[ترکی د‏‏ی جنگ عظیم|ترکی د‏‏ی عظیم جنگ]] | 120،000+ | 1683–1699 | یورپی ہولی لیگ | مشرقی یورپ | - ہولی لیگ د‏‏ی جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | عظیم شمالی جنگ | 350،000+ | 1700–1721 | سویڈش سلطنت | مشرقی یورپ | سویڈن، سویڈش بالٹک صوبےآں تے فن لینڈ نے مل ک‏ے صرف ڈھائی لکھ د‏‏ی آبادی نو‏‏ں جنگ دے دوران وچ تمام وجوہ تو‏ں 350،000 ہلاک کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/wars18c.htm#North1700|title=Northern War (1700–21)|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics}}</ref> |- | [[ہسپانوی جانشینی د‏‏ی جنگ]] | 400،000–1،250،000 | 1701–1714 | بوربن الائنس | یورپ / امریکا | |- | [[بنگال وچ مراٹھا مہمات]] | 400،000+ | 1741–1751 | نواب آف بنگال | ہندوستان | <ref name="Marshall73">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lIZrfokYSY8C&pg=PA73|title=Bengal: The British Bridgehead: Eastern India 1740–1828|last=P. J. Marshall|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|isbn=978-0-521-02822-6|page=73|author-link=P. J. Marshall}}</ref><ref name="Chaudhuri253">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=9xt7Fgzq9e8C&pg=PA253|title=The Trading World of Asia and the English East India Company: 1660–1760|last=Kirti N. Chaudhuri|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|isbn=978-0-521-03159-2|page=253|author-link=Kirti N. Chaudhuri}}</ref> |- | [[ست سالہ جنگ|ست سال د‏‏ی جنگ]] | 868،000–1،400،000 | 1756–1763 | فرانس تے اتحادی | دنیا بھر وچ | <ref>Clodfelter, cited by [http://necrometrics.com/wars18c.htm#7YrW White]</ref><ref>Urlanis, cited by [http://necrometrics.com/wars18c.htm#7YrW White]</ref> |- | [[چین-برمی جنگ (1765–69)]] | 70،000+ | 1765–1769 | چنگ چین | جنوب مشرقی ایشیا | - برما دے چنگ انوائسز دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | ٹوئے بغاوت | 1،200،000–2،000،000 + | 1771–1802 | اس دے بعد ٹیون سون باغی سن (خاندان د‏‏ی حمایت کردا اے ) تے چینی قزاقاں بمقابلہ نگوئین لارڈز، ٹرینو لارڈز، ویتنام دا لو خاندان۔ سیئی لینڈ ؛ چین دا چنگ خاندان ؛ وینٹین د‏‏ی بادشاہی؛ فرانسیسی فوج | جنوب مشرقی ایشیا | | |- | [[امریکی جنگ انقلاب]] | 37،324+ | 1775–1783 | برطانوی سلطنت تے جرمن باڑے | دنیا بھر وچ | 37،324 جنگ ہلاک، ہر طرف، تمام تھیٹر۔ <ref name="Nash"/><ref name="Howard H. Peckham 1974">{{حوالہ کتاب|title=The Toll of Independence: Engagements and Battle Casualties of the American Revolution|date=1974|publisher=University of Chicago Press|editor-last=Peckham|editor-first=Howard H.|location=Chicago}}</ref><ref name="frenchcasualtiesrevolution">{{حوالہ ویب|url=http://www.w3r-us.org/history/rosters/frgraves.htm|title=The 2112 Frenchmen who died in the United States from 1777 to 1783 while fighting for the American Independence|last=Dawson|first=Warrington|website=Washington-Rochambeau Revolutionary Route|publisher=Journal de la societe des Americanistes|accessdate=4 جون 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170605125852/http://www.w3r-us.org/history/rosters/frgraves.htm|archivedate=5 جون 2017}}</ref><ref name="Necrometrics">{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/wars18c.htm#AmRev|title=Spanish casualties in The American Revolutionary war.|publisher=Necrometrics}}</ref><ref name="Annual Register, 1783">[https://books.google.com/books?id=p7T9O3aNmVoC&pg=PA199 Annual Register, 1783] (1785)، pp. 199–200.</ref> - ایہ امریکی جنگ آزادی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | [[مصر تے شام وچ فرانسیسی مہم]] | 65،000+ | 1798–1801 | سلطنت عثمانیہ تے برطانیہ | مشرق وسطی / شمالی افریقہ | |- | سینٹ ڈومینیو مہم | 135،000+ | 1802–1803 | ہیٹی تے یوکے | ہیٹی | <ref name="clodfelter"/> |- | [[نپولینی جنگاں|نیپولین دیاں جنگاں]] | 3،500،000–7،000،000 | 1803–1815 | اتحادی طاقتاں بمقابلہ فرانسیسی سلطنت تے اتحادی | دنیا بھر وچ | ملاحظہ کرن: نیپولین جنگ کيت‏ی ہلاکتاں |- | [[روس اُتے فرانسیسی حملہ]] | 540،000+ | 1812 | روس | روس | - نیپولین جنگاں دا حصہ |- | [[آزادی د‏‏ی ہسپانوی امریدیاں جنگاں]] | 600،000+ | 1808–1833 | امریکی آزادی پسند | امریکا | <ref name="remilitari6">{{حوالہ ویب|url=http://remilitari.com/guias/victimario6.htm|title=Victimario Histórico Militar}}</ref> |- | [[وینزویلا د‏‏ی جنگ آزادی]] | 228،000+ | 1810–1823 | وینزویلا د‏‏یاں ریاستاں | وینزویلا | - ہسپانوی امریکی جنگ آزادی دا حصہ |- | Mfecane | 1،500،000–2،000،000 | 1815–1840 | جنوبی افریقہ وچ نسلی برادری | جنوبی افریقہ | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historynet.com/shaka-zulu-chieftain.htm|title=Shaka: Zulu Chieftain|website=HistoryNet.com|date=جون 12, 2006}}</ref> |- | کارلسٹ دیاں جنگاں | 200،000+ | 1820–1876 | اسپین | اسپین | |- | [[یونانی جنگ آزادی]] | 170،000+ | 1821–1831 | سلطنت عثمانیہ | یونان | جنگ یونانی انقلابیاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار شروع ہوئی۔ اس دے بعد روس، برطانیہ تے فرانس نے یونانیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ اس جنگ دے نتیجے وچ جدید یونان تشکیل پایا۔ |- | الجیریا اُتے فرانسیسی فتح | 480،000-1،000،000 | 1830–1903 | الجزائر د‏‏ی مزاحمت | الجیریا | فرانس تے الجیئرز دے ڈیلک دے وچکار ایہ جنگ شروع ہوئی، جو عثمانی واسال سی، لیکن ڈیلک د‏‏ی ابتدائی تاویل دے بعد مزاحمت د‏‏ی قیادت مختلف گروہاں نے کيتی۔ |- | تپنگ بغاوت | 20،000،000-30،000،000 ، ممکنہ طور اُتے بہت زیادہ۔ | 1850–1864 | آسمانی بادشاہی نو‏‏ں تائپ کرنا | چین | <ref name="Gruhl">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ow5Wlmu9MPQC&pg=PA181#v=onepage|title=Imperial Japan's World War Two: 1931–1945|last=Gruhl|first=Werner|date=2007|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-0-7658-0352-8|page=181}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Zhongguo Renkou Shi|last=Cao|first=Shuji|publisher=Fudan Daxue Chubanshe|year=2001|isbn=|location=Shanghai|pages=455, 509|language=Chinese|trans-title=A History of China's Population}}</ref><ref>Hans Bielenstein. Chinese historical demography A.D. 2-1982. Östasiatiska museet. p 17</ref> - اسنو‏ں تائپنگ خانہ جنگی وی کہیا جاندا اے |- | [[جنگ کریمیا|کریمیا جنگ]] | 356،000–410،000 | 1853–1856 | روس | جزیرہ نما کریمیا | رائفلز دے پہلے وسیع تر استعمال وچو‏ں اک |- | پینتھے بغاوت | 890،000–1،000،000 | 1856–1873 | ھوئی | چین | - اسنو‏ں ڈو وینسیئو بغاوت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | [[جنگ آزادی ہند 1857ء|ہندوستانی جنگ 1857]] | 800،000–10،000،000 | 1857–1858 | برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی | ہندوستان | - جسنو‏ں سیپائی بغاوت یا ہندوستان د‏‏ی پہلی جنگ آزادی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | [[امریکی خانہ جنگی]] | 650،000–1،000،000 | 1861–1865 | کنفیڈریٹ ریاستاں | امریکا | <ref>[http://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/09/20/recounting-the-dead/ Recounting the dead]، Associate Professor J. David Hacker, "''estimates, based on Census data, indicate that the death toll was at least 750,000, and may have been as high as 850,000''" (study refers only to military casualties)</ref><ref>James M. McPherson, "Battle Cry of Freedom"، Oxford University Press, Oct 24, 2003, page 619. "Suffering and death were widespread, nevertheless, and a fair estimate of war-related civilian deaths might total 50,000"۔</ref><ref>Professor James Downs. [http://blog.oup.com/2012/04/black-white-demographic-death-toll-civil-war/ "Color blindness in the demographic death toll of the Civil War"۔] Oxford University Press, اپریل 13th 2012. "An 2 اپریل 2012 New York Times article, "New Estimate Raises Civil War Death Toll," reports that a new study ratchets up the death toll from an estimated 650,000 to a staggering 850,000 people. As horrific as this new number is, it fails to reflect the mortality of former slaves during the war. If former slaves were included in this figure, the Civil War death toll would likely be over a million casualties.۔۔ the rough 19th century estimate was that 60,000 former slaves died from [war-related diseases and starvation]، but doctors treating black patients often claimed that they were unable to keep accurate records due to demands on their time and the lack of manpower and resources.۔۔ tens of thousands of other slaves who died had no contact with army doctors, leaving no records of their deaths"۔</ref> | |- | [[ڈنگن بغاوت]] | 8،000،000–20،000،000 | 1862–1877 | کاشغاریہ | چین | - اسنو‏ں ٹونزھی ھوئی انقلاب دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | میکسیکو وچ فرانسیسی مداخلت | 49،287+ | 1862–1867 | فرانس تے میکسیکو د‏‏ی سلطنت | میکسیکو | <ref name="clodfelter">{{حوالہ کتاب|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015, 4th ed.|last=Clodfelter|first=M|date=2017|publisher=McFarland}}</ref> |- | پیراگوئین جنگ | 300،000–1،200،000 | 1864–1870 | پیراگوئے | جنوبی امریکا | <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OfQca2PPOgMC|title=Maldita guerra: nova história da Guerra do Paraguai|last=Doratioto|first=Francisco|date=2003|publisher=Companhia das Letras|isbn=978-85-359-0224-2|pages=445–446|ref=harv|access-date=19 جون 2015}}</ref> - ٹرپل الائنس د‏‏ی جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | دس سال د‏‏ی جنگ | 241،000+ | 1868–1878 | کیوبا | کیوبا | - اسنو‏ں عظیم جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے | |- | صحرا د‏‏ی فتح | 30،000–35،000 | 1870s – 1884 | میپچو لوک | پیٹاگونیا | |- | آچے جنگ | 97،000–107،000 | 1873–1914 | [[آچے سلطنت|آچے سلطانی]] | انڈونیشیا | <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri|title=A History of Modern Indonesia|last=Vickers|first=Adrian|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0-521-54262-6|location=New York|page=[https://archive.org/details/historyofmoderni00adri/page/13 13]|url-access=registration}}</ref> - اسنو‏ں کافر جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | [[پہلی چین-جاپان جنگ]] | 48،311+ | 1894–1895 | جاپان | مشرقی ایشیاء | چنگ چین نو‏‏ں کمزور کرنے دا اک وڈا عنصر۔ |- | کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی | 362،000+ | 1895–1898 | اسپین | کیوبا | <ref name="clodfelter"/> |- | ہزار دن د‏‏ی جنگ | 120،000+ | 1899–1902 | کولمبیا دے لبرلز | کولمبیا | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1212827.stm|title=Colombia Timeline|last=BBC|accessdate=11 مئی 2016}}</ref> |- | جنوبی افریقہ د‏‏ی جنگ (دوسری جنگ عظیم) | 73،000–90،000 | 1899–1902 | جمہوریہ جنوبی افریقہ تے اورنج فری ریاست | جنوبی افریقہ | |- | [[فلپائن-امریکی جنگ]] | 234،000+ | 1899–1912 | امریکا | فلپائن | <ref>{{حوالہ رسالہ|title=War-Related Deaths in the Philippines, 1898–1902|journal=Pacific Historical Review|last=Gates|first=John M.|doi=10.2307/3639234|volume=53|issue=3|date=اگست 1984|pages=367–378}}</ref> - فلپائنی جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | میکسیکن انقلاب | 500،000-2،000،000 | 1910–1920 | انقلابی قوتاں بمقابلہ انقلاب مخالف قوتاں | میکسیکو | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hist.umn.edu/~rmccaa/missmill/|title=Missing Millions: The human cost of the Mexican Revolution, 1910–1921|last=McCaa|first=Robert|year=2001}}</ref> |- | [[بلقان جنگاں|بلقان دیاں جنگاں]] | 140،000+ | 1912–1913 | بلقان دیاں جنگاں دیکھو | جزیرہ نما بلقان | جنگ نے یورپ وچ عثمانیاں دے کنٹرول نو‏‏ں استنبول دے آس پاس دے علاقےآں تک محدود کردتا |- | [[پہلی جنگ عظیم|جنگ عظیم اول۔]] | 16،000،000–40،000،000 + (اعلیٰ اندازے وچ متعلقہ ہسپانوی فلو د‏‏ی وبا دا پہلا شکار وی شامل نيں جو 1918 دے آخر تک فوت ہوگئے سن ۔ | 1914–1918 | مرکزی طاقتاں | دنیا بھر وچ | - اسنو‏ں عظیم جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | روسی خانہ جنگی | 5،000،000–9،000،000 | 1917–1922 | ریڈ آرمی بمقابلہ اتحادی سفید فام فوج تے اتحادی | روس | <ref>{{حوالہ ویب|url=https://spartacus-educational.com/RUScivilwar.htm|title=Russian Civil War|publisher=Spartacus-Educational.com|accessdate=2019-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205201225/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/RUScivilwar.htm|archivedate=2010-12-05}}</ref> |- | عراقی - کرد تنازعہ | 138،800–320،100 | 1918–2003 | کردستان / عراقی کردستان تے اتحادی بمقابلہ عراق تے اتحادی | عراق | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/20c100k.htm#Kurdistan2|title=Twentieth Century Atlas – Death Tolls|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics}}</ref> |- | ترکی وچ کرد بغاوتاں | 100،000+ | 1921 ء | کرد لوک | مشرق وسطی | |- | دوسری اٹلی - سونوسی جنگ | 40،000+ | 1923–1932 | سینسوسی آرڈر | لیبیا | |- | [[چینی خانہ جنگی]] | 8،000،000– {{Number table sorting|11692000}} | 1927–1949 | PRC | چین | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/20c1m.htm|title=Twentieth Century Atlas – Death Tolls|website=Necrometrics|first=Matthew|last=White|accessdate=31 اکتوبر 2016}}</ref> |- | چاقو وار | 85،000-130،000 | 1932–1935 | پیراگوئے | گران چاقو | |- | دوسری اٹلی - ایتھوپین جنگ | 278،000+ | 1935–1936 | ایتھوپیا د‏‏ی سلطنت بمقابلہ ایتھوپین اٹلی | ایتھوپیا | اطالوی حکومت دے اعدادوشمار دے مطابق، اطالویاں نو‏‏ں 1،148 KIA ، 125 DOW ، تے 31 MIA دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name="Ofcansky">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WU92d6sB8JAC&pg=PA234|title=Historical Dictionary of Ethiopia|last=Shinn|first=David H.|last2=Ofcansky|first2=Thomas P.|date=2013|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7457-2|location=Lanham|page=234}}</ref> ایتھوپیا د‏‏ی حکومت دے مطابق، مختصر جنگ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 275،000 ایتھوپیایی ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/20c300k.htm#Eth35|title=Secondary Wars and Atrocities of the Twentieth Century|website=Necrometrics}}</ref> - دوسری اٹلی - حبشین جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | [[ہسپانوی خانہ جنگی]] | 500،000–1،000،000 | 1936–1939 | ریپبلکن | اسپین | <ref name="clodfelter"/> |- | [[دوسری چین-جاپانی جنگ|چین تے دوسری جنگ]] | 20،000،000–25،000،000 | 1937–1945 | جاپان | چین | <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuclear_01.shtml|title=World Wars: Nuclear Power: The End of the War Against Japan|publisher=BBC|last=Anderson|first=Duncan|date=2011-02-17}}</ref> - دوسری جنگ عظیم دا حصہ |- | [[دوسری جنگ عظیم]] | 56،125،000–85،000،000 | 1939–1945 | ایجیکس بمقابلہ ویٹیس محور د‏‏ی طاقتاں | دنیا بھر وچ | <ref name="Nash">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=3KglCgAAQBAJ&pg=PA775#v=onepage|title=Darkest Hours|last=Nash|date=1976|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-59077-526-4}}</ref> - تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے مہلک جنگ |- | [[سرمائی جنگ ]] | 153،736–194،837 | 1939–1940 | سوویت یونین | فن لینڈ | - دوسری جنگ عظیم دا حصہ |- | گریکو اطالوی جنگ | 27،000+ | 1940–1941 | اٹلی | جنوب مشرقی یورپ | - دوسری جنگ عظیم دا حصہ |- | تسلسل د‏‏ی جنگ | 387،300+ | 1941–1944 | سوویت یونین | شمالی یورپ | - دوسری جنگ عظیم دا حصہ |- | [[سوویت۔ جاپانی جنگ]] | 33،420–95،768 | 1945 | جاپان | منچوریہ | - [[دوسری جنگ عظیم]] دا حصہ |- | [[پہلی ہند چین جنگ]] | 400،000+ | 1946–1954 | ویتھ من، لاؤ اسارا، تے خمیر اسارک | جنوب مشرقی ایشیا | - اسنو‏ں انڈوچائنا جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | [[یونانی خانہ جنگی]] | 158،000+ | 1946–1949 | ڈی ایس ای | یونان | <ref>{{حوالہ کتاب|title=A New Kind of War|last=Jones|first=Howard|date=1989|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504581-9|location=New York}}</ref><ref>Edgar O'Ballance, The Greek Civil War : 1944–1949 (1966)</ref><ref>T. Lomperis, From People's War to People's Rule (1996)</ref><ref>"B&J": Jacob Bercovitch and Richard Jackson, International Conflict : A Chronological Encyclopedia of Conflicts and Their Management 1945–1995 (1997)</ref> |- | ملاگاسی بغاوت | 11،342–89،000 | 1947–1948 | ملاگاسی باغی | مڈغاسکر | <ref name="Fremigacci">Jean Fremigacci, "La vérité sur la grande révolte de Madagascar," ''L'Histoire''، n°318, مارچ 2007.</ref> |- | [[مسئلہ کشمیر]] | 80،000-110،000 | 1947– موجود | [[بھارت]] بمقابلہ [[پاکستان]] | شمالی ہندوستان / پاکستان | |- | لا وایلنسیا | 192،700–194،700 | 1948–1958 | کولمبیا د‏‏ی کنزرویٹو پارٹی بمقابلہ کولمبیا کولمبیا د‏‏ی لبرل پارٹی | کولمبیا | |- | میانمار وچ داخلی تنازعہ | 130،000-250،000 | 1948 - موجودہ | برمی باغی گروپ | میانمار | <ref name="umass">{{حوالہ ویب|url=http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/dpe/modern_conflicts/death_tolls.pdf|title=Modern Conflicts Database: Alternative Estimates for Death Tolls|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081011224313/http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/dpe/modern_conflicts/death_tolls.pdf|archivedate=2008-10-11}}</ref> |- | عرب اسرائیل تنازعہ | 116،074+ | 1948 - موجودہ | اسرائیل تے امریکا | مشرق وسطی | <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/total-casualties-arab-israeli-conflict|title=Vital Statistics: Total Casualties, Arab-Israeli Conflict (1860–Present)|website=Jewish Virtual Library}}</ref> |- | [[سقوط حیدرآباد|حیدرآباد دا زوال]] | 29،000–242،000 | 1948 | حیدرآباد | ہندوستان | - جسنو‏ں آپریشن پولو دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | کورین جنگ | 1،500،000-4،500،000 | 1950–1953 | شمالی کوریا تے اتحادی | کوریا | <ref>{{حوالہ ویب|last=Lacina|first=Bethany|url=https://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf|title=The PRIO Battle Deaths Dataset, 1946–2008, Version 3.0|publisher=[[Peace Research Institute Oslo]]|date=ستمبر 2009|accessdate=2019-08-30}}</ref> |- | الجزائر د‏‏ی جنگ | 400،000-1،500،000 | 1954–1962 | فرانس | الجیریا | <ref>[http://www.france24.com/en/20120316-commemorations-mark-end-algerian-war-independence-france-evian-accords France remembers the Algerian War, 50 years on] France 24</ref> - الجزائر د‏‏ی جنگ آزادی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | ناگالینڈ وچ نسلی تنازعہ | 34،000+ | 1954 - موجودہ | ناگا لوک | شمال مشرقی ہندوستان | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.onwar.com/aced/chrono/index1950.htm|title=Armed Conflict Year Index}}</ref> |- | [[ویتنام جنگ]] | 2،400،000–4،300،000 | 1955–1975 | شمالی ویتنام تے اتحادی | ویتنام | <ref name="Hirschman2">{{حوالہ رسالہ|first1=Charles|last1=Hirschman|first2=Samuel|last2=Preston|author3=Vu Manh Loi|url=http://faculty.washington.edu/charles/new%20PUBS/A77.pdf|title=Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate|journal=Population and Development Review|date=دسمبر 1995}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme|last1=Obermeyer|first1=Ziad|last2=Murray|first2=Christopher J L|author3=Gakidou|journal=[[The BMJ|BMJ]]|date=26 جون 2008}}</ref> - اسنو‏ں دوسری انڈوچائینہ جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | پہلی سوڈانی خانہ جنگی | 500،000+ | 1955–1972 | جنوبی سوڈانی باغی | سوڈان | |- | کانگو بحران | 100،000+ | 1960–1965 | سمبا تے کویلو باغی | کانگو | <ref>{{حوالہ کتاب|title=Statecraft and Nation Building in Africa: A Post-colonial Study|last=Mwakikagile|first=Godfrey|date=2014|publisher=New Africa Press|isbn=978-9987-16-039-6|location=Dar es Salaam|page=72|ref={{harvid|Mwakikagile|2014}}}}</ref> |- | انگولا د‏‏ی جنگ آزادی | 83،000–103،000 | 1961–1974 | ایجیکس بمقابلہ ویٹیس پرتگال تے جنوبی افریقہ | انگولا | |- | شمالی یمن خانہ جنگی | 100،000-200،000 | 1962–1970 | یمن تے سعودی عرب د‏‏ی بادشاہی بمقابلہ یمن عرب جمہوریہ تے متحدہ عرب جمہوریہ | یمن | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://muftah.org/yemens-first-civil-war-offers-lessons-for-ending-the-countrys-current-conflict/|title=Yemen's First Civil War Offers Lessons for Ending the Country's Current Conflict|date=21 اپریل 2015|accessdate=31 اکتوبر 2016}}</ref> |- | موزمبیکن د‏‏ی جنگ آزادی | 63،500–88،500 | 1964–1974 | پرتگال | موزمبیق | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/20c30k.htm#Mozambique|title=Mozambique, Anti-colonial war (1961–1975)|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics|accessdate=11 جولائ‏ی 2013}}</ref> |- | شمال مشرقی ہندوستان وچ شورش | 25،000+ | 1964 - موجودہ | شورش پسند گروپ | شمال مشرقی ہندوستان | <ref name="umass"/> |- | کولمبیا دا تنازعہ | 220،000+ | 1964 - موجودہ | کھبے بازو دے گوریلا تے دور سجے پیرامیلیٹریس | کولمبیا | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jesusradicals.com/georgetown-welcomes-colombias-ex-pres-uribe/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113143821/http://www.jesusradicals.com/georgetown-welcomes-colombias-ex-pres-uribe/|archivedate=2010-11-13|accessdate=2010-10-02|title=Georgetown Welcomes Colombia's Ex-Pres. Uribe|last=Dear|first=John|date=اکتوبر 2, 2010}}</ref> |- | نائیجیریا خانہ جنگی | 1،000،000 تو‏ں 3،000،000 | 1967–1970 | بیافرا | نائیجیریا | - اسنو‏ں بائفران جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | مورو تنازعہ | 120،000+ | 1969–2019 | ایجیکس بمقابلہ ویٹیس بنگسمورو | فلپائن | |- | سی پی پی-این پی اے-این ڈی ایف بغاوت | 30،000–43،000 | 1969 ء | فلپائن د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی | فلپائن | <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Holden|first1=William Norman|title=The Never Ending War in the Wounded Land: The New People's Army on Samar|journal=Journal of Geography and Geology|url=http://prism.ucalgary.ca//bitstream/1880/50191/1/2013_CCSEJournalofGeographyandGeology_Holden.pdf}}</ref> |- | بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ | 3،000،000+ | 1971 | پاکستان | بنگلہ دیش | <ref name="MathewWhite">Matthew White's ''[http://necrometrics.com/20c1m.htm#Bangladesh Death Tolls for the Major Wars and Atrocities of the Twentieth Century]''</ref> - بنگلہ دیش جنگ آزادی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | ایتھوپیا د‏‏ی خانہ جنگی | 500،000–1،500،000 | 1974–1991 | کمیونسٹ مخالف باغی گروپ | ایتھوپیا | |- | انگولن خانہ جنگی | 504،158+ | 1975–2002 | یونٹ | انگولا | |- | لبنانی خانہ جنگی | 120،000-150،000 | 1975–1990 | مختلف گروہاں | لبنان | |- | لاؤس وچ شورش | 100،000+ | 1975–2007 | "خفیہ فوج" تے ہمونگ لوک | لاؤس | <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LFDWp7O9_dIC&pg=PA314|title=Statistics of Democide: Genocide and Mass Murder Since 1900|last=Rummel|first=Rudolph Joseph|date=1998|publisher=LIT Verlag|isbn=978-3-8258-4010-5|location=Münster|page=314|chapter=Table 15.1: Lesser Murdering States, Quasi-States, and Groups|chapter-url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB15.1D.GIF}}</ref> |- | افغانستان وچ جنگ | 1،240،000–2،000،000 | 1978 ء | افغانستان وچ جنگ دیکھو | افغانستان | <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA7|title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond ۔۔۔|last=Dowling|first=Timothy C.|date=2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-948-6|page=7|access-date=19 فروری 2015}}</ref> |- | کرد - ترکی تنازعہ | 45،000+ | 1978 ء | دے سی کے | مشرق وسطی | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.naharnet.com/stories/en/74132-erdogan-rules-out-amnesty-for-kurdish-rebels|title=Erdogan Rules Out Amnesty for Kurdish Rebels|website=Naharnet}}</ref> - ترکی وچ کرد بغاوتاں دا اک حصہ |- | [[سوویت افغان جنگ|سوویت۔ افغان جنگ]] | 600،000-2،000،000 | 1979–1989 | شورش پسند گروہ | افغانستان | <ref>{{حوالہ کتاب|title=Russia's war in Afghanistan|last=Isby|first=David|publisher=Osprey|year=1986|isbn=978-0-85045-691-2|location=London}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Hz5NzJtg48kC&pg=PA115|title=War, Politics and Society in Afghanistan, 1978–1992|last=Giustozzi|first=Antonio|publisher=Hurst|year=2000|isbn=978-1-85065-396-7}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Afghanistan: Demographic consequences of war, 1978–1987|last=Khalidi|first=Noor Ahmad|url=http://www.nonel.pu.ru/erdferkel/khalidi.pdf}}</ref> - افغان جنگ دا حصہ |- | سالوادوران وچ خانہ جنگی | 70،000-80،000 | 1979–1992 | ایف ایم ایل این | ال سلواڈور | |- | [[ایران عراق جنگ|ایران۔ عراق جنگ]] | 289،000–1،100،000 | 1980–1988 | عراق تے اتحادی | مشرق وسطی | |- | پیرو وچ اندرونی تنازعہ | 70،000+ | 1980 ء | پی سی پی-ایس ایل تے ایم آر ٹی اے | پیرو | <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26969355|title=Peru Shining Path Arrests: 24 Seized|website=BBC|accessdate=9 دسمبر 2014}}</ref> |- | یوگنڈا بش جنگ | 100،000 تو‏ں 500،000 | 1981–1986 | قومی مزاحمتی فوج | یوگنڈا | <ref>Eckhardt, William, in World Military and Social Expenditures 1987–88 (12th ed.، 1987) by [[Ruth Leger Sivard]]۔</ref> - اسنو‏ں لووارو جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے | |- | دوسری سوڈانی خانہ جنگی | 1،000،000-2،000،000 | 1983–2005 | جنوبی سوڈانی باغی | سوڈان | |- | [[سری لنکا د‏‏ی خانہ جنگی]] | 80،000–100،000 | 1983–2009 | تمل ٹائیگرز | سری لنکا | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.net.au/news/2009-05-20/up-to-100000-killed-in-sri-lankas-civil-war-un/1689524|title=Up to 100,000 killed in Sri Lanka's civil war: UN|website=ABC News}}</ref> |- | صومالی خانہ جنگی | 300،000 تو‏ں 500،000 | 1986 ء | شورش پسند گروہ | صومالیہ | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/20c300k.htm#Somalia|title=Twentieth Century Atlas&nbsp;– Death Tolls and Casualty Statistics for Wars, Dictatorships and Genocides|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics|accessdate=اپریل 20, 2011}}</ref> |- | لارڈز مزاحمتی فوج د‏‏ی شورش | 100،000 تو‏ں 500،000 | 1987 - موجودہ | لارڈز مزاحمتی فوج بمقابلہ وسطی افریقی ریاستاں | وسطی افریقہ | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ploughshares.ca/pl_armedconflict/uganda-1987-2010/#Deaths|title=Uganda (1987–2010)|accessdate=26 فروری 2015}}</ref> |- | ناگورنو-کاراباخ جنگ | 38،000+ | 1988–1994 | آذربائیجان تے اتحادی | قفقاز دا علاقہ | - اسنو‏ں ارسطخ آزادی جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے | |- | خلیج د‏‏ی جنگ | 25،500–40،500 | 1990–1991 | اتحادی افواج | عراق | - اسنو‏ں پہلی عراق جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | الجزائر د‏‏ی خانہ جنگی | 44،000-200،000 | 1991–2002 | جی آئی اے | الجیریا | |- | [[بوسنیائی جنگ|بوسنیا د‏‏ی جنگ]] | 97،000–105،000 | 1991–1995 | بوسنیا تے ہرزیگووینیائی حکومتاں تے اتحادی بمقابلہ ریپبلکا سریپسکیا تے اتحادیاں | بوسنیا | |- | 1991 عراقی خانہ جنگی | 85،000–235،000 | 1991 | عراق بمقابلہ مختلف باغی | عراق | <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.hrw.org/reports/1992/Iraq926.htm|title=Endless Torment: The 1991 Uprising in Iraq And Its Aftermath|date=جون 1992|publisher=Human Rights Watch|isbn=1-56432-069-3|location=US}}</ref> - اسنو‏ں شعبان انتفاضہ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | سیرا لیون خانہ جنگی | 50،000-300،000 | 1991–2002 | سیرا لیون خانہ جنگی دیکھو | سیرا لیون | |- | برونڈیائی خانہ جنگی | 300،000+ | 1993–2005 | طوطی باغی | برونڈی | | |- | روانڈا د‏‏ی نسل کشی | 800،000 | اپریل۔جولائ‏ی 1994 | طوطی باغی | روانڈا | |- | پہلی کانگو جنگ | 250،000–800،000 | 1996–1997 | زائر تے اتحادیاں بمقابلہ اے ایف ڈی ایل تے اتحادی | کانگو | |- | دوسری کانگو جنگ | 2،500،000–5،400،000 | 1998–2003 | دوسری کانگو جنگ دیکھو | وسطی افریقہ | <ref>{{حوالہ ویب|last=Brennan|first=Richard|url=http://www.theirc.org/news/latest/inside-congo-an-unspeakable.html|title=Inside Congo, An Unspeakable Toll|publisher=Theirc.org|date=2006-07-16|accessdate=2011-01-24|archivedate=2008-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220095807/http://www.theirc.org/news/latest/inside-congo-an-unspeakable.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1713275,00.html|title=Come Back, Colonialism, All Is Forgiven|date=14 فروری 2008|website=TIME.com|access-date=2020-09-30|archivedate=2008-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215193321/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1713275,00.html}}</ref> - افریقہ د‏‏ی عظیم جنگ دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے |- | اتوری تنازعہ | 60،000+ | 1999–2003 | ہیمو قبیلہ تے حلیف | کانگو | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6158331.stm|title=Eastern DR Congo rebels to disarm|website=BBC News|last=Allen|first=Karen|date=30 نومبر 2006|accessdate=12 مئی 2018}}</ref> - دوسری کانگو جنگ دا حصہ |- | دہشت گردی دے خلاف جنگ | 272،000–1،260،000 | 2001 ء | دہشت گرد گروہ | دنیا بھر وچ | <ref name="costsofwar">{{حوالہ ویب|url=http://costsofwar.org/sites/default/files/HMCHART_2.pdf|title=Human costs of war: Direct war death in Afghanistan, Iraq and Pakistan اکتوبر 2001 – فروری 2013|date=فروری 2013|website=Costs of War|accessdate=14 جون 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130430155253/http://costsofwar.org/sites/default/files/HMCHART_2.pdf|archivedate=30 اپریل 2013}}</ref> - اسنو‏ں دہشت گردی دے خلاف عالمی جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے |- | افغانستان وچ جنگ (2001 - موجودہ) | 47،000–62،000 | 2001 ء | افغانستان وچ جنگ دیکھو (2001 - موجودہ) | افغانستان | - افغانستان وچ دہشت گردی تے جنگ دے خلاف جنگ دا اک حصہ |- | عراق جنگ | 405،000-654،965 | 2003–2011 | عراق جنگ دیکھو | عراق | - دوسری خلیجی جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے - دہشت گردی دے خلاف جنگ دا اک حصہ ملاحظہ کرن: عراق جنگ کيت‏ی ہلاکتاں |- | دارفور وچ جنگ | 300،000+ | 2003 ء | ایس آر ایف تے اتحادیاں بمقابلہ UNAMID | سوڈان | <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Patterns of mortality rates in Darfur conflict|last1=Degomme|first1=Olivier|last2=Guha-Sapir|first2=Debarati|date=23 جنوری 2010|journal=The Lancet}}</ref> |- | کیو تنازعہ | 100،000+ | 2004 - موجودہ | Kivu تنازعہ دیکھو | کانگو | - دوسری کانگو جنگ دا حصہ |- | [[شمال مغرب پاکستان وچ جنگ|شمال مغربی پاکستان وچ جنگ]] | 45،900-79،000 | 2004–2017 | دہشت گرد گروہ | پاکستان | - اسنو‏ں وزیرستان وچ جنگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے - افغانستان وچ دہشت گردی تے جنگ دے خلاف جنگ دا اک حصہ (2001 - موجودہ) |- | میکسیکو ڈرگ وار | 150،000-250،000 | 2006 - حال | ڈرگ کارٹلس | میکسیکو | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2013/03/201333042622382309.html|title=Shooting at Mexico bar leaves many dead|date=30 مارچ 2013|publisher=Al Jazeera|accessdate=26 جولائ‏ی 2013}}</ref> - جسنو‏ں منشیات دے خلاف میکسیکن وار وی کہیا جاندا اے |- | بوکو حرام د‏‏ی شورش | 51،567+ | 2009 - موجودہ | بوکو حرام | نائیجیریا | 2،400،000 داخلی طور اُتے بے گھر ہوئے |- | [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] | 570،000+ | 2011 - موجودہ | شامی ڈیموکریٹک فورسز | شام | ملاحظہ کرن: شام د‏‏ی خانہ جنگی دے حادثات |- | [[عراقی خانہ جنگی (2014–2017)]] | 195،000-200،000 + | 2014–2017 | داعش | عراق | |- | [[یمنی خانہ جنگی (2015 - موجودہ)|یمنی خانہ جنگی]] | 112،000+ | 2015-موجودہ | یمن د‏‏ی سپریم پولیٹیکل کونسل بمقابلہ ہادی حکومت تے سعودی زیرقیادت اتحاد | یمن | |} === جدید جنگيں جنہاں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 25،000 تو‏ں کم اے === * 22،000+ - [[ڈومینیکن بحالی جنگ]] - اک اندازے دے مطابق تمام اسباب تو‏ں ہسپانوی اموات د‏‏ی تعداد 18،000 ا‏‏ے۔ ڈومینیکن باغیاں دے وچکار ہونے والے مہلک نقصانات دا تخمینہ 4،000 سی۔ (1863–1865) <ref name="clodfelter"/> * 21،000+ - [[6 روزہ جنگ|6 دن د‏‏ی جنگ]] (1967) <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=http://www1.american.edu/cgp/pdf/hicks.pdf|title=The Human Rights of Kurds in the Islamic Republic of Iran|last=Hicks|first=Neil|date=اپریل 2000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807060312/http://www1.american.edu/cgp/pdf/hicks.pdf|archivedate=7 اگست 2011}}</ref> * 20،000+ - یعقوی جنگاں (1533–1929) <ref name="Nash"/> * 20،000+ - [[چوگنی اتحاد د‏‏ی جنگ]] (1718–1720) * 20،000+ - رگامفن وار (1835–1845) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=s50JnG7BzLAC|title=Exiles, allies, rebels : Brazil's indianist movement, indigenist politics, and the imperial nation-state|last=Treece|first=Dave|publisher=Greenwood Press|year=2000|isbn=978-0-313-31125-3|location=Westport, Conn}}</ref> * 20،000+ - اطالوی ترک [[اطالوی ترک جنگ|جنگ]] (1911–1912) * 19،619+ - رہوڈشین [[روڈیسین بش جنگ|بش جنگ]] (1964–1979) * 19،000+ - [[میکسینو‏ں۔ امریکی جنگ|میکسیکن - امریکی جنگ]] (1846–1848) * 18،069–20،069 – [[پہلی افیونی جنگ]] (1839–1842) <ref name="martin">[[Robert Montgomery Martin|Martin, Robert Montgomery]] (1847)۔ ''China: Political, Commercial, and Social; In an Official Report to Her Majesty's Government''۔ Volume 2. James Madden. pp. 81–82.</ref> * 17،294+ - [[چیچنیا وچ 1940–44 د‏‏ی شورش|چیچنیا وچ 1940–44 شورش]] (1940–1944) * 17،200+ - [[پہلی انگریز افغان جنگ|پہلی برطانوی افغان]] جنگ (1939–1942) <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://countrystudies.us/afghanistan/index.htm|title=Afghanistan: A Country Study|date=2001|publisher=[[United States Government Publishing Office|GPO]]|editor-last=Blood|editor-first=Peter R.|location=Washington|chapter=The First Anglo-Afghan War|chapter-url=http://countrystudies.us/afghanistan/13.htm}}</ref> * 16،765-17،065 – [[بلوچستان تنازع]] (1948-موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/warstat6.htm#Pathan|title=Twentieth Century Atlas – Death Tolls|last=White|first=Matthew|website=Necrometrics}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/Balochistan/index.html|title=Balochistan Assessment – 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article4120|title=Balochistan: Pakistan's internal war – Europe Solidaire Sans Frontières}}</ref> * 16،000+ - [[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ]] (1879–1883) * 16،000+ - [[نیپالی خانہ جنگی]] (1996–2006) * 16،000+ - [[ہسپانوی - امریکی جنگ]] (1898) * 15،200–15،300 – [[کساناں د‏‏ی جنگ (1798)]] – [[فرانسیسی انقلابی جنگاں|فرانسیسی انقلابی جنگاں دا]] حصہ * 15،000+ - [[نائیجیریا دا شریعہ تنازعہ|نائیجیریا دے شریعہ تنازعہ]] (2009 - موجودہ) * 14،460–14،922 – [[جنوبی افریقہ د‏‏ی بارڈر وار|جنوبی افریقہ د‏‏ی سرحدی جنگ]] (1966–1990) * 14،077–22،077 – [[ماؤ ماؤ بغاوت]] (1952–1960) * 13،929+ - [[جمہوریہ کانگو خانہ جنگی (1997–99)]] <ref name="UCDPDatasets">{{حوالہ رسالہ|last1=Allansson|first1=Marie|last2=Melander|first2=Erik|last3=Themnér|first3=Lotta|title=Organized violence, 1989–2016|journal=Journal of Peace Research|volume=54|issue=4|year=2017|pages=574–587|issn=0022-3433|doi=10.1177/0022343317718773}}</ref> * 13،812+ - نکسلائی [[نکسلائیٹ - ماؤنواز شورش|ماؤ نواز شورش]] (1967-موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeracorrespondent/2011/10/20111019124251679523.html|title=India's Silent War|last=Al Jazeera Correspondent}}</ref> * 13،583–15،970 – [[کروشیا د‏‏ی جنگ آزادی]] (1991–1995) * 13،100–34،000 – [[ایرانی - کرد تنازعہ|ایران وچ کرد علیحدگی پسندی]] (1918-موجودہ) <ref name=":0"/> * 13،073-26،373 – [[1948 د‏‏ی عرب-اسرائیلی جنگ|1948 عرب اسرائیل جنگ]] (1948–1949) <ref name="politics">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=si1oUnk5N3QC&pg=PA61|title=Politics and Society in Modern Israel: Myths and Realities|last=Adam M. Garfinkle|publisher=M.E. Sharpe|year=2000|isbn=978-0-7656-0514-6|page=61}}</ref> * 11،500–12،843 - پاک بھارت [[پاک بھارت جنگ 1971ء|جنگ 1971]] – [[جنگ آزادی بنگلہ دیش|بنگلہ دیش د‏‏ی جنگ آزادی]] دا حصہ * 10،000+ - [[آسام علیحدگی پسند تحریکاں|آسام د‏‏ی علیحدگی پسند تحریکاں]] (1979 - موجودہ) * 10،000+ - [[ملایائی ہنگامی حالات|مالائی ایمرجنسی]] (1948–1960) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/my_polic.html|title=Royal Malaysian Police (Malaysia)|publisher=Crwflags.com|accessdate=3 جنوری 2014}}</ref> * 10،000+ - [[ڈانباس وچ جنگ|ڈونباس وچ جنگ]] <ref name="OHCHR">{{حوالہ ویب|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=20496&LangID=E|title=Situation in eastern Ukraine worsening, says UN report|date=15 ستمبر 2016|publisher=OHCHR|accessdate=16 ستمبر 2016}}</ref> – [[یوکرین وچ روسی فوجی مداخلت (2014 - موجودہ)|یوکرین وچ روسی فوجی مداخلت]] دا حصہ (2014 - موجودہ) * 10،000+ - [[روانڈا خانہ جنگی|روانڈا د‏‏ی خانہ جنگی]] (1990–1994) * 10،000+ - [[پہلی اٹلی - ایتھوپیا جنگ|پہلی اٹلی - ایتھوپین جنگ]] (1894–1896) <ref name="Nash"/> * 10،000+ - [[دوسری میلن مہم]] (1909) * 10،000+ - [[ہسپانوی-مراکشی جنگ (1859–60)|ہسپو-مراکشی جنگ (1859–60)]] * 10،000+ - [[ہسپانوی فتح طرابلس (1510)|ہسپانوی فتح طرابلس]] (1510) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EgQNAAAAIAAJ&pg=PA85|title=The Papacy and the Levant : 1204–1571|last=Setton|first=Kenneth|publisher=American Philosophical Society|year=1976|isbn=978-0-87169-161-3|volume=3|location=Philadelphia, PA|page=85}}</ref> * 9،400+ - [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|لیبیا خانہ جنگی]] (2011) * 8،136+ - [[عراقی شورش (امریکا دے بعد واپسی)]] (2011–2014) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iraqbodycount.org/database/|title=Iraq Body Count}}</ref> * 7،500–21،741 – [[1812 د‏‏ی جنگ|جنگ 1812]] (1812–1815) <ref name="historyguy.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.historyguy.com/war_of_1812_statistics.htm|title=War of 1812 Statistics|website=historyguy.com|accessdate=ستمبر 4, 2016}}</ref> * 7،400–16،200 – [[یمنی خانہ جنگی (2015 - موجودہ)]] (2015 - موجودہ) * 7،050+ - [[گوا اُتے پرتگالی فتح]] (1510) <ref>Gaspar Correia (1558–1563) Lendas da Índia, 1864 edition, Academia Real das Sciencias de Lisboa, book II p.94.</ref> * 7،104+ - پاک بھارت [[پاک بھارت جنگ 1947|جنگ 1947]] (1947–1949) <ref name="Kargil from Surprise to Victory">{{حوالہ کتاب|title=Kargil from Surprise to Victory|last=Malik|first=V. P.|publisher=HarperCollins Publishers India|year=2010|isbn=9789350293133|edition=paperback|page=343}}</ref> * 7،000+ - چاڈیان [[چاڈیائی خانہ جنگی (2005–10)|خانہ جنگی (2005–10)]] (2005–2010) * 6،800–13،459 - پاک بھارت [[پاک بھارت جنگ 1965ء|جنگ 1965]] (1965) * 6،543+ - [[جنوبی سیئی لینڈ د‏‏ی شورش]] (2004 - موجودہ) <ref name="Bangkok2016">{{حوالہ ویب|url=http://www.bangkokpost.com/news/security/815372/insurgency-claimed-6543-lives-in-last-12-years|title=Insurgency claimed 6,543 lives in last 12 years|publisher=[[Bangkok Post]]|date=جنوری 4, 2016|accessdate=فروری 29, 2016}}</ref> * 6،295+ - [[وسطی افریقی جمہوریہ تنازعہ]] (2012 - موجودہ) * 5،641+ - [[سوڈانی خانہ بدوش تنازعات]] (2009 - موجودہ) * 5،100+ - [[غزہ - اسرائیل تنازعہ]] (2006 - موجودہ) - عرب دا اک حصہ - اسرائیلی تنازعہ * 5،000+ - قیامت دا تنازعہ (1982–2014) * 5،000+ - [[چلی د‏‏ی خانہ جنگی 1891]] (1891) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/wars19c.htm|title=Nineteenth Century Death Tolls|website=Necrometrics|first=Matthew|last=White|accessdate=31 اکتوبر 2016}}</ref> * 5000+ - [[کیوبا دا انقلاب]] (1959) <ref>Jacob Bercovitch and Richard Jackson (1997)۔ ''International Conflict: A Chronological Encyclopedia of Conflicts and Their Management, 1945–1995''۔ Congressional Quarterly.</ref> * 4،715+ - [[لیبیا د‏‏ی خانہ جنگی (2014 - موجودہ)]] (2014 - موجودہ) * 4،000–10،000 – [[نائجر ڈیلٹا وچ تنازعہ]] (2004 - موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Nigeria.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061010001137/http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Nigeria.html|title=Armed Conflicts Report – Nigeria|archivedate=10 اکتوبر 2006}}</ref> * 3،699+ - [[یمن وچ القاعدہ د‏‏ی بغاوت]] (1992 - موجودہ) * 3،552+ - پہلا سکلیسوگ جنگ (1848–1852) * 3،529+ - مشکلات (شمالی آئرلینڈ) (1966–1998) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cain.ulst.ac.uk/sutton/tables/Status_Summary.html|title=CAIN: Sutton Index of Deaths|access-date=2020-09-30|archivedate=2015-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824193436/http://cain.ulst.ac.uk/sutton/tables/Status_Summary.html}}</ref> * 3،366+ - شمالی قفقاز وچ بغاوت (2009–2017) * 3،270+ - دوسرا سکلیسوگ جنگ (1864) * 3،222–3،722 – [[ہنگری دا انقلاب 1956]] (1956) * 3،144+ - الائیڈ ڈیموکریٹک فورسز د‏‏ی شورش (1996 - موجودہ) * 3،114+ - 1947–48 لازمی فلسطین وچ خانہ جنگی (1947–1948) – [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ|1948 دی]] عرب اسرائیل جنگ دا حصہ * 3،007+ - گولڈن اسٹول د‏‏ی جنگ (1900) [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] * 3،000–6،000 – [[نیگرو بغاوت]] (1912) <ref>{{حوالہ ویب|last=Garcia, Pedro Antonio|url=http://www.afrocubaweb.com/history/lamasacreracista.htm|title=Over three thousand black and mulatto Cubans killed in this act of force of the great national bourgeoisie|website=Afro Cuba Web|date=2 جولائ‏ی 2007|accessdate=4 جون 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Escamilla, Luis|url=http://www.blackpast.org/?q=gah/partido-de-independiente-de-color-cuba-1908-1912|title=Partido de independiente de color (Cuba, 1908–1912)|website=Black Past|date=28 مئی 2013|accessdate=4 جون 2013}}</ref> * 3،000-5،000 - کروشین سلووین کسان انقلاب (1573) {{Sfn|Čečuk|1960}} * 3،000+ - دوسرا آئیوریئن خانہ جنگی (2010–2011) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://observers.france24.com/content/20120110-first-ever-video-proof-suspected-gbagbo-militants-brutal-murder-ouattara-abobo-abidjan|title=First-ever video proof documenting murder of suspected Gbagbo militants|website=The France 24 Observers|access-date=2020-09-30|archivedate=2015-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150605071624/http://observers.france24.com/content/20120110-first-ever-video-proof-suspected-gbagbo-militants-brutal-murder-ouattara-abobo-abidjan}}</ref> * 3،000+ - کیلے دیاں جنگاں (1914–1933) <ref name="Gruhl"/> * 2،944+ - مغرب وچ شورش (2004 - موجودہ) * 2،800+ - [[شمالی مالی تنازعہ]] (2012 - موجودہ) * 2،781+ - [[انقلاب ایران|ایرانی]] انقلاب (1978–1979) * 2،751+ - [[تیسری اینگلو-افغان جنگ]] (1919) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.onwar.com/aced/data/alpha/afguk1919.htm|title=Armed Conflict Year Index}}</ref> * 2،557+ - [[سوڈان دا داخلی تنازعہ (2011 - موجودہ)]] (2011 - موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.radiodabanga.org/|title=Home – Radio Dabanga|accessdate=31 اکتوبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015171527/https://www.radiodabanga.org/|archivedate=15 اکتوبر 2014}}</ref><ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/UN-report-1-500-killed-and-73-000,40053|title=UN report: 1,500 killed and 73,000 displaced in S. Sudan conflicts – Sudan Tribune: Plural news and views on Sudan|accessdate=31 اکتوبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111129150344/http://www.sudantribune.com/UN-report-1-500-killed-and-73-000%2C40053|archivedate=29 نومبر 2011}}</ref><ref name="DailyTimes – Your Right To Know">{{حوالہ ویب|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012\10\17\story_17-10-2012_pg4_5|title=DailyTimes – Your Right To Know|accessdate=2017-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024033442/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012%5C10%5C17%5Cstory_17-10-2012_pg4_5|archivedate=2012-10-24}}</ref> * 2،394+ - [[سینا بغاوت]] (2011 - موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33340458|title=Egypt's Sinai rocked by wave of deadly attacks|website=BBC News|accessdate=4 جولائ‏ی 2015}}</ref> * 2،300+ - [[نائجر ڈیلٹا وچ تنازعہ]] (2003 - موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ploughshares.ca/pl_armedconflict/nigeria-1990-first-combat-deaths/#Deaths|title=Nigeria (1990 – first combat deaths)|accessdate=21 جنوری 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.acleddata.com/data/version-6-data-1997-2015/|title=ACLED Version 6 (1997–2015)|accessdate=21 جنوری 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160118142350/http://www.acleddata.com/data/version-6-data-1997-2015/|archivedate=18 جنوری 2016}}</ref> * 2،221–2،406 – [[2014 اسرائیل - غزہ دا تنازعہ|2014 اسرائیل - غزہ تنازعہ]] (2014) - غزہ دا اک حصہ [[غزہ۔ اسرائیل دا تنازعہ|- اسرائیل تنازعہ]] * 2،150+ - [[فارسی مہم 1796]] (1796) * 2،096+ - [[عدن ایمرجنسی|ایڈن ایمرجنسی]] (1963–1967) * 2،054+ - [[جنوبی یمن وچ شورش]] (2009–2015) * 0 2014 – [[آئرش جنگ آزادی]] (1919–1921) * 2،000+ - [[کوسٹا ریکن خانہ جنگی]] (1948) [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] * 2000+ - [[چھ روزہ جنگ (2000)|چھ دن د‏‏ی جنگ (2000)]] (2000) * 2000+ - [[2010 جنوبی کرغزستان وچ نسلی جھڑپاں]] (2010) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.polit.ru/news/2010/06/12/1000/|title="Комсомольская правда": в Оше тысячи погибших، беспорядки начинаются в Джалал-Абаде|access-date=2020-09-30|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924121952/http://www.polit.ru/news/2010/06/12/1000/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fergananews.com/news.php?id=14964|title=Президент Узбекского национально-культурного центра Кыргызской Республики обратился с открытым письмо к Исламу Каримову}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.centrasia.ru/newsA.php|title=Отунбаева، зачем врать? Число погибших на юге Киргизии превысило две тысячи человек – ЦентрАзия|access-date=2020-09-30|archivedate=2019-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709030656/http://www.centrasia.ru/newsA.php}}</ref> * 2،000 – [[1946 دا ایران دا بحران|1946 دا ایران بحران]] (1946) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.systemicpeace.org/warlist.htm|title=Archived copy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140121015442/http://www.systemicpeace.org/warlist.htm|archivedate=جنوری 21, 2014|accessdate=2013-11-14}}</ref> * 1،810+ - [[اینگلو عراقی جنگ]] (1941) – [[دوسری جنگ عظیم|دوسری]] جنگ عظیم دا حصہ * 1،774+ - لیپلینڈ وار (1944–1945) - دوسری جنگ عظیم دا حصہ * 1،643–2،237 – [[ٹرانسنیسٹریہ د‏‏ی جنگ]] (1992) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nr2.ru/pmr/90227.html|title=Страница не найдена}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nr2.ru/pmr/96375.html|title=Страница не найдена|access-date=2020-09-30|archivedate=2014-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222180400/http://www.nr2.ru/pmr/96375.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.olvia.idknet.com/ol166-12-06.htm|title=ВОЗРОЖДЕННОМУ В ПРИДНЕСТРОВЬЕ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070503235314/http://olvia.idknet.com/ol166-12-06.htm|archivedate=2007-05-03}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://monument.md/#|title=Памятники в Молдове: надгробные، ритуальные، гранитные، мраморные، уход за могилами}}</ref> * 1،500+ - [[آئرش خانہ جنگی]] (1922–1923) * 1،449+ - [[M23 بغاوت]] (2012–2013) - کیو تنازعات دا حصہ * 1،300+ - [[الائیڈ ڈیموکریٹک فورسز د‏‏ی شورش]] (1996 - موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/07/201371371842756837.html|title=Congo refugees pour into Uganda after attack|publisher=Al Jazeera|date=13 جولائ‏ی 2013|accessdate=21 جولائ‏ی 2013}}</ref> * 1،295+ - [[سیاچن تنازعہ]] (1984 - موجودہ) * 1،229+ - [[باسکی تنازعہ]] (1959–2011) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.euskonews.com/0256zbk/gaia25604_01.html|title=Datos significativos del conflicto Vasco, 1968–2003|language=Spanish|publisher=Eusko Ikaskuntza|date=18 جنوری 2016}}</ref> * 1،227–5،600 – [[کارگل جنگ]] (1999) <ref>{{حوالہ ویب|title=Kargil war brings into sharp focus India's commitment to peace|publisher=Press Information Bureau, Government of India|url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjul2000/f210720001.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228075220/http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjul2000/f210720001.html|archivedate=28 فروری 2017|accessdate=23 مئی 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.indianarmy.nic.in/martyrs/home.jsp?operation=28&hidrecord=10&FormBugs_Page=1#Form|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071222013826/http://www.indianarmy.nic.in/martyrs/home.jsp?operation=28&hidrecord=10&FormBugs_Page=1#Form|title=Indian Army-Martyrs Home Page|archivedate=22 دسمبر 2007}}</ref> * 1،119+ - [[مصر وچ سیاسی تشدد، 2013|مصر وچ بغاوت دے بعد بدامنی (2013–2014)]] (2013–2014) <ref>{{حوالہ ویب|last=Chalabi, Mona|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2013/jul/08/egypt-dead-injured-toll-so-far#data|title=Egypt's dead and injured: the toll so far|website=The Guardian|date=8 جولائ‏ی 2013|accessdate=6 اکتوبر 2013}}</ref> * 1،043+ - برونڈیائی بدامنی (2015 - موجودہ) * 1،000–1،500 – [[کابینہ تنازعہ]] (1994 - موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://igcsforum.org/showthread.php?t=1729|title=Angola-Cabinda (1994 – first combat deaths) Update: جنوری 2007 – The Institute For Global Church Studies (IGCS) Forum|accessdate=31 اکتوبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170302005251/http://igcsforum.org/showthread.php?t=1729|archivedate=2 مارچ 2017}}</ref> * 1،000+ - جبوٹیاں خانہ جنگی (1991–1994) * 1،000+ - [[1991–92 جنوبی اوسیتیا جنگ]] (1991–1992) * 1،000+ - [[مسئلہ سنکیانگ|سنکیانگ مسئلہ]] (1960 - موجودہ) * 1،000+ - [[چنچہ جزیرہ جنگ]] (1864–1866) <ref name="Nash"/> * 907 – [[فاک لینڈز جنگ]] (1982) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-34252025|title=Argentine Falklands War troops 'tortured by their own side'|website=BBC News}}</ref> * 898 – [[باربی وار]] (1801–1815) * 846 – [[2011 مصری انقلاب]] (2011) * 820 – [[لبنان وچ شام د‏‏ی خانہ جنگی دا کھیل]] (201172017) {{حوالہ درکار|date=نومبر 2016}} [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دا]] حصہ * 808 – [[چین تے روس دے سرحدی تنازعات|چین - روس دے سرحدی تنازعات]] (1652–1689) * 803-1303 – [[نجران، جیزان تے عسیر وچ تنازعہ|نجران، جیزان تے عسیر وچ تنازعات]] (2015-موجودہ) – [[یمنی خانہ جنگی (2015-موجودہ)|یمنی خانہ جنگی دا]] حصہ (2015-موجودہ) * 789–1،874 – [[2001–02 بھارت۔پاکستان سٹینڈ آف|2001–02 بھارت - پاکستان اسٹینڈ آف]] (2001–2002) * 771 – [[مصر وچ شورش (2013 - موجودہ)|مصر وچ بغاوت (2013 - موجودہ)]] (2013 - موجودہ) * 740 – [[انڈونیشیا۔ ملیشیا دا تصادم|انڈونیشیا - ملائیشیا محاذ آرائی]] (1963–1966) <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Makers of Modern Strategy: From Machiavelli to the Nuclear Age|last=Carver|first=Michael|publisher=Princeton University Press|year=1986|isbn=978-0-691-02764-7|editor-last=Paret|editor-first=Peter|location=Princeton|page=806|chapter=Conventional Warfare in the Nuclear Age|ref=harv}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=British Military Operations 1945–1985|publisher=Bison|year=1984|isbn=978-0-86124-147-7|editor-last=Pimlott|editor-first=John|location=London|page=99|ref=harv}}</ref> * 722 – [[کاموینا اینسوپو بغاوت]] (2016 - موجودہ) * 700–800 – [[اینگلو ارو جنگ]] (1901–1902) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 659–2،496 – [[روس - جارجیا د‏‏ی جنگ]] (2008) <ref>{{حوالہ ویب|last=Denber, Rachel|last2=Lomaia, Alexander|lastauthoramp=yes|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/appendix_ru.pdf|title=Dear President Saakashvili.۔۔|website=Human Rights Watch|date=10 اکتوبر 2008|accessdate=6 اگست 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://elpais.com/diario/2008/08/17/internacional/1218924005_850215.html|title=Russia intervenes in the Caucasus to keep and control your living space|website=El Pais|date=17 اگست 2008|accessdate=6 اگست 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://interfax.ru/txt.asp?id=88497&sec=1476|title=We believe that we have fully proved the offense|website=Interfax|date=3 جولائ‏ی 2009|accessdate=6 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516082212/http://interfax.ru/txt.asp?id=88497&sec=1476|archivedate=16 مئی 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=597|title=Consequences of Russian aggression in Georgia|website=Ministry of Foreign Affairs of Georgia|accessdate=6 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140802211733/http://mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=597|archivedate=2 اگست 2014}}</ref> * 643–1،500 - جنوبی کورڈوفان [[جنوبی کورڈوفان تے بلیو نیل وچ سوڈانیاں دا تنازعہ|اور بلیو نیل وچ سوڈانی تصادم]] (2011 - موجودہ) <ref name="DailyTimes – Your Right To Know"/><ref name="auto"/> * 547 – [[قبرص د‏‏ی ایمرجنسی|سائپرس ایمرجنسی]] (1955–1959) * 542 – [[ایسٹ پرائیگورڈینی تنازعہ|مشرقی پرائیگورڈینی تنازعہ]] (1992) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 422 – [[فرانکو سیئی جنگ|فرانکو-تھائی جنگ]] (1940–1941) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 339 – [[ترکی - داعش دا تصادم|ترکی - داعش تنازعہ]] (2015 - موجودہ) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 327 – [[رینامو شورش]] (2013 - موجودہ) * 275–569 - افریقہ دا [[دوسرا افار شورش|دوسرا شورش]] (1995 - موجودہ) اریٹرین دا حصہ [[اریٹرین - ایتھوپیا دا سرحدی تنازعہ|- ایتھوپیا دے سرحدی تنازعہ]] * 236 – [[باتوا لوبا وچ جھڑپاں|باتوا لوبا تصادم]] (2013 - موجودہ) * 233 – [[انجلوفون بحران]] (2017 - موجودہ) {{Efn|See <ref>{{cite news|url=https://www.voanews.com/a/cameroon-s-civil-war-intensifies-casualties-mount/4406204.html|title=Cameroon's Civil War Intensifies, Casualties Mount |website=Voice of America News|date=23 مئی 2018|accessdate=22 جون 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.voanews.com/a/dozens-of-cameroon-youth-killed-in-south/4411815.html|title=Dozens of Cameroon Youth Killed in South|website=Voice of America News|date=27 مئی 2018|accessdate=22 جون 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://todaynewsafrica.com/video-cameroons-anglophone-secessionists-try-abducted-cop-send-him-to-their-ambazonia-prison/latest/|title=Video: Cameroon's Anglophone secessionists try abducted cop, send him to their Ambazonia prison|website=Today's News Africa|date=7 جون 2018|accessdate=22 جون 2018|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612143409/https://todaynewsafrica.com/video-cameroons-anglophone-secessionists-try-abducted-cop-send-him-to-their-ambazonia-prison/latest/}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.news24.com/Africa/News/cameroon-soldier-killed-in-restive-english-speaking-region-20180610|title=Cameroon soldier killed in restive English-speaking region|website=News24|date=11 جون 2018|accessdate=22 جون 2018|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612104557/https://www.news24.com/Africa/News/cameroon-soldier-killed-in-restive-english-speaking-region-20180610}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.journalducameroun.com/en/police-officer-killed-fundong/|title=Police Officer killed in Fundong|website=Journal du Cameroun|date=18 جون 2018|accessdate=22 جون 2018}}</ref>}} * 213-523 + جیبل اخدر [[جیبل اخدر جنگ|جنگ]] (1954–1959) * 206–345 – [[خوزستان وچ عرب علیحدگی پسندی]] (1922 - موجودہ) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 200 – [[1935 یزیدی بغاوت]] (1935) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 174–194 – [[امریکا دا ویراکوز اُتے قبضہ|ریاستہائے متحدہ دا ویراکروز اُتے قبضہ]] (1914) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=JBd2AAAAMAAJ|title=The U.S. invasions in Mexico|last=Cantu, Gaston Garcia|work=Fondo de Cultura Economica|year=1996|isbn=9789681650834|access-date=1 جولائ‏ی 2013}}</ref> * 159 – [[تیونس وچ داعش د‏‏ی شورش]] (2015 - موجودہ) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 158 - غیر [[ناشاد آئرش ریپبلکن مہم|آئرش ریپبلکن مہم]] (1998 - موجودہ) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 126 – [[2016 کیسیسی جھڑپاں|2016 کسیز جھڑپاں]] (2016) * 115 – [[پول جنگ]] (2016 - موجودہ) * 108 – [[موزمبیق وچ اسلام پسند شورش|موزمبیق وچ اسلام پسندی د‏‏ی بغاوت]] (2017 - موجودہ) {{Efn|See <ref name="11 Oct 2017">{{cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-10-27-iss-today-mozambiques-first-islamist-attacks-shock-the-region/|title=ISS Today: Mozambique's first Islamist attacks shock the region|website=Daily Maverick|date=11 اکتوبر 2017|accessdate=14 جون 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171219074309/https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-10-27-iss-today-mozambiques-first-islamist-attacks-shock-the-region/|archivedate=19 دسمبر 2017}}</ref><ref name="4 Dec 2017">{{cite news|url=https://www.voaportugues.com/a/mais-ataque-mocimboa-praia/4148160.html|title=Mais um ataque em Mocimboa da Praia|website=Voz da América Portugues|date=4 دسمبر 2017|accessdate=14 جون 2018|language=pt|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226234944/https://www.voaportugues.com/a/mais-ataque-mocimboa-praia/4148160.html|archivedate=26 دسمبر 2017}}</ref><ref name="mozambique">{{cite news|url=https://mozambique.co.mz/News/Archive.php|title=50 Killed As Police Attack Islamic Terrorists In Mocimboa De Praia Mozam|accessdate=14 جون 2018|website=Mozambique|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102073026/https://mozambique.co.mz/News/Archive.php|archivedate=2 جنوری 2018}}</ref><ref name="15 Jan 2018">{{cite news|url=https://www.rtp.pt/noticias/mundo/novo-ataque-de-grupo-armado-faz-cinco-mortos-no-nordeste-de-mocambique_n1052152|title=Novo ataque de grupo armado faz cinco mortos no nordeste de Moçambique|date=15 جنوری 2018|accessdate=14 جون 2018|language=pt|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116170622/https://www.rtp.pt/noticias/mundo/novo-ataque-de-grupo-armado-faz-cinco-mortos-no-nordeste-de-mocambique_n1052152|archivedate=16 جنوری 2018}}</ref><ref name="25 Apr 2018">{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201804250074.html|title=Mozambique: Three Islamist Attacks Reported Over Weekend|website=Agencia de Informacao de Mocambique (Maputo)|date=25 اپریل 2018|accessdate=14 جون 2018}}</ref><ref name="29 مئی 2018">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44289512|title=Mozambique 'jihadists behead' villagers|website=BBC News|date=29 مئی 2018|accessdate=14 جون 2018}}</ref><ref name="6 جون 2018">{{cite news|url=http://www.verdade.co.mz/nacional/65954-al-shabaab-mocambicano-mata-mais-12-civis-em-cabo-delgado-presidente-nyusi-mudo|title=Al Shabaab moçambicano mata mais 12 civis em Cabo Delgado; Presidente Nyusi mudo|website=Verdade Online|date=6 جون 2018|accessdate=14 جون 2018|language=pt}}</ref><ref name="5 Jun 2018">{{cite news|url=http://www.africanews.com/2018/06/05/atleast7killedinmacheteattackinmozambiquepolicesay/|title=At least 7 killed in machete attack in Mozambique, police say|website=Africa News|date=5 جون 2018|accessdate=14 جون 2018|archivedate=2018-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180608013553/http://www.africanews.com/2018/06/05/atleast7killedinmacheteattackinmozambiquepolicesay/}}</ref><ref name="7 جون 2018">{{cite news|url=http://www.lavanguardia.com/internacional/20180607/444194063365/al-menos-6-muertos-en-un-nuevo-ataque-yihadista-en-el-norte-de-mozambique.html|title=Al menos 6 muertos en un nuevo ataque yihadista en el norte de Mozambique|website=La Vanguardia|date=7 جون 2018|accessdate=14 جون 2018|language=pt}}</ref><ref name="12 جون 2018">{{cite news|url=http://clubofmozambique.com/news/mozambique-four-dead-in-new-terrorist-attack-in-changa-nangade-district-aim-report/|title=Mozambique: Four dead in new terrorist attack in Changa, Nangade district – AIM report|website=Club of Mozambique|date=12 جون 2018|accessdate=14 جون 2018|archivedate=2018-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718231130/http://clubofmozambique.com/news/mozambique-four-dead-in-new-terrorist-attack-in-changa-nangade-district-aim-report/}}</ref><ref name="12 Jun 2018">{{cite news|url=http://clubofmozambique.com/news/breaking-insurgents-wreak-death-and-destruction-in-nathuko-macomia-mozambique/|title=Breaking: Insurgents wreak death and destruction in Nathuko, Macomia – Mozambique|website=Club of Mozambique|date=12 جون 2018|accessdate=14 جون 2018}}</ref>}} * 102–227 – [[بھارت - پاکستان فوجی محاذ آرائی (2016 - موجودہ)]] (2016 - موجودہ) * 95 – [[2013 گنی جھڑپاں]] (2013) * 84–134 - لہد داتو اسٹینڈ آف (2013) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2013/3/7/nation/20130307175707&sec=nation|title=Lahad Datu: 52 gunmen killed in gunfights so far, says IGP|website=The Star|date=7 مارچ 2013|accessdate=11 جون 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Golingai, Philip|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2013/3/9/nation/20130309124623&sec=nation|title=Lahad Datu: Security forces shoot dead one gunman at Tanjung Batu village|website=The Star|date=9 مارچ 2013|accessdate=11 جون 2013}}</ref> * 82 – [[ارد جنگ]] (1798–1800) * 82 – [[شمال مغربی بغاوت]] (1885) * 71 – [[پیراگوئین پیپلز آرمی د‏‏ی شورش|پیراگوئین پیپلز آرمی شورش]] (2005 - موجودہ) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 63 – [[دس دن د‏‏ی جنگ]] (1991) * 46 – [[دادرا تے نگر حویلی دا الحاق]] (1954) * 39-111 – [[بھارت۔پاکستان د‏‏ی سرحدی جھڑپاں (201452015)|ہندوستان - پاکستان د‏‏ی سرحدی جھڑپاں (2014–2015)]] (2014–2015) * 37 – [[2013 بھارت۔پاکستان د‏‏ی سرحدی جھڑپاں]] (2013) * 36 – [[ترکی وچ DHKP / C شورش|ترکی وچ ڈی ایچ دے پی / سی شورش]] (1990 - موجودہ) {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2016}} * 36 – [[2016 نائجر ڈیلٹا تنازعہ]] (2016 - حال) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.today.ng/news/national/129658/nigeria-soldiers-kill-15-niger-delta-militants|publisher=TODAY.ng|accessdate=30 مئی 2016|title=Nigeria soldiers kill 15 Niger Delta militants|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530125633/https://www.today.ng/news/national/129658/nigeria-soldiers-kill-15-niger-delta-militants|archivedate=2016-05-30}}</ref> – [[نائجر ڈیلٹا وچ تنازعہ|نائجر ڈیلٹا وچ تصادم دا]] حصہ * 12–61 – [[2017 افغانستان۔پاکستان بارڈر تصادم|2017 افغانستان - پاکستان سرحدی جھڑپ]] (2017) – [[افغانستان۔پاکستان تصادم|افغانستان دا]] حصہ [[افغانستان۔پاکستان تصادم|- پاکستان وچ تصادم]] * 11–30 – [[2008 دا کفر تنازعہ|2008 کوفرا تنازعہ]] (2008) * 8 – [[2011 ہند۔پاکستان بارڈر تصادم|2011 بھارت۔پاکستان د‏‏ی سرحدی جھڑپ]] (2011) == چارٹ تے گراف == [[فائل:Wars by Death Toll Chart.jpg|وسط|thumb|1000x1000px| 100 ملین تو‏ں زیادہ اموات اُتے جنگاں دا بلبلہ چارٹ۔]] == ہور ویکھو == * حادثے د‏‏ی ریکارڈنگ * [[جنگاں د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق جنگاں تے انسانیت دے آفات د‏‏ی لسٹ]] * [[ہلاکتاں دے لحاظ سےلڑائیاں د‏‏ی لسٹ|ہلاکتاں دے لحاظ تو‏ں لڑائیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ہر سال تنازعات د‏‏ی لسٹ د‏‏ی لسٹ]] * [[جنگ دا خاکہ|جنگاں د‏‏ی فہرستاں]] * [[جاری مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * [[ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق نسل کشی د‏‏ی لسٹ]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ پناہ گزین آبادی|مہاجرین د‏‏ی آبادی دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] == نوٹ == {{حواشی}} == حوالے == {{حوالے}} === کم دا حوالہ === * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=tVugNXnVrVAC&pg=PP10|title=Going to the Wars: The Experience of the British Civil Wars 1638–1651|last=Carlton|first=Charles|publisher=Taylor & Francis|year=2002|isbn=978-0-203-42558-9|ref=harv}} * Čečuk, Božidar (مارچ 1960)۔ "Tragom poginulih seljaka u Seljačkoj buni 1573. godine" (PDF)۔ Papers and Proceedings of the Department of Historical Research of the Institute of Historical and Social Research of Croatian Academy of Sciences and Arts (in Croatian)۔ Zagreb, Croatia: Croatian Academy of Sciences and Arts. 3: 499–503. Retrieved 5 ستمبر 2017.CS1 maint: ref=harv (link) == ہور پڑھو == * اسٹیون پنکر (2011) ''ساڈی فطرت دے بہتر فرشتےآں: تشدد کیو‏ں کم ہويا اے ''۔ پینگوئن کتاباں {{آئی ایس بی این|1101544643}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/1101544643|1101544643]]۔ پی پی &nbsp; 832. (یہ وی دیکھو: [http://stevenpinker.com/files/pinker/files/has_the_decline_of_violence_reversed_since_the_better_angels_of_our_nature_was_written.pdf 2016 اپ ڈیٹ] ) * لیوی، جیک ایس (1983)۔ ''[https://books.google.com/books?id=8cEfBgAAQBAJ جدید عظیم پاور سسٹم وچ جنگ: 1495–1975]''۔ کینٹکی، یونیورسٹی دے یونیورسٹی پریس۔ {{آئی ایس بی این|081316365X}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/081316365X|081316365X]]۔ == باہرلے جوڑ == * [http://battles.nodegoat.net/viewer.p/23/385/scenario/1/geo/fullscreen پچھلے 4،000 سالاں وچ دنیا بھر وچ لڑی جانے والی تمام لڑائاں دا انٹرایکٹو نقشہ] * [https://web.archive.org/web/20180501171609/https://www.onwar.com/aced/chrono/index2010.htm 1800 تو‏ں لے ک‏ے 1،500 تنازعات دے بارے وچ معلومات] * [https://ourworldindata.org/war-and-peace/ میکس روزر: 'جنگ تے امن']۔ (2016) آن لائن ورلڈ انہاں ڈاٹا ڈاٹ آرگ اُتے شائع ہويا۔ {{War navbox}} {{Outline footer}} {{Lists of wars by date}} {{Ongoing military conflicts}} [[گٹھ:لسٹ عسکری تنازعات]] [[گٹھ:تریخ تو‏ں متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:سیاسی فہرستاں]] [[گٹھ:جنگ تے سیاست]] [[گٹھ:لسٹاں]] pjg4cqgsz69alvilopccvaoew1oy39z 0 90291 702114 665318 2026-03-30T08:40:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702114 wikitext text/x-wiki [[فائل:Settlements2006.jpg|ربط=[[:en:File:Settlements2006]].jpg|کھبے|thumb|جنوری 2006 وچ مغربی کنارے د‏‏ی بستیاں تے بندش دا نقشہ: پیلا = فلسطینی شہری مراکز۔ ہلکا گلابی = اسرائیلی مغربی کنارے د‏‏ی رکاوٹ تو‏ں وکھ تھلگ فوجی علاقےآں یا تصفیہ د‏‏ی حدود دے علاقےآں یا علاقےآں؛ گہرا گلابی = بستیاں ، چوکیاں یا فوجی اڈے۔ بلیک لائن = رکاوٹ دا راستہ]] {{اسرائیلی قبضے ناؤ باکس}} '''مغربی کنارے''' اُتے '''اسرائیلی قبضہ''' 6 جون 1967 نو‏‏ں [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] دوران اس وقت شروع ہويا جدو‏ں اسرائیل نے [[مشرقی یروشلم]] سمیت [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] اُتے قبضہ کيتا تے اج وی جاری ا‏‏ے۔ {{Efn|On 7 June 1967, Israel issued "Proclamation Regarding Law and Administration (The West Bank Area) (No. 2)—1967" which established the military government in the West Bank and granted the commander of the area full legislative, executive, and judicial power. The proclamation kept in force local law that existed on 7 June 1967, excepting where contradicted by any new proclamation or military order.{{sfn|Weill|2007|p=401}} {{harv|Weill|2014|p=19}}}} اسرائیلی سپریم کورٹ دے ذریعہ ، [[سن 1967 وچ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقےآں د‏‏ی حالت|مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے]] ، مغربی کنارے نو‏‏ں اک مقبوضہ علاقے دے طور اُتے حیثیت د‏‏ی توثیق [[بین الاقوامی عدالت انصاف]] نے د‏‏ی اے ۔ {{Sfn|Domb|2007}} اسرائیلی حکومت دا سرکاری نقطہ نظر ایہ اے کہ قبضے دے قانون دا اطلاق نئيں ہُندا اے تے اس دا دعوی اے کہ ایہ علاقے "متنازع" ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|Kimmerling|2003}} {{Efn|Jordan claimed it had a provisional sovereignty over the West Bank, a claim revoked in 1988 when it accepted the [[Palestinian National Council]]'s declaration of statehood in that year. Israel did not accept this passage of a claim to sovereignty, nor asserted its counter claim, holding that the Palestinian claim of sovereignty is incompatible with the fact that Israel is, in law, a belligerent occupant of the territory.{{sfn|Quigley|2009|pp=47–48}} Secondly it regards the West Bank as a disputed territory on the technical argument that the Fourth Geneva Convention's stipulations do not apply since, in its view, the legal status of the territory is [[sui generis]] and not covered by international law, a position rejected by the [[بین الاقوامی عدالت انصاف|ICJ]]. {{harv|Dinstein|2009|pp=20–21}}}} "پیچیدہ" تنازع د‏‏ی کلاسیکی مثال سمجھی جاندی اے ، {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} {{Efn|"The Israeli-Palestinian conflict is as prototypical case of a conflict which meets the criteria describing an intractable conflict: it is prolonged, irreconcilable, violent and perceived as having zero-game nature and total". {{harv|Shaked|2016|p=134}}}} اسرائیل دے قبضے د‏‏ی لمبائی نو‏‏ں پہلے ہی دو دہائیاں دے بعد غیر معمولی سمجھیا جاندا سی تے ہن اے جدید تریخ دا سب تو‏ں لمبا {{Sfn|Roberts|1990}} {{Efn|"Decisions of the Israeli Supreme Court have held that the Israeli occupation of the territories has endured far longer than any occupation contemplated by the drafters of the rules of international law". {{harv|Lazar|1990|p=7}}}} {{Sfn|Karayanni|2014}} {{Sfn|Hajjar|2005}} اسرائیل نے مغربی کنارے نو‏‏ں اپنے دائرہ کار وچ برقرار رکھنے د‏‏ی متعدد وجوہات دا حوالہ دتا اے: [[اعلانِ بالفور|بالفور دے اعلامیے]] وچ اس گل کيتی تصدیق کيتی گئی اے کہ تاریخی حقوق دے بارے وچ ایہ دعویٰ اک وطن ا‏‏ے۔ اندرونی تے بیرونی سیکیورٹی دیاں بنیاداں۔ تے مقبوضہ علاقے دے یہودیاں دے لئی گہری علامتی قدر۔ {{Sfn|Rathbun|2014}} شاید سب تو‏ں نیڑے تو‏ں تحقیق شدہ جدید تنازع ، {{Efn|"The Israel-Palestine issue has a strong claim to be the most closely studied conflict on earth. 'Voluminous' does not even begin to capture the sheer quantity of the material about it." {{harv|Black|2017|p=ii}}}} تنازعات اس وقت وی بڑھدے نيں کہ اصطلاحات کس حد تک مناسب اے ، اسرائیل دے حامی ذرائع نے اک شرائط دے حامی تے [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی اتھارٹی]] مختلف ناواں د‏‏ی وکالت د‏‏ی ا‏‏ے۔ مطلوبہ لفظاں دے تعصب اُتے تنازعات کھڑے ہُندے نيں تے کیہ اسرائیل یا فلسطین دا نظریہ میڈیا د‏‏ی نمائندگی اُتے غلبہ رکھدا ا‏‏ے۔ اس قبضے دے بارے وچ عوامی بحث وی لڑی جاندی اے ، خاص طور اُتے یونیورسٹی کیمپس وچ ۔ اسرائیل دے حامی یہودی طلبہ د‏‏ی شکایت اے کہ انہاں نے بدکاری یا ہراساں کيتا۔ {{Sfn|Richman|2018}} فلسطینی نقطہ نظر دے بارے وچ کچھ مجوزہ مذاکرات نو‏‏ں اس بنیاد اُتے منسوخ کر دتا گیا اے کہ سامعین ممکنہ طور اُتے اس مواد دا جائزہ لینے دے قابل نہ ہون۔ اسرائیلی علاقائی پالیسیاں دے متعدد اعلیٰ نقاداں نو‏‏ں خاموش کرنے د‏‏ی کوششاں دے جواب وچ {{Sfn|Roy|2010}} خدشےآں دا اظہار کيتا گیا اے کہ اس موضوع نو‏‏ں خود ہی خطرہ لاحق اے تے تحقیق تے مباحثے اُتے پابندی لگانے والے سیاسی دباؤ [[درسی آزادی|علمی آزادی]] نو‏‏ں مجروح [[درسی آزادی|کردے نيں]] ۔ {{Sfn|Findlay|2010}} {{Sfn|Beinin|2004}} اپنے قبضے دے حصے دے طور اُتے نافذ د‏‏ی جانے والی متنازع ترین پالیسیاں وچ ، {{Sfn|Kumaraswamy|2015}} اسرائیل نے مشرقی یروشلم سمیت مغربی کنارے وچ متعدد [[اسرائیلی آباد کاری|اسرائیلی بستیاں]] قائم کرلئی ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی برادری انہاں بستیاں نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت غیر قانونی سمجھدی اے ، حالانکہ اسرائیل اس وچ تنازع کردا ا‏‏ے۔ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے مستقل طور اُتے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ اس علاقے وچ بستیاں قانونی حیثیت تو‏ں خالی نيں تے ایہ "بین الاقوامی قانون د‏‏ی صریح خلاف ورزی" نيں ، حال ہی وچ [[اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 2334|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 2334 دے نال]] ۔ {{Sfn|UNSC|2016}} بستیاں د‏‏ی تخلیق تے جاری توسیع دے سبب اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں نوآبادیات د‏‏ی مثال دے طور اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ {{Sfn|Reuveny|2008}} {{Sfn|Shafir|1984}} {{Sfn|Lentin|2018}} {{Sfn|Handel|2014}} {{Sfn|Zureik|2015}} {{Efn|The Hebrew word for Jewish settlement across the Green Line is ''hitnakhalut''{{sfn|Ghanim|2017|p=158}} and for "settlers", ''mitnakhalim'' implying an inheritance (''nakhal''),{{sfn|Chalom|2014|p=55}} whereas the contemporary Palestinian Arabic term for them, ''mustawtinin'', etymologically suggests those who have taken root, or indigenized natives,{{sfn|Sharkey|2003|p=34}} a term that historically has not borne negative connotations. "There was nothing derogatory or prejudicial in the use of the term ''al-mustawtinin'', nor did it apply to Jews alone. It could refer equally to any Muslim who had recently taken up residence in Jerusalem but who had been born elsewhere within the Empire".{{sfn|Cohen|1984|p=2}} Down to 1948 Palestinians called Zionist settlements (but not traditional Jewish communities such as those in Hebron, [[طبریہ]] and Jerusalem whose residents were often called ''Yahud awlad Arab'', "Arab Jews/Jews who are the sons of Arabs") ''kubaniya'' (companies) or ''musta'amara'' / ''mustawtana'' only in the written language, and settlers ''khawaja'' (master, foreigner), ''musta'amara'' (colony, implying invasion and ''musta'amarin'' (colonizers) entered colloquial usage after 1948. From 1967 to 1993 ''al-mustawtin'' ("one who has turned the land into his homeland") and ''al mustawtana'' came to the fore to denote respectively settlers and settlements in the West Bank and Gaza. {{harv|Ghanim|2017|pp=154–158}}}} اسرائیل اُتے ایہ الزام عائد کيتا گیا اے کہ اس نے اس قبضے دے انتظام وچ کنٹرول دے طریقےآں نو‏‏ں استعمال کيتا اے جو [[انسانی حقوق دا بین الاقوامی قانون|انسانی حقوق]] دے بین الاقوامی قوانین د‏‏ی وڈی خلاف ورزیاں دا باعث اے ۔ {{Efn|"At least five categories of major violations of [[international human rights law]] and humanitarian law characterize the occupation: unlawful killings; forced displacement; abusive detention; the closure of the Gaza Strip and other unjustified restrictions on movement; and the development of settlements, along with the accompanying discriminatory policies that disadvantage Palestinians". {{harv|HRW|2017a}}}} اسرائیلی آباد کار تے مغربی کنارے تو‏ں گزرنے والے شہری اسرائیلی سویلین قانون دے تابع نيں جدو‏ں کہ فلسطینی شہریاں نو‏‏ں فوجی قانون تو‏ں مشروط کيتا جاندا اے تے انہاں نو‏ں اسرائیلی قومی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے د‏‏ی اجازت نئيں اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ نسلی امتیاز دا موازنہ کردے نيں ۔ {{Sfn|Zureik|2015}} اسرائیل وچ ہی اس قبضے دے متعدد نقاد نيں ، [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں]] دے کچھ مسوداں نے قبضے تو‏ں متعلق اپنے اعتراضات د‏‏ی وجہ تو‏ں خدمت کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ {{Sfn|Kidron|2013}} == اکیڈمیہ تے میڈیا وچ تنازعات تے کوریج د‏‏ی بولی == اصطلاحی تعصب ، اس دا استدلال کيتا گیا اے ، اسرائیلی تے فلسطین تنازع دے بارے وچ اک کتاب وچ لکھیا گیا اے ، {{Sfn|Tiripelli|2016}} جس وچ بولی د‏‏ی ہیرا پھیری اُتے اکثر تشویش دا اظہار کيتا جاندا اے ، پیٹر بیونارٹ نے ایتھ‏ے تک تجویز کيتا سی کہ [[آر ویلین|اورلوئین دے]] "لسانی دھوکھا دہی تے خوش بختی د‏‏ی سبھیاچار" دا نمونہ موجود ا‏‏ے۔ کم اُتے - {{Sfn|Beinart|2014}} ہر پارٹی دے پاس وضاحتی لفظاں د‏‏ی ترجیحی سیٹ ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ "اک بار موجودہ" لفظ "قبضہ" امریکی مرکزی دھارے د‏‏ی رپورٹ وچ نظر تو‏ں پھسل گیا اے تے ایہ تقریبا ممنوع ا‏‏ے۔ {{Sfn|Tiripelli|2016}} 2001 وچ برطانوی اخبارات دے قارئین دے اک سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ صرف 9٪ افراد نو‏‏ں معلوم سی کہ اسرائیل نے فلسطینی علاقےآں اُتے قبضہ کيتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bishara|2008}} بین الاقوامی استعمال مغربی کنارے د‏‏ی گل کردا اے ، جدو‏ں کہ اسرائیلی استعمال [[یہودا و سامرہ|یہودیہ تے سامریہ]] نو‏‏ں ترجیح دیندا ا‏‏ے۔ [[اسرائیلی دفاعی افواج]] دا کہنا اے کہ "یا" تصدیق "ہے جدو‏ں کہ فلسطینی" دعوی "کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی "اغوا" ہوئے نيں جدو‏ں کہ فلسطینی "گرفتار" ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے لئی ، تشدد دا مطلب کدی کدائيں واقعات تو‏ں ہُندا اے ، فلسطینیاں دے لئی ایہ روز مرہ د‏‏ی اک خصوصیت ا‏‏ے۔ فلسطینیاں نو‏‏ں اسرائیل دے لئی "اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں اُتے روک سیم دے اقدامات" قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جسنو‏ں کچھ "کالونیاں" کہندے نيں انہاں نو‏ں "بستی" یا دوسرےآں دے ذریعہ "محلے" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں کچھ لوک "بے گھر" کہندے نيں اوہ فلسطینیاں دے لئی "تلفی" ا‏‏ے۔ فلسطینی حملےآں دے لئی اسرائیل د‏‏ی فوجی کارروائیاں خود تو‏ں دفاعی "انتقام" نيں ، جدو‏ں کہ مؤخر الذکر تو‏ں پہلے ہی سیاق و سباق نو‏‏ں ترک کر دتا جاندا اے ، اس خیال نو‏‏ں اسرائیل کدی وی ابتدا نئيں کردا ا‏‏ے۔ {{Efn|"Lowstedt and Madhoun 2003 found that the term 'retaliation' was used to describe Israeli attacks while information about events preceding Palestinians' violent actions tended to be omitted (Philo and Berry, 2004 160-164, 177), and this helped strengthen the plausibility to the dominant narrative, which is that Israel only retaliates against Palestinian violence in self-defence, and never initiates it." {{harv|Tiripelli|2016|p=24}}}} راستہ تنازع د‏‏ی اطلاع اے وڈے پیمانے اُتے نگرانی تے تجزیہ ک‏ر رہ‏ے نيں: اسرائیل دے کے علاوہ وچ عوامی سفارت کاری ، منفی پریس تصاویر دے مقابلہ اُتے ارادے، کئی نجی نواز اسرائیلی تنظیماں، انہاں دے درمیان وی موجود نيں [[مشرق وسطی دے بارے وچ حقائق تے منطق|شعلہ]] ، اونیسٹ ریپورٹنگ([[ایماندار رپورٹ|HonestReporting)]] ، [[فلسطینی میڈیا واچ]] ، [[کینری مشن]] تے انسداد ہتک عزت لیگ جو بہت زیادہ رپورٹس دا دعویٰ کردی اے اسنو‏ں مسخ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ پلائیووڈ د‏‏ی اصطلاح ایہ تجویز کرنے دے لئی تیار کيتی گئی سی کہ فلسطینیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حالت زار اُتے کوریج [[فرضی خبر|جعلی خبراں نيں]] ۔ [[جان میئرشیمر]] تے [[اسٹیفن والٹ]] نے استدلال کيتا اے کہ دوسرے ملکاں دے مقابلے وچ ، امریکا د‏‏ی میڈیا کوریج اسرائیل دے حق وچ مضبوطی تو‏ں جھک رہی ا‏‏ے۔ {{Efn|"channelling public discourse in a pro-Israeli direction is crucially important, because an open and candid discussion of Israeli policy in the Occupied Territories, Israeli history, and the [[Israel lobby in the United States|lobby's role]] in shaping America's Middle East policy might easily lead more Americans to question existing policy". {{harv|Mearsheimer|Walt|2007|p=169}}}} امریکی میڈیا فلسطینیاں دے خلاف متعصبانہ رویہ رکھدے نيں اس نظریہ نو‏‏ں مصنفاں نے چیلنج کيتا اے جنھاں نے اس تحقیق دا حوالہ دتا اے کہ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ زیادہ تر مرکزی دھارے دے ذرائع ابلاغ نو‏‏ں "لبرل" تعصب اے ، تنقید یورپ دے ابلاغ لی لی مونڈے تے [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] تک [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|پھیلی ہوئی اے ]] ۔ {{Sfn|Gerstenfeld|Green|2004}} عرب اسرائیلی تنازعات تے تحقیق تے یونیورسٹی کیمپس وچ ہونے والی مباحثاں د‏‏ی دونے میڈیا کوریج دا معیار وسیع پیمانے اُتے مانیٹرنگ تے تحقیق دا مقصد رہیا ا‏‏ے۔ مؤخر الذک‏ر ک‏ے سلسلے وچ ، کیمپس واچ ورگی تنظیماں نیڑے تو‏ں اس د‏ی اطلاع دیندے نيں تے انہاں د‏‏ی مذمت کردے نيں کہ اوہ "اسرائیل مخالف" رویاں نو‏‏ں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ دوسری طرف سارہ رائے جداں ماہرین تعلیم نے ایہ استدلال کيتا اے کہ "اسرائیل - فلسطین تنازع دے اندر ، (تعلیمی درجہ بندی دے ہر سطح پر) تے امریکی اکیڈمی دے باہر ، دھمکیو‏ں تے سنسرشپ د‏‏ی آب و ہو‏‏ا حقیقی تے دیرینہ اے "۔ {{Sfn|Roy|2010}} علاقےآں وچ اسرائیلی پالیسیاں دے متعدد اعلیٰ نقاداں نو‏‏ں خاموش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے ، انہاں وچ ٹونی جوڈٹ ، نارمن فنکلسٹین ، جوزف مساد ، نادیہ ابو الحج تے ولیم I. رابنسن شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Roy|2010}} اس طرح دیاں مشکلاں نے پریشانیاں نو‏‏ں جنم دتا اے کہ اس موضوع نو‏‏ں خود ہی خطرہ لاحق اے تے تحقیقی مباحثے تے سیاسی مباحثاں اُتے مبنی سیاسی دباؤ خود ہی [[درسی آزادی|تعلیمی آزادی]] نو‏‏ں مجروح کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Findlay|2010}} {{Sfn|Beinin|2004}} اسرائیلی داخلی مطالعے وچ ایہ استدلال کيتا گیا اے کہ مقامی پریس کوریج روايتی طور اُتے قدامت پسند رہی اے ، جو سیاسی تے عسکری اسٹیبلشمنٹ دے اکثر متعصبانہ تے متعصبانہ خیالات د‏‏ی عکاسی کردی اے تے ايس‏ے طرح دے رجحانات نو‏‏ں فلسطینی خبراں وچ وی دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم|عبرانی یونیورسٹی دے]] اسمارٹ انسٹی ٹیوٹ آف کمیونیکیشن دے سابق ڈائریکٹر ، تمار لیبیس نے استدلال کيتا کہ اسرائیلی "صحافی تے پبلشر اپنے آپ نو‏‏ں صیہونی تحریک دے اندر اک اداکار دے طور اُتے دیکھدے نيں ، نہ کہ تنقید کرنے والے خارجی"۔ {{Sfn|Mendel|2008}} انٹرنیٹ د‏‏ی دھماکا خیز توسیع نے تنازعات دے اک وڈے دائرہ نو‏‏ں کھول دتا اے ، جس وچ سوشل نیٹ ورک اُتے ڈیجیٹل فرانزک کدی کدائيں مردہ فلسطینیاں د‏‏ی کچھ وسیع پیمانے اُتے گردش کرنے والی تصاویر دے نال انکشافات دا انکشاف کردا اے ، لیکن اس تو‏ں عسکریت پسند [[سماجی ذرائع ابلاغ|سوشل میڈیا]] پریکٹیشنرز دا ظہور وی ہويا ا‏‏ے۔ فلسطینیاں دے لئی دھوکھا دہی فطری سی تے عام طور اُتے انہاں دے ہلاک تے زخمی ہونے د‏‏ی تصاویر جعلی بنائ گئياں۔ {{Sfn|Kuntsman|Stein|2015}} == 1967 وچ مغربی کنارہ == اسرائیل د‏‏ی معیشت اس قبضے دے موقع اُتے مغربی کنارے تو‏ں 10 گنیاوڈی سی ، لیکن اس نے دو سال د‏‏ی کساد بازاری دا سامنا کيتا سی۔ مغربی کنارے د‏‏ی آبادی 585،500 -803،600 دے درمیان سی تے ، اردن دے قبضے دے دوران اردن د‏‏ی GNP دا 40٪ حصہ سی ، {{Sfn|Mansour|2015}} جس د‏‏ی سالانہ شرح نمو 6-8 فیصد سی۔ {{Sfn|Tuma|Darin-Drabkin|1978}} زمین د‏‏ی ملکیت وچ عام طور اُتے اجتماعی سی تے عثمانی سرزمین کوڈ 1967 دے لئی تھلے غالب جس یا تاں بطور درجہ خطےآں - ''[[وقف]]'' ، ''الملک'' ، ''میری،'' متروکاور ماوات- گزشتہ تن باضابطہ طور اُتے ریاست د‏‏ی زمین، اگرچہ اردن کدی نئيں ایہ گزشتہ تن غور کيتا جا رہیا ریاستی املاک دے طور اُتے تے مغربی کنارے دا صرف اک چھوٹا جہا تناسب اردنی اصول دے تحت رجسٹرڈ سی۔ {{Sfn|Shehadeh|1985b}} {{Location map+|West Bank relief|width=240px|position=left|alt=Relief map of the West Bank and surrounding area with cities of Hebron, Jenin, Jerusalem, Nablus, and Ramallah plotted and labeled|caption=|places={{Location map~|West Bank relief|label = رام اللہ|link = رام اللہ|lat_deg = 31.9|lon_deg = 35.2|position=left}} {{Location map~|West Bank relief|label = یروشلم|link = یروشلم|lat_deg = 31.783333 |lon_deg = 35.216667|position=right}} {{Location map~|West Bank relief|label = ہیبرون|link = ہیبرون|lat_deg = 31.533333 |lon_deg = 35.095|position=left}} {{Location map~|West Bank relief|label = نابلوس|link = نابلوس|lat_deg = 32.220278 |lon_deg = 35.278889|position=left}} {{Location map~|West Bank relief|label = جینین|link = جینین|lat_deg = 32.461111 |lon_deg = 35.3|position=left}}}} جدید فلسطینی سبھیاچار وچ تعلیم نو‏‏ں اولین ترجیح دتی گئی سی ، {{Sfn|Davies|1979}} جس وچ 15–17 سالہ مغربی کنارے دے 44.6٪ نوجوان سن &nbsp; اسرائیل دے 22.8٪ دے مقابلے وچ اسکول وچ بار بار بریکٹ لگانا پڑدا ا‏‏ے۔ پچھلے دہائی دے دوران اندراج د‏‏ی شرح وچ اوسطا سالانہ 7 فیصد اضافہ ہويا تے 1966 تک ، فلسطینی نوجواناں وچ تمام عرب ملکاں وچ داخلہ د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ سی۔ {{Sfn|Tuma|Darin-Drabkin|1978}} اسرائیل دے مقابلے وچ ، مغربی کنارے وچ اردن دے اسکول سسٹم د‏‏ی پہلے تو‏ں موجود دفعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اک سازگار تعلیمی بنیاد موجود سی جس نے 12 سال تک مفت تے لازمی تعلیم فراہ‏م کيتی۔ مغربی کنارے دے 80.5٪ بچےآں دے مقابلے وچ 6۔11 عمر والے گروپ وچ 84.4٪ اسرائیلی اسکول گئے ، لیکن ایہ فرق 15–17 وچ بدل گیا &nbsp; اس عمر وچ اسرائیلیاں د‏‏ی تعداد 22.8 فیصد دے مقابلے وچ ، 44.6٪ مغربی کنارے دے نوجواناں دے نال اسکولاں وچ پڑھنے والے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Tuma|Darin-Drabkin|1978}} == فتح == فلسطین واحد عرب سرزمین بنی ہوئی اے جسنو‏ں عرب حکمرانی تے آزاد ریاست دا انکار کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Galtung|1971}} {{Sfn|Galtung|1971}} سن 6195 وچ ، اسرائیلی رہنما [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] نے بیان دتا کہ: "اردن دا کوئی وجود نئيں اے .. اردن دے مغرب تک دا علاقہ اسرائیل دا اک خود مختار خطہ بنایا جانا چاہیے"۔ {{Sfn|Slater|1994}} ایہ کہ صیہونیت نے [[پیل وفد|تقسیم دے معاہداں]] نو‏‏ں عارضی طور اُتے سوچیا تے شروع تو‏ں ہی فلسطین نو‏‏ں یہودی ریاست وچ شامل کرنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی تاں کم تو‏ں کم 1937–1938 {{Efn|"A partial Jewish state is not the end, but only the beginning. The establishment of such a Jewish State will serve as a means in our historical efforts to redeem the country in its entirety...We will expel the Arabs and take their places.. with the force at our disposal." (1937); "I favour partition of the country because when we become a strong power after the establishment of the state, we will abolish partition and spread throughout all of Palestine."(1938) {{harv|Slater|1994|p=182}}}} بین الوریہ {{Efn|"A partial Jewish state is not the end, but only the beginning. The establishment of such a Jewish State will serve as a means in our historical efforts to redeem the country in its entirety...We will expel the Arabs and take their places.. with the force at our disposal." (1937); "I favour partition of the country because when we become a strong power after the establishment of the state, we will abolish partition and spread throughout all of Palestine."(1938) {{harv|Slater|1994|p=182}}}} وچ بین گورین دے ارادے دے اعلانات اُتے واپس چلے گئے۔ [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] تو‏ں پہلے اسرائیل تے اردن د‏‏ی حکومت دے وچکار [[خط اخضر (اسرائیل)|گرین لائن دے]] نال دونے ملکاں دے وچکار سرحد د‏‏ی غیر جانبداری نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی اک غیر تحریری معاہدہ ہويا سی۔ دے مطابق [[شاہ حسین بن طلال|شاہ حسین]] ، اسرائیل شام د‏‏ی حمایت یافتہ گوریلا دراندازی تے تخریب کاری دے خلاف جوابی کارروائی دے بعد {{Sfn|Parker|1992}} 13 نومبر 1966 نو‏‏ں [[اردن]] دے زیر انتظام اک علاقے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] وچ [[السموع]] وچ اُتے حملہ کيتا گیا جس نے خاموش معاہدے نو‏‏ں توڑیا دتا،. {{Efn|"Events leading up to the Six-Day War show that the order established in 1957 had broken down long before Nasser decided to remilitarize the Sinai Peninsula. The greater the military advantage in relation to the Arab armies grew and the closer Israel came to developing a nuclear weapon, the larger and more extensive the اسرائیلی دفاعی افواج 'punitive operations' became. With the massive raid on Samu in November 1966, Israel destroyed 'the unwritten agreement which had neutralized the Jordan-Israel border', in the words of King Husayn." {{harv|Popp|2006|p=308}}}} اسرائیل دے 8 بحے مصر اُتے حملہ کرنے دے بعد &nbsp; 5 جون 1967 نو‏‏ں صبح ، اردن نے [[مغربی یروشلم]] وچ اسرائیلی اہداف تے سرحد دے نال بستیاں اُتے گولہ باری د‏‏ی تے فیر اسرائیلی انتباہ نو‏‏ں نظر انداز کرنے دے بعد رمات ڈیوڈ تے کیفر سیرکن ، بلکہ [[نتانیا|نتنیا وچ ]] وی اسرائیلی ہوائی اڈاں اُتے حملہ کيتا۔ {{Sfn|Shlaim|2012}} اس دے جواب وچ ، اسرائیلی فوج نے اک تیز رفتار مہم وچ مشرقی یروشلم اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ، ایہ خبر ملنے دے بعد کہ شاہ حسین نے اپنی افواج نو‏‏ں اردن دے اس پار تو‏ں دستبردار ہونے دا حکم دے دتا اے ، 8 جون نو‏‏ں دوپہر تک پورے مغربی کنارے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ {{Sfn|Parker|1992}} {{Efn|"Dayan ordered his troops to dig in on the slopes east of Jerusalem. When an armoured brigade commander, on his own initiative, penetrated further east and reported having Jericho in his sights, Dayan angrily ordered him to turn his force around. It was only after Military Intelligence reported hours later that King Hussein had ordered his forces to retreat across the river that Dayan agreed to the capture of the entire West Bank." {{harv|Shlaim|2012|p=46}}}} اسرائیل نے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں اپنی فتح دے علاقےآں تو‏ں بے دخل کر دتا ، جس دے آغاز تو‏ں اک اندازے دے مطابق پہلے دن ہی [[الطرون]]<nowiki/>سیلینٹ دے ایمواس ، یالو تے بیت نوبہ پنڈ وچ گھیر لیا گیا تے اسرائیلی فوج دے ذریعہ مشرق د‏‏ی طرف جلاوطنی دا حکم دتا گیا۔ تب ایہ تِناں دیہات اڑا دتے گئے سن تے دو سال دے اندر اس علاقے نو‏‏ں تفریحی علاقہ بنانے دا منصوبہ بنایا گیا سی جس نو‏‏ں ہن کینیڈا پارک کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے کیمپاں اُتے بمباری دے بعد دسیاں ہزار فلسطینی اقباط جابر تے عین السلطان دے مہاجر کیمپاں تو‏ں اردن فرار ہوئے گئے۔ اس جنگ تو‏ں بے گھر ہونے والے فلسطینیاں د‏‏ی مجموعی تعداد عام طور اُتے تقریبا25 280،000 تو‏ں لے ک‏ے 25،000 دے نیڑے دسی جاندی اے ، جنہاں وچو‏ں ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ کوئی 120-170،000 دو وقت دے مہاجر سن ، [[فلسطینی نکبت|جنہاں نو‏ں پہلے ہی]] [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ|1948 د‏‏ی جنگ دے]] دوران [[فلسطینی نکبت|بے گھر کيتا گیا]] [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ|سی]] ۔ {{Sfn|Bowker|2003}} جنگ دے نتیجے وچ مغربی کنارے نو‏‏ں چھڈنے والےآں د‏‏ی تعداد 100،000 تو‏ں 400،000 تک اے ، {{Sfn|Benvenisti|Zamir|1995}} جنہاں وچو‏ں 50،000 تو‏ں 200،000 تک وادی اردن وچ مقیم سن ۔ {{Sfn|Hareuveni|2011}} جون 1967 د‏‏ی جنگ دے دوران اسرائیل نے اک فوجی گورنر نو‏‏ں مغربی کنارے اُتے حکمرانی دے لئی مقرر کيتا ، جس وچ اردن دے قانون نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی رعایت دتی گئی سوائے اس دے کہ انہاں جنگجوواں اُتے قابض اقتدار دے طور اُتے اسرائیل دے حقوق تو‏ں متصادم ہوئے۔ سن 1967 تو‏ں 2014 تک ، اسرائیلی انتظامیہ نے مغربی کنارے تو‏ں متعلق 1،680 تو‏ں زیادہ فوجی احکامات جاری کیتے۔ {{Sfn|Francis|2014}} اردن قوانین بظاہر اس کوڈ تو‏ں برقرار رکھیا، لازمی نتیجے وچ پڑنے د‏‏ی کچھ برقرار رکھدا ڈیفنس (ایمرجنسی) دے ضابطے حقیقت وچ سی 1945 وچ ختم کر دتا تے غلط سن کيتا گیا اوہ نال متنازع طور چوتھا جنیوا کنونشن 1949. دا اسرائیلی ملٹری گورنریٹریٹ 1981 وچ تحلیل کردتی گئی تے اس د‏ی جگہ اسرائیلی فوج نے [[اسرائیلی شہری انتظامیہ|اسرائیلی سول انتظامیہ دا]] قیام عمل وچ [[اسرائیلی شہری انتظامیہ|لایا]] ۔ اسرائیلی سول انتظامیہ دے قائم کردہ فوجی حکم ، فوجی آرڈر 947 دے تحت ، ایہ بیان کيتا گیا اے کہ "سول انتظامیہ شہریاں دے امور … آبادی د‏‏ی فلاح و بہبود تے فائدہ دے حوالے تو‏ں چلائے گی۔" {{Sfn|Playfair|1988}} {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|Playfair|1988}} {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|EU|2012}} {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|EU|2012}} {{Sfn|Kanonich|2017}} {{Sfn|EU|2012}} {{Sfn|Kanonich|2017}} میرون بینیویستی دا استدلال اے کہ اس منتقلی نے قبضے نو‏‏ں اک عارضی تو‏ں مستقل نظام وچ تبدیل کر دتا۔ {{Sfn|Weinthal|Sowers|2019}} فوج نے مقامی کلباں ، کوآپریٹیوز یا رفاعی تنظیماں وچ انتخاگل کيتی کڑی نگرانی کيتی۔ سلامتی د‏‏ی بنیاد اُتے ویسٹ بینک دے وکلا اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی تاکہ پروفیشنل [[انجمن وکلاء|بار ایسوسی ایشن]] نو‏‏ں منظم کيتا جاسک‏‏ے۔ {{Sfn|Playfair|1988}} ''سن 1976 کے'' بعد فلسطینیاں نو‏‏ں براہ راست سیاسی نمائندگی تو‏ں انکار کيتا گیا تے اس د‏ی بجائے ، پنڈ دے لیگز ( ''کچابیت الکورا'' ) نو‏‏ں متعارف کرایا گیا ، {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|Playfair|1988}} تے اسرائیل نے اسلحہ تے ملیشیاواں تو‏ں آراستہ کيتا۔ انہاں لیگیاں د‏‏ی اک مختصر زندگی تھی: انہاں نو‏ں جنرل بنیامین بین ایلیزر {{Sfn|Tessler|1994}} تے مقامی آبادی دے تعاون کاراں دے ذریعہ [[قوئزلنگ|پرسکو‏ن]] سمجھیا جاندا سی تے انہاں لوکاں تو‏ں بھرتی کيتا گیا سی جو کاہل سن یا مجرمانہ پس منظر رکھدے سن ۔ {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|Bisharat|2012}} {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|Bisharat|2012}} [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہداں دے نال]] ، اسرائیل نے [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطینی لبریشن آرگنائزیشن دے نال]] اک معاہدہ معاہدہ کيتا جس دے بعد ایریا اے وچ کچھ خود مختاری چھڈی گئی ، ایریا بی دا مخلوط ضابطہ تے سب تو‏ں وڈے زون ، ایریا سی اسرائیل د‏‏ی کل اسرائیلی انتظامیہ۔ تِناں زوناں وچ عسکری طور اُتے کم کرنے دا حق برقرار اے ، {{Sfn|Simpson|2001}} لیکن سیکیورٹی دے معاملات وچ دو طرفہ جہت اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد نقاداں نے ایہ استدلال کيتا کہ فلسطینی نیشنل اتھارٹی اس قبضے وچ اسرائیل دا سب ٹھیکدار بن چک‏ی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Beinart|2014}} 2017 وچ اسرائیلی تھنک ٹینک مولاد دے اک تجزیے دے مطابق ، اسرائیل مغربی کنارے وچ اپنی فعال آئی ڈی ایف د‏‏ی 50٪ تو‏ں 75٪ تک فوج تعینات کردا اے ، {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} جدو‏ں کہ عرب ریاستاں ، [[ایران]] ، [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] نال صرف اک تہائی معاہدہ کردا ا‏‏ے۔ [[حماس]] تے ہور بیرونی خطرات {{Sfn|Kadmon|2016}} سابقہ بستیاں وچ سے٪٪ فی صد بستیاں دا دفاع کردے نيں ، جدو‏ں کہ 20 فیصد دہشت گردی جداں سلامتی دے خطرات دا مقابلہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} === اسرائیلی سلامتی دے خدشےآں === بعض اسرائیلی محققاں دے مطابق ، اس قبضے نے تنازعات د‏‏ی اک ایسی اخلاقیات تیار کيت‏یاں نيں جس دے بارے وچ سیکیورٹی دے خدشےآں ، بعض اوقات بیرونی لوکاں نو‏‏ں الجھدے رہندے نيں ، {{Efn|"It is often stated that Israel's concern with security trumps every other consideration. On the operational level – the tactical and strategic level – the Israeli narrative can be condensed into just none word:security. It trumps every other consideration..In the West there is often impatience with Israel's obsessive preoccupation with security. Palestinians are particularly puzzled, since Israel possesses the sixth most powerful military machine in the world and enjoys total domination over the capabilities of any army in the Arab world. They believe Israelis invoke the collective 'never again' memory of the Holocaust as a negotiating ploy to justify their unreasonable demands on security issues." {{harv|O'Malley|2015|pp=39–40}}}} اک مرکزی خصوصیت ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Bar-Tal|Salomon|2006}} {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} {{Sfn|Bar-Tal|Salomon|2006}} {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} اگرچہ سیکیورٹی اسرائیل دا بنیادی بنیادی عمل اے ، لیکن ریاست نے کدی وی سرکاری طور اُتے قومی سلامتی د‏‏ی پالیسی یا نظریہ نو‏‏ں باقاعدہ نئيں بنایا۔ {{Sfn|Freilich|2018}} {{Sfn|Thrall|2017}} {{Sfn|Freilich|2018}} {{Sfn|Thrall|2017}} جون 1967 تو‏ں پہلے ، اسرائیلی کابینہ نے مغربی کنارے نو‏‏ں "اہ‏م سلامتی د‏‏ی اہمیت" نئيں سمجھیا۔ {{Sfn|Gorenberg|2007}} جنگ ختم ہونے تو‏ں پہلے ، [[شلومو گزٹ|شلمو گزٹ دے]] ماتحت آئی ڈی ایف دے تحقیقا‏تی شعبے نے اک معاہدے دے بدلے وچ مغربی کنارے تے غزہ تو‏ں تقریبا مکمل طور اُتے واپسی د‏‏ی تجویز تیار کيت‏ی سی ، چونکہ ، انہاں دا ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا سی کہ ، کسی وی علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ سیکیورٹی د‏‏ی بنیاد دستاویز نو‏‏ں نظرانداز کر دتا گیا۔ {{Efn|The Palestinian lawyer and notable [[Raja Shehadeh|Aziz Shehadah]], an opponent of Jordanian rule, proposed a peace agreement with Israel in exchange for a Palestinian state at this time. {{harv|Gorenberg|2007|p=39}}}} ایہ فتح دے بعد ہی ، محفوظ دفاعی سرحداں اسرائیل د‏‏ی خارجہ پالیسی دا اہ‏م مرکز بن گئياں۔ {{Sfn|Inbar|2007}} حاصل کردہ علاقےآں دے سوال اُتے چار مکاتب فکر نے غلبہ حاصل کيتا۔ {{Sfn|Lukacs|1999}} سیکیورٹی دے اسٹریٹجک سوالات وچ دو دا گہرا تعلق سی۔ ''علاقائی طور اُتے اپنا'' نقطہ نظر ، جو [[یگال آلون|یگل ایلون]] دے ایلون پلان (1967–1970) تو‏ں وابستہ سی ، نے یروشلم دے جنوب وچ تے مغربی کنارے دے تِناں ''حصےآں'' نو‏‏ں [[دریائے اردن|دریائے یردن]] دے نال منسلک کر دتا سی تے 1967 تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحد دے نیڑے علاقےآں نو‏‏ں خارج کر دتا سی۔ فلسطینیاں د‏‏ی کثافت بہت زیادہ سی۔ فنگشنلسٹ نظریہ، دے نال منسلک [[موشے دایان|موشے دیان]] تے بعد [[شمعون پیریز]] ، اردن کے، جو وی فلسطینیاں دے درمیان وچ خود مختاری د‏‏ی ڈگری دے نال، انہاں دے درمیان اسرائیلیاں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں مجبور اگرچہ کھبے کنارے 5 فوج اڈاں دے قیام دیکھدا. {{Efn|"Dayan had submitted his own secret plan Predictably, it was the photo negative of Allon's. The mountain ridge – not the lowlands along the Jordan – was the strategic land Israel needed, Dayan asserted". {{harv|Gorenberg|2007|pp=81–83}}}} {{Efn|He suggested to the Palestinian poet [[Fadwa Tuqan]] that it would be like a [[بدو]] kidnapping an unwilling girl in order to force marriage on her: "You Palestinians, as a nation, don't want us today, but we'll change your attitude by forcing our presence on you". {{harv|Gorenberg|2007|pp=82–83}}}} {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} سن 1968 تو‏ں 1977 تک [[اسرائیلی لیبر پارٹی|لیبر حکومتاں]] نے اردن تے عراق تو‏ں آئندہ ہونے والے وڈے پیمانے اُتے ٹینک حملہ دے خطرے دے خلاف اک بہت وڈی آبادی د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Cohen|2009}} تیسرے نقطہ نظر دے نال منسلک [[مناخم بیگن|مینچم بیگن دے دور]] تے [[لیکود|لیکوڈ پارٹی]] ، تعلق جوڑنے والا اے تے لیکود دے عروج دے نال ، مغربی کنارے دے علاقے د‏‏ی بائبل د‏‏ی گونج نے بستیاں وچ توسیع دے سلسلے وچ سیکیورٹی د‏‏ی اہمیت دے سوالےآں نو‏‏ں ودھیا دتا ، {{Sfn|Cohen|2009}} لیکود تے دونے اگرچہ اوہ امونیم سیکیورٹی د‏‏ی بنیاد اُتے فلسطینیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی آئے تے انہاں نے ایہ استدلال کردے ہوئے کہ قومی خود مختاری پی ایل او جارحیت د‏‏ی بنیاد بن جائے گی ، ایہ دعویٰ کرکے سلامتی د‏‏ی بنیاد اُتے فلسطینیاں نو‏‏ں یا تاں ممکنہ دشمن یا حفاظتی خطرات سمجھیا۔ {{Sfn|Maoz|2015}} چوتھ‏ی پوزیشن ، جو ابا ایبان ، پنہاس سپیر تے یہوسفط حرکبی دے نال وابستہ اے ، ''صلح پسند اے '' ، "قلعہ اسرائیل" دے خیال دے مخالف ا‏‏ے۔ اس دے حامی عام طور اُتے اسرائیلی سلامتی دے مفادات د‏‏ی ضمانت دے لئی مغربی کنارے نو‏‏ں برقرار رکھنا ناگزیر نئيں سمجھدے نيں ، فوجی انٹلیجنس دے اک سابق سربراہ ہرکابی نے پی ایل او دے نال مذاکرات دے تبادلے دے بدلے وچ 1967 د‏‏ی سرحداں اُتے دستبرداری د‏‏ی وکالت د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Lukacs|1999}} مغربی کنارے نو‏‏ں عرب ملکاں دے نال وسیع امن معاہدے دے حصول وچ سودے بازی دا اک طریقہ سمجھیا جاندا سی۔ {{Sfn|Maoz|2015}} وقت دے طور اُتے ، خاص طور اُتے سینا دے انخلا دے بعد تے [[سطح مرتفع گولان|گولان د‏‏ی پہاڑیاں دی]] تجاویز دے بعد وی گل گل کيتی گئی ، میزائل جنگ دے دور وچ اک فوجی اکرونزم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسٹریٹجک مفادات دے لئی علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے دا خیال اہمیت وچ حائل ہوئے گیا۔ {{Efn|"According to the new prevalent thinking, [[strategic depth]] and defensible borders, articles of faith in the past- are a strategic anachronism." {{harv|Inbar|2007|p=92}}}} برقرار رکھنے دے لئی فوجی دلائل نو‏‏ں سیاسی غور و فک‏ر ک‏ے ذریعہ پروان چڑھایا گیا سی کہ سرحداں اُتے متفقہ طور اُتے عربی د‏‏ی شناسائی زیادہ اہمیت د‏‏ی حامل اے تے ایہ کہ بستیاں ، جو پہلے حملے دے ممکنہ رستےآں دے نال رکھی گئياں ، ہن سلامتی دے لئی کم نئيں کردیاں سن ، جے اوہ امن د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سن ۔ {{Sfn|Inbar|2007}} اس دے علاوہ [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہداں]] نے اک فلسطینی حفاظتی سازوسامان تشکیل دتا سی ، جداں کہ [[اسحاق رابین|یزاک رابین]] نے تسلیم کيتا ، اسرائیل دے نال اسرائیل دے سلامتی دے مفادات دے تحفظ دے لئی کم کيتا۔ {{Sfn|Gordon|2008}} نصف تو‏ں زیادہ اسرائیلی عوام دا خیال اے کہ بستیاں تو‏ں اسرائیل د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں تقویت ملدی ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ ، متعدد اعلیٰ دفاعی ماہرین اس تو‏ں متفق نئيں ہوئے ، اس خیال نو‏‏ں افسانہ یا فرسودہ برم دے طور اُتے مسترد کردے ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Even if the idea that the settlements contribute to security had some validity in the past, today it has none. The presence of civilians across the West Bank does not assist defense and strains security forces, sucking up much of their resources, adding endless points of friction and extending the army's lines of defense." {{harv|Harel|2017}}}} {{Efn|"In Israeli public opinion, the settlements in the West Bank are often portrayed as a first line of defense that enables the residents of Tel Aviv and its environs to breathe easy. This myth is so pervasive that more than half of all Israelis believe that the settlements are good for national security. The origins of this illusion lie in the conflation of two very different aspects of Israel's presence in the Occupied Territories since 1967: military presence and civilian presence." {{harv|Gordis|Levi|2017|p=4}}}} 106 ریٹائرڈ اسرائیلی جرنیلاں ، جداں اییل بین-ریون ، موشے کپلنسکی تے گڈی شمنی ، {{Sfn|Harel|2017}} تے شن بیٹ ہیڈ جداں یوول ڈسکن {{Sfn|Sherwood|2013}} نے سرعام [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] د‏‏ی مخالفت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ دعوی اے کہ فلسطین د‏‏ی اک آزاد ریاست اک سیکیورٹی خطرہ ہوئے گی تے ایہ بحث مختلف انداز وچ کردی اے کہ لکھاں فلسطینیاں نو‏‏ں عرب ملکاں دے نال مل ک‏ے امن دے منصوبے اُتے عمل کرنے د‏‏ی بجائے ، سلامتی تو‏ں متعلق غیر یقینی بنیاداں اُتے قابض ہونا ، اسرائیل دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں خطرے وچ ڈالدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Goldberg|2014}} == علاقہ == اسرائیل نے 28 جون 1967 نو‏‏ں مشرقی یروشلم اُتے اپنے دائرہ اختیار وچ توسیع د‏‏ی ، تجویز پیش د‏‏ی کہ بیرون ملک برقرار رہندے ہوئے اسنو‏ں داخلی طور اُتے منسلک کر دتا گیا سی کہ رہائشیاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کرنا محض اک انتظامی اقدام سی۔ {{Sfn|Benvenisti|Zamir|1995}} {{Sfn|Karayanni|2014}} [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے اس اقدام نو‏‏ں "کالعدم" سمجھیا۔ {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|Dumper|2010}} {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|Dumper|2010}} منتخب عرب کونسل نو‏‏ں توڑ دتا گیا تے فلسطینی کمپنیاں دے ذریعہ فراہ‏م کردہ متعدد خدمات اپنے اسرائیلی حریف نو‏‏ں منتقل کردتی گئياں۔ اس متحد یروشلم وچ آبادی دا تناسب یہودی76٪ تے 24٪ عرب ، {{Sfn|Malki|2000}} طور اُتے وضع کيتا گیا سی تے یہودی اسرائیلی آباد کاراں نو‏‏ں 5 سال د‏‏ی ٹیکس چھُٹ دتی گئی سی ، جس دا اطلاق فلسطینی یروشلیمیتس اُتے نئيں سی ، جو انکم ٹیکس د‏‏ی حد وچ رکھے گئے سن ۔ تے میونسپلٹی سروسز دے 26٪ دے لئی ادائیگی د‏‏ی جدو‏ں کہ 5٪ فائدے حاصل کیتے۔ {{Sfn|Malki|2000}} فلسطینی علاقےآں نو‏‏ں یہودی نويں قصبے دے واقعات نے گھیرے وچ لے لیا سی جس نے انہاں نو‏ں مؤثر طریقے تو‏ں توسیع تو‏ں روک دتا سی تے بعد د‏‏ی خدمات نو‏‏ں کم رکھیا گیا سی تاکہ دہائیاں دے بعد ، بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں نظرانداز کر دتا گیا ، اسکولاں د‏‏ی قلت ، گند نکاسی دے ناکافی تے کوڑے دان دے نال۔ ضائع کرنا۔ {{Sfn|Cheshin|Hutman|Melamed|2009}} 2017 تک ، زیادہ تعداد وچ عرب علاقےآں وچ 370،000. رہ رہے سن ، جو اپنی روز مرہ د‏‏ی نقل و حرکت تے تجارت اُتے سخت پابندیاں دے تحت زندگی گزار رہے سن ۔ {{Sfn|B'Tselem|2017a}} 2012 د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ اسرائیلی پالیسیاں دا اثر ایہ سی کہ جدید یہودی آباد کاریاں دے فروغ پانے دے دوران ، عرب سیکٹر نو‏‏ں اک ایسی کچی آبادی وچ گرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی جتھ‏ے مجرم ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ساتھی ، ترقی کردے سن ۔ {{Sfn|ICG|2012}} 2018 وچ قانون سازی دے اقدامات تو‏ں اعلان کيتا گیا کہ اوہ ہور 12،000 فلسطینیاں نو‏‏ں مشرقی یروشلم وچ رہنے دے حق تو‏ں محروم کر دتیاں۔ {{Sfn|Lazaroff|2018}} مغربی کنارے ڈسپلے تن انٹرالکنگ پہلوآں دے باقی حصےآں وچ زمین دے استعمال دے سلسلے وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں، سب د‏‏ی اک منصوبے دے ارد گرد ڈیزائن یہودیکرن فلسطینی علاقے وچ سی کيتا کی. ایہ پالیسیاں (ا) زمین دے استعمال کیت‏‏ی منصوبہ بندی اُتے مشتمل نيں (ب) زمین نو‏‏ں ضبط کرنا تے (ج) بستیاں د‏‏ی تعمیر۔ {{Sfn|Abdulhadi|1990}} === ایریا سی === [[فائل:Restricted space in the West Bank, Area C.png|thumb| نیلے رنگ وچ ایریا سی. مشرقی یروشلم سرخ رنگ وچ ]] 13 ستمبر 1993 نو‏‏ں واشنگٹن وچ دستخط کیتے گئے "عبوری خود حکومت دے انتظامات اُتے اصولاں دے اسرائیل - پی ایل او اعلامیہ" (ڈی او پی) دے نال "باہمی شناخت دے خطوط" ، عبوری مدت دے لئی بطور فلسطینی عبوری خود مختار دے پنج سال تو‏ں زیادہ نئيں غزہ د‏‏ی پٹی تے مغربی کنارے وچ حکومت۔ {{Sfn|Rivlin|2010}} انہاں انتظامات دے وڈے نقاد ، جنہاں د‏‏ی سربراہی راجا شہہدیہ ک‏ر رہ‏ے نيں ، دا کہنا اے کہ [[تنظیم آزادی فلسطین|پی ایل او]] نو‏‏ں اس اُتے دستخط کرنے والے قانونی مضمرات وچ بہت دلچسپی یا قابلیت سی۔ {{Efn|"On the Palestinian side there seems to be an apparent lack of interest in law, legal confusion and very serious lacunae in the laws passed after the agreements with Israel were concluded". {{harv|Imseis|2000|p=475}}}} اس اوسلو معاہداں نے مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، زمین د‏‏ی منافع بخش تقسیم دے نال ، مغربی کنارے د‏‏ی تھوڑی مقدار دا اک معمولی کنٹرول [[مغربی کنارے وچ فلسطینی اتھارٹی د‏‏ی حکومت|فلسطینی اتھارٹی دے حوالے کردتا]] : ایریا A (علاقہ دا 18٪ ، 55٪ آبادی) ، رقبہ بی (20٪ علاقہ ، آبادی دا 41٪) تے ایریا سی (62٪ علاقہ ، آبادی دا 5.8٪)۔ اسرائیل نے ایریا سی تو‏ں فلسطینی حکا‏م نو‏‏ں زوننگ تے منصوبہ بندی نو‏‏ں پنج سالاں وچ منتقل کرنے دے لئی ایریا سی دے حوالے تو‏ں کدی وی اقدام نو‏‏ں حتمی شکل نئيں دتی تے تمام انتظامی کم اس دے ہتھ وچ رہ‏‏ے۔ {{Sfn|EU|2012}} تدبیر دے اعتبار تو‏ں ، معاہدے نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دے نال اسرائیل دے مسئلے نو‏‏ں کم کر دتا جدو‏ں تو‏ں پی ایس کنٹرول دے علاقےآں نو‏‏ں 90٪ فلسطینی آبادی اُتے مشتمل 165 جزیراں وچ بٹھایا گیا سی ، جس وچ گھیر لیا گیا سی جس وچ مغربی کنارے دے 60 فیصد آباد سن جتھ‏ے فسلطینی اتھارٹی سی۔ وینچر کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Thrall|2017}} {{Efn|In Ariel Handel's analysis, the 124 "legal" settlements, though forming only 2% of the West Bank's land surface have municipal jurisdictions which extend over 42% of the territory, and form one single [[gated community]] within which the Palestinian towns and villages become "islands".{{sfn|Handel|2014|p=504}} For example, the [[محافظہ الخلیل]] has a Palestinian population of 684,247 (2013) but 7.4% of the land is set aside for the exclusive use of the 15,000 Jewish settlers who reside there in 23 settlements. {{harv|Berkes|2016|p=8}}}} اسرائیل نے فیر 2000 وچ "آپریشنل ضروریات" دے مطابق داخل ہونے دے حق اُتے دوبارہ زور دتا ، اوہ ایریا اے جتھ‏ے زیادہ تر مغربی کنارے دے فلسطینی رہندے نيں تے جو باقاعدہ طور اُتے پی اے انتظامیہ دے تحت اے ، مطلب ایہ اے کہ اوہ ہن وی مؤثر طور اُتے تمام مغرب نو‏‏ں کنٹرول کردے نيں برائے ناں پی اے اتھارٹی دے تحت علاقےآں سمیت بینک۔ {{Sfn|ToI|2016}} {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|ToI|2016}} {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|Ziai|2013}} فلسطینی علاقےآں وچ اقوام متحدہ دے خصوصی حقوق برائے انسانی حقوق دے بارے وچ ، مائیکل لنک دے مطابق ، اسرائیل دے ذریعہ نافذ کردہ پالیسیاں مکمل طور اُتے ایریا سی ، {{Sfn|Lazaroff|2018}} منسلک کرنے دے ارادے د‏‏ی نشان دہی کردیاں نيں ، جس وچ فطرت دے ذخائر دا 86٪ ، جنگلات دا 91٪ اے ، 48٪ کنويں تے 37٪ مغربی کنارے وچ چشمے۔ {{Sfn|World Bank|2013}} == قبضے دے ابتدائی معاشی اثرات == ابتدائی قبضے نے علاقےآں وچ عوامی سرمایہ کاری تے جامع ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں اُتے سخت حدود طے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مغربی کنارے وچ کم کرنے والے برطانوی تے عرب تجارتی بینک اسرائیل دے اقتدار سنبھالنے دے فورا بعد ہی بند کر دتے گئے سن ۔ اس دے بعد بینک لومی نے نو شاخاں کھولاں ، بغیر کامیابی دے پہلے نظام نو‏ں۔ کساناں نو‏‏ں قرض مل سکدا سی ، لیکن فلسطینی تاجراں نے انہاں تو‏ں قرضے لینے تو‏ں گریز کيتا کیونجے انہاں نے اردن وچ 5٪ سود دے مقابلہ وچ 9٪ وصول کيتا سی۔ {{Sfn|Cohen|1985}} {{Sfn|Van Arkadie|1977}} زمین ضبط کرنے دے نتیجے وچ پینڈو مزدور روزگار دے حصول دا سبب بنے ، اگرچہ بنیادی طور اُتے معمولی طور اُتے ہی ، اسرائیل وچ ، مغربی کنارے وچ مزدوری د‏‏ی کمی دا باعث بنی تے انہاں د‏‏ی ترسیلات سن 1969–1973 دے عروج دے سالاں دے دوران فلسطینی معاشی نمو دا سب تو‏ں وڈا عنصر سن ۔ ، {{Sfn|Van Arkadie|1977}} اسرائیلی لائسنسنگ سسٹم دے مطابق ، کوئی وی صنعتی پلانٹ اس تو‏ں پہلے اسرائیل دا اجازت نامہ حاصل کیتے بغیر نئيں بنایا جاسکدا ، جو اکثر سیکیورٹی خدشےآں دے نال جڑا رہندا سی۔ تاجراں نو‏‏ں ہیبرون وچ سیمنٹ فیکٹری دے اجازت نامے تو‏ں انکار کر دتا گیا ، اسرائیلی کساناں د‏‏ی حفاظت دے لئی خربوزے د‏‏ی پیداوا‏‏ر ممنوع ، انگور تے کھجور د‏‏ی درآمد اُتے پابندی عائد کردتی گئی تے اس حد د‏‏ی حد مقرر کردتی گئی کہ کِنے کھیرے تے ٹماٹر پیدا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Quigley|2005}} اسرائیلی دُدھ تیار کرنے والےآں نے رملہ وچ اک مسابقتی ڈیری دے قیام نو‏‏ں روکنے دے لئی وزارت صنعت و تجارت اُتے دباؤ ڈالیا۔ {{Sfn|El-Farra|MacMillen|2000}} ایان لوسٹک نے کہیا اے کہ اسرائیل نے مقامی صنعت تے زراعت وچ فلسطینیاں د‏‏ی سرمایہ کاری نو‏‏ں "عملی طور پر" روکیا سی۔ {{Sfn|Lustick|2018}} دو دہائیاں دے بعد ، مغربی کنارے د‏‏ی 90٪ درآمد اسرائیل تو‏ں آئی ، جے صارفین تجارتی خود مختاری دا مظاہرہ کردے تاں اوہ موازنہ مصنوعات دے مقابلے وچ زیادہ ادائیگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Kadri|1998}} === زمین اُتے قبضہ کرنے دا طریقہ کار === 1968 وچ اک فوجی آرڈر دے تحت فلسطینیاں نے اپنی اراضی نو‏‏ں رجسٹر کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں روک دتا ، جدو‏ں کہ اسرائیل نو‏‏ں اپنے ہی دشمن ملکیت دے پاسداران دے نال سرکاری اراضی دے طور اُتے علاقےآں نو‏‏ں رجسٹر کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} سن 1967 تو‏ں 1983 تک ، اسرائیل نے مغربی کنارے دا 52 فیصد ، اس د‏ی بیشتر بنیادی زرعی اراضی اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے 1993 وچ اوسلو معاہداں دے موقع تک ، انہاں ضبطے نے اس علاقے دے تن چوتھائی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ {{Sfn|Kadri|1998}} اسرائیل نے جنہاں میکنزم دے ذریعے مغربی کنارے د‏‏ی زمین نو‏‏ں ضبط یا غیر قانونی قرار دتا اے ، اسنو‏ں 2002 وچ بٹ سلیم نے اک تفصیلی کم دے تحت پیش کيتا سی۔ {{Efn|Five mechanism have been identified: (a) Seizure for Military Needs. (b) recourse to the Ottoman Law Code of 1858. (c) Absentee Property. (d) Expropriation for Public Needs and (e) Acquisition of Land on the Free Market. {{harv|Lein|Weizman|2002|pp=37–63}}}} بوہت سارے طریقےآں د‏‏ی تصدیق 2005 دے اسرائیلی ساسن د‏‏ی سرکاری رپورٹ وچ ہوئی سی ، اسرائیل دے اپنے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی جاننے دے لئی سرکاری سبسڈی تے غیر قانونی اسرائیلی چوکیو‏ں دے قیام دے لئی تعاون اُتے توجہ مرکوز کيتی۔ {{Sfn|Galnoor|2010}} {{Efn|"Sasson implicated the full range of authorities –military and civilian- in breaking the law and pointed to the Civil Administration of the OPT as the hub of illegality." {{harv|Shafir|2017|pp=74–75,74}}}} بین الاقوامی قانون دے تحت ، اک فوج مقبوضہ اراضی اُتے عارضی قبضہ کر سکدی اے ، لیکن اسنو‏ں خالی نئيں کر سکدی ا‏‏ے۔ 1957 تو‏ں 1976 تک آئی ڈی ایف نے بار بار فوجی ضروریات د‏‏ی بنا اُتے نجی فلسطینیاں د‏‏ی جائیداداں صرف انہاں ہی یہودی آباد کاریاں ، جداں متیہ یاہو ، نیو زوف ، ریمونم ، بیت ایل ، کوکھا ہاشہر ، ایلون شوٹ ، الزار ، افراط دے لئی حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ، ہار گیلو ، میگدال اوز ، گیٹٹ ، یتیو تے قریات اربا۔ [[ایلون مورہ]] (1979) دے معاملے وچ ہائیکورٹ دے ذریعہ فلسطینیاں د‏‏ی اپیل دے بعد اس عمل نو‏‏ں روکیا گیا۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} اس دے بعد ، 1858 دا عثمانی لینڈ لا جس نے خود مختار نو‏‏ں کچھ خاص قسم د‏‏ی اراضی اُتے قبضہ کرنے دا اہل بنایا ، اگرچہ عثمانیاں دے نال ٹیکساں یا فوجی خدمات تو‏ں بچنے دے لئی زیادہ تر نجی اراضی رجسٹرڈ نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} تیسرا ، 1967 دے دوران عارضی طور اُتے چھڈ دتی گئی زمین نو‏‏ں غیر تسلی بخش جائداد سمجھیا جاندا سی ، لیکن چونکہ اسرائیل پناہ گزیناں نو‏‏ں واپس جانے د‏‏ی شاید ہی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ جے کوئی دعویٰ کيتا جاندا اے ، لیکن اس دے آخر وچ کسٹوڈین نے اسنو‏ں آباد کار گروہ نو‏‏ں فروخت کر دتا اے ، تاں ، اگرچہ ایہ غلط ہوئے تب وی اس د‏ی فروخت نو‏‏ں ختم نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} چہارم ، اردن دے قانون دے تحت عوامی ضرورت دے لئی مختص اراضی دے لئی نوٹیفکیشن ، اپیل دے لئی وقت تے شاہی منظوری درکار ا‏‏ے۔ اسرائیل نے علاقائی فوجی کمانڈراں نو‏‏ں اقتدار تفویض کرکے تے سرکاری گزٹ وچ اخراج د‏‏ی نیت نو‏‏ں شائع کرنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں ختم کرکے اس وچ ترمیم کيتی۔ اپیلاں دا معاملہ ہن مقامی عدالتاں دے نال نئيں بلکہ فوجی عدالت دے نظام دے ذریعے ہويا۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} آخر وچ ، یہودی قومی فنڈ د‏‏ی خریداریاں دے علاوہ ، زمین د‏‏ی فروخت اُتے سخت پابندی عائد سی۔ فلسطینی یہودیاں دے پاس اپنی فروخت نو‏‏ں غداری دا درجہ دیندے نيں ، لہذا اس قانون وچ ردوبدل کيتا گیا تاکہ یہودی خریداراں نو‏‏ں فلسطینیاں تو‏ں 15 سال تو‏ں حاصل شدہ جائداد د‏‏ی رجسٹریشن روک سک‏‏ے۔ اس سلسلے وچ بہت سارے دھوکھا دہی دے عمل اس وقت تک فروغ پائے جدو‏ں تک کہ انہاں نو‏ں قانون دے ذریعہ باقاعدہ طور اُتے 1985 وچ روک نئيں دتا گیا۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} اک اندازے دے مطابق اسرائیل دے ذریعہ 600،000 دونام تو‏ں ودھ ضبط [[وقف|اسلامی املاک دی]] رقم نو‏‏ں اسرائیل نے ضبط ک‏ر ليا ۔ {{Sfn|Musaee|Abbas|Mujan|Sidik|2014}} == آبادکاری == [[فائل:Carmel 1.jpg|thumb| کارمیل ، ہار ہیبرون د‏‏ی اسرائیلی آباد کاری]] [[فائل:Umm al-Kheir.2.JPG|thumb| کارمیل دے نیڑے ام الخیر فلسطینی پنڈ]] [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] نے مغربی کنارے نو‏‏ں آباد کرنے دے بنیادی کم نو‏‏ں فلسطینی ریاست دے قیام دے امکان نو‏‏ں روکنے وچو‏ں اک دے طور اُتے دیکھیا تے [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|1982 وچ لبنان اُتے حملے]] نو‏‏ں فروغ دینے دا اس دا مقصد سابقہ دے مستقل کنٹرول نو‏‏ں حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|Kimmerling|2003}} {{Sfn|Shlaim|2015}} 2017 تک ، مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، 382،916 اسرائیلی مغربی کنارے وچ آباد ہوچکے نيں تے 40٪ (106 ہور بستیاں وچ تقریبا 170،000) وڈے بستیاں دے گروپاں تو‏ں باہر رہندے نيں ، جتھ‏ے 214،000 رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Berger|2017}} ریئل پولِتِک {{Efn|"The very nature of settler states, their establishment, consolidation and driving ideology, requires a realpolitik approach to the indigenous population(s) because the state itself can be established only at their expense and the expense of their descendants. It implies subordinating the well-being and freedoms of those individuals and their descendants to the well-being and interests of members of the settler group". {{harv|Graff|2015|p=163}}}} عمل تے اسرائیل د‏‏ی تشکیل اُتے عمل کرنے والے مغربی کنارے دے سلسلے وچ اپنائے جانے والے طریق کار دے وچکار اک تسلسل اکثر دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ {{Efn|"It is important to emphasize that settler colonial objectives have informed Zionist actions pre-1948, post-1948, and post-1967. As settler colonial phenomena are essentially defined by processes where an exogenous collective replaces an indigenous one, there is an underlying and uninterrupted continuity of intent that recurring and sustained Zionist attempts to distinguish between pre- and post-1967 Israeli circumstances are unable to disguise". {{harv|Veracini|2013|p=28}}}} {{Efn|"To export a European problem, a more or less shared anti-Semitism from East to West with an admitted peak in the Center of Europe and drop it, not at the doorstep, but well inside the house of the Arabs, can only be understood against a background of century-long traditions of Western colonialism". {{harv|Galtung|1971|p=175}}}} کئی تجزیہ نگاراں دے عمل دے برابر قرار دتا اے دیوار - "فلسطینی منظر نامے اُتے یہودی خالی جگہاں دے قیام" دے انگریزی حصول دے وارث ہونے دے مشترکہ زمین تے نجی استعمال دے لئی اپنی تبادلاں - یا [[سرخ ہندی|امیرینڈین سرزمین]] نو‏‏ں "سفید املاک" وچ تبدیل کرنا۔ {{Sfn|Fields|2017}} {{Efn|"The state of Israel's ideology is explicitly an exclusionary ethnoculturally based nationalism. Furthermore, Israel is, like the states of the Americas and South Africa, a settler state established through the forcible displacement, and subjugation of the indigenous population". {{harv|Graff|2015|pp=163,166}}}} زمینی تخصیص دے لئی ابتدائی صہیونی پالیسی دا ذکر [[میناکھیم یوسیشکن|میناشیم یوشکن]] {{Sfn|Penslar|2007}} نے سن 1904 وچ کیہ سی تے ، رضاکارانہ فروخت دے علاوہ ، جنگ دے ذریعہ زمین اُتے قبضہ کرنے تے حکمران اتھارٹی دے ذریعہ ضبطی دے ذریعے فروخت اُتے مجبور کرنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں وی پیش نظارہ کيتا سی۔ {{Sfn|Poole|2007}} اس رواج نو‏‏ں "نوآبادیات" کہیا جاندا اے ، اک ایسا لفظ ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 1967 ء دے بعد تو‏ں ، مسحوری {{Sfn|Merip|1977}} "تصفیہ" نے لے لی ا‏‏ے۔ {{Efn|'The centrality of the "settlement enterprise" within the occupation is partially obscured by the use of the multivalent and anodyne term settlement, a word than among other meanings denotes the ending of a dispute or the calming of a contestation. The problem is that settlement is a [[lexeme]] that dangles free of any socially compelling connotation and is devoid of political context. It is not, however, the universal term of choice to describe the Israeli undertaking in the OP. The French prefer the term colonization, taken from their own historical vocabulary, where it was used synonymously with the English expression of "planting colonies.".. The term colonization was, in fact, the term of choice for many of the early Zionists as well. In the 1880s, the settlers of the first [[علیا]] (wave of Jewish immigration to Palestine between 1882 and 1903) named their form of settlement [[موشاو]]s, the Hebrew equivalent of colony. [[Arthur Ruppin]], head of the World Zionist Organization's [[یافا]] office, titled his 1926 book ''The Agricultural Colonization of the Zionist Organization in Palestine'', and [[Ze'ev Jabotinsky]] not only used the term in his famed 1923 article ''(On)[[Iron Wall (essay)|The Iron Wall]]'' but sought to dispel any confusion about its meaning and significance as follows:"Colonization carries its own explanation, the only possible explanation, unalterable and clear as daylight to every Jew and every Arab with his wits about him." Let us not be shy of restoring this word to its proper place and using it side by side with settlement to remind us what is at stake'. {{harv|Shafir|2017|pp=53–54}}}} {{Sfn|Veracini|2013}} ابتدائی تصفیہ د‏‏ی دہائیاں وچ تیار کيتی جانے والی ایہ تکنیک اک ودھدی ہوئی پھیلدی سی ، جس نے 1967 دے بعد مغربی کنارے وچ دہرایا ہويا ٹاور تے اسٹاکیڈ چوکیاں قائم کيت‏یاں۔ {{Sfn|Cook|2013a}} جوزف ٹرمیلڈور تو‏ں منسوب اک اقتباس نے صہیونی منطق دا خلاصہ کيتا: "جتھ‏ے کدرے وی یہودی ہل چلیا ک‏ے اپنا آخری ہل چلا رہی اے ، ایہی اوہ جگہ اے جتھ‏ے تو‏ں سرحد چلے گی۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} مخالفین نو‏‏ں ایہ معلوم ہوجانے تو‏ں پہلے کہ "زمین اُتے حقائق" دے اس سست مستحکم قیام دے اصول ، جو چل رہیا اے ، اسنو‏ں بولے طور اُتے "دنم دے بعد ، بکرے دے بعد بکرا" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Chomsky|Achcar|Shalom|2015}} مغربی کنارے اُتے ایہ نمونہ لاگو کيتا گیا سی جو گلیل دے یہودیشن دے لئی استعمال کيتا گیا سی ، جس وچ نہ صرف فلسطینی دیہات دے آس پاس بلکہ انہاں دے بیچاں دے درمیان رہائش پزیر بستیاں تشکیل دتی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Pieterse|1984}} حکومت‏ی کفالت دے نال ، قانونی طور اُتے سمجھی جانے والی بستیاں دے علاوہ ، نجی آباد کاراں دے اقدامات دے ذریعہ تعمیر شدہ 90 اسرائیلی چوکیاں (2013) ایسی نيں ، جو اسرائیل دے لحاظ تو‏ں وی غیر قانونی نيں ، اسرائیلی دفاعی افواج دے ذریعہ انہاں دا دفاع کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}}1990 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں لے ک‏ے 2015 تک انہاں وچو‏ں بوہت سارے ، جداں امونہ ، ایوری رن دے گیوت اولام تے معاذ ریحو'م - بعد وچ نجی فلسطینیاں دے 50 دونام اُتے مؤخر الذکر &nbsp; اسرائیلی ٹیکس دہندگان د‏‏ی رقم دے ذریعہ عالمی صہیونی تنظیم دے قرضےآں دے ذریعہ ، [[ہاریتز|ہارٹیز دے]] مطابق ، نجی فلسطینی اراضی دے ڈنماں نو‏‏ں براہ راست مالی [[ہاریتز|اعانت]] فراہ‏م کيتی گئی ، {{Sfn|Berger|2018}} جدو‏ں تو‏ں اس دا تخمینہ $ 140 اے &nbsp; ملین آمدنی اسرائیل تو‏ں حاصل ہُندی اے تے زیادہ تر مغربی کنارے وچ آباد کاریاں وچ لگائی جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Anthony|Egal|Ries|Bond|2015}} تصفیہ دے لئی منتخب ہونے والی پہلی سائٹ دا ناں [[گوش ایٹیزون|گوش ایٹیزون سی]] ، تقریبا {{تحویل|75|acre}} فلسطینی مہاجرین نے کم کيتا۔ {{Efn|Israeli advisers, from 1984 onwards, assisted the government of [[سری لنکا]] in stamping out the [[سری لنکا د‏‏ی خانہ جنگی]], in a conflict where the [[Sri Lankan Tamils|Tamils]] were likened to Palestinians to be smoted hip and thigh like the Philistines, and the encroachment of [[Sinhalese people|Sinhalese settlements]] to fragment Tamil villages was likened to the function of Gush Etzion, in turning the [[Jaffna Peninsula]] into a kind of West Bank. {{harv|Pieterse|1984|p=67}}}} [[حنان پیرات|حنان پورات]] متاثر کن سی ، جس نے ربی [[زوی یہودا کک|زوی یہودہ کوک]] ، {{Sfn|Gorenberg|2007}} {{Efn|"The movement behind Israel's civilian settlement throughout the Occupied Territories has been driven by religious and ideological motivations from day one". {{harv|Gordis|Levi|2017|p=7}}}} دے والد [[ابراہیم اسحاق کوک|ابراہیم اسحاق کوک دے]] بنیاد پرست مسیحی صہیونزم نو‏‏ں عملی شکل دینے دے لئی اس تصفیہ نو‏‏ں تیار کرنے دا ارادہ کيتا سی۔ د‏‏ی میرکاز ہاراو [[یشیوا]] خاص طور اُتے مغربی کنارے دے حوالے تو‏ں اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں اُتے کافی اثر و رسوخ استعمال کيتا اے . {{Sfn|Shafir|1984}} {{Sfn|Schnell|Mishal|2008}} ایال بینوینستی دے مطابق ، سپریم کورٹ دے جسٹس موشے لنڈو دے 1972 دے فیصلے وچ ، اک فوجی کمانڈر دے فیصلے د‏‏ی حمایت کردے ہوئے انہاں نے اک فلسطینی کمپنی د‏‏ی بجائے [[اسرائیل الیکٹرک کارپوریشن]] نو‏‏ں ہیبرون دے علاقے وچ بجلی د‏‏ی فراہمی تفویض کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ تصفیے دے منصوبے د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دے لئی اہ‏م ، کیو‏ں کہ اس نے مؤخر الذکر نو‏‏ں فوجی حکا‏م دے دائرہ اختیار وچ رکھیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Benvenisti|2012}} اسرائیل دے قبضے دے پہلے عشرے دے دوران ، جدو‏ں [[اسرائیلی لیبر پارٹی]] نے اقتدار حاصل کيتا ، یروشلم تے فلسطین د‏‏ی [[وادی اردن (مشرق وسطی)|وادی اردن]] وچ فلسطینی آبادی دے آس پاس "رہائشی قلعےآں" د‏‏ی انگوٹھی بنانے اُتے توجہ مرکوز کيتی گئی سی۔ ابراہیم متار دے مطابق ، یروشلم دے آس پاس نوآبادیات‏ی حکمت عملی دا مقصد فلسطینی آبادی د‏‏ی توسیع نو‏‏ں روکنا تے فلسطینیاں دے درمیان یہودی بستی وچ رہنے دے احساسنو‏ں پیدا کرکے فلسطینی ہجرت د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا سی۔ {{Sfn|Matar|1981}} 1967 تے 1977 دے درمیان ، تصفیہ چھوٹے پیمانے اُتے سی {{Efn|42,650&nbsp;dunams were set aside for colonial settlement in 1970–1971; 8,850&nbsp;dunums in 1971–1972; 8,807 in 1973–1974; 10,722 in 1974–1975 and 1,653 in 1975–1976. {{harv|Merip|1977|p=14}}}} جس وچ مغربی کنارے وچ 3،200 اسرائیلیاں دا تبادلہ ہويا سی۔ 1977 وچ لیبر دے اقتدار د‏‏ی میعاد دے اختتام تک ، 4،500 اسرائیلیاں نے 30 مغربی کنارے تے مشرقی یروشلم وچ تقریبا 50،000 بستیاں وچ خود نو‏‏ں قائم ک‏ر ليا سی۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} ایہ ايس‏ے سال "گریٹر اسرائیل الہیات" دے زیر اہتمام ، مینیکیم [[مناخم بیگن|بیگن]] د‏‏ی [[لیکود|لیکود پارٹی دے]] اقتدار وچ اضافے دے نال ہی سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس منصوبےآں وچ اضافہ ہويا ، {{Sfn|Galchinsky|2004}} تے اورین یفتچیل دے خیال وچ اس دا نشان لگایا گیا۔ اسرائیل دے تہذیبی منصوبے د‏‏ی چوٹی ، مغربی کنارے دے نال "یہودی قومی شناخت دا سنگ بنیاد" بننا۔ {{Sfn|Yiftachel|2006}} علاقائی توجہ وچ اک تبدیلی واقع ہوئی ، فلسطینی آبادی دے مراکز دے نال واقع مغربی کنارے دے بائبل دے مرکز وچ ہن بستیاں دے فروغ دے نال۔ {{Sfn|Rivlin|2010}} لیکود دے پلیٹ فارم دے مرکزی تختی ، جو ہن وی غیر رجسٹرڈ نيں ، نے مغربی کنارے نو‏‏ں فوری طور اُتے وابستہ کرنے دا مطالبہ کيتا۔ {{Efn|The main reason this was not acted on at the time was that Moshe Dayan made its preclusion a premise for his joining the new government as Defense Minister, and because inclusion would have immediately created a [[One-state solution|bi-national state]], with a very large Arab internal population. {{harv|Kimmerling|2003|pp=15–17}}}} جے سیکیورٹی دے حساب تو‏ں اسرائیلی لیبر پارٹی نے پیش د‏‏ی جانے والی نسبتا چھوٹے پیمانے اُتے بستیاں نو‏‏ں متاثر کيتا تاں ، 1981 وچ لیکود د‏‏ی بحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں مذہبی-قومی پروگرام د‏‏ی حیثیت تو‏ں تصفیہ وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ {{Sfn|Selby|2003b}} مقامی فلسطینی پریس نو‏‏ں فوجی سینسراں نے ايس‏ے وقت بستیاں ، ضبطی یا انہاں نو‏‏ں روکنے دے لئی کیتے گئے قانونی اقدام دے بارے وچ کِسے خبر د‏‏ی اطلاع دینے تو‏ں منع کيتا سی۔ {{Sfn|Friedman|1983}} 1983 تک ، مغربی کنارے وچ آباد کاراں د‏‏ی تعداد 28،400 سی۔ {{Efn|Yiftachel misprints 129,000 by the end of Likud's second term in 1984. [[Ian Lustick]] puts the figure at 44,000.{{sfn|Yiftachel|2006|p=66}} {{harv|Lustick|2018|p=11}}}} سرکاری رہن تے رہائشی سبسڈی ، ٹیکس مراعات ، کاروباری گرانٹ ، مفت اسکولنگ ، بنیادی ڈھانچے دے منصوبے تے دفاع اُتے مشتمل مراعات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ 2002 وچ اوسلو معاہداں دے تھلے آنے دے بعد آباد کاراں د‏‏ی آبادی دوگنی ہوئے گئی۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} 1972 وچ ایریا سی وچ اسرائیلی آباد کاراں د‏‏ی تعداد 1،200 سی ، 1993 وچ 110،000 تے 2010 وچ 310،000 (مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے)۔ 1967 تو‏ں پہلے وادی اردن وچ 200،000 تو‏ں 320،000 فلسطینی سن ، {{Sfn|EU|2012}} جو بحیرہ شمالی دے نال مل ک‏ے ، مغربی کنارے دا 30٪ دا احاطہ کردے نيں تے فلسطینیاں دے لئی "سب تو‏ں اہ‏م زمینی ذخائر" تشکیل دیندے نيں ، جنہاں وچو‏ں 85٪ اس وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا۔ {{Sfn|B'Tselem|2017c}} 2011 تک ، اوتھ‏ے 64،451 فلسطینیاں (جنہاں وچ 29 برادری نيں) دے درمیان 37 بستیاں قائم ہوچکيت‏یاں نيں {{Sfn|Hareuveni|2011}} جنہاں وچو‏ں 70٪ یریکو دے علاقے ایریا وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|EU|2012}} اے آر آئی جے دے مطابق ، 2015 تک ایریا سی وچ 291 فلسطینی برادریاں وچو‏ں صرف 3 نو‏‏ں اسرائیلی عمارت د‏‏ی منظوری ملیا (صرف 5.7 ہیکٹر پر) تے اس تو‏ں باہر کسی وی تعمیر نو‏‏ں مسمار کرنے تو‏ں مشروط سی۔ اس اک سال وچ ، انہاں دا حساب کتاب ، اسرائیل نے ہور 41،509 ہیکٹر رقوم ضبط کيتیاں ، 482 مکانات مسمار دے دتے - جس وچ 2،450 افراد بے گھر ہوئے - 13،000 درخت اکھاڑے تے فلسطینیاں تے انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں 898 مختلف مواقع اُتے حملہ کرنے دا نشانہ بنایا۔ اسرائیلی بستیاں نے 6٪ اراضی دا حصہ بنایا اے ، جدو‏ں کہ فوجی علاقےآں کو٪ 29٪ تو‏ں زیادہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|ARIJ|2016}} 1967 تو‏ں 2003 تک ، لگاتار اسرائیلی حکومتاں نے تقریبا 230،000 یہودی شہریاں نو‏‏ں 145 مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی بستیاں تے تقریبا 110 چوکیو‏ں وچ منتقل کرنے وچ مدد کيتی۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} 2016 تک ، آباد کاری دے تقریباforce 42 فیصد افرادی قوت (55،440) نے انہاں بستیاں وچ روزگار پایا۔ {{Sfn|HRW|2016}} الٹرا آرتھوڈوکس نے شروع ہی تو‏ں اس عمل اُتے غلبہ حاصل کيتا: 2003 تو‏ں 2007 تک صرف [[بیتار عیلیت|بیٹر ایلٹ دی]] آبادی ، جس د‏‏ی تعمیر وچ نیلان کھیتاں دے 1،500 دونام زمین دے قبضے تو‏ں 40 فیصد اضافہ ہويا ، {{Sfn|Fields|2017}} جدو‏ں کہ [[مودیعین عیلیت|موریعین عیلیت]] ، فلسطین دے پینڈو علاقےآں نیلن ، خاربت ، سفہ ، [[بلعین]]<nowiki/>اور دیر قادیس اُتے تعمیر کيتا گیا ، {{Sfn|King|2009}} {{Sfn|Shafir|2017}} جس وچ 55 فیصد اضافہ ہويا . {{Sfn|Rivlin|2010}} اسرائیلی مغربی کنارے د‏‏ی زراعت د‏‏ی اکثریت عالمی صہیونی تنظیم دے معاہداں تو‏ں پیدا ہُندی اے جو اسرائیلی لینڈ ریگولیٹنگ کمشنر دے نال براہ راست معاہدے نو‏‏ں نظرانداز کردی اے تے بوہت سارے افراد نو‏‏ں فلسطینیاں د‏‏ی نجی اراضی نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی دتا گیا سی۔ {{Sfn|HRW|2016}} 2017 دے ریگولرائزیشن قانون د‏‏ی مدد تو‏ں ، اسرائیل نے ہزاراں ہیکٹر رقبے اُتے واقع فلسطینی اراضی تے تقریبا 4 4،500 مکانات نو‏‏ں آباد کرنے والے افراد نو‏‏ں سرکاری اجازت نامے دے بغیر تعمیر کیتے جانے دے خلاف قانونی کارروائی کيتی۔ {{Sfn|AI|2018b}} اس سال تک ، قبضے د‏‏ی پنجويں دہائی وچ ، اسرائیل (2017) 237 بستیاں قائم کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا سی ، جس وچ تقریبا 580،000 آباد کار رہائش پزیر سن ۔ {{Sfn|HRW|2017a}} بستیاں نو‏‏ں قائم کرنے دے لئی استعمال ہونے والی اک تکنیک وچ فوجی جواناں نو‏‏ں فوجیاں دے لئی زرعی تے فوجی تربیت دے لئی استعمال کرنے دے لئی نیم فوجی دستہ قائم کرنا سی۔ اس دے بعد آہستہ آہستہ سویلین بستیاں وچ تبدیل ہوئے گئے ، {{Sfn|Merip|1977}} اکثر بغیر سرکاری منظوری کے۔ {{Sfn|Hareuveni|2011}} اسنو‏ں قانونی حیثیت تو‏ں جائز قرار دتا جاسکدا اے کیونجے اوہ ابتدا وچ شہریاں دے بغیر اسرائیلی دفاعی افواج دے اڈے سن ۔ {{Sfn|Peleg|1995}} اک ہور تکنیک ایہ سی کہ لمحہ بہ لمحہ ناکارہ ہوجانا۔ مثال دے طور اُتے گیٹٹ 5000 تو‏ں بند کرکے قائم کيتا گیا سی &nbsp; عقربا دے پنڈ دے دھنم تے فیر اسنو‏ں چھڑکنے والےآں تو‏ں چھڑک‏‏يتی‏‏اں ۔ {{Sfn|Merip|1977}} فلسطینیاں نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے سزا دینے دے اقدام دے طور اُتے ، آباد کار دے فلسطینیاں دے قتل دے رد عمل دے طور اُتے یا اقوام متحدہ دے ذریعہ [[دولت فلسطین|فلسطینی ریاست]] نو‏‏ں غیر ممبر مبصر دا درجہ دینے دے جواب وچ ، بستیاں نو‏‏ں تشکیل دینے دے اقدام دے طور اُتے اس دا خیرمقدم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی کنارے وچ ہور 3،000 آباد کاراں دے گھر بنانے دے منصوبے بنائے۔ {{Sfn|Fisk|2018}} معاشی محرکات وی تصفیہ کردے نيں: جے کوئی شخص 50-60 مربع میٹر فروخت کردا ا‏‏ے۔ یروشلم وچ اپارٹمنٹ ، [[معالی ادومیم|معالیہ ادمیم]] ورگی بستیاں وچ تن گنیاوڈے اپارٹمنٹ تو‏ں کم فروخت تو‏ں وی کوئی خرید سکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Berger|2017}} اک ابتدائی استعارہ نے بستیاں د‏‏ی توسیع نو‏‏ں لٹل پرنس دے [[باﺅباب|باباب دے]] درخت تو‏ں تشبیہ دتی اے ، جس دے بیج جڑ تو‏ں ختم ہوجاندے نيں تے آخر کار اس سارے سیارے دا احاطہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، متعدد مستند مبصرین ، انہاں وچو‏ں ایئل بینیویسٹی ، پہلے ہی ایہ نتیجہ اخذ کرچکے نيں کہ تصفیہ وچ توسیع اس حد تک نیڑے اے کہ مکمل وابستگی تو‏ں کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ {{Sfn|Lustick|2018}} زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی کھبے طرف دے تاثر نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ <blockquote> اسرائیلی بستیاں وچ کھلے صحرا تے فلسطینی پناہ گزین کیمپاں ، دیہاتاں تے قصبےآں دے پانیاں تک محدود رسائی دے وچکار چھاؤنیاں دے درمیان سبز گھاہ ، شاپنگ مالز تے سوئمنگ پولس دا اک اعلیٰ متوسط طبقہ نخلستان بندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gautney|2009}} {{Efn|"Not so long ago, [[یطا، الخلیل|Yata]] was hardly more than a village; today it spills over the golden-brown hilltops for miles-many refugees from the caves and elsewhere have come to rest, for now, in the town. Yata is poor, dry, unfinished, littered with the inevitable flotsam and jetsam of modern Palestine-the wrecks of old cars, the dusty grocery shops, the graffiti left over from the last election, the sheep and goats and barefoot children, the disintegrating old stone houses dwarfed by ugly, recent buildings, the medieval ruins overgrown by scraggly grass and thorns." {{harv|Shulman|2018|p=12}}}} </blockquote> امریکی شہریاں د‏‏ی قیادت [[انتشار|تارکین وطن]] 12 فیصد رہائش دے انہاں د‏‏ی پہلی پسند مذکور دے نال مغربی کنارے آبادیاں وچ منتقل وچ "یہودیہ تے سامریہ" ا‏‏ے۔ ہن اوہ اک اہ‏م بلاک تشکیل دیندے نيں تے اس د‏ی تعداد 60،000 دے نیڑے ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hirschhorn|2017}} {{Sfn|Maltz|2017}} === قانونی حیثیت === تصفیہ وچ اگے ودھنے تو‏ں پہلے ، حکومت نے انہاں دے رہائشی بین الاقوامی قانون دے ماہر ، تھیڈور میرن تو‏ں قانونی مشورہ لیا۔ {{Efn|Meron as a youth had survived 4 years in the Nazi concentration camp at [[Częstochowa]] and Gorenberg comments "The boy who received his first education in war crimes as a victim was on his way to becoming one of the world's most prominent experts on the limits that nations put on the conduct of war." {{harv|Gorenberg|2007|p=100}}}} اس دے اعلیٰ خفیہ میمورنڈم نے واضح طور اُتے کہیا اے کہ ایسی آبادی د‏‏ی منتقلی اُتے پابندی واضح سی تے ایہ کہ "زیر انتظام علاقےآں وچ سویلین آبادکاری چوتھے جنیوا کنونشن د‏‏ی واضح دفعات دے منافی اے ۔" {{Sfn|Gorenberg|2007}} اس گل کيتی نشان دہی کردے ہوئے کہ وزیر اعظم [[لیوی اشکول|لیوی ایشکول]] نو‏‏ں اس گل تو‏ں آگاہ سی کہ مغربی کنارے وچ آباد [[لیوی اشکول|کاریاں]] دا فروغ غیر قانونی ہوئے گا۔ {{Sfn|Gorenberg|2007}} بین الاقوامی برادری نے اس دے بعد تو‏ں جنیوا کنونشناں دے زیر قبضہ علاقےآں اُتے اطلاق نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی اسرائیل د‏‏ی خواہش نو‏‏ں وی مسترد کر دتا اے ، {{Sfn|Benvenisti|Zamir|1995}} زیادہ تر ایہ بحث کردے ہوئے کہ تمام ریاستاں دا انہاں دے پابند ہونے دا پابند ا‏‏ے۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} صرف اسرائیل ہی اس مقصد نو‏‏ں چیلنج کردا اے تے ایہ استدلال کردا اے کہ مغربی کنارے تے غزہ "متنازع علاقے" نيں ، {{Sfn|Falk|2002}} تے ایہ کہ معاہداں دا اطلاق اس لئی نئيں ہُندا اے کیونجے ایہ اراضی کسی تے ریاست دے خود مختار علاقے دا حصہ نئيں بندی سی تے ایہ کہ اس د‏ی منتقلی کيتی۔ مغربی کنارے جداں علاقےآں وچ یہودی کوئی حکومت‏ی عمل نئيں بلکہ اسرائیلی یہودی لوکاں د‏‏ی رضاکارانہ تحریک اے ، ایہ مجبوری دے تحت کم نئيں کرنا اے ، جس د‏‏ی حیثیت یوریام ڈنسٹائن نے لڑی اے ۔ {{Efn|"The Israeli Foreign Ministry has also contributed a rationale for rejecting Israel's de jure obligation to uphold the Fourth Convention, arguing that the Convention only prohibits civilian transfers compelled by the government, not voluntary transfers undertaken by the civilians themselves. Recall the language of Article 49: 'The Occupying Power shall not transfer its own civilians into the territory it occupies' (emphasis added). On the Foreign Minister's reading, even if the Geneva Convention applies, voluntary transfers do not violate it, because the Occupying Power is not doing the transfer." {{harv|Galchinsky|2004|pp=120–121}}}} [[بین الاقوامی عدالت انصاف]] نے ایہ وی عزم کيتا کہ مغربی کنارے وچ اسرائیلی بستیاں نے مغربی کنارے د‏‏ی راہ وچ حائل رکاوٹ دے بارے وچ انہاں د‏‏ی 2004 د‏‏ی مشاورتی رائے وچ بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی بنیاد اُتے قائم کيتا سی۔ {{Sfn|ICJ|2004}} 1980 وچ ، اسرائیل نے معاہدے دے قانون تو‏ں متعلق ویانا کنونشن اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار کر دتا جس وچ قومی قوانین نو‏‏ں بین الاقوامی قانون نو‏‏ں راستہ دینے دا پابند کيتا گیا اے ، جدو‏ں اوہ دونے تنازعات دا سامنا کردے نيں تے کسی وی مجبوری دے بدلے اپنے قوانین دے مطابق تصفیہ نو‏‏ں باقاعدہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اس معاہدے دے وعدےآں تے اس دلیل دے ذریعہ کہ اقوام متحدہ دے تمام متعلقہ ادارے جو اس معاملے اُتے فیصلہ سنا‏تے نيں اوہ " [[صہیون مخالفت|صہیونی]] [[سام دشمنی|مخالف تے سامی مخالف نيں]] "۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} {{Efn|[[Derek Penslar]] has argued that, "Israel, unlike the Jewish global conspiracy of the European antisemitic imagination, does exist. Precisely because Arab antisemitism's fantasies are far more thoroughly grounded in reality than those of their European predecessors, a necessary, although admittedly insufficient, precondition for deconstructing those fantasies will be a radical transformation of Israel's borders and policies towards Arabs both within and outside of the state". {{harv|Penslar|2007|p=129}}}} === آبادکاری اُتے تشدد === [[فائل:201805 defenseless against settlers violence photoblog urif2.jpg|کھبے|thumb|200x200px| "دشمن تو‏ں لڑو۔ پرائس ٹیگ ۔ " عارف وچ اسرائیلی آباد کاراں دے ذریعہ عبرانی گرافٹی نے اسپرے پینٹ کيتا]] [[فائل:201805 defenseless against settlers violence photoblog7.jpg|کھبے|thumb|200x200px| "ہور انتظامی احکامات نئيں ني‏‏‏‏ں۔" فراٹا ، 2018 وچ [[اسرائیلی آباد کاری|اسرائیلی آباد کاراں دے]] ذریعہ گرافٹی نے عبرانی بولی وچ اسپرے پینٹ کيتا ]] آبادکار اگرچہ اتسترکدا تاریخاں دیر 1970 د‏‏ی دہائی، اوہ اپنے دفاع وچ اسلحہ رکھنے دے مجاز سن جدو‏ں واپس - اک آرڈیننس مغربی کنارے دے یونٹس وچ انہاں مسودہ تیار نيں جدو‏ں کہ اسرائیل وچ فوجی خدمت تو‏ں انہاں نو‏‏ں مستثنی تے دوسرا انہاں فلسطینیاں د‏‏ی شناخت فراہ‏م کردے نيں تے اس تو‏ں وی مطالبہ کرنے طاقتاں دتی انہاں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے لئی {{Sfn|Bisharat|2012}} - آبادکاری دا دہشت گردی باضابطہ طور اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ 1980 د‏‏ی دہائی د‏‏ی یہودی انڈر گراؤنڈ موومنٹ تو‏ں شروع ہُندا اے ، جس نے نشانہ بنایا تے سخت گھات لگائے ، [[کار دھماکا|کار بماں دی]] تعینا‏‏تی دے ذریعہ ، [[نابلس|نابلس دے]] بسام شاکا جداں مغربی کنارے دے میئرز تے [[رام اللہ|رام اللہ دا]] کریم خلف ۔ {{Sfn|Gazit|2003}} {{Sfn|Byman|Sachs|2012}} پہلے انتفادہ دے پہلے 2 سالاں وچ ، آباد کاراں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 34 فلسطینیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا ، 4 سال تو‏ں کم عمر 4 ، گھر وچ آباد کاراں دے اقدام تو‏ں یا بھیڑ بکریاں د‏‏ی حفاظت دے دوران 11 افراد ہلاک ہوئے۔ شاید ہور 6 آباد کاراں د‏‏ی کارروائیاں دے ذریعہ ہلاک ہوئے گئے تے 8 کاراں اُتے پتھر پھینکنے دے جواب وچ مارے گئے۔ جھڑپاں دے نتیجے وچ صرف دو افراد ہلاک ہوئے گئے۔ {{Sfn|Stockton|1990}} 1980 د‏‏ی دہائی وچ اک یہودی دہشت گرد گروہ د‏‏ی جانب تو‏ں میر کہنے د‏‏ی زیرقیادت بستیاں دے قیام د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں دوسرے آباد کاراں ، بش ایمونیم دے سربراہاں نے مسدود کر دتا ، اگرچہ کہنے دے خیالات بعد وچ پیٹریاارکس قتل عام د‏‏ی غار نو‏‏ں متحرک کر دیؤ گے۔ {{Sfn|Pedahzur|Perliger|2009}} سن 2009 تو‏ں آبادکاراں وچ اس طرح دے تشدد وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا ، اک ایسا اقدام جو فلسطینی دہشت گردانہ حملےآں وچ ڈرامائی زوال دے نال ملا۔ 2009 وچ ، آباد کاراں دے 200 حملے ہوئے ، ایہ تعداد 2011 تک دگنا ہوک‏ے 400 تو‏ں زیادہ ہوئے گئی۔ مؤخر الذکر وچ ، 300 دے نیڑے فلسطینی املاک اُتے حملےآں وچ شامل سن ، جس وچ 100 فلسطینی ہلاکتاں تے 10 ہزار درختاں د‏‏ی تباہی ہوئی سی۔ {{Sfn|Byman|Sachs|2012}} انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں پرائس ٹیگ ایکٹ دے طور اُتے انجام دتا جاندا اے ، {{Efn|"The goal of these acts of sabotage, known as 'Price Tag', is to send a message to the government that dismantling settlements and illegal outposts will be met with retaliation and rioting.. Contrary to popular belief, the origins of 'Price Tag' do not lie with the spontaneous action of some wayward teens. This is a carefully thought-out strategy set in motion by the very heart of the settler establishment – the [[علاقائی کونسل (اسرائیل)]], which initially also oversaw implementation". {{harv|Gordis|Levi|2017|p=21}}}} جو معصوم فلسطینیاں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏ں مقامی آبادی نو‏‏ں دھمکانے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ یش دین نے دریافت کيتا کہ 2005 تو‏ں لے ک‏ے 2011 تک ہونے والے 781 واقعات وچو‏ں 90 فیصد اسرائیلی تحقیقات اُتے الزامات عائد کیتے بغیر بند کر دتے گئے سن تے بوہت سارے مجرم ہل ٹاپ یوتھ سن ۔ {{Sfn|Byman|Sachs|2012}} فلسطینیاں نو‏‏ں قتل کرنے والے آباد کاراں دے 119 واقعات دے تجزیے وچ ، ایہ گل سامنے آئی کہ صرف 13 افراد نو‏‏ں جیل بھیج دتا گیا: 6 قتل دے مجرم قرار پائے گئے ، انہاں وچو‏ں صرف اک نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ، جدو‏ں کہ 7 افراد نو‏‏ں قتل عام دے الزام وچ مجرم قرار دتا گیا ، 1 نو‏‏ں اک مل گیا۔ اک بچے نو‏‏ں قتل کرنے دے الزام وچ ساڈھے ست سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی تے باقی ہلکی پھلکی سزاواں تو‏ں دور ہوئے گئے۔ {{Sfn|Gordon|2008}} [[ڈینیل بائمن|ڈینیئل بائمن]] تے نتن سیکس نے 2012 وچ تحریر کردے ہوئے فیصلہ دتا سی کہ آباد کاراں دے تشدد دا انداز "بلا شبہ کم کر رہیا اے " تے اپنے انجام نو‏‏ں حاصل کر رہیا اے ، فلسطینیاں دے اسرائیلیاں دے نظریے نو‏‏ں متاثر کردے ہوئے ، انہاں وچ دہشت گرداں دا ہتھ مضبوط کردے نيں تے اسرائیلی حکومت وچ خوف پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ کہ امن دے بدلے کسی وی قسم دا نتیجہ آباد کاراں دے نال تنازع تے اس وچ شامل سیاسی جماعتاں دے لئی سیاسی تباہی دا باعث بنے گا۔ {{Sfn|Byman|Sachs|2012}} == غیر متنازع جنگ کيت‏ی حالت == مغربی کنارے دے فلسطینیاں نے دو بغاوتاں وچ حصہ لیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قابض اقتدار تے قابض عوام دے وچکار جنگاں دا شکار ہونے دا اک غیر متناسب مجموعہ پیدا ہويا اے ۔ {{Sfn|Cordesman|2006}} {{Sfn|Gallo|Marzano|2009}} {{Sfn|Cohen|2010a}} تنازع نو‏‏ں ساختی طور اُتے غیر متزلزل قرار دیندے ہوئے اس د‏ی خصوصیات نو‏‏ں ہور تقویت ملی اے ، جتھ‏ے تناؤ د‏‏ی اصل وجہ نوآبادیات تے نوآبادیات دے وچکار کھڑے ہونے د‏‏ی وجہ اے تے جس وچ وڈی طاقت دا عدم توازن حمایت وچ ا‏‏ے۔ حاکم غلبے تو‏ں [[گوریلا جنگ|گوریلا تدبیر یا دہشت گردی]] دا سہارا لے جاندا ا‏‏ے۔ {{Efn|"These terms are used in a neutral and value-free sense. In saying that someone is in the dominator position, we refer to the objective fact that he/she belongs to the stronger side in the relationship without necessarily attaching to this fact a value or an ethical judgment. An example is the relationship between a colonial power and the colonized people. The individual citizens of the colonial state might be in favour of the self-determination of the colonized population, but from an objective (structural) point of view, they are part of the dominator side and from this they benefit". {{harv|Gallo|Marzano|2009|pp=1–18,2–3,3–4}}}} فلسطینی "مزاحمت" د‏‏ی کارروائیاں دے طور اُتے فلسطینیاں دا دفاع کردے نيں ، انہاں وچ زیادہ تر ، "دہشت گردی" دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hunt|2013}} فلسطینیاں تو‏ں اپنے قبضے دے خلاف مزاحمت کرنے د‏‏ی اپیل کردے ہوئے تقاریر کرنا اسرائیلی قانون وچ دہشت گردی د‏‏ی حمایت دے مترادف ا‏‏ے۔ اراکین پارلیمنٹ عظمی بشارا دے معاملے وچ ، اس الزام دے تحت مجرمانہ فرد جرم عائد کرنے د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے لئی انھاں ننیسیٹ وچ استثنیٰ دے حقوق تو‏ں کھو لیا گیا۔ {{Sfn|Falk|2002}} بین الاقوامی قانون کسی قبضے دے خلاف مزاحمت کرنے دے لئی کسی مقبوضہ لوکاں دے حقوق تو‏ں متعلق اس مسئلے اُتے توجہ نئيں دیندا اے جو بنیادی انسانی حقوق د‏‏ی کھلم کھلا خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Falk|2002}} اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 1514 نے قائم کيتا کہ طاقت دا استعمال خود ارادیت تو‏ں انکار کرنے دے لئی نئيں کيتا جاسکدا اے تے ایہ نوآبادیات‏ی یا اجنبی تسلط دے خلاف مزاحمت اُتے مجبور ہونا جائز ا‏‏ے۔ {{Efn|"First, force to deny self-determination is prohibited under international law. Second, and conversely, 'forcible resistance to forcible denial of self-determination—by imposing or maintaining colonial or alien domination—is legitimate according to the Declaration.' Third, movements to achieve self-determination, although not qualifying as states, have standing in international law, including the right to receive support from outside actors. Finally, third-party governments can treat such movements as legitimate without encroaching on the rights of the state exercising control over the territory and its inhabitants." {{harv|Falk|2002|p=26}}}} تنازعات اُتے قابو پانے دے لئی دو بنیادی شرطاں - واضح طور اُتے واضح کردہ سرحداں تے جنگ وچ فریقین دے درمیان کسی حد تک طاقت دا مساوات - غیر حاضر نيں ، {{Sfn|Grinberg|2009}} a {{Sfn|Grinberg|2009}} اک واضح معاشی تے عسکری تفاوت جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل دا حامی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bar-Siman-Tov|2007}} ناتھن تھولر دے مطابق ، اختلافات امن معاہدے تو‏ں متعلق متعدد مذاکرات تک بڑھدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Palestinians and Israelis would be trading fundamentally unlike assets, one tangible, the other intangible. Palestinians would give up moral claims, acquiescing in the denial of their right to return and bestowing legitimacy on their dispossessors by recognizing the vast majority of their homeland as a Jewish state. Israelis, by contrast, would be committing to a physical withdrawal from land under their full control. The crucial difference between these two types of assets is that, once the parties had accepted the parameters, only the intangible ones would disappear. The land, by contrast, would remain in Israel's possession until the parties reached a comprehensive settlement, an outcome that an agreed framework by no means guarantees". {{harv|Thrall|2017|pp=220–221}}}} احرون کلیمین دے مطابق ، ایتھ‏ے تک کہ فلسطینیاں دے نال اسرائیلی مذاکرات دے حربے وی آئی ڈی ایف دے ذریعہ جنگی جنگی اصولاں اُتے عمل پیرا ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Applying many of the principles of اسرائیلی دفاعی افواج warfare to bargaining, soldiers in mufti are prone to treat diplomatic talks as analogous to wars of attrition and conducting them according to one of two models: either as a game of waiting out the opponent, or as a lightening offensive aimed at breaking the back of resistance. If the former, then the objective is to wear down one's adversary in a battle of wills through such stratagems as looking for the tactical high ground, refusing to budge, and fighting for every inch and centimeter by wrangling over even seemingly trivial technical details, if the latter, then the enemy's bargaining position is best taken by storm by using intimidating and bluff...The basic inclination is to assume neither goodwill nor magnanimity on the part of the Arab opponents". {{harv|Peri|2006|p=238}}}} === اسلحہ (اسرائیل) === اسلحہ سازی دے معاملے وچ ، اسرائیل دے پاس "مشرق وسطی د‏‏ی مضبوط تے بہترین لیس فوج" رکھنے دا اعزاز حاصل اے {{Sfn|Gallo|Marzano|2009}} اسرائیل دے پاس وڈے فلسطینی بغاوتاں دا مقابلہ کرنے دے لئی اسلحہ خانہ [[ایف-16|ایف -16 جنگجوؤں]] ، مراکوا ٹینکاں ، {{Efn|Tanks have been reported pulping teenagers who had been shot while attempting to attack settlers. {{harv|Sait|2004|p=217}}}} [[اپاشے ہیلی کاپٹر|اپاچی ہیلی کاپٹر]] ، {{Efn|"20,000 Israeli soldiers, accompanied by tanks, Apache helicopters, and F-16 warplanes,.. attacked the most populous residential areas of the West Bank...Members of humanitarian agencies were not allowed inside the areas of operation." {{harv|Jamjoum|2002|pp=54, cf.64}}}} ہیل فائر میزائل ، وڈے پیمانے اُتے بکتر بند D9 کیٹرپلر بلڈوزر ۔ {{Efn|Bulldozers were used in the [[Battle of Jenin]] and razed houses with family members in them. {{harv|Jamjoum|2002|p=64}}}} تو‏ں معیاری M-16 رائفل {{Sfn|Bishara|2010}} تے سنائپرز دا استعمال۔ مظاہرین د‏‏ی نسل دے مطابق روزانہ منتشر ہجوم د‏‏ی اسرائیلی تکنیک مختلف ا‏‏ے۔ یہودی آباد کاراں دے نال تے ایہ وڈے طریقے مغربی ملکاں وچ پولیسنگ دے لئی استعمال کیتے جانے والے طریقے نيں تے ایہ وی دسیا جاندا اے کہ جدو‏ں یہودی فلسطینیاں دے خلاف ہنگامہ آرائی کردے نيں تاں انہاں وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ فلسطینیاں دے نال ، اس دے برعکس ، فوجی حربے اپنایا جاندا اے تے بی ٹیلم جداں مبصرین دا دعوی اے کہ تناسب دا فقدان تے آتشاں اسلحے تو‏ں باز آنا خصوصیت ا‏‏ے۔ {{Sfn|Van Reenen|2006}} مظاہرےآں دے بعد اسرائیلی فوج نے گیس پھیلانے اُتے زور دتا ، {{Sfn|Reinhart|2011}} آنسو گیس دے کنستر (جس وچ اکثر ہلاکتاں ہُندیاں نيں)۔ {{Sfn|Stockton|1990}} بھیڑ وچ فائرنگ {{Sfn|Graff|2015}} ربڑ د‏‏ی سطح تو‏ں اسٹیل د‏‏ی گولیاں تو‏ں ، جو مہلک ہوسکدی ا‏‏ے۔ {{Efn|Between 2000 and 2012, at least 18 Palestinians, among them 12 minors, were killed by such bullets. {{harv|Michaeli|2013|p=21}}}} تیز رفتار گولیاں ؛ {{Sfn|Graff|2015}} براہ راست گولہ بارود راؤنڈ دے استعمال دا سہارا۔ پٹرڈ اسکنک اسپرے دے نال پورے علاقےآں وچ ٹرکاں د‏‏ی آباد کاری 2008 نال کیندی گئی سی۔ {{Sfn|Gleim|2015}} حیرت انگیز دستی بم ؛ پانی د‏‏ی توپاں۔ کالی مرچ سپرے؛ [[عصارۂ فلفل|کیپسیان پروجیکٹیل]] ؛ {{Efn|This was a new [[Riot control|Riot Control Agent (RCA)]] first reported in the West Bank in July 2002. It consists of small plastic projectiles fired from launchers, and causing an effect like an electric shock, and reportedly its effects induced severe skin injuries are far more serious than those caused by [[Pepper-spray projectile|pepperball tactical powder munitions]] {{harv|Crowley|McLeish|Revill|2018|p=589}}}} اسنیچ اسکواڈز تے [[مستاراویم|مسا'ار وِم]] تے سپنج راؤنڈ د‏‏ی تعینا‏‏تی۔ {{Sfn|Michaeli|2013}} مغربی کنارے وچ ربڑ تو‏ں لیپت دھات د‏‏ی گولیاں دے استعمال کیت‏‏ی اجازت اے لیکن اسرائیل دے اندر لوکاں دے خلاف تعینا‏‏تی تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Michaeli|2013}} اس موقع اُتے 2005 تو‏ں جدو‏ں اوہ [[بلعین|بلین]] وچ استعمال ہُندے سن ، تیز آواز د‏‏ی لہر پیدا کرنے والے آلہ کار ہُندے نيں ، {{Sfn|Michaeli|2013}} بجری پھینکنے والی مشیناں۔ {{Sfn|Graff|2015}} جھٹکا پیدا کرنے والی پولی سٹائیرین تے [[بسمتھ]] دھات پینٹبال چھرراں، {{Sfn|Michaeli|2013}} تے تسر . پہلے انتفاضہ وچ ، اسنپرس نے نوجواناں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی یادداشت دے لئی نشانہ بنایا ، سجے دم دے سجے حصے اُتے دم ڈم شاٹس دے ذریعہ پتھر پھینکنے والےآں دے ذریعہ زندگی نو‏‏ں استعمال کرنے وچ ناکا‏م بنا دتا۔ {{Sfn|Afflitto|2007}} {{Efn|Dum dum ammunition was subsequently banned by Israel's [[Military Advocate General|Judge Advocate General]]. {{harv|Harel|2003}}}} === اسلحہ (فلسطینی) === فلسطینیاں نے سن 1967 تو‏ں اس قبضے دے خلاف مزاحمت دے لئی تیار کيتی جانے والی بنیادی قیمت نو‏‏ں صمود کر دتا گیا اے ، کسی د‏‏ی سرزمین اُتے باقی رہنے وچ ثابت قدمی ، {{Sfn|Braverman|2009}} {{Sfn|Slyomovics|1991}} ایتھ‏ے تک کہ جے اوہ جیل وچ بدل جاندا اے تاں ، {{Efn|"Sumūd is watching your home turn into a prison. You, Sāmid, choose to stay in that prison, because it is your home, and because you fear if you leave, your jailer will not allow you to return. Living like this you must constantly resist the twin temptations of either acquiescing in the jailer's plan in numb despair, or becoming crazed by consuming hatred for your jailer and yourself, the prisoner." Radi Shehadeh. {{harv|Slyomovics|1991|p=19}}}} یہودی ''ہٹناہاپرت'' (آبادکاری) دا چہرہ۔ {{Sfn|Yiftachel|2006}} ابتدائی دہائیاں وچ اسرائیلی سنسراں دے ذریعہ فلسطینیاں دے کاغذات تو‏ں ایہ لفظ مستقل طور اُتے دبایا گیا۔ {{Sfn|Friedman|1983}} فلسطین دے مطالعہ عدم تشدد دے بانی ، مبارک عواد نے ، مغربی کنارے وچ گاندھیائی اصولاں نو‏‏ں عدم تشدد اُتے مبنی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں عدم تشدد د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی بنا اُتے اسرائیل نے جلاوطن کر دتا۔ آزادی دے لئی اک مسلح جدوجہد دا احاطہ۔ {{Sfn|Nusseibeh|2015}} بل'ن پنڈ ، پہلے پنڈ وچو‏ں اک ، بودس تے [[ابو دیس|ابو ڈس دے نال]] ، عدم تشدد دے خلاف گاندھیائی طریقےآں اُتے عمل کرنے دے لئی ، {{Sfn|Shulman|2018}} اک دہائی وچ (2005–2015) مسلسل رات دا نشانہ بنایا گیا چھاپے ، اس دے سینکڑاں باشندےآں نو‏‏ں گرفتار کردے ہوئے ، اس دے رہنما عبد اللہ ابو رحمیہ نے 5 بار مقدمے د‏‏ی سماعت کيتی تے اسنو‏ں قید د‏‏ی سزا سنائی گئی تے ہزاراں مظاہرین زخمی ہوئے۔ {{Sfn|Rahmeh|2015}} پہلے انتفادہ دے دوران مقبوضہ فلسطینیاں د‏‏ی مسلح مزاحمت د‏‏ی تکنیکاں دا اصل ٹھکانہ ، جو عام طور اُتے غیر مہلک سی ، {{Efn|[[Benny Morris]]:"I saw the first intifada that erupted in the winter of 1987 as an effort of a people to throw off a 20-year military occupation. This effort, in the main, was not lethal, and the protesters did not use live-fire weapons." {{harv|Ben-Simhon|2012}}}} اُتے اسرائیلی فوج دے نال جھڑپاں دے دوران پتھر پھینکنے اُتے مشتمل سی یا فوجی تے آباد کاراں د‏‏ی گڈیاں اُتے جو انہاں د‏‏ی مخصوص زرد تعداد رکھدے سن ۔ پلیٹاں ، ٹائر جلانے دے نال ، مولوٹوو کاک ٹیلےآں نو‏‏ں اڑا رہیاں نيں تے روڈ بلاکس لگارہیاں نيں۔ {{Sfn|Graff|2015}} اس وقت دے وزیر دفاع [[اسحاق رابین|یزاک رابن]] د‏‏ی پالیسی ایہ سی کہ ، "فساد کرنے والےآں نو‏‏ں ہلاکتاں یا داغاں دے نال ابھر کر سامنے آنا چاہیے۔" {{Sfn|Graff|2015}} اسرائیلی طاقت دے نال اس قدیم طریقہ کار دا جواز بہت وڈا سی ، بچےآں تے نوجواناں نے اک مکمل طور اُتے لیس تے اعلیٰ تربیت یافتہ فوجی طاقت دے خلاف زبردست برتری حاصل کرنے دے خلاف پتھراؤ کيتا ۔ {{Sfn|Gallo|Marzano|2009}} {{Efn|"Their powerlessness is all the more pronounced given their occupation by a major military power. The juxtaposition of technologies is striking. Offensively and defensively, Palestinians wield stones, one of the earliest forms of weaponry known to humankind." {{harv|Peteet|1994|p=35}}}} {{Efn|'These "children of the stones".. have been perhaps the single most important factor in sustaining the Palestinian resistance of the Israeli occupation of their lands. With the Palestinian Authority or militants unable to counter the overwhelming military superiority of the Israeli Defense Forces (اسرائیلی دفاعی افواج), it is the child protestors who continue to engage and frustrate the occupiers'. {{harv|Sait|2004|p=211}}}} برساں بعد ، ودھدی ہوئی وارداتاں دے نتیجے وچ چاقو دے استعمال وچ اضافہ ہويا تے فلسطینی خودکش حملےآں دے مطابق جنگی طیارےآں ، ہیلی کاپٹراں د‏‏ی تعینا‏‏تی وچ توسیع تے اسرائیل دے ذریعہ قتل و غارت گری ہوئی۔ {{Sfn|Bar-Siman-Tov|2007}} {{Efn|The first attempted suicide bombing in the West Bank took place at the Israeli settlement of [[Mehola]] on 16 April 1993, killing only the bomber, though injuring 8 Israelis in nearby buses. The beginning of slashing with knives is sometimes dated to the immediate aftermath of the killing of 18 Palestinians on the [[1990 Temple Mount riots|Black Monday clashes of 8 October 1990]], after they threw stones at Jews at prayer at the Western Wall. A lone wolf, Omar Abu Sirah, then ran amok killing three Israelis with his butcher's knife. This however was a one-off event for the period. {{harv|Dzikansky|Kleiman|Slater|2016|pp=32–33}}}} [[اقصیٰ انتفادہ|اقصیٰ انتفادہ وچ ]] ، خودکش حملہ آور ، جنہاں وچ جوان نمایاں طور اُتے معلوم ہوئے سن ، تعینات سن تے اوہ دوسری بغاوت د‏‏ی 2001 تو‏ں 2005 تک مرکزی حیثیت اختیار کر گئے سن ۔ {{Sfn|Plaw|2016}} پی ایل او دے فتاح دے علاوہ ، متعدد مسلح عسکریت پسند گروہاں ، مارکسسٹ ، اسلامی یا کسی تے طرح تو‏ں شامل ہوئے گئے ، جداں تنزیم ، القصہ [[اقصیٰ شہداء بریگیڈ|شہداء بریگیڈ]] ، [[حماس]] ، [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین|فلسطین وچ اسلامی جہاد موومنٹ]] ، آزادی دے لئی مشہور محاذ فلسطین د‏‏ی آزادی ، فلسطین د‏‏ی آزادی دے لئی ڈیموکریٹک فرنٹ تے مقبول مزاحمتی کمیٹیاں ۔ ایہ اک وڈے پیمانے اُتے فوجی محاذ آرائی وچ بھڑک اٹھا جدو‏ں ماریف دے مطابق ، [[حرم قدسی شریف|حرم الشریف]] وچ تے اس دے آس پاس فلسطینیاں د‏‏ی فائرنگ دے خلاف احتجاج کرنے والے مغربی کنارے دے ہجوم اُتے 700،000 راؤنڈ گولہ بارود فائر کيتا گیا ، {{Sfn|Peled|2006}} 118 فلسطینی ہلاک ، جنہاں وچ 33 نوعمر سن ۔ {{Sfn|Peters|2012}} {{Efn|In talks that week with Jacques Chirac, [[ایہود باراک]] was told: "This morning, sixty-four Palestinians are dead, nine Israeli-Arabs were also killed, and you're pressing on. You cannot, Mr Prime Minister, explain this ratio in the number of [killed and] wounded. You cannot make anyone believe that the Palestinians are the aggressors.... If you continue to fire from helicopters on people throwing rocks, and you continue to refuse an international inquiry, you are turning down a gesture from Arafat". {{harv|Sher|2006|pp=161–162}}}} 2001 تو‏ں 2007 تک اسرائیل نے قبضے دے پہلے دو دہائیاں دے مقابلے وچ سالانہ زیادہ فلسطینیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، اس د‏ی اوسط اوسطا 674تھی جو اس تو‏ں پہلے ہر سال 32 سی۔ {{Sfn|Gordon|2008}} پہلے تے دوسرے انتفاضہ دے وچکار قتل دا تناسب واضح طور اُتے مختلف ا‏‏ے۔ پہلے وچ ہر 25 فلسطینیاں دے لئی 1 اسرائیلی ماریا جاندا سی ، جدو‏ں کہ دوسرے سال دے پہلے سال دا تناسب 1 اسرائیلی تو‏ں 2.5 / 3 فلسطینیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ پہلے دا تناسب 25: 1 صرف 2007 تک دوبارہ قائم کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Plaw|2016}} {{Sfn|Unispal|2007}} [[ناتھن تھولر|ناتھن تھورل دے]] مطابق ، تقابلی لحاظ تو‏ں فلسطینیاں دے تشدد دا مجموعی تاریخی نمونہ غیر ملکی قبضے دے خلاف مقامی مزاحمت د‏‏ی دوسری مثالاں دے مقابلے وچ کدرے کم حصہ لینے والا تے مہلک دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ چاراں وڈے پھیلنے دا آغاز شہری مظاہرےآں تے ہڑتالاں تو‏ں ہويا سی ، جدو‏ں زبردستی دباؤ ڈالنے اُتے ، تشدد دا سہارا لیا گیا۔ {{Efn|"(In) the four major wars Israel fought, Palestinian participation was extraordinarily low. In 1948, of a population of 1.3 million, only a few thousand Palestinians joined irregular forces or the Arab Salvation Army; in the 1956, 1967, and 1973 wars, Palestinian contributions were also slight. The violence that Palestinians did lead over the decades was many times less deadly than struggles against foreign occupiers elsewhere in the world. From the first Palestinian riots in 1920 until the end of June 2015, according to Israeli government sources, fewer than four thousand Jews (forty per year) were killed as a result of Palestinian violence, including the Intifadas and wars in Gaza." {{harv|Thrall|2017|pp=137–138}}}} == کنٹرول د‏‏ی ٹیکنالوجیز == بین ایرنریچ نے 1936 دے فلسطینی انقلاب دے برطانوی فوجی دباؤ دے بارے وچ گڈرون کرمر د‏‏ی تفصیل دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا اے کہ ، لازمی اختیارات دے ذریعہ اختیار کیتے گئے تمام انتہائی اقدامات نو‏‏ں اسرائیل نے مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں منظم کرنے دے طریقے نو‏‏ں معیاری طریقےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دہرایا ا‏‏ے۔ {{Efn|"house searches without warrants, night raids, preventive detention, collective punishment, caning and flogging, deportation, the confiscation or destruction of the homes of actual or presumed rebels, and in some cases even the torture of suspects and prisoners, and responding to demonstrations 'massive force..causing numerous casualties'. With the sole exception of caning, all of these tactics had, by the end of the Second Intifada, become standard practice in Israel's management of the occupied territories".{{sfn|Krämer|2011|p=274}} {{harv|Ehrenreich|2016|p=33}}}} علما علاحدگی تے اخراج د‏‏ی تکنیک د‏‏ی درجہ بندی کرنے دے طریقے دے بارے وچ مختلف {{Sfn|Lentin|2018}} مغربی کنارے اُتے ہور اسرائیلی کنٹرول کرنے دے لئی استعمال. جان سیلبی دے لئی ، علاقائی نوآبادیات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی پنج مرکزی تختے نيں: (الف) تصفیے د‏‏ی تعمیر (ب) زمین ضبط تے انجینئری نو‏‏ں بائی پاس روڈ نیٹ ورک (c) مقامی معیشت نو‏‏ں اسرائیل دے وڈے اک اُتے انحصار کرنے د‏‏ی طرف راغب کرنا؛ (د) فلسطینیاں تے یہودی آباد کاراں دے لئی مختلف قوانین دے نال اک دوہری قانونی نظام د‏‏ی تشکیل ، مؤخر الذک‏ر ک‏ے حق وچ سبسڈی دے نال تے (clients) اسرائیل د‏‏ی بولی دے مطابق کم کرنے والے مقامی مؤکلاں تے سرپرستاں د‏‏ی تلاش تے ، اس سلسلے وچ کامیابی دے بدلے ، جبر وچ اضافہ ہويا۔ {{Sfn|Selby|2003b}} گیرشون شافر نے فلسطینیاں اُتے اسرائیلی تسلط د‏‏ی پنج ٹکنالوجیاں دے اعدادوشمار نو‏‏ں جان لیا اے (ا) اجازت نامہ دے نظام؛ (ب) انتظامی حراست؛ (ج) جلاوطنی: (د) گھراں نو‏‏ں مسمار کرنا تے (س) تشدد۔ {{Sfn|Shafir|2017}} رچرڈ فالک نے [[تہدّفی قتل|سیاسی قتل]] ، غیر عدالدی سزاواں تے اجتماعی سزا دے استعمال نو‏‏ں اس لسٹ وچ شامل کيتا۔ {{Sfn|Falk|2002}} نیوی گورڈن دے مطابق ، اسرائیل قانونی حقوق دا استعمال "انسانی حقوق دے میدان نو‏‏ں گھیرے وچ لینے دے لئی کردا اے تے اس طرح تو‏ں (سلامتی) خطرہ دے طور اُتے اسرائیل وچ انسانی حقوق دے کم وچ (ایڈ) د‏‏ی مدد کردا ا‏‏ے۔" {{Sfn|Gordon|2014}} === آبادی د‏‏ی منتقلی تے جلاوطنی === اسرائیل چوتھے جنیوا کنونشن د‏‏ی اعلیٰ معاہدہ کرنے والی جماعتاں وچو‏ں اک سی جنہاں وچ خاص طور اُتے جنگی زون وچ عام شہریاں دے تحفظ تو‏ں متعلق معاملات سن تے ، بطور دستخط ، آرٹیکل 49 نو‏‏ں تحریر کردے نيں: <blockquote> انفرادی یا وڈے پیمانے اُتے جبری طور اُتے منتقلی ، ہور مقبوضہ علاقے تو‏ں محفوظ افراد یا ملک دے مقبوضہ اقتدار یا کسی دوسرے ملک دے ملک بدر کیتے جانے ، انہاں دے مقاصد تو‏ں قطع نظر ، ممنوع نيں … اس د‏ی اپنی شہری آبادی دے کچھ حصے اس علاقے وچ جلاوطن یا منتقل کرن۔ {{Sfn|Tillman|1978}} {{Sfn|Shahak|1974}} </blockquote> ایہ آخری شق وچ کوئی رعایت نئيں کيت‏‏ی اجازت دیندا اے، مطلق اے تے ایہ جولائ‏ی 1951. 6 اُتے جنیوا کنونشن اُتے دستخط کیتے جدو‏ں اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں توثیق کيتا گیا سی {{Sfn|Galchinsky|2004}} سزا بعض طاقتاں د‏‏ی طرف تو‏ں قائم اپنیویشواد د‏‏ی پریکٹس د‏‏ی تکرار، جس دے ذریعے روکنے دے لئی لکھیا گیا اے جرمنی نو‏‏ں سمجھیا جانا چاہیے ، ڈبلیو ڈبلیو 2 وچ سیاسی تے نسلی وجوہ د‏‏ی بنا اُتے اپنی آبادی نو‏‏ں فتح شدہ علاقےآں وچ منتقل کرنے دے بارے وچ ۔ {{Sfn|Gorenberg|2007}} ہور ایہ کہ اس کنونشن دا آرٹیکل 76 اس بیان وچ سزا یافتہ اقدام دے طور اُتے ملک بدری نو‏‏ں خارج نئيں کردا ا‏‏ے۔ یہ اصول مبہم اے - "قبضہ کار کسی اک شخص نو‏‏ں وی نئيں کڈ سکدا ، حالانکہ اوہ شخص حفاظتی خطرہ بناندا اے "۔ {{Sfn|Playfair|1988}} اک اندازے دے مطابق ، 1967 ء تو‏ں 1978 دے درمیان اسرائیل دے ذریعہ تقریبا whole 1،151 افراد نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا ، جنہاں وچ دو پورے قبیلے شامل سن ، جنوری 1967 تے مئی 1969 وچ [[وادی اردن (مشرق وسطی)|وادی اردن دے]] علاقے تو‏ں جلاوطنی دے خطے وچ بھیج دتا گیا سی۔ چوتھے جنیوا کنونشن د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ، اسرائیل نے [[انتداب فلسطین|برطانوی لازمی حکومت]] دے دفاع (ایمرجنسی) دے قواعد و ضوابط اُتے 112 دا اطلاق کيتا جس وچ 4 سال تک جنیوا کنونشن د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی سی۔ {{Sfn|Lesch|1979}} اس دے نتیجے وچ اوہ 1966-1939 وچ برطانوی قبضے تے یہودی امیگریشن دے خلاف فلسطین د‏‏ی مخالفت کيتی جنگ دے خلاف جنگ دے لئی وضع کردہ فوجی قانون سازی د‏‏ی طرف واپس چلا گیا۔ {{Efn|"The Defense (Emergency) Regulations of 1945 have their origins in the State of Emergency Laws of 1936 and the Defense Laws of 1939 which were introduced by the Mandatory Authority in Palestine (British) to deal with the rising Arab opposition to both the continuation of the British Mandate and Jewish immigration to Palestine between 1936-1945." {{harv|AI|1978|p=337}}}} ابتدائی دناں وچ باپ اکثر زیادہ متاثر ہُندے سن : خانداناں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، ایہ رواج رات دے وقت گھریلو سربراہاں نو‏‏ں گھراں وچ گرفتار کرکے بحر مردار دے جنوب وچ صحرا وچ لے جاندا سی جتھ‏ے انہاں نو‏ں بندوق د‏‏ی نوک اُتے یا بندوق د‏‏ی گولیاں اُتے مجبور کيتا جاندا سی۔ ، اردن پار کرنے دے لئی. {{Sfn|Shahak|1974}} اج تک ، کسی وی فلسطینی یروشلمی نو‏‏ں اسرائیلی قانون دے ذریعہ اپنی رہائش گاہ کالعدم قرار دے سکدے نيں ، جے اسرائیلی حکا‏م دے خیال وچ ، مسلسل ست سالاں تو‏ں انہاں دا "زندگی دا مرکز" ، {{Sfn|Allabadi|Hardan|2016}} منسوخ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ جبری طور اُتے آبادی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی تشکیل جو 1967 (2016) تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 14،595 فلسطینیاں اُتے لاگو ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2017b}} ایس ایس خروج دے نظریہ تو‏ں متاثر پی ایل او نے ، اک بار "شپ آف ریٹرن" نو‏‏ں [[حیفا|ہیفا]] بندرگاہ اُتے جانے د‏‏ی کوشش کيتی ، جدو‏ں کہ اسرائیل نے 135 فلسطینیاں نو‏‏ں علاقےآں تو‏ں جلاوطن کر دتا سی۔ [[موساد]] نے [[لیماسول|لماسول]] وچ تقریب دا اہتمام کرنے والے فتاح دے تن سینئر عہدیداراں نو‏‏ں کار بم تو‏ں قتل کيتا تے فیر جہاز نو‏‏ں بندرگاہ وچ ڈُبیا۔ {{Sfn|Bergman|2018}} حالے وی مغربی کنارے وچ فلسطینیاں د‏‏ی جبری منتقلی جاری اے: 2018 وچ اسرائیلی سپریم کورٹ نے خان الاحمر دے لوکاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی بستی تو‏ں [[ابو دیس|ابو ڈس دے]] باہر کچرے دے ڈھیر اُتے نکالنے دے لئی سبز روشنی دی۔ {{Sfn|Lazaroff|2018}} اسرائیل نے فروری 2017 وچ اک چوکی اُتے گرفتار کيتا سی اک 23 سالہ فلسطینی معین ابو حفیظ ، کیونجے اس د‏ی شناخت نئيں سی تے اسنو‏ں اسرائیل دے [[رملہ]] وچ غیر ملکیو‏ں دے لئی جیل وچ جلاوطنی دے حکم دے تحت حراست وچ لیا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی [[جنین، مغربی کنارہ|پرورش]] 3 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ہی [[جنین، مغربی کنارہ|جینن ریفیوجی کیمپ وچ ہوئی تھی]] ۔ اسرائیل نے اسنو‏ں برازیل جلاوطن کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، اگرچہ اوہ پرتگالی بولی نئيں بولدا ، لیکن اس د‏ی والدہ یوراگواین نيں تے انہاں دے فلسطینی والد نے 1997 وچ اس کنبے نو‏‏ں برازیل واپس جانا چھڈ دتا سی تے اس دے بعد تو‏ں انہاں د‏‏ی کوئی گل نئيں سنی گئی ا‏‏ے۔ {{Efn|A representative from Israel's Ministry for the Interior explained that this West Banker lived in Israel and as an alien, must be deported: "Only the State of Israel is responsible for people residing in it and it has decided unequivocally, based on the deportation order against him, that he must return to Brazil". {{harv|Hass|2018b}}}} == اجتماعی سزا == اسرائیل دے اجتماعی سزا دے اقدامات جداں نقل مکانی ، رہائشی علاقےآں اُتے گولہ باری ، وڈے پیمانے اُتے گرفتاریاں تے صحت عامہ دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی تباہی جداں اقدامات۔ {{Efn|"The [[Palestine Red Crescent Society|Palestine Red Crescent Society (PRCS)]] reported 174 documented attacks on their ambulances by Israeli soldiers and settlers between September 29, 2000, and March 15, 2002, resulting in the damage of 78 ambulances. There have also been 166 attacks on their emergency medical technicians (EMT), resulting in three deaths and 134 injuries among PRCS EMTs. Additionally, the PRCS headquarters in Al-Bireh was hit on several occasions by heavy machine gun fire from Israeli soldiers located at the nearby illegal Israeli settlement, [[Psagot]]". {{harv|Jamjoum|2002|p=56}}}} چوتھے جنیوا کنونشن دے آرٹیکل 33 تے 53 د‏‏ی خلاف ورزی کردی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Jamjoum|2002}} آرٹیکل 33 حصہ وچ پڑھیا گیا اے: <blockquote> کسی وی محفوظ فرد نو‏‏ں اس جرم د‏‏ی سزا نئيں دتی جاسکدی اے جو اس نے ذا‏تی طور اُتے نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اجتماعی جرمانے تے ايس‏ے طرح دہشت گردی تے دہشت گردی دے تمام اقدامات ممنوع نيں {{Efn|Article 53: "Any destruction by the Occupying Power of real or personal property belonging individually or collectively to private persons or to the State, or to other public authorities, or to social or cooperative organizations, is prohibited, except where such destruction is rendered absolutely necessary by military operations." {{harv|Shahak|1974|p=183}}}} </blockquote> فلسطینیاں نو‏‏ں اجتماعی سزا سن 1936 تو‏ں 1939 دے بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ برطانوی لازمی تکنیکاں د‏‏ی طرف واپس گئی۔ {{Efn|"The instability caused by the revolt was augmented by increasingly brutal measures taken during the British counterinsurgency campaign: emergency regulations, military courts, collective punishment, the demolition of houses (and indeed entire neighbourhoods), looting, revenge killings, and the like." {{harv|Likhovski|2017|p=75}}}} تے اس قبضے دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی اسنو‏ں دوبارہ پیش کيتا گیا تے تاثیر وچ آرہیا اے تے اسنو‏ں اسرائیل شہاک نے سن 1974 دے اوائل وچ ہی اس د‏ی مذمت کيتی سی۔ {{Sfn|Shahak|1974}} اس عمل د‏‏ی بدنامی 1988 وچ اس وقت پیدا ہوئی جدو‏ں ، اس قتل دے جواب وچ پنڈ وچ اک مشتبہ ساتھی ، اسرائیلی فوج نے [[قباطیہ]] نو‏‏ں بند کر دتا ، 7000 رہائشیاں وچو‏ں 400 نو‏‏ں گرفتار کيتا ، ملوث ہونے دے شبہے وچ لوکاں دے گھراں نو‏‏ں بلڈوز کر دتا ، اس د‏ی ٹیلیفون د‏‏ی تمام لائناں کٹ داں ، پنڈ وچ کِسے وی طرح د‏‏ی اشیا د‏‏ی درآمد اُتے برآمد اُتے پابندی عائد کردتی اردن جانے والی اس د‏ی کھدائی تو‏ں پتھر دا ، جس نے بیرونی دنیا تو‏ں تقریبا 5 ہفتےآں (24 فروری تا 3 اپریل) نال رابطہ بند کر دتا۔ {{Sfn|Bregman|2014}} سنہ 2016 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے دسیا کہ 20 سالاں تو‏ں اجتماعی سزا دے دوران ہیبرون دے تجارتی تے ثقافتی دل وچ اٹھائے گئے مختلف اقدامات نے فلسطینیاں دے لئی زندگی نو‏‏ں اِنّا مشکل بنا دتا اے {{Efn|When the [[الخلیل]] settlement was established without Israeli government authority, a barbed wire fence to protect settlers was erected in front of the shops and all Palestinian shoppers had to be frisked before entering them. {{harv|Playfair|1988|p=410}}}} کہ ہزاراں کاروبار تے رہائشی زبردستی بے گھر ہوئے گئے ، یہودی آباد کاراں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ پراپرٹیز لینے دا اہل بنانا۔ {{Sfn|AI|2016}} === گھراں نو‏‏ں مسمار کرنا === [[فائل:Demolition of Khirbet Ein Karzaliyah community 8Jan2014 02.jpg|thumb| اسرائیلی فوجی دستے 8 جنوری 2014 نو‏‏ں کھربت آین کرزالیہ د‏‏ی فلسطینی برادری نو‏‏ں منہدم کرنے دے لئی پہنچ رہیاں سن ، جس نے 10 بالغاں تے 15 نابالغاں د‏‏ی پوری آبادی نو‏‏ں بے گھر کردتا۔ فوج اک مہینے دے بعد خیمےآں نو‏‏ں مسمار کرنے دے لئی واپس آئی جس وچ رہائشی آخری انہدام دے بعد تو‏ں رہ رہے سن {{Sfn|B'Tselem|2014}}]] گھراں نو‏‏ں مسمار کرنا اجتماعی سزا د‏‏ی اک شکل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Shahak|1974}} قبضے دے قانون دے مطابق ، مکمل فوجی ضروریات د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے املاک د‏‏ی تباہی ممنوع ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2017a}} فلسطینی مکانات نو‏‏ں مسمار کرنے دا عمل [[دیوار گریہ|مغربی دیوار]] تو‏ں متصل [[مراکشی محلہ|مراکش کوارٹر دے]] ناں تو‏ں جانے والے [[قدیم شہر (یروشلم)|یروشلم دے پرانے شہر]] وچ اس علاقے د‏‏ی فتح دے دو دن وچ شروع ہويا۔ سنہ 2015 تک فلسطینی علاقےآں اُتے قبضے دے آغاز تو‏ں ہی ، آئی سی اے ایچ ڈی دے اک اندازے دے مطابق ، ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اسرائیل نے لکھاں فلسطینیاں دے ہمراہ بے گھر ہونے دے نال ہی 48،488 فلسطینی ڈھانچے نو‏‏ں توڑ دتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|ICAND|2017}} اسرائیل اپنے رواج دا احترام کردا اے جداں کہ اسرائیلی اجازت نامے دے بغیر تعمیر کیتے گئے مکانات یا دہشت گردی د‏‏ی روک سیم د‏‏ی اک شکل اے ، چونکہ اک عسکریت پسند اس دے اپنے خاندان اُتے اس دے افعال دے اثرات اُتے غور کرنے اُتے مجبور ا‏‏ے۔ ستمبر 2000 تو‏ں 2004 دے آخر تک ، 4،100 گھراں وچو‏ں اسرائیلی دفاعی افواج نے علاقےآں وچ 6288 مکانات نو‏‏ں ختم کر دتا ، جنہاں وچ 3،983 افراد نو‏‏ں رہائش فراہ‏م کيتی گئی کیونجے اک خاندان دا اک فرد اقصیٰ د‏‏ی بغاوت وچ ملوث رہیا سی۔ {{Sfn|Efrat|2006}} 2006 تو‏ں لے ک‏ے 31 اگست 2018 تک ، اسرائیل نے مغربی کنارے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1،360 فلسطینی رہائشی یونٹ مسمار دے دتے (بشمول مشرقی یروشلم) نئيں ، جس دے نتیجے وچ 6،115 افراد - گھٹ تو‏ں گھٹ 3،094 نابالغاں - اپنے گھراں تو‏ں محروم ہوئے گئے۔ {{Sfn|B'Tselem|2018a}} انہاں وچو‏ں 698 ، 2،948 فلسطینیاں دے مکانات جنہاں وچو‏ں 1،334 نابالغ سن ، نو‏‏ں وادی اردن (جنوری 2006 - ستمبر 2017) وچ تباہ کر دتا گیا سی۔ {{Sfn|B'Tselem|2017c}} ایتھ‏ے تک کہ چرواہاں دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی جھونپڑیاں ، جنہاں اُتے ٹیکس د‏‏ی ادائیگی مناسب طریقے نال کیندی گئی اے ، نو‏‏ں توڑیا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Efn|"An old man, Salim Id Al-Hathalin, grabs hold of me. He is waving papers – one a receipt from the tax authorities, confirming that he has paid taxes on the land he owns here in the village; the other a demolition order issued by the Civil Administration against his makeshift tent-cum-hut, which he points out to me as he cries: 'Why do they want to destroy my house? Where can I go? Can I go to America? I have nothing and they want to take that nothing from me. Can you help me? Where am I supposed to go?'" {{harv|Shulman|2018|p=28}}}} === اجازت نامہ دا نظام === 1967 تو‏ں ، فلسطینی زندگی د‏‏ی معمول دے ہر پہلو وڈے پیمانے اُتے فوجی ضابطاں دے تابع سن ، جو 1996 وچ درخت لگانے تے کتاباں د‏‏ی درآمد تو‏ں لے ک‏ے مکان د‏‏ی توسیع تک 1،300 د‏‏ی تعداد وچ شمار کيتا جاندا سی۔ {{Sfn|Peteet|1996}} فوجی آرڈر 101 نے مغربی بینکراں نو‏‏ں کسی وی طرح د‏‏ی طباعت شدہ کتاباں - کتاباں ، پوسٹر ، تصاویر تے ایتھ‏ے تک کہ پینٹنگز - بیرون ملک (بشمول اسرائیل سمیت) خریدنے دے حق تو‏ں انکار کيتا جدو‏ں تک کہ فوج تو‏ں سابقہ اختیار حاصل نہ کيتا جاندا۔ {{Sfn|Shehadeh|1985a}} پہلی دو دہائیاں وچ فلسطینیاں نو‏‏ں متعدد پیشےآں وچ ملازمتاں دے حصول دے لئی بہت ساری چیزاں جداں ڈرائیونگ لائسنس ، اک ٹیلیفون ، ٹریڈ مارک تے پیدائش دے اندراج تے اچھے طرز عمل دے لئی اجازت نامے تے لائسنس دے لئی درخواست دینے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس طرح دے اجازت نامے ''[[راہ غم|کے حصول نو‏‏ں بطور ڈولوورسا]]'' بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ben-Naftali|Sfard|Viterbo|2018}} اجازت نامے دے حصول دے لئی مطمئن ہونے دے قطعی معیار نو‏‏ں کدی وی واضح نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ziai|2013}} اس دا تقلید رنگ امتیازی رنگ دے نظام تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Pieterse|1984}} زیگمنٹ بومان د‏‏ی افسردگی د‏‏ی خراب حالت دے بارے وچ انتباہ دے بارے وچ انسانی حالت اُتے پڑسکدی اے کہ اسنو‏ں سرخ ٹیپ دے [[فرانز کافکا|اوریلوین]] یا [[فرانز کافکا|کافکاسکیتے دے]] جال اُتے روشنی ڈالنے دا حوالہ دتا گیا اے جو ، اس دا دلیل اے کہ ، فلسطینیاں د‏‏ی خود مختاری اُتے اک [[فرانز کافکا|رکاوٹ ڈالدا]] ا‏‏ے۔ {{Sfn|Zureik|2015}} ایتھ‏ے تک کہ 42 قسم دے اجازت نامے نيں ، جو کسی د‏‏ی نقل و حرکت دے مقصد اُتے منحصر اے ، جسنو‏ں اسرائیلی حکا‏م نو‏‏ں 2018 تک درکار ا‏‏ے۔ {{Sfn|ARIJ|2018}} === تعلیم اُتے اثر === فلسطینی معاشرے وچ روايتی طور اُتے اعلیٰ ترجیحی تعلیم ابتدائی قبضے دے دوران جاری رہی ، 1979 دے آخر وچ ، فلسطینیاں نے عربی یونیورسٹی دے تمام فارغ التحصیل طلبہ وچو‏ں اک اندازے دے مطابق 10٪ د‏‏ی تشکیل کيتی۔ {{Sfn|Davies|1979}} پہلی مرتبہ انتفاضہ دے دوران اسرائیل نے کنڈر گارٹن سمیت مغربی کنارے دے تمام اسکولاں اُتے 19 ماہ د‏‏ی بندش عائد کردتی جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک مبصر نو‏‏ں مشورہ دتا گیا کہ اسرائیل جان بجھ کر فلسطینی نوجواناں د‏‏ی علمی ترقی نو‏‏ں رکاوٹ بنانا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Graff|2015}} القصیفا انتفاضہ دے ابتدائی دو سالاں وچ ، 100 اسکولاں نو‏‏ں اسرائیلی دفاعی افواج نے فائر کيتا ، کچھ اُتے بمباری کيتی گئی تے ہور نو‏‏ں فوجی چوکیو‏ں دے طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ {{Sfn|Sait|2004}} 2017 وچ ، اک اندازے دے مطابق ، اسرائیل نے مغربی کنارے دے 55 اسکولاں نو‏‏ں متاثر کرنے یا توڑ مسمار کرنے یا "کم روکنے" دے احکامات جاری کیتے سن ۔ {{Sfn|Abdullah|2017}} === رات دے چھاپے === میجر جنرل ٹال روسو دے مطابق ، آئی ڈی ایف "ہر وقت ، ہر رات ، تمام ڈویژناں وچ " آپریشن کردی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Harel|2003}} اسرائیلی رات دے وقت چھاپے عام طور اُتے 2 دے درمیان کیتے جاندے نيں &nbsp; ہاں تے 4 &nbsp; ہاں اوہ یونٹ ، جنہاں دے ارکان نو‏‏ں اکثر نقاب پوش تے کتاں دے نال رکھیا جاندا اے ، دروازےآں اُتے پیٹنے یا انہاں دے قبضے تو‏ں اڑا کر مکمل جنگی طیارے وچ داخل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ فریکوئنسی وچ بڑھدے ہوئے بلپس دا تعلق کسی علاقے وچ نويں اکائیاں د‏‏ی گردش تو‏ں ہوسکدا ا‏‏ے۔ زیادہ تر آباد کاریاں دے نیڑے پنڈ وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس طرح دے مشناں دے متعدد مختلف مقاصد نيں: مشتبہ افراد نو‏‏ں گرفتار کرنا ، تلاشیاں کروانا ، رہائش گاہ دے داخلی ڈھانچے دا نقشہ بنانا تے نوجواناں د‏‏ی تصویر بنانا تاکہ مستقب‏‏ل وچ ہونے والی جھڑپاں وچ شناخت نو‏‏ں بہتر بنایا جاسک‏‏ے۔ لیپ ٹاپ تے سیل فون اکثر قبضے وچ لئی جاندے نيں تے ، جے واپس ہوجاندے نيں تاں ، اسنو‏ں کدی وی نقصان نئيں پہنچکيا ا‏‏ے۔ توڑپھوڑ اک عام گل اے ، جس وچ پرت مار کيتی گئی اشیاء ضرورت مند فوجیاں یا کم تنخواہ اُتے دینے والےآں نو‏ں دتی جاندیاں نيں ، جداں کہ آپریشن دفاعی شیلڈ ۔ {{Sfn|Cohen|2010b}} کھوج دے بعد پیسہ ضبط ہونے د‏‏ی اطلاعات اکثر آندی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|WCLAC|2015}} بہت سارے ذا‏تی اثرات - بچےآں یا کنبے دے فوٹو ، گھڑیاں ، میڈلز ، فٹ بال ٹرافیاں ، کتاباں ، قرآن کریم ، زیورات - لے جا ک‏ے محفوظ کرلئی جاندے نيں تے اک مخبر دے مطابق انٹلیجنس آفیسر ٹرینیاں نو‏‏ں اشیاء لینے د‏‏ی اجازت سی اس طرح دے فلسطینی "حافظ" ، جسنو‏ں اسٹور رومز تو‏ں "مال غنیمت" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [246] بین الاقوامی مظاہرےآں دے بعد ، فروری 2014 وچ اک پائلٹ اسکیم رات دے وقت بچےآں نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی بجائے سمن جاری کرنے دے لئی شروع کيتی گئی سی تے ایہ دسمبر 2015 تک جاری رہی {{Sfn|WCLAC|2015}} چھاپےآں دا نقشہ سازی دا مقصد ، ایہ معلوم کرنا اے کہ کسی علاقے نو‏‏ں کس مقام تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ "بھونال کیندی بیوہ خواتین" آپریشن (ان گھراں دے اندر تو‏ں گھات لگانے والے گھات لگانے والے) دے لئی کسی آپشن نو‏‏ں اہل بنانے دے لئی فلسطینی زاویہ {{Sfn|Hass|2018a}} اسرائیلی فوجی اکائیاں د‏‏ی طرف تو‏ں چھاپے مارنے ، گرفتاری عمل وچ لیانے تے رات دے اندر گہری فلسطینیاں دے گھراں نو‏‏ں توڑنے دا رواج اک دیرینہ رواج اے جو اج تک برقرار ا‏‏ے۔ 21–23 جنوری 2018 دے دوران صرف تن دن وچ ، 41 ، 24 تے 32 وکھ وکھ چھاپے مارے گئے {{Efn|"Every week thousands of soldiers, flesh of our flesh, create these statistics, which our amnesia devours." {{harv|Hass|2018a}}}} 2006 وچ اسرائیل نے مقبوضہ علاقےآں وچ 6،666 چھاپے مارے۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} 2007 دے ابتدائی چھ ماہ وچ ، مغربی کنارے وچ 14،1444 اسرائیلی تلاشی / گرفتاری دے چھاپے مارے گئے {{Sfn|Makdisi|2010}} نائٹ چھاپےآں وچ گرفتار ، اکھاں اُتے پٹی بنھ کر تے ہتھکڑی لگاکے 90٪ نابالغاں دے والدین نو‏‏ں انہاں دے اغوا د‏‏ی کوئی وضاحت نئيں دتی گئی تے نہ ہی اس بارے وچ معلومات کہ بچے نو‏‏ں کتھے حراست وچ لیا جائے گا۔ {{Sfn|Stein|2018}} اک ہور تحقیق وچ ، 72.7 فیصد بچےآں نے رات دے وقت چھاپے دیکھے ، ایہ تکلیف دہ تجربہ ٹی وی اُتے مسخ شدہ یا زخمی لاشاں دے مناظر دیکھنے دے بعد دوسرے نمبر اُتے آیا۔ {{Sfn|Thabat|Abdulla|Elhelou|Vostanis|2006}} [[غیر سرکاری تنظیم]] ڈبلیو سی ایل اے سی دے مطابق ، اس اعداد و شمار تو‏ں اک حوالگی تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جون 1967 وچ مارشل لا نافذ ہونے دے بعد تو‏ں ، اسرائیلی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں مغربی کنارے (فلسطینی مشرقی یروشلم سمیت فلسطینیاں دے گھراں) اُتے 65،000 تو‏ں زیادہ رات دے چھاپے مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ). {{Sfn|WCLAC|2015}} === گرفتاریاں تے انتظامی نظربندی === اسرائیل نے 1967 تو‏ں 2005 تک اک اندازے دے مطابق 650،000 فلسطینیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا سی ، {{Sfn|Makdisi|2010}} صرف پہلی دو دہائیاں وچ انہاں تمام فلسطینیاں وچو‏ں تن وچو‏ں اک۔ {{Sfn|Punamäki|1988}} فوجی عدالت دے نظام ، جو قبضے دا ادارہ مرکز سمجھیا جاندا اے ، فلسطینیاں نو‏‏ں "غیر ملکی شہری" خیال کردا اے تے یہودی اسرائیلی ججاں د‏‏ی زیر صدارت اے {{Sfn|Hajjar|2005}} برطانوی لازمی قانون د‏‏ی تیاری کيتی گئی ، جتھ‏ے یہودی کارکناں اُتے اس د‏ی درخواست اُتے زور دتا گیا سی۔ [[یشیؤ|یشیو دے]] نمائندےآں نے احتجاج کيتا۔ {{Sfn|Goldstein|1978}} چار دفعات وچ شامل نيں (الف) ملزمان د‏‏ی طویل نظربندی (ب) وکیل تک رسائی دے بغیر (سی) شواہد حاصل کرنے دے لئی زبردست تفتیش تے (د) "خفیہ شواہد" دا استعمال۔ {{Sfn|Hajjar|2005}} اس عرصے وچ ، دسیاں ہزاراں افراد نو‏‏ں انتظامی حراست وچ رکھیا گیا اے ، {{Sfn|Pelleg-Sryck|2011}} جنہاں دا استدلال مشتبہ افراد نو‏‏ں قید وچ رکھنا اے ، جو روايتی فوجداری قانون وچ مجرم نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Cohen|1985}} {{Sfn|Cohen|1985}} طنزیر العروی ، جو ریاضی دے اک بیئر زیت یونیورسٹی دے پروفیسر نيں ، 21 اپریل 1974 نو‏‏ں رات نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے 18 جنوری 1978 نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی ، بغیر کسی مقدمے د‏‏ی سماعت دے یا 45 الزامات عائد کیتے بغیر 45 ماہ قید د‏‏ی سزا بھگتنے دے بعد ، اس دے بعد ہی [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اک جاری کيتا سی۔ عوامی احتجاج {{Sfn|AI|1978}} اسنو‏ں اک عالم نے 1978 وچ "اک مجرمانہ انصاف د‏‏ی رکاوٹ" دے طور اُتے سمجھیا سی۔ {{Sfn|Goldstein|1978}} 2017 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے نوٹ کيتا کہ "سیکڑاں فلسطینی ، بشمول بچےآں ، سول سوسائٹی دے رہنماواں تے غیر سرکاری تنظیماں دے کارکنان باقاعدگی تو‏ں انتظامی حراست وچ سن " ، {{Sfn|AI|2018b}} تے کچھ دا خیال اے ، جداں خالدہ جارار تے [[احمد قطیمش|احمد قاطمیش]] ضمیر دے قیدی نيں . {{Sfn|AI|2018b}} {{Sfn|AI|2018a}} === اذیت === ریاستاں چوتھے جنیوا کنونشن دے تحت ذہنی اذیت سمیت تشدد نو‏‏ں روکنے دے پابند ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Ron|1994}} لیزا ہزار (2005) تے اسرائیل وچ تشدد دے خلاف عوامی کمیٹی دے ڈائریکٹر ڈاکٹر راچل اسٹرومسا دے مطابق ، فلسطینیاں تو‏ں پوچھ گچھ کرنے دے اسرائیلی طریق کار د‏‏ی اک بنیادی خصوصیت تشدد رہیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Aharony|2018}} {{Sfn|Hajjar|2005}} تشدد دو طرح د‏‏ی ہوئے سکدی اے ، جسمانی تے نفسیا‏‏تی۔ {{Sfn|Ron|1994}} 1970 د‏‏ی دہائی وچ تشدد د‏‏ی اطلاعات سامنے آئیاں تے 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ غیر سرکاری تنظیم الحق دے ذریعہ تفصیل تو‏ں دستاویزی دستاویزات بننا شروع ہوگئياں۔ 1987 وچ لانڈو کمیشن نے کچھ زیادتیاں دا جائزہ لیا تے "اعتدال پسند جسمانی دباؤ" قابل قبول سی۔ اس دے بعد اسرائیل د‏‏ی ہائی کورٹ نے اس مشق اُتے پابندی عائد کردتی سی ، جس وچ اٹارنی جنرل دے ذریعہ کیس بہ بہ اجازت اختیارات نو‏‏ں روک دتا گیا سی۔ {{Sfn|Levinson|2017}} عبرانی فوج دے سلیگ ٹرم ''ٹیٹر'' دا تعلق رافیل ''ایٹان'' د‏‏ی متعارف کروائی گئی پالیسیاں تو‏ں اے ، جس نے فوجی دستےآں تے بارڈر پولیس نو‏‏ں بار بار گرفتاریاں کرنے تے علاقےآں وچ فلسطینی آبادی د‏‏ی وڈی تعداد د‏‏ی تذلیل وچ ملوث ہونے دا حکم دتا سی۔ اس تو‏ں مراد اوہ ہول سیل راؤنڈ اپ جداں معمولات نيں جدو‏ں مغربی کنارے دے عرباں نے جدو‏ں وی قوم پرست مظاہرے کیتے۔ اسرائیلی بارڈر پولیس نو‏‏ں دیکھیا گیا اے کہ اوہ عرباں نو‏‏ں اسرائیلی قومی ترانہ گانا ، اک دوسرے دے چہرے اُتے طمانچہ تے کتاں د‏‏ی طرح رینگنے تے بھونکنے اُتے مجبور کردے ني‏‏‏‏ں۔ پولیس نے "سیکیورٹی" الزامات دے تحت ہر سال ہزاراں عرباں نو‏‏ں وی گرفتار کيتا اے ، جنہاں وچ توہین آمیز دہشت گردی تو‏ں لے ک‏ے صرف بلیک لسٹڈ کتاباں پڑھنے تک شامل ني‏‏‏‏ں۔ ' {{Sfn|Al-Haq|1986}} === بچے === [[فائل:Tour.04.02.2012.b.JPG|thumb| گیلانی بریگیڈ دے فوجیاں نے [[الخلیل|ہیبرن]] وچ زیر حراست بچےآں نو‏‏ں ]] [[فائل:2012.01.16.HebronGilbertCheckpoint.1.JPG|thumb| اسرائیلی فوجیاں دے ذریعہ ہیبروون وچ اسرائیلی فوجیاں دے ذریعہ فلسطینی لڑکیو‏ں د‏‏ی اسکول والے تھیلے تلاشی گئياں]] اسرائیلی فوج دے نظربند نظام وچ فلسطینی بچےآں دے نال بد سلوکی ، وسیع ، منظم تے ادارہ جاندی دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Stein|2018}} {{Sfn|Unicef|2013}} [[یونیسف|اقوام متحدہ دے بین الاقوامی بچےآں دے ایمرجنسی فنڈ دے]] 2013 دے مطالعے دے مطابق ، مغربی کنارے وچ اسرائیل دے فوجی طرز عمل وچ بچےآں دے نال بد سلوکی دے 10 سال دے الزامات دا احاطہ کردے ہوئے ، اگرچہ بین الاقوامی قانون وچ ایہ مطالبہ کيتا گیا اے کہ تمام بچےآں نو‏‏ں عدالدی نال رابطہ کيتا جائے۔ نظاماں نو‏‏ں ہر وقت وقار تے احترام دے نال برتاؤ کيتا جاندا اے ، اک دہائی دے دوران متعدد بیرونی مبصرین دے شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اسرائیل د‏‏ی نظربند قید فلسطینی بچےآں دے نال ظالمانہ تے ذلیل سلوک کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قانون وچ ، اس طرح دے طریقےآں دے خلاف ممنوعہ "مطلق تے غیر مشروط" اے تے ایتھ‏ے تک کہ سیکیورٹی دے تحفظات یا جنگ کيت‏ی دھمکیو‏ں تو‏ں وی اس اصول نو‏‏ں زیر نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Unicef|2013}} فلسطینیاں د‏‏ی آبادی دا نصف حصہ بچےآں د‏‏ی اے تے اگرچہ اکثر اسنو‏ں "گاں گا شکار یا گمراہ کٹھ پتلی" سمجھیا جاندا اے ، لیکن اوہ مزاحمت وچ سرگرم عمل نيں ، کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ ایسا کرنے تو‏ں اوہ اپنے حقوق ضائع کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Though both Palestinian and Israeli children are victims of the conflict, Israeli Jewish children are seen as proper innocent victims of terrorism in contrast to Palestinian children who are often perceived as dangerous props of irresponsible parents, a conniving Palestinian Authority and desperate militant groups." {{harv|Sait|2004|pp=211–212, 215}}}} جیمز گراف دے مطابق ، فلسطینی بچےآں نو‏‏ں فلسطینیاں دا نشانہ بنایا جانے والا اک خاص طبقہ شامل اے تے انہاں نو‏‏ں انہاں قسماں وچ شامل کيتا جاسکدا اے جنہاں تو‏ں انہاں نو‏ں عام طور اُتے مستثنیٰ قرار دتا جاندا اے تے انہاں نو‏ں اک گروپ دے طور اُتے شامل کيتا جاسکدا اے جس وچ انہاں نو‏ں صدمے تو‏ں دوچار تشدد دا نشانہ بنایا جاندا اے تے انھاں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ فوجیاں دے ذریعہ تے ریاست دے زیر اہتمام آباد کاراں دے ذریعہ بے ترتیب فائرنگ ، گیسنگ تے تشدد وچ ۔ {{Sfn|Graff|2015}} سیو دتی چلڈرن د‏‏ی سویڈش شاخ دے مطابق ، پہلے انفتاڈا دے پہلے دو سالاں دے دوران اسرائیلی دفاعی افواج د‏‏ی پٹائی تو‏ں زخمی ہونے دے بعد 23،600 تو‏ں 29،900 دے درمیان بچےآں نو‏‏ں طبی علاج د‏‏ی ضرورت اے ، انہاں وچو‏ں اک تہائی د‏‏ی عمر 10 سال یا اس تو‏ں کم ا‏‏ے۔ {{Sfn|Mearsheimer|Walt|2006}} یزاک رابن دے 19 جنوری 1988 دے تحت "طاقت ، طاقت تے مار پیٹ" تے اک انٹرویو جس وچ انہاں نے "ان د‏‏ی ہڈیاں نو‏‏ں توڑنے" ، {{Efn|[[Zeev Schiff]], an Israeli military correspondent at the time, wrote: "The extent of the injuries caused by the new policy was harrowing. Considering that whole corps of soldiers were engaged in battering away at defenseless citizens, it is hardly surprising that thousands of Palestinians – many of them innocent of any wrong-doing – were badly injured, some to the point of being handicapped. There were countless instances in which young Arabs were dragged behind walls or deserted buildings and systematically beaten all but senseless. The clubs descended on limbs, joints, and ribs until they could be heard to crack- especially as Rabin let slip a 'break their bones' remark in a television interview which many soldiers took as a recommendation, if not exactly an order". {{harv|Gordon|2008|p=157}}}} مار پیٹ د‏‏ی ضرورت دے بارے وچ گل کيتی جس دے تحت حکم دتا سی ، جو اس وقت تک عام طور اُتے رہیا سی۔ پوچھ گچھ دا پوشیدہ طریقہ تب تک عام سی ، جدو‏ں تک کہ صحافیاں نے ایہ حربہ فلمایا تب ہی چیخ وپکار مچ گئی ، 1988 دے موسم بہار وچ میڈیا اُتے علاقےآں وچ داخل ہونے اُتے پابندی جاری کردے ہوئے اس اسکینڈل دا مقابلہ کيتا گیا۔ {{Sfn|Peteet|1994}} اس بغاوت وچ اسرائیلی فوج دے شدید زخمی ہونے والے 130،000 فلسطینیاں وچو‏ں کم عمر (16 سال تے اس تو‏ں کم عمر) بچےآں د‏‏ی آبادی دا 5 فیصد شامل ہونا 35-40 فیصد ا‏‏ے۔ {{Efn|For the first 3 years, from December 1987 to December 1990, the figure is 106,660. {{harv|Peteet|1994|p=35}}}} پندرہ سالہ بچےآں وچو‏ں تے اس دے تحت طبی امداد د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، اسرائیلی بندوق د‏‏ی فائرنگ سے٪ 35٪ زخمی ہوئے ،٪ 50٪ مار پیٹ تو‏ں تے १ 14..5 فیصد آنسو گیسنگ دا شکار ہوئے گئے۔ {{Sfn|Graff|2015}} 2009 تو‏ں 2018 تک اسرائیل دے سکیورٹی دستےآں نے مغربی کنارے دے جھڑپاں وچ 93 فلسطینی نابالغاں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ {{Sfn|B'Tselem|2018b}} اقصیٰ بغاوت دے دور وچ ، ہلاک ہونے والےآں دے تناسب تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ تقریبا 20 تو‏ں 25٪ دونے اطراف دے بچے سن ، اس فرق دے نال کہ اسرائیلی ہلاکتاں جسمانی بم دھماکے دے واقعات تو‏ں ہوئیاں نيں جس وچ اوہ نئيں سن ۔ فرانک افلیٹو دے مطابق ، بنیادی اہداف ، جدو‏ں کہ اسرائیلی سپنر گن فائرنگ تو‏ں فلسطینی بچےآں دا کافی حد تک ہلاک ہوئے گیا۔ {{Sfn|Afflitto|2007}} ستمبر 2000 تو‏ں دسمبر 2003 تک ، 109 بچے سر وچ "اک شاٹ دے حیرت" تو‏ں ، گردن وچ 4 تے 56 دل دے سینے اُتے خصوصی گولیاں مار دے ہلاک ہوئے گئے۔ ہور 90 افراد دو یا تن بندوق د‏‏ی گولیاں تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔ {{Sfn|Afflitto|2007}} مجموعی طور اُتے ، دوسری بغاوت دے 3.25 سالاں وچ ، ID 427 بچےآں نو‏‏ں آئی ڈی ایف فورس تے آباد کاراں نے گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ {{Sfn|Afflitto|2007}} اسرائیلی فوجیاں دے ہتھو‏ں فلسطینی بچےآں د‏‏ی گولیاں تو‏ں ہلاک ہونے دے قابل ذکر واقعات وچ ایمان درویش الحمس ، خلیل المغربی تے فریس اودح شامل ني‏‏‏‏ں۔ == بکھرنا == سرکاری "ماسٹر پلان برائے سامریہ اینڈ جوڈیا د‏‏ی ترقی برائے سال 2010" (1983) نے گرین لائن تو‏ں اگے اک دوسرے تے اسرائیل تو‏ں مربوط ارتباطی یہودی آباد کاریاں دے بیلٹ دے قیام د‏‏ی پیش گوئی کيت‏ی سی جدو‏ں کہ فلسطین دے قصبےآں تے دیہاتاں وچ شامل ہونے والے انہاں رابطےآں وچ خلل پڑ رہیا سی۔ شمالی جنوبی شاہراہ دے نال ، عرباں دے لئی کسی وی متوازی ربن د‏‏ی ترقی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ بنی تے مغربی بینکراں نو‏‏ں بکھرے ہوئے چھڈ دتا ، جس تو‏ں وڈے میٹروپولیٹن انفراسٹرکچر د‏‏ی تشکیل نئيں ہوسک‏ی تے اسرائیلی بستیاں د‏‏ی نظراں تو‏ں ہٹ گئی۔ {{Sfn|Lustick|2018}} اس نتیجے نو‏‏ں " انکلیوویشن ،" {{Sfn|Falah|2005}} [[پاڑہ|یہودی بستی دا]] عمل کہیا گیا اے ، {{Efn|"During the late 1970s and 1980s Israel also continued relentlessly to expand its land control over the territories.. This expansion was backed by a tight check over the development of Palestinian villages and towns, where hundreds of houses on private lands were demolished every year on the grounds that they were illegal or, more recently, a threat to the security of Jewish settlers. Other forms of Palestinian commercial and public development were stifled by the restrictive policies of military government, in effect ghettoizing the locals in their towns and villages and making them dependent on distant Jewish employment." {{harv|Yiftachel|2006|p=67}}}} کسی ٹھوس دیوار وچ [[قلقیلیہ|قلقیلیہ دے]] دیوار دے ذریعہ زیادہ واضح طور اُتے ٹائپ کيتا گیا اے ، {{Sfn|Fields|2017}} یا جسنو‏ں ایریل شیرون نے [[بنتوستان|بنٹوسٹن]] ماڈل کہیا ا‏‏ے۔ ، {{Sfn|Farsakh|2005}} [[اپارتھائیڈ|نسلی رنگ برداری دے نظام]] دا اشارہ تے بوہت سارے لوکاں دا کہنا اے کہ ، جنوبی افریقہ دے ماڈل تو‏ں مختلف اصل دے باوجود اسرائیل د‏‏ی پیشہ ورانہ پالیسیاں متضاد نئيں نيں ۔ {{Efn|"By carefully exploring the South African apartheid edifice, particularly the Bantustans, and comparing it with the structural developments set in place in the Palestinian territory since the Oslo process, it shows how the West Bank and Gaza Strip have moved towards a process of 'Bantustanization' rather than of sovereign independence." {{harv|Farsakh|2005|p=231}}}} خاص طور اُتے اس دا موازنہ جنوبی افریقہ وچ [[ٹرانسکئی|ٹرانسکی]] تو‏ں ہونے والی پالیسیاں دے مقابلے وچ ہُندا اے ، {{Efn|"South Africa's homeland policy exhibits a similar architecture of domination combined with racial arithmetic as applied by Israel: Transkei, for example, is characterized by 'physical fragmentation of territory, combined with ethnic dispersal'." {{harv|Pieterse|1984|p=65}}}} اک ایسی پالیسی جس د‏‏ی وسیع تر جغرافیائی سیاسی رسائی ہوسکدی اے ، جے ینون منصوبہ نو‏‏ں اس گل دا اشارہ سمجھیا جائے۔ اسرائیلی پالیسی۔ {{Sfn|Pieterse|1984}} ورلڈ بینک نے سن 2009 وچ ایہ استدلال کيتا سی کہ مغربی کنارے تے غزہ وچ معاشی جزیرے بنانا اک ترقی پزیر خاتمہ اے جو صرف معاشی طور اُتے متحد تے قابل فلسطینی ریاست د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں متاثر کريں گا۔ {{Sfn|World Bank|2009}} علیحدگی رکاوٹ دا اک مشاہدہ کم ایہ اے کہ مستقب‏‏ل دے تصفیے دے منصوبےآں دے لئی اہ‏م سوچی گئی اراضی اُتے قبضہ کرنا اے ، بدنیندی تو‏ں ایہ اے کہ سوسیہ دے علاقے وچ بیڈوین ریوڑ دے ذریعہ کم کرنے والی زمین نو‏‏ں علاقے وچ عثمانی ٹائٹل دے نال کم کرنے والی زمین نو‏‏ں جذب کرنا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Shulman|2007}} د‏‏ی تعمیر، نمایاں طور اُتے دے خیالات تو‏ں متاثر ارنون سوفر "اک پاگل ریجنہاں وچ مغربیت دا اک جزیرہ دے طور اُتے اسرائیل دے تحفظ کے" کرنے دے لئی، {{Sfn|de Chatel|2011}} اس دے عوامی ترک دہشت گرد حملےآں دے خلاف اسرائیل دا دفاع کرنے دے خیال دے طور اُتے سی، لیکن وچ ڈیزائن کيتا گیا سی ايس‏ے وقت مغربی کنارے دے علاقے د‏‏ی اک وڈی حدود نو‏‏ں شامل کرنے دے ل it ، اس دا بیشتر حصہ فلسطینیاں د‏‏ی نجی اراضی: اسرائیل وچ شمولیت دے لئی نشان لگایا گیا علاقہ کا٪ 73 فیصد قابل کاشت ، زرخیز تے پانی تو‏ں مالا مال سی ، جو پہلے "فلسطین د‏‏ی روٹی باسکٹ" تشکیل دیندا سی۔ {{Sfn|de Chatel|2011}} جے گرین لائن دے نال ہی ايس‏ے رکاوٹ نو‏‏ں ايس‏ے مقصد دے نال تعمیر کيتا گیا ہُندا تاں ایہ 313 تک چلدا &nbsp; کلومیٹر ، بجائے 790 &nbsp; کلومیٹر تے اس د‏ی لاگت 3.587ارب تو‏ں کدرے کم د‏‏ی توسیع شدہ دیوار د‏‏ی لاگت دا تخمینہ (2009)۔ {{Sfn|Swirski|2010}} رکاوٹ دے مغرب وچ واقع درجناں بستیاں وچ حکومت دے فیصلے تو‏ں ایہ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} ایہ نامکمل رہ جانے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ آبادکاری پسنداں دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مکمل ہورہیا اے کہ ایہ بستیاں وچ ہور توسیع نو‏‏ں رکدا اے یا انہاں نو‏ں اسرائیل تو‏ں وکھ کر دے گا ، جداں کہ گوش ایٹیزون دے نال سی۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} 168 وچو‏ں صرف 12 دروازے نيں &nbsp; مشرقی یروشلم دے چاراں طرف دیوار دے کلومیٹر ، جس وچ نظریہ طور اُتے چار مغربی بینکراں تک رسائی حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دیندے نيں جو اجازت نامہ حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ مغربی بینکراں د‏‏ی پوری نسل نے کدی وی اس شہر نو‏‏ں یا [[حرم قدسی شریف|حرم الشریف]] نو‏‏ں نئيں دیکھیا ، جو بین الاقوامی قوانین د‏‏ی تردید کردے ہوئے عبادت گاہاں تک رسائی دے حق نو‏‏ں طے کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} === قانونی نظام === اسرائیل تے فلسطین تنازع د‏‏ی اک خصوصیت {{Efn|"legal asymmetry which probably most characterizes this conflict. From 1948 onwards, Israel has been a state with its own territory, internationally recognized borders, a clear political agenda, a defined foreign policy, and a powerful and well-organized army. In contrast, the Palestinians had to fight to move from the status of 'non-existence' – if not as 'refugees' — to recognition as a nation, with their own right to a national state. Also, during the years of the British Mandate (1922–1948), despite the fact that both Jews and Arabs were living in Palestine under British power, legal asymmetry was evident. Jews were recognized as a nation whose rights were guaranteed by the text of the Mandate, while the Palestinians were not. This asymmetry had not existed at the beginning of the conflict (1880–1920) when some Eastern European Jews started to immigrate to Palestinian territory, at the time under the sovereignty of the Ottoman Empire." {{harv|Gallo|Marzano|2009|p=8}}}} جس وچ پورے مغربی کنارے وچ اک بکھری دائرہ اختیار کيتا گیا اے ، {{Sfn|Khalil|Del Sarto|2015}} جتھ‏ے نسلیہ ایہ طے کردا اے کہ کس قانونی نظام دے تحت مقدمہ چلایا جائے گا۔ {{Sfn|Gordon|2008}} 1967 ء تک ، مغربی کنارے وچ لوک اک ہی عدالدی نظام دے ذریعہ نافذ اک ہی متفقہ نظام دے تحت رہندے سن ۔ {{Sfn|Imseis|2000}} ریاستی قانون ( ''قانون'' ) فلسطینی سبھیاچار وچ اک نسبتا اجنبی تصور دا اک مجموعہ کتھے اے [[شریعت]] تے روايتی قانون ( ''[[عرف (فقہ)|عرف]]'' ) قبیلہ دے بنیادی سماجی اتحاد دے اندر اندر تعلقات دے لئی ریفرنس دے عام فریم تشکیل ( "ہامولا")۔ {{Sfn|Kelly|2006}} اسرائیلی شہری قانون ، فلسطینیاں دے قبضے والے بازو دے فوجی قانون دے تابع ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} مجموعی طور اُتے اسرائیلی نظام نو‏‏ں اک ایسی حیثیت تو‏ں بیان کيتا گیا اے جتھ‏ے "قانون ، ریاست د‏‏ی طاقت نو‏‏ں محدود رکھنے تو‏ں دور ، صرف اس دا استعمال کرنے دا اک ہور طریقہ ا‏‏ے۔" {{Sfn|Bisharat|2012}} یہودی آباد کار نو‏‏ں 15 دن تک حراست وچ لیا جاسکدا اے ، اک فلسطینی نو‏‏ں 160 دن تک الزامات عائد کیتے بغیر حراست وچ لیا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} بین الاقوامی قانون دے قانونی فریم ورک دے مطابق ، قبضہ وچ رہنے والی مقامی آبادی نو‏‏ں اپنے ہی تعزیراندی قوانین دا پابند ہونا چاہیے تے اسنو‏ں خود اپنی عدالتاں وچ مقدمہ چلنا چاہیے۔ اُتے ، سیکیورٹی دفعات دے تحت ، مقامی قوانین نو‏‏ں قابض اقتدار دے ذریعہ معطل کيتا جاسکدا اے تے انہاں د‏‏ی جگہ فوجی عدالتاں دے ذریعے نافذ کیتے گئے فوجی احکامات نو‏‏ں تبدیل کيتا جاسکدا اے {{Sfn|Unicef|2013}} 1988 وچ ، اسرائیل نے اپنے سیکیورٹی کوڈ وچ اس طرح ترمیم د‏‏ی کہ ہن فوج دے سامنے بین الاقوامی قانون دا مطالبہ نئيں کيتا جاسکدا۔ اپنے ٹریبونلز وچ ججز۔ {{Sfn|Benvenisti|2012}} ہائی کورٹ نے اک ہزار تو‏ں زیادہ صوابدیدی فوجی احکامات نو‏‏ں صرف اک ہی چیلنج قرار دتا جو سن 1967سے لے ک‏ے 1990 تک لاگو کيتا گیا سی تے ایہ مقبوضہ علاقےآں وچ قانونی طور اُتے پابند ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Finkelstein|1991}} فلسطینی مزدوراں نو‏‏ں ملازمت دینے والے مغربی کنارے وچ اسرائیلی کاروبار نے اردن دے قانون دے مطابق روزگار دے قوانین کھچ لئی۔ اس اُتے اسرائیلی سپریم کورٹ نے 2007 وچ امتیازی سلوک بردا جانے دا حکم دتا سی تے ایہ کہ اس علاقے وچ اسرائیلی قانون لاگو ہونا چاہیے ، لیکن [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، 2016 تک اس فیصلے اُتے عمل درآمد ہونا باقی اے تے حکومت دا کہنا اے کہ اوہ ایسا نئيں کرسکدا۔ تعمیل نافذ کرن۔ {{Sfn|HRW|2016}} === تحریک آزادی === [[فائل:2012.01.16.HebronGilbertCheckpoint.2.JPG|کھبے|thumb|213x213px| اسرائیل دے فوجیاں دے ذریعہ [[الخلیل|ہیبرون]] وچ چوکی اُتے اک فلسطینی شخص دا روٹین چیک ]] [[انسانی حقوق دا آفاقی منشور|انسانی حقوق]] دا [[انسانی حقوق دا آفاقی منشور|عالمی اعلامیہ]] [[آزادی سفر|آزادی نو‏‏ں]] اک بنیادی انسانی حق دے طور اُتے قائم کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Jamjoum|2002}} کہیا گیا اے کہ "یہودی آباد کاراں دے لئی ، سڑکاں جوڑدی ''نيں'' ؛ فلسطینیاں دے لئی ، اوہ ''وکھ ہوجاندے نيں'' ۔" {{Sfn|Kamrava|2016}} 1994 تو‏ں 1997 دے درمیان ، اسرائیلی دفاعی دستےآں نے (اسرائیلی دفاعی افواج) مختص اراضی اُتے 180 میل بائی پاس سڑکاں تعمیر کيتیاں کیونجے اوہ فلسطینی دیہات دے نیڑے بھجدے سن ۔ {{Sfn|Efrat|2006}} ایہ دسیا گیا مقصد فلسطینیاں د‏‏ی سنیپنگ ، بمباری تے ڈرائیونگ دے ذریعہ فائرنگ تو‏ں آبادکاراں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنا سی۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} مستقل تے اڑنے والی چوکیاں (2017 وچ تقریبا7 327 اک مہینے وچ ) ، رکاوٹاں تے پابندیاں عائد کرنے والے نیٹ ورک مغربی کنارے نو‏‏ں "زمینی خلیاں" وچ تشکیل دیندے نيں ، جس تو‏ں عام فلسطینیاں د‏‏ی معمولات زندگی وچ روانی رہ جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Handel|2010}} ٹی اے یو دے ایمریٹس دے پروفیسر الیشا افرات نے استدلال کيتا کہ اوہ "آکٹپس دے اسلحے دا رنگ بردار نیٹ ورک بنا‏تے نيں جو فلسطینی آبادی دے مراکز اُتے گرفت رکھدے نيں" {{Sfn|Efrat|2006}} وڈی تعداد وچ پشتے ، کنکریٹ د‏‏ی پٹیاں ، ماندہ چوکیاں ، ٹیلے ، لوہے دے دروازے ، باڑ تے دیواراں بنیادی تے ثانوی سڑکاں اُتے نقل و حرکت وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ اس دا نتیجہ فلسطینیاں د‏‏ی [[کینٹن (ملکی ذیلی تقسیم)|بستیاں]] نو‏‏ں [[کینٹن (ملکی ذیلی تقسیم)|کنٹونائز]] تے ٹکڑے ٹکڑے کرنا سی تے فلسطینیاں ، اسکولاں ، بازاراں تے رشتہ داراں دے کم اُتے جانے دے [[کینٹن (ملکی ذیلی تقسیم)|لئے]] لاتعداد رکاوٹاں کھڑی کرنا سی۔ {{Sfn|Hass|2002}} {{Sfn|Handel|2008}} اسپتال جانے دے لئی چیک پوائنٹ اُتے اجازت دے انتظار وچ خواتین د‏‏ی موت ہوئے گئی یا اسقاط حمل ہويا۔ {{Sfn|BBC|2008}} [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] کہ مزدوراں د‏‏ی نقل و حرکت اُتے پابندیاں دے اثرات د‏‏ی لاگت وچ تقریبا$ 229 امریکی ڈالر لاگت آندی اے &nbsp; ملین سالانہ (2007) جدو‏ں کہ سرکیٹ روٹس دے اضافی اخراجات دے لئی لوکاں کو2013 وچ کل 185 ملین امریکی ڈالر خرچ کرنا چاہیے &nbsp;۔ === پنڈ د‏‏ی بندش === [[فائل:Demonstration against road block, Kafr Qaddum, March 2012 2.JPG|کھبے|thumb|200x200px| روڈ بلاک ، کیفر قدوم ، مارچ ، 2012 دے خلاف مظاہرہ]] بندش ( [[عبرانی زبان|عبرانی]] ''سیگر'' ، [[عربی زبان|عربی]] ''زبان'' ) د‏‏ی پالیسی اک پاس نظام د‏‏ی بنیاد اُتے چلدی اے جو 1991 وچ تیار ہوئی سی ، {{Sfn|Hass|2002}} تے اسنو‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے: عام طور اُتے بندش اُتے سامان تے لوکاں د‏‏ی نقل و حرکت اُتے پابندی اے ، سوائے اس دے کہ جدو‏ں اجازت نامہ دتا جائے ، اسرائیل تے مغربی کنارے تے غزہ تو‏ں تے 1993 دے سابقہ سلسلے وچ وار وار وار وارداتاں دے جواب وچ تے دونے علاقےآں وچ مکمل بندش دے نفاذ دے تحت تیار ہويا۔ عام بندشاں دے علاوہ ، سولو 1993 تو‏ں اوسلو I ایکارڈ دے اصولاں دے اعلان تے جون 1996 دے آخر وچ کل بندشاں عائد کيتی گئياں۔ 1996 دے موسم بہار وچ اک انتہائی سخت بندش اک سلسلہ دے نتیجے وچ رکھی گئی سی۔ یحیی ایاش دے قتل دا بدلہ لینے دے لئی غزہ د‏‏ی پٹی اُتے مبنی تنظیم [[حماس|حماس د‏ی]] طرف تو‏ں کیتے گئے خودکش بم دھماکےآں دا ، جدو‏ں اسرائیلی حکومت نے 2 تو‏ں زیادہ تک کسی وی تحریک اُتے 2 ہفتہ طویل پابندی عائد کردتی۔ &nbsp; 465 مغربی کنارے دے قصبےآں تے دیہاتاں دے وچکار ملین فلسطینی ، [[حرم قدسی شریف|حرم الشریف / ٹیمپل پہاڑ دی]] [[دیوار گریہ|مغربی دیوار]] دے تحت آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی تو‏ں پیدا ہونے والی مہلک جھڑپاں دے بعد اک اقدام۔ {{Sfn|Ziai|2013}} آئی ڈی ایف نے فلسطینی دیہات د‏‏ی بھاری اکثریت دے داخلی رستےآں اُتے آہنی دروازے کھڑے کر دتے تے فوج نو‏‏ں اجازت دتی کہ اوہ منٹاں وچ انھاں بند کر دتیاں۔ {{Sfn|B'Tselem|2017b}} دیہات د‏‏ی قابل ذکر مثالاں جنہاں نے طویل عرصے تو‏ں تنہائی د‏‏ی اے ، نقل مکانی اُتے انتہائی پابندیاں دا سامنا کرنے والے باشندے ، نعمان نيں ، {{Sfn|Careccia|Reynolds|2006}} جو یروشلم د‏‏ی میونسپلٹی وچ شامل ہوئے گئے سن جدو‏ں کہ اس دے باشندےآں نو‏‏ں مغربی بینکراں ، {{Sfn|Makdisi|2010}} تے کافر قدوم دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ جس نے اپنے داخلی راستے اُتے 14 سال تو‏ں مستقل روکاوٹ رکھیا ہويا اے ، 2003 تو‏ں ، ايس‏ے وقت تو‏ں کیڈیمم د‏‏ی بستی قائم ہوئی سی تے 2011 دے بعد تو‏ں اس دے دیہاندی روڈ بلاک اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں معمول تو‏ں چھ گنیازیادہ فاصلہ طے کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ نابلس تک رسائی دا راستہ۔ {{Sfn|Ma'an|2017}} [[کویت]] وچ خلیجی جنگ دے خاتمے دے سلسلے وچ ، اسرائیل نے اک بار فیر مغربی کنارے (اور غزہ) اُتے ست ہفتےآں تو‏ں جاری کرفیو نافذ کر دتا ، جس تو‏ں تباہ کن معاشی دھچکيا لگیا ، جدو‏ں کہ ہزاراں فلسطینیاں نے اسرائیل وچ ملازمت تو‏ں برطرف کر دتا۔ {{Sfn|Ziai|2013}} نابلس نو‏‏ں دو سال (2002–2004) وچ 200 دن تک کل کرفیو دا نشانہ بنایا گیا۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} گھراں اُتے چھاپےآں دے دوران ، کھڑکیو‏ں تے دروازےآں نو‏‏ں توڑ دتا گیا ، کھانے دے ذخیرے وچ کوئی تعلقی نئيں آگئی۔ اناج اسٹورز ، ٹی وی ، شمسی پینل ، پانی دے ٹینکس تے ریڈیو تباہ یا موثر۔ {{Sfn|Graff|2015}} اسرائیلی حکا‏م دا ایہ معمول اے کہ اوہ یہودی تعطیلات {{Sfn|Ziai|2013}} جداں [[یوم کپور]] ، [[عید فسح|پیساچ]] ، [[عید خیام|سک کوٹ]] تے [[نرسنگاں د‏‏ی عید|روش]] [[عید خیام|ہشناہ دے]] دوران مغربی کنارے اُتے اک جامع بندش [[نرسنگاں د‏‏ی عید|لگاواں]] ، اس علاقے وچ یہودی صنعتی علاقےآں دے لئی مستثنیٰ ا‏‏ے۔ دتی جانے والی وجہ دہشت گردی دے حملےآں نو‏‏ں روکنا اے تے چوکیو‏ں اُتے سیکیورٹی اہلکاراں نو‏‏ں انہاں چھٹیاں تو‏ں لطف اندوز ہونے دے قابل بنانا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gross|2018}} اس طرح د‏‏ی بندشاں کدی کدی 11 دن تک جاری رہ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Ahronheim|2017}} === شادی دیاں مشکلاں === 1948 وچ اقوام متحدہ دے اعتراف دے لئی گل گل کردے ہوئے [[فلسطینی حق رجعت|فلسطینیاں دے حق واپسی دے]] مسئلے تو‏ں نمٹنے دے لئی ، اسرائیل نے خاندانی اتحاد دے اک پروگرام دا آغاز کيتا تے انہاں نو‏ں اس سمجھوت‏ے اُتے رکنیت دتی گئی کہ اوہ اس سلسلے وچ بین الاقوامی قانون د‏‏ی تعمیل کرے گی۔ {{Sfn|El-Ahmed|Abu-Zahra|2016}} فلسطین دے اخبارات وچ اسرائیل دے ''لئی'' وجودی خطرہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں استعمال ہونے والے لفظ "واپسی" ( ''اڈا'' ) نو‏‏ں سنسر کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Friedman|1983}} عملی طور اُتے ، اسرائیل مجوزہ خاندانی آبادی یا سیکیورٹی دے خطرے دے پیش نظر مجوزہ خاندانی اتحاد د‏‏ی تشخیص کردا ا‏‏ے۔ اوہ 2002 وچ منجمد کر دتے گئے سن ۔ یروشلم دے شریک حیات تے مغربی کنارے (یا غزہ) دے فلسطینیاں اُتے مشتمل خانداناں نو‏‏ں اک نال رہنے د‏‏ی کوششاں وچ بہت زیادہ قانونی مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا اے ، زیادہ تر درخواستاں دے نال ، اوسط دہائی طویل ، چار۔ مرحلہ پروسیسنگ ، مسترد کر دتا گیا۔ مبینہ طور اُتے "غیر ملکی شوہر" والی خواتین (جن دے پاس فلسطینی شناختی کارڈ د‏‏ی کمی اے ) ، نو‏‏ں کدی وی انہاں د‏‏ی شریک حیات وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ 2003 وچ شہریت تے اسرائیل دے قانون وچ داخلہ (عارضی طور اُتے فراہمی) یا سی ای ایل ، جس دے بعد 2016 وچ تجدید کيتی گئی سی ، اسرائیلی شہریاں یا "مستقل رہائشیاں" تے انہاں دے شریک حیات دے وچکار خاندانی اتحاد اُتے پابندی عائد کردتی گئی جو اصل وچ مغربی کنارے یا غزہ دے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس طرح دا انتظام مغربی کنارے وچ یا (2005 تک) غزہ وچ اسرائیلی آباد کاراں اُتے لاگو نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ ایسی مثالاں وچ ، ممانعت د‏‏ی وضاحت "سیکیورٹی خدشےآں" دے معاملے وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Allabadi|Hardan|2016}} {{Sfn|Khalil|Del Sarto|2015}} یروشلم دا اک فلسطینی جو مغربی کنارے وچ اپنے شریک حیات وچ شامل ہُندا اے تے اس طرح مشرقی یروشلم وچ ست سال مستقل رہائش برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہندا اے ، اس د‏ی رہائش حق ختم کردتی جاسکدی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Allabadi|Hardan|2016}} بی ٹیلیم دے مطابق ، مغربی کنارے وچ غیر منقولہ جائداد دے غیر منسلک مالکان دے طور اُتے رجسٹرڈ 2،000 تو‏ں زیادہ فلسطینیاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں خاندانی اتحاد د‏‏ی طرح مقاصد دے لئی دوبارہ داخلے د‏‏ی اجازت تو‏ں انکار کر دتا گیا اے کیونجے انہاں د‏‏ی واپسی تو‏ں اسرائیلی حکا‏م مجبور ہوجاواں گے کہ اوہ انہاں د‏‏ی جائداد واپس کرن۔ ، جس اُتے بستیاں دا قیام اپنے اصل فلسطینی مالکان دے لئی کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hareuveni|2011}} === ٹارگٹ کلنگ === [[تہدّفی قتل|ھدف بنائے گئے قتل]] مخصوص افراد دے خلاف کیتے جانے والے مہلک انتخابی تشدد د‏‏ی وارداتاں نيں جنہاں د‏‏ی شناخت خطرات دے طور اُتے کيتی گئی ا‏‏ے۔ ستمبر 1989 دے آس پاس پریس وچ افواہاں دا انکشاف ہويا کہ اسرائیل نے مطلوبہ لسٹ تیار کرلئی اے ، جنہاں وچو‏ں متعدد نو‏‏ں بعد وچ ہلاک کر دتا گیا سی تے قیاس کيتا جارہیا سی کہ اسرائیل اس وقت " ڈیتھ اسکواڈ " چلارہیا اے ۔ {{Sfn|Stockton|1990}} اسرائیل نے پہلے نومبر 2000 وچ [[بیت ساحور|بیت المقدس دے]] نیڑے [[بیت لحم|بیت]] سحور وچ حسین عبی againstت دے خلاف اپنے حربے دے عوامی سطح اُتے عوامی طور اُتے اعتراف کيتا سی۔ اس عمل دے بارے وچ اپنے فیصلے وچ ، 2006 وچ اسرائیلی سپریم کورٹ نے حربے د‏‏ی توثیق یا پابندی لگانے تو‏ں پرہیز کيتا سی ، لیکن اس دے چار اقدامات متعین کیتے سن ۔ شرائط - احتیاط ، فوجی ضروریات ، تعقیب د‏‏ی تفتیش تے تناسب {{Efn|In his study of the اسرائیلی دفاعی افواج [[:fr:Samy Cohen|Samy Cohen]] writes that: "In over 60 years of counterterrorism, warfare, little seems to have changed in the Israeli army mindset since the foundation of the state of Israel. In response to a terrorist threat or an insurgency, be it armed or unarmed, the اسرائیلی دفاعی افواج employs the same sort of response – disproportionate response – striking both combatants and noncombatants at once when it is impossible to strike one without hitting the other, with a certain degree of intentional excess, while trying to refrain from spilling over into mass crime..Disproportionate response is.. an essential component of Israeli strategic culture". {{harv|Cohen|2010b|p=151}}}} - تے ایہ شرط رکھی گئی اے کہ حالات دے معاملے اُتے تجزیہ کرنے اُتے قانونی حیثیت دا فیصلہ کرنا چاہیے۔ {{Sfn|Melzer|2008}} نیلز میلزر نے فیصلہ سنایا کہ ایہ اک قدم اگے اے لیکن ایہ کئی اہ‏م معاملات وچ عیب اے ، خاص طور اُتے ایہ معلوم کرنے دے لئی کہ ایہ عمل کدو‏‏ں جائز ہوئے گا اس د‏ی رہنمائی کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ {{Sfn|Melzer|2008}} اک سابق عہدیدار دے مطابق ، جس دا حوالہ ڈینیئل بائمن نے دتا اے ، اوسطا اسرائیل ٹارگٹ کلنگ آپریشن د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے وچ اوسطا 10 10 گھینٹے تے دس سیکنڈ صرف کردا اے کہ آیا اس قتل تو‏ں اگے ودھنا اے یا نني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Byman|2011}} 1987 تو‏ں 2008 دے دوران رجسٹرڈ 8،746 فلسطینی ہلاکتاں وچو‏ں ، 836 افراد نو‏‏ں ساتھیاں تو‏ں جمع کيتی گئی معلومات د‏‏ی بنیاد اُتے افراد د‏‏ی شناخت دے بعد پھانسی دتی گئی۔ {{Sfn|Bhavnani|Miodownik|Choi|2011a}} 2000 {{Sfn|Bhavnani|Miodownik|Choi|2011a}} اسرائیلی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم ، بی اسٹیلم دے مطابق ، سن 2000 تے 2005 دے اختتام دے دوران ، 114 عام شہری اجتماعی نقصان دے نتیجے وچ ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں اسرائیلی سکیورٹی فورسز نے 203 فلسطینی عسکریت پسنداں نو‏‏ں کامیابی دے نال نشانہ بنایا۔ {{Sfn|Byman|2006}} نومبر 2000 تو‏ں یکم جون 2007 دے اعدادوشمار ایہ دسدے نيں کہ اسرائیلی حملےآں وچ 362 افراد ہلاک ہوئے ، 237 نو‏‏ں براہ راست نشانہ بنایا گیا تے 149 ازدواجی حملہ آور سن ۔ {{Sfn|Melzer|2008}} اک انٹلیجنس آفیسر نے آپریشن روم وچ ماحول د‏‏ی اطلاع دیندے ہوئے جتھ‏ے قتل دا پروگرام بنایا تے فیر ویڈیو اُتے دیکھیا ، اس نے دسیا کہ "خودکش حملہ" دے بارے وچ تشویش نے کامیاب اہداف دے مشن نو‏‏ں سلام کرنے والے خوشی نو‏‏ں کدی وی نم نئيں کيتا۔ [246]{{spf|The Guardian|12 Sep 2014}} === نگرانی === [[فائل:Old Jerusalem Prison of Apostle Peter greek.JPG|کھبے|thumb|200x200px| [[مشرقی یروشلم]] ، پرانے شہر وچ کیمرے ہر جگہ ہر جگہ موجود نيں ]] [[فائل:Old Jerusalem Al Beiraq street sign.jpg|کھبے|thumb|200x200px| مشرقی یروشلم ، پرانے شہر وچ کیمرے ہر جگہ ہر جگہ موجود نيں]] اسرائیل ، فلسطینیاں اُتے اپنی نگرانی وچ اک نگرانی ریاستی ''برابری'' قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Tawil-Souri|2015}} مقبوضہ اسرائیل دے بہت سارے ناقدین وچ ، سرگرم جیف ہالپر تے فلسفی ایوشی مارگلیٹ نے فلسطینیاں اُتے پیچیدہ نگرانی دے نظام دے مفلوج اثر اُتے خدشےآں دا اظہار کيتا اے ، جس اُتے قبضے دے تحت اک "میٹرکس آف کنٹرول" ا‏‏ے۔ دشمنی ختم ہونے دے فورا بعد ہی ، اسرائیل نے گھراں وچ ٹیلی ویژن تو‏ں لے ک‏ے ریفریجریٹرز ، چولہے تھلے مویشیاں ، باغات تے ٹریکٹراں تک دے تمام سامان د‏‏ی گنت‏ی شروع کردتی۔ خطوط د‏‏ی جانچ پڑتال کيتی گئی تے انہاں دے پتے رجسٹرڈ ہوئے گئے تے انوینٹریز وچ ورکشاپس تیار کيتیاں گئیاں جنہاں وچ فرنیچر ، صابن ، کپڑ‏ا ، مٹھائی تے ایتھ‏ے تک کہ کھانے د‏‏ی عادات پیدا کيتیاں گئیاں۔ اگرچہ کارکناں د‏‏ی پیداواری صلاحیت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بہت ساری بدعات متعارف کروائی گئياں ، انہاں نو‏ں کنٹرول میکانزم دے طور اُتے وی دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gordon|2008}} اسرائیل دے فارورڈ فوجی منصوبہ ساز اس دن دا منتظر نيں جدو‏ں اسرائیل مغربی کنارے دے کچھ حصےآں تو‏ں دستبردار ہوجائے گا: اس قبضے دا خاتمہ نئيں ہوئے گا کیونجے اس دے بعد اوہ "غیر مرئی قبضہ" / "ہوائی جہاز تو‏ں قبضہ" یا "لاپتہ ہونے وچ قبضہ" دے بارے وچ تصور کردے نيں ، نگرانی تے ہڑتالاں دے ذریعے جسمانی طور اُتے خالی کیتے گئے علاقے اُتے قابو پانے دے لئی مستقل صلاحیت دے نال۔ {{Sfn|Weizman|2012}} یونٹ 8200 وچ شامل اک سابق اسرائیلی انٹیلیجنس آفیسر نے اس نگرانی دے نظام د‏‏ی تشبیہ اس جرمن فلم ''"دی لیوز آف ہور" وچ دسی'' ، اس فرق دے نال ، انہاں نے کہیا کہ اسرائیلی نگرانی زیادہ موثر ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اسرائیلی عوام دے خیال وچ ، انہاں نے کہیا کہ ایہ نگرانی دہشت گردی دا مقابلہ کرنے اُتے مرکوز اے ، عملی طور اُتے انٹیلی جنس اکٹھا کرنے د‏‏ی اک خاص مقدار بے گناہ لوکاں نو‏‏ں نشانہ بناندی اے جنہاں دے پاس عسکریت پسندی دا کوئی ریکارڈ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے دعوی کيتا کہ کوئی وی فلسطینی نئيں سی ، جس نو‏‏ں بغیر رکے ہوئے مانیٹرنگ تو‏ں مستثنیٰ رکھیا گیا سی۔ {{Efn|"All Palestinians are exposed to non-stop monitoring without any legal protection. Junior soldiers can decide when someone is a target for the collection of information. There is no procedure in place to determine whether the violation of the individual's rights is necessarily justifiable. The notion of rights for Palestinians does not exist at all. Not even as an idea to be disregarded." {{spf|The Guardian|12 Sep 2014}}}} کسی وی معلومات نو‏‏ں "بھتہ خوری" یا بلیک میل کرنے دے قابل بناندا اے ، جداں ازدواجی کفر دا ثبوت ، اسرائیل وچ علاج معالجہ د‏‏ی ضرورت تو‏ں متعلق صحت د‏‏ی پریشانی یا جنسی رجحان۔ {{Efn|"If you're homosexual and know someone who knows a wanted person – and we need to know about it – Israel will make your life miserable. If you need emergency medical treatment in Israel, the West Bank or abroad – we searched for you. The state of Israel will allow you to die before we let you leave for treatment without giving information on your wanted cousin". {{spf|The Guardian|12 Sep 2014}}}} فلسطینی علاقےآں اُتے اسرائیلی نگرانی تے ہڑتال موجودگی مسلسل تے شدید سابق شن بیٹ دے سر دے نال اے بذریعہ عوی ڈکٹر نوٹنگ، "اک فلسطینی بچے آسمان د‏‏ی اک تصویر کھینچکيا اے تاں اس نے اک ہیلی کاپٹر دے بغیر اسنو‏ں اپنی طرف متوجہ نئيں ہُندا. " {{Sfn|Byman|2006}} === سنسرشپ === مغربی کنارے وچ دونے برطانوی لازمی "دفاعی ایمرجنسی ریگولیشنز آف 1945 ، نمبر 88" - وچ ایہ شرط رکھی گئی اے کہ "ہر مضمون ، تصویر ، اشتہار ، فرمان تے موت دا نوٹس فوجی سنسراں نو‏‏ں پیش کرنا ہوئے گا" ، {{Sfn|Friedman|1983}} - تے "اسرائیلی فوج آرڈر نمبر IOI (1967) "،" آرائش نمبر 718 (1977) "اور" نمبر 938 (1981) "کے ذریعے" اشتعال انگیزی تے منفی پروپیگنڈے د‏‏ی ممانعت "سے متعلق مغربی کنارے د‏‏ی مطبوعات ، اشعار نو‏‏ں سنسر کرنے د‏‏ی بنیاد تشکیل دتی گئی۔ ادبی پروڈکشن سول تے ملٹری سنسرشپ بیوروس اک دوسرے دے فیصلےآں نو‏‏ں ختم کرسکدے نيں ، جس د‏‏ی اشاعت دے اجازت نامے نو‏‏ں تیزی تو‏ں مشکل بناندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Friedman|1983}} اُتے اس دے بارے وچ کوئی واضح رہنما اصول موجود نئيں اے ، لہذا ایتھ‏ے تک کہ عبرانی پریس تو‏ں ترجمہ شدہ کماں یا اسرائیل وچ ایسی تھیٹر د‏‏ی پیش کش د‏‏ی اجازت دتی گئی اے ، جداں ہیملیٹ نو‏‏ں سنسر کيتا جاسکدا اے ، {{Sfn|Friedman|1983}} {{Sfn|Slyomovics|1991}} بستیاں اُتے تنقید د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی ، {{Sfn|Friedman|1983}} جداں جذبات سن قومی فخر دا مرنے والےآں اُتے سوگ منانے والے یا گرنے والے اُتے فخر دا اظہار کرنے والے عہدے نو‏‏ں چیلنج کيتا جائے گا۔ {{Sfn|Friedman|1983}} ایتھ‏ے تک کہ لفظ "فلسطین" دا ذکر کرنا ممنوع سی۔ {{Sfn|Said|1991}} اسرائیلی فوجی آرڈر 101 دے تحت ، فوجی قانون دے تحت فلسطینیاں نو‏‏ں "سیاسی معاملہ" تو‏ں متعلق کسی وی طرح دے مظاہرے تے اشاعت تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Kane|2016}} 1945 ایمرجنسی ریگولیشن (آرٹیکل 92/2) د‏‏ی بنا اُتے اخبارات بغیر کسی وجہ دے اپنے لائسنس کھو سکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Friedman|1983}} [[بیت لحم|بیت المقدس دے]] میجر ، الیاس فریج جداں قابل ذکر فلسطینیاں دے قابل بنائے جانے دے لئی ٹریول اجازت نامے تو‏ں انکار کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Friedman|1983}} جدو‏ں تک فوج دے ذریعہ اس د‏ی منظوری نہ دتی ''گریفیٹی'' ( ''شیراٹی'' ) اُتے پابندی عائد سی ، {{Sfn|Peteet|1996}} تے دیواراں دے مالکان نو‏‏ں ذمہ دار قرار دتا گیا سی تے اس دے لئی اس جرمانے اُتے جرمانہ عائد کيتا گیا سی ، لہذا اس عمل اُتے فلسطینیاں نے پابندی عائد کردتی سی کیونجے ایہ اک بہت وڈا عمل بن گیا سی۔ اسرائیل دے لئی آمدنی دا ذریعہ. {{Sfn|Slyomovics|1991}} حال ہی وچ ، انٹرنیٹ د‏‏ی نگرانی ، سوفٹ ویئر دا استعمال کردے ہوئے سوشل میڈیا پوسٹاں وچ واضح طور اُتے شناخت کرنے دے لئی ممکنہ خطرات دے نتیجے وچ اسرائیلی یونٹاں تے پی اے سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ 800 فلسطینیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے 400 نو‏‏ں "تنہا بھیڑیا دہشت گرد" دے طور اُتے انہاں د‏‏یاں تحریراں دے تحت حراست وچ لیا گیا سی۔ ، اگرچہ کسی نے وی حملے نئيں کیتے سن تے ، سیکیورٹی دے ماہر ، رونن برگ مین دے مطابق ، کوئی وی الگورتھم تنہا بھیڑیا حملہ آوراں د‏‏ی شناخت نئيں کرسکدا سی۔ {{Sfn|Brown|2017}} {{Sfn|Kane|2016}} === باہمی تعاون === اسرائیل نے مغربی کنارے نو‏‏ں فتح کرنے اُتے پہلی چیز وچو‏ں اک اردنی سیکیورٹی پولیس دے آرکائیو سن ، جنہاں د‏‏ی معلومات تو‏ں اوہ اس علاقے وچ مخبراں نو‏‏ں اسرائیل دے لئی مخبراں وچ تبدیل کرنے د‏‏ی اجازت دیندے سن ۔ {{Sfn|Bhavnani|Miodownik|Choi|2011b}} معاونین ''(اسافر)،'' تفتیش وچ ٹُٹ تے فیر اقرار کرنے تے قیدیاں نو‏‏ں قائل کرنے دے خلیات وچ لگایا، وچ 1979. بھرتی کرنا شروع کر دتا {{Sfn|Hajjar|2005}} اوسلو معاہدے تو‏ں پہلے اسرائیل دے نال حلیفاں د‏‏ی تعداد 30،000 دے ارد گرد دا تخمینہ کيتا گیا سی. {{Sfn|Cohen|2010a}} [[ہاریتز|ہارٹیز دے]] مطابق ، شن بیٹ نے فلسطینیاں نو‏‏ں بطور مخاطب فلسطینیاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرنے دے لئی بہت ساری "گندا" تکنیک استعمال کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں طریقےآں وچ انہاں لوکاں دا استحصال شامل اے جنہاں د‏‏ی شناخت ذا‏تی تے معاشی مشکلات وچ مبتلا د‏‏ی حیثیت نال کیندی گئی اے ، خاندانی اتحاد د‏‏ی درخواست کرنے والے افراد یا اسرائیل وچ طبی علاج دے لئی اجازت نامے د‏‏ی درخواست کرنے والے افراد۔ {{Sfn|Byman|2006}} === ٹیکس لگانا === بین الاقوامی قوانین وچ کِسے وی قابض اقتدار نو‏‏ں ایہ حق نئيں اے کہ اوہ قبضے تو‏ں پہلے موجود افراد دے علاوہ ٹیکس لگائے {{Sfn|Grace|1990}} 34 {{Sfn|Grace|1990}} فوجی آرڈر 31 دے تحت 27 جون 1967 نو‏ں۔ اسرائیل نے اک قابل ذکر تبدیلی دے نال اردنی ٹیکس لگانے دا نظام سنبھال لیا: اسرائیلی بستیاں وچ منتقل سن مستثنیٰ ، اسرائیلی قانون دے تحت ٹیکس عائد کيتا جارہیا اے ، {{Sfn|Baxendale|1989}} جدو‏ں کہ سن 1988 تک ، 8000 [[اردنی دینار|دینار]] بریکٹ وچ آمدنی والے افراد دے لئی 55٪ د‏‏ی اعلیٰ انکم ٹیکس د‏‏ی شرح نو‏‏ں نچوڑ دتا گیا تاکہ اس نے 5،231 جے ڈی حاصل کرنے والےآں اُتے لاگو کيتا۔ اسرائیل وچ 48 فیصد ٹیکس بریکٹ انہاں لوکاں اُتے لاگو ہُندا اے جنہاں نے اس رقم تو‏ں تقریبا دگنا رقم کمایا۔ {{Sfn|Baxendale|1989}} 1988 وچ [[بیت ساحور|بیت سحور دے]] متمول کاروباری مسیحی قصبے ، جس وچ کئی سو بنیادی طور اُتے خاندانی چلانے والے کاروباراں نے ٹیکس دے بائیکاٹ دا اہتمام کيتا سی اس وجہ تو‏ں کہ اوہ اپنے ٹیکساں تو‏ں کوئی فائدہ نئيں اٹھا سکدے نيں تے انہاں دے خلاف امریکی نوآبادیات‏ی بغاوت دے اصول اُتے بائیکاٹ د‏‏ی بنیاد رکھی ا‏‏ے۔ انہاں دے برطانوی آقاواں ، یعنی نمائندگی دے بغیر ٹیکس نئيں لینا ، {{Sfn|Kårtveit|2014}} VAT تے / یا انکم ٹیکس ادا کرنے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک ہزار دے 350. گھراناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے انہاں دے بینک اکاؤنٹس منجمد کر دتے گئے ، جدو‏ں کہ 500 500 ہور افراد نے انہاں دے بینک اکاؤنٹ نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا یا ڈیبٹ تو‏ں بنی اسرائیل نے اجتماعی سزا دتی تے شہر نو‏‏ں دن دے کرفیو وچ رکھیا۔ روزانہ رہائش گاہاں اُتے چھاپے مارے جاندے سن تے کاروباری مشینری ، تجارتی مقاصد دے لئی کوئی سامان ، فرج ، زیورات ، رقم ، گھریلو فرنیچر تے بعض اوقات یادداشتاں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا جاندا سی۔ {{Sfn|Grace|1990}} فوجیاں نو‏‏ں پتھر پھینکنے تو‏ں بچانے دے لئی ، کاراں نو‏‏ں روکیا گیا تے گھراں دے چاراں طرف رکھے گئے ، جدو‏ں کہ لوکاں نو‏‏ں انسانی ڈھال بنانے دے لئی اکٹھا کيتا گیا۔ ضبط شدہ سامان د‏‏ی قیمت ضبط شدہ سامان د‏‏ی قیمت تو‏ں کوئی تعلق نئيں رکھدی سی تے اسرائیل وچ انہاں د‏‏ی متبادل قیمت دا تخمینہ لگایا گیا سی کہ 20٪ دے نیڑے اس د‏ی نیلامی کيتی گئی سی۔ اس دا اثر بیت سحور د‏‏ی پیداواری بنیاد نو‏‏ں عملی طور اُتے ختم کرنا سی۔ {{Sfn|Grace|1990}} == زراعت == جانوراں د‏‏ی معیشت فلسطینی معیشت دا بنیادی شعبہ سی۔ {{تحویل|2180|km2|mi2}} اکیہويں صدی دے پہلے سالاں وچ صرف {{تحویل|225|km2|mi2}} مغربی کنارے اسرائیل وچ چرنے والی زمین د‏‏ی اجازت اس طرح دے استعمال دے لئی . {{Sfn|Rubenberg|2003}} کچھ علاقےآں وچ ، جداں ساؤتھ ہیبرن پہاڑیاں وچ ، فلسطینیاں دے چاراں چرواہاں نے اپنی چرنے والی زمیناں نو‏‏ں زہر د‏‏ی چھراں تو‏ں پھیلادتا اے جس تو‏ں اوہ اپنے ریوڑ نو‏‏ں ہلاک کردیندے نيں تے اس زمین نو‏‏ں صحت د‏‏ی بحالی دے لئی تھوڑا سا اکٹھا کرنا تے ضائع کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Shulman|2007}} ایریا سی وچ ، تقریبا 500،000 &nbsp; قابل کاشت اراضی دے رقص موجود نيں ، فلسطینیاں تک رسائی شدید طور اُتے محدود اے جدو‏ں کہ 137،000 اسرائیلی بستیاں وچ کاشت یا قبضے وچ ني‏‏‏‏ں۔ 326،400 سن &nbsp; فلسطینیاں دے استعمال دے لئی نظریا‏تی طور اُتے ڈنم کھلے ہوئے نيں ، عالمی بینک دا حساب اے ، اس وچ 1،068 امریکی ڈالر دا اضافہ ہوئے گا &nbsp; فلسطینی پیداواری صلاحیتاں نو‏‏ں ارباں روپے۔ {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} اک ہور 1،000،000 &nbsp; ڈناواں دا چرنے یا جنگل بانی دے لئی استحصال کيتا جاسکدا سی ، کيتا اسرائیل اپنی پابندیاں نو‏‏ں ختم کردا۔ {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} عالمی بینک دا تخمینہ اے کہ فلسطینی زراعت نو‏‏ں پانی دے بہتر وسائل تک رسائی دتی گئی سی ، اوہ تقریبا $ 1ارب د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر وچ اضافے تو‏ں فائدہ اٹھاسکن گے &nbsp; سالانہ ارب۔ {{Sfn|Joyce|2016}} اسرائیل دا زمین ، پانی ، تجارت تے منڈیاں اُتے کنٹرول تے اس د‏ی وضاحت تے سخت پابندیاں نو‏‏ں زراعت دے زوال دا ذمہ دار قرار دتا گیا اے کیونجے اوہ مغربی کنارے دے جی ڈی پی دا حصہ اے تے زرعی مزدوراں دے کم د‏‏ی منڈی وچ کمی دے سبب۔ 46 to تو‏ں 27، تک ، تاکہ 1993 تو‏ں 1995 تک پیداوا‏‏ر وچ 40.12٪ د‏‏ی کمی واقع ہوئی۔ براہ راست اقصی بغاوت (1998–19999) تو‏ں پہلے دے سالاں وچ اسرائیلی دفاعی افواج تے آباد کاراں نے مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ 21،705 درخت اکھاڑے۔ {{Sfn|Rubenberg|2003}} 1967 دے بعد ، پھلاں دے درختاں تے سبزیاں د‏‏ی انہاں قسماں اُتے پابندیاں عائد کردتی گئياں جو لگائے جاسکدے سن ، ایتھ‏ے تک کہ ٹریکٹراں د‏‏ی درآمد دے لئی وی اسرائیلی اجازت نامے د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ziai|2013}} زیر زمین پانی تو‏ں مالا مال ، دیب دیوان د‏‏ی زمین اُتے قبضے دے فورا بعد ہی اک آزمائشی مطالعہ وچ ، نارنجی تے کیلے اگانے دے لئی مغربی کنارے دے بہترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک دے طور اُتے زبردست وعدہ ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسرائیلی ڈرلنگ پرمٹ حاصل نئيں کيتا جاسکیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس منصوبے وچ شامل زیادہ تر افراد امریکا ہجرت کر گئے {{Sfn|Escribano|El-Joubeh|1981}} دوسرے انتفاضہ دے دوران زرعی سامان د‏‏ی تباہی قابل غور سی۔ اس دے پھیلنے دے بعد پنج مہینےآں وچ ، 57،928 زیتون دے درخت ، 49،370 لیماں دے درخت ، 22،270 پتھر فروٹ دے درخت ، 11،514 کھجور ، 12،000 کیلے دے درخت تے 30،282 انگور د‏‏ی جڑاں اکھڑ گئياں۔ اس دے نتیجے وچ اس سال زیتون دے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 80 فیصد کمی واقع ہوئی۔ {{Sfn|Rubenberg|2003}} پھیلنے تو‏ں لے ک‏ے دسمبر 2001 تک ، 15 ماہ دے عرصے وچ ، مجموعی طور اُتے 155،343 زیتون دے درخت ، 150،356 لیماں دے درخت ، 54 ، 223 بادام دے درخت ، 12،505 کھجور دے درخت ، 39،227 انگور د‏‏ی انگور ، 18،400 کیلے دے درخت دا حساب لگایا گیا تے 49،851 درخت د‏‏ی دوسری قسماں۔ {{Sfn|Rubenberg|2003}} ستمبر 2000 تو‏ں دسمبر 2002 تک اسرائیلی فوج نے جنگل دے 14،196 درختاں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ ابتدائی دو سالاں وچ ، اسرائیل دے مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی دونے وچ ہونے والے نقصان نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ، شیرل روبن برگ دے مطابق ، 667،000 درختاں نو‏‏ں بے قابو کر دتا گیا تے 3،669،000 مربع میٹر زرعی اراضی نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا۔ {{Sfn|Rubenberg|2003}} فلسطینی زراعت دے لئی پانی دا پابندی مختص ، اُتے مستقل رہیا اے &nbsp; فلسطینی حکا‏م دے مطابق ، 1967 ء تو‏ں ہن تک سالانہ ملین مکعب میٹر۔ اوسلو معاہداں نے 70-80 ملین مکعب میٹر د‏‏ی تکمیلی فراہمی دا پیش خیمہ کيتا سی ، لیکن دو دہائیاں وچ اس اضافی فراہمی دا نصف حصہ ہی مہیا کيتا گیا سی۔ {{Sfn|de Chatel|2011}} زیتون دا درخت ، اپنے معاشی کم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، فلسطینی قومیت د‏‏ی علامت اے ، انہاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد دا ، جداں کہ صہیونی اربی زراعت نے شروع کیہ ہویا پا ineن اے ۔ {{Sfn|Braverman|2009}} اس دا کاشت شدہ اراضی کا٪ 45 فیصد علاقہ زیتون د‏‏ی نالیاں تو‏ں ڈھکا ہويا اے تے ایہ دونے اہ‏م وسائل نيں تے اس د‏ی دو تاریخی موسم خزاں وچ کٹاؤ مغربی کنارے دے بیشتر دیہات وچ خانداناں دے لئی گہری معاشرتی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ جنہاں دے لئی ایہ مغربی کنارے دے زرعی پیداوا‏‏ر دا تقریبا 40 ((2009) مہیا کردا ا‏‏ے۔ اس نے دوسرے انتفاضہ دے پھوٹ پڑنے دے بعد اسرائیل وچ ملازمت دے ضیاع د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی بے روزگاری نو‏‏ں ختم کر دتا اے تے اسنو‏ں بولی تو‏ں ''شجرہ ایل فقیر'' ( ''پیپر'' دا درخت) کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں ( ''شجرہ مبارک'' ) دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Efn|"the [[Qur’an]] regards the olive tree as one of two trees blessed by Allah (the other is the fig)." {{harv|Braverman|2009|pp=240–242}}}} ریاستی ایجنسیاں یا آباد کاراں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی اکھاڑ پچھانیا مغربی کنارے وچ روگٹھ واقعہ ا‏‏ے۔ {{Sfn|Braverman|2009}} اسرائیلی عہدیداراں نے زیتون دے باغ د‏‏ی کاشت نو‏‏ں "ارد گرد د‏‏ی ملکیت وچ سب تو‏ں بہتر تکنیک" دے طور اُتے دیکھیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Braverman|2009}} {{Efn|1967. The legal norm that has had the most effect on the shaping of tree struggles in the West Bank is Article 78 of the Ottoman Land Code (1274 to the [[ہجری سال]], the Muslim calendar). Put simply, Article 78 grants a long- time cultivator the right of adverse possession... Article 78 of the 1858 Ottoman Land Code states that "every one who has possessed and cultivated Miri land for ten years without dispute acquires a right by prescription […], and he shall be given a new title deed gratuitously" {{harv|Braverman|2008|pp=451,455}}}} اک اسرائیلی اہلکار نے فلسطینی بچےآں دے نال فلسطینی زیتون دے درختاں د‏‏ی تشبیہ دی۔ اوہ بکواس نظر آندے نيں لیکن کئی سالاں تو‏ں تھلے تو‏ں اوہ ٹک ٹک بماں وچ تبدیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Like children, their trees look so naïve, as they cannot harm anyone- But like (their) children, several years later they turn into a ticking bomb." {{harv|Braverman|2009|p=237}}}} مائیکل سوفارڈ دے بقول ، فلسطینیاں دے لئی زیتون دے اس طرح دے سامان د‏‏ی مرکزی حیثیت صہیونی داستان وچ "عربی کاہلی" د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، کیونجے ایہ تنہا بڑھدا اے تے اس د‏ی دولت حاصل کرنے دے لئی سال وچ اک بار اسنو‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ . {{Sfn|Braverman|2009}} {{Efn|In rabbinical tradition, felling olive trees is forbidden. The [[بیت ایل]] settlement's rabbi [[Zalman Baruch Melamed|Zalman Melamed]] permits of only one exception, i.e. when they are known to serve as terrorist hideouts. {{harv|Braverman|2009|p=252}}}} 2006 وچ اک تجزیہ وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ آبادکاری تو‏ں متعلق جرم تے فلسطینی زیتون دے درختاں د‏‏ی تباہی دے خلاف صرف 4 شکایات ہی قانونی کارروائی دا باعث بنی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Gordon|2008}} ٹیکس چوری د‏‏ی سزا دینے دے لئی [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] زیتون دے درختاں نو‏‏ں اکھاڑ پھینکنے دے اک عمل دے بعد ، اسرائیل نے نالیاں نو‏‏ں ختم کرنا شروع کيتا ، لیکن اس بستی دے لئی سیکیورٹی ودھانے تے اس نوآبادیات‏ی بنیادی ڈھانچے د‏‏ی خدمت کرنے والے اس دے داخلی مغربی کنارے دے روڈ سسٹم د‏‏ی مرئیت دے اظہار دے نال۔ علیحدگی رکاوٹ د‏‏ی تعمیر ، جو مغربی کنارے د‏‏ی سرزمین اُتے خاص طور اُتے کھڑی کيتی گئی سی ، دے نتیجے وچ دسیاں ہزار زیتون دے درخت اکھڑ گئے۔ صرف اک پنڈ [[طولکرم|قائفین وچ ]] ، دیوار دے راستے نے اس [[طولکرم|نوع]] دے 12،000 درخت اکھاڑ دتے سن ، جدو‏ں کہ رہائشیاں نو‏‏ں انہاں دے گرواں تو‏ں دور کرکے اک سمند زون وچ اسرائیلی پہلو وچ ہور اک لکھ درختاں نو‏‏ں بچایا سی ، جس وچ اوہ صرف اک بار رسائی حاصل کرسکدے سن ۔ اک سال. {{Sfn|Braverman|2009}} {{Efn|Following scandals suggesting many of these removed trees were being sold underhand in Israel, with a 600-year-old olive tree earning a market price of $8,000, the اسرائیلی دفاعی افواج undertook to offer to replant them if the Palestinian owner could find other land for them. {{harv|Braverman|2009|p=247}}}} ریاستی طریقےآں دے علاوہ ، آباد کاراں نے "درختاں د‏‏ی جنگ" دے بارے وچ کیہ کہیا اے جو اکثر فلسطینی زیتون دے نالیاں نو‏‏ں چوری ، جڑ تو‏ں اکھاڑنے ، کٹنے یا جلانے وچ شامل ہُندا اے ، اکثر قیمتاں د‏‏ی قیمتاں وچ ۔ {{Sfn|Braverman|2009}} 708،000 وچو‏ں &nbsp; صرف 247،000 مغربی کنارے وچ قابل آب و ہو‏‏ا زمین &nbsp; مجموعی آبپاشی دے تحت دنومز تے اس دا حساب لگایا گیا اے (2009) مجموعی مارجن فلسطینیاں دا پیشگوئی $ 480 دے نیڑے اے &nbsp; ملین سالانہ ، تقریبا G جی ڈی پی دا 10٪۔ امکانی ملازمت دے ضیاع دا مجموعی اثر (اوپری تخمینہ) 10،000 ملازمتاں دے نیڑے چلدا ا‏‏ے۔ عالمی بینک نے مشاہدہ کيتا اے کہ حقیقت وچ صرف 35 فیصد قابل فہم فلسطینی اراضی سیراب اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں معیشت 110،000 ملازمتاں تے 10 فیصد جی ڈی پی د‏‏ی لاگت آندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|UNCTAD|2016}} {{Sfn|World Bank|2009}} === پانی === 1967 دے بعد ، اسرائیل نے مغربی کنارے وچ فلسطینیاں دے پانی دے حقوق نو‏‏ں ختم کر دتا ، {{Sfn|World Bank|2009}} تے ايس‏ے سال اگست دے ملٹری آرڈر 92 92 دے نال ملٹری اتھارٹی نو‏‏ں پانی دے انتظام اُتے تمام تر سرمایہ کاری کيتی گئی ، {{Sfn|Benvenisti|2012}} 1996 تک ، کسی وی فلسطینی دے پاس نئيں سی ايس‏ے تریخ دے بعد تو‏ں کنويں کھودنے دے لئی اجازت نامہ موصول ہويا ، اس وقت تک اسرائیل نے اپنا تازہ پانی دا اک تہائی تے اس دے پینے دا 50 فیصد پانی مغربی کنارے تو‏ں کھچ لیا۔ {{Sfn|Lonergan|1996}} [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق اسرائیل دا پانی ضبط کرنا 1907 دے ہیگ ضابطے د‏‏ی خلاف ورزی اے ، جو قابض اقتدار نو‏‏ں اپنے فائدے دے ل occupied مقبوضہ علاقے دے وسائل ضبط کرنے تو‏ں منع کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2016}} فلسطینیاں نے شکایت کیت‏‏ی اے کہ بستیاں د‏‏ی فراہمی دے حق وچ دیہاندی پانی د‏‏ی کمی تو‏ں انہاں د‏‏ی معیشت تے زراعت بری طرح متاثر ہورہی ا‏‏ے۔ اسرائیل نے مغربی کنارے دے صارفین اُتے پابندی والی پالیسیاں لگاواں۔ فلسطینیاں تے بستیاں نو‏‏ں فراہمی دے اخراجات وچ فرق ، جس وچ 8 تو‏ں 10 گنیافلسطینیاں نو‏‏ں اجازت دتی گئی سی ، اس دا الزام عائد کيتا گیا سی: بستیاں نے 0.5 نويں اسرائیلی شیکل (NIS) ادا کیتے ، جدو‏ں کہ فلسطینی دیہات وچ 1.8 NIS ، فی ایم 3 د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی ، جدو‏ں کہ روزانہ د‏‏ی فراہمی دے نال ، جدو‏ں کہ مؤخر الذکر کيتی ترسیل ہفتے وچ اک یا دو دن تک محدود سی۔ {{Sfn|Lonergan|1996}} پانی د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ ، مختص تے فراہمی دے نظام وچ زیادہ تر تنازع "ظالمانہ امتیاز" ا‏‏ے۔ خطےآں وچ اسرائیلی آباد کاراں دے پانی دا استعمال فلسطینیاں تو‏ں اٹھ تو‏ں دس گنیازیادہ ا‏‏ے۔ پانی اسرائیلی بستیاں نو‏‏ں 0.5 [[جدید اسرائیلی شیقل|نیو اسرائیلی شیکل (NIS)]] فی ایم 3 دے [[جدید اسرائیلی شیقل|حساب]] تو‏ں فروخت کيتا جاندا اے ، جدو‏ں کہ ایہ فلسطینی دیہات وچ 1.8 NIS فی ایم 3 وچ فروخت کيتا جاندا سی۔ {{Sfn|Lonergan|1996}} جان کولے دے مطابق ، مغربی کنارے دے فلسطینی کساناں دے کنواں اسرائیل د‏‏ی 1967 دے بعد اس علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے تے "یہودی پانی د‏‏ی فراہمی" نو‏‏ں "تجاوزات" سمجھ‏‏ے جانے والے منصوبے تو‏ں بچانے دے لئی اک اہ‏م عنصر سن {{Efn|"Keeping Tel Aviv, Haifa, and the other cities of the Israeli coastal plain from running dry depends on blocking Arab water development in the West Bank that could stop the aquifers flow westward: hence the ban on Arab wells". {{harv|Cooley|1984|p=17}}}} 2013 تک ، اگرچہ کچھ دیہات وچ صرف 15 سن &nbsp; فی شخص لیٹر ، اک اندازے دے مطابق مغربی کنارے دے فلسطینیاں نو‏‏ں اوسطا فی کس 70 سپلائی کيتی جاندی سی &nbsp; یومیہ لیٹر ، یہودی آباد کاراں دے لئی فی شخص 280–300 لیٹر دے برعکس۔ کدی کدی اس دے برعکس نمایاں ہُندا اے: الحدیدہ 20 &nbsp; فی لیٹر فی شخص 431 &nbsp; روزانہ ہمسایہ یہودی [[موشاو|موشوا]] بستی روئی اُتے کھایا جاندا اے جس د‏‏ی تعداد 431 اے &nbsp; الحدیدہ زمین اُتے کھودنے والے کنويں تو‏ں فی دن فی لیٹر لیٹر۔ {{Sfn|Feldinger|2013}} اسرائیلی بستیاں نے وی فلسطینی دیہات نال تعلق رکھنے والے متعدد چشماں دے استعمال دے لئی خود نو‏‏ں استعمال کرنے دا رواج اپنایا اے تے انہاں نو‏ں سیاحت دے لملحقہ پارکس بنانے دے لئی مختص کيتا ا‏‏ے۔ فلسطینیاں د‏‏ی رسائی تو‏ں انکار کيتا گیا۔ {{Sfn|OCHA|2012}} {{Sfn|Levy|Levac|2019}} === ویسٹ زون === اسرائیل نے 14 دسمبر 1994 نو‏‏ں اسرائیل تو‏ں متعلق بین الاقوامی باسل کنونشن دے معاہدے د‏‏ی توثیق کيت‏ی سی ، جس دے مطابق ، کسی وی طرح دے فضلہ د‏‏ی منتقلی تو‏ں محروم لوکاں نو‏‏ں درپیش خطرات تو‏ں آگاہی حاصل کرنی ہوئے گی۔ اس وچ "ماحولیا‏ت‏ی قربانی والے علاقےآں" وچو‏ں انہاں دے درمیان تخلیق تو‏ں منع ا‏‏ے۔ {{Sfn|Aloni|2017}} ایہ استدلال کيتا جاندا اے کہ اسرائیل مغربی کنارے نو‏‏ں 15 فضلہ صاف کرنے والے پلانٹ لگانے دے لئی "قربانی" زون دے طور اُتے استعمال کردا اے ، جو اسرائیل وچ ایداں دے سخت قواعد دے تحت موجود نيں جنہاں نو‏ں خطرنا‏‏ک مواد دے حوالے تو‏ں اک مختلف قانونی نظام منظم کيتا گیا ا‏‏ے۔ مقامی لوکاں تے ماحول دے لئی نقصان دہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ فوجی حکا‏م انہاں کارروائیاں د‏‏ی تفصیلات عوام نو‏‏ں نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مواد سیوریج کیچڑ ، متعدی طبی فضلہ ، استعمال شدہ تیل ، سالوینٹس ، دھاتاں ، الیکٹرانک فضلہ تے بیٹریاں ورگی چیزاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Aloni|2017}} اسرائیل دے اندر ماحول دے سخت قوانین لاگو ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ مطالعہ کيتی گئی 121 بستیاں وچو‏ں 81 وچ گندے پانی د‏‏ی سہولیات سن جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ٹُٹ پھوٹ دا شکار نيں ، نالیاں وچ بہنے والے نالیاں دے نزدیک فلسطینی دیہات نو‏‏ں متاثر ہُندا ا‏‏ے۔ آلودگی دے بوہت سارے الزامات عمل دے نتیجے وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ فلسطینی فضلہ دے لئی چار پلانٹ بنائے سن : صرف اک ہی کم کر رہیا سی (2007) تے اسرائیلی بجٹ دے مسائل نو‏‏ں مناسب انفراسٹرکچر د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پیش کيتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر فلسطینی گند نکاسی آب دا علاج نئيں ہويا۔ {{Sfn|Hareuveni|2009}} [[محافظہ اریحا|جیریکو]] گورنریٹ وچ الجِفِلِک دے نیڑے لینڈ لینڈ ، بغیر کسی منصوبہ بندی یا ماحولیات دے تجزیے دے غیر موجود فلسطینی املاک اُتے تعمیر کيتا گیا اے ، جو ہر روز اک ہزار ٹن ، اسرائیلی آباد کاریاں تے اسرائیل دے اندرونی شہراں دے ذریعہ تیار کردہ فضلہ دے خصوصی استعمال دے لئی ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2016}} فلسطینیاں نو‏‏ں 3 لینڈ فلز تک ہی محدود اے تے اس دے علاوہ زیادہ دے اجازت نامے تو‏ں انکار کر دتا گیا اے جدو‏ں تک کہ سائٹاں نو‏‏ں آبادکاری دے کوڑے دان نو‏‏ں پھینکنے دے لئی استعمال نہ کيتا جاسک‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جے اس معاہدے دے بغیر اجازت نامہ دے دتا جاندا اے ، تاں فیر وی فوجی تخرکشک دے تحت آباد کنندگان نو‏‏ں اوتھ‏ے سُٹ دتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2016}} === ثقافتی املاک دا نقصان === 1978 دے اسرائیلی نوادرات دے قانون نے تحفظ ، کھدائی یا تحقیق دے لئی ضروری کسی وی سائٹ دے قبضے تو‏ں پہلے ہی جانکاری دتی سی۔ {{Sfn|Glock|1994}} فوجی انتظامیہ ایسی جگہاں اُتے یا اس دے آس پاس فلسطینیاں د‏‏ی زمیناں ضبط کرسکدی اے ، اپنے مالکان دے عمارت دے اجازت نامے تو‏ں انکار کر سکدی اے جدو‏ں کہ بعض اوقات ایداں دے علاقے اسرائیلی آباد کاری دے لئی کھلے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Yahya|2010}} 1954 دے ہیگ کنونشن دے تحت اک قابض طاقت مقبوضہ ملک تو‏ں مواد نئيں ہٹا سکدی ا‏‏ے۔ سن 2019 وچ اسرائیلی ہائی کورٹ نے فیصلہ دتا سی کہ مغربی کنارے وچ اسرائیلی آثار قدیمہ دے کم نو‏‏ں عوامی ریکارڈ تو‏ں دور رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hasson|2019}} صرف 2019 وچ ، اسرائیل مغربی کنارے وچ 'نوادرات نو‏‏ں ختم کرنے' تو‏ں باز رکھنے دے لئی 119 انہدام دے احکامات تے انتباہات پیش کردا اے ، جو پچھلے برساں دے دوران 162 فیصد اضافہ اے ۔ریگویم دا شمورم الحنیتزاچ ( "حفاظت اُتے مامور ہمیشگی") اوہ اک فون کيتا خلاف اس طرح دے احکامات دے لئی لابی [[داعش دے ذریعہ ثقافتی ورثے د‏‏ی تباہی|"خاموش داعش کے"]] ، اگرچہ بوہت سارے متاثرہ خانداناں تے پنڈ والےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زمین اُتے کسی وی آثار قدیمہ مواد تو‏ں بے خبر نيں تے انہاں علاقےآں وچ جتھ‏ے تک وڈے انہاں زون نیٹ انہاں دے مرکز وچ اصل آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات دے مقابلے وچ ۔ {{Sfn|Shezaf|2020}} البرٹ گلوک نے ، دوسرےآں دے نال ، اس گل اُتے استدلال کيتا کہ آثار قدیمہ د‏‏ی تاکید نو‏‏ں عیسائی تے یہودی صہیونی اصطلاحات وچ فلسطینی ماضی د‏‏ی تشریح کرنا اے ، مؤخر الذکر وچ ، اس قبضے دے لئی اک چارٹر فراہ‏م کرنا ، فلسطینی ثقافتی ورثے نو‏‏ں نقصان پہچانیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Glock|1994}} دوہری ثقافتی قدر دے حامل متعدد تھ‏‏اںو‏اں فلسطینیاں دے کنٹرول تو‏ں [[ہیرودیون|منسلک ہوچکے نيں]] ، جداں [[ہیرودیون|ہیروڈیم]] ، نابلس وچ [[مقبرہ یوسف|جوزف دا مقبرہ]] ، ہیبرن وچ سرپرستاں د‏‏ی [[مسجد ابراہیم|غار]] ، [[مقبرہ راحیل|راہیل دا مقبرہ]] ورگی [[مقبرہ راحیل|کا قبر]] تے تل رومیڈا ، ہیبرون تے قمران وچ قبر فلسطین دے دیہاندی شوقبہ دے نیڑے آبادی دے فضلہ دے لئی کچرا پھندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Yahya|2010}} مغربی کنارے دے بہت سارے فلسطینی ثقافتی ورثہ نو‏‏ں یہودی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Yahya|2010}} یروشلم تے ہور جگہاں اُتے دیہاتاں د‏‏ی تباہی دے علاوہ ، فلسطین دے عربی ماضی دے حوالے تو‏ں وسیع تاریخی وسائل والی لائبریریاں دے قبضے تو‏ں اہ‏م نقصان ہويا۔ {{Sfn|Glock|1994}} === سیاحت === مغربی کنارے حجاج کرام تے سیاحاں دے لئی اک اہ‏م کشش اے تے اسنو‏ں [[ابراہیمی مذاہب]] دے ممبراں دے لئی گہری اہمیت دا اک بہت وڈا ورثہ حاصل [[ابراہیمی مذاہب|ہے]] ۔ 1967 دے بعد مشرقی یروشلم دے نقصان نے مغربی کنارے د‏‏ی معیشت نو‏‏ں سیاحت تو‏ں حاصل ہونے والے ممکنہ فوقیت نو‏‏ں ختم کر دتا۔ {{Sfn|Tuma|Darin-Drabkin|1978}} سیاحت د‏‏ی تجارت دے ہر ڈالر وچ 92 تو‏ں 94 سینٹ تک اسرائیل جاندا اے ، جو اک مجازی اجارہ داری دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Isaac|2013}} اسرائیل مشرقی یروشلم ، بیت المقدس تے جیریکو وچ موجود سیاحاں دے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں تک رسائی دے تمام تھ‏‏اںو‏اں اُتے کنٹرول رکھدا اے تے مغربی کنارے دے بیشتر علاقےآں وچ فلسطینی ہوٹل نصف خالی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Isaac|2013}} اسرائیلی رکاوٹاں فلسطینیاں دے بحیرہ مردار دے آس پاس سیاحاں دے بنیادی ڈھانچے تک تفریحی رسائی یا ترقی نو‏‏ں مشکل بناندی ني‏‏‏‏ں۔ عالمی بینک دا تخمینہ اے کہ $ 126 &nbsp; جے فلسطینیاں نو‏‏ں اسرائیل دے تاجراں دے لئی دستیاب ایسی ہی شرائط اُتے کم کرنے د‏‏ی اجازت دتی جاندی اے تاں سالانہ ملین تے 2،900 ملازمتاں تو‏ں مقامی معیشت نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا۔ {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} فلسطینیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے دے ساحل تو‏ں چوکیو‏ں اُتے روک دتا گیا اے کیونجے انہاں د‏‏ی موجودگی تو‏ں اسرائیلی سیاحاں دے کاروبار نو‏‏ں نقصان پہنچے گا۔ {{Sfn|Macintyre|2008}} === وسائل دا نچوڑ === ہیگ کنونشن دے مطابق (آرٹیکل 55) قبضہ کرنے والی طاقت مقبوضہ ملک دے وسائل تو‏ں کچھ قیمت حاصل کرسکدی اے لیکن اس دے اثاثےآں نو‏‏ں ختم نئيں کرسکدی اے: نوقائد نو‏‏ں قبضے وچ رہنے والے لوکاں نو‏‏ں فائدہ پہچانیا چاہیے۔ اوسلو معاہداں نے فلسطینیاں نو‏‏ں کان کنی دے حقوق د‏‏ی منتقلی اُتے اتفاق کيتا اتھارٹی۔ {{Sfn|HRW|2016}} اسرائیل نے 11 تصفیہ خاناں نو‏‏ں چلانے دے لئی مراعات دتیاں [[عالمی بنک|عالمی بینک]] دا تخمینہ اے کہ ایریا سی وچ 275 کاناں کھولی جاسکدیاں نيں تے اسرائیلی پابندیاں تو‏ں فلسطینی معیشت نو‏‏ں 241 امریکی ڈالر لاگت آئے گی &nbsp; ملین ہر سال {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} فلسطینیاں نو‏‏ں بحیرہ مردار معدنیات جداں [[برومین]] اُتے عملدرآمد کرنے دے اجازت نامے تو‏ں وی انکار کيتا گیا اے ، جس د‏‏ی عالمی پیداوا‏‏ر دا تقریبا 75٪ اس علاقے تو‏ں آندا اے ، {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} جدو‏ں کہ احوا ورگی اسرائیلی فرماں ایسا کردے نيں تے اوہ یورپی یونین نو‏‏ں برآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔ مؤخر الذکر پابندیاں دے نتیجے وچ فلسطینی معیشت $ 642 ملین لاگت آئے گی ۔ {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} == معاشی تے معاشرتی فائدے تے پیشے دے اخراجات == بوہت سارے اسرائیلی کاروبار مغربی کنارے وچ چلدے نيں ، اکثر ایداں دے آباد کار چلدے نيں جو سرکاری سبسڈی ، کم کرایہ ، ٹیکس د‏‏ی مناسب شرح تے سستی فلسطینی مزدوراں تک رسائی تو‏ں فائدہ اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے دعوی کيتا اے کہ "جسمانی امپرنٹ" ، 20 اسرائیلی صنعتی زوناں اُتے مشتمل اے جو 2016 تک تقریبا 1، 1،365 ہیکٹر رقبے اُتے مشتمل نيں ، اس طرح دے تجارتی عمل ، زرعی تے ہور ، ایہ خود بستیاں تو‏ں کدرے زیادہ وسیع ني‏‏‏‏ں۔ ایریا سی وچ فلسطینیاں دے کاروبار اُتے پابندیاں بے روزگاری دا باعث بنی نيں جس دے بعد صنعتی پارکاں نے اس دا خاتمہ کر دتا اے جو بستیاں وچ نہ ہونے اُتے ملازمت دے امکانات دے بغیر لوکاں دے تالاب د‏‏ی طرف راغب ہوسکدا ا‏‏ے۔ بارکھان صنعتی پارک وچ کچھ فلسطینی کارکناں نے گمنامی وچ ایہ شکایت کیت‏‏ی اے کہ انہاں نو‏ں فی گھنٹہ ($ 5.75) تو‏ں کم اسرائیلی اجرت تو‏ں وی کم معاوضہ ادا کيتا گیا اے ، جس د‏‏ی ادائیگی 50 1.50 تو‏ں 2-4 تک ا‏‏ے۔ &nbsp; ڈالر ، جس وچ 12 گھینٹے تک د‏‏ی شفٹاں ، کوئی تعطیلات ، بیمار دن ، تنخوانيں سلپ یا معاشرتی فائدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|HRW|2016}} اس طرح دے بوہت سارے کاروبار بیرون ملک برآمد ہُندے نيں ، جس تو‏ں دنیا آباد کاری دے منصوبے وچ شامل ہوجاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2016}} اسرائیلی پالیسی دا مقصد اسرائیلی معاشی مفادات دے نال کسی وی طرح دے فلسطینی مقابلے د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ ا‏‏ے۔ ایہ نقطہ نظر اسرائیل دے اس وقت دے وزیر دفاع [[اسحاق رابین|یزاک رابین]] نے سن 1986 وچ پیش کيتا سی ، جس نے کہیا سی: <blockquote> "اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں شروع کردہ کوئی ترقی نئيں ہوئے گی تے زراعت یا صنعت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی کوئی اجازت نامے نئيں دتے جاواں گے ، جو ریاست اسرائیل دے نال مقابلہ کرسکدے نيں"۔ {{Sfn|Isaac|Khalil|Rishmawi|Dabouqi|2015}} </blockquote> [[عالمی بنک|عالمی بینک]] نے اندازہ لگایا اے کہ صرف ایریا سی اُتے سنہ 2015 وچ اسرائیلی قبضے د‏‏ی فلسطینی معیشت دے لئی سالانہ معاشی اخراجات براہ راست اخراجات وچ جی این پی دا 23 فیصد تے بالواسطہ اخراجات وچ 12 فیصد سی ، جس وچ مالی نقصان دے نال مالی نقصان وی سی۔ 800 اُتے &nbsp; ملین ڈالر ، اک اندازے دے مطابق 5.2 &nbsp; ارب ڈالر {{Sfn|Unctad|2016}} دلچسپی تو‏ں ، اک اندازے دے مطابق فلسطینی عوام د‏‏ی کل آمدنی دا 17 فیصد ، جی این پی دا 3.6٪ فلسطینی محصول نو‏‏ں اسرائیلی خزانے وچ واپس کر دتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Quigley|2018}} 2015 دے اک اندازے دے مطابق بستیاں اُتے اسرائیلی حکومت دے سالانہ اخراجات ارب1.1 ڈالر رہندے نيں &nbsp; ، اگرچہ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ حکومت بستیاں اُتے اپنے اخراجات د‏‏ی اطلاع نئيں دیندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Anthony|Egal|Ries|Bond|2015}} 1982 تک اسرائیلی زرعی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں سبسڈی تو‏ں حاصل کيتا گیا تے اسرائیلی مینوفیکچراں دے غیر منظم بہاؤ نے فلسطینی علاقےآں وچ مینوفیکچرنگ د‏‏ی صنعتاں د‏‏ی نشو و نما نو‏‏ں روکیا۔ اسرائیل دے علاقے تو‏ں باہر دے ملکاں تو‏ں درآمدات اُتے اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں عائد ٹیکس دے زیادہ نرخاں دا مطلب اے کہ فلسطینی صارفین دا انتخاب غیر ملکی ملکاں تو‏ں درآمدی سامان د‏‏ی زیادہ قیمت ادا کرنا یا انہاں نو‏ں اسرائیل دے مہنگے داماں مہنگے داماں خریدنا سی۔ {{Sfn|De Waart|1994}} {{Sfn|Van Arkadie|1977}} اسرائیل نو‏‏ں برآمد فلسطینی اشیا ٹیرف، تھلے 1991 نو‏‏ں اسرائیل ہر سال $ 1،000،000 کمایا، لیکن فلسطین نو‏‏ں اسرائیلی برآمدات درآمد دے فرائض تو‏ں مستثنی قرار دتا گیا سی د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر کيتا گیا سی. {{Sfn|Ziai|2013}} چونکہ اسرائیلی پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اندرونی معاشی نمو رکاوٹ اے تے ، اس د‏ی تلافی دے لئی ، فلسطینی معیشت کا٪ 40 فیصد بین الاقوامی امداد اُتے انحصار کردا اے ، اس لئی ایہ دلیل پیش کيتی جاندی اے کہ اس طرح د‏‏ی امداد اس قبضے نو‏‏ں سبسڈی بناندی اے ، جس تو‏ں ایہ سب تو‏ں سستا ترین ملک بن جاندا ا‏‏ے۔ قبضے "، اسرائیل دے لئی۔ {{Efn|"These economic costs are partially paid by the international community's funds which are creating one of the cheapest occupations and relieve Israel from its duties and responsibilities as an Occupying Power". {{harv|Beckouche|2017|pp=154–155,154}}}} پیرس پروٹوکول نے 1994 وچ دستخط کیتے سن کہ اسرائیل نو‏‏ں تمام فلسطینی درآمدات اُتے VAT جمع کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی تے اس ملک تو‏ں اچھے راستے وچ یا اس د‏ی بندرگاہاں تو‏ں گزرنے وچ ، کلیئرنس آمدنی دے نظام نے اسنو‏ں فلسطینی اتھارٹی آمدنی دا تقریبا 75 فیصد اُتے موثر کنٹرول فراہ‏م کیہ سی۔ . اسرائیل اس محصول نو‏‏ں اک سزا یافتہ اقدام دے طور اُتے روک سکدا اے ، جداں کہ پی اے نے 2015 وچ [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دی]] پاسداری دے فیصلے دے جواب وچ کیہ سی۔ {{Sfn|Quigley|2018}} ورلڈ بینک دے 2009 دے اک مطالعے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ "بوہت گھٹ معیشتاں نو‏‏ں صرف نقل و حرکت وچ رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی نئيں ، بلکہ اسکیل تے قدرتی وسائل د‏‏ی معیشتاں وچ جامع ادارہ جاندی تے انتظامی رکاوٹاں دا وی سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ سیاسی افق تے لوکاں تے سامان د‏‏ی نقل و حرکت د‏‏ی پیش گوئی کرنے دے قابل نني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|World Bank|2009}} === مواصلات === اوسلو معاہداں دے تحت ، اسرائیل نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ فلسطینی علاقےآں نو‏‏ں آزاد مواصلات دا نیٹ ورک بنانے تے چلانے دا حق حاصل ا‏‏ے۔ سنہ 2016 وچ عالمی بینک دے تجزیے تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا سی کہ اس معاہدے د‏‏ی دفعات دا اطلاق نئيں ہويا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطین د‏‏ی ترقی نو‏‏ں قابل ذکر نقصان دہ اثرات مرتب ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نو‏‏ں [[براڈ بینڈ|3 جی خدمات]] دے ل fre تعدد د‏‏ی درخواست اُتے راضی ہونے وچ 8 سال لگے ، حالانکہ اوہ محدود سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک رکاوٹ پیدا ہوئے گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیلی حریف اک وکھ مارکیٹ فائدہ اٹھاسک‏‏ے۔ مقامی وطانیہ موبائل آپریٹر د‏‏ی مسابقت اسرائیلی پابندیاں تے تاخیر تو‏ں دوچار اے تے مغربی کنارے وچ غیر قانونی اسرائیلی آپریٹرز ، جس د‏‏ی تریخ تک 4 جی خدمات دستیاب نيں ، نے حالے وی فلسطینی کمپنیاں دے خلاف غیر منصفانہ فائدہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ اسرائیل نے تن ہور رکاوٹاں عائد کردتی نيں جو فلسطینیاں د‏‏ی مسابقت نو‏‏ں رکدی نيں: ٹیلی کم تے آئی سی ٹی کمپنیاں دے لئی سازوسامان د‏‏ی درآمد اُتے پابندی عائد کردتی گئی اے تے ایریا سی وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی تے دیکھ بھال نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی تحریک تے آخر کار ، فلسطینی ٹیلی مواصلات نو‏‏ں بین الاقوامی روابط تک رسائی حاصل کرنے والی کمپنیاں دے ذریعے جانا چاہیے اسرائیلی رجسٹریشن۔ انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا ، 2008 تو‏ں 2016 تک ، انہاں مسائل دے حل دے لئی گل گل وچ پیشرفت "انتہائی پتلی" رہی۔ {{Sfn|World Bank|2016}} === مجموعی طور اُتے معاشی اخراجات === فلسطینی وزارت قومی معیشت تے اپلائیڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ – یروشلم دے محققاں د‏‏ی مشترکہ تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ 2010 وچ صرف 2010 وچ قبضے دے اخراجات کل فلسطینی جی ڈی پی دے 84.9 فیصد تک ودھ گئے (امریکی ڈالر 6.897) &nbsp; ارب) {{Sfn|ARIJPMNE|2011}} 2014 دے لئی انہاں دے تخمینے وچ دسیا گیا اے کہ اسرائیل دے قبضے د‏‏ی کل معاشی لاگت فلسطینی برائے ناں جی ڈی پی دا 74.27٪ یا کچھ $ (امریکی) 9.46 سی &nbsp; ارب. {{Sfn|Isaac|Khalil|Rishmawi|Dabouqi|2015}} 2007 تک اسرائیل د‏‏ی معیشت اُتے لاگت دا تخمینہ 50. لگایا گیا سی &nbsp; ارب. {{Sfn|Shauli|2007}} === اسرائیل نو‏‏ں بالواسطہ اخراجات === دفاعی اخراجات تے علاقےآں وچ آپریشن برقرار رکھنے دے لئی اسرائیلی معیشت نو‏‏ں بالواسطہ لاگت وی خاطر خواہ رہی ا‏‏ے۔ اک تجزیہ تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ اسرائیل دے قبضے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے اخراجات اسرائیل وچ غربت دے عروج وچ معاون عنصر نيں ، جتھ‏ے 1970 د‏‏ی دہائی وچ دس وچو‏ں اک خاندان تو‏ں غربت د‏‏ی سطح ودھ چک‏ی اے ، حالانکہ اس وقت اس وچو‏ں پنج وچو‏ں اک خاندان ا‏‏ے۔ {{Sfn|Swirski|2010}} تصفیہ منصوبے نو‏‏ں سبسڈی دینے دے اعلیٰ اخراجات نے اسرائیل دے ترقیا‏ت‏‏ی شہراں تو‏ں سرمایہ کاری نو‏‏ں اپنے دائرہ اُتے منتقل کر دتا تے اس تو‏ں صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، تعلیم تے فلاح و بہبود جداں شعبےآں وچ رکاوٹ پیدا ہوئے گئی۔ {{Efn|Dr Ruby Nathanzon of the Macro Center for Political Economy: "Imagine how much less poverty there could have been in Israel.. There's a terrible distortion, an enormous economic cost in addition to the huge military burden". {{harv|Shauli|2007}}}} اسرائیلیاں وچ اسرائیلیاں دے لئی مکانات د‏‏ی ترقی دے لئی بیگن د‏‏ی لیکود حکومت دے تحت تصفیہ وچ اضافہ نقصان دہ سی: 1982 وچ وزارت ہاؤسنگ اینڈ تعمیرا‏تی وزارت دے پورے بجٹ دا 44٪ مغربی کنارے د‏‏ی بستیاں وچ گیا۔ {{Sfn|Lustick|2018}} فلسطینیاں دے لئی درآمد شدہ غیر ملکی مزدوری دے متبادل نے وی اسرائیلی بلیو کالر کارکناں د‏‏ی سودے بازی د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کم کر دتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Swirski|2010}} دوسرے انتفاضہ دے بعد ، اسرائیل دے سوشل سیکیورٹی نیٹ دے لئی بجٹ وچ مختص رقم وچ بہت زیادہ کمی کيتی گئی: 2001 تے 2005 دے درمیان دفاعی اخراجات دے خاتمے دے بعد ، بچےآں دے الاؤنس وچ 45 فیصد ، بے روزگاری معاوضے وچ 47٪ تے آمدنی د‏‏ی بحالی وچ کمی کيتی گئی 25٪ دے ذریعہ {{Sfn|Swirski|2010}} سالانہ نمو ، این آئی ایس 4.6 &nbsp; ارب ، دس دہائی 2007 دے دفاعی بجٹ وچ اس دے بعد بروڈٹ کمیشن د‏‏ی طرف تو‏ں تجویز کردہ اسرائیل دے اعلیٰ تعلیم اُتے سالانہ اخراجات دے نیڑے سی۔ {{Sfn|Swirski|2010}} دفاع دے ماہرین دا ایہ وی دعوی اے کہ حفاظت کرنے والے آباد کار فوجیاں د‏‏ی جنگی تیاری نو‏‏ں کم کردے نيں ، کیونجے انہاں دے پاس تربیت دے لئی بوہت گھٹ وقت ہُندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} ایہ وی استدلال کيتا جاندا اے کہ بستیاں د‏‏ی منطق اسرائیل دے قانون د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں مجروح کردی ا‏‏ے۔ {{Efn|"the settlements systematically undermine Israel's rule of law. The project of settling the West Bank was based on flaunting Israeli law from the outset (the Passover feast held to stake a claim in Hebron, the settling of [[Sebastia, Nablus|Sebastia]], and later the proliferation of outposts that are illegal even under Israeli law). Forging documents, deceiving authorities, flagrantly breaching the law – all these are what made the massive land grab possible, along with the covert mechanisms for channelling taxpayer funds into the settlements far from the public eye". {{harv|Gordis|Levi|2017|p=24}}}} === ثقافتی اثرات === ڈینیئل بار ٹال تے گیویرئیل سالومون دے کم دے بعد بہت سارے مطالعات وچ ، "تنازعات دے اخلاق" دے ظہور تے استحکا‏م دا تجزایہ کیہ گیا اے ، انہاں وچو‏ں اک ایہ اے کہ اوہ اسرائیلی یہودی معاشرے دے تن اہ‏م اجزاء د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدے نيں - دوسرے ایہ کہ انہاں د‏‏ی اجتماعی یادداشت تنازع تے اجتماعی جذبات‏ی رجحانات - جو اک پیچیدہ تنازع دے تناؤ دا مقابلہ کرنے دے لئی تیار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس کمپلیکس نو‏‏ں اٹھ معاشرتی اقدار وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے جس تو‏ں یکطرفہ نقطہ نظر د‏‏ی اطلاع دتی جاسکدی اے: (ا) اسرائیل دا مقصد انصاف (ب) سیکیورٹی (بشمول قومی بقا) (ج) مثبت اجتماعی نسلی مرکز گروپ د‏‏ی تصاویر (د) کسی دا اپنا شکار۔ (س) انہاں د‏‏ی انسانیت تو‏ں انکار کرکے ، دشمن نو‏‏ں انہاں دا نقصان پہنچانے د‏‏ی اجازت دینا۔ (ط) حب الوطنی؛ (جی) داخلی اختلافات نو‏‏ں نظرانداز کرکے ، معاشرتی یکجہت‏ی نو‏‏ں تقویت دینے والے عقائد؛ (ع) یقین اے کہ امن ہی اک مقصد ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bar-Tal|Salomon|2006}} {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} {{Sfn|Bar-Tal|Salomon|2006}} {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} حالیہ تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں وچو‏ں چار - تاریخی صدمے تے احساس تنازع دے احساس د‏ی استقامت (مخالف د‏‏ی نمائندگی ، سیکیورٹی ، اپنا شکار تے اپنے مقاصد دا جواز) - فیصلہ سازی نو‏‏ں مستقل طور اُتے اثر انداز کردی ا‏‏ے۔ خود اسرائیلی سپریم کورٹ وچ تنازع پر۔ {{Sfn|Levanon|2015}} ايس‏ے ماڈل نو‏‏ں فلسطینی معاشرے وچ لاگو کيتا گیا اے ، جس وچ اس نے زور دتا اے کہ تمام موضوعات نو‏‏ں حب الوطنی د‏‏ی شکل وچ ''میکوااما'' (مزاحمت تے خود قربانی دے ''لئی'' تیاری) د‏‏ی شکل وچ فلسطینی شناخت د‏‏ی کلیدی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Shaked|2016}} == وسیع تر مضمرات == اسرائیل وچ سلامتی دے لئی اک تشویش "دوسرے مغربی ملکاں دے لئی معمول تو‏ں زیادہ اے " کہیا گیا ا‏‏ے۔ اسرائیل دا فوجی - صنعتی شعبہ ، جس نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تمام صنعتی کارکناں دا اک چوتھائی حصہ لیا سی جس وچ جی این پی دا 28 فیصد دفاعی اخراجات دے لئی مختص سی ، 1967 دے بعد معیشت دا سب تو‏ں تیز رفتار تو‏ں ترقی پزیر شعبہ بن گیا۔ 1981 وچ ، یاکوف میریڈر نے کہیا کہ اسرائیل د‏‏ی خواہش وسطی امریکا وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے لئی "ٹاپ پراکسی" دا کردار ادا کرن۔ جان ندروین پیٹرسی دے مطابق ، 1984 تک ، اسرائیل دنیا دا سب تو‏ں وڈا اسلحہ برآمد کنندگانہاں وچو‏ں اک بن گیا سی ، جو لاطینی امریکا تے سب صحارا افریقہ نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا اسلحہ فراہ‏م کرنے والا سی تے عالمی سطح اُتے انسداد بغاوت دے کاروبار وچ سرگرم ، مہارت جس وچ زمین نو‏‏ں نافذ کرنے وچ حاصل کيتا گیا سی۔ مغربی کنارے ، غزہ د‏‏ی پٹی تے گیلیل وچ قبضے تے بستیاں۔ انہاں نے استدلال کيتا کہ اس پس منظر دے بارے وچ علم گوئٹے مالا ، ہونڈوراس ، نیکاراگوا ، ایل سلواڈور تے سری لنکا جداں ملکاں دے لئی ، اس دے طریقےآں د‏‏ی "برآمد" دا اندازہ کرنے دے لئی مفید سی ، انہاں وچو‏ں کچھ وچ زمین ، تسلط تے استحصال تو‏ں متعلق پالیسی د‏‏ی ايس‏ے طرح د‏‏ی تشکیلات موجود سن۔ ، آبادی د‏‏ی پالیسی تے دہشت گردی۔ مثال دے طور اُتے کوسٹا ریدا ميں اک تصفیہ دا منصوبہ مغربی کنارے دے منصوبےآں وچ اسرائیلی مہارت اُتے مبنی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فلسطینیاں دے خلاف انہاں دے شہراں تے دیہاتاں دے علاقےآں وچ شہری جنگ کيت‏ی اسرائیلی تکنیکاں نے بہت ساریاں دوسری فوجی طاقتاں نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ {{Efn|"One of the main reasons why Israeli military doctrine on urban operations became so influential among other militaries is that Israel's conflict with the Palestinians since the Intifada has had a distinct urban dimension." {{harv|Weizman|2012|p=188}}}} بوہت سارے لوکاں دا کہنا اے کہ فلسطینیاں دے نال انہاں دے تنازعے وچ تیار کردہ اسرائیلی طریق کار جارج ڈبلیو بش د‏‏ی انتظامیہ دے تحت تیار کردہ امریکی فوجی نظریات اُتے نمایاں اثر و رسوخ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Graham|2010}} {{Sfn|Cook|2013b}} {{Sfn|Zureik|2010}} {{Sfn|Denes|2010}} {{Sfn|Gordon|2010}} امریکی دعویٰ اے کہ [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ دے]] لئی نويں طریقےآں دا تقاضا ضروری سی چونکہ صورت حال بے مثال سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ قانونی سی کہ اسرائیل دے دعوواں وچ کِسے وی شخص د‏‏ی سرزمین د‏‏ی نظیر نئيں سی۔ مغربی کنارے وچ دہشت گردی اُتے اک قانونی <nowiki><i id="mwB7Q">خطہ نالہ تھا</i></nowiki> ، {{Sfn|Hajjar|2006}} تے اس طرح اس تو‏ں ماورائے عدالت تے پہلے از وقت قتل ، {{Efn|In 2002, the United States began employing the tactic of assassination, which had been prohibited by executive orders since1977. Officials utilized Israeli-like reasoning to justify the assassination of [[Qaed Salim Sinan al-Harethi|'Ali Qaed Sinan al-Harithi]] and five others (including a U.S.citizen) in Yemen by a pilotless drone.' {{harv|Hajjar|2006|p=34}}}} a {{Efn|In 2002, the United States began employing the tactic of assassination, which had been prohibited by executive orders since1977. Officials utilized Israeli-like reasoning to justify the assassination of [[Qaed Salim Sinan al-Harethi|'Ali Qaed Sinan al-Harithi]] and five others (including a U.S.citizen) in Yemen by a pilotless drone.' {{harv|Hajjar|2006|p=34}}}} جداں مغربی کنارے تے غزہ وچ مزاحمت دے ل to اس دے نقطہ نظر دے حوالے تو‏ں اسرائیل دے زیر استعمال اصطلاحات د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ . ہائی ٹیک سیکیورٹی تے شہری جنگی نظام تے خاص طور اُتے اقصی انتفاضہ دے دوران قبضے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے دوران تیار کردہ نگرانی دے آلات نے اسرائیل نو‏‏ں دنیا دے ایداں دے سسٹماں دے وڈے برآمد کنندگان وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ اسرائیل مقبوضہ علاقے د‏‏ی "لیبارٹریاں" وچ انہاں آلات نو‏‏ں "جنگی تجربہ کار" کرنے دے تجارتی فائدہ دے نال ڈرونز ، بارڈر [[مکشاف|سرویلنس سینسراں دی]] تیاری وچ پیش پیش رہنما بن گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Graham|2010}} {{Sfn|Cook|2013b}} {{Sfn|Zureik|2010}} {{Sfn|Denes|2010}} {{Sfn|Gordon|2010}} {{Sfn|Denes|2010}} {{Sfn|Gordon|2010}} جیف ہالپر نے امریکی عوام نو‏‏ں 'فلسطینیاں' دے خطرے د‏‏ی گل کيتی اے کیونجے اسرائیل نے امریکی پولیس افواج دے لئی اپنے تربيت‏ی پروگراماں نو‏‏ں ہور گہرا کر دتا ا‏‏ے۔ {{Efn|"The American Jewish Institute for National Security Affairs (JINSA), an organization that holds there is no difference between the national security interests of the US and Israel, inaugurated its [[Jewish Institute for National Security of America|Law Enforcement Exchange Program]] (LEEP)... Over 9500 law enforcement officers have participated in twelve conferences thus far...The Anti-Defamation League (ADL) hosts an Advanced Training School twice a year in Washington, DC. Its 'School' has trained more than 1000 US law enforcement professionals, representing 245 federal, state and local agencies. The ADL also rums a National Counter-Terrorism Seminar (NCTS) in Israel, bringing law enforcement officers from across the US to Israel for a week of intensive counter-terrorism training, as well as connecting American law enforcement officials with the Israel National Police, the اسرائیلی دفاعی افواج and Israel's intelligence and security services." {{harv|Halper|2020}}}} [[جوائنٹ اسپیشل آپریشنز یونیورسٹی|جوائنٹ اسپیشل آپریشنز یونیورسٹی دے]] ہومور انسٹی ٹیوشن دے فیلو تے سینئر فیلو سیمس ایچ ہنریسن لکھدے نيں کہ: - اسرائیل ڈیفنس فورسز (آئی ڈی ایف) دے فوجی اقدامات ، دہشت گردی دے خلاف عالمی جنگ وچ دنیا بھر وچ ايس‏ے طرح دے جنونی دشمن دا سامنا کرنے والے ، ریاست ہائے متحدہ امریکا دے طریقےآں ، طریقہ کار ، تدبیراں تے تکنیک دے لئی اک بہت ہی مشکل تے … اسرائیل دے تجربات اک تاریخی ریکارڈ تے امریکا دے 9/11 دے بعد دے حالات وچ انسداد شورشاں یا انسداد دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دے خلاف حکمت عملی تے تکنیک دے لئی اک تجربہ گاہ د‏‏ی پیش کش کردے ني‏‏‏‏ں۔ == نوٹ == {{notelist}} === حواشی === {{حوالے|20em}} == حوالے == {{refbegin|30em}} * {{Cite journal | title = A2. European Union, Internal Report on "Area C and Palestinian State Building," Brussels, January 2012 (excerpts) | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 2012 | volume = 41 | issue = 3 | pages = 220–223 | doi = 10.1525/jps.2012.xli.3.220 | jstor = 10.1525/jps.2012.xli.3.220 | ref = {{harvid|EU|2012}} }} * {{Cite journal | title = Land Use Planning in the Occupied Palestinian Territories | last = Abdulhadi | first = Rami S. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 1990 | volume = 19 | issue = 4 | pages = 46–63 | url = https://semanticscholar.org/paper/a148b739782241bf8c20fa42c03996e33dcd9776 | doi = 10.2307/2537388 | jstor = 2537388 }} * {{Cite news| title = Education is a right being denied to Palestinian children, and Israel is the culprit | last = Abdullah | first = Daud | newspaper = [[Middle East Monitor]] | url = https://www.middleeastmonitor.com/20170828-education-is-a-right-being-denied-to-palestinian-children-and-israel-is-the-culprit/ | date = 28 August 2017 }} * {{Cite journal | title = The Moroccan Quarter: A History of the Present | last = Abowd | first = Thomas Philip | journal = [[Jerusalem Quarterly]] | year = 2000 | issue = 7 | pages = 6–16 | url = https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/7_the_moroccan_2.pdf }} * {{Cite book| chapter = Of Guns, Children, and the Maelstrom: Determining Purposive Action in Israeli-Perpetrated Firearm Deaths of Palestinian Chuildren and Minors | last = Afflitto | first = Frank M. | year = 2007 | title = Open Fire: Understanding Global Gun Cultures | editor-last = Springwood | editor-first = Charles Fruehling | publisher = [[Berg Publishers]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=zGetAwAAQBAJ&pg=PA47 | pages = 42–54 | isbn = 978-1-84520-417-4 }} * {{Cite news| title = Is It Possible to Recover From Torture? Lessons From Holocaust Survivor and Philosopher Jean Améry | last = Aharony | first = Michal | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-is-it-possible-to-recover-from-torture-lessons-from-holocaust-survivor-jean-amery-1.6657035 | date = 15 November 2018 }} * {{Cite news| title = Israel to impose 11-day closure of West Bank and Gaza for Sukkot holiday | last = Ahronheim | first = Anna | newspaper = [[دی جروشلم پوسٹ]] | url = https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Israel-to-impose-11-day-closure-of-West-Bank-and-Gaza-for-Sukkot-holiday-506496 | date = 2 October 2017 }} * {{Cite journal | title = The Palestinian Economy and the Second Intifada | last = Ajluni | first = Salem | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 2003 | volume = 32 | issue = 3 | pages = 64–73 | doi = 10.1525/jps.2003.32.3.64 | isbn = 978-1-4128-1975-6 | jstor = 10.1525/jps.2003.32.3.64 }} * {{Cite journal | title = Mental Health and Violence/Trauma in Palestine: Implications for Helping Professional Practice | last1 = Al-Krenawai | first1 = Alean | last2 = Graham | first2 = John R. | last3 = Sehwail | first3 = Mahmud A. | journal = Journal of Comparative Family Studies | date = Spring 2004 | volume = 35 | issue = 2 | pages = 185–209 | doi = 10.3138/jcfs.35.2.185 | jstor = 41603932 }} * {{Cite journal | title = Israeli Settlement Policy in the West Bank and the Gaza Strip | last = Algazy | first = Joseph | journal = [[Arab Studies Quarterly]] | date = Spring–Summer 1985 | volume = 7 | issue = 2–3 | pages = 62–73 | jstor = 41857769 }} * {{Cite journal | title = Marriage, Split Residency, and the Separation Wall in Jerusalem | last1 = Allabadi | first1 = Fadwa | last2 = Hardan | first2 = Tareq | journal = [[Jerusalem Quarterly]] | year = 2016 | issue = 65 | pages = 69–85 | url = http://www.palestine-studies.org/jq/fulltext/198348 }} * {{Cite book| title = Made in Israel: Exploiting Palestinian Land for Treatment of Israeli Waste | last = Aloni | first = Adam | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/201712_made_in_israel_eng.pdf | date = December 2017 | isbn = 978-965-7613-31-3 }} * {{Cite journal | title = Amnesty International Administrative Detention in Israel/Occupied Territories | last = Amnesty International | journal = [[Middle East Journal]] | date = Summer 1978 | volume = 32 | issue = 3 | pages = 337–339 | jstor = 4325772 | ref = {{harvid|AI|1978}} }} * {{Cite book| title = The Costs of the Israeli-Palestinian Conflict | last1 = Anthony | first1 = C. Ross | last2 = Egal | first2 = Daniel | last3 = Ries | first3 = Charles P. | last4 = Bond | first4 = Craig A. | last5 = Liepman | first5 = Andrew M. | last6 = Martini | first6 = Jeffrey | display-authors = etal | year = 2015 | publisher = [[RAND Corporation]] | url = https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR700/RR740-1/RAND_RR740-1.pdf | isbn = 978-0-8330-9033-1 }} * {{Cite news| title = Any Palestinian is exposed to monitoring by the Israeli Big Brother | newspaper = [[دی گارڈین]] | url = https://www.theguardian.com/world/2014/sep/12/israeli-intelligence-unit-testimonies | date = 12 September 2014 | ref = {{spfref|The Guardian|12 Sep 2014}} }} * {{Cite journal | title = Gated/gating community: the settlement complex in the West Bank | last = Ariel | first = Handel | journal = [[Transactions of the Institute of British Geographers]] | year = 2014 | volume = 39 | issue = 4 | pages = 504–517 | url = http://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Staff_Publications/Ariel%20Handel/gated_gating_transactions_Handel.pdf | doi = 10.1111/tran.12045 | issn = 0020-2754 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626102700/https://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Staff_Publications/Ariel%20Handel/gated_gating_transactions_Handel.pdf |date=2021-06-26 }} * {{Cite news| title = Checkpoints Compound the Risks of Childbirth for Palestinian Women | last = Aswad | first = Henrietta | publisher = [[United Nations Population Fund]] | url = https://www.unfpa.org/news/checkpoints-compound-risks-childbirth-palestinian-women | date = 15 May 2007 }} * {{Cite book| title = Israel and Latin America: The Military Connection | last1 = Bahbah | first1 = Bishara A. | last2 = Butler | first2 = Linda | year = 1986 | publisher = [[Macmillan Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=hJiwCwAAQBAJ&pg=PA159 | isbn = 978-1-349-09193-5 }} * {{Cite journal | title = Israeli Snipers in the Al-Aqsa Intifada: Killing, Humanity and Lived Experience | last1 = Bar | first1 = Neta | last2 = Ben-Ari | first2 = Eyal | author2-link = Eyal Ben-Ari | journal = [[Third World Quarterly]] | year = 2005 | volume = 26 | issue = 1 | pages = 133–152 | doi = 10.1080/0143659042000322955 | jstor = 3993768 }} * {{Cite book| chapter = Dialectic Between Conflict Management and Conflict Resolution | last = Bar-Siman-Tov | first = Yaacov | year = 2007 | author-link = Yaacov Bar-Siman-Tov | title = The Israeli-Palestinian Conflict: From Conflict Resolution to Conflict Management | editor-last = Bar-Siman-Tov | editor-first = Yaacov | publisher = [[Springer Nature|Springer]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=lMaHDAAAQBAJ&pg=PA26 | pages = 9–39 | isbn = 978-0-230-60311-0 }} * {{Cite book| chapter = Sociopsychological approach to Trust (or Distrust): Concluding Comments | last1 = Bar-Tal | first1 = Daniel | last2 = Alon | first2 = Ilai | author1-link = Daniel Bar-Tal | year = 2017 | title = The Role of Trust in Conflict Resolution: The Israeli-Palestinian Case and Beyond | editor-last = Bar-Tal | editor-first = Daniel | editor-link = Daniel Bar-Tal | publisher = [[Springer Nature|Springer]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=04k0DgAAQBAJ&pg=PA317 | pages = 311–333 | isbn = 978-3-319-43355-4 }} * {{Cite book| chapter = Israeli-Jewish Narratives of the Israeli-Palestinian Conflict: Evolution, Contents, Functions and Consequences | last1 = Bar-Tal | first1 = Daniel | last2 = Salomon | first2 = Gavriel | author1-link = Daniel Bar-Tal | author2-link = Gavriel Salomon | year = 2006 | title = Israeli and Palestinian Narratives of Conflict: History's Double Helix | editor-last = Rotberg | editor-first = Robert I. | publisher = [[Indiana University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=qBdvxmuAwxYC&pg=PA26 | pages = 19–45 | isbn = 978-0-253-21857-5 }} * {{Cite journal | title = Taxation of Income in Israel and the West Bank: A Comparative Study | last = Baxendale | first = Sidney J. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 1989 | volume = 18 | issue = 3 | pages = 134–141 | doi = 10.2307/2537347 | jstor = 2537347 }} * {{Cite book| chapter = Occupied Palestinian Territory | last = Beckouche | first = Pierre | year = 2017 | title = Europe's Mediterranean Neighbourhood | publisher = [[Edward Elgar Publishing]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA155 | pages = 146–156 | isbn = 978-1-78643-149-3 }} * {{Cite news| title = George Orwell and Israel's 'Democratic' Occupation of the West Bank | last = Beinart | first = Peter | author-link = Peter Beinart | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/opinion/.premium-george-orwell-and-israeli-occupation-1.5321514 | date = 12 February 2014 }} * {{Cite journal | title = The New McCarthyism: Policing Thought about the Middle East | last = Beinin | first = Joel | author-link = Joel Beinin | journal = [[Race & Class]] | year = 2004 | volume = 46 | issue = 1 | pages = 101–115 | doi = 10.1177/0306396804045517 }} * {{Cite book| title = The ABC of the OPT: A Legal Lexicon of the Israeli Control over the Occupied Palestinian Territory | last1 = Ben-Naftali | first1 = Orna | last2 = Sfard | first2 = Michael | last3 = Viterbo | first3 = Hedi | author2-link = Michael Sfard | year = 2018 | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=Is5TDwAAQBAJ&pg=PA52 | isbn = 978-1-107-15652-4 }} * {{Cite news| title = Revealed: Israeli Taxpayers Helped Bankroll Illegal West Bank Outposts for Decades | last = Ben-Simhon | first = Coby | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/history-without-end-the-israel-arab-conflict-1.5165185 | date = 20 September 2012 }} * {{Cite book| title = Israeli Censorship of Arab Publications: A Survey | last = Benvenisti | first = Eyal | year = 1984 | author-link = Eyal Benvenisti | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | location = New York | url = https://www.hrw.org/sites/default/files/report_pdf/funds_for_free_expression1983.pdf }} * {{Cite book| title = The International Law of Occupation | last = Benvenisti | first = Eyal | year = 2012 | author-link = Eyal Benvenisti | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=JKgeX_sdQG0C&pg=PA204 | isbn = 978-0-19-958889-3 }} * {{Cite journal | title = Private Claims to Property Rights in the Future Israeli-Palestinian Settlement | last1 = Benvenisti | first1 = Eyal | last2 = Zamir | first2 = Eyal | author1-link = Eyal Benvenisti | journal = [[The American Journal of International Law]] | date = April 1995 | volume = 89 | issue = 2 | pages = 295–340 | doi = 10.2307/2204205 | jstor = 2204205 }} * {{Cite news| title = How Many Settlers Really Live in the West Bank? Haaretz Investigation Reveals | last = Berger | first = Yotam | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-revealed-how-many-settlers-really-live-in-the-west-bank-1.5482213 | date = 15 June 2017 }} * {{Cite news| title = Revealed: Israeli Taxpayers Helped Bankroll Illegal West Bank Outposts for Decades | last = Berger | first = Yotam | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-revealed-israeli-taxpayers-helped-bankroll-illegal-west-bank-outposts-for-decades-1.6581982 | date = 22 October 2018 }} * {{Cite book| title = Rise and Kill First: The Secret History of Israel's Targeted Assassinations | last = Bergman | first = Ronen | year = 2018 | author-link = Ronen Bergman | publisher = [[Random House]] | url = https://books.google.com/books?id=3UXKDQAAQBAJ&pg=PA309 | isbn = 978-0-679-60468-6 }} * {{Cite thesis| title = Economic development under occupation: A case study of the dairy sector in the Hebron governorate | last = Berkes | first = Heidrun | year = 2016 | publisher = [[Leiden University]] | url = https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/39180/MA%20Thesis%20Heidrun%20Berkes1.pdf?sequence }} * {{Cite book| title = The Besieged Palestinian Agricultural Sector | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/gdsapp2015d1_en.pdf | date = September 2015a | ref = {{harvid|Unctad|2015a}} }} * {{Cite journal | title = Three Two Tango: Territorial Control and Selective Violence in Israel, the West Bank, and Gaza | last1 = Bhavnani | first1 = Ravi | last2 = Miodownik | first2 = Dan | last3 = Choi | first3 = Hyun Jin | journal = [[The Journal of Conflict Resolution]] | year = 2011a | volume = 55 | issue = 1 | pages = 133–158 | doi = 10.1177/0022002710383663 | jstor = 25780770 }} * {{Cite journal | title = Violence and Control in Civil Conflict: Israel, the West Bank, and Gaza | last1 = Bhavnani | first1 = Ravi | last2 = Miodownik | first2 = Dan | last3 = Choi | first3 = Hyun Jin | journal = [[Comparative Politics]] | year = 2011b | volume = 44 | issue = 1 | pages = 61–80 | doi = 10.5129/001041510X13815229366561 | jstor = 23040658 }} * {{Cite journal | title = Watching U.S. Television from the Palestinian Street: The Media, the State, and Representational Interventions | last = Bishara | first = Amahl | journal = [[Cultural Anthropology]] | date = August 2008 | volume = 23 | issue = 3 | pages = 488–530 | doi = 10.1111/j.1548-1360.2008.00016.x | jstor = 20484514 }} * {{Cite book| chapter = Weapons, Passports, and News: Palestinian Perceptions of U.S. Power as a Mediator of War | last = Bishara | first = Amahl | year = 2010 | title = Anthropology and Global Counterinsurgency | editor1-last = Kelly | editor1-first = John D | editor2-last = Jauregui | editor2-first = Beatrice | editor3-last = Mitchell | editor3-first = Sean T. | editor4-last = Walton | editor4-first = Jeremy | publisher = [[University of Chicago Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=du5kcfUuL9oC&pg=PA128 | pages = 125–136 | isbn = 978-0-226-42995-3 }} * {{Cite book| title = Palestinian Lawyers and Israeli Rule: Law and Disorder in the West Bank | last = Bisharat | first = George Emile | year = 2012 | publisher = [[University of Texas Press]] | url = https://books.google.com/books?id=ho6ZCgAAQBAJ&pg=PA64 | isbn = 978-0-292-73984-0 }} * {{Cite book| title = Enemies and Neighbours: Arabs and Jews in Palestine and Israel, 1917–2017 | last = Black | first = Ian | year = 2017 | author-link = Ian Black (journalist) | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | url = https://books.google.com/books?id=1eQoDwAAQBAJ&pg=PP215 | isbn = 978-0-241-00443-2 }} * {{Cite journal | title = Review of Philosophical Perspectives on the Israeli-Palestinian Conflict by Tomis Kapitan | last = von Bockmann | first = James Lee | journal = [[Arab Studies Quarterly]] | date = Fall 1999 | volume = 21 | issue = 4 | pages = 105–109 | jstor = 41858312 }} * {{Cite book| title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace | last = Bowker | first = Robert P. | year = 2003 | publisher = [[Lynne Rienner Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC&pg=PA81 | isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{Cite journal | title = Powers of Illegality: House Demolitions and Resistance in East Jerusalem | last = Braverman | first = Irus | author-link = Irus Braverman | journal = [[Law & Social Inquiry]] | date = Spring 2007 | volume = 32 | issue = 2 | pages = 333–372 | url = https://digitalcommons.law.buffalo.edu/journal_articles/331 | doi = 10.1111/j.1747-4469.2007.00062.x | jstor = 20108706 }} * {{Cite journal | title="The Tree Is the Enemy Soldier": A Sociolegal Making of War Landscapes in the Occupied West Bank | last = Braverman | first = Irus | author-link = Irus Braverman | journal = [[Law & Society Review]] | date = September 2008 | volume = 42 | issue = 3 | pages = 449–482 | doi = 10.1111/j.1540-5893.2008.00348.x | jstor = 29734134 }} * {{Cite journal | title = Uprooting Identities: The Regulation of Olive Trees in the Occupied West Bank | last = Braverman | first = Irus | author-link = Irus Braverman | journal = [[Political and Legal Anthropology Review]] | date = November 2009 | volume = 32 | issue = 2 | pages = 237–264 | url = https://digitalcommons.law.buffalo.edu/journal_articles/319 | doi = 10.1111/j.1555-2934.2009.01061.x | jstor = 24497464 }} * {{Cite book| title = Cursed Victory: A History of Israel and the Occupied Territories | last = Bregman | first = Ahron | year = 2014 | author-link = Ahron Bregman | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | url = https://books.google.com/books?id=ew1PAgAAQBAJ&pg=PT160 | isbn = 978-1-84614-735-7 }} * {{Cite news| title = Arrest of Palestinians for Potential Terror Attacks Brings New Meaning to 'Minority Report' | last = Brown | first = John | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/opinion/.premium-arrest-of-palestinians-brings-new-meaning-to-minority-report-1.5464664 | date = 24 April 2017 }} * {{Cite magazine| title = Do Targeted Killings Work? | last = Byman | first = Daniel | author-link = Daniel Byman | magazine = [[Foreign Affairs]] | date = March–April 2006 | volume = 85 | issue = 2 | pages = 95–111 | jstor = 20031914 }} * {{Cite book| title = A High Price: The Triumphs and Failures of Israeli Counterterrorism | last = Byman | first = Daniel | year = 2011 | author-link = Daniel Byman | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://archive.org/details/highpricetriumph0000byma | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/highpricetriumph0000byma/page/319 319] | isbn = 978-0-19-983045-9 }} * {{Cite magazine| title = The Rise of Settler Terrorism: The West Bank's Other Violent Extremists | last1 = Byman | first1 = Daniel | last2 = Sachs | first2 = Natan | author1-link = Daniel Byman | magazine = [[Foreign Affairs]] | date = September–October 2012 | volume = 91 | issue = 5 | pages = 73–86 | jstor = 41720862 }} * {{Cite book | title = al-Nu'man Village: a case study of indirect forcible transfer | last1 = Careccia | first1 = Grazia | last2 = Reynolds | first2 = John J. | publisher = [[Al-Haq]] | pages = 1–48 | url = http://www.mits.ps/alhaqge/Publications/Al-Numan%20Village.pdf | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20160419130132/http://www.mits.ps/alhaqge/Publications/Al-Numan%20Village.pdf | date = November 2006 | archive-date = 19 April 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419130132/http://www.mits.ps/alhaqge/Publications/Al-Numan%20Village.pdf |date=19 April 2016 }} * {{Cite book| title = Minority Rights in the Middle East | last1 = Castellino | first1 = Joshua | last2 = Cavanaugh | first2 = Kathleen A. | year = 2013 | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=9VHRny2tWgcC&pg=PT169 | isbn = 978-0-19-166888-3 }} * {{Cite book| chapter = Understanding a Religious Western Democracy: Israel and Its Complexities | last = Chalom | first = Adam | year = 2014 | title = Theism and Public Policy: Humanist Perspectives and Responses | editor-last = Pinn | editor-first = A. | publisher = [[Springer Nature|Springer]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=Jt0aBgAAQBAJ&pg=PA55 | pages = 53–69 | isbn = 978-1-137-46530-6 }} * {{Cite book| title = Water Sheikhs and Dam Builders: Stories of People and Water in the Middle East | last = de Chatel | first = Francesca | year = 2011 | publisher = [[Transaction Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=nQaMCWlr_HEC&pg=PA131 | isbn = 978-1-4128-0988-7 }} * {{Cite book| title = Separate and Unequal | last1 = Cheshin | first1 = Amir | last2 = Hutman | first2 = Bill | last3 = Melamed | first3 = Avi | year = 2009 | publisher = [[Harvard University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=RO0tafb62oEC&pg=PA22 | isbn = 978-0-674-02952-1 }} * {{Cite book | title = Children in Israeli Military Detention: Observations and Recommendations | publisher = [[یونیسف]] | url = https://www.unicef.org/oPt/UNICEF_oPt_Children_in_Israeli_Military_Detention_Observations_and_Recommendations_-_6_March_2013.pdf | date = February 2013 | ref = {{harvid|Unicef|2013}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930160946/https://www.unicef.org/oPt/UNICEF_oPt_Children_in_Israeli_Military_Detention_Observations_and_Recommendations_-_6_March_2013.pdf |date=2020-09-30 }} * {{Cite book| title = Perilous Power: The Middle East and U.S. Foreign Policy Dialogues on Terror, Democracy, War, and Justice | last1 = Chomsky | first1 = Noam | last2 = Achcar | first2 = Gilbert | last3 = Shalom | first3 = Stephan R. | author1-link = Noam Chomsky | author2-link = Gilbert Achcar | author3-link = Stephen Shalom | year = 2015 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=HRkeCwAAQBAJ&pg=PT210 | isbn = 978-1-317-25430-0 }} * {{Cite book| title = Jewish life under Islam: Jerusalem in the sixteenth century | last = Cohen | first = Amnon | year = 1984 | publisher = [[Harvard University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=kaYwDwAAQBAJ&pg=PA34 | isbn = 978-0-674-47436-9 }} * {{Cite book| title = Human Rights in the Israeli-occupied Territories, 1967–1982 | last = Cohen | first = Esther Rosalind | year = 1985 | publisher = [[Manchester University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=awq8AAAAIAAJ&pg=PA245 | isbn = 978-0-7190-1726-1 }} * {{Cite book| chapter = The Matrix of surveillance in times of national conflict: the Israeli-Palestinian case | last = Cohen | first = Hillel | year = 2010a | author-link = Hillel Cohen | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JlUuCgAAQBAJ&pg=PA105 | pages = 99–111 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite book| title = Israel's Asymmetric Wars | last = Cohen | first = Samy | year = 2010b | publisher = Springer | url = https://books.google.com/books?id=smHFAAAAQBAJ&pg=PA146 | isbn = 978-0-230-11297-1 }} * {{Cite book| title = Beyond America's Grasp: A Century of Failed Diplomacy in the Middle East | last = Cohen | first = Stephen P. | year = 2009 | publisher = [[Farrar, Straus and Giroux]] | url = https://books.google.com/books?id=mhrxh1r5WMYC&pg=PA206 | isbn = 978-1-4299-4237-9 }} * {{Cite book| title = Palestine: Israel's Experiments in Human Despair | last = Cook | first = Jonathan | year = 2013a | author-link = Jonathan Cook | publisher = [[Zed Books]] | url = https://books.google.com/books?id=5wFjDgAAQBAJ&pg=PT10 | isbn = 978-1-84813-649-6 }} * {{Cite news| title="The Lab": Israel Tests Weapons, Tactics On Captive Palestinian Population | last = Cook | first = Jonathan | author-link = Jonathan Cook | magazine = [[Washington Report on Middle East Affairs|WRMEA]] | pages = 16–17 | url = https://www.wrmea.org/013-september/the-lab-israel-tests-weapons-tactics-on-captive-palestinian-population.html | date = September 2013b }} * {{Cite magazine| title = The War over Water | last = Cooley | first = John K. | author-link = John K. Cooley | magazine = [[فارن پالیسی (رسالہ)]] | date = Spring 1984 | issue = 54 | pages = 3–26 | jstor = 1148352 }} * {{Cite book| title = Arab-Israeli Military Forces in an Era of Asymmetric Wars | last = Cordesman | first = Anthony H. | year = 2006 | author-link = Anthony H. Cordesman | publisher = [[Greenwood Publishing Group]] | url = https://books.google.com/books?id=3eZK7cm6pjoC&pg=PA268 | isbn = 978-0-275-99186-9 }} * {{Cite news| title = Beit Sahur Journal: In a Tax War, Even the Olivewood Dove Is Seized | last = Cowell | first = Alan | author-link = Alan Cowell | magazine = [[فارن پالیسی (رسالہ)]] | url = https://www.nytimes.com/1989/10/11/world/beit-sahur-journal-in-a-tax-war-even-the-olivewood-dove-is-seized.html | date = 11 October 1989 }} * {{Cite book| chapter = The Role of Civil Society in Combating the Development, Proliferation and Use of Chemical Weapons | last1 = Crowley | first1 = Michael | last2 = McLeish | first2 = Catriona | last3 = Revill | first3 = James | year = 2018 | title = Preventing Chemical Weapons: Arms Control and Disarmament as the Sciences Converge | editor1-last = Shang | editor1-first = Lijun | editor2-last = Dando | editor2-first = Malcolm | editor3-last = Crowley | editor3-first = Michael | publisher = [[Royal Society of Chemistry]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=5DtqDwAAQBAJ&pg=PA589 | pages = 580–619 | isbn = 978-1-78262-649-7 }} * {{Cite journal | title = The Educated West Bank Palestinians | last = Davies | first = Philip E. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 1979 | volume = 8 | issue = 3 | pages = 65–80 | doi = 10.2307/2536225 | jstor = 2536225 }} * {{Cite book| title = Dynamics of Self-determination in Palestine: Protection of Peoples as a Human Rights | last = De Waart | first = P. J. I. M | year = 1994 | publisher = [[Brill Publishers|Brill]] | url = https://books.google.com/books?id=8bfkImTG1MgC&pg=PA171 | isbn = 978-9-004-09825-1 }} * {{Cite book| chapter = From tanks to wheelchairs: unmanned aerial vehicles, Zionist battlefield experiments, and the transparence of the civilian | last = Denes | first = Nick | year = 2010 | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=zwTHBQAAQBAJ&pg=PT249 | pages = 171–195 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite book| title = The International Law of Belligerent Occupation | last = Dinstein | first = Yoram | year = 2009 | author-link = Yoram Dinstein | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.coml/books?id=OVEXr3zIK98C&pg=PA21 | isbn = 978-0-521-89637-5 }} * {{Cite book| chapter = The Separation Fence in the International Court of Justice and the High Court of Justice: Commonalities, Differences and Specifics | last = Domb | first = Fania | year = 2007 | title = International Law and Armed Conflict: Exploring the Faultlines: Essays in Honour of Yoram Dinstein | editor1-last = Schmitt | editor1-first = Michael N. | editor2-last = Pejic | editor2-first = Jelena | publisher = [[Martinus Nijhoff Publishers]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=B1ZIIDeEc5AC&lpg=PP1&pg=PA511 | pages = 509–542 | isbn = 978-90-47-42125-2 }} * {{Cite book| chapter = Self-Determination, Population Transfer and the Middle East Peace Accords | last = Drew | first = Catriona J. | year = 1997 | title = Human Rights, Self-Determination and Political Change in the Occupied Palestinian Territories | editor-last = Bowen | editor-first = Stephen | publisher = [[Martinus Nijhoff Publishers]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=rXF9zwPL4wIC&pg=PA127 | pages = 119–167 | isbn = 978-9-041-10502-8 }} * {{Cite book| chapter = Constructive Ambiguities: Jerusalem, international law, and the peace process | last = Dumper | first = Michael | year = 2010 | title = International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace | editor1-last = Akram | editor1-first = Susan | editor2-last = Dumper | editor2-first = Michael | editor3-last = Lynk | editor3-first = Michael | editor4-last = Scobbie | editor4-first = Iain | publisher = Taylor & Francis | url = https://books.google.com/books?id=WDGtAgAAQBAJ | isbn = 978-1-136-85097-4 }} * {{Cite book| title = Terrorist Suicide Bombings: Attack Interdiction, Mitigation, and Response | last1 = Dzikansky | first1 = Mordecai | last2 = Kleiman | first2 = Gil | last3 = Slater | first3 = Robert | year = 2016 | publisher = CRC Press | url = https://books.google.com/books?id=4a3MBQAAQBAJ&pg=PA32 | isbn = 978-1-4398-7132-4 }} * {{Cite book | title = The economic costs of the Israeli occupation for the occupied Palestinian territory | publisher = [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]] and the Palestinian Ministry of National Economy (PMNE) | url = http://www.arij.org/files/admin/latestnews/Economic%20Cost%20of%20Occupation.pdf | date = September 2011 | ref = {{harvid|ARIJPMNE|2011}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129145138/http://www.arij.org/files/admin/latestnews/Economic%20Cost%20of%20Occupation.pdf |date=2021-01-29 }} * {{Cite book| title = Economic Costs of the Israeli occupation for the Palestinian people | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/a71d174_en.pdf | date = 21 July 2016 | ref = {{harvid|UNCTAD|2016}} }} * {{Cite book| title = The West Bank and Gaza Strip: A Geography of Occupation and Disengagement | last = Efrat | first = Elisha | year = 2006 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=Hi59AgAAQBAJ&pg=PA86 | isbn = 978-1-134-17217-7 }} * {{Cite book| title = The Way to the Spring: Life and Death in Palestine | last = Ehrenreich | first = Ben | year = 2016 | author-link = Ben Ehrenreich | publisher = [[Granta Books]] | url = https://books.google.com/books?id=fqY9DAAAQBAJ&pg=PT254 | isbn = 978-1-78378-312-0 }} * {{Cite journal | title = Unfulfilled Promise: Palestinian Family Reunification and the Right of Return | last1 = El-Ahmed | first1 = Nabila | last2 = Abu-Zahra | first2 = Nadia | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 2016 | volume = 45 | issue = 3 | pages = 24–39 | doi = 10.1525/jps.2016.45.3.24 | jstor = 4284056 }} * {{Cite journal | title = External Constraints on Manufacturing Development in Israeli-Occupied Gaza | last1 = El-Farra | first1 = Majed | last2 = MacMillen | first2 = Malcolm | journal = [[Middle Eastern Studies (journal)|Middle Eastern Studies]] | date = January 2000 | volume = 36 | issue = 1 | pages = 153–170 | doi = 10.1080/00263200008701302 | jstor = 4284056 }} * {{Cite journal | title = Migration and Change in a West Bank Village: The Case of Deir Dibwan | last1 = Escribano | first1 = Marisa | last2 = El-Joubeh | first2 = Nazmi | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Autumn 1981 | volume = 11 | issue = 1 | pages = 150–160 | doi = 10.2307/2536052 | jstor = 2536052 }} * {{Cite journal | title = The Geopolitics of 'Enclavisation' and the Demise of a Two-State Solution to the Israeli-Palestinian Conflict | last = Falah | first = Ghazi-Walid | author-link = Ghazi Falah | journal = [[Third World Quarterly]] | year = 2005 | volume = 26 | issue = 8 | pages = 1341–1372 | doi = 10.1080/01436590500255007 | jstor = 4017718 }} * {{Cite journal | title = Azmi Bishara, the Right of Resistance, and the Palestinian Ordeal | last = Falk | first = Richard | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 2002 | volume = 31 | issue = 2 | pages = 19–33 | doi = 10.1525/jps.2002.31.2.19 | jstor = 10.1525/jps.2002.31.2.19 }} * {{Cite journal | title = Independence, Cantons, or Bantustans: Whither the Palestinian State? | last = Farsakh | first = Leila | journal = [[Middle East Journal]] | date = Spring 2005 | volume = 59 | issue = 2 | pages = 230–245 | doi = 10.3751/59.2.13 | jstor = 4330126 }} * {{Cite news| title = Fatalities | publisher = [[B'Tselem]] | url = http://www.btselem.org/english/Statistics/Casualties.asp | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20100105120054/http://www.btselem.org/english/Statistics/Casualties.asp | date = 12 May 2011 | archive-date = 5 January 2010 | ref = {{harvid|B'Tselem|2011}} }} * {{Cite news| title = Fatalities before Operation "Cast Lead" | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event | ref = {{harvid|B'Tselem}} }} * {{Cite news| title = The politics of water: Palestinians bracing for another dry summer | last = Feldinger | first = Lauren Gelfond | newspaper = [[ہاریتز]] | url = http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/the-politics-of-water-palestinians-bracing-for-another-dry-summer.premium-1.515143 | date = 13 April 2013 }} * {{Cite book| title = Enclosure: Palestinian Landscapes in a Historical Mirror | last = Fields | first = Gary | year = 2017 | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=l3UpDwAAQBAJ&pg=PA300 | isbn = 978-0-520-29104-1 }} * {{Cite journal | title = Academic and Artistic Freedom and the Israel-Palestine Conflict: Towards a Canadian Pedagogy of the Suppressed | last = Findlay | first = Len | journal = Cultural and Pedagogical Inquiry | year = 2010 | volume = 2 | issue = 2 | pages = 5–18 | url = https://journals.library.ualberta.ca/cpi/index.php/cpi/article/viewFile/10208/7971 | issn = 1916-3460 }} * {{Cite journal | title = Israel and Iraq: A Double Standard | last = Finkelstein | first = Norman | author-link = Norman Finkelstein | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1991 | volume = 20 | issue = 2 | pages = 43–56 | doi = 10.2307/2537197 | jstor = 2537197 }} * {{Cite book| title = Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict | last = Finkelstein | first = Norman | year = 2003 | author-link = Norman Finkelstein | publisher = [[Verso Books]] | url = https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&pg=PA172 | isbn = 1-85984-442-1 }} * {{Cite news| title = Israel is building another 1,000 homes on Palestinian land. Where's the outrage? | last = Fisk | first = Robert | author-link = Robert Fisk | newspaper = [[The Independent]] | url = https://www.independent.co.uk/voices/israel-settlement-expansion-1000-new-homes-palestinian-land-robert-fisk-wheres-the-outrage-a8504471.html | date = 23 August 2018 }} * {{Cite journal | title = Status of Palestinian Prisoners in International Humanitarian Law | last = Francis | first = Sahar | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 2014 | volume = 43 | issue = 4 | pages = 39–48 | doi = 10.1525/jps.2014.43.4.39 | isbn = 978-1-4668-0054-0 | jstor = 10.1525/jps.2014.43.4.39 }} * {{Cite book| title = Israeli National Security: A New Strategy for an Era of Change | last = Freilich | first = Charles D. | year = 2018 | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=TZNODwAAQBAJ&pg=PT29 | isbn = 978-0-19-060293-2 }} * {{Cite journal | title = Israeli Censorship of the Palestinian Press | last = Friedman | first = Robert | author-link = Robert I. Friedman | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Autumn 1983 | volume = 13 | issue = 1 | pages = 93–101 | doi = 10.2307/2536927 | jstor = 2536927 }} * {{Cite journal | title = The Jewish Settlements in the West Bank: International Law and Israeli Jurisprudence | last = Galchinsky | first = Michael | journal = [[Israel Studies]] | date = Fall 2004 | volume = 9 | issue = 3 | pages = 115–136 | url = https://scholarworks.gsu.edu/english_facpub/3 | doi = 10.2979/ISR.2004.9.3.115 | jstor = 30245641 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409071223/https://scholarworks.gsu.edu/english_facpub/3/ |date=2023-04-09 }} * {{Cite journal | title = The Dynamics of Asymmetric Conflicts: The Israeli-Palestinian Case | last1 = Gallo | first1 = Giorgio | last2 = Marzano | first2 = Arturo | journal = The Journal of Conflict Studies | year = 2009 | volume = 29 | pages = 1–18 | url = https://journals.lib.unb.ca/index.php/jcs/article/view/15231/19943 }} * {{Cite book| title = Public Management in Israel: Development, Structure, Functions and Reforms | last = Galnoor | first = Itzhak | year = 2010 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=kZBaBwAAQBAJ&pg=PA138 | isbn = 978-1-136-92386-9 }} * {{Cite journal | title = The Middle East and the Theory of Conflict | last = Galtung | first = Johan | author-link = Johan Galtung | journal = [[Journal of Peace Research]] | year = 1971 | volume = 8 | issue = 3–4 | pages = 173–206 | doi = 10.1177/002234337100800301 | jstor = 423072 }} * {{Cite book| chapter = The Globalization of Violence in the 21st Century: Israel, Palestine, and the War on Terror | last = Gautney | first = Heather | year = 2009 | title = Implicating Empire | editor1-last = Aronowitz | editor1-first = Stanley | editor2-last = Gautney | editor2-first = Heather | publisher = [[Hachette UK]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=J404DgAAQBAJ&pg=PT86 | pages = 65–82 | isbn = 978-0-7867-4992-8 }} * {{Cite book| title = Trapped Fools: Thirty Years of Israeli Policy in the Territories | last = Gazit | first = Shlomo | year = 2003 | author-link = Shlomo Gazit | publisher = [[Frank Cass|Frank Cass Publisher]] | url = https://books.google.com/books?id=RN1qLqgOftMC&pg=PA287 | isbn = 978-0-7146-5489-8 }} * {{Cite journal | title = Watching the Pro-Israeli Media Watchers | last1 = Gerstenfeld | first1 = Manfred | last2 = Green | first2 = Ben | author1-link = Manfred Gerstenfeld | journal = [[Jerusalem Center for Public Affairs|Jewish Political Studies Review]] | date = Fall 2004 | volume = 16 | issue = 3–4 | pages = 33–58 | jstor = 25834603 }} * {{Cite book| chapter = From ''Kubaniya'' to Outpost: A Genealogy of the Palestinian conceptualization of Jewish Settlement in a Shifting National Context | last = Ghanim | first = Honaida | year = 2017 | title = Normalizing Occupation: The Politics of Everyday Life in the West Bank Settlements | editor1-last = Handel | editor1-first = Ariel | editor2-last = Allegra | editor2-first = Marco | editor3-last = Maggor | editor3-first = Erez | publisher = [[Indiana University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=xDrqDQAAQBAJ&pg=PA154 | pages = 151–170 | isbn = 978-0-253-02505-0 }} * {{Cite news| title = Skunk Water: A Weapon That Uses Stench to Control Crowds | last = Gleim | first = Sarah | publisher = [[HowStuffWorks]] | url = https://science.howstuffworks.com/skunk-water-weapon-control-crowds.htm | date = 12 November 2015 }} * {{Cite journal | title = Archaeology as Cultural Survival: The Future of the Palestinian Past | last = Glock | first = Albert | author-link = Albert Glock | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 1994 | volume = 23 | issue = 3 | pages = 70–84 | doi = 10.2307/2537961 | jstor = 2537961 }} * {{Cite news| title = 106 Retired Israeli Generals, Spy Chiefs Urge Netanyahu to Push for Peace | last = Goldberg | first = J.J. | author-link = J. J. Goldberg | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/ex-spies-urge-bibi-to-pursue-peace-1.5323633 | date = 3 November 2014 }} * {{Cite journal | title = Israeli Security Measures in the Occupied Territories: Administrative Detention | last = Goldstein | first = Michael | journal = [[Middle East Journal]] | date = Winter 1978 | volume = 32 | issue = 1 | pages = 35–44 | jstor = 4325711 }} * {{Cite book| title = Israel's National Security and West Bank Settlements | last1 = Gordis | first1 = Avishay Ben-Sasson | last2 = Levi | first2 = Yonatan | publisher = [[Molad: The Center for the Renewal of Israeli Democracy|Molad]] | url = http://www.molad.org/images/upload/files/settleeng.pdf | date = 12 December 2017 }} * {{Cite book| title = Israel's Occupation | last = Gordon | first = Neve | year = 2008 | author-link = Neve Gordon | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=4RX7t4X8_RMC&pg=PA157 | isbn = 978-0-520-94236-3 }} * {{Cite book| chapter = Israel's emergence as a homeland security capital | last = Gordon | first = Neve | year = 2010 | author-link = Neve Gordon | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=zwTHBQAAQBAJ&pg=PT223 | pages = 153–169 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite journal | title = Human Rights as a Security Threat: Lawfare and the Campaign against Human RightsNGOs | last = Gordon | first = Neve | author-link = Neve Gordon | journal = [[Law & Society Review]] | date = June 2014 | volume = 48 | issue = 2 | pages = 311–344 | doi = 10.1111/lasr.12074 | jstor = 43670395 }} * {{Cite book| title = The Accidental Empire: Israel and the Birth of the Settlements, 1967–1977 | last = Gorenberg | first = Gershom | year = 2007 | author-link = Gershom Gorenberg | publisher = [[Macmillan Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=Np_j5sSpCrEC&pg=PT154 | isbn = 978-1-4668-0054-0 }} * {{Cite journal | title = The Tax Resistance at Bayt Sahur | last = Grace | first = Anne | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1990 | volume = 19 | issue = 2 | pages = 99–107 | doi = 10.2307/2537416 | jstor = 2537416 }} * {{Cite book| chapter = Targeting Children: Rights versus ''Realpolitik'' | last = Graff | first = James A. | year = 2015 | author-link = James Allen Graff | title = Philosophical Perspectives on the Israeli-Palestinian Conflict | edition = 2nd | editor-last = Kapitan | editor-first = Tomis | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=_dMihgtEnaAC&pg=PA157 | pages = 157–184 | isbn = 978-1-317-46285-9 }} * {{Cite book| chapter = Laboratories of War: surveillance and US-Israeli collaboration in war and security | last = Graham | first = Stephen | year = 2010 | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JlUuCgAAQBAJ&pg=PA135 | pages = 133–152 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite book| title = Politics and Violence in Israel/Palestine: Democracy Versus Military Rule | last = Grinberg | first = Lev Luis | year = 2009 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=OdmOAgAAQBAJ&pg=PA5 | isbn = 978-1-135-27589-1 }} * {{Cite news| title = Israel to close West Bank, Gaza during upcoming holidays | last = Gross | first = Judah Ari | newspaper = [[The Times of Israel]] | url = https://www.timesofisrael.com/israel-to-close-west-bank-gaza-during-upcoming-holidays/ | date = 6 September 2018 }} * {{Cite book| title = Courting Conflict: The Israeli Military Court System in the West Bank and Gaza | last = Hajjar | first = Lisa | year = 2005 | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=cbkwDwAAQBAJ&pg=PA195 | isbn = 978-0-520-24194-7 }} * {{Cite journal | title = International Humanitarian Law and "Wars on Terror": A Comparative Analysis of Israeli and American Doctrines and Policies | last = Hajjar | first = Lisas | journal = Journal of Palestine Studies | date = Autumn 2006 | volume = 36 | issue = 1 | pages = 21–42 | doi = 10.1525/jps.2006.36.1.21 | jstor = 10.1525/jps.2006.36.1.21 }} * {{Cite book| title = War Against the People: Israel, the Palestinians and Global Pacification | last = Halper | first = Jeff | year = 2015 | author-link = Jeff Halper | publisher = [[Pluto Press]] | isbn = 978-0-7453-3430-1 }} * {{Cite news| title = Israelizing the American police, Palestinianizing the American people | last = Halper | first = Jeff | author-link = Jeff Halper | website = [[Mondoweiss]] | url = https://mondoweiss.net/2020/06/israelizing-the-american-police-palestinianizing-the-american-people/ | date = 19 June 2020 }} * {{Cite book| chapter = Where to, and When in the Occupied Territories: An Introduction to the Geography of Disaster | last = Handel | first = Ariel | year = 2008 | title = The Power of Inclusive Exclusion: Anatomy of the Israeli Rule in the Occupied Territories | editor1-last = Ophir | editor1-first = Adi | editor1-link = Adi Ophir | editor2-last = Givoni | editor2-first = Michal | editor3-last = Hanafi | editor3-first = Sari | publisher = Zone Books | chapter-url = http://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Post_Docs_Publications/ariel_handel/Where,%20Where%20to,%20and%20When_ariel_handel.pdf | pages = 179–222 | isbn = 978-1-890951-92-4 }} * {{Cite book| chapter = Exclusionary surveillance and spatial uncertainty in the occupied Palestinian territories | last = Handel | first = Ariel | year = 2010 | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JlUuCgAAQBAJ&pg=PA259 | pages = 259–274 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite journal | title = Gated/gating community: the settlement complex in the West Bank | last = Handel | first = Ariel | journal = Transactions of the Institute of British Geographers | year = 2014 | volume = 39 | issue = 4 | pages = 504–517 | url = http://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Post_Docs_Publications/ariel_handel/gated_gating_transactions_ariel_handel.pdf | doi = 10.1111/tran.12045 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930162912/https://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Post_Docs_Publications/ariel_handel/gated_gating_transactions_ariel_handel.pdf |date=2020-09-30 }} * {{Cite news| title = IDF's Guidelines for Field Officers in the Territories: Respect Palestinian Civilians and Use Common Sense | last = Harel | first = Amos | author-link = Amos Harel | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/1.5370148 | date = 3 September 2003 }} * {{Cite news| title = Settlements Do Not Serve Israel's Security Needs, Say Former Generals | last = Harel | first = Amos | author-link = Amos Harel | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-israeli-ex-generals-settlements-do-not-serve-security-needs-1.5480013 | date = 5 June 2017 }} * {{Cite book| title = Foul Play Neglect of Wastewater Treatment in the West Bank | last = Hareuveni | first = Eyal | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/sites/default/files2/200906_foul_play_eng.pdf | date = June 2009 | issn = 0792-8114 }} * {{Cite book| title = Dispossession and Exploitation: Israel's Policy in the Jordan Valley and Northern Dead Sea | last = Hareuveni | first = Eyal | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/download/201105_dispossession_and_exploitation_eng.pdf | date = May 2011 }} * {{Cite journal | title = Israel's Closure Policy: an Ineffective Strategy of Containment and Repression | last = Hass | first = Amira | author-link = Amira Hass | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 2002 | volume = 31 | issue = 3 | pages = 5–20 | doi = 10.1525/jps.2002.31.3.5 | jstor = 10.1525/jps.2002.31.3.5 }} * {{Cite news| title = Israeli Soldiers in West Bank: Raiding, Arresting, Mapping and Getting Home for Shabbat | last = Hass | first = Amira | author-link = Amira Hass | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/opinion/israeli-soldiers-in-west-bank-raiding-arresting-mapping-and-getting-1.5769517 | date = 29 January 2018a }} * {{Cite news| title = Israel Seeks to Deport to Brazil Man Who Has Lived Almost Entire Life in West Bank | last = Hass | first = Amira | author-link = Amira Hass | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/.premium-israel-seeks-to-deport-to-brazil-man-who-has-lived-almost-entire-life-in-west-bank-1.6552203 | date = 13 October 2018b }} * {{Cite news| title = Israeli West Bank Archaeological Digs Must Not Be Made Public, Top Court Rules | last = Hasson | first = Nir | agency = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/archaeology/.premium-west-bank-archaeological-digs-must-not-be-made-public-israel-s-top-court-rules-1.7255369 | date = 19 May 2019 }} * {{Cite book| title = Starvation and Access to Humanitarian Relief Customary International Humanitarian Law: pt. 1-2. Practice | last1 = Henckaerts | first1 = Jean-Marie | last2 = Doswald-Beck | first2 = Louise | last3 = Alvermann | first3 = Carolin | year = 2005 | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=DJTxx-9ayFcC&pg=PA1152 | isbn = 978-0-521-83937-2 }} * {{Cite book | title = The Israeli Approach to Irregular Warfare and its Implications for the United | last = Henriksen | first = Thomas H. | publisher = [[جوائنٹ اسپیشل آپریشنز یونیورسٹی|ISOU]] | url = http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a495467.pdf | date = February 2007 | isbn = 978-1-933749-06-8 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223113817/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a495467.pdf |date=2017-02-23 }} * {{Cite book| title = City on a Hilltop: American Jews and the Israeli Settler Movement | last = Hirschhorn | first = Sara Yael | year = 2017 | publisher = [[Harvard University Press]] | isbn = 978-0-674-97505-7 }} * {{Cite book| chapter = Judicial Rejection as Substantial Relief: The Israeli Supreme Court and the "War on Terror" | last1 = Hoffnung | first1 = Menachem | last2 = Weinshall–Margel | first2 = Keren | year = 2010 | title = Courts and Terrorism: Nine Nations Balance Rights and Security | editor1-last = Volcansek | editor1-first = Mary L. | editor2-last = Stack | editor2-first = John F. | publisher = Cambridge University Press | chapter-url = https://books.google.com/books?id=K75lhhtMqpEC&pg=PA160 | pages = 150–167 | isbn = 978-1-139-49537-0 }} * {{Cite book| chapter = Demography of Race and Ethnicity in Palestine | last = Hovsepian | first = Mary | year = 2015 | title = The International Handbook of the Demography of Race and Ethnicity | editor1-last = Sáenz | editor1-first = Rogelio | editor2-last = Embrick | editor2-first = David G | editor3-last = Rodríguez | editor3-first = Néstor P. | publisher = [[Springer Nature|Springer]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=v_bLCQAAQBAJ&pg=PA343 | pages = 339–352 | isbn = 978-9-048-18891-8 }} * {{Cite web| title = How Dispossession Happens: The Humanitarian Impact of the Takeover of Palestinian Water Springs by Israeli Settlers | publisher = [[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|Office for the Coordination of Humanitarian Affairs occupied Palestinian territory]] | url = https://www.ochaopt.org/sites/default/files/ocha_opt_springs_report_march_2012_english.pdf | date = March 2012 | ref = {{harvid|OCHA|2012}} }} * {{Cite book| title = War Torn Environment: Interpreting The Legal Threshold | last = Hulme | first = Karen | year = 2004 | publisher = [[Martinus Nijhoff Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=hKoXIleS8g4C&pg=PA117 | isbn = 978-9-004-13848-3 }} * {{Cite book| title = Use With Care: A Reporter's Glossary of Loaded Language in the Israeli-Palestinian Conflict | editor-last = Hunt | editor-first = Naomi | year = 2013 | publisher = [[International Press Institute]] | url = https://ethicaljournalismnetwork.org/assets/docs/197/150/4d96ac5-55a3396.pdf | isbn = 978-3-9503007-9-6 }} * {{Cite book | title = Extreme Makeover? (II): The Withering of Arab Jerusalem | last = ICG | publisher = [[International Crisis Group]] | issue = 135 | url = https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/135-extreme-makeover-ii-the-withering-of-arab-jerusalem.pdf | date = 20 December 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512185254/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/135-extreme-makeover-ii-the-withering-of-arab-jerusalem.pdf |date=12 May 2019 }} * {{Cite journal | title = Review: Law, Reality, and the Oslo 'Peace' Process | last = Imseis | first = Ardi | journal = [[Oxford Journal of Legal Studies]] | date = Autumn 2000 | volume = 20 | issue = 3 | pages = 469–476 | doi = 10.1093/ojls/20.3.469 | jstor = 20468333 }} * {{Cite book| title = Israel's National Security: Issues and Challenges Since the Yom Kippur War | last = Inbar | first = Efraim | year = 2007 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=Z4R9AgAAQBAJ&pg=PA92 | isbn = 978-1-134-05939-3 }} * {{Cite book | title = The Economic Cost of the Israeli Occupation of the occupied Palestinian Territories | last1 = Isaac | first1 = Jad | last2 = Khalil | first2 = Manal | last3 = Rishmawi | first3 = Khaldoun | last4 = Dabouqi | first4 = Ahmad | last5 = Marinelli | first5 = Ludovico | year = 2015 | publisher = [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]] | url = https://www.arij.org/files/arijadmin/2016/The_Economic_Cost_of_the_Israeli_occupation_Report_upd.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810112316/https://www.arij.org/files/arijadmin/2016/The_Economic_Cost_of_the_Israeli_occupation_Report_upd.pdf |date=2020-08-10 }} * {{Cite book| chapter = Palestine: Tourism Under Occupation | last = Isaac | first = Rami | year = 2013 | title = Tourism and War | editor1-last = Butler | editor1-first = Richard | editor2-last = Suntikul | editor2-first = Wantanee | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=gQL-i1txd-gC&pg=PA147 | pages = 143–158 | isbn = 978-1-136-26309-5 }} * {{Cite book| chapter = Israel and Occupied Palestinian Territories | title = Amnesty International Report 2017/18: The State of the World's Human Rights | publisher = [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | year = 2018b | chapter-url = https://www.amnesty.org/download/Documents/POL1067002018ENGLISH.PDF#page=207 | pages = 207–211 | isbn = 978-0-86210-499-3 | ref = {{harvid|AI|2018b}} }} * {{Cite news| title = Israel: 50 Years of Occupation Abuses | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://www.hrw.org/news/2017/06/04/israel-50-years-occupation-abuses | date = 4 June 2017a | ref = {{harvid|HRW|2017a}} }} * {{Cite news| title = Israel: Jerusalem Palestinians Stripped of Status | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://www.hrw.org/news/2017/08/08/israel-jerusalem-palestinians-stripped-status | date = 8 August 2017b | ref = {{harvid|HRW|2017b}} }} * {{Cite news| title = Israeli authorities must end collective punishment of Palestinians in Hebronm protect human rights defenders in the city | pages = 1–6 | publisher = [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | url = https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE1535292016ENGLISH.pdf | date = 25 February 2016 | ref = {{harvid|AI|2016}} }} * {{Cite news| title = Israeli forces suppress Friday protests in Kafr Qaddum | agency = [[Ma'an News Agency]] | url = https://www.maannews.com/Content.aspx?id=779489 | date = 17 November 2017 | ref = {{harvid|Ma'an|2017}} }} * {{Cite news| title = Israeli jailed over baby tragedy | publisher = [[بی بی سی نیوز]] | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7612887.stm | date = 12 September 2008 | ref = {{harvid|BBC|2008}} }} * {{Cite news| title = Israeli military night-raids on Palestinian residences in the West Bank and East Jerusalem | magazine = Women's Centre for Legal Aid and Counsellng | url = http://www.wclac.org/english/userfiles/NIGHT%20RAIDS.pdf | date = 26 June 2015 | ref = {{harvid|WCLAC|2015}} }} * {{Cite web | title = The Israeli Permit Regime: Realities and Challenges | publisher = [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]] | year = 2018 | url = https://www.arij.org/files/arijadmin/2018/permits1.pdf | pages = 1–31 | ref = {{harvid|ARIJ|2018}} | access-date = 2020-10-01 | archive-date = 2021-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210625143611/https://www.arij.org/files/arijadmin/2018/permits1.pdf | dead-url = yes }} * {{Cite news| title = Israel's Settlements Have No Legal Validity, Constitute Flagrant Violation of International Law, Security Council Reaffirms | publisher = [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل]] | url = https://www.un.org/press/en/2016/sc12657.doc.htm | date = 23 December 2016 | ref = {{harvid|UNSC|2016}} }} * {{Cite journal | title = The Effects of Israeli Violations During the Second Uprising "Intifada" on Palestinian Health Conditions | last = Jamjoum | first = Lama | journal = [[Social Justice (journal)|Social Justice]] | year = 2002 | volume = 29 | issue = 3 | pages = 53–72 | jstor = 29768136 }} * {{Cite news| title = The Jordan Valley | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/jordan_valley | date = 11 November 2017c | ref = {{harvid|B'Tselem|2017c}} }} * {{Cite news| title = The Palestinian farmers battling border restrictions and lack of water | last = Joyce | first = Tom | newspaper = [[دی گارڈین]] | url = https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/apr/12/fruit-veg-exports-palestine-farmer-conflict-broken-supply-chain-west-bank | date = 12 April 2016 }} * {{Cite news| title = Hebron shooting: A micromodel of Israel's maladies | last = Kadmon | first = Sima | publisher = [[Ynet]] | url = http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4888485,00.html | date = 5 December 2016 }} * {{Cite journal | title = A Survey of Commuting Labor from the West Bank to Israel | last = Kadri | first = Ali | journal = [[Middle East Journal]] | date = Autumn 1998 | volume = 52 | issue = 4 | pages = 517–530 | jstor = 4329251 }} * {{Cite book| title = The Impossibility of Palestine: History, Geography, and the Road Ahead | last = Kamrava | first = Mehran | year = 2016 | author-link = Center for International and Regional Studies | publisher = [[Yale University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=EiXUCwAAQBAJ&pg=PT78 | isbn = 978-0-300-22085-8 }} * {{Cite book| title = Post Share Arrest: Israel targeting Palestinian Protestors on Facebook | last = Kane | first = Alex | website = [[The Intercept]] | url = https://theintercept.com/2016/07/07/israel-targeting-palestinian-protesters-on-facebook/ | date = 7 July 2016 }} * {{Cite web| title = Through the Lens of Israel's Interests: The Civil Administration in the West Bank | last = Kanonich | first = Yonatan | editor1-last = Stahl | editor1-first = Ziv | editor2-last = Amihai | editor2-first = Lior | editor3-last = Wijler | editor3-first = Miryam | department = Position paper | publisher = [[Yesh Din]] | url = https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/files.yesh-din.org/Minhal+Ezrahi/YeshDin+-+Haminhal+-+English.pdf | date = December 2017 }} * {{Cite book| title = Conflicts in a Conflict: A Conflict of Laws Case Study on Israel and the Palestinian Territories | last = Karayanni | first = Michael | year = 2014 | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=vF9iAwAAQBAJ&pg=PR15 | isbn = 978-0-19-987371-5 }} * {{Cite book| title = Dilemmas of Attachment: Identity and Belonging among Palestinian Christians | last = Kårtveit | first = Bård | year = 2014 | publisher = [[Brill Publishers|Brill]] | url = https://books.google.com/books?id=SggSBQAAQBAJ&pg=PA93 | isbn = 978-9-004-27639-0 }} * {{Cite journal | title = Returning Home? Law, Violence, and Displacement among West Bank Palestinians | last = Kelly | first = Tobias | journal = [[Political and Legal Anthropology Review]] | date = November 2004 | volume = 27 | issue = 2 | pages = 95–112 | doi = 10.1525/pol.2004.27.2.95 | jstor = 24497425 }} * {{Cite book| title = Law, Violence and Sovereignty Among West Bank Palestinians | last = Kelly | first = Tobias | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=lJcSnJzPZNQC&pg=PA27 | date = 2006 | isbn = 978-1-139-46099-6 }} * {{Cite book| chapter = The Legal Fragmentation of Palestine-Israel and European Union Policies Promoting the Rule of Law | last1 = Khalil | first1 = Asem | last2 = Del Sarto | first2 = Raffaella A. | year = 2015 | title = Fragmented Borders, Interdependence and External Relations: The Israel-Palestine-European Union Triangle | editor-last = Del Sarto | editor-first = Raffaella A. | publisher = [[Macmillan Publishers|Palgrave]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=OGQMCgAAQBAJ&pg=PA129 | pages = 129–154 | isbn = 978-1-137-50413-5 }} * {{Cite book| title = Refusenik!: Israel's Soldiers of Conscience | last = Kidron | first = Peretz | year = 2013 | publisher = [[Zed Books]] | url = https://books.google.com/books?id=_oRjDgAAQBAJ&pg=PT18 | isbn = 978-1-84813-766-0 }} * {{Cite book| title = Politicide: Ariel Sharon's War Against the Palestinians | last = Kimmerling | first = Baruch | year = 2003 | author-link = Baruch Kimmerling | publisher = [[Verso Books]] | url = https://archive.org/details/politicideariels00kimm_0 | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/politicideariels00kimm_0/page/n25 16] | isbn = 978-1-85984-517-2 }} * {{Cite book| chapter = Palestinian Civil Resistance Against Israeli Military Occupation | last = King | first = Mary Elizabeth | year = 2009 | title = Civilian Jihad: Nonviolent Struggle, Democratization, and Governance in the Middle East | editor-last = Stephan | editor-first = Maria J. | editor-link = Maria Stephan | publisher = [[Macmillan Publishers|PalgraveMacmillan]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=gaa_AAAAQBAJ&pg=PA149 | pages = 131–156 | isbn = 978-0-230-10175-3 }} * {{Cite book| chapter = Israel and the Middle East: on the unresolved matter of Israel's foreign policy orientation | last = Klieman | first = Aharon | year = 2013 | title = Israeli Identity: Between Orient and Occident | editor-last = Tal | editor-first = David | editor-link = David Tal (historian) | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=UcocAAAAQBAJ&pg=PA47 | pages = 26–50 | isbn = 978-1-134-10738-4 }} * {{Cite book| title = Coalition Defection: The Dissolution of Arab Anti-Israeli Coalitions in War and Peace | last = Kober | first = Avi | year = 2002 | publisher = [[Greenwood Publishing Group]] | url = https://books.google.com/books?id=3IzNvajGjmkC&pg=PA181 | isbn = 978-0-275-97722-1 }} * {{Cite book| title = A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel | last = Krämer | first = Gudrun | year = 2011 | author-link = Gudrun Krämer | publisher = [[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] | url = https://books.google.com/books?id=tWrW_CKODdQC&pg=PA274 | isbn = 978-0-691-15007-9 }} * {{Cite book| title = Historical Dictionary of the Arab-Israeli Conflict | last = Kumaraswamy | first = P.R. | year = 2015 | publisher = [[Rowman & Littlefield]] | series = Historical Dictionaries of War, Revolution, and Civil Unrest | url = https://books.google.com/books?id=hPN1CgAAQBAJ | isbn = 978-1-4422-5170-0 }} * {{Cite book| title = Digital militarism: Israel's occupation in the social media age | last1 = Kuntsman | first1 = Adi | last2 = Stein | first2 = Rebecca | year = 2015 | publisher = [[Stanford University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=tXXeBgAAQBAJ&pg=PA67 | isbn = 978-0-8047-9497-8 }} * {{Cite book| title = The system of taxation in the West Bank and Gaza Strip as an instrument for the enforcement of Authority during the Uprising | last = Lazar | first = Hadara | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/download/199002_taxation_system_eng.doc | format = DOC | date = February 1990 }} * {{Cite news| title = U.N. expert: Israel moving closer to formal West Bank annexation | last = Lazaroff | first = Tovah | newspaper = [[دی جروشلم پوسٹ]] | url = https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/UN-expert-Israel-moving-closer-to-formal-West-Bank-annexation-561314 | date = 2 July 2018 }} * {{Cite book| title = Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory | publisher = [[بین الاقوامی عدالت انصاف]] | url = https://www.icj-cij.org/files/case-related/131/131-20040709-ADV-01-00-EN.pdf | date = 9 July 2004 | ref = {{harvid|ICJ|2004}} }} * {{Cite book| title = Land Grab: Israel's Settlement Policy in the West Bank | last1 = Lein | first1 = Yehezkel | last2 = Weizman | first2 = Eyal | author2-link = Eyal Weizman | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/download/200205_land_grab_eng.pdf | date = May 2002 | issn = 0793-520X }} * {{Cite book| title = Traces of Racial Exception: Racializing Israeli Settler Colonialism | last = Lentin | first = Ronit | year = 2018 | author-link = Ronit Lentin | publisher = [[Bloomsbury Publishing]] | url = https://books.google.com/books?id=4gxmDwAAQBAJ&pg=PA55 | isbn = 978-1-350-03205-7 }} * {{Cite journal | title = Israeli Deportation of Palestinians from the West Bank and the Gaza Strip, 1967–1978 | last = Lesch | first = Ann M. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1979 | volume = 8 | issue = 2 | pages = 101–131 | doi = 10.2307/2536512 | jstor = 2536512 }} * {{Cite thesis| type = PhD thesis| title = Ethos of the Israeli-Palestinian Conflict as Reflected by the Judgments of the Israeli Supreme Court 1948–2006 | last = Levanon | first = Ofer Shinar | publisher = [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم]] | url = http://public-policy.huji.ac.il/.upload/PDFphotos/phdofershinar.pdf | date = September 2015 }} * {{Cite book| title = Overthrowing Geography: Jaffa, Tel Aviv, and the Struggle for Palestine, 1880–1948 | last = LeVine | first = Mark | year = 2005 | author-link = Mark LeVine | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=pG8LmsJAUPcC&pg=PA184 | isbn = 978-0-520-93850-2 }} * {{Cite news| title = Torture, Israeli-style – as Described by the Interrogators Themselves | last = Levinson | first = Chaim | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-israeli-style-torture-as-described-by-the-interrogators-themselves-1.5489853 | date = 24 January 2017 }} * {{Cite news| title = 'This Place Is Only for Jews': The West Bank's Apartheid Springs | last1 = Levy | first1 = Gideon | last2 = Levac | first2 = Alex | author1-link = Gideon Levy | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-this-place-is-only-for-jews-the-west-bank-s-apartheid-springs-1.7767344 | date = 30 August 2019 }} * {{Cite book| title = Tax Law and Social Norms in Mandatory Palestine and Israel | last = Likhovski | first = Assaf | year = 2017 | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=DNYoDwAAQBAJ&pg=PA75 | isbn = 978-1-316-82019-3 }} * {{Cite book| chapter = Water Resources and Conflict: Examples from the Middle East | last = Lonergan | first = Stephen C. | year = 1996 | title = Conflict and the Environment | editor-last = Gleditsch | editor-first = Nils Petter | publisher = [[International Development Research Centre]]/ [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=y5BLCAdgadMC&pg=PA379 | pages = 375–384 | isbn = 978-0-7923-4768-2 }} * {{Cite book| title = Israel, Jordan, and the Peace Process | last = Lukacs | first = Yehuda | year = 1999 | publisher = [[Syracuse University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=Mv8R-o_b0acC&pg=PA9 | isbn = 978-0-8156-2855-2 }} * {{Cite book| title = Unsettled States, Disputed Lands: Britain and Ireland, France and Algeria, Israel and the West Bank-Gaza | last = Lustick | first = Ian | year = 2018 | author-link = Ian Lustick | publisher = [[Cornell University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=HaNhDwAAQBAJ&pg=PA11 | isbn = 978-1-5017-3194-5 }} * {{Cite news| title = Palestinians barred from Dead Sea beaches to 'appease Israeli settlers' | last = Macintyre | first = Donald | author-link = Donald Macintyre (journalist) | newspaper = [[The Independent]] | url = https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/palestinians-barred-from-dead-sea-beaches-to-appease-israeli-settlers-846948.html | date = 14 June 2008 }} * {{Cite book| title = Palestine Inside Out: An Everyday Occupation | last = Makdisi | first = Saree | year = 2010 | author-link = Saree Makdisi | publisher = [[W. W. Norton & Company]] | url = https://books.google.com/books?id=COnrh2QuUIkC&pg=PA63 | isbn = 978-0-393-06996-9 }} * {{Cite book| chapter = The Physical Planning of Jerusalem | last = Malki | first = Riad | year = 2000 | author-link = Riyad al-Maliki | title = Jerusalem: Points Beyond Friction, and Beyond | editor1-last = Maʻoz | editor1-first = Moshe | editor2-last = Nusseibeh | editor2-first = Sari | editor2-link = Sari Nusseibeh | publisher = Kluwer Law International | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9evpVS_ackwC&pg=PA25 | pages = 25–63 | isbn = 90-411-8843-6 | oclc = 43481699 }} * {{Cite news| title = Americans Disproportionately Leading the Charge in Settling the West Bank | last = Maltz | first = Judy | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-americans-disproportionately-leading-charge-in-settling-west-bank-1.5486975 | date = 23 June 2017 }} * {{Cite book| chapter = The West Bank Economy: 1948–1984 | last = Mansour | first = Antoine | year = 2015 | title = The Palestinian Economy: Studies in Development under Prolonged Occupation | editor-last = Abed | editor-first = George T. | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=uq1hCQAAQBAJ&pg=PT94 | pages = 71– | isbn = 978-1-317-59291-4 }} * {{Cite book| title = Palestinian Leadership on the West Bank | last = Maoz | first = Moshe | year = 2015 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=AUGsCQAAQBAJ&pg=PT30 | isbn = 978-1-317-45031-3 }} * {{Cite journal | title = Israeli Settlements in the West Bank and Gaza Strip | last = Matar | first = Ibrahim | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Autumn 1981 | volume = 11 | issue = 1 | pages = 93–110 | doi = 10.2307/2536048 | jstor = 2536048 }} * {{Cite magazine| title = The Israel Lobby | last1 = Mearsheimer | first1 = John | last2 = Walt | first2 = Stephen | author1-link = John Mearsheimer | author2-link = Stephen Walt | magazine = [[London Review of Books]] | date = March 2006 | volume = 28 | issue = 6 | pages = 3–12 | url = https://www.lrb.co.uk/v28/n06/john-mearsheimer/the-israel-lobby }} * {{Cite book| title = The Israel Lobby and US Foreign Aid | last1 = Mearsheimer | first1 = John | last2 = Walt | first2 = Stephen | author1-link = John Mearsheimer | author2-link = Stephen Walt | year = 2007 | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | url = https://books.google.com/books?id=2iUdyQs_NhYC&pg=PT165 | isbn = 978-0-14-192066-5 }} * {{Cite book| title = Targeted Killing in International Law | last = Melzer | first = Nils | year = 2008 | author-link = Nils Melzer | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=TPcJOx_0bdoC&pg=PA405 | isbn = 978-0-19-953316-9 }} * {{Cite news| title = Diary | last = Mendel | first = Yonatan | magazine = [[London Review of Books]] | volume = 30 | issue = 5 | pages = 30–31 | url = https://www.lrb.co.uk/v30/n05/yonatan-mendel/diary | date = 6 March 2008 }} * {{Cite book| title = Crowd Control: Israel's Use of Crowd Control Weapons in the West Bank | last = Michaeli | first = Sarit | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/download/201212_crowd_control_eng.pdf | date = January 2013 }} * {{Cite journal | title = The military‐industrial complex: The Israeli case | last = Mintz | first = Alex | author-link = Alex Mintz | journal = [[Journal of Strategic Studies]] | year = 1983 | volume = 6 | issue = 3 | pages = 623–639 | doi = 10.1080/01402398308437160 | jstor = 174246 }} * {{Cite book| title = The World According To Israeli Newspapers: Representations of International Involvement in the Israeli-Palestinian Conflict | last = Müller | first = Margret | year = 2017 | publisher = Frank & Timme | url = https://books.google.com/books?id=4Yz-DQAAQBAJ&pg=PA18 | isbn = 978-3-7329-0286-6 }} * {{Cite journal | title = Waqf Land in the West Bank and Investment Current State of Affairs | last1 = Musaee | first1 = Anwar H. M | last2 = Abbas | first2 = Eeman Muhammad | last3 = Mujan | first3 = Wan Kamal | last4 = Sidik | first4 = Roziah | journal = Asian Social Science | year = 2014 | volume = 10 | issue = 14 | pages = 23–39 | url = https://www.researchgate.net/publication/276044300 | doi = 10.5539/ass.v10n14p23 | doi-access = free }} * {{Cite book | title = Pillage of the Dead Sea: Israel's Unlawful Exploitation of Natural Resources in the Occupied Palestinian Territories | last1 = Nicoletti | first1 = Claudia | last2 = Hearne | first2 = Anne-Maria | year = 2012 | publisher = [[Al-Haq]] | url = http://www.alhaq.org/publications/publications-index?task=callelement&format=raw&item_id=104&element=304e4493-dc32-44fa-8c5b-57c4d7b529c1&method=download | isbn = 978-9-950-32734-4 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131213634/http://www.alhaq.org/publications/publications-index?task=callelement&format=raw&item_id=104&element=304e4493-dc32-44fa-8c5b-57c4d7b529c1&method=download |date=2020-01-31 }} * {{Cite book| title = Area C and the Future of the Palestinian Economy | last1 = Niksic | first1 = Orhan | last2 = Eddin | first2 = Nur Nasser | last3 = Cali | first3 = Massimiliano | year = 2014 | publisher = [[عالمی بنک]] | url = https://books.google.com/books?id=CLMiBAAAQBAJ&pg=PA18 | isbn = 978-1-4648-0196-9 }} * {{Cite web| title = No shelter for the 25 residents, including 15 children, of Khirbet 'Ein Karzaliyah | publisher = [[B'Tselem]] | url = http://www.btselem.org/video/20140119_ein_al_karzaliyah | date = 12 February 2014 | access-date = 29 January 2019 | ref = {{harvid|B'Tselem|2014}} }} * {{Cite book| title = Once Upon a Country: A Palestinian Life | last = Nusseibeh | first = Sari | year = 2015 | author-link = Sari Nusseibeh | publisher = [[Farrar, Straus and Giroux]] | url = https://books.google.com/books?id=d5tVCgAAQBAJ&pg=PA180 | isbn = 978-1-250-09875-7 }} * {{Cite news| title = Occupation, Inc. How Settlement Businesses Contribute to Israel's Violations of Palestinian Rights | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://www.hrw.org/report/2016/01/19/occupation-inc/how-settlement-businesses-contribute-israels-violations-palestinian | date = 19 January 2016 | ref = {{harvid|HRW|2016}} }} * {{Cite book| title = The Two-State Delusion: Israel and Palestine--A Tale of Two Narratives | last = O'Malley | first = Padraig | year = 2015 | author-link = Padraig O'Malley | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | url = https://books.google.com/books?id=3_kVBAAAQBAJ&pg=PA40 | isbn = 978-0-698-19218-8 }} * {{Cite book | title = Opportunities and Challenges of Palestinian Development actions in Area C | publisher = [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]] | url = https://www.arij.org/files/arijadmin/2017/areac_report_2017.pdf | date = 2016 | ref = {{harvid|ARIJ|2016}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901114922/https://www.arij.org/files/arijadmin/2017/areac_report_2017.pdf |date=2020-09-01 }} * {{Cite book | title = Overview of Israel's Demolition Policy | publisher = [[Israeli Committee Against House Demolitions]] | url = https://icahd.org/wp-content/uploads/sites/1/2017/12/Updated-comprehensive-information-on-demolitions-3-Dec-2017.pdf | date = December 2017 | ref = {{harvid|ICAND|2017}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200822043705/https://icahd.org/wp-content/uploads/sites/1/2017/12/Updated-comprehensive-information-on-demolitions-3-Dec-2017.pdf |date=2020-08-22 }} * {{Cite news| title = Palestinian minors killed by Israeli security forces in the West Bank, since Operation Cast Lead | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/statistics/fatalities/after-cast-lead/by-date-of-event/westbank/palestinian-minors-killed-by-israeli-security-forces | date = 2018b | ref = {{harvid|B'Tselem|2018b}} }} * {{Cite book| title = The Biggest Prison on Earth: A History of the Occupied Territories | last = Pappe | first = Ilan | year = 2017 | author-link = Ilan Pappe | publisher = [[Oneworld Publications]] | url = https://books.google.com/books?id=0pkjDAAAQBAJ&pg=PT13 | isbn = 978-1-78074-433-9 }} * {{Cite journal | title = The June 1967 War: Some Mysteries Explored | last = Parker | first = Richard B. | journal = [[Middle East Journal]] | date = Spring 1992 | volume = 46 | issue = 2 | pages = 177–197 | jstor = 4328429 }} * {{Cite book| title = Jewish Terrorism in Israel | last1 = Pedahzur | first1 = Ami | last2 = Perliger | first2 = Arie | year = 2009 | publisher = [[Columbia University Press]] | url = https://archive.org/details/jewishterrorismi0000peda | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/jewishterrorismi0000peda/page/73 73] | isbn = 978-0-231-15446-8 }} * {{Cite book| chapter = From Zionism to Capitalism: The Political Economy of the Neoliberal Warfare State | last = Peled | first = Yoav | year = 2006 | title = The Struggle for Sovereignty: Palestine and Israel, 1993–2005 | editor1-last = Beinin | editor1-first = Joel | editor1-link = Joel Beinin | editor2-last = Stein | editor2-first = Rebecca L. | publisher = [[Stanford University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=EVN_FhziN_EC&pg=PA48 | pages = 38–53 }} * {{Cite book| title = Human Rights in the West Bank and Gaza: Legacy and Politics | last = Peleg | first = Ilan | year = 1995 | publisher = [[Syracuse University Press]] | url = https://archive.org/details/humanrightsinwes00ilan | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/humanrightsinwes00ilan/page/162 162] | isbn = 978-0-8156-2682-4 }} * {{Cite book| chapter = The Mysteries of Administrative Detention | last = Pelleg-Sryck | first = Tamar | year = 2011 | title = Threat: Palestinian Political Prisoners in Israel | editor1-last = Baker | editor1-first = Abeer | editor2-last = Matar | editor2-first = Anat | publisher = [[Pluto Press]] | pages = 123–135 | isbn = 978-0-7453-3021-1 }} * {{Cite book| title = Israel in History: The Jewish State in Comparative Perspective | last = Penslar | first = Derek | year = 2007 | author-link = Derek Penslar | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=h5t9AgAAQBAJ&pg=PA34 | isbn = 978-1-134-14669-7 }} * {{Cite book| title = Generals in the Cabinet Room: How the Military Shapes Israeli Policy | last = Peri | first = Yoram | year = 2006 | publisher = [[United States Institute of Peace|United States Institute of Peace Press]] | url = https://books.google.com/books?id=2pcjEhRZRLsC&pg=PA29 | isbn = 978-1-929223-81-7 }} * {{Cite journal | title = Male Gender and Rituals of Resistance in the Palestinian "Intifada": A Cultural Politics of Violence | last = Peteet | first = Julie | journal = [[American Ethnologist]] | date = February 1994 | volume = 21 | issue = 1 | pages = 31–49 | doi = 10.1525/ae.1994.21.1.02a00020 | jstor = 646520 }} * {{Cite journal | title = The Writing on the Walls: The Graffiti of the Intifada | last = Peteet | first = Julie | journal = [[Cultural Anthropology (journal)|Cultural Anthropology]] | date = May 1996 | volume = 11 | issue = 2 | pages = 139–159 | url = https://semanticscholar.org/paper/8c1f97d8c5dd692473a2710ddf0f6dda21c97d40 | doi = 10.1525/can.1996.11.2.02a00010 | jstor = 656446 }} * {{Cite book| chapter = Israel | last = Peters | first = Joel | year = 2012 | title = The European Union and the Arab Spring: Promoting Democracy and Human Rights in the Middle East | editor-last = Peters | editor-first = Joel | publisher = [[Lexington Books]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=3IgxQPm0kpMC&pg=PA80 | pages = 77–92 | isbn = 978-0-7391-7444-9 }} * {{Cite journal | title = State Terrorism on a Global Scale: The Role of Israel | last = Pieterse | first = Jan | author-link = Jan Nederveen Pieterse | journal = Crime and Social Justice | year = 1984 | volume = 21-22 | issue = 4 | pages = 58–80 | jstor = 29766230 }} * {{Cite book| title = Targeting Terrorists: A License to Kill? | last = Plaw | first = Avery | year = 2016 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=pIDeCwAAQBAJ&pg=PT112 | isbn = 978-1-317-04671-4 }} * {{Cite journal | title = Israel's Security Needs in the West Bank, Real and Contrived | last = Playfair | first = Emma | journal = [[Arab Studies Quarterly]] | date = Fall 1988 | volume = 10 | issue = 4 | pages = 406–423 | jstor = 41857980 }} * {{Cite news| title = PM: IDF to keep operating in West Bank areas under full PA control | newspaper = [[The Times of Israel]] | url = https://www.timesofisrael.com/pm-idf-to-keep-operating-in-west-bank-areas-under-full-pa-control/ | date = 21 April 2016 | ref = {{harvid|ToI|2016}} }} * {{Cite book| title = Unspeak: How Words Become Weapons, How Weapons Become a Message, and How That Message Becomes Reality | last = Poole | first = Steven | year = 2007 | author-link = Steven Poole | publisher = [[Grove Atlantic]] | url = https://books.google.com/books?id=JAr6wWqTINcC&pg=PT65 | isbn = 978-1-55584-872-9 }} * {{Cite journal | title = Stumbling Decidedly into the Six-Day War | last = Popp | first = Roland | journal = [[Middle East Journal]] | date = Spring 2006 | volume = 60 | issue = 2 | pages = 281–309 | doi = 10.3751/194034606783996500 | jstor = 4330250 }} * {{Cite journal | title = Experiences of Torture, Means of Coping, and Level of Symptoms among PalestinianPolitical Prisoners | last = Punamäki | first = Raija-Leena | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 1988 | volume = 17 | issue = 4 | pages = 81–96 | doi = 10.2307/2537292 | jstor = 2537292 }} * {{Cite book| title = The Case for Palestine: An International Law Perspective | last = Quigley | first = John B. | year = 2005 | author-link = John B. Quigley | publisher = [[Duke University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=VaUvqHNd6m0C&pg=PA186 | isbn = 978-0-8223-3539-9 }} * {{Cite book| chapter = Palestine: The Issue of Statehood | last = Quigley | first = John B. | year = 2009 | author-link = John B. Quigley | title = Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics | editor-last = Silverburg | editor-first = Sanford R. | publisher = McFarland & Company | location = Jefferson, NC and London | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9WlpL98TaAIC&pg=PA47 | pages = 37–43 | isbn = 978-0-7864-4248-5 }} * {{Cite book| title = The Economic Costs of the Israeli Occupation for the Palestinian People and Their Human Right to Development | last = Quigley | first = John B. | year = 2018 | author-link = John B. Quigley | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/gdsapp2017d2_en.pdf }} * {{Cite news| title = A Decade of Civil Disobedience in My West Bank Village | last = Rahmeh | first = Abdullah Abu | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/opinion/.premium-a-decade-of-civil-disobedience-1.5311935 | date = 26 February 2015 }} * {{Cite book| title = Diplomacy's Value: Creating Security in 1920s Europe and the Contemporary Middle East | last = Rathbun | first = Brian C. | year = 2014 | publisher = [[Cornell University Press]] | url = https://archive.org/details/diplomacysvaluec00rath | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/diplomacysvaluec00rath/page/205 205] | isbn = 978-0-8014-5505-6 }} * {{Cite journal | title = Redemptive Theology in the Thought of Yeshayahu Leibowitz | last = Rechnitzer | first = Haim O. | journal = [[Israel Studies]] | date = Fall 2008 | volume = 13 | issue = 3 | pages = 137–159 | doi = 10.2979/ISR.2008.13.3.137 | jstor = 30245835 }} * {{Cite book| title = Israel/Palestine: How to End the War of 1948 | edition = 2nd | last = Reinhart | first = Tanya | year = 2011 | author-link = Tanya Reinhart | publisher = [[Seven Stories Press]] | url = https://books.google.com/books?id=ma232BRHHUQC&pg=PT48 | isbn = 978-1-60980-122-9 }} * {{Cite news| title = Restrictions on Movement | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/freedom_of_movement | date = 11 November 2017b | ref = {{harvid|B'Tselem|2017b}} }} * {{Cite journal | title = The Last Colonialist: Israel in the Occupied Territories since 1967 | last = Reuveny | first = Rafael | newspaper = [[The Independent Review]] | date = Winter 2008 | volume = 12 | issue = 3 | pages = 325–374 | url = http://www.independent.org/pdf/tir/tir_12_03_01_reuveny.pdf }} * {{Cite news| title = More than 60 organizations plead with colleges to protect Jewish students' civil rights | last = Richman | first = Jackson | newspaper = [[Washington Examiner]] | url = https://www.washingtonexaminer.com/red-alert-politics/more-than-60-organizations-plead-with-colleges-to-protect-jewish-students-civil-rights | date = 24 May 2018 }} * {{Cite book| title = The Israeli Economy from the Foundation of the State through the 21st Century | last = Rivlin | first = Paul | year = 2010 | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=-viPxTC9_IIC&pg=PA159 | isbn = 978-1-139-49396-3 }} * {{Cite book| chapter = Birth, Transformation, and Death of Refugee Identity: Women and Girls of the ''Intifida'' | last = Roberson | first = Mary | year = 2013 | title = Refugee Women and Their Mental Health: Shattered Societies, Shattered Lives | editor1-last = Cole | editor1-first = Ellen | editor2-last = Rothblum | editor2-first = Esther | editor3-last = Espin | editor3-first = Oliva | publisher = [[Taylor & Francis]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=fXWPa4bZVoQC&pg=PA42 | isbn = 978-1-135-83760-0 }} * {{Cite journal | title = Prolonged Military Occupation: The Israeli-Occupied Territories Since 1967 | last = Roberts | first = Adam | journal = [[The American Journal of International Law]] | date = January 1990 | volume = 84 | issue = 1 | pages = 44–103 | doi = 10.2307/2203016 | jstor = 2203016 }} * {{Cite book | title = Israel, a Colonial-settler State? | last = Rodinson | first = Maxime | year = 2002 | author-link = Maxime Rodinson | orig-year = First published 1973 | publisher = Monad Press | url = https://rosswolfe.files.wordpress.com/2015/11/maxime-rodinson-israel-a-colonial-settler-state.pdf | isbn = 978-0-87348-866-2 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240112135511/https://rosswolfe.files.wordpress.com/2015/11/maxime-rodinson-israel-a-colonial-settler-state.pdf |date=2024-01-12 }}{{dead link|date=January 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * {{Cite book| title = Torture and Ill-treatment: Israel's Interrogation of Palestinians from the Occupied Territories | last = Ron | first = James | year = 1994 | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://books.google.com/books?id=A2MhsQU4hPgC&pg=PA86 | isbn = 978-1-56432-136-7 }} * {{Cite book| title = Myths, Illusions, and Peace: Finding a New Direction for America in the Middle East | last1 = Ross | first1 = Dennis | last2 = Makovsky | first2 = David | year = 2009 | publisher = Penguin | url = https://books.google.com/books?id=vVpz7b9DiNgC&pg=PT144 | isbn = 978-1-101-08187-7 | quote = Israel could not be expected to withdraw its forces until someone could demonstrate they were willing and able to ensure that the West Bank would not be a launching pad for attacks against Israel. }} * {{Cite news| title = A Routine Founded on Violence | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/routine_founded_on_violence | date = 11 November 2017a | ref = {{harvid|B'Tselem|2017a}} }} * {{Cite journal | title = Reflections on the Israeli-Palestinian Conflict in U.S. Public Discourse: Legitimizing Dissent | last = Roy | first = Sara | author-link = Sara Roy | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 2010 | volume = 39 | issue = 2 | pages = 23–38 | doi = 10.1525/jps.2010.xxxix.2.23 | jstor = 10.1525/jps.2010.xxxix.2.23 }} * {{Cite book| title = The Palestinians: In Search of a Just Peace | last = Rubenberg | first = Cheryl | year = 2003 | author-link = Cheryl Rubenberg | publisher = [[Lynne Rienner Publishers]] | url = https://archive.org/details/palestiniansinse0000rube | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/palestiniansinse0000rube/page/124 124] | isbn = 978-1-58826-225-7 }} * {{Cite journal | title = Reflections on Twenty Years of Palestinian History | last = Said | first = Edward W. | author-link = Edward W. Said | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 1991 | volume = 20 | issue = 4 | pages = 5–22 | doi = 10.2307/2537432 | jstor = 2537432 }} * {{Cite journal | title = Have Palestinian Children Forfeited Their Rights? | last = Sait | first = M. Siraj | journal = Journal of Comparative Family Studies | date = Spring 2004 | volume = 35 | issue = 2 | pages = 211–228 | doi = 10.3138/jcfs.35.2.211 | jstor = 41603933 }} * {{Cite book| title = Trans-Colonial Urban Space in Palestine: Politics and Development | last = Samman | first = Maha | year = 2013 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=6NXKNRP7mVAC&pg=PA73 | isbn = 978-1-136-66885-2 }} * {{Cite journal | title = Place as a Source of Identity in Colonizing Societies: Israeli Settlements in Gaza | last1 = Schnell | first1 = Izhak | last2 = Mishal | first2 = Shaul | journal = [[Geographical Review]] | date = April 2008 | volume = 98 | issue = 2 | pages = 242–259 | doi = 10.1111/j.1931-0846.2008.tb00298.x | jstor = 30034230 }} * {{Cite book| title = Water, Power and Politics in the Middle East: The Other Israel-Palestine Conflict | last = Selby | first = Jan | year = 2003b | publisher = [[I.B.Tauris]] | url = https://books.google.com/?id=rhogGoiebmAC&pg=PA90 | isbn = 978-1-86064-934-9 }} * {{Cite news| title = Separate and Unequal: Israel's Discriminatory Treatment of Palestinians in the Occupied Palestinian Territories | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/iopt1210webwcover_0.pdf | date = December 2010 | ref = {{harvid|HRW|2010}} }} * {{Cite journal | title = Changing Nationalism and Israel's "Open Frontier" on the West Bank | last = Shafir | first = Gershon | journal = [[Theory & Society]] | date = November 1984 | volume = 13 | issue = 6 | pages = 803–827 | jstor = 657140 }} * {{Cite book| title = A Half Century of Occupation: Israel, Palestine, and the World's Most Intractable Conflict | last = Shafir | first = Gershon | year = 2017 | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=8uM6DgAAQBAJ&pg=PA53 | isbn = 978-0-520-29350-2 }} * {{Cite journal | title = Ethos of Conflict of the Palestinian Society | last = Shahak | first = Israel | author-link = Israel Shahak | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Autumn 1974 | volume = 4 | issue = 1 | pages = 181–186 | doi = 10.2307/2535945 | jstor = 2535945 }} * {{Cite book| chapter = Ethos of Conflict of the Palestinian Society | last = Shaked | first = Ronni | year = 2016 | title = A Social Psychology Perspective on The Israeli-Palestinian Conflict: Celebrating the Legacy of Daniel Bar-Tal | editor1-last = Sharvit | editor1-first = Keren | editor2-last = Halperin | editor2-first = Eran | publisher = [[Springer Publishing]] | volume = Volume 2 | pages = 133–149 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ysdyCwAAQBAJ&pg=PA132 | isbn = 978-3-319-24841-7 }} * {{Cite book| title = Living with Colonialism: Nationalism and Culture in the Anglo-Egyptian Sudan | last = Sharkey | first = Heather J. | year = 2003 | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=kaYwDwAAQBAJ&pg=PA34 | isbn = 978-0-520-23559-5 }} * {{Cite news| title = Cost of occupation – over $50 billion | last = Shauli | first = Avi | publisher = [[Ynet]] | url = https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3410537,00.html | date = 9 June 2007 }} * {{Cite book| title = Occupier's law: Israel and the West Bank | last = Shehadeh | first = Raja | year = 1985a | author-link = Raja Shehadeh | publisher = [[Institute for Palestine Studies]] | isbn = 978-0-88728-149-5 }} * {{Cite journal | title = Some Legal Aspects of Israeli Land Policy in the Occupied Territories | last = Shehadeh | first = Raja | author-link = Raja Shehadeh | journal = [[Arab Studies Quarterly]] | date = Spring–Summer 1985b | volume = 7 | issue = 2–3 | pages = 42–61 | jstor = 41857768 }} * {{Cite book| title = The Israeli–Palestinian Peace Negotiations, 1999–2001: Within Reach | last = Sher | first = Gilead | year = 2006 | author-link = Gilead Sher | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=EdgAWFiDryMC&pg=PA162 | isbn = 978-0-7146-8542-7 }} * {{Cite news| title = Israeli former security chief: failure to end conflict is bigger threat than Iran | last = Sherwood | first = Harriet | newspaper = [[دی گارڈین]] | url = https://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/israeli-security-chief-conflict-threat-iran | date = 5 December 2013 }} * {{Cite news| title = When an Archaeological 'Find' Can Evict Palestinians From Their Home | last = Shezaf | first = Hagar | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-when-an-archaeological-find-can-evict-palestinians-from-their-home-1.8935454 | date = 23 June 2020 }} * {{Cite book| chapter = Poor Little Samson | last = Shlaim | first = Avi | year = 2012 | author-link = Avi Shlaim | title = The 1967 Arab-Israeli War: Origins and Consequences | editor1-last = Shlaim | editor1-first = Avi | editor1-link = Avi Shlaim | editor2-last = Louis | editor2-first = Wm Roger | editor2-link = Wm. Roger Louis | publisher = [[Cambridge University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA45 | pages = 22–54 | isbn = 978-1-107-00236-4 }} * {{Cite book| chapter = Israeli Interference in Internal Arab Politics: The Case of Lebanon | last = Shlaim | first = Avi | year = 2015 | author-link = Avi Shlaim | title = The Politics of Arab Integration | editor1-last = Luciani | editor1-first = Giacomo | editor2-last = Salamé | editor2-first = Ghassan | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ae0sCgAAQBAJ&pg=PA245 | pages = 232–254 | isbn = 978-1-317-41119-2 }} * {{Cite book| title = Dark Hope: Working for Peace in Israel and Palestine | last = Shulman | first = David D. | year = 2007 | author-link = David Dean Shulman | publisher = [[University of Chicago Press]] | url = https://books.google.com/books?id=lL_cGkzZ1mUC&pg=PA77 | isbn = 978-1-4596-2712-3 }} * {{Cite book| title = Freedom and Despair: Notes from the South Hebron Hills | last = Shulman | first = David D. | year = 2018 | author-link = David Dean Shulman | publisher = [[University of Chicago Press]] | url = https://books.google.com/books?id=3XhvDwAAQBAJ&pg=PA29 | isbn = 978-0-226-56665-8 }} * {{Cite book| title = Detainees Denied Justice | last = Simpson | first = Gerald | year = 2001 | publisher = [[Wolters Kluwer|Kuwser Law International]] | url = https://books.google.com/books?id=9wYQB-GON-cC&pg=PA107 | isbn = 978-9-041-11552-2 }} * {{Cite book| chapter = The Significance of Israeli Historical Revisionism | last = Slater | first = Jerome | year = 1994 | title = Essays on Israeli Social Issues and Scholarship | editor1-last = Stone | editor1-first = Russell | editor2-last = Zenner | editor2-first = Walter P. | publisher = [[SUNY Press]] | volume = Volume 3 | pages = 179–199 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=5rH4FFmpNfsC&pg=PA182 | isbn = 978-1-4384-2140-7 }} * {{Cite journal | title="To Put One's Fingers in the Bleeding Wound": Palestinian Theatre under Israeli Censorship | last = Slyomovics | first = Susan | journal = [[TDR (journal)|The Drama Review]] | date = Summer 1991 | volume = 35 | issue = 2 | pages = 18–38 | doi = 10.2307/1146087 | jstor = 1146087 }} * {{Cite news| title = Statistics on demolition of houses built without permits in the West Bank (Not including East Jerusalem) | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/planning_and_building/statistics | date = September 2018a | ref = {{harvid|B'Tselem|2018a}} }} * {{Cite book| title = The Land Question in Palestine, 1917–1939 | last = Stein | first = Kenneth W. | year = 2017a | author-link = Kenneth W. Stein | publisher = [[University of North Carolina Press]] | url = https://books.google.com/books?id=qYxGDgAAQBAJ&pg=PT29 | isbn = 978-1-4696-1725-1 }} * {{Cite book| title = Minors in Jeopardy: Violation of the Rights of Palestinian Minors by Israel's Military Courts | last = Stein | first = Yael | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/201803_minors_in_jeopardy_eng.pdf | date = March 2018 | isbn = 978-965-7613-33-7 }} * {{Cite journal | title = Intifada Deaths | last = Stockton | first = Ronald R. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 1990 | volume = 19 | issue = 4 | pages = 86–95 | doi = 10.2307/2537390 | jstor = 2537390 }} * {{Cite journal | title = A Survey of Israeli Settlements | journal = MERIP Reports | publisher = [[Middle East Research and Information Project]] | date = September 1977 | issue = 60 | pages = 13–20 | jstor = 3011548 | ref = {{harvid|Merip|1977}} }} * {{Cite book| title = The Burden of the Israeli–Palestinian Conflict: 2010 Report | last = Swirski | first = Shlomo | year = 2010 | publisher = [[Adva Center]] | url = https://adva.org/wp-content/uploads/2014/09/E-kibush-2010-for-site.pdf }} * {{Cite journal | title = Surveillance Sublime: The Security State in Jerusalem | last = Tawil-Souri | first = Helga | author-link = Helga Tawil-Souri | journal = [[Jerusalem Quarterly]] | date = Winter 2015 | volume = 68 | pages = 56–65 | url = https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/Pages%20from%20JQ%2068%20-%20Helga%20Tawil-Souri.pdf }} * {{Cite book| title = A History of the Israeli-Palestinian Conflict | last = Tessler | first = Mark A. | year = 1994 | publisher = [[Indiana University Press]] | url = https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/553 553] | isbn = 978-0-253-20873-6 }} * {{Cite book| chapter = Effect of trauma on Palestinian Children's Mental Health in the Gazsa Strip and the West | last1 = Thabat | first1 = Abdel Azis Mousa | last2 = Abdulla | first2 = Taisir | last3 = Elhelou | first3 = Mohammed-Wafaei | last4 = Vostanis | first4 = Panos | year = 2006 | title = Protection of Children During Armed Political Conflict: A Multidisciplinary Perspective | editor1-last = Greenbaum | editor1-first = Charles W. | editor2-last = Veerman | editor2-first = Philip E. | editor3-last = Bacon-Shnoor | editor3-first = Naomi | publisher = Intersentia | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9FTxoncXDwwC&pg=PA130 | pages = 123–141 | isbn = 978-9-050-95341-2 }} * {{Cite book| title = The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine | last = Thrall | first = Nathan | year = 2017 | author-link = Nathan Thrall | publisher = [[Henry Holt and Company]] | url = https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA144 | isbn = 978-1-62779-710-8 }} * {{Cite journal | title = The West Bank Hearings: Israel's Colonization of Occupied Territory | last = Tillman | first = Seth | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1978 | volume = 7 | issue = 2 | pages = 71–87 | doi = 10.2307/2536439 | jstor = 2536439 }} * {{Cite book| title = Media and Peace in the Middle East: The Role of Journalism in Israel-Palestine | last = Tiripelli | first = Giuliana | year = 2016 | publisher = [[Macmillan Publishers|PalgraveMacmillan]] | url = https://books.google.com/books?id=iMIYDAAAQBAJ&pg=PA24 | isbn = 978-1-137-50401-2 }} * {{Cite book | title = Torture and Intimidation in the West Bank: The Case of Al-Fara'a Prison | publisher = [[Al-Haq|Law in the Service of Man]] | year = 1986 | url = http://www.alhaq.org/publications/publications-index/item/torture-and-intimidation-in-the-west-bank-the-case-of-al-fara-a-prison | ref = {{harvid|Al-Haq|1986}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725153705/http://www.alhaq.org/publications/publications-index/item/torture-and-intimidation-in-the-west-bank-the-case-of-al-fara-a-prison |date=2019-07-25 }} * {{Cite book | title = Torture and Intimidation in the West Bank: The Case of al-Fara'a Prison | publisher = [[Al-Haq]] | year = 1986 | url = http://www.alhaq.org/publications/publications-index?task=callelement&format=raw&item_id=19&element=304e4493-dc32-44fa-8c5b-57c4d7b529c1&method=download }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203081926/http://www.alhaq.org/publications/publications-index?task=callelement&format=raw&item_id=19&element=304e4493-dc32-44fa-8c5b-57c4d7b529c1&method=download |date=2011-12-03 }} * {{Cite book| title = The Economic Case for Palestine | last1 = Tuma | first1 = Elias H. | last2 = Darin-Drabkin | first2 = Haim | year = 1978 | publisher = [[روٹلیج]] }} * {{Cite book| title = Communal Impoverishment in Jerusalem | last = Unctad | publisher = [[Jerusalem Quarterly]] | issue = 54 | url = https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/JQ%2054_Communal.pdf | date = Summer 2013 | pages = 93–111 }} * {{Cite book| title = The Besieged Palestinian Agricultural Sector | last = Unctad | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/gdsapp2015d1_en.pdf | date = September 2015b }} * {{Cite book| title = Economic Costs of the Israeli occupation for the Palestinian people | last = Unctad | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/a71d174_en.pdf | date = 21 July 2016 }} * {{Cite book| title = Israeli-Palestinian Fatalities Since 2000 – Key Trends | last = Unispal | publisher = [[UNISPAL]] | url = https://www.un.org/unispal/document/israeli-palestinian-fatalities-since-2000-ocha-special-focus/ | date = 1 September 2007 }} * {{Cite news| title = Urgent Action: Administrative Detention Renewed | publisher = [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | url = https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE1577802018ENGLISH.pdf | date = 2018a | ref = {{harvid|AI|2018a}} }} * {{Cite journal | title = The Impact of the Israeli Occupation on the Economies of the West Bank and Gaza | last = Van Arkadie | first = Brian | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1977 | volume = 6 | issue = 2 | pages = 103–129 | doi = 10.2307/2535505 | jstor = 2535505 }} * {{Cite book| chapter = Children as Victims in the Israeli Palestinian Conflict: Policing Realities and Police Training | last = Van Reenen | first = Piet | year = 2006 | title = Protection of Children During Armed Political Conflict: A Multidisciplinary Perspective | editor1-last = Greenbaum | editor1-first = Charles W. | editor2-last = Veerman | editor2-first = Philip E. | editor3-last = Bacon-Shnoor | editor3-first = Naomi | publisher = Intersentia | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9FTxoncXDwwC&pg=PA384 | pages = 371–393 | isbn = 978-9-050-95341-2 }} * {{Cite journal | title = The Other Shift: Settler Colonialism, Israel, and the Occupation | last = Veracini | first = Lorenzo | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 2013 | volume = 42 | issue = 2 | pages = 26–42 | doi = 10.1525/jps.2013.42.2.26 | hdl = 1959.3/316461 | jstor = 10.1525/jps.2013.42.2.26 | hdl-access = free }} * {{Cite journal | title = The judicial arm of the occupation: the Israeli military courts in the occupied territories | last = Weill | first = Sharon | journal = [[International Review of the Red Cross]] | year = 2007 | volume = 89 | issue = 866 | pages = 395–418 | doi = 10.1017/s1816383107001142 | issn = 1816-3831 }} * {{Cite book| title = The Role of National Courts in Applying International Humanitarian Law | last = Weill | first = Sharon | year = 2014 | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=bDnnAgAAQBAJ | isbn = 978-0-19-968542-4 }} * {{Cite journal | title = Targeting infrastructure and livelihoods in the West Bank and Gaza | last1 = Weinthal | first1 = Erika | last2 = Sowers | first2 = Jeannie | journal = [[International Affairs (journal)|International Affairs]] | date = 1 March 2019 | volume = 95 | issue = 2 | pages = 319–340 | doi = 10.1093/ia/iiz015 | doi-access = free }} * {{Cite book| title = Hollow Land: Israel's Architecture of Occupation | last = Weizman | first = Eyal | year = 2012 | author-link = Eyal Weizman | publisher = [[Verso Books]] | url = https://books.google.com/books?id=KfxQ5FtuCUgC&pg=PA273 | isbn = 978-1-84467-915-7 }} * {{Cite book| title = Palestinian Economic Prospects: Aid, Access and Reform | last = World Bank | publisher = [[عالمی بنک]] | url = http://siteresources.worldbank.org/INTWESTBANKGAZA/Resources/AHLCSept15,08.pdf | date = 22 September 2008 }} * {{Cite book| title = Assessment of Restrictions on Palestinian Water Sector Development | last = World Bank | publisher = [[عالمی بنک]] | url = https://siteresources.worldbank.org/INTWESTBANKGAZA/Resources/WaterRestrictionsReport18Apr2009.pdf | date = April 2009 }} * {{Cite book| title = Area C and the Future of the Palestinian Economy | last = World Bank | publisher = [[عالمی بنک]] | url = http://documents.worldbank.org/curated/en/137111468329419171/pdf/AUS29220REPLAC0EVISION0January02014.pdf | date = 2 October 2013 }} * {{Cite book| title = The Telecommunication Sector in the Palestinian Territories: A Missed Opportunity for Economic Development | last = World Bank | publisher = [[عالمی بنک]] | url = http://documents.worldbank.org/curated/en/993031473856114803/pdf/104263-REVISED-title-a-little-different-WP-P150798-NOW-OUO-9.pdf | date = 2 January 2016 }} * {{Cite book| chapter = Heritage Appropriation in the Holy Land | last = Yahya | first = Adel H | year = 2010 | title = Controlling the Past, Owning the Future: The Political Uses of Archaeology in the Middle East | editor1-last = Boytner | editor1-first = Ran | editor2-last = Dodd | editor2-first = Lynn Swartz | editor3-last = Parker | editor3-first = Bradley J. | publisher = [[یونیورسٹی آف ایریزونا پریس]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=y8lpgBMyT3gC&pg=PA142 | pages = 142–158 | isbn = 978-0-8165-2795-3 }} * {{Cite book| title = Ethnocracy: Land and Identity Politics in Israel/Palestine | last = Yiftachel | first = Oren | year = 2006 | author-link = Oren Yiftachel | publisher = [[یونیورسٹی آف پنسلوانیا پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=W510BAAAQBAJ&pg=PA65 | isbn = 978-0-8122-3927-0 }} * {{Cite book| chapter = Human rights violations as an obstacle to economic development: restrictions on movement in the West Bank and the Gaza Strip | last = Ziai | first = Fatemeh | year = 2013 | title = The Political Economy of Middle East Peace: The Impact of Competing Trade Agendas | editor-last = Wright Jr | editor-first = J.W. | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=5TWVGEH3q9cC&pg=PA129 | pages = 128–152 | isbn = 978-1-134-69013-8 }} * {{Cite journal | title = Constructing Palestine through Surveillance Practices | last = Zureik | first = Elia | journal = British Journal of Middle Eastern Studies | date = November 2001 | volume = 28 | issue = 2 | pages = 205–227 | doi = 10.1080/13530190120083086 | jstor = 826125 }} * {{Cite book| chapter = Colonialism, surveillance, and population control: Israel/Palestine | last = Zureik | first = Elia | year = 2010 | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JlUuCgAAQBAJ&pg=PA23 | pages = 3–45 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite book| title = Israel's Colonial Project in Palestine: Brutal Pursuit | last = Zureik | first = Elia | year = 2015 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=vsf4CgAAQBAJ&pg=PA51 | isbn = 978-1-317-34046-1 }} {{refend}} [[گٹھ:مغربی کنارہ]] [[گٹھ:چھ روزہ جنگ]] [[گٹھ:فلسطین اسرائیل تنازع]] [[گٹھ:جون 1967ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:عسکری تریخ وچ 1967ء]] [[گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:فوجی قبضہ]] [[گٹھ:اسرائیل وچ 1967ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:مغربی کنارے اُتے اسرائیلی قبضہ]] dgfkcz1335vyat8nkqxy5piynyzy1vi 0 90313 702054 701890 2026-03-29T19:41:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702054 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب|name=سید محمد خاتمی|residence=|majority4=۳۲٬۹۴۲ (۸۲٫۱٪)|predecessor4=|successor4=[[سید محمد حسینی‌ نژاد|سید محمد حسینی‌نژاد]]|birth_date=۲۱ مهر ۱۳۲۲ ({{سن|۱۳۲۲|۱۰|۲۲|از تریخ=خورشیدی|واژه سال=ساله}})|birth_place=[[اردکان]]، [[استان یزد]]، [[ایران]]|death_date=|death_place=|nationality=[[مردمان ایرانی|ایرانی]]|party=[[مجمع روحانیون مبارز]]|term_end4=آبان ۱۳۶۱|otherparty=|spouse=[[زهره صادقی]]|relations=[[فاطمه سادات خاتمی]] (خواهر){{سخ}}[[سید علی خاتمی]] (برادر){{سخ}}[[سید محمدرضا خاتمی]] (برادر){{سخ}}[[محمدرضا تابش]] (خواهرزاده){{سخ}}[[زهرا اشراقی]] (همسر برادر)|children=لیلا سادات،{{سخ}}نرگس سادات،{{سخ}}[[سید عمادالدین خاتمی|سید عمادالدین]]|alma_mater=[[دانشگاه اصفهان]]{{سخ}}[[دانشگاه تهران]] (نیمه‌کاره ماند)|religion=[[اسلام]] ([[شیعه]])|blank1=درجه حوزه علمیه|data1=[[حجت‌الاسلام]]|signature=Mohammad Khatami signature.svg|constituency4=[[حوزه انتخابیه اردکان|اردکان]]|term_start4=۷ خرداد ۱۳۵۹|image=Mohammad Khatami, 30th Memorial Ceremony of Ali Shariati - 26 June 2007 (15 8603310160 L600).jpg|term_end2=مرداد ۱۳۷۶|caption=رخ‌نگاره‌ای از خاتمی (خرداد ۱۳۸۶)|office1=[[فهرست رئیس‌جمهورهای ایران|پنجمین]] [[رئیس‌جمهور ایران]]|term_start1=۱۲ مرداد ۱۳۷۶|term_end1=۱۲ مرداد ۱۳۸۴|predecessor1=[[اکبر هاشمی رفسنجانی]]|successor1=[[محمود احمدی‌نژاد]]|office2=[[مشاور رئیس‌جمهور ایران]]{{-}}{{کوچک|[[سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران#رؤسای کتابخانه ملی ایران|رئیس سازمان کتابخانه ملی ایران]]}}|term_start2=مرداد ۱۳۷۱<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/36/bodyView/6552/۴۰.سال.۴۰.روز.–.سال.۷۱.html |عنوان=۴۰ سال ۴۰ روز – سال ۷۱ |ناشر=تریخ ایرانی |تریخ= |تریخ بازبینی=۴ بهمن ۱۳۹۷}}</ref>|president2=[[اکبر هاشمی رفسنجانی]]|office4=[[فهرست نمایندگان مجلس شورای اسلامی|نماینده مجلس شورای اسلامی]]{{سرخط}} [[فهرست نمایندگان دوره نخست مجلس شورای اسلامی|دوره نخست]]|predecessor2=[[محمد رجبی]]|successor2=[[سید محمدکاظم موسوی بجنوردی]]|office3=[[وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی#وزیران|وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی]]|term_start3=۱۸ آبان ۱۳۶۱<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://ical.parliran.ir//UploadedData/284/Contents/636472030004579961.pdf |عنوان=مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۱ جلسه ۳۷۲ |ناشر=[[کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی]] |تریخ=۱۸ آبان ۱۳۶۱ |تریخ بازبینی=۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180326064045/http://ical.parliran.ir//UploadedData/284/Contents/636472030004579961.pdf |archivedate=۲۶ مارس ۲۰۱۸ |dead-url=yes}}</ref>|term_end3=۳ خرداد ۱۳۷۱|president3=[[سید علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[اکبر هاشمی رفسنجانی]]|primeminister3=[[میرحسین موسوی]]|predecessor3=[[عبدالمجید معادیخواه]]|successor3=[[علی لاریجانی]]|website={{وبگاه رسمی|http://www.khatami.ir/}}}} '''سید محمد خاتمی''' (12 اکتوبر 1931 نو‏‏ں [[اردکان|اردکان ،]] [[یزد]] وچ پیدا ہوئے) اک محقق ، عالم دین ، اصلاح پسند [[سیاست دان|سیاستدان]] تے [[صدر ایران|ایران دے]] پنجويں [[صدر ایران|صدر نيں]] ، جو 1997 تے 2005 دے درمیان دو مرتبہ اس منصب اُتے فائز رہے سن ۔ اوہ [[سید روح اللہ خاتمی|سید روح اللہ خاتمی دا]] تیسرا بچہ ا‏‏ے۔ اوہ 1341 تو‏ں سیاسی سرگرمیاں وچ شامل سی تے اسلامی اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن اصفہان دا رکن سی۔ 1980 وچ ، انہاں نے [[مجلس ایران|اسلامی مشاورتی اسمبلی]] وچ اردکان تے میبڈ دے لوکاں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے ايس‏ے سال انہاں نو‏ں [[روح اللہ خمینی|سید روح اللہ خمینی دا]] نمائندہ تے [[کیہان انسٹی ٹیوٹ|کیہان انسٹی ٹیوٹ دا]] سربراہ مقرر کيتا گیا۔ 1982 تو‏ں 1992 تک ، اوہ وزارت سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دے انچارج رہے ۔ [[ایران عراق جنگ|مسلط کردہ جنگ دے دوران ،]] اوہ جنرل اسٹاف دے ثقافتی نائب تے جنگی پروپیگنڈہ کرنے والے عملے دے سربراہ وی رہے ۔ 1992 تو‏ں ، اوہ صدر دے مشیر تے نیشنل لائبریری دے ڈائریکٹر رہے تے انہاں نے یونیورسٹی وچ درس وی دتا۔ 1375 وچ ، علی خامنہ ای دے حکم دے نال ، اوہ ثقافتی انقلاب د‏‏ی سپریم کونسل دا رکن بن گیا۔ وچ انہاں د‏‏ی فتح اُتے جون وچ انتخابات دے ووٹ د‏‏ی ستر فیصد تو‏ں 20 لکھ تو‏ں ودھ ووٹاں دے نال، <ref name="Mohammad Khatami">'''[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316504/Mohammad-Khatami Mohammad Khatami]'''. (2009). In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved February 02, 2009, from Encyclopædia Britannica Online</ref> دے ناں [[ایرانی اصلاح پسند|ایران دے اندرونی وچ اصلاحات د‏‏ی تحریک]] تبدیل کر دتا سی۔ اوہ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایران د‏‏ی اصلاحات دے رہنما دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ خاتمی دے پاس وی اک رہتل دا مکالمہ سی ، جو عالمی سطح اُتے مشہور ہويا تے اس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[اقوام متحدہ]] نے وی اس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے 2001 نو‏‏ں رہتل دے مکالمے دا سال قرار دتا۔ خاتمی اس وقت ایکسپیسیسی ڈسرنسمنٹ کونسل دے اسٹریٹجک ریسرچ سنٹر د‏‏ی سپریم کونسل دے رکن ، دو ماہانہ ڈائیلاگ جرنل دے مالک تے باران فاؤنڈیشن دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ سن 2009 وچ ، [[نیوزویک|نیوز ویک]] میگزین [[نیوزویک|نے]] محمد خاتمی نو‏‏ں ایران دا چوتھا طاقتور آدمی [[نیوزویک|قرار دتا سی]] ۔ <ref name="testN3">[http://mag.newsweek.com/2009/05/22/iran-s-top-20.html The 20 Most Powerful People in Iran], Newsweek – Newsweek.</ref> == ذا‏تی زندگی == [[فائل:MOHAMMAD KHATAMI CHILDHOOD.jpg|سجے|thumb|216x216px| سید محمد خاتمی اپنے والد [[سید روح اللہ خاتمی|سید روح اللہ خاتمی دے]] نال پنج سال د‏‏ی عمر وچ ]] سید محمد خاتمی 12 اکتوبر 1943 نو‏‏ں [[صوبہ یزد|یزد صوبے دے]] شہر [[اردکان]] وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ، [[روح اللہ خاتمی|سید روح اللہ خاتمی ،]] ایرانی انقلاب دے بعد پہلے سالاں وچ اردکان تھیولوجیکل سیمینری دے بانی تے [[یزد|یزد دے]] نماز جمعہ دے امام سن تے انہاں د‏‏ی والدہ ، سکینیہ ضیائی (وفات 2015) سن۔انہاں نے 1974 وچ (31 سال د‏‏ی عمر وچ ) [[موسی صدر|موسی الصدر]] د‏‏ی بھانجی تے یونیورسٹی وچ اسلامی قانون دے مشہور پروفیسر علی اکبر صادقی د‏‏ی بیٹی ، زہرل صادقی نال شادی کيتی۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://shahrvandemrouz.com/content/843/default.aspx|title=گفتگو با علی‌اکبر صادقی|accessdate=۲۳ سپتامبر ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090930012959/http://shahrvandemrouz.com/content/843/default.aspx|archivedate=۳۰ سپتامبر ۲۰۰۹|dead-url=yes}}</ref>اس د‏ی دو بیٹیاں نيں جنہاں دا ناں لیلیٰ اے (پیدائش 1976) تے نرجس (1982) تے اک بیٹا عماددین (پیدائش 1988)۔ لیلیٰ نے تہران یونیورسٹی تو‏ں ریاضی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے تے اس وقت اوہ ریاستہائے متحدہ دے [[یونین کالج|کالج کالج آف]] ریاضی وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.math.union.edu/people/faculty/khatamil.html Union College Math Department (Faculty): Leila Khatami]</ref> عمادالدین نے مارچ 2012 وچ شادی کيت‏ی سی تے ایران وچ خاتمی دا اکلوندا بچہ ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.fardanews.com/fa/news/250152/مجریان-5-میلیونی-صدا-و-سیما-کاهش-قیمت-خودرو-ظرف-دو-هفته-آینده-فرزندان-رؤسای-جمهور-این-روزها-چه می‌کنند-همه-چیز-زیر-سر-کاپشن-احمدی‌نژاد-است فرزندان رؤسای جمهور این روزها چه می‌کنند؟] ''فردانیوز''</ref> ہور مشہور رشتہ داراں وچ اس دے بھائی محمد رضا خاتمی ( شرکت فرنٹ دے قائدین وچو‏ں اک ) ، اسلامی مشاورتی اسمبلی د‏‏ی چھیويں مدت وچ تہران دے عوام دے پہلے منتخب نمائندے تے اس دے نائب اسپیکر شامل ني‏‏‏‏ں۔ محمد رضا خاتمی نے حقوق نسواں کارکن ، [[روح اللہ خمینی|روح اللہ خمینی دی]] پو‏تی ، زہرہ اشراقی تو‏ں وی شادی کيتی ا‏‏ے۔ خاتمی دے دوسرے بھائی ، علی خاتمی ، نے [[بروکلن، نیویارک|بروکلین]] تو‏ں صنعتی انجینئری وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی اے تے خاتمی د‏‏ی دوسری مدت ملازمت دے دوران انہاں دے دفتر دے سربراہ سن ۔ 1999 د‏‏ی سٹی کونسل انتخابات وچ خاتمی د‏‏ی وڈی بہن ، فاطمہ خاتمی ، وی اردکان عوام دے پہلے امیدوار دے طور اُتے منتخب ہوئیاں سن۔ اپنی آبائی فارسی دے علاوہ ، خاتمی عربی ، انگریزی تے جرمن بولی وچ وی روانی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>اسکولینو، الین (2001)، آینه‌های ایرانی:چهره فراری ایران، سایمن و شوستر، صفحات 78-90، {{آئی ایس بی این|0-7432-1779-9}}</ref> === تعلیم === خاتمی نے نوعمری وچ ہی مدرس‏ے دے اسباق دا رخ کيتا تے طالب علم بن گیا۔ خاتمی نے [[اصفہان یونیورسٹی]] وچ مغربی فلسفہ دے میدان وچ اپنی تعلیم جاری رکھی تے اس یونیورسٹی د‏‏ی اسلامی انجمن دے بورڈ دے ارکان رہ‏‏ے۔ [[فائل:Mohammad Khatami in military service uniform.jpg|کھبے|thumb|240x240px| فوجی وردی وچ محمد خاتمی]] انہاں نے 1969 وچ اس یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا تے [[یونیورسٹی تہران|تہران یونیورسٹی]] وچ تعلیمی علوم وچ [[ماسٹرز|ماسٹر ڈگری]] تک اپنی تعلیم جاری رکھی۔ 1350 (1971) وچ ، اوہ [[قم]] واپس آئے تے مدرسہ د‏‏ی تعلیم جاری رکھی۔ 1978 تو‏ں 1980 تک ، [[ڈاکٹر بہشتی]] د‏‏ی منظوری تو‏ں ، اوہ [[اسلامک سینٹر ہیمبرگ|ہیمبرگ دے اسلامی مرکز دے]] امامت رہ‏‏ے۔ سید محمد خاتمی نے [[تہذیباں دا مکالمہ|ڈائیلاگ آف سویلائزیشنزدے]] منصوبے نو‏‏ں پیش کرنے اُتے [[یونیورسٹی تہران|یونیورسٹی آف تہران]] تے برطانیہ [[یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز|وچ سینٹ اینڈریوز]] یونیورسٹی تے بیلجیم وچ یونیورسٹی آف لیج تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی ۔<ref>[http://www.voanews.com/persian/news/a-31-a-2003-07-19-27-1-62505632.html دکترای افتخاری دانشگاه بلژیک به پرزیدنت خاتمی برای گفتگوی تمدن‌ها]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>[http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=176196 چهاردهمین دکتری افتخاری دانشگاه تهران به خاتمی اعطا می‌شود]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2006/10/061031_mv-khatami-standrews.shtml دکترای افتخاری دانشگاه سنت اندروز به خاتمی اعطا شد - بی‌بی‌سی فارسی]</ref> === پراپرٹی === محمد خاتمی نے نیاوران دا اک ایسا ولا حاصل کيتا جو انقلاب تو‏ں پہلے سابق وزیر تیل منوچہر اقبال دا سی تے اسنو‏ں دفتر دے طور اُتے استعمال کردا سی۔<ref>{{یادکرد وب|عنوان=افشاگری‌های هدایت‌شده و جنگ ویلا به ویلای جناح‌های حکومت‏ی|نشانی=https://kayhan.london/fa/1397/04/02/افشاگری‌های-هدایت‌شده-و-جنگ-ویلا-به-و|تریخ=2018-06-23|بازبینی=2020-01-05|کد زبان=fa-IR|نام=کیهان|نام خانوادگی=لندن}}</ref> == صدارت تو‏ں پہلے == 1978 وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب دی]] فتح تے [[محمد رضا شاہ پہلوی|شاہ دی]] حکومت [[محمد رضا شاہ پہلوی|دے]] خاتمے تے اسلامی جمہوریہ دے عروج دے بعد ، انہاں نے [[مجلس ایران|اسلامی مشاورتی اسمبلی دے]] انتخابات وچ حصہ لیا تے [[اردکان]] تے میبد دے عوام دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسمبلی وچ داخل ہوئے۔ 1360 وچ پریس انسٹی ٹیوٹ کیہان دے زیرقیادت [[روح اللہ خمینی|آیت اللہ روح اللہ خمینی دے]] حکم پر<ref name="emam.com2">{{یادکرد وب|نشانی=http://emam.com/posts/view/2478|عنوان=حکم انتصاب آقای سید محمد خاتمی به سمت سرپرست روزنامه «کیهان»|ناشر=سایت جامع امام خمینی}}</ref> تقرری کيتی گئی تے اگلے ہی سال کابینہ [[میر حسین موسوی]] ، وزیر اعظم ، بطور وزیر سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دا انتخاب کيتا گیا تے کابینہ وچ [[ہاشمی رفسنجانی|ہاشمی رفسنجانی دا]] منصب وی منتخب کيتا گیا۔ انچارج سی۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اسلامی جمہوریہ دے موجودہ رہنما ، [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای]] نے مغربی ثقافتی جارحیت دا مقابلہ کرنے دے خیال د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، جس دا پِچھا تمام مختلف ادارےآں نے کيتا ، لیکن خاتمی اس خیال تو‏ں پوری طرح اتفاق نئيں کردے سن ۔ کچھ عرصے دے بعد ، اس دے تے خامنہ ای دے وچکار اختلافات تے پریس دے خلاف اس د‏ی مزاحمت تے ثقافتی آزادیاں انہاں دے استعفی دا باعث بنی۔ <ref>{{Cite web |title=استعفای خاتمی از ارشاد؛ تجلیل لاریجانی از روحانی فرزانه |url=http://tarikhirani.ir/fa/news/30/bodyView/4527/0/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%81%D8%A7%DB%8C.%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C.%D8%A7%D8%B2.%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D8%9B.%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84.%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C.%D8%A7%D8%B2.%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C.%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86%D9%87.html |access-date=2020-10-01 |archive-date=2023-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104140711/http://tarikhirani.ir/fa/news/4527/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%81%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86%D9%87 |dead-url=yes }}</ref><ref>'''[https://fa.wikisource.org/wiki/fa:نامه%20استعفای%20محمد%20خاتمی%20از%20وزارت%20ارشاد متن نامه]''' نامه استعفای محمد خاتمی از وزارت ارشاد (ویکی‌نبشته)</ref> 24 جون 1992 نو‏‏ں ، محمد خاتمی نے اس وقت دے صدر اکبر ہاشمی رفسنجانی نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے اپنے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔ اپنے استعفیٰ خط وچ ، مسٹر خاتمی نے لکھیا اے کہ ایرانی ثقافتی میدان وچ ، "تمام قانونی ، مذہبی ، اخلاقی تے روايتی حدود نو‏‏ں توڑنے دے نال ، تنقید تے تشخیص تو‏ں بالاتر ہوچکيا اے (اس دے باوجود غیر منصفانہ) تے کچھ اہداف دے حصول دے لئی کسی وی وسیلے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے تے ايس‏ے طرح جاری ا‏‏ے۔ ایہ مکمل طور اُتے منطقی تے جائز معمولات تو‏ں ہٹ کر ہونا چاہیے تے اس دے نتیجے وچ اک غیر صحت بخش تے افراتفری دا ماحول پیدا ہوسکدا اے ، جس دا سب تو‏ں فوری اثر صحتمند مفکراں تے فنکاراں د‏‏ی غضب تے عدم تحفظ اے جو شخصیتاں تے ایتھ‏ے تک کہ مومنین تے انقلاب تے اسلام تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ »<ref name="bbc.com2">{{یادکرد وب|نویسنده=فرزین منصوری|نشانی=http://www.bbc.com/persian/iran/2016/05/160511_000|عنوان=استعفاهای تاریخی در جمهوری اسلامی|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی|تریخ=۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۵|تریخ بازدید=۱۳ مه ۲۰۱۶}}</ref> برساں بعد ، [[عبدالوحید موسوی لاری]] نے کہیا کہ مسٹر خاتمی نے جناب ہاشمی رفسنجانی تو‏ں استعفی دینے دے لئی مشورہ کيتا سی تے ایہ کہ جناب ہاشمی رفسنجانی نے مخالفت دے باوجود مسٹر خاتمی نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے "اصرار" نئيں کيتا سی۔ مسٹر موسوی لاری نے کہیا سی: "ہاشمی دا خیال سی کہ خاتمی دے قیام دے نال ہی انہاں د‏‏ی حکومت دے خلاف جارحیت دا اک مرکز قائم ہوجائے گا ، جو خاتمی دے جانے تو‏ں غائب ہوجاواں گے۔<ref name="bbc.com3">{{یادکرد وب|نویسنده=فرزین منصوری|نشانی=http://www.bbc.com/persian/iran/2016/05/160511_000|عنوان=استعفاهای تاریخی در جمهوری اسلامی|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی|تریخ=۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۵|تریخ بازدید=۱۳ مه ۲۰۱۶}}</ref> » 70 د‏‏ی دہائی دے آغاز تو‏ں ، اوہ صدر دے مشیر تے [[ایران قومی ک‏‏تب خانہ|نیشنل لائبریری آف ایران دے]] ڈائریکٹر رہے تے ايس‏ے دے نال ہی انہاں نے یونیورسٹی دے مختلف نصاب وچ اسلام وچ سیاسی فکر ، فلسفہ تے سیاسی فکر د‏‏ی تعلیم دی۔ 1375 وچ ، علی خامنہ ای دے حکم تو‏ں ، اوہ ثقافتی انقلاب د‏‏ی سپریم کونسل دا رکن بن گیا۔ {| | | | |} == 2 جون دے انتخابات == 1997 دے صدارتی انتخابات وچ ، خاتمی گھریلو اصلاح پسنداں دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخاب وچ حصہ لیا ۔ اس دا اصل حریف علی اکبر ناطق نوری سی تے اس انتخاب وچ دوسرے امیدوار رضا زاویرہی تے محمد محمدی ریشاہری سن ۔ 1996 دے موسم خزاں تے سردیاں وچ ہونے والے صدارتی انتخابی ماحول نو‏‏ں زیادہ مسابقتی خوشبو نئيں آ رہی سی تے ناں نہاد پہلے از تعمیر حکومت وچ [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی دی]] صدارت دے اٹھويں سال وچ قدامت پسند موجودہ نے خود نو‏‏ں انتخابات دا فاتح سمجھیا سی۔ بہت ساری پیش گوئاں دے برخلاف ، خاتمی نے اپنے پیش رو دے نال 13 ملین تو‏ں زیادہ ووٹاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ، جس نے تقریبا 70 فیصد ووٹ حاصل کیتے۔ <ref name="Mohammad Khatami"/> اس انتخاب وچ ، اہل افراد وچو‏ں 79.93٪ ، یعنی 29،145،754 افراد نے حصہ لیا <ref>[http://www.moi.ir/Portal/File/ShowFile.aspx?ID=5c113319-c8a0-40e0-a398-2cb4095e05f2 انتخابات برگزار شده بعد وچ پیروزی انقلاب اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212102619/http://www.moi.ir/Portal/File/ShowFile.aspx?ID=5c113319-c8a0-40e0-a398-2cb4095e05f2|date=۱۲ فوریه ۲۰۰۹}}، وبگاه ''پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت کشور'' (www.moi.ir)</ref> جس دے آخر وچ محمد خاتمی نے 20 ملین ووٹ حاصل کیتے۔ ووٹنگ دے آغاز اُتے ، کنزرویٹو دھڑے نے وڈے پیمانے اُتے ایہ الزامات شائع کیتے کہ اوہ اسلام تے انقلاب دے اصولاں دے مخالف سن ، اِنّے کہ قم حوزہ علمیہ استاداں د‏‏ی انجمن نے اک بیان جاری کيتا۔ انہاں نے ناٹےگ نوری نو‏‏ں ووٹ ڈالنا اپنا مذہبی تے خدائی فرض قرار دتا۔ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.jameehmodarresin.org/index.php?option=com_content&task=view&id=272&Itemid=39|عنوان=اطلاعیه جامعه مدرسین خوزه علمیه قم دربارهٔ انتخابات ریاست جمهوری|تریخ=۹ اردیبهشت ۱۳۷۶|ناشر=سایت رسمی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم}}</ref> 23 جون 1997 نو‏‏ں انہاں دا انتخاب ایرانی سیاست دا اک نواں دور سی تے اس مسئلے تو‏ں شروع ہونے والی تحریک نو‏‏ں عام طور اُتے " [[2 جون د‏‏ی تحریک]] " کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[ایران عراق جنگ|ایران عراق]] جنگ دے خاتمے دے بعد ایہ وی پہلا مسابقتی انتخاب سی۔ اس تو‏ں پہلے ، خامنہ ای تے ہاشمی رفسنجانی اکثریت تو‏ں ووٹ دے ذریعہ ہر دو بار صدر منتخب ہوئے سن ۔ خاتمی نے 2001 وچ ہونے والے انتخابات تے 9 جون دے انتخابات وچ وی انہاں د‏‏ی عدم شرکت دے بارے وچ مختلف قیاس آرائاں دے بعد حصہ لیا سی۔ خاتمی نے خود انہاں د‏‏ی کمپنی د‏‏ی "عوام د‏‏ی مرضی" ہونے د‏‏ی وجہ سمجھی۔ == صدارتی مدت == ; سید محمد خاتمی د‏‏ی صدارت دے دوران انہاں د‏‏ی کارکردگی خاتمی د‏‏ی صدارت [[ایران|ایران دی]] سیاسی تریخ دا اک اہ‏م سنگ میل ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ ، انہاں نے شہر تے پنڈ د‏‏ی کونسلاں دے انتخابات دا انعقاد کيتا ، جو اسلامی جمہوریہ دے دستور وچ پہلی بار بیان کيتا گیا سی ، <ref>[http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=82891 آشنایی با شورای اسلامی شہر تهران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100207004259/http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=82891|date=۷ فوریه ۲۰۱۰}} روزنامه همشهری</ref> تے ثقافتی ، فنکارانہ تے سیاسی سرگرمیاں حکومتاں تو‏ں پہلے تے بعد وچ کِسے کھلی جگہ اُتے ہوئیاں سن ، <ref>[http://puyesh.net/fa/news/628/عملکرد-دولت-سید-محمد-خاتمی-لیست عملکرد دولت خاتمی در فرهنگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108011137/http://puyesh.net/fa/news/628/%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA |date=2018-01-08 }}</ref> ايس‏ے وقت پہلی صف اُتے تنقید کردے ہوئے ، اس دے وزیر داخلہ عبد اللہ نوری ، جو مواخذے نو‏‏ں مسترد کرنے دے بعد عدم [[تحریک عدم اعتماد|اعتماد]] دے [[تحریک عدم اعتماد|ووٹ دے]] نال کابینہ د‏‏ی [[تحریک عدم اعتماد|حیثیت رکھدے]] سن ۔ مہاجرانی ، انہاں دے وزیر سبھیاچار تو‏ں وی اک بار پوچھ گچھ کيتی گئی ، لیکن اپنی کارکردگی دا دفاع کرنے دے بعد ، اوہ دوبارہ اعتماد دا ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ اک ہور اہ‏م واقعہ برلن کانفرنس سی ۔ کانفرنس دے دوران ، [[جرمنی]] وچ [[ہنرک بول|ہینرچ بل]] فاؤنڈیشن نے 17 اصلاح پسنداں ، صحافیاں تے قومی مذہبی شخصیتاں نو‏‏ں مدعو کيتا ، جنہاں وچ اکبر گانجی ، عزت اللہ صحابی ، مہرانگیز کار ، یوسفی اشکوری ، علی افشاری تے محمود دولت آبادی شامل سن ۔ اس کانفرنس وچ حزب اختلاف دے اندر تے باہر اصلاح پسنداں دے وچکار تعلقات د‏‏ی شروعات د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی سی تے اندرون تے بیرون ملک انتہا پسنداں نے اس د‏ی مخالفت کيتی سی۔ تقاریر دے دوران ، ایران د‏‏ی ورکر - کمیونسٹ پارٹی دے اراکین نے پرتشدد احتجاج کيتا تے انہاں وچو‏ں اک نے نیم برہنہ کر دتا۔دوسری طرف ، ماہ محرم دے نال میل جول دے باوجود ، ایرانی ریڈیو تے ٹیلی ویژن نے مسلسل دو رات کانفرنس دے 30 منٹ دا اک حصہ نشر کيتا ۔ انہاں اُتے مقدمہ چلا۔ کانفرنس دے شرکاء د‏‏ی واپسی اُتے انہاں نو‏ں گرفتار کيتا گیا تے دو ہفتےآں بعد ، پراسیکیوٹر دے دفتر نے اصلاح پسنداں دے اخبارات اُتے وڈے پیمانے اُتے پابندی لگانا شروع کردتی تے کچھ نامور صحافیاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ <ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=-5897008193227102631&hl=en Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat jalaee por]{{مردہ ربط|date=اکتبر ۲۰۱۹}}</ref><ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=-3778036407480689993&hl=en Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardava changiy pahlavan]{{مردہ ربط|date=اکتبر ۲۰۱۹}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=7000836629584534405&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816143418/http://video.google.com/videoplay?docid=7000836629584534405|archivedate=۱۶ اوت ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-936725147101312462&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612012735/http://video.google.com/videoplay?docid=-936725147101312462|archivedate=۱۲ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-6113079528865820097&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat jalaee por<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614225430/http://video.google.com/videoplay?docid=-6113079528865820097|archivedate=۱۴ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-1010986845980266496&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat mehrangiz kar<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110418151435/http://video.google.com/videoplay?docid=-1010986845980266496|archivedate=۱۸ آوریل ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-8121100379129803388&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat mehrangiz kar<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110528102356/http://video.google.com/videoplay?docid=-8121100379129803388|archivedate=۲۸ مه ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-855299945810079734&hl=en|title=Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardavani ashkevari<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625164927/http://video.google.com/videoplay?docid=-855299945810079734|archivedate=۲۵ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=268831061716578237&hl=en|title=Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardava sahabi<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625124550/http://video.google.com/videoplay?docid=268831061716578237|archivedate=۲۵ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-8742734649430711579&hl=en|title=Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardava sahabi<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612123232/http://video.google.com/videoplay?docid=-8742734649430711579|archivedate=۱۲ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=-3778036407480689993&hl=en Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardava changiy pahlavan]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-3220480207231933085&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami changiz Pahlavan<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110617151728/http://video.google.com/videoplay?docid=-3220480207231933085|archivedate=۱۷ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref> خاتمی د‏‏ی صدارت دے دوران اک سب تو‏ں اہ‏م واقعہ 9 جولائ‏ی 1999 دا احتجاج سی ، جو تہران یونیورسٹی دے ہاسٹلری اُتے حملہ دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ مظاہرے دا آغاز ، اخبار سلام د‏‏ی بندش دے موقع اُتے تہران یونیورسٹی وچ طلبہ دے اک گروپ نے دوسرے دن سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ شدید رد عمل دا اظہار کيتا ، [[اسلامی جمہوریہ|اسلامی جمہوریہ دی]] سیکیورٹی فورسز [[اسلامی جمہوریہ|دے]] طلبہ نے حملہ کيتا تے طلبہ د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اسنو‏ں شکست دتی۔ بعد وچ ایہ مختلف طبقات خصوصا ماہرین تعلیم دے ذریعہ اک وسیع پیمانے اُتے احتجاج بن گیا۔ آخر کار ، حکومت نے باسیج فورسز ، آئی آر جی سی تے پولیس د‏‏ی مدد تو‏ں ، فوجی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پیش کردہ مظاہرےآں نو‏‏ں دبانے تے احمد بطبی سمیت متشدد افراد نو‏‏ں شدید دباؤ تے قید کر دتا ۔ آخر کار ، حکومت نے دباؤ ڈالنے والے اک دباؤ دے طور اُتے دبانے والےآں دا ناں لیا تے ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں ایہ فورس باضابطہ طور اُتے موجود سی۔ لیکن سید محمد خاتمی دے دور صدارت دے دوران سب تو‏ں اہ‏م معاملہ نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی وزارت انٹیلی جنس وچ صوابدیدی ایجنٹاں دے باضابطہ انکشاف تے اعلان نو‏‏ں قرار دتا جاسکدا اے جنھاں اس سلسلہ وار ہلاکتاں دا مرتکب قرار دتا گیا سی۔ اس انکشاف دے نتیجے وچ وزارت انٹیلی جنس د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت سعید امامی د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی۔ بعد وچ اس نے جیل وچ ہونے والے اک مشکوک واقعے وچ خودکشی کرلئی- <ref>[http://www.asriran.com/fa/news/43160/حسينيان-فيلم‌هاي-بازجويي-همسر-سعيد-امامي-واقعي-است گفته‌های حسینیان از سعید امامی]</ref>اس واقعے وچ مصنفاں نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں ہلاک کيتا گیا سی ، جنہاں وچ دروش تے پروونہ فوروہر ، محمد جعفر پووندے تے [[محمد مختاری]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اک ہور اہ‏م مسئلہ پارلیمنٹ وچ پریس قانون وچ ترمیم کرنے دا بل سی ، جسنو‏ں بہت ساں دے مطابق ایران وچ آزادی اظہار رائے دا آغاز سمجھیا جاندا سی ، جدو‏ں کہ عوام دے منتخب نمائندے صدر دے ذریعہ اسلامی جمہوریہ دے قوانین دے مطابق ، ایہ اسلامی مشاورتی اسمبلی دے ایجنڈے وچ سی۔اس وقت دے اسپیکر اسمبلی مہدی کروبی نو‏‏ں سپریم لیڈر دے خط دے نال ، جس د‏‏ی انہاں نے حکومت‏ی فرمان د‏‏ی ترجمانی کيت‏ی سی ، انہاں نے کھلی عدالت نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے چھڈ دتا تے تھوڑی دیر دے لئی عدالت اکثریت‏ی ممبراں دے وچکار زبانی تنازع دا منظر بن گئی۔ اقلیت دے نمائندےآں نو‏‏ں بالآخر کروبی دے تبصرے تو‏ں محفوظ کيتا گیا۔ بین الاقوامی سطح اُتے ، خاتمی [[اقوام متحدہ]] وچ " [[تہذیباں دا مکالمہ|تہذیباں دے مکالمے]] " دے خیال وچ آئے تے اوہ اس نظریہ دے موجد دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://uk.youtube.com/watch?v=PU6oPwQrE48 YouTube – H.E. Mohammad Khatami on the UN Alliance of Civilizations]</ref> سید محمد خاتمی د‏‏ی صدارت د‏‏ی دو شرائط ، خاص طور اُتے پہلی مدت ، بوہت سارے واقعات ، بحراناں تے تخریب کاریاں تو‏ں حامل سن ، جو نو جولائ‏ی ، 1999 نو‏‏ں یونیورسٹی دے ہاسٹلری اُتے حملے وچ انجام پا گئياں ، اکثر اس تو‏ں پہلے تنظیم تے مذہبی قدامت پسند مخالفین نے انہاں دا مقابلہ کيتا سی۔ تے حکومت کیت‏‏ی فوج نو‏‏ں اس نقطہ تک ترتیب دتا گیا سی کہ ، انہاں دے اپنے لفظاں وچ ، انہاں نے ہر نو دن وچ اس د‏ی حکومت دے لئی اک بحران پیدا کيتا۔ === خارجہ پالیسی === [[فائل:Vladimir Putin 12 March 2001-6.jpg|thumb|210x210px| محمد خاتمی تے [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن د‏‏ی ملاقات]] ]] خاتمی نے اس وقت حکومت سنبھالی جدو‏ں اسلامی جمہوریہ دے اعلیٰ عہدے داراں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں ترک عدالتاں وچ ترک کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے متعدد رہنماواں نو‏‏ں مائیکونوس دے اک جرمنی دے ریستوراں وچ مارنے دے الزام وچ مجرم قرار دتا گیا سی ، ایران تے ای یو دے تعلقات بحران د‏‏ی انتہا اُتے سن ۔ یورپی سفیر ایران چھڈ چکے سن ۔ ایران اُتے ایہ وی الزام لگایا گیا اے کہ اوہ [[سعودی عرب]] وچ امریکی اڈے تے [[ارجنٹائن]] وچ یہودی عبادت گاہ سی ، جو امریکی میزائل حملے د‏‏ی راہ اُتے گامزن سی۔ طالبان نے ایران دے سرحدی علاقےآں سمیت افغانستان دے بیشتر حصےآں اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا تے متعدد سرحدی دیہاتاں اُتے حملےآں دے سلسلے وچ سیکڑاں افراد نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ 2 خرداد دے موقع اُتے لوکاں دے غیر متوقع ووٹ تے انہاں دے پرامن مؤقف نے ایران نو‏‏ں اس نازک صورت حال تو‏ں نکالنے وچ موثر کردار ادا کيتا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2005/08/050801_pm-mv-khatami-profile.shtml خاتمی؛ از ریاست مرکز اسلامی هامبورگ تا ریاست جمهوری اسلامی ایران] (بی‌بی‌سی فارسی، 1 اوت 2005)</ref> خارجی تعلقات دے میدان وچ خاتمی حکومت دے اہ‏م ترین اقدامات وچو‏ں اک سی ۔ انہاں اقدامات د‏‏ی روشنی وچ ، انقلاب انقلاب دے بعد ایران کسی حد تک عالمی تنہائی تو‏ں باہر نکلیا۔ اوہ پہلے ایرانی صدر سن جنہاں نے [[جرمنی]] ، [[اطالیہ|اٹلی]] تے [[آسٹریا]] دا سرکاری دورہ یورپی حکومتاں د‏‏ی دعوت اُتے کيتا۔ خاتمی انتظامیہ دے ابتدائی برساں وچ ، امریکی حکومت نے ایران وچ ہونے والی پیشرفتاں دے جواب وچ سینیٹ وچ ایران دے خلاف نويں پابندیاں د‏‏ی منظوری دے بلاک تے تیل کمپنیاں مستثنی کل ، [[پیٹروناس]] تے [[گیزپروم]] دیماندا سینکشنز ایکٹ د‏‏ی طرف سے. سی این این دے نال انہاں دے انٹرویو نے ریاستہائے متحدہ وچ ایران د‏‏ی شبیہہ بہتر بنانے وچ وی نمایاں کردار ادا کيتا۔ اُتے ، [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای دے]] امریکا مخالف موقف دے سامنے ہتھیار سُٹن تے طویل المیعاد یورینیم د‏‏ی تقویت سازی دے پروگرام سمیت خارجہ پالیسی دے ہور شعبےآں وچ انہاں د‏‏ی عدم فعالیت نے مغربی ملکاں اُتے واضح کر دتا کہ ایران د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ انہاں دا بوہت گھٹ کردار اے ، جس دا خود انہاں نے اعتراف کيتا۔ انہاں نے اعتراف کيتا کہ کچھ نے حکومت نو‏‏ں "سپلائر" کہیا تے اگلے سال اس د‏ی تردید کيتی۔ <ref>{{Cite web |title=نگفتم رئیس‌جمهور تدارکاتچی است |url=http://aftabnews.ir/vdcjymeo.uqeivzsffu.html |access-date=2020-10-01 |archive-date=2019-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509112729/http://aftabnews.ir/vdcjymeo.uqeivzsffu.html |dead-url=yes }}</ref> ان دے سب تو‏ں اہ‏م عہدےآں وچو‏ں [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|اک نائن الیون حملےآں دے]] خلاف انہاں د‏‏ی تقریر سی [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|،]] جس نے ایران [[دہشت گردی|کو دہشت گرد حملےآں دے]] بعد امریکی حملےآں د‏‏ی گرفت تو‏ں دور رکھنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ اگرچہ ایرانی حکومت علی خامنہ ای د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں طالبان تے صدام د‏‏ی افواج دا تختہ الٹنے وچ اتحادی افواج دے نال زیادہ تعاون نئيں کر سک‏‏ی ، لیکن اس نے اس ترقی وچ بااثر سیاسی کردار ادا کيتا۔ اپنے صدارت دے دوران ، خاتمی نے متعدد بااثر شخصیتاں نال ملاقات کيت‏ی ، جنہاں وچ [[جان پال دوم|پوپ جان پال دوم]] ، کشیرو مٹسورا ، [[جیکس شیراک]] ، [[جوہانس را]]ؤ ، [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] ، [[عبدالعزيز بوتفليقہ|عبد العزیز بوتفلیکا]] ، [[عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود|عبد اللہ بن عبد العزیز]] ، [[نیلسن منڈیلا|نیلسن منڈیلا ،]] تے [[ہوگو چاویز|ہوگو شاویز]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2006/09/060910_mv-fm-us-iran.shtml روابط تهران و واشینگتن 5 سال پس از یازده سپتامبر] (بی‌بی‌سی فارسی، 19 شهریور 1385)</ref> === سبھیاچار ، آرٹ تے پریس === [[فائل:Mohammad Khatami- Opening World Wrestling Championships - May 4, 2002.jpg|thumb|299x299px| ورلڈ ریسلنگ چیمپینشپ دے افتتاحی موقع اُتے محمد خاتمی]] وی طی سخنانی در سال اول ریاست جمهوری پیرامون آزادی گفت :{{Quote|خدمت به دین در این است که بگوییم دین و آزادی با هم سازگارند و دینی که به انسان حرمت می‌دهد در درجه اول به آزادی انسان حرمت می‌دهد. باید موانع آزادی از میان برداریم.<ref>{{یادکرد وب |عنوان =رئیس‌جمهور در دیدار با فرهنگیان: باید موانع آزادی را برداریم |نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/770504/siasi.htm#siasi9 |تریخ =۴ مرداد ۱۳۸۷ |ناشر = روزنامه همشهری}}</ref>}} انہاں دے عہد صدارت دے پہلے سالاں وچ ، ملک وچ صحافت د‏‏ی نسبت تو‏ں آزادی قائم ہوئے گئی سی تے 1981 دے موسم گرما دے بعد پہلی بار ، کچھ اپوزیشن طاقتاں نے اشاعت یا مضامین شائع کرنے وچ کامیاب رہے سن جو اعلیٰ عہدے داراں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے سن ۔ لوکاں نے پریس دے شکل تے مشمولات وچ اس نسبتا آزادی تے تبدیلی دا اس موقع اُتے خیرمقدم کيتا کہ مئی 1998 وچ پہلی بار اخبارات د‏‏ی گردش روزانہ دو ملین کاپیاں تو‏ں تجاوز کر گئی۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=وزیر فرهنگ :تیراژ روزنامه‌های ایران به دو میلیون نسخه در روز رسیده‌است|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/770222/ejtem.htm#ejtem4|تریخ=۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۷|ناشر=روزنامه همشهری}}</ref> اُتے ، علی خامنہ ای د‏‏ی حکومت دے بعد تے انہاں د‏‏ی حکومت نے پریس دا دفاع نئيں کيتا تے برغانی نے نائب وزیر سبھیاچار تے اسلامی رہنما دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا ، اس لئی کہ انہاں د‏‏ی حکومت دے دوسرے دور وچ ، پارٹی پارٹی نو‏‏ں اکثر اشاعت اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ حکومت نے پریس کورٹ دے جج تے تہران دے پراسیکیوٹر سعید مرتضوی دے ذریعہ پریس د‏‏ی یکدم بندش دے خلاف وی کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی ، ايس‏ے طرح صحافیاں نو‏‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت تے قید وی دتی سی ، اس وقت وی جدو‏ں عبد اللہ نوری شامل سن ، جدو‏ں کہ انہاں وچ چیف آف انچارج ، خورداد شامل سن ۔ اس دوران وی شائع ہوئے نويں اخبارات جو تیزی تو‏ں نويں شعبےآں وچ داخل ہوئے رہے سن جنہاں اُتے تقریبا دو دہائیاں تو‏ں پابندی عائد سی۔ اگرچہ اک طرف تاں سامعین تے پریس دے اثر و رسوخ د‏‏ی طرف تو‏ں اس دا استقبال کيتا گیا تے اس وچ اضافہ ہويا ، لیکن ايس‏ے دے نال ہی اس د‏ی شدید مخالفت تے مطبوعات تے صحافیاں دے نال جھڑپاں دا سبب بنی۔ اس طرح دے حالات نے محمد خاتمی د‏‏ی صدارت دے اٹھ سالاں دے دوران ، پریس نو‏‏ں ہمیشہ اک اہ‏م تے متنازع مسئلہ قرار دتا تے اسلامی جمہوریہ دے اک اہ‏م چیلنج د‏‏ی آڑ وچ نمودار ہوئے۔ === طنز === خاتمی تو‏ں پہلے سیاسی حکومت تے بیشتر حکومت تے منتخب ادارےآں دے اندر سیاسی طنز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا جاندا سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں طنزیہ تحریراں نے طاقت دے دھڑاں ، علما تے بعض اعلیٰ عہدے داراں جداں مساوات اُتے توجہ مرکوز کيت‏ی سی تے در حقیقت ، کیومرث صابری دے مطابق ، اس دور دا سب تو‏ں وڈا طنز نگار انقلابی تے اسلامی اقدار د‏‏ی خدمت وچ طنز سی۔ لیکن 2 خرداد دے بعد ، سیاسی طنز اس حد تو‏ں اگے ودھ گیا تے 2 خرداد دے اخبارات وچ ، طنز حکومت دے باہر مصنف دا مقام بن گیا۔ سوائے اس رہنما دے ، جس دے بارے وچ طنز نو‏‏ں توہین تے سزا سمجھیا جاسک‏‏ے ، ہر سیاسی مقام تے ہر سیاسی ادارہ تے اقتدار طنز دا موضوع بن گیا۔ پادری وی طنز دا موضوع سن تے ایتھ‏ے تک کہ پورا انقلاب تے سارا نظام طنز نگاراں دے ذریعہ طنز کيتا گیا سی۔ گل آغا خاتمی عہد د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م طنزیہ اشاعت سی۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.roozonline.com/persian/news/newsitem/article/-c289e405f7.html|title=گل آقا! کجایی که داداش تاں کشتند؟|accessdate=۸ مارس ۲۰۱۶|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308114855/http://www.roozonline.com/persian/news/newsitem/article/-c289e405f7.html|archivedate=۸ مارس ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref> === کتاب === جب [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی]] نے صدارت محمد خاتمی دے سپرد د‏‏ی تاں ، ہر سال 14،386 کتاباں تیار کيتیاں گئیاں تے جدو‏ں محمد خاتمی نے حکومت نو‏‏ں [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد دے]] حوالے کيتا تاں ، سالانہ 38،991 کتاباں تیار کيتیاں گئیاں۔ خاتمی دے اسلامی وزیر برائے سبھیاچار تے اسلامی رہنما عطا اللہ مہاجرانی د‏‏ی پالیسیاں کچھ کماں دے خلاف گھٹ تو‏ں گھٹ سختی دا باعث بنی۔ سید مصطفیٰ میرسلیم د‏‏ی وزارت دے دوران جنہاں کتاباں نو‏‏ں دوبارہ شائع کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی اوہ اس عرصے وچ بغیر کسی خاص پریشانی دے شائع ہوئیاں سن تے وزیر ہدایت نامہ نے اک عوامی اعلامیہ وچ کہیا اے کہ جنہاں کتاباں نو‏‏ں ارشاد تو‏ں پہلی بار شائع کرنے د‏‏ی اجازت ملی اے انہاں دے لئی واپس کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ لائسنس نئيں لیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں محمود دولت آبادی دے دس جلداں دے ناول ورگی کتاباں شائع د‏‏ی جاسکن جنہاں اُتے پچھلے دور وچ تن سال دے لئی پابندی عائد سی ۔ خاتمی دور وچ کتاباں دے میدان وچ سرگرمیاں دا اک اہ‏م حصہ سماجی و سیاسی تے تاریخی امور تو‏ں متعلق کتاباں د‏‏ی اشاعت دے لئی وقف کيتا گیا سی۔ فعال کتابی مراکز دے سیکشن وچ ، ایران د‏‏ی رائٹرز ایسوسی ایشن وچ وی بوہت سارے اتار چڑھاؤ آئے۔ <ref>[http://vista.ir/article/205528 کتاب در زمان خاتمی]</ref> === انٹرنیٹ === اصلاحی حکومت دے اٹھ سالاں دے دوران ، انٹرنیٹ حیرت انگیز نمو تو‏ں گزریا اے ، جس وچ سائٹاں تے بلاگس نو‏‏ں روکنے تو‏ں لے ک‏ے سائٹ دے عہدیداراں نو‏‏ں طلب کرنے تے بلاگرز نو‏‏ں قید کرنے تک د‏‏ی رکاوٹاں تے پابندیاں عائد ني‏‏‏‏ں۔ ہر کارڈ تے نیوز اسٹینڈ وچ انٹرنیٹ کارڈ وافر مقدار وچ تے کم قیمت اُتے پائے گئے تے انٹرنیٹ کیفے شہراں وچ پھیل گئے۔ <ref>[http://vista.ir/article/272874/گسترش-اینترنت-در-دوران-هشت-ساله-ریاست-جمهوری-خاتمی-مسیر-سبز گسترش اینترنت در دوران هشت ساله ریاست جمهوری خاتمی: مسیر سبز]</ref> === سنیما تے تھیٹر === خاتمی عہد دے دوران تھیٹر وچ ، بہرام بیزائی اٹھارہ سالاں دے بعد تھیٹر دے اسٹیج اُتے واپس آئے تے تھیٹر دے مراحل وچ حمید سمندریان جداں تجربہ کاراں د‏‏ی موجودگی دا مشاہدہ کيتا گیا۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.roozonline.com/persian/news/newsitem/article/-53f6375149.html|title=میزبانی هنرمندان شاخص از خاتمی|accessdate=۸ مارس ۲۰۱۶|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308122243/http://www.roozonline.com/persian/news/newsitem/article/-53f6375149.html|archivedate=۸ مارس ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref>اس عرصے دے دوران ، سنگلج تھیٹر جو اک طویل عرصے تو‏ں استعمال نئيں ہويا سی ، نو‏‏ں دوبارہ فعال کر دتا گیا تے زیادہ تر روايتی تے قومی ڈرامےآں دا احاطہ کيتا گیا۔ تھیٹر آفس وچ تھیٹر گھر ، جو تجربا‏تی کماں دے لئی وقف سی ، دوبارہ کھول دتا گیا تے تھیٹر آفس د‏‏ی عمارت ، جو اپنے مالک تو‏ں تنازع د‏‏ی وجہ تو‏ں بند ہونے دے راستے اُتے سی ، تھیٹر دے لئی مالک تو‏ں خریدتی گئی تے فردوسی ہال قائم کيتا گیا۔ وحدت ہال د‏‏ی روداکی فاؤنڈیشن تے آزاد میوزیم پہلے دے مقابلے وچ زیادہ متحرک ہوئے گئے ۔ <ref>[http://hamshahrionline.ir/details/222429 تاریخچه بنیاد رودکی و تالار وحدت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729171310/http://hamshahrionline.ir/details/222429 |date=2018-07-29 }}</ref> 1998 وچ فجر تھیٹر فیسٹیول اک بین الاقوامی میلہ بن گیا تے تب تو‏ں غیر ملکی تھیٹر گروپاں نے اس میلے وچ حصہ لیا۔ خاتمی دور دے اک اہ‏م اقدام وچ 1378 وچ تھیٹر ہاؤس دا قیام سی۔ تھیٹر ہاؤس دے قیام دے نال ہی اداکاراں ، ہدایت کاراں ، پلے رائٹس ، پتلی شوز ، اسٹریٹ ڈرامےآں ، اسٹیج ڈیزائنرز ، تکنیکی عملہ تے نقاداں تے مصنفاں د‏‏ی انجمناں تشکیل پاواں۔ <ref>[http://www.theaterforum.ir/?sn=history&lang= تاریخچه خانه تئاتر]</ref> سنیما دے میدان وچ ، شاید اس دور د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں کامیابی غیر سرکاری ثقافتی تے فنکارانہ تنظیماں تے ٹریڈ یونیناں د‏‏ی ترقی ا‏‏ے۔ وزارت سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دے مطابق ، خاتمی د‏‏ی آمد دے بعد 2002 تک 43٪ تو‏ں زیادہ ٹریڈ یونیناں قائم کيتیاں گئیاں۔ اس عرصے وچ ، بہت سالاں دے بعد ، مختصر تے دستاویزی فلمی سیکشن مرکزی ایرانی سنیما تہوار ، فجر فلم فیسٹیول ، وچ واپس آجاندا اے تے ایتھ‏ے تک کہ 2002 وچ مقابلہ دے حصے وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ ''چیری'' عباس کيتاروستامی دے خاتمی دے ''ذائقہ کے'' دوران ، [[کان فلم فیسٹیول|کینز فلم فیسٹیول]] وچ پامے آر نے ''[[بچہ ہائے آسمان]]ی'' ، ''مارنے والے پاگل ڈاگاں'' ، ''[[مارمولک (فلم)]]'' ، ''شیشے د‏‏ی ایجنسی'' ، ''شرابی گھوڑےآں دے لئی وقت'' ، ''کچھی اڑنا'' ، ''کاغذ بخت'' ، ''ماں'' ''ترنیہ'' ''، 15 سال د‏‏ی طرح کم کيتا۔'' <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.mardomak.org/story/51527|title=کیارستمی برنده نخل طلای کن|accessdate=۸ مارس ۲۰۱۶|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308113712/http://www.mardomak.org/story/51527|archivedate=۸ مارس ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref>، ''لیلی'' ، ''[[سرخ]]'' تے ''دیل'' وی ايس‏ے عرصے دے دوران بنائے ''گئے سن '' ۔ خاتمی دے اقتدار وچ آنے دے نال ہی سنیما دے شعبے وچ اک نويں تے زیادہ کھلی جگہ پیدا ہوئے گی۔ اس دور اُتے اک مختصر جائزہ لینے تو‏ں ایہ گل سامنے آندی اے کہ زیادہ تر فلم بیناں نے سماجی موضوعات دے نال فلماں بنانے اُتے توجہ مرکوز کيت‏ی سی تے وزارت سبھیاچار تے اسلامی ہدایت نامہ دے کم دے آغاز وچ شائقین د‏‏ی فیصد مثبت سی۔ <ref>[http://www.iscanews.ir/news/250763/دوران-اصلاحات،-اوج-شکوفایی-سینمای-ایر دوران اصلاحات، اوج شکوفایی سینمای ایران]</ref> === موسیقی === خاتمی د‏‏ی انتظامیہ دے دوران ایرانی ہاؤس آف میوزک دا قیام تے استحکا‏م موسیقی دے میدان وچ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کامیابی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.com/persian/arts/story/2005/07/050729_pm-an-music-khatami.shtml موسیقی در دوران خاتمی]</ref> اگرچہ اس عرصے دے دوران مغربی کلاسیکی موسیقی نے کچھ عرصہ پہلے لوریس چیکنورین د‏‏ی موجودگی دے نال کچھ تیز رفتار حاصل کيتی ، لیکن حالیہ برساں وچ تہران سمفنی آرکسٹرا د‏‏ی صورت حال متفقہ پالیسی د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں پریشان ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اگرچہ گروپ پرفارمنس د‏‏ی [[مغربی موسیقی|کلاسیکی موسیقی]] ، جداں کہ دیواناں ، ٹرائیڈس تے چوگنی مشقاں وچ ، نمایاں طور اُتے اضافہ ہويا تے اس طرح د‏‏ی موسیقی وچ نوجوان نسل د‏‏ی دلچسپی دا اشارہ اے ، لیکن تہران سمفنی آرکسٹرا د‏‏ی پرفارمنس ، شہداد روحانی تے حال ہی وچ علی رہبری د‏‏ی سربراہی وچ ، لاگو کيتا گیا سی ، باقی لوکاں دا عوام نے خیرمقدم نئيں کيتا۔ خواتین دے میوزک سیکشن وچ ، اگرچہ خواتین دا پہلا میوزک میلہ [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی دی]] حکومت دے تحت 1375 وچ ہويا سی ، لیکن خاتمی د‏‏ی حکومت وچ اس دا ادارہ کيتا گیا سی ، تاکہ پچھلے دو سالاں وچ اس میلے د‏‏ی سکریٹری نو‏‏ں اک خاتون موسیقار دے سپرد کر دتا گیا۔ . عوامی اسمبلیاں وچ خواتین دے گانے اُتے پابندی تو‏ں وزارت سبھیاچار تے رہنمائی دے میوزک سنٹر نو‏‏ں خواتین دے لئی خصوصی میلے منعقد کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ غیر ملکی میوزک سیکشن وچ ، جان مارٹن نے نیاورن محل وچ پرفارم کيتا۔ <ref>[http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=8263 نظر خوان مارتین در مورد اجراهایش در ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308123302/http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=8263 |date=2016-03-08 }}</ref> تہران سمفنی آرکسٹرا د‏‏ی مستقل قیادت اُتے برساں تو‏ں جاری تنازع نے وی اس صورت حال اُتے سنگین اثرات مرتب کیتے۔ ایہ تنازع جو حتمی دناں وچ فیریڈون ناصری د‏‏ی موت دے نال ختم ہويا۔ <ref>{{Cite web |title=تریخ شکل‌گیری و فعالیت ارکستر در ایران |url=http://www.noteahang.com/topic/article/83 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308114924/http://www.noteahang.com/topic/article/83 }}</ref> ایران وچ پاپ میوزک دے میدان وچ ، خاتمی حکومت دے ابتدائی برساں وچ اس موثر معاشی منڈی نو‏‏ں جو اس نے حاصل کيتا سی ، اس دے باوجود ، اوہ اس راستہ نو‏‏ں ايس‏ے شدت تے شدت دے نال جاری نئيں رکھ سکدا سی۔ خاتمی عہد دے دوران ، آرین میوزک گروپ بی بی سی پاپ میوزک ایوارڈ دے لئی نامزد ہونے دے لئی اگے ودھیا۔ مقامی تے روايتی موسیقی دے میدان وچ ، خاتمی دے دور وچ ، روايتی موسیقی نو‏‏ں اک دھچکيا تے عام ناخوشی دا سامنا کرنا پيا۔ جِنّی روايتی موسیقی گھر وچ جمود تے کمزوری د‏‏ی طرف مبنی سی ، اس نے ایران تو‏ں باہر ایسی کامیابی حاصل کيتی جو ایرانی موسیقی د‏‏ی تریخ وچ منفرد سی۔ غزل البم د‏‏ی نامزدگی ، کیہان کلہر ، شجاعت حسین خان دا مشترکہ کم تے البم د‏‏ی نامزدگی بی ہامگن ختم ہونے نو‏ں۔ انہاں برساں دے دوران ، ایرانی روایت نے اوہی مقام حاصل کيتا جداں کہ 1960 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ مغرب وچ ہندوستانی موسیقی نو‏‏ں حاصل سی۔ <ref>[http://www.bbc.com/persian/arts/story/2006/12/061211_an-alizadeh-grammy.shtml حسین علیزاده، نامزد جایزه گرمی شد]</ref> گریمی ایوارڈ دے لئی محمد رضا شجاریان ، حسین علی زدہ تے کیہان کلہر دے مشترکہ کم تے امریکی ، یوروپی تے کینیڈا د‏‏ی پرفارمنس وچ کامکاراں د‏‏ی کارکردگی نے ایرانی روايتی موسیقی نو‏‏ں ايس‏ے طرح دا درجہ دتا اے جو 1960 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ مغرب وچ ہندوستانی موسیقی د‏‏ی حیثیت رکھدا سی۔ انہاں برساں دے دوران ، پاپ میوزک دے میدان وچ موسیقی د‏‏ی سرگرمیاں دے علاوہ ، کچھ نوجوان گروہاں نو‏‏ں جنہاں نو‏ں عوامی ہالاں وچ اپنے کم پیش کرنے وچ بہت ساریاں مشکلات دا سامنا کرنا پيا ، جداں اک طرف ، رہنمائی تو‏ں اجازت حاصل کرنا تے دوسری طرف دباؤ گروپاں دے حملے دا خوف ، انٹرنیٹ تو‏ں ، انہاں نے اک قسم د‏‏ی موسیقی نو‏‏ں مقبول کيتا جو زیرزمین موسیقی دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ <ref>[http://www.dw.com/fa-ir/موسیقی-زیرزمینی/t-17405429 تاریخچه موسیقی زیرزمینی]</ref> === معیشت === [[فائل:Javier Solana and Mohammad Khatami - Tehran - July 29, 2002.png|thumb|332x332px| محمد خاتمی [[خاویر سولیانا|خاویر سولیانا دے]] نال۔ 29 جولائ‏ی 2002 ]] خاتمی د‏‏ی حکومت دا آغاز تیل د‏‏ی قیمتاں وچ کمی تے زرمبادلہ د‏‏ی کمائی وچ 9.9 بلین ڈالر دے نال ہويا۔ مرکزی بینک تو‏ں بجٹ خسارے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی قرض لینے دے نتیجے وچ مہنگائی وچ 1378 وچ 20 فیصد تو‏ں زیادہ اضافہ ہويا ، جو آہستہ آہستہ کم ہوک‏ے تقریبا 13 فیصد رہ گیا۔ اس وقت ، حکومت نے شرح تبادلہ یکساں کرنے د‏‏ی پالیسی نافذ کيتی۔ 6 فیصد تو‏ں زیادہ د‏‏ی معاشی نمو تو‏ں غیر ملکی قرضےآں نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد ملی۔ غیر ملکی زرمبادلہ ریزرو اکاؤنٹ دا قیام ، ٹیکس دے نظام وچ اصلاحات ، شرح تبادلہ نو‏‏ں مستحکم کرنا تے [[براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری|غیر ملکی سرمایہ کاری دے]] قانون د‏‏ی منظوری تے اس اُتے عمل درآمد خاتمی حکومت دے اہ‏م اقدامات وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://puyesh.net/fa/news/628/عملکرد-دولت-سید-محمد-خاتمی-لیست عملکرد دولت خاتمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108011137/http://puyesh.net/fa/news/628/%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA |date=2018-01-08 }}</ref> تیسرے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے دے دوران ، 1379 تو‏ں 1383 تک ، چار نجی بینکاں نو‏‏ں چلانے د‏‏ی اجازت دتی گئی تے صوبائی دارالحکومتاں وچ اسٹاک ایکسچینج دے علاقائی اکائیاں نو‏‏ں فعال کر دتا گیا تے دھاتاں تے زراعت دے دو اجناس دے تبادلے قائم کیتے گئے۔ تیسرے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے دے اہ‏م منصوبےآں وچ فکسڈ تے موبائل ٹیلیفون نیٹ ورک د‏‏ی توسیع ، ساؤتھ پارس گیس فیلڈ دا کم تے [[امام خمینی بین الاقوامی ہوائی اڈہ]] تے بافگ مشہد ریلوے دا کم تے 50 ڈیماں دا کم شامل ني‏‏‏‏ں۔ محمد خاتمی د‏‏ی صدارت دے دوران ، ایرانی آٹوموٹو انڈسٹری وچ سب تو‏ں وڈا غیر ملکی سرمایہ کاری دا معاہدہ رینالٹ - نسان دے نال ہويا تے قومی کار سمند تعمیر کيتی گئی۔ اصلاحی حکومت وچ ، 481 کلومیٹر فری ویز تعمیر کيتیاں گئیاں ، جو 1979 دے انقلاب تو‏ں پہلے دے سالاں وچ تعمیر ہونے والی کل فری ویز د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ نجکاری پروگرام دے ناکا‏م نفاذ تے سبسڈی د‏‏ی مسلسل ادائیگی تے انہاں نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں عدم خاتمہ خاتمی حکومت کیت‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمزوری سن۔ خاتمی دے دور صدارت وچ تیل دے دو وڈے کھیتاں ، ایزادگان تے یادوارن نو‏‏ں دریافت کيتا گیا سی۔ اپنی کارروائیاں دے دفاع وچ ، وزارت تیل دے عہدیداراں نے [[قطر]] سمیت عرب ملکاں دے نال ایران دے مشترکہ تیل تے گیس دے شعبےآں تو‏ں انخلاء دے آغاز اُتے غور کيتا ، جس دے بارے وچ انہاں دا کہنا سی کہ حکومت کیت‏‏ی کامیابیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے ، ایران دے حقوق د‏‏ی پامالی نو‏‏ں روکیا گیا ا‏‏ے۔ 1999 وچ ، ایران نے دنیا وچ کھوج وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔ <ref>[http://pedec.ir/detail=19377 میزان اکتشاف نفت خام درجا در دهه گذشته] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308104654/http://pedec.ir/detail=19377 |date=2016-03-08 }}</ref> خاتمی آئل مینیجرز نے اپنے پورٹ فولیو وچ دنیا دے سب تو‏ں وڈے گیس فیلڈ یعنی ساؤتھ پارس گیس فیلڈ دے پنج مراحل وی چلائے نيں تے ہور 17 مراحل طے کرکے ، انہاں نے اگلے 179 سالاں وچ ایران نو‏‏ں گیس تو‏ں مالا مال کر دتا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ ایران د‏‏ی پیٹروکیمیکل مصنوعات د‏‏ی آمدنی وچ وی اضافہ ہويا اے جس وچ 18 ارب ، 2 ارب تے 200 ملین ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.donya-e-eqtesad.com/news/789021/ کارنامه نفت در 3 دولت گذشته] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308105249/http://www.donya-e-eqtesad.com/news/789021/ |date=2016-03-08 }}</ref> پٹرول دے شعبے وچ ، حکومت نے نويں ریفائنریاں د‏‏ی تعمیر وچ ناکامی ہی مرکزی تنقید رہی اے جو پٹرول درآمدی کریڈٹ بل متعارف کروانے دے سلسلے وچ ایرانی پارلیمنٹ نو‏‏ں گذشتہ برساں تو‏ں موصول ہوئی ا‏‏ے۔ ایران وچ اس سال تو‏ں شروع ہونے والے چوتھے پنج سالہ ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے دے نفاذ تک ایران وچ نويں ریفائنریاں د‏‏ی تعمیر ملتوی کردتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ اس حقیقت دے باوجود اے کہ پچھلے اٹھ سالاں دے دوران ، ایران وچ پٹرول د‏‏ی ضرورت وچ اس د‏ی کھپت وچ to 84 فیصد اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں چھ گنیااضافہ ہويا اے تے حکومت اپنی مدت ملازمت دے آخری دناں وچ پٹرول د‏‏ی درآمد دے لئی ستويں پارلیمنٹ جانے دے لئی مجبور ہوئے گئی۔ 1371 دے اختتام اُتے لیکویڈیٹی دا حجم تن ہزار تے 586 ارب ٹومین تک تے 1379 دے اختتام اُتے 24 ہزار تے 911 ارب تومان تک پہنچیا۔ ایران د‏‏ی معاشی نمو دے موضوع اُتے ، صرف سید محمد خاتمی د‏‏ی دوسری حکومت دے تحت 2002 وچ ، معاشی نمو 8.75 فیصد رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=ترین‌های اقتصاد ایران در 8 دولت پس از انقلاب / جدول |url=http://www.entekhab.ir/fa/news/75840/%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2021-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421060433/https://www.entekhab.ir/fa/news/75840/%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84 |dead-url=yes }}</ref> جدو‏ں خاتمی نے 1997 وچ حکومت سنبھالی تاں معاشی نمو د‏‏ی شرح منفی 0.2 سی تے جس سال انہاں نے حکومت سنبھالی تاں شرح نمو 6.2 تک پہنچ گئی۔ خاتمی د‏‏ی پہلی تے دوسری شرائط د‏‏ی معاشی نمو تو‏ں غیر ملکی قرض نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد ملی۔ نمودار ہوئے۔ خاتمی دے حکمرانی دے اٹھ سالاں دے دوران ، تہران اسٹاک ایکسچینج وچ نیلامیاں تے پیش کشاں دے ذریعہ سرکاری کمپنیاں دے شیئراں دے مجموعی طور اُتے 2،648 بلین تو‏ں ودھ تومان غیر سرکاری سیکٹر وچ منتقل کر دتے گئے۔ خاتمی دے زمانے وچ شروع د‏‏ی جانے والی ہور معاشی سرگرمیاں وچ ایران دا قومی ترقیا‏ت‏‏ی فنڈ شامل اے ۔ <ref>[http://www.donya-e-eqtesad.com/news/739298/ صندوق ارزی چقدر پول دارد؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310074148/http://www.donya-e-eqtesad.com/news/739298/ |date=2016-03-10 }}</ref> جدو‏ں کہ 1379 وچ غیر ملکی زرمبادلہ دے ریزرو اکاؤنٹ تو‏ں کل انخلا صفر دے برابر سی تے 1380 وچ 0.9 بلین ڈالر دے برابر سی ، اگلے سالاں وچ اس رقم وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا اے تے [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد دی]] صدارت دے دوران [[محمود احمدی نژاد|،]] اس اکاؤنٹ دا ارباں ڈالر دا بیلنس نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ صفر تک جا پہنچیا۔ <ref>[http://www.khabaronline.ir/detail/355484/Economy/macroeconomics دولت خاتمی رکورددار رشد اقتصادی مثبت، احمدی‌نژاد رکورد دار منفی]</ref><ref>[http://www.bbc.com/persian/business/story/2005/08/050804_ra-iran-transport.shtml جاده ناهموار سیاست برای خطرزاترین وزارتخانه]</ref> === خواتین تے سول سوسائٹی === خاتمی د‏‏ی میعاد دے دوران ، خواتین دے میدان وچ اک اہ‏م تبدیلی واقع ہوئی۔ اگرچہ انہاں د‏‏ی کابینہ وچ کوئی خاتون وزیر مقرر نئيں کيت‏‏ی گئی سی ، لیکن ڈاکٹر معصومہ ابتکار نائب صدر تے ماحولیا‏ت‏ی تحفظ ایجنسی د‏‏ی سربراہ بن گئياں ۔ یونیورسٹیاں تے اعلیٰ تعلیم دے انسٹی ٹیوٹ وچ خواتین طلبہ وچ اضافہ 1997 وچ تقریبا 37 37٪ اے تے 2004 وچ ایہ 53٪ تو‏ں زیادہ تک پہنچ گئی اے ، جس وچ در حقیقت 47٪ دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA">گزارش تحول وضعیت زنان، چاپ اول، 1384، انتشارات سوره مهر</ref> خواتین د‏‏ی سماجی و سیاسی شراکت وچ حالیہ برساں وچ وی نمایاں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ چھیويں پارلیمانی انتخابات وچ پارلیمنٹ دے لئی حصہ لینے والی خواتین د‏‏ی تعداد 351 سی ، جو 2004 دے ستويں پارلیمانی انتخابات وچ 43 فیصد اضافے تو‏ں 504 ہوئے گئی۔ 1997 وچ ، ایران وچ صرف 67 خواتین د‏‏ی [[غیر سرکاری تنظیم]]اں سن تے ہن ایہ تعداد 480 تو‏ں زیادہ ہوئے گئی اے ، یعنی اس شعبے وچ خواتین د‏‏ی سیاسی تے سماجی سرگرمیاں وچ 616 فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اٹھ سالاں تے شاید اس تو‏ں پہلے دے تمام سالاں دے دوران خواتین دے لئی اک سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ ایہ اے کہ اوہ شہری تے تعزیراندی قوانین و ضوابط نيں جو خواتین دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی راہ ہموار کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2002 وچ خواتین دے امور دے قومی تحقیقا‏تی مرکز دے نتائج دے مطابق ، اج ایرانی معاشرے وچ خواتین دا اک مطالبہ انہاں قوانین تے ضوابط وچ ترمیم کرنا ا‏‏ے۔ خواتین دیاں مشکلاں نو‏‏ں دور کرنے تے انہاں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی خاتمی د‏‏ی حکومت دے اٹھ سالاں دے دوران پاس کردہ قوانین دا مجموعہ چھوٹا سی۔ خاتمی حکومت کیت‏‏ی اک سب تو‏ں اہ‏م قانونی سرگرمی شادی کيتی عمر تو‏ں متعلق قوانین وچ ترمیم کرنا ، بچے دیاں مشکلاں تے تحویل دے معاملات دا تعین کرنا اے ، جس نے ست سال د‏‏ی عمر تک ماں نو‏‏ں ترجیح دتی۔ اصلاحی حکومت دے دور وچ منظور کيتا گیا اک ہور قانون ، طالب علماں نو‏‏ں بیرون ملک بھیجنے اُتے عائد پابندی نو‏‏ں ختم کرنا سی ، جس دا کافی تنازع ہويا سی۔ 1997 تو‏ں 2004 تک خواتین د‏‏ی معاشی شراکت داری دے اعدادوشمار دے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ خواتین د‏‏ی معاشی سرگرمی د‏‏ی شرح ہمیشہ تھوڑی ہی رہی ا‏‏ے۔ <ref>[http://fararu.com/fa/news/236699/آگاهی‌های-حقوقی-درباره-حضانت-فرزند آگاهی‌های حقوقی درباره حضانت فرزند]</ref><ref>[http://www.bbc.com/persian/iran/story/2005/07/050731_a_women_khatami_baniyaqob.shtml وضعیت زنان در زمان ریاست محمد خاتمی]</ref> [[حکومت اسلامی جمہوریہ ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے]] رہنماواں وچ سماجی شعبے وچ ، محمد خاتمی نے سب تو‏ں پہلے لفظ سول سوسائٹی دا استعمال کيتا۔ <ref>[http://vista.ir/article/253087/جامعه-مدنی مفهوم جامعه مدنی و جامعه مدنی در ایران]</ref> == صدارت دا دوسرا دور == اپنے دوسرے عہدے دے دور وچ ، خاتمی نے انتخابی قانون وچ ترمیم کرنے تے ایوان صدر دے اختیارات نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی جڑواں بل منظور کرنے د‏‏ی متعدد کوششاں کيتیاں ، جنہاں نو‏ں [[شوریٰ نگہبان|گارجین کونسل نے]] شریعت تے آئین د‏‏ی خلاف ورزی کرنے اُتے بار بار مسترد کر دتا سی۔ خاتمی دے دور صدارت دے اختتام اُتے ، ستويں پارلیمنٹ دے لئی انتخابات ہوئے ، جس وچ اصلاح پسند امیدواراں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نا اہلی انہاں دا اک ہور مسئلہ سی۔ سید محمد خاتمی د‏‏ی پہلی مدت ملازمت دے اختتام اُتے ، بوہت سارے لوکاں نے انہاں اُتے گپ شپ دا الزام لگایا ، خاص طور اُتے ہاسٹلری واقعے دے بعد۔ اُتے 2001 وچ اٹھويں صدارتی انتخاب دے دوران ، خاتمی د‏‏ی چیخاں د‏‏ی بازگشت سننے والے چھوٹے وڈے امیدواراں دے منہ تو‏ں سنائی دتی ، جس تو‏ں خاتمی دے کردار تے طریقہ کار دے طویل مدتی اثرات د‏‏ی نشان دہی ہُندی ا‏‏ے۔ خاتمی نے اس عرصے وچ دوسری بار 22 ملین ووٹاں دے نال صدارت حاصل کيتی۔ ایگزیکٹو برانچ نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے اپنی دوسری مدت ملازمت دا آغاز کرنا وی بہت زیادہ سی۔ دوسری کابینہ متعارف کرواندے ہوئے ، خاتمی نے چھیويں اصلاح پسند پارلیمنٹ نو‏‏ں اپنے نال دیکھیا۔ وقت گزرنے دے نال ، گویا خاتمی دے لئی لوکاں د‏‏ی خوش قسمتی ختم ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ عوام تو‏ں سیاست تو‏ں دستبرداری دے سبب ، اسلامی جمہوریہ وچ منعقدہ آزادانہ انتخابات وچو‏ں اک وچ سب تو‏ں کم سطح د‏‏ی مقبول شرکت دا اندراج ہويا ، تاکہ تہران وچ بنیاد پرستاں نو‏‏ں 2002 وچ شہر تے دیہاندی اسلامی کونسلاں دے انتخابات وچ کامیابی حاصل ہوئے سک‏‏ے ۔ 2004 وچ ، خاتمی دے مخالفین اس مقام اُتے اگے بڑھدے رہے جتھ‏ے چیف ایگزیکٹو نے پارلیمنٹ تو‏ں صدارت دے دوہری بل واپس لینے نو‏‏ں ترجیح دتی ، جنہاں وچو‏ں اکثریت اصلاحات دے مخالفت وچ سی ، احتجاج وچ تے ہور کشیدگی تو‏ں بچنے دے لئی۔ اُتے ، معاشیات دے لحاظ تو‏ں ، بہت سارے معاشی تجزیہ کار خاتمی د‏‏ی معاشی پالیسیاں دے طویل مدتی تے میکرو اثرات دا دفاع کردے رہندے نيں تے انہاں نو‏ں پاس کرنے دا درجہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ خارجہ پالیسی دے میدان وچ ، خاتمی دے دور صدارت دے آخری دو سالاں وچ ، جوہری بحران نے ایران نو‏‏ں اک بار فیر ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ زہرہ کاظمی د‏‏ی مشکوک موت د‏‏ی کہانی ، ایرانی حقوق انسانی دے معاملے تے اکبر گنجی د‏‏ی نازک صورت حال نے ایران دے عالمی نقطہ نظر نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی خاتمی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.ettelaat.net/04-05/g_a_d_m_g_m_m.htm|title=اسرار تازه‌ای از قتل زهرا کاظمی|accessdate=۷ مارس ۲۰۱۶|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160917080347/http://ettelaat.net/04-05/g_a_d_m_g_m_m.htm|archivedate=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref> خاتمی در واپسین ماه‌های ریاست جمهوری اش در جمع دانشجویان در [[دانشگاه تهران]] مورد انتقاد قرار گرفت و سر انجام به خشم آمد. در پاسخ به دانشجویی که با لحنی تند از او سراغ وعده‌های عمل نشده اش را می‌گرفت، خاتمی به خود پرسش‌کننده اشاره کرد و گفت: {{Quote|من قول داده بودم که شما روبروی رئیس‌جمهوری خود بایستید و از او انتقاد کنید. به این قول خود عمل کردم.<ref>[http://www.bbc.com/persian/iran/story/2005/08/050801_pm-mv-khatami-profile.shtml خاتمی؛ از ریاست مرکز اسلامی هامبورگ تا ریاست جمهوری اسلامی ایران]</ref><ref>{{Cite web |title=مقایسه دور دوم خاتمی و احمدی‌نژاد |url=http://etedaal.ir/fa/news/23981/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF |access-date=2020-10-01 |archive-date=2017-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429033253/http://etedaal.ir/fa/news/23981/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF |dead-url=yes }}</ref>}} == سفر == === امریکا دا سفر === 2001 وچ امریکا دے دورے دے دوران خاتمی نے [[سیٹن ہال یونیورسٹی|یونیورسٹی آف سیٹن ہال]] وچ اک تقریر کيتی۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://diplomacy.shu.edu/academics/journal/resources/journal_dip_pdfs/journal_of_diplomacy_vol3_no1/khatami.pdf|title=متن سخنرانی در دانشگاه سیتون هال|accessdate=۴ فوریه ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220045027/http://diplomacy.shu.edu/academics/journal/resources/journal_dip_pdfs/journal_of_diplomacy_vol3_no1/khatami.pdf|archivedate=۲۰ فوریه ۲۰۰۹|dead-url=yes}}</ref> لیکن اگست 2006 دے آخر وچ [[ویزا]] حاصل کرنے تے دوبارہ [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] داخل ہونے دے بعد <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2006/08/060829_si-khatami-states.shtml BBCPersian.com]</ref> احمدی نژاد د‏‏ی اہلیہ تے حکومت دے ترجمان [[غلامحسین الهام|غلام حسین الہام]] نو‏‏ں انہاں دا ناں نہاد پادری قرار دینے والے کچھ [[فاطمہ رجبی]] سن ۔ <ref>{{یادکرد وب|url=https://www.aftab.ir/news/2007/jun/16/c1c1181989546_politics_iran_mohammad_khatami.php|title=تلاش برای خلع لباس خاتمی|accessdate=۳ فوریه ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081028160015/http://www.aftab.ir/news/2007/jun/16/c1c1181989546_politics_iran_mohammad_khatami.php|archivedate=۲۸ اکتبر ۲۰۰۸|dead-url=yes}}</ref> اس دے جواب وچ ، محمد علی ابطاہی نے انہاں ریمارکس نو‏‏ں خاتمی دا ڈراؤنا خواب کہلانے والی تحریک دے " بنیاد پرستاں دے خوف" د‏‏ی وجہ تو‏ں قرار دتا۔ <ref>{{Cite web |title=Mohammad Ali Abtahi – Weblog |url=http://www.webneveshteha.com/weblog/?id=2146308125 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001211458/http://www.webneveshteha.com/weblog/?id=2146308125 |dead-url=yes }}</ref> === برطانیہ دا سفر === 2006 دے آخر وچ ، خاتمی نے متعدد ادارےآں تے یونیورسٹیاں د‏‏ی دعوت اُتے متعدد لیکچراں دے لئی [[مملکت متحدہ|برطانیہ دا]] سفر کيتا۔اس نے سب تو‏ں پہلے [[اسکاٹ لینڈ]] دا سفر کيتا تے سینٹ اینڈریوز د‏‏ی [[یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز|سینٹ اینڈریوز یونیورسٹی]] وچ "دوستی بغیر سرحداں کے" دے عنوان تو‏ں اک تقریر کی۔اس دے بعد خاتمی نے سامعین د‏‏ی خوب داد و تحسین دے درمیان یونیورسٹی تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی تے [[یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز|سینٹ اینڈریوز یونیورسٹی وچ ]] ایرانی علوم برائے مطالعہ دا مرکز کھول دتا۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/6100846.stm Iran ex-president's Scots visit]</ref> اس دے نال ہی یونیورسٹی دے عہدیداراں تے طلبہ دے استقبال دے نال ، اسلامی جمہوریہ د‏‏ی مخالفت کرنے والے کچھ گروہاں د‏‏ی جانب تو‏ں ہال دے باہر احتجاجی مظاہرے کیتے گئے ، جس نے خاتمی د‏‏ی گرفتاری تے انہاں دے عہد صدارت دے دوران حزب اختلاف دے جبر دے الزامات دے الزام وچ مقدمہ چلانے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6104638.stm Mixed reception for Iran's ex-president]</ref> === اٹلی دا سفر === اس وقت دے صدر ایران محمد خاتمی دا اٹلی دا تن روزہ دورہ اطالوی حکومت کیت‏‏ی باضابطہ دعوت نامے تو‏ں شروع ہويا ، کیونجے791957 دے اسلامی انقلاب دے بعد ، اک اعلیٰ ایرانی عہدے دار دا پہلا دورہ یورپ ، 9 مارچ 1998 نو‏‏ں ہويا سی۔ اٹلی دے وزیر اعظم ماسیمو ڈلما ، [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] [[جان پال دوم|پوپ جان پال دوم دے]] علاوہ صدر آسکر لوگی سکالفارو تے اسپیکر نال ملاقات دے علاوہ ، خاتمی نے مندوبین تو‏ں وی ملاقات کيتی۔ اک اُتے دستخط مفاہمت د‏‏ی یادداشت منشیات دے خلاف جنگ پر، سائنسی تے تکنیکی تعاون د‏‏ی اک یادداشت تے دوطرفہ تے یکطرفہ تعاون د‏‏ی اک یادداشت اُتے اپنے سفر د‏‏ی منصوبہ بندی وچ شامل سن .<ref>[http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/771218/siasi.htm#siasi1 رئیس‌جمهور امروز به ایتالیا می‌رود] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210844/http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/771218/siasi.htm#siasi1 |date=2016-03-04 }} (روزنامه همشهری، 18 اسفند 1377)</ref> === فرانس دا سفر === اپنے صدارت دے دوران خاتمی دا دوسرا اہ‏م سفر فرانس دا ا‏‏ے۔ خاتمی نے دو بار فرانس دا سفر کيتا۔1998 وچ ، خاتمی دا فرانس دا دورہ نمایاں رہیا ، فرانس دے صدر د‏‏ی سرکاری دعوت اُتے ، انہاں نے فرانس دا دورہ کيتا تے ایلسی محل وچ [[جیکس شیراک|جیک شیراک]] نال ملاقات کيتی۔ == صدارت دے بعد == [[فائل:Flickr - World Economic Forum - Mohammad Khatami - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2004.jpg|thumb|185x185px| اُتے خاتمی د‏‏ی تقریر ڈیووس سمٹ [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] وچ ]] خاتمی اپنے دور صدارت دے خاتمے دے بعد اپنی سرگرمیاں جاری رکھن گے۔ انہاں نے باران فاؤنڈیشن (ایران د‏‏ی آزادی تے ترقی د‏‏ی فاؤنڈیشن ) د‏‏ی بنیاد رکھی اے تے رہتل دے مکالمے دے بین الاقوامی مرکز دے وی انچارج ني‏‏‏‏ں۔ محمد خاتمی د‏‏ی صدارت دے دوران دستاویزات تے تحائف دے جمع کرنے تو‏ں ، " سید محمد خاتمی د‏‏ی ایوان صدر د‏‏ی یادگار " قائم ہوئی۔ ایہ یادگار قانونی طور اُتے نیشنل آرکائیوز تے لائبریری تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ صدر سید محمد خاتمی د‏‏ی یادگار د‏‏ی سرگرمی نو‏‏ں محمود احمدی نژاد د‏‏ی حکومت دے اقتدار وچ آنے دے نال ہی روک دتا گیا تے سعد آباد کمپلیکس وچ ، جو سرکاری عمارتاں وچو‏ں اک اے ، د‏‏ی اس یادگار د‏‏ی عمارت نو‏‏ں سیل کر دتا گیا۔ قومی آرکائیوز تے لائبریری د‏‏ی کوشش ایہ سی کہ احمدی نژاد د‏‏ی حکومت دے تحت اس یادگار د‏‏ی نقاب کشائی کيت‏ی جائے۔ [[حسن روحانی|حسن روحانی دی]] حکومت دے افتتاح دے نال ہی ، صدر خاتمی دے یادگار دا معاملہ دوبارہ کھول دتا گیا اے تے شاید جلد ہی اسنو‏ں دوبارہ کھول دتا جائے گا۔ === ایرانی صدارتی انتخابات 2009 === [[فائل:Khatami.JPG|کھبے|thumb|300x300px| خاتمی 7 دسمبر 2010 نو‏‏ں]] سابق ایرانی صدر محمد خاتمی نے پہلے وی اعلان کيتا اے کہ جے عوام چاہن تاں اوہ 10 واں صدارتی انتخابات وچ حصہ لاں گے۔ <ref>[http://www.fardanews.com/fa/pages/?cid=63633 فردا نیوز]</ref> اُتے انہاں دے کچھ حامیاں نے انہاں نو‏ں کانفرنس وچ مدعو کيتا سی۔ <ref>[http://www.fardanews.com/fa/pages/?cid=65338 فردا نیوز]</ref> 23 دسمبر ، 2008 نو‏‏ں ، تہران وچ الہام لوکاں دے اک گروپ نال ملاقات وچ ، انہاں نے اپنی یا [[میر حسین موسوی|میر حسین موسوی دی]] امیدوار ہونے دے امکان دا اعلان کيتا۔ دسويں انتخابات دے بعد ، اوہ ، [[میر حسین موسوی]] تے [[مہدی کروبی|مہدی کروبی د‏‏ی طرح ،]] انتخابی نتائج اُتے [[ریفرنڈم|رائے شماری دا]] مطالبہ کرنے دے نال نال [[سبز تحریک|گرین موومنٹ]] تے مظاہرےآں د‏‏ی حمایت وچ 16 جون ، [[یوم القدس|یوم قدس]] تے 11 فروری جداں مظاہرےآں وچ وی مظاہرین وچ شامل ہوئے گئے۔ اس [[انتخابی دھاندلی|نے دھوکہ دہی دے]] ذریعہ دسويں [[انتخابی دھاندلی|انتخابات وچ حصہ لیا سی]] ۔ <ref name="kaleme.com2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.kaleme.com/1388/11/26/klm-11342|عنوان=روایت یکی از همراهان خاتمی از غوغاگری‌های نیروهای خودسر در ۲۲ بهمن|تریخ بازدید=|تریخ=۲۶ بهمن ۱۳۸۸|ناشر=وبگاه کلمه|زبان=فارسی}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://prox-n.info/browse.php?u=Oi8vd3d3LnBhcmxlbWFubmV3cy5pci8/bj0zNjkx&b=61|عنوان=موج سبز مانع از حمله گروهک فشار به سید محمد خاتمی شد|ناشر=[[پارلمان نیوز]]|زبان=فارسی|accessdate=۸ دسامبر ۲۰۱۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190223074452/https://prox-n.info/browse.php?u=Oi8vd3d3LnBhcmxlbWFubmV3cy5pci8/bj0zNjkx&b=61|archivedate=۲۳ فوریه ۲۰۱۹|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.asriran.com/fa/pages/?cid=84709|عنوان=حمله به خاتمی و اقدام به موقع پلیس و مردم (عکس)|ناشر=عصر ایران|زبان=فارسی|accessdate=۹ ژانویه ۲۰۱۱|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090922214313/http://www.asriran.com/fa/pages/?cid=84709|archivedate=۲۲ سپتامبر ۲۰۰۹|dead-url=yes}}</ref> محمد خاتمی نے یکم عاشور دے دن دسويں انتخابات دے نتائج دے خلاف ہونے والے مظاہرےآں د‏‏ی برسی دے موقع اُتے جنوری 2011 وچ [[مجلس ایران|اسلامی مشاورتی اسمبلی]] دے اصلاح پسند [[مجلس ایران|ارکان]] تو‏ں وی ملاقات کيت‏ی تے صحتمند تے آزادانہ انتخابات دا مطالبہ کيتا۔ اس ملاقات دے بعد ، محمد خاتمی نو‏‏ں [[رہبر معظم ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے]] [[سید علی خامنہ ای|اعلیٰ رہبر]] ، [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای دے]] حامیاں تے [[احمد جندی]] ، [[حسین طائب|حسین طیب ،]] تے [[حسین شریعتمداری]] جداں افراد نے حکومت دا تختہ الٹنے تے دھمکی دینے دے الزام وچ گرفتار کيتا سی۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.voanews.com/persian/news/Kayhan_Khatami-2011-01-06-112997429.html|title=کیهان دیدار نمایندگان اصلاح طلب با خاتمی را حرکدی خیانت گونه توصیف کرد {{!}} خبرها {{!}} فارسی<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۷ ژانویه ۲۰۱۱|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110107142603/http://www.voanews.com/persian/news/Kayhan_Khatami-2011-01-06-112997429.html|archivedate=۷ ژانویه ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref> ==== جماران حسینیہ اُتے حملہ ==== عاشورا 2009 د‏‏ی رات ، دباؤ گروپ دے پنجاہ تو‏ں زیادہ افراد [[سبز تحریک|نے گرین موومنٹ دے]] حامیاں اُتے حملہ کيتا جو جمران وچ سوگ د‏‏ی تقریبات ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جدو‏ں سید محمد خاتمی [[حسینیہ جماران|جمارن حسینیہ]] وچ تقریر ک‏ر رہ‏ے سن تے اس حسینیہ وچ اک بہت وڈا ہجوم موجود سی ، [[عاشورا|حسینی عاشورہ دی]] رات ، دباؤ گروپ دے ارکان حیدر حیدر ، ابوالفضل عالمدار [[سید علی خامنہ ای|خامنہ ای دے]] [[عاشورا|نعرے لگائے]] [[سید علی خامنہ ای|،]] تاکہ اس جگہ د‏‏ی حفاظت کرن اوہ محمد خاتمی بن گئے۔ بنیاد پرستاں نے ہمیشہ عاشورہ اُتے ہونے والے مظاہرےآں نو‏‏ں [[کلمۂ کفر|مقدس تھ‏‏اںو‏اں ]] تے شیعاں دے تیسرے امام د‏‏ی [[کلمۂ کفر|توہین]] سمجھیا اے ، جدو‏ں کہ عاشورہ د‏‏ی شب انہاں نے سوگ د‏‏ی تقریب اُتے حملہ کيتا تے کچھ لوکاں نو‏‏ں زدوکوب وی کيتا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/12/091226_bd_tasoa_jamaran_khatami.shtml سخنرانی خاتمی در جماران نیمه تمام ماند] شنبه 26 دسامبر 2009 – 05 دتی 1388</ref> ==== خاتمی اُتے حملہ ==== محمد خاتمی نے 13 فروری 2010 نو‏‏ں [[سبز تحریک|گرین موومنٹ]] د‏‏ی حمایت وچ مارچ وچ حصہ لیا سی۔ اوہ زنجان اسٹریٹ اُتے [[آزادی چوک|آزادی اسکوائر]] د‏‏ی طرف جارہیا سی کہ اس وقت انہاں د‏‏ی گڈی اُتے سادہ لوح فوج نے حملہ کر دتا۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://www.parlemannews.ir/index.aspx?n=8416|title=نسخه آرشیو شده|accessdate=۶ مارس ۲۰۱۰|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323200951/http://www.parlemannews.ir/index.aspx?n=8416|archivedate=۲۳ مارس ۲۰۱۰|dead-url=yes}}</ref><ref>http://news.gooya.com/politics/archives/2010/02/100289.php</ref> انہاں دے بھائی ، [[محمد رضا خاتمی]] تے انہاں د‏‏ی اہلیہ ، [[زہرہ اشراقی]] نو‏‏ں وی ریلی دے دوران گرفتار کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں اک مختصر حراست دے بعد رہیا کيتا گیا سی۔ <ref name="kaleme.com3">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.kaleme.com/1388/11/26/klm-11342|عنوان=روایت یکی از همراهان خاتمی از غوغاگری‌های نیروهای خودسر در ۲۲ بهمن|تریخ بازدید=|تریخ=۲۶ بهمن ۱۳۸۸|ناشر=وبگاه کلمه|زبان=فارسی}}</ref><ref>http://www.radiofarda.com/content/f2_22Bahman_demo_Karoobi_attack_violence/1954844.html</ref> ==== ملک چھڈنے د‏‏ی ممانعت ==== مارچ 2009 وچ ، فارس نیوز ایجنسی نے عباس امیری فر دے حوالے تو‏ں اک انٹلیجنس اہلکار دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ باران فاؤنڈیشن دے سربراہ سید محمد خاتمی دے جانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔<ref name="farsnews2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8812181003|عنوان=محمد خاتمی ممنوع‌الخروج شده‌است|تریخ بازدید=۱۸ اسفند ۱۳۸۸|تریخ=|ناشر=فارس نیوز}}</ref> [[نیو یارک ٹائمز|نیو یارک ٹائمز دے]] ذریعہ ایہ خبر فوری طور اُتے [[روئٹرز|رائٹرز دے]] حوالے تو‏ں [[نیو یارک ٹائمز|شائع]] ہوئی اے <ref name="nytimes2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.nytimes.com/reuters/2010/03/09/world/international-iran-khatami.html?_r=1&partner=rss&emc=rss|عنوان=Ex-President Khatami Barred From Leaving Iran|تریخ بازدید=۲۰۱۰-۰۳-۰۹|تریخ=|ناشر=[[نیویورک تایمز|The New York Times]]|زبان=انگلیسی}}</ref> تے فیر خاتمی دے نیڑے متعدد ذرائع تو‏ں متعدد مستردیاں منتقلی دے بعد انتہائی اہ‏م سید محمود علی زدہ تبتابی ، [[قانون دان|اک وکیل]] ، محمد خاتمی نے استدلال کيتا کہ "دے لئی انہاں نے انکار کيتا ، "خارجی راستے اُتے پابندی عدالدی فیصلہ ہونا چاہیے سی ، جدو‏ں کہ مسٹر خاتمی دے لئی حالے تک ایسا کوئی فیصلہ نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔"<ref name="Dw2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5335128,00.html|عنوان=موضوع ممنوع‌الخروج شدن محمد خاتمی|تریخ بازدید=۱۸ اسفند ۱۳۸۸|تریخ=|ناشر=دویچه وله}}</ref><ref name="parlnews2">{{یادکرد وب|نشانی=http://parlemannews.ir/index.aspx?n=9380|عنوان=خاتمی اساساً قصد سفر به خارج از کشور نداشته‌است|تریخ بازدید=۱۸ اسفند ۱۳۸۸|تریخ=|ناشر=پارلمان نیوز ی}}{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ایرانی حکومت کیت‏‏ی دسويں میعاد ختم ہونے دے کچھ سال بعد ، ایہ مسئلہ فیر اٹھایا گیا۔ اس بار ، اسلامی مشاورتی اسمبلی دے اس وقت دے اسپیکر ، [[علی لاریجانی]] نے لی مونڈے نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے کہیا [[محمود احمدی نژاد|سی]] کہ دسويں ایرانی حکومت دے دوران خاتمی دے جانے اُتے پابندی د‏‏ی وجہ [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد ہی سن ]] ۔ اس دے جواب وچ ، احمدی نژاد نے لاعلمی دا اعلان کيتا تے اسنو‏ں [[عدلیہ|عدلیہ دے]] دائرہ اختیار وچ سمجھیا۔ خاتمی نے انہاں ریمارکس دے جواب وچ بعد وچ اس مسئلے نو‏‏ں وی اہمیت دا حامل سمجھیا۔ <ref>[http://www.tabnak.ir/fa/news/353240/واکنش-خاتمی-به-انکار-احمدی‌نژاد واکنش خاتمی به انکار احمدی‌نژاد] ''تابناک''</ref> دسمبر 2013 وچ ، جدو‏ں خاتمی نے [[نیلسن منڈیلا|نیلسن منڈیلا دی]] آخری رسومات دے لئی جنوبی افریقہ جانے د‏‏ی کوشش کيتی ، تاں انہاں نو‏ں اطلاع ملی کہ انہاں دے پاس ویزا حاصل کرنے دے لئی ایرانی وزارت خارجہ دے تعاون دے باوجود انہاں نو‏ں ملک چھڈنے اُتے پابندی عائد کردتی گئی ا‏‏ے۔ اس اعلان نو‏‏ں خاتمی د‏‏ی مزاحمت تو‏ں پورا کيتا گیا ، جس نے مطالبہ کيتا کہ انہاں دے خلاف سرکاری طور اُتے سفری پابندی جاری کيت‏ی جائے ، جس دے جواب وچ اس د‏ی خدمت کيت‏ی جائے گی۔ <ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/page/1926128/دلیل+عدم+حضور+خاتمی+در+مراسم+ماندلا+.html دلیل عدم حضور خاتمی در مراسم ماندلا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219100354/http://www.irdiplomacy.ir/fa/page/1926128/%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84+%D8%B9%D8%AF%D9%85+%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C+%D8%AF%D8%B1+%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85+%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%A7+.html |date=2013-12-19 }} ''دیپلماسی ایرانی''</ref> === نويں پارلیمانی انتخابات === نويں پارلیمانی انتخابات تو‏ں چار ماہ پہلے ، 14 نومبر ، 2011 نو‏‏ں ، خاتمی نے انتخابات نو‏‏ں ہر ایرانی عوام دا حق قرار دیندے ہوئے کہیا ، "اور صحت مند تے مسابقتی انتخابات دے تناسب دے مطابق ، ہر اک حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/11/111114_l19_iran_khatami_election.shtml BBC فارسی - ایران - خاتمی: انتخابات آزاد می‌تواند جلوی تهدیدهای بین‌المللی را بگیرد]</ref> {{قول|قول=اصلاح پسنداں نو‏‏ں انتخابات وچ امیدوار یا لسٹ نئيں ہونا چاہیدا تے نئيں ہونا چاہیدا۔ یقینا ، اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ انتخابات دا بائیکاٹ کيتا جائے۔ اصول انقلاب دے نیڑےی لوک کدی وی انتخابات دا بائیکاٹ نئيں کردے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/03/120302_l38_iran_khatami_poll.shtml واکنش‌ها به رای دادن محمد خاتمی در انتخابات مجلس نهم]</ref>|حوالہ=محمد خاتمی (پہلے از انتخابات)}} خاتمی نے انتخابات تو‏ں پہلے کوئی واضح جواب نئيں دتا سی کہ اوہ حصہ لاں گے یا نني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ToolAutoGenRef1">[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/03/120302_l38_iran_khatami_poll.shtml BBC فارسی - ایران - واکنش‌ها به رای دادن محمد خاتمی در انتخابات مجلس نهم]</ref> محمد خاتمی ، مداحاں د‏‏ی توقعات دے باوجود تے "انتخاب د‏‏ی آزادی دے دوران ، جماعتاں ، پریس تے سیاسی قیدیاں" نے نويں پارلیمانی انتخابات وچ اصلاح پسنداں د‏‏ی شرکت کيتی شرط نو‏‏ں بیان کيتا سی ، <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/rolling_news/2011/12/111203_l39_rln_kavakebian_elections.shtml BBC فارسی - خبرهای کوتاه - انتقاد کواکبیان از شرط گذاشتن برای شرکت در انتخابات]</ref> ہاسینیہ پنجن علاقے ابرسد گیلوانڈن وچ ، جو داماوند تے فیروزکوہ ووٹ ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ اپنے آپ نو‏‏ں اس خانے وچ سُٹ دتا جس اُتے کچھ اصلاح پسند شخصیتاں تے لوکاں ، خاص طور اُتے انٹرنیٹ تے سوشل نیٹ ورک اُتے لوکاں دے شدید رد عمل دا سامنا کرنا پيا۔ ڈوئچے ویلے نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے محمد نورزاد انہاں لوکاں وچ شامل سن جنھاں نے خاتمی د‏‏ی الیکشن وچ شرکت اُتے رد عمل دا اظہار کيتا۔ » <ref>[http://deutsche-welle.com/dw/article/0,,15784968,00.html?maca=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss محمد نوری زاد: خاتمی از مردم کنده شد و فردی رای داد]</ref> اک سیاسی کارکن تے صحافی [https://www.facebook.com/hoseinnoorani/posts/10150560741171920 ،] حسین نورانی نژاد نے [https://www.facebook.com/hoseinnoorani/posts/10150560741171920 اپنے فیس بک پیج] اُتے لکھیا اے کہ انھاں نے چار مارچ نو‏‏ں مسٹر خاتمی نال ملاقات کيت‏ی سی ، اس دوران خاتمی نے بیان دتا سی کہ انھاں "حکمران انتہا پسنداں دے منصوبےآں تے منصوبےآں دے بارے وچ پریشان کن خبراں نيں" تے انہاں دا ووٹ انہاں دے لئی اک "حیران کن اقدام" سی۔ ایہ انہاں منصوبےآں نو‏‏ں روکنا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ اذیت دے ک‏ے اس دا اعتراف جرم کروایا گیا اے تے اس دا اعتراف اذیت دے ذریعہ حاصل کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=خاتمی در جلسه امروز چه گفت؟ |url=http://www.kaleme.com/1390/12/13/klm-93288/ |access-date=2020-10-01 |archive-date=2021-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305105549/https://www.kaleme.com/1390/12/13/klm-93288/ |dead-url=yes }}</ref> === گیارہويں صدارتی انتخابات === {{قول|قول=بہرحال ، ملک وچ موجودہ صورتحال سنگین اے ، تے اسيں سب دا فرض اے کہ اوہ اس صورتحال نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کرن۔ لیکن اساں کیہ ک‏ر سکدے نيں جے کوئی موجودہ تے خیال ایہ کہ‏ے کہ وچ ہی سسٹم ہاں تے جو مجھ وچ نااہل تے ہضم نئيں ہُندا اے اوہ سسٹم تو‏ں باہر اے !<ref name="ReferenceB">{{Cite web |title=خاتمی پابندیاں دا شدید احتجاج کردے نيں: ایہ زبردست پابندیاں کیہ نيں؟ لوک اپنے اہ‏م مسائل تے ضروریات تو‏ں نبرد آزما نيں |url=http://www.kaleme.com/1391/09/01/klm-121071/ |access-date=2020-10-01 |archive-date=2012-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127230919/http://www.kaleme.com/1391/09/01/klm-121071/ |dead-url=yes }}</ref>|حوالہ=خاتمی پابندیاں دے خلاف شدید احتجاج کردے نيں}} 21 نومبر ، 2012 نو‏‏ں ، انتخابات وچ اصلاح پسنداں دے اک گروپ نے خاتمی دا دورہ کيتا تے انہاں تو‏ں انتخاب اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ انہاں وچو‏ں کچھ دے بعد خاتمی د‏‏ی اقتدار وچ واپسی وچ دلچسپی د‏‏ی گل کيتی گئی۔ اگلے دن ، سید محمد خاتمی د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ نے گذشتہ روز انہاں دے خطاب دا متن شائع کيتا ، جس وچ ایہ ظاہر کيتا گیا سی کہ خاتمی اقتدار وچ واپس آنے د‏‏ی کوشش نئيں کردے نيں تے انھاں یقین اے کہ مسئلہ ایہ نئيں اے کہ کس دا انتخاب لڑنا اے ، لیکن اصلاح پسنداں دا بنیادی مطالبہ آزادی تے سلامتی ناقدین د‏‏ی سلامتی تے پیش کرنا ا‏‏ے۔ حکومت جاندی اے کہ عوام کیہ چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تقریر وچ ، انہاں نے موجودہ ماحول تے کرینٹاں اُتے کڑی تنقید د‏‏ی جو کسی وی طرح تو‏ں انتخابات وچ حصہ لینے نو‏‏ں تیار نيں تے انہاں نے نظام چھڈنے دے معنی وچ انتخابات وچ حصہ نہ لینے اُتے غور نئيں کيتا۔ {{قول|قول=جب تک اسيں سب خفیہ نئيں نيں تے ایہ ساری تذلیل تے توہین انہاں حکومتاں تے اقوام دے نال کيتی جاندی اے تے اک قوم کسی ظالمانہ حکومت دے چنگل تے بوٹاں دے تھلے پھنس جاندی اے تے سانو‏ں صحیح شور وی نئيں دکھادی دیندا ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceB" />|حوالہ=خاتمی دا پابندیاں دے خلاف شدید احتجاج}} انہاں نے غزہ دے عوام اُتے جبر دے معاملے اُتے غیر عملی طور اُتے بین الاقوامی برادری ، عرب تے اسلامی حکومتاں اُتے سخت تنقید د‏‏ی ، جسنو‏ں انہاں نے "سفاکانہ تے خونی" قرار دتا۔ انہاں نے بین الاقوامی پابندیاں اُتے وی کڑی تنقید د‏‏ی جدو‏ں کہ موجودہ حکومت کیت‏‏ی خارجہ پالیسی تے موجودہ بدانتظامی اُتے وی تنقید د‏‏ی جس نے پابندیاں د‏‏ی تاثیر وچ اضافہ کردے ہوئے کہیا: اج ساڈے عوام سب تو‏ں وڈے دباؤ وچ ني‏‏‏‏ں۔ اسمارٹ بائیکاٹ کيتا اے ؟ ایہ لوکاں اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی منظوری اے ، انسانی حقوق دا کیہ ہويا؟ مینو‏ں انہاں طریقےآں اُتے اعتراض ا‏‏ے۔ » ==== حسن روحانی د‏‏ی حمایت کرنا ==== امیدواراں د‏‏ی انتخابی سرگرمیاں دے آغاز دے بعد ، [[محمد رضا عارف]] تے [[حسن روحانی]] نے اپنے پروپیگنڈا ریلیاں وچ اصلاح پسند حکومت تے سید محمد خاتمی د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی حمایت کيتی۔ انتخابات تو‏ں کچھ دن پہلے ، خاتمی دے مشورے اُتے ، عارف روحانی دے حق وچ دوڑ تو‏ں دستبردار ہوئے گئے۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://www.kaleme.com//|title=کناره‌گیری عارف به نفع روحانی به توصیه خاتمی بود.|accessdate=۲۴ ژوئن ۲۰۱۳|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627174152/http://www.kaleme.com/|archivedate=۲۷ ژوئن ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> فیر خاتمی نے اک بیان وچ عارف دا شکریہ ادا کردے ہوئے کہیا کہ اوہ [[حسن روحانی]] نو‏‏ں ووٹ دین گے تے تمام اصلاح پسنداں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ انہاں نو‏ں ووٹ دتیاں <ref>{{Cite web |title=پیتام تشکر حسن روحانی از جناب آقای سیدمحمد خاتمی |url=http://rouhani.ir/event.php?event_id=79// |access-date=2020-10-01 |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413160422/http://rouhani.ir/event.php?event_id=79// |dead-url=yes }}</ref> خاتمی نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، روحانی نے انہاں دا تے محمد رضا عارف دا شکریہ ادا کيتا تے اپنے اس گفتگو نو‏‏ں "عقلیت ، اعتدال پسندی تے اصلاحات" دا خطاب قرار دتا تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ اوہ اس گفتگو نو‏‏ں جیتنے د‏‏ی پوری کوشش کرن گے۔ <ref>{{Cite web |title=پیتام تشکر حسن روحانی از جناب آقای سیدمحمد خاتمی |url=http://rouhani.ir/event.php?event_id=83// |access-date=2020-10-01 |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413173526/http://rouhani.ir/event.php?event_id=83// |dead-url=yes }}</ref> روحانی بالآخر 18،613،329 ووٹ لے ک‏ے ایران دا صدر بن گیا۔ انتخابات وچ اپنی فتح دے اعلان دے بعد ، [[حسن روحانی]] نے فتح دے پیغام تے عوام تے انقلاب دے رہنماواں دا شکریہ ادا کرنے دے پہلے سرکاری بیانات ، [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی]] تے محمد خاتمی دا کھلے عام حمایت کردے ہوئے شکریہ ادا کيتا تے کہیا: "اس وچ کوئی شک نئيں کہ امیڈافرین آیت اللہ [[ہاشمی رفسنجانی]] تے [[حجت۔الاسلام والمسلمین|حجت الاسلام و مسلمانان]] سید محمد خاتمی ، جو اس بغاوت وچ حکومت کیت‏‏ی اک شاندار شخصیت وچو‏ں اک سن ، تعریف دے مستحق ني‏‏‏‏ں۔ »<ref>{{یادکرد وب|تریخ بازبینی=۲۶ مه ۲۰۱۳|عنوان=تشکر روحانی از هاشمی و خاتمی|ناشر=قانون|تریخ=۲۵ خرداد ۱۳۹۲|نشانی=http://vista.ir/news/8934361/تشکر-روحانی-از-آیت‌الله-هاشمی-و-سیدمحمدخاتمی2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140405043637/http://vista.ir/news/8934361|archivedate=۵ آوریل ۲۰۱۴|dead-url=yes}}</ref> === گیارہويں حکومت دے دوران === گیارہويں حکومت دے افتتاح دے نال ، جس نے اصلاح پسند قوتاں نو‏‏ں وی استعمال کيتا ، خاتمی نے ایرانی اصلاح پسنداں تے ایران وچ اقتدار دے بنیادی وچکار دے وچکار فاصلے نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے خود ایرانی رہنما دے پاس پہنچ ک‏ے تناؤ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، سید علی خامنہ ای تے انہاں دے نیڑےی لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں خاتمی د‏‏ی مفاہمت نو‏‏ں منفی رد عمل دا سامنا کرنا پيا ، تاکہ خاتمی دے اخراج اُتے پابندی برقرار رہی تے اوہ جنوبی افریقہ وچ نیلسن منڈیلا د‏‏ی آخری رسومات وچ شرکت تو‏ں قاصر رہ‏‏ے۔ دوسری طرف ، جدو‏ں وی حسن روحانی خود اصلاح پسنداں یا خاتمی تو‏ں رجوع کرنے یا ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کردے تاں ایوان قائدین د‏‏ی انٹلیجنس تے ملٹری اپریٹس د‏‏ی طرف تو‏ں انھاں انتباہ تے انتباہ ملدا سی۔ لیکن خاتمی ایران دے موجودہ حالات وچ فوج د‏‏ی تعینا‏‏تی دے مطالبے اُتے زور دیندے رہندے نيں: <ref>[http://www.radiofarda.com/content/f12-khatami-reaching-out-to-khamenei/26581465.html آشتی‌جویی خاتمی، قهرورزی رهبر جمهوری اسلامی] ''رادیو فردا''</ref> "موجودہ مسائل دا حل لوکاں نو‏‏ں سخت بولی بولنے تے فورسز نو‏‏ں محدود کرنا نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ ، ساڈے نظام دا مفاد قومی مفاہمت اے مفاہمت د‏‏ی بجائے ، کچھ لوک خاتمے تے ناراضی دے بارے وچ سوچدے ني‏‏‏‏ں۔ » ==== اک بار فیر حسن روحانی د‏‏ی حمایت ==== 15 مئی ، 2017 نو‏‏ں ، صدر سید محمد خاتمی نے اک ویڈیو پیغام وچ عوام نو‏‏ں صدارتی انتخابات وچ حصہ لینے تے [[حسن روحانی]] د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ <ref>{{Cite web |title=پیتام خاتمی در حمایت از روحانی منتشر شد |url=http://aftabnews.ir/fa/news/445772/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |access-date=2020-10-01 |archive-date=2017-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606044842/http://aftabnews.ir/fa/news/445772/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=سید محمد خاتمی از حسن روحانی حمایت کرد +متن پیتام |url=http://www.didbaniran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/20761-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517042059/http://www.didbaniran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/20761-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85 |dead-url=yes }}</ref> ==== میڈیا پابندیاں ==== صدارتی دوڑ دے دوران حسن روحانی دے پروپیگنڈے دے ذریعہ میڈیا وچ خاتمی د‏‏ی تصاویر بے مثال ہوگئياں۔ فروری 2015 وچ ، عدلیہ دے ترجمان ، [[غلامحسین محسنی اژه‌ای|غلام حسین محسنی ژای]] نے اعلان کيتا کہ محمد خاتمی نو‏‏ں میڈیا پابندیاں دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے چھ سو پروفیسرز نے عدلیہ دے سربراہ ، [[صادق آملی لاریجانی]] نو‏‏ں اک کھلا خط وچ اس طرز عمل دے خلاف احتجاج کيتا ، جس دے عنوان تو‏ں "اسلامی جمہوریہ وچ شہری حقوق دے لئی اک تشویشناک جدت تے بے مثال خطرہ ا‏‏ے۔" <ref>{{یادکرد وب|نام خانوادگی=|نام=|عنوان=اعتراض ۶۰۰ استاد دانشگاه به محدودیت رسانه‌ای خاتمی|وبگاه=DW.DE|تریخ=2015-03-19|سال=2015|پیوند=http://www.dw.de/اعتراض-۶۰۰-استاد-دانشگاه-به-محدودیت-رسانهای-خاتمی/a-18325202|کد زبان=fa|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20150321135245/http://www.dw.de/اعتراض-۶۰۰-استاد-دانشگاه-به-محدودیت-رسانهای-خاتمی/a-18325202|تریخ بایگانی=2015-03-21|تریخ بازبینی=2015-04-10}}</ref> 23 مارچ 1993 نو‏‏ں اپنی بہن ، فاطمہ خاتمی د‏‏ی موت دے بعد ، [[حسن روحانی]] تے [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی دے علاوہ]] ، حکومت دے کچھ بزرگ جو انہاں د‏‏ی تنقید دا نشانہ لگدے نيں ، نے انہاں نو‏ں تعزیت دا پیغام نئيں بھیجیا۔ ایرانی رہنما نے اپنی والدہ نو‏‏ں تعزیت دا پیغام بھجوایا سی تے اپنی بہن خلیلی نو‏‏ں اپنے بیٹے دا آخری ناں دسیا سی جو جنگ وچ ہلاک ہويا سی۔ <ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=28993 پیتام تسلیت در پی درگذشت فرزند مرحوم آیت‌الله خاتمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402035239/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=28993 |date=2015-04-02 }} وبگاه خامنه‌ای</ref> کیو‏ں کہ اس نے سید محمد خاتمی نو‏‏ں پیغام بھیجنے تو‏ں انکار کر دتا سی تے ایسا لگدا اے کہ چونکہ انہاں د‏‏ی والدہ اس پیغام دے اک ماہ بعد بیماری تے اینستھیزیا د‏‏ی سنگین حالت وچ سن ، کچھ ذرائع ابلاغ نے اسنو‏ں "خاتمی د‏‏ی بہن د‏‏ی محمد خاتمی د‏‏ی موت متوفی والدہ د‏‏ی موت" دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اظہار تعزیت کيتا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/.../150222_l39_khamenei_condolences_khatami_sister آیت‌الله خامنه‌ای درگذشت خواهر محمد خاتمی را به مادر متوفی تسلیت گفت] بی‌بی‌سی</ref><ref>[http://salehin.ir/index/BpPortalsVShow/4103/819534 سید علی خامنه‌ای درگذشت خواهر محمد خاتمی را به مادر متوفی تسلیت گفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150409010929/http://salehin.ir/index/BpPortalsVShow/4103/819534|date=۹ آوریل ۲۰۱۵}} صالحین آی آر</ref> 4 اپریل 1994 نو‏‏ں سید محمد خاتمی د‏‏ی والدہ ، [[سکینہ ضیائی|سکینیہ ضیائی دی]] وفات دے بعد ، [[حسن روحانی|حسن روحانی دے]] بعد ، [[اسپیکر ایرانی پارلیمان|اسلامی مشاورتی اسمبلی دے اسپیکر]] ، [[علی لاریجانی]] نے وی ایران دے سابق صدر نو‏‏ں تعزیت دا پیغام بھیجیا۔ <ref>[http://www.khabaronline.ir/(X(2ghjo))/detail/407040/Politics/parties پیتام تسلیت رئیس مجلس برای درگذشت همسر آیت‌الله سید روح‌الله خاتمی] خبرآنلاین</ref> اس دے فورا بعد ہی وزیر انصاف مصطفیٰ پورمحمدی نے سید محمد خاتمی نو‏‏ں تعزیت دا پیغام بھیجیا۔ <ref>[http://fararu.com/fa/news/228649/پیام-تسلیت-وزیر-دادگستری-به-خاتمی پیتام تسلیت وزیر دادگستری به خاتمی] فرارو</ref> تعزیت د‏‏ی خبر سب تو‏ں پہلے عدلیہ تو‏ں وابستہ میزان نیوز ایجنسی وچ شائع ہوئی سی ، لیکن کچھ ہی گھنٹےآں بعد اسنو‏ں سائٹ تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔ <ref>[http://www.kaleme.com/1394/01/15/klm-213101/ حذف پیتام تسلیت وزیر دادگستری به خاتمی از خبرگزاری قوه قضاییه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920235832/http://www.kaleme.com/1394/01/15/klm-213101/ |date=2020-09-20 }} کلمه</ref> عدلیہ تو‏ں وابستہ میزان نیوز ایجنسی نے عدلیہ دے محکمہ جوڈیشری دے سکریٹری نو‏‏ں انہاں د‏‏ی والدہ د‏‏ی موت اُتے سابق صدر محمد خاتمی دے وزیر انصاف پور پور محمدی د‏‏ی طرف تو‏ں تعزیت دے پیغام د‏‏ی اشاعت دے بعد برطرف کر دتا۔ <ref>[http://www.kaleme.com/1394/01/15/klm-213105/ اخراج دبیر خبرگزاری میزان پس از انتشار ناں سید محمد خاتمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921012432/http://www.kaleme.com/1394/01/15/klm-213105/ |date=2020-09-21 }} کلمه</ref> 6 اپریل نو‏‏ں ، سید علی خامنہ ای نے اردکان تے یزد دے پسماندگان تے لوکاں تو‏ں اظہار تعزیت کيتا۔ <ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=29366] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429004555/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=29366 |date=2015-04-29 }} سایت دفتر حفظ و نشر</ref> 6 اپریل ، 2014 نو‏‏ں ، اسحاق جہانگیری نے مستقب‏‏ل نیڑے وچ خاتمی اُتے میڈیا د‏‏ی پابندیاں ختم کرنے دا اعلان کيتا۔ <ref>[http://www.radiofarda.com/content/f8-newspapers/26939637.html وعده معاون اول روحانی برای «پایان ممنوعیت‌ها» علیه محمد خاتمی] ''رادیو فردا''</ref> آخر کار ، 7 مئی 2015 نو‏‏ں اک خبر رساں ایجنسی نے اطلاع دتی کہ صدر [[حسن روحانی|حسن روحانی نے]] مجلس عاملہ دے مجلس عاملہ دے ارکان دے اک خط دا جواب دتا ا‏‏ے۔ اس خط وچ ، ارکان اسمبلی نے اصلاحاندی حکومت دے سربراہ د‏‏ی شبیہہ اُتے پابندی د‏‏ی وجہ د‏‏ی وضاحت کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ایہ خط بھیجنے دے بعد ، صدر دے دفتر نے عدلیہ نو‏‏ں اک خط ارسال کيتا جس وچ اسمبلی دے سوال دے جواب د‏‏ی درخواست کيتی گئی اے تے اس خط د‏‏ی اک کاپی وی کلیری د‏‏ی اسمبلی نو‏‏ں ارسال کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس خبر د‏‏ی اشاعت دے بعد ، [[محمدعلی ابطحی|محمد علی ابطحی]] نے اس سلسلے وچ بیان کيتا: "اس خط دا جواب علما د‏‏ی اسمبلی وچ اٹھایا گیا سی تے چونکہ اس خط دا مواد" خفیہ "تھا ، لہذا وچ اس دے بارے وچ تفصیلات فراہ‏م نئيں کرسکدا۔ » <ref>[http://isna.ir/fa/print/94021810182/پاسخ-محرمانه-روحانی-به-نامه-مجمع-روحانیون پاسخ محرمانه روحانی به نامه مجمع روحانیون] ''ایسنیا''</ref> 13 جون ، 2015 نو‏‏ں ، ایرانی صدر [[حسن روحانی]] نے فوٹوگرافی اُتے پابندی تے سابق ایرانی صدر سید محمد خاتمی د‏‏ی خبراں دے بارے وچ اک سوال دے جواب وچ اک نیوز کانفرنس وچ جھوٹھ بولا: قومی سلامتی کونسل تو‏ں اس طرح د‏‏ی کوئی گل منسوب کرنا قانون دے خلاف اے تے اسنو‏ں قانون دے مطابق سزا دتی جانی چاہیے۔ » <ref>{{Cite web |title=دلواپس نیستم، امیدوارم |url=http://www.entekhab.ir/fa/news/209738 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924050311/http://www.entekhab.ir/fa/news/209738 |dead-url=yes }}</ref> 30 جنوری ، 2016 نو‏‏ں ، ایران دے وزیر سبھیاچار تے اسلامی ہدایت [[علی جندی|علی جندی نے]] ، سید محمد خاتمی نو‏‏ں فوٹو گرافی کرنے اُتے پابندی عائد کرنے تے انہاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں اخباراں وچ شائع ہونے تو‏ں روکنے اُتے [[عدلیہ|عدلیہ دے]] اصرار دے بعد ، اعلان کيتا: اس سلسلے وچ ، [[سپریم قومی سلامتی کونسل|سپریم قومی سلامتی کونسل نے]] مسٹر خاتمی نو‏‏ں فوٹو گرافی کرنے اُتے پابندی عائد کرنے د‏‏ی قرارداد پاس نئيں کيتی۔ اس ضمن وچ جو کچھ کيتا گیا اے اوہ اس اختیار کيتی صوابدید اُتے عدلیہ دا عمل اے تے ساڈی رائے وچ ، وزارت ہدایت تے پریس سپروائزری بورڈ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس طرح د‏‏ی کوئی ممانعت نئيں ا‏‏ے۔ » <ref>[http://alef.ir/vdcae6nee49nu61.k5k4.html?321133 وزیر ارشاد: انتشار تصویر خاتمی از نظر ما ممنوع نیست]</ref> سید محمد خاتمی دے اک طویل عرصے تک میڈیا وچ آنے اُتے پابندی عائد ہونے دے بعد ، [[ایران ٹی وی|ایران ٹیلی ویژن]] نے 27 فروری 2016 نو‏‏ں پہلی بار انہاں د‏‏ی تصویر تے تقریر نشر کيتی۔ اصلاح پسند حکومت دے سربراہ د‏‏ی آڈیو تے ویڈیو نیوز نیٹ ورک دے خصوصی پروگرام "پارلیمنٹ" اُتے نشر کيتی گئی سی۔ اس پروگرام دے بارے وچ خاتمی د‏‏ی تقریر اس دور د‏‏ی اے جدو‏ں اوہ اسلامی مشاورتی اسمبلی وچ یزد وچ اردکان دے عوام دے نمائندے سن ۔ انہاں تصاویر د‏‏ی نشریات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کچھ لوکاں نے خاتمی دے ریڈیو تے ٹیلی ویژن اُتے ویڈیو پابندی دے خاتمے دا امکان پیدا کر دتا۔ <ref>[http://aftabnews.ir/fa/news/345081/پایان-ممنوع‌التصویری-خاتمی-در-صدا-و-سیما پایان ممنوع‌التصویری خاتمی در صدا و سیما؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216113918/http://aftabnews.ir/fa/news/345081/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7 |date=2016-02-16 }} آفتاب</ref> == ایوارڈ تے اعزاز == === ورلڈ ڈائیلاگ ایوارڈ 2009 === [[ڈنمارک]] وچ ايس‏ے ناں د‏‏ی اک تنظیم دے ذریعہ 2009 دا عالمی مکالمہ ایوارڈ ، دو نامور ایرانی شخصیتاں نو‏‏ں دتا گیا ، جنہاں نے کئی سالاں تو‏ں ثقافتاں تے تہذیباں اُتے گل گل دے شعبے وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ [[داریوش شایگان|درویش شایگان ،]] فلسفی [[داریوش شایگان|اورسید]] محمد خاتمی ، سیاست دان۔ گلوبل ڈائیلاگ ایوارڈ 2009 وچ قائم کيتا گیا سی تے شیگن تے خاتمی ایوارڈ دے فاتحین نو‏‏ں کوپن ہیگن د‏‏ی آڑوس یونیورسٹی وچ منعقدہ اک تقریب وچ شرکت دے لئی مدعو کيتا گیا سی۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=خاتمی و شایگان برنده جایزه گفتگوی جهانی|نشانی=http://www.aftab.ir/news/2009/oct/22/c1c1256187008_politics_iran_khatami.php|تریخ=۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۸|ناشر=آفتاب}}</ref> * [[یونیورسٹی ایتھنز|ایتھنز یونیورسٹی]] تو‏ں طلائی تمغا * ہسپانوی [[ایوان زیريں|ایوان نمائندگان]] تے میڈرڈ دے سینیٹ دا خصوصی تمغا * اعزازی ڈاکٹریٹ ، ماسکو اسٹیٹ انسٹی ٹیوٹ [[بین الاقوامی تعلقات|آف انٹرنیشنل ریلیشنس]] * [[ماسکو اسٹیٹ یونیورسٹی]] تو‏ں فلسفہ وچ اعزازی ڈاکٹریٹ * [[ٹوکیو انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی]] تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ * دہلی یونیورسٹی دے ذریعہ اعزازی ڈاکٹریٹ * [[جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز]] تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ * [[لبنان یونیورسٹی]] تو‏ں پولیٹیکل سائنس وچ ڈگری * پاکستان دا اعلیٰ شہری اعزاز ڈپلوما * انٹرنیشنل فیڈریشن آف پیرنٹ ایجوکیشن د‏‏ی جانب تو‏ں میڈل آف آنر تے میڈل آف ایکسی لینس * [[نیلن یونیورسٹی]] تو‏ں اعزازی پی ایچ ڈی * [[یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز|سینٹ اینڈریوز یونیورسٹی]] تو‏ں قانون وچ اعزازی ڈاکٹریٹ == تالیفات == {{چندستونه|cols=۲}} * [[در ستایش دانشگاه]]{{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[در مسیر گفتگو]]{{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[باران در کویر]]{{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[گفتگوی مهر]] (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * مفاخر ایران (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * کتاب محمل گفتگو (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * نیاز و نماز (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * احزاب و شوراها{{Break}}ناشر: انتشارات [[طرح نو]] * [[آیین و اندیشه در دام خودکامگی]]{{Break}}ناشر: انتشارات طرح نو * بیم موج{{Break}}ناشر: مؤسسه سیمای جوان * [[نامه‌ای برای فردا]] * [[از دنیای شهر تا شهر دنیا]]{{Break}}ناشر: نشر نی * [[احیجے حقیقت دین]] * گفتگوی تمدنها{{Break}}ناشر: انتشارات طرح نو * Islam,Liberty and Development مترجم: [[حسین کمالی (پژوهشگر)|حسین کمالی]]{{Break}}ناشر: Institute of Global Cultural Studies, Binghamton University * مدینه السیاسه * مردم سالاری * مطالعات فی الدین و الاسلام والعصر * [[توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی و امنیت]]، ناشر: انتشارات طرح نو * زنان و جوانان، ناشر:انتشارات طرح نو * اسلام، روحانیت و انقلاب اسلامی<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.khatami.ir/books.html |title=بخش تالیفات وبگاه سید محمد خاتمی |accessdate=۲۴ نوامبر ۲۰۰۸ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403093648/http://www.khatami.ir/books.html |archivedate=۳ آوریل ۲۰۱۵ |dead-url=yes}}</ref> {{Div col end}}{{چندستونه|cols=۲}} * [[در ستایش دانشگاه]]{{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[در مسیر گفتگو]]{{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[باران در کویر]]{{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[گفتگوی مهر]] (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * مفاخر ایران (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * کتاب محمل گفتگو (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * نیاز و نماز (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * احزاب و شوراها{{سخ}}ناشر: انتشارات [[طرح نو]] * [[آیین و اندیشه در دام خودکامگی]]{{سخ}}ناشر: انتشارات طرح نو * بیم موج{{سخ}}ناشر: مؤسسه سیمای جوان * [[نامه‌ای برای فردا]] * [[از دنیای شهر تا شهر دنیا]]{{سخ}}ناشر: نشر نی * [[احیجے حقیقت دین]] * گفتگوی تمدنها{{سخ}}ناشر: انتشارات طرح نو * Islam,Liberty and Development مترجم: [[حسین کمالی (پژوهشگر)|حسین کمالی]]{{سخ}}ناشر: Institute of Global Cultural Studies, Binghamton University * مدینه السیاسه * مردم سالاری * مطالعات فی الدین و الاسلام والعصر * [[توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی و امنیت]]، ناشر: انتشارات طرح نو * زنان و جوانان، ناشر:انتشارات طرح نو * اسلام، روحانیت و انقلاب اسلامی<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.khatami.ir/books.html |title=بخش تالیفات وبگاه سید محمد خاتمی |accessdate=۲۴ نوامبر ۲۰۰۸ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403093648/http://www.khatami.ir/books.html |archivedate=۳ آوریل ۲۰۱۵ |dead-url=yes}}</ref> {{Div col end}} == مورتاں== {{وسط‌چین}} <gallery widths="130px" heights="150px" perrow="3"> فائل:Mohammad Khatami in 1961.jpg|سید محمد خاتمی در زمان جوانی فائل:MohammadKhatamiMilitaryService123.jpg|سید محمد خاتمی در دوران خدمت سربازی فائل:Vladimir Putin 12 March 2001-3.jpg|سید محمد خاتمی و [[ولادیمیر پوتین]] فائل:Khatami-4by Mardetanha.jpg|سید محمد خاتمی فائل:00001-2.jpg|کتاب گفتگوی تمدن‌ها فائل:Nameibarayfarda.jpg|کتاب [[نامه‌ای برای فردا]] </gallery> {{پایان}}{{وسط‌چین}} <gallery widths="130px" heights="150px" perrow="3"> فائل:Mohammad Khatami in 1961.jpg|سید محمد خاتمی در زمان جوانی فائل:MohammadKhatamiMilitaryService123.jpg|سید محمد خاتمی در دوران خدمت سربازی فائل:Vladimir Putin 12 March 2001-3.jpg|سید محمد خاتمی و [[ولادیمیر پوتین]] فائل:Khatami-4by Mardetanha.jpg|سید محمد خاتمی فائل:00001-2.jpg|کتاب گفتگوی تمدن‌ها فائل:Nameibarayfarda.jpg|کتاب [[نامه‌ای برای فردا]] </gallery> {{پایان}} == ہور ویکھو == * [[ایرانی اصلاح پسند]] * [[1978 دے انقلاب دے بعد ایرانی کابینہ]] * [[سبز تحریک]] == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20170608192125/http://khatami.ir/ سرکاری ویب سائٹ] * [http://www.bonyadbaran.com/ بارش فاؤنڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200715161810/http://www.bonyadbaran.com/ |date=2020-07-15 }} * [https://web.archive.org/web/20070717192252/http://www.dialogue.ir/ رہتل دے مکالمے دے لئی انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ویب سائٹ] * [https://web.archive.org/web/20081025005151/http://www.mowj.ir/ دسويں صدارتی انتخاب دے لئی خاتمی نو‏‏ں دعوت دینے والی مہم د‏‏ی ویب سائٹ] * [http://www.ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&id=18 سید محمد خاتمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024023730/http://ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&id=18 |date=2020-10-24 }} د‏‏ی تصنیف [http://www.ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&id=18 تے سیرت تو‏ں متعلق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024023730/http://ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&id=18 |date=2020-10-24 }} مضمون سید محمد صادق الحسینی تے محمد رسول دریائی * [http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=7644 1997] تے [http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=7645 2001] [http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=7644 وچ محمد خاتمی د‏‏ی افتتاحی تقریب د‏‏ی تصاویر] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:مجلس شورای اسلامی دے ارکان]] [[گٹھ:پہلی مجلس شورای اسلامی دے ارکان]] [[گٹھ:ایرانی فضلا]] [[گٹھ:ایرانی مہتممین ک‏‏تب خانہ]] [[گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند]] [[گٹھ:فارسی شخصیتاں]] [[گٹھ:1943 دے جم]] [[گٹھ:ایرانی صدور]] [[گٹھ:یونیورسٹی تہران دے فضلا]] [[گٹھ:ایرانی انسانیت پسند]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلما‏ن مصلحین]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ایرانی مصنف]] k3h6clezkvh0wl207kpkb3xbpqw7fqq 0 90917 702071 700790 2026-03-30T03:46:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702071 wikitext text/x-wiki [[فائل:LOC - Jefferson building.jpg|thumbnail|کھبے|250px|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]]، جیفرسن بلڈنگ]] کوئی وی [[قومی ک‏‏تب خانہ]] اپنے ملک دا خزانہ ہُندا اے جتھ‏ے متعلقہ ملک د‏‏ی جملہ معلومات یکجا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس طرز دے کت‏ب خانے [[عوامی ک‏‏تب خانہ]] تو‏ں مختلف ہُندے نيں، ایتھ‏ے تو‏ں کتاباں تے ہور اشیاء مستعار حاصل نئيں کيت‏‏ی جاسکتاں۔ انہاں کتاباں خاناں وچ انتہائی نادر ونایاب کتاباں و تصنیفات وی موجود ہُندیاں نيں، اس وجہ تو‏ں دنیا بھر دے قومی کت‏ب خانے انتہائی اہمیت دے حامل سمجھ‏‏ے جاندے نيں، حکومتاں انہاں نو‏‏ں قائم کرنے تے انہاں نو‏ں باقی رکھنے دے لئی انتہائی حساس ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<br /> ذیل وچ دنیا بھر وچ موجود جملہ '''قومی و ریاستی کتاباں خاناں د‏‏ی لسٹ''' درج ا‏‏ے۔ {{TOC limit|limit=2}} == قومی کت‏ب خانے == {{Compact ToC|side=yes|x=}} === ا === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- | style="width:5%" |{{flagicon|Abkhazia}} |''[[ابخازيا]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ہور ریاستاں|ہور ریاستاں]]'' | | | |- |{{flagicon|Afghanistan}} |[[افغانستان]] |[[یونیورسٹی کابل#ک‏‏تب خانہ|قومی ک‏‏تب خانہ افغانستان]] |[[کابل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Åland Islands}} |''[[جزائر ایلانڈ]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ف|فن لینڈ]]'' | | | |- |{{flagicon|Albania}} |[[البانیا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ البانیا]] (''Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë'') |[[تیرانا]] | |align="right"|[http://www.bksh.al/] |- |{{flagicon|Algeria}} |[[الجزائر]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ الجزائر]] (''Bibliothèque nationale d'Algérie'' <br /> المكتبة الوطنية الجزائرية) |[[الجزائر شہر]] | |align="right"|[http://www.biblionat.dz/fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120110206/http://www.biblionat.dz/fr/ |date=2025-01-20 }} |- |{{flagicon|Andorra}} |[[انڈورا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ انڈورا]] (''Biblioteca Nacional d'Andorra'') |[[انڈورا لا ویلا]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.ad/] |- |{{flagicon|Angola}} |[[انگولہ]] |[[انگولہ قومی ک‏‏تب خانہ]] (''Biblioteca Nacional de Angola'') |[[لواندا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Antigua and Barbuda}} |[[اینٹیگوا و باربوڈا]] |[[National Library of Antigua and Barbuda]] |[[سینٹ جونز (اینٹیگوا و باربوڈا)|St. John's]] | | |- |{{flagicon|Argentina}} |[[ارجنٹائن]] |[[National Library of the Argentine Republic]] (''Biblioteca Nacional de la República Argentina'') |[[بیونس آئرس]] | |align="right"|[http://www.bn.gov.ar/] |- |{{flagicon|Armenia}} |[[آرمینیا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ آرمینیا]] (Հայաստանի ազգային գրադարան) |[[یریوان]] | |align="right"|[http://www.nla.am/] |- |{{flagicon|Aruba}} |''[[اروبا]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ن|نیدرلینڈز]]'' | | | |- |{{flagicon|Australia}} |[[آسٹریلیا]] |[[National Library of Australia]] |[[کینبرا]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/s201.html |title=COPYRIGHT ACT 1968 – SECT 201 Delivery of library material to the National Library |work=austlii.edu.au |year=2012 |accessdate=4 مارچ 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.nla.gov.au/] |- |{{flagicon|Austria}} |[[آسٹریا]] |[[Austrian National Library]] (''Österreichische Nationalbibliothek'') |[[ویانا]] | |align="right"|[http://www.onb.ac.at/] |- |{{flagicon|Azerbaijan}} |[[آذربائیجان]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ آذربائیجان]] (''Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası'') |[[باکو]] | |align="right"|[http://www.anl.az/index_e.php] |} === B === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Bahamas}} |[[بہاماس]] |[[College of The Bahamas Library]] <small>''([[درحقیقت]])''</small> |[[نساؤ|Nassau]] | |align="right"|[http://www.cob.edu.bs/Library/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080628191234/http://www.cob.edu.bs/Library/index.php |date=2008-06-28 }} |- |{{flagicon|Bahrain}} |[[بحرین]] |[[Shaikh Isa bin Salman Al Khalifa National Library]] |[[جفیر]] | |align="right"|[http://www.icc.gov.bh/] |- |{{flagicon|Bangladesh}} |[[بنگلہ دیش]] |[[National Library of Bangladesh]] |[[ڈھاکہ]] | |align="right"|[http://www.nanl.gov.bd/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018172306/http://www.nanl.gov.bd/ |date=2005-10-18 }} |- |{{flagicon|Barbados}} |[[بارباڈوس]] |[[National Library Service of Barbados]] |[[برج ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.gov.bb/portal/page/portal/BIG_National_Library_Service] |- |{{flagicon|Belarus}} |[[بیلاروس]] |[[The National Library of Belarus]] (Нацыянальная бібліятэка Беларусі) |[[منسک]] | |align="right"|[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100920195119/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en |date=2010-09-20 }} |- |{{flagicon|Belgium}} |[[بلجئیم]] |[[Royal Library of Belgium]] (''Koninklijke Bibliotheek van België'' = ''Bibliothèque royale de Belgique'') |[[برسلز]] | |align="right"|[http://www.kbr.be/] |- |{{flagicon|Belize}} |[[بیلیز]] |[[National Library Service of Belize]] |[[بیلیز شہر]] | |align="right"|[http://www.nlsbze.bz/] |- |{{flagicon|Benin}} |[[بینن]] |[[National Library of Benin]] (''Bibliothèque nationale du Bénin'') |[[پورٹو نووو]] | |align="right"|[http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210134326/http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm |date=2008-02-10 }} |- |{{flagicon|Bermuda}} |''[[برمودا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Bhutan}} |[[بھوٹان]] |[[National Library of Bhutan]] |[[تھمپو]] | |align="right"|[http://www.library.gov.bt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020604072544/http://www.library.gov.bt/ |date=2002-06-04 }} |- |{{flagicon|Bolivia}} |[[بولیویا]] |[[National Archive and Library of Bolivia]] (''Archivo y Biblioteca Nacional de Bolivia'') |[[سکرے]] | | |- |{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} |[[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] |[[National and University Library of Bosnia and Herzegovina]] (''Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine'') |[[سرائیوو]] | |align="right"|[http://www.nub.ba/] |- |{{flagicon|Republika_Srpska}} |[[سرپسکیا]] |[[National and University Library of the Republic of Srpska]] (''Народна и универзитетска библиотека Републике Српске'') |[[بانیا لوکا]] | |align="right"|[http://www.nub.rs/] |- |{{flagicon|Botswana}} |[[بوٹسوانا]] |[[National Library Service of Botswana]] |[[گبرون]] | |align="right"|[http://www.gov.bw/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=1] |- |{{flagicon|Brazil}} |[[برازیل]] |[[National Library of Brazil]] (''Fundação Biblioteca Nacional'') |[[ریو دے جینیرو]] |Yes<ref>{{cite web |url=http://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994 |title=Lei nº 10.994, de 14 de Dezembro de 2004 – 10994/04 :: Legislação::Lei 10994/2004 (Federal – Brasil) |work=lexml.gov.br |year=2012 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023047/https://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.bn.br/portal/] |- | |''[[برطانوی ورجن جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Brunei}} |[[برونائی دار السلام]] |[[Dewan Bahasa dan Pustaka Library]] (Dewan Bahasa and Pustaka Brunei Library) |[[بندر سری بگاوان]] | |align="right"|[http://www.dewanbahasadanpustakalibrary.org/] |- |{{flagicon|Bulgaria}} |[[بلغاریہ]] |[[SS. Cyril and Methodius National Library]] (Народна Библиотека Св. Св. Кирил и Методий) |[[صوفیہ]] | |align="right"|[http://www.nationallibrary.bg/] |- |{{flagicon|Burkina Faso}} |[[برکینا فاسو]] |[[National Library of Burkina Faso]] (''Bibliothèque nationale du Burkina Faso'') |[[اواگادوگو]] | |align="right"|[http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517182815/http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm |date=2008-05-17 }} |- |{{flagicon|Myanmar}} |[[میانمار]] ([[میانمار]]) |[[National Library of Myanmar]] |[[یانگون]] | |align="right"|[http://www.myanmar.com/Ministry/culture/text/P001.htm] |- |{{flagicon|Burundi}} |[[برونڈی]] |[[National Library of Burundi]] (''Bibliothèque nationale du Burundi'') |[[بوجومبرا]] | |align="right"| |} === C === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Cambodia}} |[[کمبوڈیا]] |[[National Library of Cambodia]] |[[پنوم پن]] | |align="right"|[http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625154230/http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ |date=2011-06-25 }} |- |{{flagicon|Cameroon}} |[[کیمرون]] |[[National Library of Cameroun]] (''Bibliothèque nationale du Cameroun'') |[[یاؤندے]] | |align="right"|[http://www.uneca.org/Library/Library_associations.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm |date=2012-06-30 }} |- |rowspan="2" | {{flagicon|Canada}} |rowspan="2" | [[کینیڈا]] |[[Library and Archives Canada]] (''Bibliothèque et Archives Canada'') |[[اوٹاوا]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/L-7.7/index.html |title=An Act to establish the Library and Archives of Canada, to amend the Copyright Act and to amend certain Acts in consequence |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040402081950/http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html |date=2004-04-02 }} |- | Canada Institute for Scientific and Technical Information (''Institut canadien de l'information scientifique et technique'') |[[اوٹاوا]] | |align="right"|[http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040322050504/http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/ |date=2004-03-22 }} |- | {{flagicon|Quebec}} | ♦ [[کیوبیک]] |[[Bibliothèque et Archives nationales du Québec|National Library and Archives of Quebec]] (''Bibliothèque et Archives nationales du Québec'') |[[مانٹریال]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://www2.publicationsduquebec.gouv.qc.ca/dynamicSearch/telecharge.php?type=2&file=//B_1_2/B1_2.htm |title=ALOI SUR BIBLIOTHÈQUE ET ARCHIVES NATIONALES DU QUÉBEC |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.banq.qc.ca/] |- |{{flagicon|Cape Verde}} |[[کیپ ورڈی]] |[[National Library of Cape Verde]] (''Biblioteca Nacional de Cabo Verde'') | | |align="right"|[http://www.bn.cv] |- |{{flagicon|Catalonia}} |''[[کاتالونیا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#S|Spain]]'' | | | |- |{{flagicon|Central African Republic}} |[[وسطی افریقی جمہوریہ]] |[national library created in legislation but does not exist yet] |[[بانگوئی]] | |align="right"| |- |style="width:5%"|{{flagicon|Chad}} |[[چاڈ]] |[[National Library of Chad]] (''Bibliothèque nationale du Tchad'') |[[اینجامینا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Chile}} |[[چلی]] |[[National Library of Chile]] (''Biblioteca Nacional de Chile'') |[[سینٹیاگو، چلی|Santiago]] | Yes<ref>{{cite web |url=http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846 |title=Ley de Depósito Legal |author=[[National Library of Chile]] |language=Spanish |accessdate=31 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226022959/http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.dibam.cl/biblioteca_nacional/] |- |{{flagicon|People's Republic of China}} |[[چین|People's Republic of China]] |[[National Library of China]] (中国国家图书馆) |[[بیجنگ]] | Yes<ref>{{cite web | url=http://www.fdi.gov.cn/1800000121_39_2227_0_7.html | title=Regulations on the Administration of Publication | at=Article 23 | publisher=''The State Council'' | date=December 25, 2001 | accessdate=7 September 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023036/http://www.fdi.gov.cn/default.aspx?aspxerrorpath=%2F1800000121_39_2227_0_7.html | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.nlc.gov.cn] |- |{{flagicon|Hong Kong}} | ♦ [[ہانگ کانگ]] |[[Hong Kong Central Library]] (香港中央圖書館) |[[ہانگ کانگ]] | |align="right"|[http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705134213/http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html |date=2008-07-05 }} |- |{{flagicon|Macau}} | ♦ [[مکاؤ]] |[[Macau Central Library]] (''Biblioteca Central de Macau'', 澳門中央圖書館) |[[مکاؤ]] | |align="right"|[http://www.library.gov.mo/] |- | |''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Colombia}} |[[کولمبیا]] |[[National Library of Colombia]] (''Biblioteca Nacional de Colombia'') |[[بوگوندا]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.gov.co] |- |{{flagicon|Comoros}} |[[اتحاد القمری]] |[[National Centre for Documentation and Scientific Research]] (''Centre National de Documentation et de Recherche Scientifique'') |[[مورونی|Moroni]] | |align="right"|[http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705125858/http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm |date=2008-07-05 }} |- |{{flagicon|Republic of the Congo}} |[[جمہوریہ کانگو]] |[[People's National Library of Congo|People's National Library]] (''Bibliothèque nationale populaire'') |[[برازاویل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} |[[جمہوری جمہوریہ کانگو]] |[[National Library of the Democratic Republic of Congo]] (''Bibliothèque nationale de la République démocratique du Congo'') |[[کنشاسا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Cook Islands}} |''[[کک جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#N|New Zealand]]'' | | | |- |rowspan="2" |{{flagicon|Costa Rica}} |rowspan="2" |[[کوسٹاریکا]] |[[National Library "Miguel Obregon Lizano" of Costa Rica]] (''Biblioteca nacional "Miguel Obregón Lizano" de Costa Rica'') |[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]] | |align="right"|[http://www.abinia.org/costarica/] |- |[[National Library of Health and Social Security]] (''Biblioteca Nacional de Salud y Seguridad Social'') |[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]] | |align="right"|[http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025144238/http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Côte d'Ivoire}} |[[آئیوری کوسٹ]] |[[National Library of Côte d'Ivoire]] (''Bibliothèque nationale de Côte d'Ivoire'') |[[آبدجان]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Croatia}} |[[کرویئشا]] |[[National and University Library Zagreb]] (''Nacionalna i sveučilišna knjižnica'') |[[زغرب]] | |align="right"|[http://www.nsk.hr/] |- |{{flagicon|Cuba}} |[[کیوبا]] |[[National Library of Cuba|National Library José Martí]] (''Biblioteca Nacional José Martí'')<ref name=stam2001>{{cite book |title=International Dictionary of Library Histories |editor=David H. Stam |publisher=Fitzroy Dearborn |year= 2001 |ISBN=1-57958-244-3}}</ref> |[[ہوانا]] | |align="right"|[http://www.bnjm.cu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626120555/http://www.bnjm.cu/ |date=2015-06-26 }} |- |{{flagicon|Cyprus}} |[[قبرص]] |[[Cyprus Library]] (Κυπριακή Βιβλιοθήκη) |[[نیکوسیا]] | |align="right"|[http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212060436/http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument |date=2007-12-12 }} |- |{{flagicon|Northern Cyprus}} |''[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Czech Republic}} |[[چیک جمہوریہ]] |[[Clementinum|National Library of the Czech Republic]] (''Národní knihovna České republiky'') |[[پراگ]] | |align="right"|[http://www.nkp.cz/] |} === D === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"; rowspan=2|{{flagicon|Denmark}} |rowspan=2|[[ڈنمارک]] |[[Danish Royal Library]], The National Library of Denmark and Copenhagen University Library (''Det Kongelige Bibliotek'') |[[کوپن ہیگن]] |Yes<ref name="Pligtaflevering.dk">{{cite web |url=http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm |title=Pligtaflevering.dk |work=pligtaflevering.dk |year=2008 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023040/http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.kb.dk/en/index.html] |- |[[State and University Library]] (''Statsbiblioteket'') |[[آرہس]] |Yes<ref name="Pligtaflevering.dk" /> |align="right"|[http://www.statsbiblioteket.dk/] |- |{{flagicon|Faroe Islands}} |♦ [[فارو جزیرے]] |[[National Library of the Faroe Islands]] (''Føroya landsbókasavn'') |[[تورشھاون]] | |align="right"|[http://www.flb.fo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915084806/http://www.flb.fo/ |date=2008-09-15 }} |- |{{flagicon|Greenland}} |♦ [[گرین لینڈ]] |[[Public and National Library of Greenland]] (''Det Grønlandske Landsbibliotek'' = ''Nunatta Atuagaateqarfia'') |[[نوک]] | |align="right"|[http://www.katak.gl/] |- |{{flagicon|Djibouti}} |[[جبوندی]] |[[National Documentation Centre of Djibouti]] (''Centre national de documentation de Djibouti'') |[[جبوندی علاقہ|Djibouti]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Dominica}} |[[ڈومینیکا]] |[[Public Library, Roseau|Public Library]] |[[روسو (شہر)]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Dominican Republic}} |[[جمہوریہ ڈومینیکن]] |[[National Library Pedro Henríquez Ureña]] (''Biblioteca Nacional Pedro Henríquez Ureña'') |[[سانتو دومنگو]] | |align="right"|[http://www.bnrd.gov.do/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430134933/http://www.bnrd.gov.do/ |date=2008-04-30 }} |} === E === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|East_Timor}} |[[مشرقی تیمور]] | | | | |- |{{flagicon|Ecuador}} |[[ایکواڈور]] |[[National Library of Ecuador]] (''Biblioteca Nacional del Ecuador'') |[[کیٹو]] | |align="right"|[http://cce.org.ec/ccenew/index.php?action=areas&seleccion=49&tituloareas=Biblioteca] |- |rowspan=2|{{flagicon|Egypt}} |rowspan=2|[[مصر]] |[[Egyptian National Library and Archives]] |[[قاہرہ]] | |align="right"|[http://www.darelkotob.org/ENGLISH/HTML/ABOUT.HTM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010713134354/http://www.darelkotob.org/English/html/ABOUT.HTM |date=2001-07-13 }} |- |[[Egyptian National Agricultural Library]] |[[گیزہ]] | |align="right"|[http://nile.enal.sci.eg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051102014252/http://nile.enal.sci.eg/ |date=2005-11-02 }} |- |{{flagicon|El Salvador}} |[[ایل سیلواڈور]] |[[National Library of El Salvador]] (''Biblioteca Nacional [[Francisco Gavidia]]'') |[[سان سلواڈور]] | |align="right"|[http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212050727/http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php |date=2010-02-12 }} |- |{{flagicon|Equatorial Guinea}} |[[استوائی گنی]] |[[National Library of Equatorial Guinea]] (''Biblioteca Nacional de Guinea Ecuatorial'') |[[ملابو]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacionalge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822121129/http://www.bibliotecanacionalge.org/ |date=2009-08-22 }} |- |{{flagicon|Eritrea}} |[[اریتریا]] |[[Research and Documentation Center of Eritrea]] |[[اسماریا]] | |align="right"|[http://www.eritreanarchives.org/] |- |{{flagicon|Estonia}} |[[استونیا]] |[[National Library of Estonia]] (''Eesti Rahvusraamatukogu'') |[[ٹالن]] |Yes<ref name=nlib>{{cite web|title=Deposit copies|url=http://www.nlib.ee/deposit-copy|publisher=[[Estonian National Library]]|accessdate=30 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023029/https://www.nlib.ee/deposit-copy|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.nlib.ee/] |- |{{flagicon|Ethiopia}} |[[ایتھوپیا]] |[[National Archives and Library of Ethiopia]] |[[ادیس ابابا]] | |align="right"|[http://www.nale.gov.et/national_library.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190318110321/http://www.nale.gov.et/national_library.html |date=2019-03-18 }} |} === F === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Faroe Islands}} |''[[فارو جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]'' | | | |- |{{flagicon|Fiji}} |[[فجی]] |[[Library Service of Fiji]] |[[سووا]] | |align="right"|[http://www.education.gov.fj/core_7.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123190729/http://www.education.gov.fj/core_7.aspx |date=2010-01-23 }} |- |{{flagicon|Finland}} |[[فن لینڈ]] |[[National Library of Finland]] (''Kansalliskirjasto'' = ''Nationalbibliotek'') |[[ہلسنکی]] | |align="right"|[http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025044810/http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Åland_Islands}} | ♦ [[جزائر ایلانڈ]] |[[Mariehamn's Library]] (''Mariehamns stadsbibliotek'') |[[ماریہامن]] | |align="right"|[http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722051743/http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html |date=2008-07-22 }} |- |{{flagicon|France}} |[[فرانس]] |[[Bibliothèque nationale de France]] [National Library of France] |[[پیرس]] | |align="right"|[http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051016135133/http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm |date=2005-10-16 }} |} === G === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Gabon}} |[[گیبون]] |[[Gabon National Library]] (''Direction générale des Archives nationales, de la Bibliothèque nationale et de la Documentation gabonaise, DGABD'') |[[لبریویل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Gambia}} |[[گیمبیا]] |[[National Library of The Gambia]] |[[بانجول]] | |align="right"|[http://www.loc.gov/rr/international/amed/gambia/resources/gambia-libraries.html] |- |{{flagicon|Georgia}} |[[جارجیا|Georgia]] |[[National Parliamentary Library of Georgia]] |[[تبلیسی]] | |align="right"|[http://www.nplg.gov.ge/] |- |rowspan=5|{{flagicon|Germany}} |rowspan=5|[[جرمنی]] |[[German National Library]] (''Deutsche Nationalbibliothek'') |[[فرینکفرٹ]] and [[لائپزش]] |Yes |align="right"|[http://www.d-nb.de/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204224723/http://www.d-nb.de/eng/index.htm |date=2012-02-04 }} |- |[[German National Library of Economics]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Wirtschaftswissenschaften'') |[[Kiel]] and [[ہامبرگ]] | |align="right"| [http://www.zbw.eu/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209095603/http://www.zbw.eu/index-e.html |date=2014-02-09 }} |- |[[German National Library of Medicine]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Medizin'') |[[کولون (علاقہ)]] and [[بون]] | |align="right"| [http://www.zbmed.de/en/home.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513010952/http://www.zbmed.de/en/home.html |date=2012-05-13 }} |- |[[German National Library of Science and Technology]] (''Technische Informationsbibliothek'') |[[ہینور]] |Yes<ref name = TIBlegal>[http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ TIB Legal Depository for German Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222064451/http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ |date=2012-02-22 }} retrieved 25-May-2012</ref> |align="right"| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }} |- |[[Berlin State Library]] (''Staatsbibliothek zu Berlin'') |[[برلن]] |Yes{{Citation needed|date=November 2013}} |align="right"| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }} |- |{{flagicon|Ghana}} |[[گھانا]] |[[George Padmore Research Library]] (division of [[Ghana Library Board]]) |[[اکرا]] | |align="right"|[http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125356/http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29 |date=2012-03-01 }} |- |{{flagicon|Greece}} |[[یونان]] |[[National Library of Greece]] (Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος) |[[ایتھنز]] | |align="right"|[http://www.nlg.gr/english/default.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127043727/http://www.nlg.gr/english/default.htm |date=2005-11-27 }} |- |{{flagicon|Greenland}} |''[[گرین لینڈ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]'' | | | |- |{{flagicon|Grenada}} |[[گریناڈا]] |[[Grenada Public Library]] |[[سینٹ جارجز|St. George's]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Guatemala}} |[[گواتیمالا]] |[[National Library of Guatemala]] (''Biblioteca Nacional de Guatemala "Luis Cardoza y Aragón"'') |[[گوئٹے مالا شہر]] | |align="right"|[http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051026084338/http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional |date=2005-10-26 }} |- |{{flagicon|Guinea}} |[[جمہوریہ گنی]] |[[National Library of Guinea]] (''Bibliothèque nationale de Guinée'') |[[کوناکری]] | |align="right"|[http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&id=1586] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928010620/http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&id=1586 |date=2007-09-28 }} |- |{{flagicon|Guinea-Bissau}} |[[گنی بساؤ]] |[[National Institute for Studies and Research]] (''Instituto Nacional de Estudos e Pesquisa, INEP'') |[[بساؤ]] | |align="right"|[http://www.inep-bissau.org/] |- |{{flagicon|Guyana}} |[[گیانا]] |[[National Library of Guyana]] |[[جارج ٹاؤن، گیانا|Georgetown]] | |align="right"|[http://www.natlib.gov.gy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025110550/http://www.natlib.gov.gy/ |date=2005-10-25 }} |} === H === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Haiti}} |[[ہیٹی]] |[[National Library of Haiti]] (''Bibliothèque nationale d'Haïti'') |[[پورٹ او پرنس]] | |align="right"|[http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125715/http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48 |date=2012-03-01 }} |- |{{flagicon|Honduras}} |[[ہونڈوراس]] |[[National Library of Honduras]] (''Biblioteca Nacional de Honduras'') |[[ٹیگوسیگلپا]] | |align="right"|[http://www.binah.gob.hn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426214325/http://www.binah.gob.hn/ |date=2006-04-26 }} |- |{{flagicon|Hong Kong}} |''[[ہانگ کانگ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]'' | | | |- |{{flagicon|Hungary}} |[[ہنگری]] |[[National Széchényi Library]] (''Országos Széchényi Könyvtár'') |[[بوداپست]] | |align="right"|[http://regi.oszk.hu/index_en.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213043244/http://regi.oszk.hu/index_en.htm |date=2015-02-13 }} |} === I === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Iceland}} |[[آئس لینڈ]] |[[National and University Library of Iceland]] (''Landsbókasafn Íslands Háskólabókasafn'') |[[ریکیاوک]] | Yes |align="right"|[http://www.landsbokasafn.is/] |- |rowspan=3|{{flagicon|India}} |rowspan=3|[[بھارت]] |[[قومی لائبریری، بھارت]] |[[کولکاتہ]] | |align="right"|[http://www.nationallibrary.gov.in] |- |[[National Science Library of India]] |[[نويں دہلی]] | |align="right"|[http://www.niscair.res.in/InformationResources/info.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.asp&c=nsl/nsl.htm&d=test] |- | National Institute of Science Communication and Information Resources (NISCAIR) |[[نويں دہلی]] | |align="right"|[http://niscair.res.in/] |- |{{flagicon|Indonesia}} |[[انڈونیشیا]] |[[National Library of Indonesia]] (''Perpustakaan Nasional Republik Indonesia'') |[[Central Jakarta]] | |align="right"|[http://www.pnri.go.id/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213052533/http://www.pnri.go.id/en/default.aspx |date=2009-12-13 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Iran}} |rowspan=2|[[ایران]] |[[National Library of Iran]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Iran'') |[[تہران]] |Yes |align="right"|[http://www.nlai.ir/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713210526/http://www.nlai.ir/en |date=2018-07-13 }} |- |[[Malek National Library]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Malek'') |[[تہران]] | |align="right"|[http://www.caroun.com/Museums/IranMuseum/TehranMuseum/Malek.htm] |- |{{flagicon|Iraq}} |[[عراق]] |[[Iraq National Library and Archive]] |[[بغداد]] | |align="right"|[http://www.iraqnla.org/wpeng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916191150/http://www.iraqnla.org/wpeng/ |date=2009-09-16 }} |- |{{flagicon|Republic of Ireland}} |[[آئرلینڈ|Ireland]] |[[National Library of Ireland]] = ''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann'' |[[ڈبلن]] | |align="right"|[http://www.nli.ie/] |- |{{flagicon|Isle of Man}} |''[[آئل آف مین]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Israel}} |[[اسرائیل]] |[[National Library of Israel]] (הספרייה הלאומית) |[[یروشلم]] | |align="right"|[http://nli.org.il/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227202309/https://www.nli.org.il/ |date=2021-12-27 }} |- |rowspan=3|{{flagicon|Italy}} |rowspan=3|[[اطالیہ]] |[[National Central Library (Florence)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale Firenze'') |[[فلورنس]] | |align="right"|[http://www.bncf.firenze.sbn.it/] |- |[[National Central Library (Rome)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale di Roma'') |[[روم]] | |align="right"|[http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415141542/http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home |date=2009-04-15 }} |- |[[Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III|Vittorio Emanuele III National Library]] (''Biblioteca Nazionale "Vittorio Emanuele III" di Napoli'') |[[ناپولی]] | |align="right"|[http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714220110/http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm |date=2006-07-14 }} |} === J === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Jamaica}} |[[جمیکا]] |[[National Library of Jamaica]] |[[کنگسٹن، جمیکا|Kingston]] | |align="right"|[http://www.nlj.org.jm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040113000815/http://www.nlj.org.jm/ |date=2004-01-13 }} |- |{{flagicon|Japan}} |[[جاپان]] |[[National Diet Library]] |[[توکیو]] | |align="right"|[http://www.ndl.go.jp/en/index.html] |- |{{flagicon|Jersey}} |''[[جرزی]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Jordan}} |[[اردن]] |[[National Library of Jordan]] |[[عمان (شہر)]] | |align="right"|[http://www.nl.gov.jo/] |} === K === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Kazakhstan}} |[[قازقستان]] |[[National Library of Kazakhstan]] (Қазақстан Республикасының Ұлттық Кітапханасы = Национальная библиотека Республики Казахстан) |[[الماندی]] | |align="right"|[http://www.nlrk.kz/page.php?lang=3] |- |{{flagicon|Kenya}} |[[کینیا]] |[[National Library Service of Kenya]] |[[نیروبی]] |Yes<ref>{{cite web | url = http://www.knls.ac.ke/national-library | year = 2014 | accessdate = 3 June 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226023007/https://www.knls.ac.ke/national-library | archivedate = 2018-12-26 | title = آرکائیو کاپی | url-status = dead}}</ref> | |align="right"|[http://www.knls.ac.ke/] |- |{{flagicon|Kiribati}} |[[کیریباندی]] |[[National Library and Archives of Kiribati]] |[[South Tarawa|Bairiki]] | |align="right"|[http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223190801/http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html |date=2007-02-23 }} |- |{{flagicon|North Korea}} |[[شمالی کوریا]] |[[Grand People's Study House]] |[[پیانگ یانگ]] | |align="right"|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822053309/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html |date=2014-08-22 }} |- |rowspan="3"|{{flagicon|South Korea}} |rowspan="3"|[[جنوبی کوریا]] |[[National Library of Korea]] (국립중앙도서관) |rowspan="3"|[[سیول]] | |align="right"|[http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625103410/http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e |date=2006-06-25 }} |- |[[National Digital Library of Korea]] | |align="right"|[http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726141339/http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp |date=2012-07-26 }} |- |[[National Library for Children and Young Adults]] (국립어린이청소년도서관) | |align="right"|[http://www.nlcy.go.kr/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823185536/http://www.nlcy.go.kr/english/ |date=2013-08-23 }} |- |{{flagicon|Kosovo}} |''[[کوسووہ]] |{{arrow}} see under [[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Kuwait}} |[[کویت]] |[[National Library of Kuwait]] |[[کویت]] | |align="right"|[http://www.nlk.gov.kw/] |- |{{flagicon|Kyrgyzstan}} |[[کرغیزستان]] |[[National Library of the Kyrgyz Republic]] (Кыргыз Республикасынын Улуттук Китепканасы) |[[بشکیک]] | |align="right"|[http://www.nlkr.gov.kg/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212182146/http://nlkr.gov.kg/eng/index.htm |date=2006-02-12 }} |} === L === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Laos}} |[[لاؤس]] |[[National Library of Laos]] |[[وینتیان]] | |align="right"|[http://www.nationallibraryoflaos.org/] |- |{{flagicon|Latvia}} |[[لٹویا]] |[[National Library of Latvia]] (''Latvijas Nacionālā bibliotēka'') |[[ریگا]] | |align="right"|[http://www.lnb.lv] |- |{{flagicon|Lebanon}} |[[لبنان]] |[[Lebanon National Library]] (المكتبة الو طنية = ''Bibliothèque Nationale du Liban'') |[[بیروت]] | |align="right"|[http://www.culture.gov.lb/Sections/main.ASP?page=LivreEtLitterature] |- |{{flagicon|Lesotho}} |[[لیسوتھو]] |[[Lesotho National Library Services]] |[[ماسیرو]] | |align="right"|[http://www.lnls.gov.ls/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809093325/http://www.lnls.gov.ls/ |date=2013-08-09 }} |- |{{flagicon|Liberia}} |[[لائبیریا]] |[[National Library of Liberia]] |[[مونروویا]] | | |- |{{flagicon|Libya}} |[[لیبیا]] |[[National Library of Libya]] |[[بنغازی]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Liechtenstein}} |[[لیختینستائن]] |[[Liechtenstein State Library]] (''Liechtensteinische Landesbibliothek'') |[[فادوتس]] | |align="right"|[http://www.lbfl.li] |- |{{flagicon|Lithuania}} |[[لتھووینیا]] |[[Martynas Mažvydas National Library of Lithuania]] (''Lietuvos Nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka'') |[[ولنیس]] | |align="right"|[http://www.lnb.lt/] |- |{{flagicon|Luxembourg}} |[[لکسمبرگ]] |[[National Library of Luxembourg]] (''Bibliothèque nationale de Luxembourg'' = ''Lëtzebuerger Nationalbibliothéik'' = ''Nationalbibliothek Luxemburg'') |[[لکسمبرگ (شہر)|Luxembourg]] | |align="right"|[http://www.bnl.lu/] |} === M === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Macau}} |''[[مکاؤ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]'' | | | |- |style="width:5%"|{{flagicon|Macedonia}} |[[جمہوریہ مقدونیہ]] |[[National and University Library "St. Kliment of Ohrid"]] (Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски") |[[اسکوپیہ]] | |align="right"|[http://www.nubsk.edu.mk] |- |{{flagicon|Madagascar}} |[[مڈغاسکر]] |[[National Library of Madagascar]] (''Bibliothèque nationale de Madagascar'') |[[اینٹانانیریو]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Malawi}} |[[ملاوی]] |[[National Library Service of Malawi]] |[[لیلونگوے]] | |align="right"|[http://www.nlsmw.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013125030/http://www.nlsmw.org/ |date=2017-10-13 }} |- |{{flagicon|Malaysia}} |[[ملائیشیا]] |[[National Library of Malaysia]] (''Perpustakaan Negara Malaysia'') |[[کوالالمپور]] |Yes<ref>{{cite web |url=http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf |format=pdf |title=2002 Annual Report |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023014/http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2015-03-07 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028035333/http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76 |date=2009-10-28 }} |- |{{flagicon|Maldives}} |[[مالدیپ]] |[[National Library of the Maldives]] |[[مالے|Galolhu Malé]] | |align="right"|[http://www.nlm.gov.mv/] |- |{{flagicon|Mali}} |[[مالی]] |[[National Library of Mali]] (''Direction nationale des Bibliothèques et de la Documentation'') |[[بماکو]] | |align="right"|[http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=120] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023024217/http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=120 |date=2012-10-23 }} |- |{{flagicon|Malta}} |[[مالٹا]] |[[National Library of Malta]] |[[والیٹا]] | |align="right"|[http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025170404/http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Marshall Islands}} |[[مارشل جزیرے]] |[[Alele Museum, Library and National Archives]] |[[ماجورو]] | |align="right"|[http://members.tripod.com/~alelemuseum/Index.html] |- |{{flagicon|Mauritania}} |[[موریتانیہ]] |[[National Library of Mauritania]] (''Bibliothèque nationale de Mauritanie'') |[[نواکشوط]] | |align="right"|[http://www.mauritania.mr/fr/index.php?service=5&id=2668] |- |{{flagicon|Mauritius}} |[[موریشس]] |[[National Library of Mauritius]] |[[پورٹ لوئس]] | |align="right"|[http://www.gov.mu/portal/sites/ncb/mac/nlibrary/index.html] |- |rowspan=2|{{flagicon|Mexico}} |rowspan=2|[[میکسیکو]] |[[National Library of Mexico]] (''Biblioteca Nacional de México'') |rowspan=2|[[میکسیکو شہر]] | |align="right"|[http://bnm.unam.mx/] |- |[[National Newspaper and Periodicals Library of Mexico]] (''Hemeroteca Nacional de México'') | |align="right"|[http://biblional.bibliog.unam.mx/hem/hemeroteca.html] |- |{{flagicon|Federated States of Micronesia}} |[[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا]] | | | | |- |{{flagicon|Moldova}} |[[مالدووا]] |[[National Library of Moldova]] (''Biblioteca Naţională a Republicii Moldova'') |[[کیشیناو]] | |align="right"|[http://www.bnrm.md/] |- |{{flagicon|Monaco}} |[[موناکو]] |[[Louis Notari Library]] (''Bibliothèque Louis Notari'') |[[موناکو]] | |align="right"|[http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030511104836/http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php |date=2003-05-11 }} |- |{{flagicon|Mongolia}} |[[منگولیا]] |[[National Library of Mongolia]] |[[اولان باتور]] | |align="right"|[http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722071543/http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=61 |date=2011-07-22 }} |- |{{flagicon|Montenegro}} |[[مونٹینیگرو]] |[[National Library of Montenegro "Djurdje Crnojevic"]] (''Национална библиотека Црне Горе "Ђурђе Црнојевић"'') |[[سیتینیے]] | |align="right"|[http://www.cnb.me/] |- |{{flagicon|Morocco}} |[[مراکش]] |[[General Library and Archives]] (''Bibliothèque Générale et Archives'' <br />= المكتبة الوطنية للمملكة المغربية)<!-- without the manual <br />, the word order is mixed up by an automatic carriage return--> |[[رباط (شہر)]] and [[تطوان]] | |align="right"|[http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614130047/http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm |date=2009-06-14 }} |- |{{flagicon|Mozambique}} |[[موزمبیق]] |[[National Library of Mozambique]] (''Biblioteca Nacional de Moçambique'') |[[ماپوتو]] | |align="right"|[http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519084228/http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94 |date=2006-05-19 }} |} === N === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Namibia}} |[[نمیبیا]] |[[National Library of Namibia]] |[[ونڈہوک]] | |align="right"|[http://www.nln.gov.na/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423063128/http://www.nln.gov.na/ |date=2010-04-23 }} |- |{{flagicon|Nauru}} |[[ناورو]] | | | | |- |{{flagicon|Nepal}} |[[نیپال]] |[[Nepal National Library]] |[[Pulchowk]], [[للتپور ضلع، نیپال|Lalitpur]] | |align="right"|[http://www.nnl.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124025616/http://nnl.gov.np/ |date=2010-01-24 }} |- |{{flagicon|Netherlands}} |[[نیدرلینڈز]] |[[Koninklijke Bibliotheek, National Library of the Netherlands|Koninklijke Bibliotheek]] [National Library of the Netherlands ''or'' Dutch Royal Library] |[[ہیگ]] | |align="right"|[http://www.kb.nl/index-en.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105065056/http://www.kb.nl/index-en.html |date=2007-01-05 }} |- |{{flagicon|Aruba}} |♦ [[اروبا]] |[[Aruba National Library]] (''Biblioteca Nacional Aruba'') |[[اورنجسٹیڈ، اروبا|Oranjestad]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.aw/]({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302085005/http://www.bibliotecanacional.aw/ |date=2015-03-02 }}) |- |{{flagicon|New Zealand}} |[[نیوزی لینڈ]] |[[National Library of New Zealand]] = ''Te Puna Mātauranga o Aotearoa'' |[[ویلنگٹن]] | |align="right"|[http://www.natlib.govt.nz/] |- |{{flagicon|Cook Islands}} |♦ [[کک جزیرے]] |[[National Library of the Cook Islands]]<br />[[Cook Islands Library and Museum Society]] |[[Rarotonga]] | |align="right"|[http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=23&Itemid=87] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208062209/http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=23&Itemid=87 |date=2011-12-08 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Nicaragua}} |rowspan=2|[[نکاراگوا]] |[[National Library of Nicaragua Rubén Darío]] (''Biblioteca Nacional de Nicaragua Rubén Darío'') |[[ماناگوا]] | |align="right"|[http://www.bnrd.gob.ni/] |- |[[National Health Library]] (''Biblioteca Nacional de Salud'') |[[ماناگوا]] | |align="right"|[http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114161407/http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php |date=2006-11-14 }} |- |{{flagicon|Niger}} |[[نائجر]] |[[Direction of the National Archives of Niger]] (''Direction des Archives nationales du Niger'') |[[نیامی]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Nigeria}} |[[نائجیریا]] |[[National Library of Nigeria]] |[[لاگوس]] | |align="right"|[http://www.nlbn.org/index.html] |- | |''[[شمال]]...'' |{{arrow}} see under the second word | | | |- |{{flagicon|Norway}} |[[ناروے]] |[[National Library of Norway]] (''Nasjonalbiblioteket'') |[[اوسلو]] and [[Mo i Rana]] | |align="right"|[http://www.nb.no/] |} === O === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Oman}} |[[سلطنت عمان]] |[[Sultan Qaboos University Library]] |[[مسقط|Muscat]] | |align="right"|[http://www.squ.edu.om/mainlibrary/tabid/1337/Default.aspx] |} === P === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Pakistan}} |[[پاکستان]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ پاکستان]] |[[اسلام آباد]] | |align="right"|[http://www.nlp.gov.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215044747/http://www.nlp.gov.pk/ |date=2015-12-15 }} |- |{{flagicon|Palau}} |[[پلاؤ]] |[[Palau Community College Library]] |[[کورور]] | |align="right"|[http://www.palau.edu/library.htm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805212352/http://www.palau.edu/library.htm/ |date=2013-08-05 }} |- |{{flagicon|Panama}} |[[پاناما]] |[[National Library of Panama]] (''Biblioteca Nacional de Panamá'') |[[پاناما شہر]] | |align="right"|[http://www.binal.ac.pa/] |- |{{flagicon|Papua New Guinea}} |[[پاپوا نیو گنی]] |[[National Library of Papua New Guinea]] |[[بوروکو]] | |align="right"|[http://www.dg.com.pg/~ola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021127174311/http://www.dg.com.pg/~ola |date=2002-11-27 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Paraguay}} |rowspan=2|[[پیراگوئے]] |[[National Library of Paraguay]] (''Biblioteca Nacional del Paraguay'') |[[اسونسیون]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217010751/http://www.bibliotecanacional.org/ |date=2014-12-17 }} |- |[[National Library of Agriculture (Paraguay)]] (''Biblioteca nacional de Agricultura'') |[[اسونسیون]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Peru}} |[[پیرو]] |[[Biblioteca Nacional del Perú]] [National Library of Peru ''or'' Peruvian National Library] |[[لیما]] ||Yes<ref>{{cite web |url=http://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |format=pdf |title=Ley de Depósito Legal en la Biblioteca Nacional del Perú |accessdate=9 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023021/https://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://bvirtual.bnp.gob.pe/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130416094730/http://bvirtual.bnp.gob.pe/ |date=2013-04-16 }} |- |{{flagicon|Philippines}} |[[فلپائن]] |[[National Library of the Philippines]] (''Pambansang Aklatan ng Pilipinas'') |[[منیلا]] | |align="right"|[http://web.nlp.gov.ph] |- |rowspan=2|{{flagicon|Poland}} |rowspan=2|[[پولینڈ]] |[[National Library of Poland]] [''Biblioteka Narodowa''] |[[وارسا]] | |align="right"|[http://www.bn.org.pl] |- |[[Jagiellonian Library]] [''Biblioteka Jagiellońska''] |[[کراکوف]] | |align="right"|[http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203021846/http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php |date=2010-02-03 }} |- |{{flagicon|Portugal}} |[[پرتگال]] |[[Biblioteca Nacional de Portugal]] [National Library of Portugal ''or'' Portuguese National Library] |[[لزبن]] | |align="right"|[http://www.bn.pt/] |} === Q === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Qatar}} |[[قطر]] |[[Qatar National Library]] |[[دوحہ]] | |align="right"|[http://www.qnl.qa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226121059/https://qnl.qa/ |date=2021-12-26 }} |- |{{flagicon|Quebec}} |''[[کیوبیک]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|Canada]]'' | | | |} === R === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Romania}} |[[رومانیہ]] |[[National Library of Romania]] (''Biblioteca Naţională a României'') |[[بخارسٹ]] | |align="right"|[http://www.bibnat.ro] |- |rowspan=3|{{flagicon|Russia}} |rowspan=3|[[روس]] |[[Russian State Library]] (Российская Государственная Библиотека) |[[ماسکو]] | |align="right"|[http://www.rsl.ru] |- |[[قومی لائبریری، روس]] (Российская Национальная Библиотека) |[[سینٹ پیٹرز برگ]] | |align="right"|[http://www.nlr.ru] |- |[[Boris Yeltsin Presidential Library]] (Президентская библиотека имени Б.Н.Ельцина) |[[سینٹ پیٹرز برگ]] | |align="right"|[http://www.prlib.ru/en-us/] |- |{{flagicon|Tatarstan}} |♦ [[تاتارستان]] |[[National Library of the Republic of Tatarstan]] (Татарстан Республикасы Милли китапханәсендә = Национальная Библиотека Республики Татарстан) |[[قازان]] | |align="right"|[http://kitaphane.tatr.ru/eng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002829/http://kitaphane.tatr.ru/eng/ |date=2016-03-04 }} |- |{{flagicon|Rwanda}} |[[روانڈا]] |[[National Library of Rwanda]] (''Bibliothèque nationale du Rwanda'') |[[کیگالی]] | |align="right"|[https://web.archive.org/web/20040922025752/http://www.ebad.ucad.sn/sites_heberges/manifestations/colloque_BN_2003/tableau%201%20identification.doc] |} === S === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} |[[سینٹ کیٹز و ناویس]] |[[Charles A. Halbert Public Library]] |[[باسیتیر]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Saint Lucia}} |[[سینٹ لوسیا]] |[[Central Library of Saint Lucia]] |[[کاستریس]] | |align="right"|[http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030607080013/http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm |date=2003-06-07 }} |- |{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} |[[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] |[[Kingstown Public Library]] |[[کنگز ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=45] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130421185533/http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=45 |date=2013-04-21 }} |- |{{flagicon|Samoa}} |[[سامووا]] |[[Nelson Memorial Public Library]] |[[آپیا]] | | |- |{{flagicon|San Marino}} |[[سان مارینو]] |[[National Library and Book Patrimony]] (''Biblioteca di Stato e Beni Librari'') |[[سان مارینو]] | |align="right"| |- |{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} |[[ساؤ ٹومے و پرنسپے]] |[[Library of the National Assembly]] (''Assembleia Nacional Biblioteca'') |[[ساؤ ٹومے]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} |[[سعودی عرب]] |[[King Fahad National Library]] (مكٺبة الملك فهد الوطنية) |[[ریاض]] | |align="right"|[http://www.kfnl.gov.sa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109051855/http://www.kfnl.gov.sa/ |date=2007-01-09 }} |- |{{flagicon|Scotland}} |''[[اسکاٹ لینڈ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Senegal}} |[[سینیگال]] |[[National Library of Senegal]] (''Bibliothèque nationale du Sénégal, Bibliothèque des Archives nationales du Sénégal'') |[[ڈاکار]] | |align="right"|[http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120718233246/www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html |date=2012-07-18 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Serbia}} |rowspan=2|[[سربیا]] |[[National Library of Serbia]] (Народна библиотека Србије) |[[بلغراد]] | |align="right"|[http://www.nb.rs/index.php?change_lang=en] |- |Library of [[Matica srpska]] (''Biblioteka Matice srpske'') |[[نووی ساد]] | |align="right"|[http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802211008/http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm |date=2020-08-02 }} |- |{{flagicon|Seychelles}} |[[سیچیلیس]] |[[National Library of the Seychelles]] |[[ماہے|Mahé]] | |align="right"|[http://www.national-library.edu.sc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826085645/http://www.national-library.edu.sc/ |date=2009-08-26 }} |- |{{flagicon|Sierra Leone}} |[[سیرالیون]] |[[Sierra Leone Library Board]] |[[فری ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050728115954/http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/ |date=2005-07-28 }} |- |{{flagicon|Singapore}} |[[سنگاپور]] |[[National Library, Singapore]] |[[سنگاپور]] | |align="right"|[http://www.nl.sg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820011359/http://www.nl.sg/ |date=2011-08-20 }} |- |{{flagicon|Slovakia}} |[[سلوواکیہ]] |[[Slovak National Library]] (''Slovenská národná knižnica'') |[[مارٹن، سلوواکیہ|Martin]] | |align="right"|[http://www.snk.sk/] |- |{{flagicon|Slovenia}} |[[سلووینیا]] |[[Narodna in univerzitetna knjižnica]] [National and University Library] |[[لیوبلیانا]] | |align="right"|[http://www.nuk.uni-lj.si] |- |{{flagicon|Solomon Islands}} |[[سولومن جزیرے]] |[[National Library Service of the Solomon Islands]] |[[ہونیارا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Somalia}} |[[صومالیہ]] |[[National Library of Somalia]] |[[موغادیشو]] | |align="right"|[http://www.uneca.org/Library/Library_associations.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm |date=2012-06-30 }} |- | |''[[جنوب]]...'' |{{arrow}} see under the second word, with the two exceptions below | | | |- |{{flagicon|South Africa}} |[[جنوبی افریقا]] |[[National Library of South Africa]] = ''Nasionale Biblioteek van Suid Afrika'' |[[پریٹوریا]] and [[کیپ ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.nlsa.ac.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101190133/http://www.nlsa.ac.za/ |date=2006-11-01 }} |- |{{flagicon|South Sudan}} |[[جنوبی سوڈان]] | | | | |- |{{flagicon|Spain}} |[[ہسپانیہ]] |[[Biblioteca Nacional de España]] |[[میدرد]] | |align="right"|[http://www.bne.es/] |- |{{flagicon|Catalonia}} |♦ [[کاتالونیا]] |[[National Library of Catalonia]] (''Biblioteca de Catalunya'') |[[برشلونہ]] | |align="right"|[http://www.bnc.cat/] |- |{{flagicon|Sri Lanka}} |[[سری لنکا]] |[[National Library of Sri Lanka]] |[[کولمبو]] | |align="right"|[http://www.natlib.lk/] |- |{{flagicon|Republika Srpska}} |''[[سرپسکیا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#B|Bosnia and Herzegovina]]'' | | | |- |{{flagicon|Sudan}} |[[سوڈان]] |[[Sudan Library]] |[[خرطوم]] | |align="right"|[http://www.uofk.edu/index.php?id=37] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100406080805/http://www.uofk.edu/index.php?id=37 |date=2010-04-06 }} |- |{{flagicon|Suriname}} |[[سرینام]] |[No national library, but database available] | | |align="right"|[http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061030135838/http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96 |date=2006-10-30 }} |- |{{flagicon|Swaziland}} |[[سوازی لینڈ]] |[[Swaziland National Library Service]] |[[مبابنے]] | |align="right"|[http://www.gov.sz/home.asp?pid=763] |- |{{flagicon|Sweden}} |[[سویڈن]] |[[National Library of Sweden]] (''Kungliga biblioteket'') |[[اسٹاک ہوم]] |Yes |align="right"|[http://www.kb.se/hjalp/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518124938/http://www.kb.se/hjalp/english/ |date=2008-05-18 }} |- |{{flagicon|Switzerland}} |[[سویٹزرلینڈ]] |[[Swiss National Library]] (''Schweizerische Nationalbibliothek'' = ''Bibliothèque nationale suisse'' = ''Biblioteca nazionale svizzera'' = ''Biblioteca naziunala svizra'') |[[برن]] | |align="right"|[http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323132912/http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en |date=2015-03-23 }} |- |{{flagicon|Syria}} |[[شام]] |[[Al-Assad National Library]] (مكتبة الأسد الوطنية) |[[دمشق]] | |align="right"|[http://www.alassad-library.gov.sy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516072038/http://www.alassad-library.gov.sy/ |date=2008-05-16 }} |} === T === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Taiwan}} |''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Tajikistan}} |[[تاجکستان]] |[[National Firdoussi Library]] (Национальная Библиотека Республики Таджикистан имени Абулькасыма Фирдавси) |[[دوشنبہ]] | |align="right"|[http://www.nlrt.tj/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710011715/http://www.nlrt.tj/ |date=2009-07-10 }} |- |{{flagicon|Tanzania}} |[[تنزانیہ]] |[[National Central Library (Dar es Salaam)|National Central Library]] / [[Tanzania Library Services Board]] = ''Bodi Ya Huduma Za Maktaba Tanzania'' |[[دارالسلام]] | |align="right"|[http://www.tlsb.or.tz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124163659/http://www.tlsb.or.tz/ |date=2021-01-24 }} |- |{{flagicon|Tatarstan}} |''[[تاتارستان]]'' |{{arrow}} see under ''[[#R|Russia]]'' | | | |- |{{flagicon|Thailand}} |[[تھائی لینڈ]] |[[National Library of Thailand]] (หอสมุดแห่งชาติ) |[[بینکاک]] | |align="right"|[http://www.nlt.go.th/] |- |{{flagicon|Togo}} |[[ٹوگو]] |[[National Library of Togo]] (''Bibliothèque nationale du Togo'') |[[لومے]] | |align="right"|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416162338/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html |date=2009-04-16 }} |- |{{flagicon|Tonga}} |[[ٹونگا]] | | | | |- |{{flagicon|Trinidad and Tobago}} |[[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] |[[National Library and Information System]] |[[پورٹ آف اسپین]] | |align="right"|[http://www.nalis.gov.tt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906131804/http://www.nalis.gov.tt/ |date=2008-09-06 }} |- |{{flagicon|Tunisia}} |[[تونس]] |[[National Library of Tunisia]] (''Bibliothèque nationale de Tunisie'' = المكتبة الوطنية التونسية) |[[تونس شہر]] | |align="right"|[http://www.bibliotheque.nat.tn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024023417/http://www.bibliotheque.nat.tn/ |date=2005-10-24 }} |- |rowspan="2"|{{flagicon|Turkey}} |rowspan="2"|[[ترکی]] |[[National Library of Turkey]] (''Milli Kütüphane'') |[[انقرہ]] | |align="right"|[http://www.mkutup.gov.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103193035/http://www.mkutup.gov.tr/ |date=2007-01-03 }} |- |[[National Library of İzmir]] (''İzmir Milli Kütüphanesi'') |[[ازمیر]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Turkmenistan}} |[[ترکمانستان]] |[[National Library of Turkmenistan]] |[[اشک آباد]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Tuvalu}} |[[تووالو]] |[[National Library and Archives of Tuvalu]] |[[فونافوندی]] | |align="right"| |} === U === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Uganda}} | [[یوگنڈا]] |[[National Library of Uganda]] |[[کمپالیا]] | |align="right"|[http://www.nlu.go.ug/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201161123/http://www.nlu.go.ug/ |date=2009-12-01 }} |- |{{flagicon|Ukraine}} | [[یوکرین]] |[[Vernadsky National Library of Ukraine]] (Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського) |[[کیف]] | |align="right"|[http://www.nbuv.gov.ua/] |- |{{flagicon|United Arab Emirates}} | [[متحدہ عرب امارات]] |[[Cultural Foundation National Library]] |[[ابوظہبی (شہر)]] | |align="right"|[http://www.adach.ae/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310082313/http://www.adach.ae/en/default.aspx |date=2011-03-10 }} |- | rowspan=7|{{flagicon|United Kingdom}} |[[برطانیہ]] |[[British Library]] |[[لندن]] and [[Boston Spa]] ([[Wetherby]]) |Yes |align="right"|[http://www.bl.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |date=2012-03-26 }} |- ||{{flagicon|Scotland}}[[اسکاٹ لینڈ]] |[[National Library of Scotland]] |[[ایڈنبرا]] |Yes |align="right"|[http://www.nls.uk/] |- ||{{flagicon|Wales}}[[ویلز]] |[[National Library of Wales]] (''Llyfrgell Genedlaethol Cymru'') |[[ایبرسٹویتھ]] |Yes |align="right"|[http://www.llgc.org.uk/] |- ||{{flagicon|Bermuda}}[[برمودا]] |[[Bermuda National Library]] |[[ہیملٹن (برمودا)|Hamilton]] | |align="right"|[http://www.bermudanationallibrary.bm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215204632/http://www.bermudanationallibrary.bm/ |date=2008-02-15 }} |- ||{{flagicon|British Virgin Islands}}|[[برطانوی ورجن جزیرے|Virgin Islands, British]] ||[[Library Services Department]] |[[روڈ ٹاون]] | |align="right"|[http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&iCat=12&hierarchy=0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070507200947/http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&iCat=12&hierarchy=0 |date=2007-05-07 }} |- ||{{flagicon|Isle of Man}}[[آئل آف مین]] |[[National Library and Archives]] ([[Manx National Heritage]]) |[[ڈگلس، آئل آف مین|ڈگلس]] | |align="right"|[http://www.gov.im/mnh/heritage/library/nationalLibrary.xml] |- ||{{flagicon|Jersey}}[[جرزی]] |[[Jersey Library]] |[[سینٹ ہیلیر]] | |align="right"|[http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516202108/http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/ |date=2008-05-16 }} |- |rowspan=5|{{flagicon|United States}} |rowspan=5|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] |[[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] (''[[درحقیقت]]'') |[[واشنگٹن ڈی سی]] |Yes |align="right"|[http://www.loc.gov/] |- ||[[National Library of Medicine]] |[[بیتھسڈا، میری لینڈ|Bethesda]] | |align="right"|[http://www.nlm.nih.gov/] |- ||[[National Agricultural Library]] |[[Beltsville, Maryland|Beltsville]] | |align="right"|[http://www.nal.usda.gov/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612005150/http://www.nal.usda.gov/ |date=2010-06-12 }} |- ||[[National Library of Education (United States)|National Library of Education]] |[[واشنگٹن ڈی سی]] | |align="right"|[http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915124642/http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp |date=2008-09-15 }} |- ||[[National Transportation Library]] |[[واشنگٹن ڈی سی]] | |align="right"|[http://ntl.bts.gov/] |- |{{flagicon|Uruguay}} |[[یوراگوئے]] |[[National Library of Uruguay]] (''Biblioteca Nacional del Uruguay'') |[[مونٹیویڈیو]] | |align="right"|[http://www.bibna.gub.uy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707160758/http://www.bibna.gub.uy/ |date=2007-07-07 }} |- |{{flagicon|Uzbekistan}} |[[ازبکستان]] |[[National Library of Uzbekistan]] |[[تاشقند]] | |align="right"|[http://www.natlib.uz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116193809/http://www.natlib.uz/ |date=2007-11-16 }} |} === V === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Vanuatu}} |[[وانواتو]] |[[National Library of Vanuatu]] |[[پورٹ ولا]] | |align="right"|[http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123201942/http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml |date=2009-11-23 }} |- |{{flagicon|Vatican City}} |[[ویٹیکن سٹی]] |[[Vatican Library]] (''Biblioteca Apostolica Vaticana'') |[[ویٹیکن سٹی]] | |align="right"|[http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng] |- |{{flagicon|Venezuela}} |[[وینیزویلا]] |[[National Library of Venezuela]] (''Biblioteca Nacional de Venezuela'') |[[کراکس]] | |align="right"|[http://www.bnv.gob.ve/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118083824/http://www.bnv.gob.ve/ |date=2009-01-18 }} |- |{{flagicon|Vietnam}} |[[ویتنام]] |[[National Library of Vietnam]] (Thư Viện Quốc Gia Việt Nam) |[[ہنوئی]] | |align="right"|[http://www.nlv.gov.vn/] |} === W === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Wales}} |''[[ویلز]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |} === Y === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Yemen}} |[[یمن]] |[[National Library of Yemen]] |[[عدن]] | | |} === Z === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Zambia}} |[[زیمبیا]] |[[Zambia Library Service]] |[[لوساکا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Zimbabwe}} |[[زمبابوے]] |[[National Archives of Zimbabwe Library]] |[[ہرارے]]? | |align="right"|[http://www.moha.gov.zw/index.php?link=naz_library] |} === ہور حیثیت === {| class="wikitable" style="width:98%" |- bgcolor=87ceeb ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | ویب سائٹ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Abkhazia}} |[[ابخازيا]] |[[I.G. Papaskir National Library of Abkhazia]] |[[سخومی]] | |- |{{flagicon|Kosovo}} |[[کوسووہ]] |[[National and University Library of Kosovo]] (''Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës'') |[[پریسٹینا]] |align="right"|[http://www.biblioteka-ks.org/index.php] |- |{{flagicon|Northern_Cyprus}} |[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] |[[National Library of Northern Cyprus]] (''Milli Kütüphane'') |[[نیکوسیا]] |align="right"|[http://mkutup.mebnet.net/] |- |{{flagicon|Republic of China}} |[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]] |Bureau of International Exchange of Publications (also known as the [[National Central Library]], 國家圖書館) |[[تائپے]] |align="right"|[http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513163836/http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5 |date=2013-05-13 }} |} == ریاستی کت‏ب خانے == A state library is established by a [[وفاقی ریاست|state]] to serve as the preeminent repository of information for that region. === [[آسٹریلیا]] === * ''[[ACT Heritage Library]]'' * ''[[Northern Territory Library]]'' * [[State Library of New South Wales]] * [[State Library of Queensland]] * [[State Library of South Australia]] * [[State Library of Tasmania]] * [[State Library of Victoria]] * [[State Library of Western Australia]] === [[جرمنی]] === {{Main|State libraries of Germany}} * [[Bavarian State Library]], [[میونخ]] * [[Central and Regional Library of Berlin]], [[برلن]] * [[Göttingen State and University Library]], [[Göttingen]] * [[Hessian State Library]], [[Wiesbaden]] * [[Saxon State Library]], [[ڈریسڈن]] * [[Württemberg State Library]], [[شٹوٹگارٹ]] === [[بھارت]] === * [[Asafia State Library]] * [[North Bengal State Library]] * [[State Central Library, Kerala]] === [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] === {{Main|List of U.S. state libraries and archives}} == ہور ویکھو == * [[کتب خانےآں د‏‏ی لسٹ]] * [[List of libraries by country]] * [[قومی دستاویزات مراکز د‏‏ی لسٹ]] * [[Staatsbibliothek]] * [[The European Library]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * {{cite web| url=http://www.ifla.org/national-libraries| title=National Libraries Section| publisher=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)| accessdate=2014-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023011/https://www.ifla.org/national-libraries%20| archivedate=2018-12-26| url-status=live}} * {{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218060204/http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm | title=National Libraries of the World: Address List| publisher= International Federation of Library Associations and Institutions| url=http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm |archivedate=2008-12-18}} Note: the IFLA now links to the Wikipedia list above (partly edited by IFLA members) instead of maintaining its own list, see also the [http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf Annual Report 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034655/http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf |date=2015-09-24 }} of the National Libraries Section. * {{cite web | url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/access-to-knowledge/libraries/ | title=UNESCO Libraries portal | publisher=[[یونیسکو]] | accessdate=2014-02-01}} [[گٹھ:تنظیماں د‏‏ی فہارست]] [[گٹھ:قومی کت‏ب خانے]] [[گٹھ:کتب خانےآں د‏‏ی فہارست]] rpph37si375mzwfb4p98i3mqtjoddtx 0 91579 702079 562106 2026-03-30T04:12:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702079 wikitext text/x-wiki '''عزاداری''' اک رسم اے جس وچ شہید کربلا [[حسین بن علی]] د‏‏ی شہادت تے سنہ 680ء وچ پیش آنے والے [[واقعہ کربلا]] د‏‏ی یاد وچ ماتم کيتا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی یاد منائی جاندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.al-islam.org/four-californian-lectures-sayyid-akhtar-rizvi/azadari|title=Azadari &#124; Four Californian Lectures &#124; Books on Islam and Muslims|publisher=Al-Islam.org|date=|accessdate=2014-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226035904/https://www.al-islam.org/four-californian-lectures-sayyid-akhtar-rizvi/azadari|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> رسم عزاداری خاص طور [[محرم الحرام|محرم]] دے مہینے وچ ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ == قدیم عزاداری دے آداب و رسوم == ویہويں صدی دے ادیب، مولوی نور احمد چشتی، نے لاہور د‏‏ی رہتل دے بارے وچ اپنی کتاب ”یادگارِ چشتی“ (سنِ تصنیف 1859ء) وچ اس صدی دے لاہور وچ عزاداری دا نقشہ وی پیش کيتا ا‏‏ے۔ اوہ لکھدے نيں: [[فائل:Muharram-in-Lahore-1857.jpg|thumb|لاہور وچ عزاداری، سال 1857]] ” اہل اسلام دا سالِ نو ماہِ غم، یعنی محرم، جس نو‏‏ں پنجابی بولی وچ ”دہے “ کہندے نيں، تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مہینا ساڈے نزدیک بہت غم و الم دا اے کیو‏ں کہ اس وچ جناب حضرت امام حسین سید الشہداء رضی الله عنہ نے مع اپنے وابستگان کے، جو جملہ بہتر تن اک نسل دے سن، میدان کربلا وچ شربتِ شہادت پیتا تے ایہ جنگ یزید ِ پلید نال ہوئی“<ref name=":0">مولوی نور محمد چشتی، ”یادگارِ چشتی“، مرتبہ گوہر نوشاہی، صفحہ 230، مجلسِ ترقیٴ اردو ادب، لاہور۔</ref>۔ === نیاز دا اہتمام === ”اس وچ سب مسلما‏ن بنامِ حسین دُدھ شربت پلاندے نيں تے ہر گونہ طعام پکا دے نذرِ سید الشہداء تقسیم کردے نيں۔ تے غریب غرباء ، دوست اقرباء نو‏‏ں کھلاندے نيں۔ اس ضیافت دا ناں ”نیازِ حسین“ ا‏‏ے۔ ہر مسلما‏ن اپنے مقدور بھر فاتحہ حضرت دا دلاندا اے “<ref name=":0" />۔ === مجلسِ عزاء تے ماتم === ”اول محرم تو‏ں دہم محرم تک ہر رات مرثیہ خوانی کردے نيں تے مرثیہ خوان تے سامعین نو‏‏ں کھانا کھلاندے نيں۔ تے مرثیہ خوان نو‏‏ں کچھ نقد تے دستاراں وی دیندے نيں۔ اس مرثیہ خوانی دا ناں ”مجلس“ اے جو دوقسم د‏‏ی ہُندی اے: اک سنی کی، اک شیعہ کيتی۔ شیعہ د‏‏ی مجلس دا دستور ایہ اے کہ اوہ اک وڈے مکان وچ فرش مکلف بچھاتےہاں تے سائبان وی تاندے نيں تے شمعدانِ فانوسِ قندیل روشن کردے نيں۔ تے اک منبرِ سیاہ رنگ بچھاندے نيں تے اک تکیہ تے مسند وی وچکار رکھدے نيں۔ تے تکیتے اُتے پھُلاں دے سہرے ادب دے واسطے رکھدے نيں۔ تے تمام رات مرثیہ خوانی کردے نيں۔ مرثیہ خوان تن تین، چار چار آدمی مل ک‏ے مرثیہ پڑھدے نيں۔ تے مرثیہ خوانی نو‏‏ں مرثیہ خواناں د‏‏ی چوکی کہندے نيں۔ چونکہ شہادت جناب امام حسین د‏‏ی واقعہٴ اُتے غم اے، لہذا جدو‏ں مرثیہ خوانی ہُندی اے تاں ہر کہ و مہ گریہ و بکا کردا ا‏‏ے۔ تے اہلِ شیعہ پگڑین اتار دے ماتم کردے نيں تے تبرے کہندے نيں۔ اور سنی لوک وی اکثر عشرہ تے مجلس کردے نيں تے مجلس نو‏‏ں شب کہندے نيں۔ اس وچ سب رسماں برابر نيں مگر ایہ لوک منبر نئيں رکھدے تے تبرا نئيں بولدے۔ شیعہ لوکاں وچ ، متصل منبر کے، شدے (علم) وی رکھدے نيں۔ تے شدے تو‏ں ایہ مراد اے کہ اک بانس اُتے بہت اچھے اچھے کپڑ‏ے باندھدے نيں۔ تے بعض بانساں اُتے کمان بنھ کر نال اس دے تلواراں لٹکاندے نيں۔ تے منبر اُتے گاہ گاہ اک انہاں دا فاضل آدمی بیٹھ کر وقائع حضرت دے نثر وچ پڑھدا اے تے مرثیہ نظم وچ ۔ تے مرثیے د‏‏ی ایہ رسم اے کہ جدو‏ں مرثیہ خوان آندے نيں تاں مسند اُتے بیٹھدے نيں تے کہندے نيں ”فاتحہ“۔ فیر سب حاضرینِ مجلس ہتھ کھڑے ک‏ر ک‏ے درود حضرتِ سید الشہداء اُتے پہنچاندے نيں۔ فیر مرثیہ خوانی ہُندی ا‏‏ے۔ سب لوک سن کر روندے نيں تے جے بہت غم ہوئے تاں ماتم دے واسطے اٹھیا کھڑے ہُندے نيں تے اک آدمی کہندا اے ”ماتمِ حسین“۔ فیر سب شیعہ لوک سینہ زنی کردے نيں تے ”حسین حسین حسین حسین“ بولدے نيں۔بعد پاؤ گھینٹے دے اک شخص کہندا اے ”اک نعرہٴ حیدری!“ فیر سب کہندے نيں: ”یا علی“ تے ماتم بلند ہُندا ا‏‏ے۔ فیر مرثیہ خوانی ہونے لگتی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اک دو دفعہ ماتم ک‏ر ک‏ے بیٹھ جاندے نيں تے رات بھر مرثیہ خوانی ہُندی رہندی اے “<ref name=":1">مولوی نور محمد چشتی، ”یادگارِ چشتی“، مرتبہ گوہر نوشاہی، صفحہ 230 ۔ 233، مجلسِ ترقیٴ اردو ادب، لاہور۔</ref>۔ === سبیل === ” سبیل اسنو‏ں کہندے نيں کہ بازاراں کوچےآں وچ سائبان تان کر بلیاں تو‏ں اک جگہ بیٹھنے د‏‏ی بنا‏تے نيں تے اس اُتے مٹکے مٹی دے تے چھوٹی چھوٹی ٹھلیاں رکھدے نيں تے تھلے انہاں دے سرسبز پتے رکھدے نيں۔ تے پانی یا دُدھ یا شربت ہر شخص نو‏‏ں پلاندے نيں تے کہندے نيں: ’نذرِ حسین پانی یا دُدھ یا شربت پی جاؤ‘۔جس دا دل چاہندا اے، پی جاندا اے “<ref name=":1" />۔ === حلیم === ” تے اکثر لوک انہاں دناں وچ حلیم پکاندے نيں۔ حلیم تو‏ں مراد اے کہ مکئی تے گیہاں تے گوشت تے مصالحے تے سریت وغیرہ ڈال کر پکاندے نيں تے سب لوکاں وچ تقسیم کردے نيں۔ تے بعض شہر وچ ، کيتا سنی کيتا شیعہ، ایويں مجلسِ امامِ ہمام کردے نيں کہ پہلے سب دوست آشنا ، غریب غربا نو‏‏ں کھانا کھلایا تے فیر رات بھر مرثیہ خوانی کرائی۔ فجر نو‏‏ں مجلس برخاست ہوئی۔ مرثیہ خواناں نو‏‏ں دستاراں داں تے نقد وی کچھ دیا“<ref name=":1" />۔ === تعزیہ داری اورجلوسِ عزاء === ”تعزیہ گویا شکل روضۂ حسین د‏‏ی ا‏‏ے۔ تعزیہ سنی شیعہ سب بنا‏تے نيں۔ فیر دوسرے دن تعزیاں د‏‏ی گشت کراندے نيں۔ گشت تو‏ں ایہ مراد اے کہ اپنی جگہ تو‏ں اٹھا ک‏ے سب شہر وچ پھردے نيں تے فیر اپنے گھر اُتے لا رکھدے نيں۔ تے گشت نہم محرم نو‏‏ں ہُندی ا‏‏ے۔ بعض دن نو‏‏ں تے بعض رات نو‏‏ں گشت کراندے نيں۔ مگر رات نو‏‏ں خرچ مشعلاں دا زیادہ پڑدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تعزیہ اٹھانا کہندے نيں۔ اس وچ ایہ دستور اے کہ اگے اگے تاشے بجتے نيں تے بعض اونٹھاں اُتے وڈے نقارے، یعنی شترے، رکھ دے بجائے جاندے نيں۔ پِچھے انہاں دے نشان آدمیاں دے ہتھ وچ تے گھوڑے ، ہاتھیاں، اونٹھاں اُتے لے جاندے نيں۔ تے نقاراں وچو‏ں ایہ آواز نکلدا اے: ”چڑھے دلدل، مرے کافر“۔ نشاناں دے پِچھے گتکا باز لوک ہُندے نيں تے بعد وچ مرثیہ خوان لوک۔ جے رات دا وقت ہوئے تاں مرٹھی تے مشعلاں وی ہُندیاں نيں۔ سب تو‏ں پِچھے تعزیہ، جس نو‏‏ں تابوت وی کہندے نيں۔ تے تعزیے بہت بہت وڈے بندے نيں۔ بلکہ وڈے تعزیاں اُتے ہزار ہزار روپیہ لگ جاندا ا‏‏ے۔ تے ہندوستان وچ کئی لکھ روپیہ اک اک تعزیے اُتے خرچ ہُندا ا‏‏ے۔ تے گشت دا ایہ معمول اے کہ ہزار ہا آدمی تعزیاں دے نال ہُندے نيں تے ہزار ہا عورت مرد مکاناں اُتے بیٹھ دے دیکھدے نيں“<ref name=":1" />۔ === ذوالجناح === ” ہن شیعہ لوک لاہور وچ محرم د‏‏ی دسويں تریخ اک گھوڑا سفید رنگ نقرہ کڈدے نيں تے اس اُتے عربی زین باندھدے تے اس دے ہرنے تو‏ں زرہ تے خود لٹکاندے نيں تے دو تلواراں وی بہ شکلِ ذو الفقار باندھدے تے اک چادر سفید اس د‏ی پیٹھ اُتے ڈالدے نيں۔ تے اس اُتے لہو ک‏‏‏ے داغ ڈالدے نيں تے تیر وی اس کپڑ‏ے وچ چھپاندے نيں۔ تے اس دے گلے وچ بطورِ دستورِ عرب اک دوشالہ باندھدے نيں تے اک آدمی اگے تو‏ں باگ ڈور اس د‏ی پکڑدا ا‏‏ے۔ تے سب شیعہ اس دے اگے سر ننگے ہوئے ک‏ے ماتم کردے نيں تے مرثیہ خوانی وی ہُندی ا‏‏ے۔ عجیب درد دا وقت ہُندا ا‏‏ے۔ جے ہندو دیکھدا اے تاں اوہ وی رو پڑدا اے “<ref>مولوی نور محمد چشتی، ”یادگارِ چشتی“، مرتبہ گوہر نوشاہی، صفحہ 236، مجلسِ ترقیٴ اردو ادب، لاہور۔</ref>۔ === سیاہ لباس === ” تے اکثر شیعہ تے بعضے سنی لوک بطور ماتم داری سیاہ پوش رہندے نيں۔ تے تیسرے، اکیہويں، تیسواں، چالیسواں دن فاتحہ دلاندے نيں“<ref>مولوی نور محمد چشتی، ”یادگارِ چشتی“، مرتبہ گوہر نوشاہی، صفحہ 238، مجلسِ ترقیٴ اردو ادب، لاہور۔</ref>۔ === امام باڑے === ”الغرض شیعہ لوک گھوڑے نو‏‏ں امام باڑے وچ لے جاندے نيں تے اوتھ‏ے جا ک‏ے خوب ماتم کردے نيں۔ تے بطورِ نیاز اوتھ‏ے کھانا کھلاندے نيں۔ تے گھوڑے دا اسباب اتاردے نيں۔ شہرِ لاہور وچ امام باڑہ بھاٹی دروازے دے باہر متصل برف خانے دے اے تے اوتھ‏ے مدت تو‏ں گامے شاہ ناں شخصِ فقیر ہن تک رہندا اے “<ref name=":2">مولوی نور محمد چشتی، ”یادگارِ چشتی“، مرتبہ گوہر نوشاہی، صفحہ 237، مجلسِ ترقیٴ اردو ادب، لاہور۔</ref>۔ === مولوی غلام حسین صاحب === ”اور دہم صفر نو‏‏ں شہرِ لاہور وچ محلہٴ چابک سواراں ، مسجد چینی وچ عرسِ مبارک جناب مولوی غلام حسین صاحب چشتی دا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مولوی صاحب وڈے معارف آگاہ تے صاحبِ عبادت و ریاضت سن ۔ پچیس برس حضرت نے استراحت نئيں فرمائی تے مسکینی وچ سید السالکین تے فنا فی الحسین سن ۔ صاحبِ رقت ایداں دے سن کہ جے کدرے نامِ سرورِ دو جہاںؐ یا حسینؑ آ جاندا سی تاں عالمِ گریہ وچ بے ہوش ہوئے جاندے سن ۔ تے کرامات انہاں د‏‏ی ہزار ہا مشہور، سب روٴسائے پنجاب انہاں نو‏‏ں قبلہ و کعبہ جاندے نيں۔ اس عرس وچ نان حلوہ تقسیم ہُندا اے تے چراغاں خوب روشنی نال ہُندی ا‏‏ے۔ روٴسا، فقراء سب حاضر ہُندے نيں تے اس روز نذراں وی چڑھدی نيں تے گھنٹہ دو گھنٹہ مرثیہ خوانی وی اوتھ‏ے ہُندی اے “<ref>مولوی نور محمد چشتی، ”یادگارِ چشتی“، مرتبہ گوہر نوشاہی، صفحہ 246 ۔ 247، مجلسِ ترقیٴ اردو ادب، لاہور۔</ref>۔ === فرقہ وارانہ فسادات === قرون وسطیٰ وچ شیعہ تے سنی مل ک‏ے محرم منا‏ندے سن ۔ اگرچہ عزاداری دے آداب و رسوم وچ کچھ اختلاف پایاجاندا سی لیکن اس د‏ی بنیاد اُتے تصادم نئيں ہُندا سی۔ اپریل 1802ء وچ نجد تو‏ں جانے والے وہابی لشکر نے کربلا نو‏‏ں تاراج کيتا، مزارات تباہ کیتے تے پنج ہزار دے نیڑے شیعہ قتل ک‏ر ک‏ے انہاں دے مال و اسباب نو‏‏ں لُٹیا۔ اس سانحے نے برصغیر وچ شاہ ولی الله دے مکت‏‏ب فکر نال تعلق رکھنے والے سید احمد بریلوی تے شاہ اسماعیل دہلوی د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ انہاں لوکاں نے 1818ء تو‏ں 1820ء دے سالاں وچ اودھ، بہار تے بنگال وچ سینکڑاں امام بارگاہاں اُتے حملے کیتے۔ باربرا مٹکاف لکھدی نيں: ” دوسری قسم دے امور جنہاں تو‏ں سید احمد بریلوی شدید پرخاش رکھدے سن ، اوہ سن جو تشیع تو‏ں پھوٹتے سن ۔ انہاں نے مسلماناں نو‏‏ں تعزیے بنانے تو‏ں خاص طور اُتے منع کيتا، جو شہدائے کربلا دے مزارات د‏‏ی شبیہ سن جنہاں نو‏ں محرم دے جلوساں وچ اٹھایا جاندا سی۔ شاہ اسماعیل دہلوی نے لکھیا: ’اک سچے مومن نو‏‏ں طاقت دے استعمال دے ذریعے تعزیہ توڑنے دے عمل نو‏‏ں بت توڑنے دے برابر سمجھنا چاہئیے۔جے اوہ خود نہ توڑ سک‏‏ے تاں اسنو‏ں چاہئیے کہ اوہ دوسرےآں نو‏‏ں ایسا کرنے د‏‏ی تلقین کرے۔ جے ایہ وی اس دے بس وچ نہ ہوئے تاں اسنو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ دل وچ تعزیے نال نفرت کرنی چاہئیے‘۔ سید احمد بریلوی دے سوانح نگاراں نے ، بلا شبہ تعداد دے معاملے وچ مبالغہ آرائی کردے ہوئے، سید احمد بریلوی دے ہتھو‏ں ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ تعزیے توڑنے تے امام بارگاہاں دے جلائے جانے کاذکر کيتا اے “<ref>B. Metcalf, "Islamic revival in British India: Deoband, 1860–1900", p. 58, Princeton University Press .(1982).</ref>۔ ایتھے تو‏ں عزاداری د‏‏ی تقریبات اُتے حملےآں تے دنگا فساد دا آغاز ہويا جس دے اثرات انیہويں صدی دے لاہور وچ محسوس کیتے جانے لگے۔ کنہیا لال نے اپنی کتاب ”تریخ لاہور“ وچ لکھیا اے: ”1849ء وچ اس مکان (کربلا گامے شاہ) اُتے سخت صدمہ آیا سی کہ 10 محرم دے روز جدو‏ں ذوالجناح نکلیا تاں رستہ وچ ، متصل شاہ عالمی دروازے کے، وچکار قوم شیعہ و اہل سنت دے سخت تکرار ہوئی۔ تے نوبت بزد و کوب پہنچی۔ قوم اہلسنت نے اس روز چاردیواری دے اندرونی مکانات گرا دیے۔ مقبرہ دے کنگورے وغیرہ گرا دیے۔ چاہ نو‏‏ں اِٹاں تو‏ں بھر دتا۔ گامے شاہ نو‏‏ں ایسا ماریا کہ اوہ بے ہوش ہوئے گیا۔ آخر ایڈورڈ صاحب دپٹی کمشنر نے چھاونی انارکلی تو‏ں سواراں دا دستہ طلب کيتا تاں اس تو‏ں لوک منتشر ہوئے گئے۔ تے جِنّے گرفتار ہوئے انہاں نو‏‏ں کچھ کچھ سزا وی ہوئی“<ref>کنہیا لال، ”تریخ لاہور“، صفحہ 305، وکٹوریہ پریس لاہور، (1884)۔</ref>۔ یادگار چشتی دے انہاں اقتباست تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ پنجاب وچ سکھاں د‏‏ی حکومت دے زوال دے بعد سید احمد بریلوی دے پیروکار، جنھاں اس زمانے وچ وہابی کہیا جاندا سی، تقیہ د‏‏ی حالت تو‏ں نکل ک‏ے عزاداری اُتے حملے کرنے لگ گئے سن : ”اہلِ اسلام وچ ہن اک ہور فرقہ نکلیا اے تے اسنو‏ں وہابیہ فرقہ کہندے نيں۔ اس زمانے وچ دیکھدا ہاں کہ اکثر عالم لوک اس طرف متوجہ نيں۔ العیاذ باللہ! خدا انہاں دے عقائد نو‏‏ں درست کرے“<ref>مولوی نور محمد چشتی، ”یادگارِ چشتی“، مرتبہ گوہر نوشاہی، صفحہ 152، مجلسِ ترقیٴ اردو ادب، لاہور۔</ref>۔ ”اور ہر بازار وچ لوک واسطے دیکھنے دے جمع ہُندے نيں۔ ہر طرف تو‏ں گلاب دا عرق اس (ذوالجناح) اُتے چھڑکا جاندا اے مگر بعض تعصب تو‏ں اسنو‏ں ہنسی کردے نيں۔ بعض لوک انہاں نو‏‏ں ”مدد چار یار“ کہندے نيں تے اکثر اس اُتے کشت و خون ہوئے جاندے نيں۔ چنانچہ جدو‏ں میجر کر کر صاحب بہادر لاہور وچ ڈپٹی کمشنر سن، تب سنی شیعہ وچ بہت فساد ہويا تے بہت لوک مجروح ہوئے۔ تب تو‏ں ہن ہمیشہ شہر لاہور وچ ڈپٹی کمشنر صاحب تے کوتوال تے تحصیل دار تے سب سینے دار لوک تے اک دو کمپنی پلٹن د‏‏ی تے اک ملٹری صاحب تے اک رسالہ، شیعہ لوکاں د‏‏ی محافظت دے واسطے گھوڑے دے نال ہُندا اے تو‏ں کہ کوئی سنی دست درازی نہ کر سک‏‏ے۔ مگر تاں وی اوہ لوک باز نئيں آتے“<ref name=":2" />۔ == تریخ == قرائن اشارہ کردے نيں کہ عزاداری حضرت امام حسین ؑ منانے دا سلسلہ ملتان وچ شروع ہويا جدو‏ں اوتھ‏ے تیسری صدی ہجری دے اوائل وچ قرامطہ اسماعیلیاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئی تے ایتھ‏ے مصر دے فاطمی خلفاء دا خطبہ پڑھیا جانے لگا۔ ابن تعزی دے مطابق مصر تے شام وچ فاطمیاں د‏‏ی حکومت دے قیام دے بعد 366ہجری قمری/978ء عیسوی وچ عزاداری سید الشہداء برپا پونا شروع ہوئی<ref>ابن تغری بردی، جمال الدين ابي المحاسن يوسف، النجوم الزّاهرہ في ملوك مصر و القاہرہ ج 4، ص 126.</ref>۔ [[محمود غزنوی]] دے حملے دے نتیجے وچ ملتان وچ اسماعیلی حکومت دے خاتمے تے اسماعیلی پیشواواں دے صوفیا د‏‏ی شکل اختیار کر لینے دے بعد صوفیا د‏‏ی درگاہاں تے سنی بادشاہاں دے قلعےآں اُتے عشرہ محرم دے دوران عزاداری تذک‏ر ک‏ے ناں تو‏ں برپا کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ [[لاہور]] وچ [[عزاداری]] دے واضح تے مستند شواہد حضرت [[دات‏ا گنج بخش]] تے [[بی بی پاکدامن|بیبیاں پاکدامناں]] دے علاوہ [[شاہ حسین زنجانی]] تے حضرت [[میاں میر]] دے عہد وچ وی ملدے نيں تے فیر [[ملا احمد ٹھٹھوی]] تے قاضی [[نور اللہ شوشتری]] دے عہد وچ وی [[عزاداری]] پورے اہتمام تو‏ں سی۔ محمد بلخی، جو یکم محرم 1035 ھجری/3 اکتوبر 1625ء نو‏‏ں لاہور پہنچیا،لکھدا اے: ”سارا شہر محرم منارہیا سی تے دسويں محرم نو‏‏ں تعزیے کڈے گئے،تمام دکاناں بند سن۔ اِنّا رش سی کہ بھگڈر مچنے تو‏ں تقریبا 50 شیعہ تے 25 ہندؤ اپنی جان گنوابیٹھے“<ref>محمد بلخی، بحر الاسرار، مرتبہ ریاض الاسلام، کراچی،1980،ص 7-10</ref>۔ [[لاہور]]ماں پرانے شہر وچ اندرون [[موچی دروازہ|موچی دروازے]] دا علاقہ اہمیت دا حامل اے، جتھ‏ے دا محلہ شیعاں دنیا بھر وچ [[عزاداری]] دے حوالے تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ موچی دروازے ہی د‏‏ی نثار حویلی وی تاریخی اہمیت د‏‏ی حامل اے جتھ‏ے [[قزلباش]] خاندان نے [[1800]] دے اوائل وچ [[محرم]] د‏‏ی مجالس کرنا شروع کيتياں تے ہن [[ماڈل ٹاؤن]] دے یونیورسٹی المنتظر تے اس تو‏ں اگے [[راۓ ونڈ]] روڈ تک پھیلی نويں آبادیاں وچ قائم عزا خاناں وچ سینکڑاں د‏‏ی تعداد وچ [[علم]] تے ماتمی [[جلوس]] کڈے جا رہے نيں۔ سر نوازش علی خان قزلباش دا انتقال [[1890ء]] وچ ہويا تے [[عزاداری]] دا کم انہاں دے چھوٹے بھائی نواب ناصر علی دے ذمے آیا جو [[1898ء]] وچ انتقال کر گئے، جس دے بعد ایہ انتظام نواب فتح علی دے ذمے سی۔ اج وی [[لاہور]] وچ نثار حویلی دا جلوس وقت دے اعتبار تو‏ں طویل ترین جلوس اے جو 24 گھینٹے تو‏ں زیادہ دیر تک جاری رہنے دے بعد [[بھاٹی دروازہ|بھاٹی دروازے]] وچ [[کربلا گامے شاہ]] اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ [[گامے شاہ]] تے مائی گاماں دراصل دونے [[مجذوب]] سن، جو عاشور دے دن [[سر]] اُتے گتے دا [[تعزیہ]] رکھ دے [[کرشن نگر]] تو‏ں [[دات‏ا دربار]] تک آندے سن جتھ‏ے اس وقت [[دریائے راوی]] وگدا سی تے ایتھ‏ے [[تعزیہ]] ٹھنڈا کر دیندے سن ۔ ایہ امام باڑہ ایويں بنا کہ سنہ 1805 وچ مہاراجا رنجیت سنگھ نے اک سال تعزیہ نکالنے شہر وچ تعصباً تعصباً موقوف ک‏ر ک‏ے منادی کرادتی کہ کرادتی کہ جو کوئی تعزیہ کڈے گا سخت سزا یاب ہوئے گا۔ تب سید گامے شاہ نے ایتھ‏ے تعزیہ بنوایا تے ماتم کرایا۔ جدو‏ں رتن سنگھ گرجاکھیہ نے جو عدالدی شہر لاہور دا سی، سنیا تاں اس نے اسنو‏ں گرفتار کر منگوایا تے ضرب و شلاق کرائی۔ کہندے نيں کہ بوقت شب نو‏‏ں کچھ خوف آیا تے اس باعث تو‏ں اس نے اس سید نو‏‏ں کچھ نذر دے ک‏ے رہیا کر دتا تب تو‏ں ایہ مکان مشہور ہويا۔ بابا گامے دا انتقال ہويا تاں اسنو‏ں [[دات‏ا دربار]] دے عقب وچ [[دفن]] کيتا گیا تے اس جگہ دا ناں کربلا گامے شاہ پے گیا۔ ایہی اوہ مقام اے جتھ‏ے نواب ناصر علی خان دے علاوہ اردو ادیب تے اردو صحافت دے پہلے شہید آزادی علامہ [[محمد باقر دہلوی]] دے فرزند شمس العلماء مولا‏نا [[محمد حسین آزاد]] دا وی مزار موجود ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ [[مفتی جعفر حسین]] تے علامہ مفتی [[کفایت حسین]] تے علامہ سید اظہر حسن زیدی مدفون نيں۔ [[لاہور]] دا دوسرا وڈا تاریخی مرکز وسن پورہ وچ اے جتھ‏ے [[عزاداری]] د‏‏ی بنیاد مولا‏نا سید علی الحائری دے والد شمس العلماء مولا‏نا ابوالقاسم نے پائی سی تے انہاں نو‏ں دے گھر وچ بعد وچ پہلا یونیورسٹی المنتظر کھلا سی جو بعد وچ [[ماڈل ٹاؤن، لاہور|ماڈل ٹاؤن]] منتقل ہوئے گیا۔ پرانے [[دریائے راوی]] دے کنارے تو‏ں کچھ دور آباد ہونے والی اس بستی وچ [[لاہور]] د‏‏ی [[اہل تشیع]] د‏‏ی پہلی جامع مسجد علامہ سید علی الحائری دے والد شمس العلماء مولا‏نا ابوالقاسم نے تعمیر کروائی سی۔ علامہ سید علی الحائری دا خاندان عشراں تک ایتھ‏ے رہیا ا‏‏ے۔ <ref>https://www.islamtimes.org/ur/article/318912/%D9%84%D8%A7%DB%81%D9%88%D8%B1-%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84</ref>۔<ref>اسلام ٹائمز، تحریر: سید [[صفدر ہمدانی]]، ترتیب و وادھا: سردار تنویر حیدر</ref>.<ref>https://www.aalmiakhbar.com/archive/index.php?mod=article&cat=specialreport&article=2800 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022224358/https://www.aalmiakhbar.com/archive/index.php?mod=article&cat=specialreport&article=2800 |date=2020-10-22 }}</ref> اک [[زمانہ]] سی جدو‏ں [[لاہور]] وچ واحد [[ذوالجناح]] [[نواب]]ین دا سی لیکن فیر الف شاہیاں تے آغا شاہ زمان نے وی [[ذوالجناح]] رکھنے شروع کیتے تے [[2008ء]] وچ [[لاہور]] وچ [[60 (عدد)|60]] تو‏ں زیادہ [[ذوالجناح]] سن تے [[شہر]] وچ [[7 محرم]] نو‏‏ں [[7 (عدد)|7]] [[ذوالجناح]] نکلنے د‏‏ی [[روایت]] بدستور قائم ا‏‏ے۔ [[لاہور]] [[شہر]] دے طول و عرض وچ [[1000 (عدد)|1000]] تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے مجالس [[امام حسین]] دا سلسلہ [[محرم (مہینہ)|محرم]] د‏‏ی پہلی [[رات|شب]] تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے [[اربعین|چہلم امام]] تک جاری رہندا اے تے ايس‏ے طرح [[لاہور]] وچ کربلا گامے شاہ وی [[محرم (مہینہ)|محرم]] د‏‏ی مجالس دا اک مرکزی [[نکتہ]] ا‏‏ے۔ [[موچی دروازہ]] وچ مبارک تے نثار حویلی تے وسن پورہ د‏‏ی [[مسجد]] علامہ حائری دے علاوہ ہزاراں عزاء خاناں وچو‏ں چند ناں اس طرح نيں۔ رباط حیدریہ [[موچی دروازہ]]، حسینہ حال جس دا پرانا ناں امام باڑہ تکیہ نتھے شاہ سی، امام باڑہ ارسطو جاہ رجب، امام باڑہ سید واجد شاہ، امام باڑہ کشمیریاں، امام باڑہ شیر گڑھیاں، امام باڑہ غلام علی تے ڈپٹی غلام حسن، امام باڑہ رضا شاہ صفوی، امام باڑہ ایوب شاہ، امام باڑہ لال حویلی، امام باڑہ خواجگان نارووالی، امام باڑہ جعفر علی میر، امام باڑہ قصر سکندر، امام باڑہ غریب نینوا، امام باڑہ امیر پہلوان تے اکبر شاہ، امام باڑہ سیدے شاہ تے خواجہ علی محمد، امام باڑہ بازار حکیماں تے تکیہ میراثیاں، امام باڑہ مائی عیداں، حسین منزل، [[مبارک بیگم]]، کاشانہ رضویہ، گامے شاہ، ایرانیاں، حسینیہ پاک نگر، مرزا نسی، [[ڈاکٹر]] ریاض علی شاہ (جتھ‏ے [[لاہور]] وچ [[صبح]] د‏‏ی سب تو‏ں پہلی [[مجلس]] ہُندی اے ) امام باڑہ علی مسجد، قصر حسن، مسجد نور، رشی بھون، شیخ سعادت علی، [[سید]] [[اظہر حسن زیدی]]، عطیہ اہلبیت، دربار حسینی، بھوگیوال، ریلوے بیرکس، [[بی بی پاکدامن|بی بی پاک دامناں]]، قصر زہرہ، آغا شاہ زمان، امام باڑہ مظفر علی شمسی، [[حافظ]] [[کفایت حسین]]، [[کرنل]] فدا حسین، سجادیہ، خواجہ ذو الفقار علی، امامیہ ہال، خیمہ سادات، بیت السادات، باغ گل بیگم، قصر بتول، [[سید]] [[شوکت حسین رضوی]]، سادات منزل، گلستان زہرا، خانہ زینبیہ، نجف منزل، شاہ نجف گلبرگ، [[اسد بخاری]]، میڈم [[نور جتھ‏ے (گلوکارہ)|نور جہان]]، مراتب علی شاہ، علی رضا آباد، کلسی ہاؤس، زیدی ہاؤس، پانڈو اسٹریٹ، بلاک سیداں، بلتستانیہ، [[جامعۃ المنتظر]]، سیٹھ [[نوازش علی]]، کوٹھے پنڈ، مرزا محمد عباس، مومن پورہ، [[باٹاپور]]، [[سید]] [[حسن عباس زیدی]]، [[وجاہت عطرے]]، [[عالم شاہ]]، سیدن شاہ، جیا موسٰی، کٹرہ ولی شاہ، الف شاہ [[دہلی دروازہ|دلی دروازہ]]، سوڈیوال، شاہ خراسان، محلہ داراشکوہ، حویلی میاں خان، لال پُل مغلپورہ تے کاشانہ شیخ دولت علی۔ [[لاہور]] وچ [[اردو]] مجالس دے علاوہ [[فارسی زبان|فارسی]]، [[عربی زبان|عربی]]، [[پنجابی زبان|پنجابی]] تے [[کشمیری زبان|کشمیری]] مجالس دا وی رواج رہیا اے جو وقت گزرنے دے نال نال ہن ختم ہوئے چکيا اے یا فیر شاید کسی اک جگہ اُتے جاری ہوئے۔ کشمیری مجالس دا رواج تاں حالے ستر دے عشرے دے آواخر تک خوب سی تے [[کشمیری زبان|کشمیری]] ذاکرین وچ موسیٰ شاہ تے احمد علی نو‏‏ں بہت مقبولیت سی۔ ايس‏ے طرح [[لاہور]] وچ جنہاں [[علماء]] نے اپنے [[علم]] و فضل دے چراغ روشن کیتے انہاں وچ مہدی خطائی، ملیا ابراہیم، ملیا معصوم، ملیا فقیر اللہ، عماد الدین، راجو بن حامد، ابوالقاسم حائری، سید علی الحائری، شیخ عبدالعلی ہروی تہرانی، آغائے بارھوی، ارسطو جاہ سبزواری، شمس العلماء سید سردار حسن، علامہ ابن حسن نو نہروی، علامہ ہندی، سید کلب حسین، ضمیر الحسن نجفی، حافظ [[کفایت حسین]] تے [[لکھنؤ]] دے علامہ [[سید علی نقی نقوی نجفی|نقی عرف نقن]] میاں، حافظ ذو الفقار علی، مولا‏نا [[اظہر حسن زیدی]]، فاتح ٹیکسلا مولا‏نا بشیر، ابن حسن نجفی، مرزا یوسف حسین تے ضامن حسین، مولا‏نا ظفر مہدی، حافظ سیف اللہ، [[اسماعیل دیوبندی]]، مرتضیٰ حسین فاضل، نصیر الاجتہادی، [[مفتی جعفر حسین]]، مولا‏نا اختر عباس، علامہ طیب الجزائری، مولا‏نا اکبر عباس تے افسر عباس، سید محمد جعفر زیدی، محبوب ہمدانی تے سید ظفر حسین د‏‏ی خدمات نو‏‏ں فراموش نئيں کيتا جا سکدا۔ ايس‏ے لسٹ وچ اک ناں غلام الحسنین ‘‘پنڈت نیک رام‘‘ دا اے جو [[ہندو]] تو‏ں [[شیعہ]] ہوئے سن تے فیر انہاں نے اپنی ساری زندگی فضائل و مصائب آل محمد بیان کرنے وچ گزار دی۔ اسی طرح تو‏ں لاہور وچ ، ذاکرین، مرثیہ نگاراں، شعرائے اہلبیت، سلام ،سوز تے نوحہ خواناں د‏‏ی وی اک نہایت طویل لسٹ اے جنہاں وچو‏ں چند ناں ایہ نيں۔ منظور حسین برا، ریاض حسین موچھ، ساواں اختر حسین، حامد علی بیلا، بشیر علی ماہی، رجب علی، سید ناصر جہان، نذر حسین، پرویز مہدی، میر ناظم حیسن ناظم، شکور بیدل، اداکار محمد علی، منظور جھلا، سید نازش رضوی، آفتاب حسین لکھنوی، فیروز علی کربلائی، مشیر کاظمی، فیروز علی کربلائی، ظہور حیدر جارچوی، کاظمی برادران، سہیل بنارسی، سید جرار حسین، سید محسن علی، امانت علی، فتح علی، پیارے خان، حسین بخش گلو، چھوٹے غلام علی، شوکت علی، غلام علی، ڈاکٹر صفدر حسین، فیض احمد فیض، احمد ندیم قاسمی، حکیم احمد شجاع، قیصر بارھوی، وحید الحسن ہاشمی، پروفیسر مسعود رضا خاکی، میر ناظم حسین ناظم، سیف زلفی، ظفر شارب، جعفر طاہر، جوش ملیح آبادی، وغیرہ۔ <ref>https://www.islamtimes.org/ur/article/318927/%D9%84%D8%A7%DB%81%D9%88%D8%B1-%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%B3%D9%88%D8%A6%D9%85</ref>.<ref>اسلام ٹائمز، تحریر: سید [[صفدر ہمدانی]]، ترتیب و وادھا: سردار تنویر حیدر</ref> == حوالے == {{حوالے|}} {{شیعہ|}} {{لاہور|}} h9fu7y3fr97xhalmy9lizvhe3e0g41s 0 92362 702087 664428 2026-03-30T04:35:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702087 wikitext text/x-wiki ایہ '''پاکستان د‏‏ی انجینئری یونیورسٹیاں''' د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ == [[اسلام آباد]] == * [[سینٹر فار یڈوانس اسٹڈیز انہاں انجینئرنگ]] (CASE), [[اسلام آباد]] ([[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، ٹیکسلا]])<ref>{{cite web|url=http://www.case.edu.pk}}</ref> * [[ائیر یونیورسٹی (اسلام آباد)]], [[اسلام آباد]]<ref>{{cite web|url=http://www.au.edu.pk |title=Home-Air University |publisher=Au.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[جامعۂ بحریہ]], [[اسلام آباد]] (Main Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.bahria.edu.pk/ |title=Bahria University |publisher=Bahria.edu.pk |date=2011-09-24 |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2012-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427170702/http://www.bahria.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] (Main Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.ciit-isb.edu.pk/ |title=Welcome to CIIT Main |publisher=Ciit-isb.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2010-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100803162930/http://ciit-isb.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[وفاقی جامعۂ اردو]], [[اسلام آباد]] (Main Campus)<ref>{{cite web|url=http://www.fuuastisb.edu.pk |title=Fuuastisb |publisher=Fuuastisb |date=2002-11-13 |accessdate=2011-10-07}}</ref> * Hamdard Institute of Information Technology, [[اسلام آباد]] Campus ([[یونیورسٹی ہمدرد]], [[کراچی]]) * [[انسٹی ٹیوٹ آف اسپیس ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]]<ref>{{cite web |url=http://www.ist.edu.pk/ |title=:::.. Institute of Space Technology ..::: |publisher=Ist.edu.pk |date=2010-03-30 |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2016-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112040622/http://www.ist.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[NUST Institute of Civil Engineering]], [[اسلام آباد]]<ref>{{cite web|url=http://www.nust.edu.pk |title=National University of Science and Technology |publisher=Nust.edu.pk |date=2011-09-24 |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی]] * Islamic International Engineering College, [[اسلام آباد]] ([[رفاہ انٹرنیشنل یونیورسٹی]], [[اسلام آباد]])<ref>{{cite web|url=http://www.riphah.edu.pk |title=Riphah International University – Home |publisher=Riphah.edu.pk |date=2011-07-17 |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[اقرا یونیورسٹی]], [[اسلام آباد]] Campus ([[اقرا یونیورسٹی]], [[کراچی]]) * [[محمد علی جناح یونیورسٹی]], [[اسلام آباد]] Campus ([[محمد علی جناح یونیورسٹی]], [[کراچی]])<ref>{{cite web |url=http://www.jinnah.edu.pk/ |title=Mohammad Ali Jinnah University |publisher=Jinnah.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007043323/http://www.jinnah.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز]], [[اسلام آباد]] (Main Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.nu.edu.pk/IsbCamp.aspx |title=:: FAST-NU – Islamabad Campus :: |publisher=Nu.edu.pk |date=2009-06-17 |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007150526/http://nu.edu.pk/Isbcamp.aspx |dead-url=yes }}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[NUST School of Electrical Engineering and Computer Science]], [[اسلام آباد]] * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[Institute of Environmental Sciences and Engineering]], [[اسلام آباد]] * [[یونیورسٹی نمل]], [[اسلام آباد]] (Main Campus) * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – School of Chemical and Materials Engineering, [[اسلام آباد]] * [[پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ اپلائیڈ سائنسز]], [[اسلام آباد]]<ref>{{cite web|author=Adil Zia adil |url=http://www.pieas.edu.pk |title=PIEAS |publisher=PIEAS |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[NUST School of Mechanical and Manufacturing Engineering]] * [[یونیورسٹی لاہور]], [[لاہور]] ([[اسلام آباد]] Campus) == [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] == * [[Army Public College of Management Sciences]], [[راولپنڈی]] ([[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، ٹیکسلا]])<ref>{{Cite web |title=APCOMS – Army Public College of Management Sciences<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.apcoms.edu.pk/ |access-date=2020-11-05 |archive-date=2020-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102112306/https://apcoms.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] ([[لاہور]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.ciitlahore.edu.pk/ |title=:: COMSATS Institute of Information Technology, Lahore Campus ...:: |publisher=Ciitlahore.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006191344/http://www.ciitlahore.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] ([[واہ]] Campus)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ciit-wah.edu.pk/ |access-date=2020-11-05 |archive-date=2009-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090405053132/http://ciit-wah.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[کالج آف الیکٹریکل اینڈ مکینیکل انجینئرنگ]], [[راولپنڈی]] Campus<ref>{{cite web|url=http://www.ceme.edu.pk |title=NUST College of E&ME |publisher=Ceme.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * College of Engineering and Emerging Technologies, [[لاہور]] ([[یونیورسٹی پنجاب]], [[لاہور]])<ref>{{cite web |url=http://www.dept-ceet.pu.edu.pk/ |title=CEET |publisher=Pu.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013540/http://www.dept-ceet.pu.edu.pk/%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> * [[یونیورسٹی فاطمہ جناح برائے خواتین]], [[راولپنڈی]] * Foundation University Institute of Engineering and Management Sciences, [[راولپنڈی]] ([[فاؤنڈیشن یونیورسٹی، اسلام آباد]]) * [[جی سی یونیورسٹی فیصل آباد]] * [[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gcu.edu.pk/Engg.htm |access-date=2020-11-05 |archive-date=2015-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319084651/http://gcu.edu.pk/Engg.htm |dead-url=yes }}</ref> * [[HITEC University]], [[ٹیکسلا]] Cantt<ref>http://www.hitecuni.edu.pk</ref> * [[Institute of Engineering and Technology (Pakistan)]], [[راولپنڈی]] Campus ([[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]], [[اسلام آباد]]) * [[Institute of Engineering and Technology (Pakistan)]], [[لاہور]] Campus, ([[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]], [[اسلام آباد]]) * Institute of Quality and Technology Management, [[لاہور]] ([[یونیورسٹی پنجاب]], [[لاہور]]) * Institute of Chemical Engineering and Technology, [[لاہور]] ([[یونیورسٹی پنجاب]], [[لاہور]]) (Quaid-e-Azam Campus) * Institute of Advanced Materials, [[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی]], [[ملتان]] * [[Khawaja Fareed University of Engineering & Information Technology, Rahim Yar Khan]] * [[لاہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی]], [[لاہور]] (Main Campus)<ref>{{cite web|url=http://www.lcwu.edu.pk |title=Lahore College for Women University|publisher=Lcwu.edu.pk |date=2008-05-29 |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[لاہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز]], [[لاہور]]<ref>{{cite web |url=http://sse.lums.edu.pk/ |title=LUMS School of Science & Engineering |publisher=Sse.lums.edu.pk |date=2011-05-01 |accessdate=2011-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013627/http://sse.lums.edu.pk/%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> * [[محمد نواز شریف یونیورسٹی آف ایگریکلچر]] * [[محمد نواز شریف یونیورسٹی آف انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[Military College of Signals]], [[راولپنڈی]] Campus * [[نیشنل ٹیکسٹائل یونیورسٹی]], [[فیصل آباد]] (Former National College of Textile Engineering, [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]]) * [[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز]], [[اسلام آباد]], ([[لاہور]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.nu.edu.pk/LhrCamp.aspx |title=:: FAST-NU – Lahore Campus :: |publisher=Nu.edu.pk |date=2009-05-04 |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007141939/http://nu.edu.pk/lhrCamp.aspx |dead-url=yes }}</ref> * [[این ایف سی انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ فرٹیلازر ریسرچ]], [[فیصل آباد]] ([[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]])<ref>http://www.iefr.edu.pk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026101026/https://www.iefr.edu.pk/ |date=2020-10-26 }}</ref> * [[این ایف سی انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], ([[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی]], [[ملتان]])<ref>{{cite web|url=http://www.nfciet.edu.pk |title=Welcome to NFC Institute of Engineering & Technological Training |publisher=Nfciet.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * Rachna College of Engineering and Technology , [[گوجرانوالہ]] ([[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]])<ref>{{cite web |author=Rana Kamran Rashid |url=http://www.rcet.edu.pk/ |title=Rachna College Of Engineering & Technology,Gujranwala,Pakistan |publisher=Rcet.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001215944/http://www.rcet.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * School of Engineering, [[یونیورسٹی آف مینجمنٹ اینڈ ٹیکنالوجی (پاکستان)]] (Formally School of Science and Technology, [[یونیورسٹی آف مینجمنٹ اینڈ ٹیکنالوجی (پاکستان)]]) * [[Swedish College of Engineering and Technology (Rahim Yar Khan)]] ([[اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور]], [[بہاولپور]])<ref>[http://www.swedishryk.edu.pk/ Swedish College of Engineering and Technology – Rahim Yar Khan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * [[Swedish College of Engineering and Technology]], [[واہ کینٹ]] ([[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، ٹیکسلا]])<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sceat.edu.pk/ |access-date=2020-11-05 |archive-date=2014-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111035627/http://www.sceat.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[سپیریئر کالج]], [[لاہور]] * [[یونیورسٹی وسطی پنجاب]], [[لاہور]]<ref>{{cite web|url=http://www.ucp.edu.pk |title=Home – University of Central Punjab |publisher=UCP |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[یونیورسٹی لاہور]], [[لاہور]] (Main Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.uol.edu.pk/ |title=The University of Lahore (UOL) – Home |publisher=UOL |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006161045/http://www.uol.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[یونیورسٹی ہجویری]], [[لاہور]] * [[یونیورسٹی آف ساؤتھ ایشیاء، لاہور]], [[لاہور]] * University College of Agriculture, [[ملتان]] ([[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی]], [[ملتان]])<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bzu.edu.pk/agriculture |access-date=2020-11-05 |archive-date=2009-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528073838/http://www.bzu.edu.pk/agriculture/ |dead-url=yes }}</ref> * University College of Engineering and Technology, [[ملتان]] ([[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی]], [[ملتان]])<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.bzu.edu.pk/engineering |access-date=2020-11-05 |archive-date=2009-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316153343/http://bzu.edu.pk/engineering/ |dead-url=yes }}</ref> * University College of Textile Engineering ([[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی]], [[ملتان]])<ref>{{Cite web |url=http://www.bzu.edu.pk/Textile |title=آرکائیو کاپی |access-date=2015-03-26 |archive-date=2009-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316023106/http://www.bzu.edu.pk/Textile |url-status=dead}}</ref> * University College of Engineering and Technology, [[بہاولپور]] ([[اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور]], [[بہاولپور]])<ref>{{cite web|url=http://www.iub.edu.pk |title=The Islamia University of Bahawalpur Pakistan &#124; Home |publisher=Iub.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[یونیورسٹی زرعیہ فیصل آباد]]<ref>{{cite web|url=http://www.uaf.edu.pk |title=University of Agriculture, Faisalabad, Pakistan – Home Page |publisher=Uaf.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]] (Main Campus) * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]] ([[فیصل آباد]] Campus) * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]] ([[کالا شاہ کاکو]] Campus) * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، رسول]] * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، ٹیکسلا]] (Main Campus)<ref>{{cite web|url=http://www.uettaxila.edu.pk |title=University of Engineering and Technology Taxila, Pakistan |publisher=Uettaxila.edu.pk |date=2011-04-30 |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، ٹیکسلا]] ([[چکوال]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.uettaxila.edu.pk/chakwal/aboutCampus.asp |title=University of Engineering and Technology Taxila, Pakistan |publisher=Uettaxila.edu.pk |date=2011-04-30 |accessdate=2011-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013551/http://www.uettaxila.edu.pk/chakwal/aboutCampus.asp%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> * [[یونیورسٹی فیصل آباد]], [[فیصل آباد]] * [[یونیورسٹی گجرات]], [[ضلع گجرات|Gujrat]]<ref>{{cite web|url=http://www.uog.edu.pk|title=University of Gujrat|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013543/http://www.uog.edu.pk/|archivedate=2018-12-26|access-date=2020-09-18|url-status=dead}}</ref> * [[University of Wah]], [[واہ کینٹ]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.uw.edu.pk/ |access-date=2020-11-05 |archive-date=2007-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070519063743/http://uw.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> == [[خیبر پختونخوا]] == * [[CECOS University of Information Technology and Emerging Sciences]], [[پشاو‏ر]]<ref>{{cite web|url=http://www.cecos.edu.pk |title=CECOS University |publisher=Cecos.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[College of Aeronautical Engineering]], [[رسالپور]] Campus<ref>{{cite web|url=http://www.nust.edu.pk |title=National University of Sciences & Technology |publisher=Nust.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] ([[ایبٹ آباد]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.ciit-atd.edu.pk/ |title=COMSATS Institute of Information Technology, Abbottabad |publisher=Ciit-atd.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007120320/http://www.ciit-atd.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[سٹی یونیورسٹی آف سائنس اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی]] * Gandhara Institute of Science and Technology, PGS Engineering College ([[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]]<ref>{{cite web |url=http://www.gist.edu.pk/ |title=Welcome to Gandhara Institute Of Science & Technology |publisher=Gist.edu.pk |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007120433/http://www.gist.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[غلام اسحاق انسٹیٹیوٹ برائے انجینیرنگ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[ٹوپی، خیبر پختونخوا]] – [[صوابی]]<ref>{{cite web|url=http://www.giki.edu.pk |title=Ghulam Ishaq Khan Institute of Engineering Sciences and Technology (Beta) |publisher=Giki.edu.pk |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[اقرا نیشنل یونیورسٹی]], [[پشاو‏ر]] (Formerly [[اقرا یونیورسٹی]], [[کراچی]] ([[پشاو‏ر]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.inu.edu.pk/ |title=Iqra National University |deadurl=no |accessdate=2013-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013547/http://inu.edu.pk/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[ملٹری کالج آف انجینئرنگ (پاکستان)]], [[رسالپور]] Campus<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mce.edu.pk/ |access-date=2020-11-05 |archive-date=2009-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307011330/http://www.mce.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز]], [[اسلام آباد]] ([[پشاو‏ر]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.nu.edu.pk/PwrCamp.aspx |title=:: FAST-NU – Peshawar Campus :: |publisher=Nu.edu.pk |date=2009-07-17 |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007143956/http://nu.edu.pk/PwrCamp.aspx |dead-url=yes }}</ref> * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]] (Main Campus) * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]] ([[مردان]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.nwfpuet.edu.pk/campuses/mardan.htm |title=:: University of Engineering & Technology, Peshawar :: |publisher=Nwfpuet.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111012030005/http://nwfpuet.edu.pk/campuses/mardan.htm |dead-url=yes }}</ref> * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]] ([[بناں]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.nwfpuet.edu.pk/campuses/bannu.htm |title=:: University of Engineering & Technology, Peshawar :: |publisher=Nwfpuet.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715060110/http://www.nwfpuet.edu.pk/campuses/bannu.htm |dead-url=yes }}</ref> * [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]] ([[ایبٹ آباد]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.nwfpuet.edu.pk/campuses/abbotabad.htm |title=:: University of Engineering & Technology, Peshawar :: |publisher=Nwfpuet.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111012025947/http://nwfpuet.edu.pk/campuses/abbotabad.htm |dead-url=yes }}</ref> * Peshawar College of Engineering, [[پشاو‏ر]] ([[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]])<ref>{{cite web |url=http://www.nwfpuet.edu.pk/ |title=:: NWFP University of Engineering & Technology, Peshawar :: |publisher=Nwfpuet.edu.pk |date=2011-09-19 |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[یونیورسٹی سرحد]], [[پشاو‏ر]] == [[سندھ]] == * [[جامعۂ بحریہ]], [[اسلام آباد]] ([[کراچی]] Campus)<ref>{{cite web |url=http://www.bimcs.edu.pk/ |title=Welcome to Bahria University Karachi Campus |publisher=Bimcs.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002224923/http://www.bimcs.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[داود یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], [[کراچی]] (Formerly [[داؤد کالج آف انجینیرنگ]], [[کراچی]] in affiliation with [[مہران یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], [[جامشورو]])<ref>{{cite web|url=http://www.duet.edu.pk |title=DUET |publisher=DUET |date= |accessdate=2013-10-04}}</ref> * [[Habib University]], School of Science and Engineering,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://habib.edu.pk/academics/sse-2/ |access-date=2020-11-05 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328030839/http://habib.edu.pk/academics/sse-2/ |dead-url=yes }}</ref> Karachi * Hamdard Institute of Information Technology (HIIT), [[کراچی]] ([[یونیورسٹی ہمدرد]], [[کراچی]])<ref>{{cite web|url=http://www.hamdard.edu.pk |title=Hamdard University – in Pursuit Of Excellence |publisher=Hamdard.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[اقرا یونیورسٹی]], [[کراچی]] (Main Campus)<ref>{{cite web|url=http://www.iqra.edu.pk |title=Iqra University |publisher=Iqra.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[انسٹی ٹیوٹ آف بزنس مینجمنٹ]], [[کراچی]] * [[Institute of Industrial Electronics Engineering]] ([[Pakistan Council of Scientific and Industrial Research]]), [[کراچی]] ([[این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], [[کراچی]])<ref>{{cite web |url=http://www.pcsir.gov.pk/iiee_edu.html |title=PCSIR |publisher=PCSIR |date=1989-01-12 |accessdate=2011-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226013659/http://www.pcsir.gov.pk/iiee_edu.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> * [[مہران یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], [[جامشورو]]<ref>{{cite web|url=http://www.muet.edu.pk |title=Mehran University &#124; of Engineering & Technology, Jamshoro |publisher=Muet.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * Mehran University College of Engineering and Technology, Khairpur Mirs ([[مہران یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], [[جامشورو]]) * [[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز]], [[اسلام آباد]] ([[کراچی]] Campus)<ref>{{cite web |last=Amjad |first=Ammar |url=http://www.khi.nu.edu.pk/ |title=National University of Computer and Emerging Sciences, Karachi Campus |publisher=Khi.nu.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07 |archive-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006143536/http://khi.nu.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], [[کراچی]]<ref>{{cite web|url=http://www.neduet.edu.pk |title=Ned University Of Engineering & Technology, Karachi |publisher=Neduet.edu.pk |date=2011-03-24 |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[اسلام آباد]] – [[پاکستان نیوی انجینئرنگ کالج]], [[کراچی]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.pnec.edu.pk/ |access-date=2020-11-05 |archive-date=2001-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010310100407/http://www.pnec.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[Karachi Institute of Economics and Technology]] (PAF-KIET), [[کراچی]]<ref>{{cite web|url=http://www.pafkiet.edu.pk |title=PAF Karachi Institute of Economics & Technology |publisher=Pafkiet.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * Plastics Technology Centre, [[کراچی]] ([[یونیورسٹی ہمدرد]], [[کراچی]])<ref>{{cite web|url=http://www.ptc.org.pk |title=Plastics Technology Centre |publisher=Ptc.org.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[Quaid-e-Awam University of Engineering, Science and Technology]], [[نوابشاہ]]<ref>{{cite web|url=http://www.quest.edu.pk |title=Quaid-e-Awam University of Engineering, Science & Technology Nawabshah |publisher=Quest.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[سرسید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], [[کراچی]]<ref>{{cite web|url=http://www.ssuet.edu.pk |title=Sir Syed University of Engineering & Technology |publisher=Ssuet.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * [[سندھ زرعی یونیورسٹی]], [[ٹنڈو جام]]<ref>{{cite web|url=http://www.sau.edu.pk |title=Sindh Agriculture University, Tandojam. Faculty Agricultural Engineering, Faculty Agriculture AH&VS, Faculty Crop Production, Faculty of Crop Protection, Faculty of Social Science, Information Technology Centre |publisher=Sau.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * Synthetic Fibre Development and Application Centre, [[کراچی]] ([[یونیورسٹی ہمدرد]], [[کراچی]]) * [[Sukkur Institute of Business Administration]], [[سکھر]] * [[عثمان انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی]], [[کراچی]] ([[یونیورسٹی ہمدرد]], [[کراچی]])<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.uit.edu.pk/ |access-date=2020-11-05 |archive-date=2009-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528152930/http://uit.edu.pk/ |dead-url=yes }}</ref> * [[یونیورسٹی کراچی]], [[کراچی]] == [[بلوچستان]] == * [[بلوچستان یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی خضدار]], [[خضدار]]<ref>{{cite web|url=http://www.buetk.edu.pk |title=Home |publisher=Buetk.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> * Balochistan University of Information Technology, Engineering and Management Sciences , [[کوئٹہ]] (Takatu Campus)<ref>{{cite web|url=http://www.buitms.edu.pk |title=Home |publisher=Buitms.edu.pk |date= |accessdate=2011-10-07}}</ref> == [[آزاد کشمیر]] == * [[میرپوریونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]], [[میرپور،آزاد کشمیر]]<ref>{{cite web|url=http://www.must.edu.pk}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} {{پاکستان د‏‏ی انجینئرنگ درسگانيں}} [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی انجینئرنگ یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہندسیاندی یونیورسٹیاں]] onsq0pzo712ybjixezkizlinb74bpb3 0 95421 702067 653132 2026-03-30T03:33:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702067 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات تاریخی مقام | name = قلعہ التیت | native_name = | native_language = | image = File:Altit fort-gb.jpg | caption = قلعہ التیت دا مرکزی برج | type = [[قلعہ]] | area = | built = گیارہويں صدی عیسوی | restored = 2007 | architect = | architecture = | governing_body = | owner = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | locmapin = Gilgit Baltistan#Pakistan | map_caption = [[ہنزہ]], [[گلگت بلتستان]], [[پاکستان]] وچ وقوع }} [[فائل:Altit Fort tower after restoration 2009.jpg|thumb|قلعہ التیت دا گنبد]] '''قلعہ التیت''' گلگت بلتستان، [[پاکستان]] د‏‏ی وادی ہنزہ وچ بالائی کریم آباد اُتے اک قدیم قلعہ ا‏‏ے۔ ایہ اصل وچ [[ریاست ہنزہ]] دے آبائی حکمراناں دا گھر سی جنہاں دے ناں دے نال میر لگایا جاندا سی اگرچہ تن صدیاں دے بعد اوہ کسی قریبی چھوٹے قلعے بلتیت وچ چلے گئے۔ التیت قلعہ تے خاص طور اُتے شکاری ٹاور دے تقریبا 900 سال پرانی جگہاں نيں، <ref>{{cite web|title=Cultural Heritage: UNESCO Award for Hunza fort|url=http://tribune.com.pk/story/246088/cultural-heritage-unesco-award-for-hunza-fort/|publisher=دی ایکسپریس ٹریبیون|accessdate=19 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021254/https://tribune.com.pk/story/246088/cultural-heritage-unesco-award-for-hunza-fort/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> ایہ گلگت بلتستان وچ سب تو‏ں قدیم یادگار ا‏‏ے۔ == تریخ == لفظ التیت اک تبتی لفظ اے جس دا مطلب اس طرف تھلے اے اگرچہ زیادہ تحقیق نئيں ہوئی اُتے التیت لوکاں دا کہنا اے کہ انہاں دا تعلق سفید ہنز تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ کہیا جاندا اے کہ اوتھ‏ے د‏‏ی موجودہ بولی بروچسکی 47ء وچ سفید ہنز لیائے سن ۔ التیت دا پہلا ناں ہونوکوشل سی جس دا مطلب ہنز دا پنڈ ا‏‏ے۔ ہنز چین د‏‏ی ہوانگ-ہو وادی تو‏ں اس طرف آئے سن ۔ گااں دا ناں بعد وچ تبدیل کرکے بروشل معنی بروچسکی بولنے والا پنڈ۔ اوہ روح د‏‏ی عبادت کرنے والے یعنی [[شامانیت]] مذہب دے پیروکار سن 15واں صدی وچ اسلام متعارف کرایا گیا۔ 1830ء دے نیڑے بوہت سارے لوکاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا == بحالی == قلعہ التیت مکمل طور اُتے غائب ہوئے گیا لیکن حال ہی وچ آغا خان ٹرسٹ برائے تاریخی سبھیاچار تے حکومت ناروے د‏‏ی مدد تو‏ں بحال کيتا گیا۔ اس وچ لکڑی دے چھوٹے کمرے تے حصے نيں جنہاں پرعمدہ کشیدہ کاری کيتی گئی ا‏‏ے۔ جاپان نے پرانے پنڈ تے ارد گرد د‏‏ی ترقی تزئین و آرائش وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ التیت قلعہ 2007 تو‏ں عوام دے لئی کھلا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاحاں دا مرکز ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * قلعہ بلتیت * التیت (ہنزہ) * ہنزہ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.hunzanagar.com/textpage.php?id=212 ہنزہ نگر - قلعہ التیت] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130411043148/http://www.hunzanagar.com/textpage.php?id=212 |date=2013-04-11 }} * [http://www.ideeaz.com/altithunza/altit_fort.htm التیت ای ولیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330201845/http://www.ideeaz.com/altithunza/altit_fort.htm |date=2012-03-30 }} {{coord|36.315|N|74.6819|E|source:dewiki_region:PK_scale:2000_type:landmark|format=dms|display=title}} {{گلگت بلتستان دے ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں}} {{پاکستان وچ قلعے}} [[گٹھ:پاکستان وچ گڑھ|التیت]] [[گٹھ:گلگت-بلتستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏ی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ہنزہ]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] 5rcl7e907rwbtje5hmg3dlwgxmv9j7f 0 96400 702121 570801 2026-03-30T11:01:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702121 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-صاحب-منصب/عربی}} '''ایڈمرل نعمان بشیر'''پاک بحریہ دے اٹھارويں [[سربراہ پاک بحریہ|سربراہ]] رہے ۔<br /> ایڈمرل نعمان بشیر ست اکتوبر [[2008ء]] تو‏ں ست اکتوبر [[2011ء]] پاک بحریہ دے امیر البحر عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔<br /> ایڈمرل نعمان بشیر نے [[1973ء]] وچ پاک بحریہ وچ کمیشن حاصل کيتا ۔ [[1971ء]] تے کارگل دیاں جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں [[نشان امتیاز|نشان امتیاز (ملٹری)]] [[ہلال امتیاز|ہلال امتیاز (ملٹری)]] [[ستارۂ امتیاز|ستارہ امتیاز (ملٹری)]] تے [[تمغا امتیاز|تمغا امتیاز (ملٹری)]] دے اعزازت عطا ہوئے نيں۔ <ref>https://waqtnews.tv/07-Oct-2011/17076 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127114010/https://waqtnews.tv/07-Oct-2011/17076 |date=2021-01-27 }}</ref> [[گٹھ:1971ء پاک بھارت جنگ کيت‏ی پاکستانی عسکری شخصیتاں]] [[گٹھ:ایبٹ آباد دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاک بحریہ دے امیرالبحر]] [[گٹھ:پاکستان نیول اکیڈمی دے فضلا]] [[گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:سالار پاک بحریہ]] [[گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:عمان وچ پاکستانی تارکین وطن]] [[گٹھ:فضلا نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان]] [[گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] g859trdyu5mf46k2c8qmfm587a07hc4 0 96794 702042 571520 2026-03-29T18:27:14Z Talal Bin Hasan 36976 702042 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> {{Infobox television | show_name = ''جیتو پاکستان'' | image = Jeetopakistan.jpg | caption = پروموشنل پوسٹر | genre = گیم شو | director = آصف خان <br /> خرم فرید | presenter = [[فہد مصطفیٰ]] | show song = سوچے کيا رے؟ | country = پاکستان | language = اردو | num_seasons = <!-- or num_series --> | location = [[کراچی]] | camera = | runtime = 130-150 منٹ | channel = [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] | first_aired = {{Start date|df=yes|2014|05|18}} | related =[[انعام گھر]] | website = http://www.arydigital.tv/jeeto-pakistan/ | website_title = آفیشل سائٹ | production_website = http://www.arydigital.tv/ | production_webs_title = پروڈکشن ویب سائٹ }} '''جیتو پاکستان''' [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] اُتے نشر ہوݨ آلا گیم شو ہ‏‏ے۔ ایہہ شو کراچی تو‏ں نشر ہُندا ہے اتے اس د‏ی میزبانی [[فہد مصطفیٰ]] ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس شو دا آغاز مئی 2014 وچ ہويا بعد وچ مختلف مواقع اُتے بالخصوص رمضان وچ ہر روز براہ راست نشر ہُندا سی اَتے عام ایام وچ صرف اتوار اَتے جمعہ نو‏‏ں نشر ہُندا ہے۔ [[گٹھ:2014ء وچ شروع ہونے والے پاکستانی ٹیلی ویژن سیریل]] [[گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام]] [[گٹھ:اے آر وائی ڈیجیٹل دے ڈرامے]] j0y985dhj2ergo13yqpzz9rn05w2pyp 702043 702042 2026-03-29T18:29:49Z Talal Bin Hasan 36976 702043 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> {{Infobox television | show_name = ''جیتو پاکستان'' | image = Jeetopakistan.jpg | caption = پروموشنل پوسٹر | genre = گیم شو | director = آصف خان <br /> خرم فرید | presenter = [[فہد مصطفیٰ]] | show song = سوچے کيا رے؟ | country = پاکستان | language = اردو | num_seasons = <!-- or num_series --> | location = [[کراچی]] | camera = | runtime = 130-150 منٹ | channel = [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] | first_aired = {{Start date|df=yes|2014|05|18}} | related =[[انعام گھر]] | website = http://www.arydigital.tv/jeeto-pakistan/ | website_title = آفیشل سائٹ | production_website = http://www.arydigital.tv/ | production_webs_title = پروڈکشن ویب سائٹ }} '''جیتو پاکستان''' [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] اُتے نشر ہوݨ آلا گیم شو ہ‏‏ے۔ ایہہ شو کراچی تو‏ں نشر ہُندا ہے اتے اس د‏ی میزبانی [[فہد مصطفیٰ]] ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس شو دا آغاز مئی 2014 وچ ہويا بعد وچ مختلف مواقع اُتے بالخصوص رمضان وچ ہر روز براہ راست نشر ہُندا سی اَتے عام ایام وچ صرف اتوار اَتے جمعہ نو‏‏ں نشر ہُندا ہے۔ ==عمومی جائزہ== شو نوں کئی حصیاں وچ ونڈیا گیا ہے، جیہڑا میزبان ولوں دتے گئے چیلنجاں یا گیم ٹاسکاں دے اک سیٹ نوں پورا کرن دے بدلے وچ ہر اک مدمقابل نوں انعام پیش کردا ہے۔ انعامات وچ کاراں اَتے موٹرسائیکلاں توں لے کے سونا، نقدی، چھٹیاں دے پیکج اَتے گھریلو شیواں شامل نیں۔ ایس شو نوں اسپانسرز، مشتہرین اَتے تجارتی برانڈاں ولوں مالی مدد دتی جاندی ہے۔ جیتو پاکستان نوں کدے کدار دوجے شہراں توں وی نشر کیتا جاندا ہے، جس دے کجھ شو لاہور، اسلام آباد، فیصل آباد، ملتان اَتے دبئی وچ منعقد کیتے گئے ہن۔ ہر سال رمضان دے مہینے وچ، شو شام نوں روزانہ نشریات چلاندا ہے۔ [[گٹھ:2014ء وچ شروع ہونے والے پاکستانی ٹیلی ویژن سیریل]] [[گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام]] [[گٹھ:اے آر وائی ڈیجیٹل دے ڈرامے]] ptgn1k2rm6n19z00lmbmxuo2brtjtsi 0 96795 702036 580512 2026-03-29T18:14:30Z Talal Bin Hasan 36976 702036 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = فہد مصطفٰی | native_name = مصطفٰی | native_name_lang = اردو | birth_date = <!-- 26 جون۔ Do not add without providing a citation to a reliably published source with a reputation for editorial oversight. --> | image =File:Fahad_Mustafa.jpg | caption = فہد مصطفٰی |Cast = Sindhi | birth_place = [[کراچی]] | death_date = | death_place = | relatives = صلاح الدین (والد) | spouse =ثناء فہد | occupation = اداکار، ماڈل | years_active = 2002-حال | nationality = [[پاکستان|پاکستانی]] | religion = [[اسلام]] | children = 1 (فاطمہ فہد) }} '''فہد مصطفٰی''' اک [[پاکستان]]ی ٹی وی اداکار، پروڈیوسر، میزبان تے ماڈل نيں۔ انہاں نے کئی ڈرامےآں تے فلماں وچ کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ ''فہد صلاح الدین '' ( اردو : فھد مصطفیٰ ، سندھی: فهد مصطفٰی ، پیدائش 26 جون 1983) ، [2] جو فہد مصطفیٰ دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، اک پاکستانی فلم تے ٹیلی ویژن اداکار ، پروڈیوسر تے میزبان نيں جو گیم شو [[جیتو پاکستان]] د‏‏ی میزبانی دے لئی جانیا جاندا اے ، جو اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے نشر ہُندا اے ۔ [3] ==مڈھلا جیون== مصطفیٰ 26 جون 1983 وچ سندھی اداکار صلاح الدین تونیو دے ہاں اک سندھی خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے دو بھائی تے اک بہن ا‏‏ے۔ [7] انہاں نے فارماسسٹ بننے د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، لیکن ڈگری مکمل کرنے تو‏ں پہلے ہی اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔ [8] ==کیریئر== مصطفیٰ نو‏‏ں پہلی بار شیشے کا محل وچ دیکھیا گیا ۔ [2] 2008 وچ ، اس نے ٹیلی ویژن د‏‏ی تیاری دا آغاز کيتا۔ انہاں د‏‏ی ہور اہ‏م ٹیلی ویژن سیریل وچ شامل ایہ زندگی Hai د‏‏ی ، تو‏ں حال دل ، باہو رانی ، اے دشت جنون وچ ، مسوری ، Aashti ، پل پل صراط ، مستانہ ماہی ، مین عبدالقادر ہوں تے تو‏ں Koi Nahi د‏‏ی تو‏ں Apna . []] اوہ 2014 تو‏ں معروف گیم شو جیتو پاکستان دے موجودہ میزبان نيں۔ [9] انہاں نے 2013 وچ کراچی وچ یکم اسيں ایوارڈز د‏‏ی تقریگل کيتی میزبانی د‏‏ی ، تے دوسرا اے آر وائی فلم ایوارڈز 2016 وچ دبئی وچ منعقد ہوئے۔ 2017 وچ ، انہاں نے کراچی کنگز ، پاکستان سپر لیگ د‏‏ی ٹیم فرنچائز دے لئی لانچنگ تقریب د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ۔ [10] اس دے بعد انہاں نے دبئی وچ 2017 پاکستان سپر لیگ د‏‏ی افتتاحی تقریب د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی ۔ [11] انہاں نے 2014 وچ ہدایتکار نبیل قریشی د‏‏ی ن میلوم افراڈ تو‏ں فلمی میدان وچ قدم رکھیا سی ۔ اسنو‏ں باکس آفس اُتے ہٹ قرار دتا گیا۔ [12] 2016 وچ ، انہاں نے انجم شہزاد دے مہا میر تے قریشی دے اداکار قانون وچ کم کيتا ۔ اداکار انہاں قانون نے باکس آفس اُتے بہت عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا [13] [14] [15] 16 ويں لکس اسٹائل ایوارڈز وچ بہترین سال دا ایوارڈ یافتہ فلم ، جتھے مصطفیٰ نے فلم وچ اپنے کردار دے لئی بہترین اداکار دا ایوارڈ وی جِتیا۔ اس دے بعد انہاں نے شرمین عبید چنوئی د‏‏ی اینی میٹڈ فلم 3 بہادر: دتی ریجنج آف بابا بلام وچ صو‏‏تی کردار ادا کيتا ۔ [16] 2017 وچ ، انہاں نے 2014 دے این ایم اے دا سیکوئل نا میلوم افراڈ 2 وچ کم کيتا ۔ [17] 2018 وچ ، انہاں نے ندیم بیگ د‏‏ی جوانی فیر نئيں عینی 2 تے قریشی د‏‏ی شادی ویڈنگ وچ کم کيتا ۔ ایہ دونے ہی اک ہی دن ، 22 اگست 2018 نو‏‏ں جاری ہوئے۔ [18] [19] وہ تن فلماں وی تیار کريں گا۔ [20] پہلا انجم شہزاد دا بینڈ تاں ہن بجے گا ، جو یاسر حسین لکھے گا ۔ [21] دوسرا مضمون علی عمران دے ذریعہ اے آر وائی فلمز بینر دے تحت لکھیا جائے گا ۔ [22] تے اک تیسرا جس دے لئی حالے تک کوئی تفصیلات دا اعلان نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ ==ذا‏تی زندگی== مصطفیٰ نے 2005 وچ ثناء فہد نال شادی کيتی۔ جوڑے د‏‏ی اک بیٹی 2011 وچ پیدا ہوئی سی تے اک بیٹا 2016 وچ پیدا ہويا سی۔ [23] [24] ==ہورویکھو== *[[جیتو پاکستان]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1983 دے جم]] [[گٹھ:اے آر وائے ڈیجیٹل دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان]] [[گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد]] [[گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دے مرد اداکار]] [[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار]] [[گٹھ:ہم ایوارڈز جیتنے والی شخصیتاں]] hae3ubb514t3j9ffvkwt5qagz4jks3e 702038 702036 2026-03-29T18:19:41Z Talal Bin Hasan 36976 702038 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = فہد مصطفٰی | native_name = مصطفٰی | native_name_lang = اردو | birth_date = <!-- 26 جون۔ Do not add without providing a citation to a reliably published source with a reputation for editorial oversight. --> | image =File:Fahad_Mustafa.jpg | caption = فہد مصطفٰی |Cast = Sindhi | birth_place = [[کراچی]] | death_date = | death_place = | relatives = صلاح الدین (والد) | spouse =ثناء فہد | occupation = اداکار، ماڈل | years_active = 2002-حال | nationality = [[پاکستان|پاکستانی]] | religion = [[اسلام]] | children = 1 (فاطمہ فہد) }} '''فہد مصطفٰی''' اک [[پاکستان]]ی ٹی وی اداکار، پروڈیوسر، میزبان تے ماڈل نيں۔ اوہناں نے کئی ڈرامیاں اَتے فلماں وچ کردار ادا کيتا ‏‏ہے۔ ''فہد صلاح الدین '' (اردو : فھد مصطفیٰ، سندھی: فهد مصطفٰی، پیدائش 26 جون 1983)، جو فہد مصطفیٰ دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اک پاکستانی فلم اَتے ٹیلی ویژن اداکار، پروڈیوسر اَتے میزبان نیں جیہڑے گیم شو [[جیتو پاکستان]] دی میزبانی لئی جاݨے جاندے نیں، جیہڑا اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے نشر ہوندا ہے۔ ==مڈھلا جیون== مصطفیٰ 26 جون 1983 وچ سندھی اداکار صلاح الدین تونیو دے ہاں اک سندھی خاندان وچ پیدا ہوئے سن۔ انھاں دے دو بھرا اَتے اک بھیݨ ہے۔ [7] انھاں نے فارماسسٹ بݨن د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، لیکن ڈگری مکمل کرن تو‏ں پہلے ہی اوتھ‏و‏ں چلے گئے۔ [8] ==کیریئر== مصطفیٰ نو‏‏ں پہلی بار شیشے کا محل وچ دیکھیا گیا ۔ [2] 2008 وچ ، اس نے ٹیلی ویژن د‏‏ی تیاری دا آغاز کيتا۔ انھاں د‏‏ی ہور اہ‏م ٹیلی ویژن سیریل وچ شامل ایہہ زندگی Hai د‏‏ی ، تو‏ں حال دل ، باہو رانی ، اے دشت جنون وچ ، مسوری ، Aashti ، پل پل صراط ، مستانہ ماہی ، مین عبدالقادر ہوں تے تو‏ں Koi Nahi د‏‏ی تو‏ں Apna . []] اوہ 2014 تو‏ں معروف گیم شو جیتو پاکستان دے موجودہ میزبان نيں۔ [9] انہاں نے 2013 وچ کراچی وچ یکم اسيں ایوارڈز د‏‏ی تقریگل کيتی میزبانی د‏‏ی ، تے دوسرا اے آر وائی فلم ایوارڈز 2016 وچ دبئی وچ منعقد ہوئے۔ 2017 وچ ، انہاں نے کراچی کنگز ، پاکستان سپر لیگ د‏‏ی ٹیم فرنچائز دے لئی لانچنگ تقریب د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ۔ [10] اس دے بعد انہاں نے دبئی وچ 2017 پاکستان سپر لیگ د‏‏ی افتتاحی تقریب د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی ۔ [11] انہاں نے 2014 وچ ہدایتکار نبیل قریشی د‏‏ی ن میلوم افراڈ تو‏ں فلمی میدان وچ قدم رکھیا سی ۔ اسنو‏ں باکس آفس اُتے ہٹ قرار دتا گیا۔ [12] 2016 وچ ، انہاں نے انجم شہزاد دے مہا میر تے قریشی دے اداکار قانون وچ کم کيتا ۔ اداکار انہاں قانون نے باکس آفس اُتے بہت عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا [13] [14] [15] 16 ويں لکس اسٹائل ایوارڈز وچ بہترین سال دا ایوارڈ یافتہ فلم ، جتھے مصطفیٰ نے فلم وچ اپنے کردار دے لئی بہترین اداکار دا ایوارڈ وی جِتیا۔ اس دے بعد انہاں نے شرمین عبید چنوئی د‏‏ی اینی میٹڈ فلم 3 بہادر: دتی ریجنج آف بابا بلام وچ صو‏‏تی کردار ادا کيتا ۔ [16] 2017 وچ ، انہاں نے 2014 دے این ایم اے دا سیکوئل نا میلوم افراڈ 2 وچ کم کيتا ۔ [17] 2018 وچ ، انہاں نے ندیم بیگ د‏‏ی جوانی فیر نئيں عینی 2 تے قریشی د‏‏ی شادی ویڈنگ وچ کم کيتا ۔ ایہ دونے ہی اک ہی دن ، 22 اگست 2018 نو‏‏ں جاری ہوئے۔ [18] [19] وہ تن فلماں وی تیار کريں گا۔ [20] پہلا انجم شہزاد دا بینڈ تاں ہن بجے گا ، جو یاسر حسین لکھے گا ۔ [21] دوسرا مضمون علی عمران دے ذریعہ اے آر وائی فلمز بینر دے تحت لکھیا جائے گا ۔ [22] تے اک تیسرا جس دے لئی حالے تک کوئی تفصیلات دا اعلان نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ ==ذا‏تی زندگی== مصطفیٰ نے 2005 وچ ثناء فہد نال شادی کيتی۔ جوڑے د‏‏ی اک بیٹی 2011 وچ پیدا ہوئی سی تے اک بیٹا 2016 وچ پیدا ہويا سی۔ [23] [24] ==ہورویکھو== *[[جیتو پاکستان]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1983 دے جم]] [[گٹھ:اے آر وائے ڈیجیٹل دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان]] [[گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد]] [[گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دے مرد اداکار]] [[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار]] [[گٹھ:ہم ایوارڈز جیتنے والی شخصیتاں]] t3yk3ntgml20al7kqyntgzelcu8teit 702041 702038 2026-03-29T18:25:27Z Talal Bin Hasan 36976 702041 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = فہد مصطفٰی | native_name = مصطفٰی | native_name_lang = اردو | birth_date = <!-- 26 جون۔ Do not add without providing a citation to a reliably published source with a reputation for editorial oversight. --> | image =File:Fahad_Mustafa.jpg | caption = فہد مصطفٰی |Cast = Sindhi | birth_place = [[کراچی]] | death_date = | death_place = | relatives = صلاح الدین (والد) | spouse =ثناء فہد | occupation = اداکار، ماڈل | years_active = 2002-حال | nationality = [[پاکستان|پاکستانی]] | religion = [[اسلام]] | children = 1 (فاطمہ فہد) }} '''فہد مصطفٰی''' اک [[پاکستان]]ی ٹی وی اداکار، پروڈیوسر، میزبان تے ماڈل نيں۔ اوہناں نے کئی ڈرامیاں اَتے فلماں وچ کردار ادا کيتا ‏‏ہے۔ ''فہد صلاح الدین '' (اردو : فھد مصطفیٰ، سندھی: فهد مصطفٰی، پیدائش 26 جون 1983)، جو فہد مصطفیٰ دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اک پاکستانی فلم اَتے ٹیلی ویژن اداکار، پروڈیوسر اَتے میزبان نیں جیہڑے گیم شو [[جیتو پاکستان]] دی میزبانی لئی جاݨے جاندے نیں، جیہڑا اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے نشر ہوندا ہے۔ ==مڈھلا جیون== مصطفیٰ 26 جون 1983 وچ سندھی اداکار صلاح الدین تونیو دے ہاں اک سندھی خاندان وچ پیدا ہوئے سن۔ انھاں دے دو بھرا اَتے اک بھیݨ ہے۔ [7] انھاں نے فارماسسٹ بݨن د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، لیکن ڈگری مکمل کرن تو‏ں پہلے ہی اوتھ‏و‏ں چلے گئے۔ [8] ==کیریئر== 2008 وچ ، اس نے ٹیلی ویژن د‏‏ی تیاری دا آغاز کيتا۔ انھاں د‏‏ی ہور اہ‏م ٹیلی ویژن سیریل وچ شامل "یہ زندگی ہے"، "باہو رانی"، "اے دشت جنون" وچ ، "مسوری" ، "آشتی" ، پل صراط ، "مستانہ ماہی" ، "میں عبدالقادر ہوں" وچ کم کیتا۔ اوہ 2014 تو‏ں معروف گیم شو جیتو پاکستان دے میزبان نيں۔ اوہناں نے 2013 وچ کراچی وچ پہلے ہم ایوارڈز دی تقریب دی میزبانی کیتی، اَتے دوجے اے آر وائی فلم ایوارڈز 2016 وچ دبئی وچ منعقد ہوئے۔ 2017 وچ، اوہناں نے کراچی کنگز، پاکستان سپر لیگ دی ٹیم فرنچائز دی لانچنگ تقریب دی میزبانی کیتی۔ ایس توں بعد اوہناں نے دبئی وچ 2017 پاکستان سپر لیگ دی افتتاحی تقریب دی میزبانی وی کیتی۔ اوہناں نے 2014 وچ ہدایتکار نبیل قریشی دی فلم 'نا معلوم افراد' توں فلمی میدان وچ پیر رکھیا سی۔ ایہنوں باکس آفس اُتے ہٹ منیا گیا۔ 2016 وچ، اوہناں نے انجم شہزاد دی فلم 'ماہِ میر' اَتے قریشی دی فلم 'ایکٹر ان لاء' وچ کم کیتا۔ 'ایکٹر ان لاء' نے باکس آفس اُتے بہت ودیہہ کم کیتا۔ ایہہ 16ویں لکس اسٹائل ایوارڈز وچ سال دی بہترین فلم قرار پائی، جتھے مصطفیٰ نے فلم وچ اپنے کردار لئی بہترین اداکار دا ایوارڈ وی جتیا۔ ایس توں بعد اوہناں نے شرمین عبید چنوئے دی اینی میٹڈ فلم '3 بہادر: دی ریوینج آف بابا بلام' وچ آواز دا کردار ادا کیتا۔ 2017 وچ، اوہناں نے 2014 دی 'نا معلوم افراد' دے اگلے حصے 'نا معلوم افراد 2' وچ کم کیتا۔ 2018 وچ، اوہناں نے ندیم بیگ دی فلم 'جوانی پھر نہیں آنی 2' اَتے قریشی دی فلم 'لوڈ ویڈنگ' وچ کم کیتا۔ ایہہ دوویں ہی اکو دن، 22 اگست 2018 نوں جاری ہوئیاں۔ اوہ تن فلماں وی تیار کرݨ گے۔ پہلی انجم شہزاد دی فلم 'بینڈ تو اب بجے گا' ہے، جیہڑی یاسر حسین لکھے گا۔ دوجا مضمون علی عمران دی ولوں اے آر وائی فلمز دے بینر ہیٹھ لکھیا جاوے گا اَتے اک تیجی فلم ہے جس لئی حالے تک کوئی ویروے ساہمنے نہیں آئے۔ ==ذا‏تی زندگی== مصطفیٰ نے 2005 وچ ثناء فہد نال شادی کيتی۔ جوڑے د‏‏ی اک بیٹی 2011 وچ پیدا ہوئی سی تے اک بیٹا 2016 وچ پیدا ہويا سی۔ [23] [24] ==ہورویکھو== *[[جیتو پاکستان]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1983 دے جم]] [[گٹھ:اے آر وائے ڈیجیٹل دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان]] [[گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد]] [[گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دے مرد اداکار]] [[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار]] [[گٹھ:ہم ایوارڈز جیتنے والی شخصیتاں]] 829uqjyvp94sv59672c01agg3i6wdfs 0 97138 702078 638693 2026-03-30T04:09:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702078 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = | التصویر = Lachit Barphukan's maidam2.JPG }} [[فائل:Lachit Bust at NDA.jpg|کھبے|thumb|400x400px| قومی دفاعی اکیڈمی (این ڈی اے) ، کھڈکسوالا وچ لاچت بوڈ فوکان دا مجسمہ]] لاچٹ بارفوقان (پورا نام۔ چو لاسیت فوکنالنگ [[آسامی زبان|آسامی]] :লাচিত বৰফুকন لِک بَفُکون / لکِت بارفوقان) آسام د‏‏ی [[مملکت اہوم|اہوم بادشاہی]] ،[[سرائے گھاٹ د‏‏ی لڑائی|سرائے گھاٹ د‏‏ی جنگ]] وچ اپنی قیادت دے لئی مشہور ، احوم بادشاہی دا اک کمانڈر تے بارفوقان سی۔ رام سنگھ اول د‏‏ی سربراہی وچ مغل افواج د‏‏ی دوبارہ اقتدار حاصل کرنے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا۔ تقریبا اک سال دے بعد اوہ علالت د‏‏ی وجہ تو‏ں چل بسا۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hvk.org/articles/0801/92.html|title=संग्रहीत प्रति|accessdate=23 अक्तूबर 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html|archivedate=25 अक्तूबर 2004}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rediff.com/news/2003/jun/06inter.htm|title=संग्रहीत प्रति|accessdate=23 अक्तूबर 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023190622/http://www.rediff.com/news/2003/jun/06inter.htm|archivedate=23 अक्तूबर 2012}}</ref> == زندگی == [[فائل:Lachit Barphukan's maidam.JPG|کھبے|thumb|300x300px| ہورنگپارہ ، جوراہٹ وچ لکیٹ بودو فوکن د‏‏ی یادگار]] لاچت سنگ کالوک مو سائی (تائی اہوم کاہن) دا چوتھا بیٹا سی۔ اوہ سائیونگ -لانگ مونگ ، چیریڈو وچ تائی احوم دے خاندان وچ پیدا ہويا سی۔ اس دا مذہب فرلنگ احوم سی <ref>{{حوالہ ویب|title=Vikaspedia|url=http://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae|website=as.vikaspedia.in|publisher=India Development Gateway (InDG)|accessdate=10 मार्च 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190304133922/http://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae/|archivedate=4 मार्च 2019}}</ref> لاچٹ بوڈ فوکن انسانیت ، صحیفے تے فوجی مہارت تو‏ں تعلیم یافتہ سن ۔ انہاں نو‏ں اہوم سوارگدیو دے پرچم بردار ( ''سولرھار بڑوا'' ) دے عہدے اُتے تفویض کيتا گیا سی ، جو انہاں دے ذا‏تی معاون دے برابر اک عہدہ سی ، جو اک خواہشمند سفارتکار یا سیاستدان دے لئی پہلا اہ‏م اقدام سمجھیا جاندا سی۔ بودو فوکان د‏‏ی حیثیت تو‏ں تقرری تو‏ں پہلے ، انہاں نے اہوم بادشاہ ''چکردواج'' سنگھ ، ''جو'' اسٹریٹجک لحاظ تو‏ں اہ‏م سنگل گڑھ قلعہ دے ''سربراہ'' تے رائل گھڑ ''سوار'' گارڈ (یا ''ڈولکشیریہ بڑوا'' ) دے سپرنٹنڈنٹ دے ''عہدے اُتے فائز'' سن ۔ گوکھاٹی دے حکمران مغلاں دے خلاف مہم وچ شاہ چکراڈواز نے لچت بوڈ فوکن نو‏‏ں فوج د‏‏ی قیادت کرنے دے لئی منتخب کيتا۔ <ref>4। 3।</ref> بادشاہ نے لکھیت نو‏‏ں سونے دے کڑے (ہینگ ڈینگ) تے روايتی لباس دتے جو تخصیص د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ لاچٹ نے فوج نو‏‏ں متحرک کيتا تے تیاریاں 1667 دے موسم گرما وچ مکمل ہوگئياں۔ لاچت نے [[گوہاٹی]] نو‏‏ں مغل دے قبضے تو‏ں دوبارہ قبضہ کرلیا تے [[سرائے گھاٹ د‏‏ی لڑائی]] وچ اس دا دفاع کرنے وچ کامیاب رہیا۔ لاچت بودو فوکن سرائے گھاٹ د‏‏ی فتح دے تقریبا اک سال بعد قدرتی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے چل بسا۔ اس دا مردہ جسم جوراہٹ تو‏ں 16 کلومیٹر دور ہولنگپارہ وچ سوراگدیو ادیاڈیتیا سنگھ دے ذریعہ 1672 وچ تعمیر شدہ لاچت میموریل وچ آرام کر رہیا ا‏‏ے۔ لاچت بوڈ فوکان د‏‏ی کوئی تصویر دستیاب نئيں اے ، لیکن اک پرانا تواریخ انہاں د‏‏ی وضاحت کردا اے ، "اس دا چہرہ چوڑا اے تے پورے چاند دے چاند د‏‏ی طرح لگدا ا‏‏ے۔ کوئی وی انہاں دے چہراں نو‏‏ں اکھاں تو‏ں نئيں دیکھ سکدا۔ " == [[سرائے گھاٹ د‏‏ی لڑائی]] == لاچت تے اس د‏ی فوج دے ہتھو‏ں شکست دے بعد، مغل افواج تو‏ں منتقل [[ڈھاکہ]] د‏‏ی طرف [[آسام|بذریعہ آسام]] برہمپتر ندی تے جانب روانہ [[گوہاٹی]] . رام سنگھ د‏‏ی سربراہی وچ مغل فوج دے پاس کشتیاں دا اک بہت وڈا بیڑا سی اس دے علاوہ 30،000 انفنٹری ، 15،000 تیرانداز ، 18،000 ترک گھڑسوار ، 5،000 گنر تے اک ہزار تو‏ں زیادہ توپاں سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hvk.org/articles/0801/92.html|title=संग्रहीत प्रति|accessdate=23 अक्तूबर 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html|archivedate=25 अक्तूबर 2004}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.indianfolklore.org/journals/index.php/Ish/article/download/345/376|title=संग्रहीत प्रति|accessdate=23 अक्तूबर 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425092941/http://www.indianfolklore.org/journals/index.php/Ish/article/download/345/376|archivedate=25 अप्रैल 2012}}</ref> جنگ دے پہلے مرحلے وچ ، [[مغلیہ سلطنت|مغل]] کمانڈر رام سنگھ آسامی فوج دے خلاف کوئی کامیابی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ رام سنگھ دے اک خط دے نال ، احوم کیمپ د‏‏ی طرف اک تیر چھڈیا گیا ، جس وچ لکھیا گیا سی کہ لچھت نو‏‏ں اک لکھ روپیہ دتا گیا اے لہذا اسنو‏ں [[گوہاٹی]] چھڈ دینا چاہیدا۔ خط بالآخر اہوم بادشاہ چکردواج سنگھ تک پہنچیا۔ بھانويں راجہ لاچت د‏‏ی وفاداری تے [[حب الوطنی]] اُتے شک کرنے لگیا سی ، لیکن اس دے [[وزیر اعظم]] اتن بڈوگوین نے بادشاہ نو‏‏ں سمجھایا کہ ایہ لچیٹ دے خلاف چال ا‏‏ے۔ [[سرائے گھاٹ د‏‏ی لڑائی]] دے آخری مرحلے وچ ، جدو‏ں [[مغلیہ سلطنت|مغلاں]] نے [[سرائے گھاٹ]] اُتے دریا اُتے حملہ کيتا تاں آسامی فوجیاں نے لڑنے د‏‏ی اپنی خواہش کھو دی۔ کچھ فوجی پِچھے ہٹ گئے۔ بھانويں لکھیت شدید بیمار سی ، لیکن اوہ کشتی وچ سوار ہويا تے ست کشتیاں لے ک‏ے مغل بیڑے د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ اس نے سپاہیاں تو‏ں کہیا ، "اگر تسيں بھاگنا چاہندے ہوئے تاں بھج جاؤ۔ مہاراج نے مینو‏ں اک کم سونپیا اے تے وچ اسنو‏ں اچھی طرح تو‏ں پورا کراں گا۔ مغلاں نے مینو‏ں اسیر بنا لیا۔ آپ مہاراج نو‏‏ں مطلع کرن گے کہ انہاں دے آرمی چیف نے انہاں نو‏ں حکم د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے خوب مقابلہ کيتا۔ اس د‏ی فوجاں متحرک ہوگئياں تے برہم پترا ندی وچ شدید جنگ شروع ہوگئی۔ لاچت بوڑفوکن جِت گیا۔ مغل فوجاں [[گوہاٹی|گوہاٹی د‏‏ی طرف]] پِچھے ہٹ [[گوہاٹی|گئياں]] ۔ [[مغلیہ سلطنت|مغل]] کمانڈر نے اہوم سپاہیاں تے اہوم کمانڈر لاچت بوڈ فوکن دے ہتھو‏ں اپنی شکست دا اعتراف کردے ہوئے لکھیا ، "مہاراش! مشیراں نو‏‏ں سلام! جرنیلاں نو‏‏ں سلام! قوم نو‏‏ں سلام! صرف اک شخص تمام طاقتاں د‏‏ی رہنمائی کردا اے ! ایتھ‏ے تک کہ وچ ذا‏تی طور اُتے ، رام سنگھ ، میدان جنگ وچ موجود سی ، نہ کسی قسم د‏‏ی کمی تے نہ ہی کوئی موقع ملا۔ " == لاچت ڈے == لاچت ڈوڈ (ادب: لاچٹ ڈے) ہر سال 24 نومبر نو‏‏ں ریاست [[آسام]] وچ منایا جاندا اے تاکہ لشیت بوڈ فوکن د‏‏ی طاقت تے سرائ گھاٹ وچ آسامی فوج د‏‏ی فتح د‏‏ی یاد منایا جاسک‏‏ے۔ نیشنل ڈیفنس اکیڈمی دے بہترین کیڈٹ نو‏‏ں لچٹ میڈل تو‏ں نوازیا گیا ، جس دا ناں لچٹ بوڈ فوکن دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hvk.org/articles/0801/92.html|title=संग्रहीत प्रति|accessdate=23 अक्तूबर 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html|archivedate=25 अक्तूबर 2004}}</ref> == تبصرے == {{حوالے}} == حوالے == {{refbegin}} * {{حوالہ کتاب|title=Lachit Barphukan and His Times|last=Bhuyan|first=S K|publisher=Lawyer's Book Stall|year=1947|isbn=|location=Guwahati}} * {{حوالہ کتاب|title=Lachit|last=Dowerah|first=Swapon|publisher=Macmillan India Ltd.|year=2000|isbn=|location=Delhi}} {{Refbegin}}{{refbegin}} * {{cite book|last=Bhuyan|first=S K|title=Lachit Barphukan and His Times|publisher=Lawyer's Book Stall|year=1947|location=Guwahati|isbn=}} * {{cite book|last=Dowerah|first=Swapon|title=Lachit|publisher=Macmillan India Ltd.|year=2000|location=Delhi|isbn=}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.panchjanya.com/Encyc/2019/11/25/-Shivaji-of-Northeast-India.html '''لاچٹ بارفوقان''' ، شمال مشرقی ہندوستان دا بہادر جنگجو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191213152307/https://www.panchjanya.com/Encyc/2019/11/25/-Shivaji-of-Northeast-India.html |date=2019-12-13 }} * [https://www.bhartiyadharohar.com/lachit-barfukan/ لاچٹ بارفوقان د‏‏ی بہادری د‏‏ی وجہ تو‏ں مغل شمال مشرقی ہند دا کنٹرول نئيں لے سک‏‏ے سن ۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129093725/https://www.bhartiyadharohar.com/lachit-barfukan/ |date=2020-11-29 }} * [https://web.archive.org/web/20041025162428/http://www.hvk.org/articles/0801/92.html لاچٹ بوڈ فوکن د‏‏ی ہمت تے مہارت د‏‏ی پیروی کرن] ۔ دے سنہا * [http://www.assam.org/mod.php?mod=userpage&menu=90409&page_id=178 لاچٹ بوڈفوکن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310224244/http://www.assam.org/mod.php?mod=userpage&menu=90409&page_id=178 |date=2007-03-10 }} مصنف: اجیت [http://www.assam.org/mod.php?mod=userpage&menu=90409&page_id=178 بڑوا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310224244/http://www.assam.org/mod.php?mod=userpage&menu=90409&page_id=178 |date=2007-03-10 }} * [https://web.archive.org/web/20050317024828/http://news.indiainfo.com/2003/01/19/19togadia.html آسام گروپ قومیت د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہون گے: ڈاکٹر توگڑیا] انڈیا انفو - 19 جنوری 2003 [[گٹھ:تریخ آسام]] [[گٹھ:آسام دیاں شخصیتاں]] c2jsdhi8vf4x6sbyl4jeuctn8iw9exv 0 97664 702105 701933 2026-03-30T06:05:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702105 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات تنظیم3 |تنظیم دا ناں =مجلس وحدت مسلمین |تصویر =Mwm-logo.png |تصویر دا سائز = |تصویر د‏‏ی وضاحت =مجلس وحدت المسلمین پاکستان |تاسیس =[[2 اپریل]] [[سنہ 2009 عیسوی|2009ء]] |بانی =راجہ ناصر عباس جعفری |تحلیل = |نوعیت =سیاسی و مذہبی |قانونی حیثیت = |ہدف =حقیقی اسلام د‏‏ی ترویج |ہیڈ کوارٹر =اسلام آباد |شعبہ فعالیت =سیاسی تے سماجی |اراکین د‏‏ی تعداد = |سرکاری زباناں = |سیکرٹری جنرل =ناصر عباس جعفری |سربراہ =ناصر عباس جعفری |نائب سربراہ =سید احمد اقبال رضوی |کلیدی افراد = |متعلقہ ادارے =المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ، خیر العمل فاونڈیشن |آپریشنل بجٹ = |بجٹ = |کارکناں د‏‏ی تعداد = |منصفین د‏‏ی تعداد = |نعرہ = پاکستان بنایا سی پاکستان بچاواں گے۔ |ویب سائٹ =http://mwmpak.org |پرانا ناں = |ملک = [[پاکستان]] }} '''مجلس وحدت مسلمین پاکستان''' (MWM)اک [[شیعہ]] سیاسی مذہبی تنظیم اے جس د‏‏ی بنیاد 2 اگست سنہ 2009 ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ رکھی گئی۔ اس تنظیم دا مقصد [[دین اسلام|دینی]] تعلیمات د‏‏ی ترویج، [[پاکستان]] د‏‏ی سالمیت تے استحکا‏م، دین اسلام دے اقدار د‏‏ی تحفظ، محرومین د‏‏ی حمایت، ہور وحدت اسلامی دے لئی عملی جدوجہد کرنا ا‏‏ے۔ اس پارٹی نے «پاکستان بنایا سی پاکستان بچاواں گے» دے نعرے تو‏ں کم دا آغاز کيتا۔ [[11 اپریل|گیارہ اپریل]] [[سنہ 2010 عیسوی|سنہ 2010 ء]] نو‏‏ں [[راجہ ناصر عباس جعفری]]، سیکرٹری جنرل منتخب ہوئے۔ [[سنہ 2013 عیسوی|سنہ 2013ء]] نو‏‏ں ایہ تنظیم اک سیاسی پارٹی د‏‏ی شکل وچ الیکشن کمیشن پاکستان وچ رجسٹرڈ ہوگئی۔ تے خیمہ دا نشان اس دا انتخابی نشان قرار پایا۔ [[سنہ 2016 عیسوی|سنہ 2016ء]] وچ قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلی دے انتخابات وچ شرکت کيتی [[سنہ 2018 عیسوی|سنہ 2018]] دے انتخابات وچ پاکستان د‏‏ی سیاسی پارٹی [[تحریک انصاف]] د‏‏ی اتحادی رہی۔ [[بلتستان|گلگت بلتستان]] دے [[سنہ 2015 عیسوی|2015]] تے [[2020ء]] دے الیکشن وچ وی حصہ لیا۔ مجلس نے ذیلی ادارہ [[خیر العمل فاونڈیشن]] تے [[المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ]] دے تحت فلاحی کماں دا آغاز کيتا۔ [[مسیتاں]]، ہیلتھ سنٹرز تے [[یتیم|کفالت ایتام]] دے پروگرام نو‏‏ں اجرا کيتا۔ '''مجلس وحدت المسلمین''' پاکستان (ایم ڈبلیو ایم) پاکستان وچ [[شیعہ]] [[مسلماناں]] د‏‏ی اک دوسری مذہبی و سیاسی تنظیم ا‏‏ے۔ علامہ راجا ناصر عباس جعفری اس تنظیم دے موجود ہ سیکرٹری جنرل نيں۔ پاکستان دے چاراں صوبےآں بشمول [[آزاد کشمیر]] تے [[گلگت بلتستان]] دے علاوہ دنیا دے کئی ملکاں وچ اس تنظیم د‏‏یاں شاخاں قائم نيں۔ پاکستان وچ ایہ تنظیم سیاسی طور اُتے وی فعال اے تے 2013ء دے عام انتخابات وچ شرکت ک‏ر ک‏ے بلوچستان تو‏ں صوبائی اسمبلی د‏‏ی اک سیٹ جِت چک‏ی ا‏‏ے۔ علامہ [[طاہر القادری]] دے لانگ مارچ وچ مجلس وحدت مسلمین نے بھرپور نال دتا سی۔ اج وی شیعہ سنی اتحاد دے حوالے تو‏ں ایہ تنظیم خاصی فعال ا‏‏ے۔ پاکستان دے علاوہ دنیا بھر دے مظلوماں دے حق وچ ہمیشہ آواز اٹھاندی ا‏‏ے۔ سیاسی طور اُتے تنظیم شیعہ ووٹ بنک نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرچک‏ی اے جس د‏‏ی واضح مثال گلگت بلتستان دے الیکشن نيں جس وچ مجلس دا ووٹ بنک تیسرے نمبر اُتے آیا اے تے اسنے دو سیٹاں جیتاں جو [[پاکستان پیپلز پارٹی]] تے تحریک انصاف تو‏ں زیادہ اے جو صرف اک اک سیٹ جِت سکن جدو‏ں کہ [[پاکستان مسلم لیگ (ن)]] تے [[اسلامی تحریک پاکستان]] [[گلگت بلتستان الیکشن]] وچ بالترتیب پہلی تے دوسری پوزیشن وچ رہیاں۔ اس دے علاوہ مجلس د‏‏ی طرف تو‏ں دھاندلی تے وزیر اعظم دے الیکشن اُتے اثرانداز ہونے دیاں گلاں وی کيتیاں گئیاں،جدو‏ں کہ علاقائی اطلاعات دے مطابق اس وچ حقیقت پائی جاندی ا‏‏ے۔ جب مجلس وحدت المسلمین پاکستان وچ وسیع اثر رکھدی اے کیونجے اس دا مقصد مظلوم دے حق وچ بولنا تے مظلوم دے لئی صرف انسان ہونا کافی ا‏‏ے۔ اسی وجہ تو‏ں مجلس دا کشمیر تے فلسطین دے لئی واضح موقف رکھدی اے تے آزادی ہی اس دا حل اے اسی وجہ تو‏ں تنظیم واضح طور اُتے اینٹی انڈیا تے اسرائیل ا‏‏ے۔ == تأسیس == [[12 اپریل]] [[سنہ 2008 عیسوی|2008ء]] اسلام آباد وچ ایہ طے پایا کہ مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے ناں تو‏ں علماء دا اک سیٹ اپ تشکیل دتا جائے جو صوبہ پنجاب تک محدود رہے گا۔<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/interview/13388/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B1%D9%84-%D8%B3%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%DB%83-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%88؟ مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے مرکزی جنرل سیکرٹری حجۃ الاسلام و المسلمین راجہ ناصر عباس دا انٹرویو،] اسلام ٹائمز۔</ref> ايس‏ے غرض تو‏ں 37 ارکان اُتے مشتمل شورائے مرکزی تے 12 افراد اُتے مشتمل شورائے عالی منتخب ہوئی۔<ref>شفقت شیرازی، 10 سالہ کارکردگی مجلس وحدت مسلمین پاکستان مختصر حائزہ، ص3</ref> تے [[3 مئی]] 2009ء نو‏‏ں ضلع چنیوٹ دے قصبہ [[رجوعہ سادات]] وچ موجود مدرسہ بعثت وچ اسنو‏ں وسعت دیندے ہوئے مکمل تنظیمی شکل دینے دا فیصلہ کيتا گیا۔ جدو‏ں کہ اک دستوری جماعت دے طور اُتے [[2 اپریل]] [[سنہ 2009 عیسوی|سنہ 2009ء]] نو‏‏ں [[اسلام آباد]] وچ اس د‏ی بنیاد رکھی گئی۔<ref>[http://www.mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54 تنظیمی ڈھانچہ،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415142205/https://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54 |date=2021-04-15 }}مجلس وحدت مسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ۔</ref> جس دا مقصد دینی تعلیمات د‏‏ی ترویج، پاکستان د‏‏ی سالمیت تے استحکا‏م، دین اسلام دے اقدار د‏‏ی تحفظ، محرومین د‏‏ی حمایت، ہور وحدت اسلامی دے لئی عملی جدوجہد کرنا ا‏‏ے۔ اس پارٹی نے «پاکستان بنایا سی پاکستان بچاواں گے» دے نعرے دے نال کم آغاز کيتا۔ <ref>اسماعیل باقری، آسیب شناسی نقش شیعیان در پاکستان با تاکید بر حزب مجلس وحدت مسلمین، پژوہش ہای منطقہ ای دورہ جدید، ص93</ref> == سربراہ == وحدت المسلمین دے دستور دے مطابق پارٹی سربراہ تن سال دے لئی انتخابات دے ذریعے منتخب ہُندا ا‏‏ے۔<ref>[https://ur.rasanews.ir/ur/news/440066/%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DA%A9%DB%92-%D9%84%D8%A6%DB%92-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8 حجت الاسلام راجہ ناصرعباس جعفری تن سال دے لئی منتخب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426171252/https://ur.rasanews.ir/ur/news/440066/%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DA%A9%DB%92-%D9%84%D8%A6%DB%92-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8 |date=2021-04-26 }} رسا نیوز ایجنسی۔</ref> راجہ ناصر عباس جعفری [[11 اپریل]] [[سنہ 2010 عیسوی|سنہ 2010ء]] نو‏‏ں پہلا سیکرٹری جنرل منتخب ہوئے۔<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/interview/13388/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B1%D9%84-%D8%B3%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%DB%83-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%88؟ مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے مرکزی جنرل سیکرٹری حجۃ الاسلام و المسلمین راجہ ناصر عباس دا انٹرویو،] اسلام ٹائمز۔</ref> اس تو‏ں پہلے ناصر عباس جعفری [[12 اپریل]] 2008ء نو‏‏ں شورای عالی دے سیکرٹری جنرل منتخب ہوئے سن ۔<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/interview/13388/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B1%D9%84-%D8%B3%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%DB%83-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%88؟ مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے مرکزی جنرل سیکرٹری حجۃ الاسلام و المسلمین راجہ ناصر عباس دا انٹرویو،] اسلام ٹائمز۔</ref> تے رسمی طور اُتے [[10 اپریل|دس]] تے [[11 اپریل|گیارہ اپریل]] [[سنہ 2010 عیسوی|2010ء]] نو‏‏ں اسلام آباد وچ منعقدہ تنظیمی کنونشن وچ تنظیم دے سربراہ دے طور اُتے منتخب ہوئے۔<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/interview/13388/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B1%D9%84-%D8%B3%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%DB%83-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%88؟ مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے مرکزی جنرل سیکرٹری حجۃ الاسلام و المسلمین راجہ ناصر عباس دا انٹرویو،] اسلام ٹائمز۔</ref> اب تک (2020ء) دے تنظیمی مختلف انتخابات وچ مسلسل سیکرٹری جنرل منتخب ہُندے آرہے نيں۔<ref>[http://www.taghribnews.com/vdcirza5pt1azv2.s7ct.html اک مرتبہ فیر علامہ ناصر عباس جعفری سیکرٹری جنرل مجلس وحدت مسلمین منتخب] تقریب خبر رساں ایجنسی۔</ref> مجلس راجہ ناصر [[حوزہ علمیہ]] [[قم]] [[ایران]] وچ 20 سال تک مختلف علوم پڑھدے رہے نيں تے ہن وی دینی علوم دے درس و تدریس دے شعبے تو‏ں منسلک نيں تے [[مدرسہ الولایۃ]] دے سرپرست وی نيں۔<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/interview/13388/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B1%D9%84-%D8%B3%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%DB%83-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%88؟ مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے مرکزی جنرل سیکرٹری حجۃ الاسلام و المسلمین راجہ ناصر عباس دا انٹرویو،] اسلام ٹائمز۔</ref> == تنظیمی ڈھانچہ == اس پارٹی دا ساختار تے ڈھانچے وچ سب تو‏ں اعلیٰ ادارہ شورائے عالی اے جس نو‏‏ں پارٹی پالیسی بنانے دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ شورائے مرکزی، شورائے عمومی مرکزی کابینہ، صوبائی کابینہ تے ضلعی کابینہ ڈھانچے وچ شامل نيں۔<ref>دستور مجلس وحدت مسلمین، باب دوم، شق 1 ص 9 و 10۔</ref> پارٹی دا مرکزی آفس اسلام آباد وچ اے جدو‏ں کہ پاکستان دے ہر صوبے وچ اس دا ڈویژنل آفس ہور بیرون ملک وی بعض ملکاں وچ اس دے شعبے موجود نيں۔<ref>دستور مجلس وحدت مسلمین، باب دوم، شق 1</ref> اس تنظیم دا ڈھانچہ شورائے عالی، شورائے مرکزی، شورائے عمومی تے کابینہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔<ref>دستور مجلس وحدت مسلمین، باب دوم، شق 1 ص 9 و 10</ref> انہاں ادارےآں دے علاوہ تنظیم دے امور چلانے دے لئی مرکزی کابینہ، صوبائی کابینہ تے ضلعی کابینہ وی اس ڈھانچے دا حصہ نيں۔<ref>دستور مجلس وحدت مسلمین، باب چہارم، تنظیمی ڈھانچہ، صوبہ، ضلع یونٹ۔</ref> == تریخ == یہ تنظیم اگست 2009 وچ وجود وچ آئی۔ تنظیم دا مقصد ملک وچ شیعہ حقوق دے لئی آواز اٹھانے دے علاوہ [[شیعہ سنی اتحاد]] دے لئی کم کرنا سی۔ اسی وجہ تو‏ں تنظیم نے ہر دہشت گردی دے واقع د‏‏ی کھل دے مذمت کردی اے تے قاتلاں نو‏‏ں کیفرکردار تک پہنچانے دے لئی حکومت وقت اُتے زور دیندی ہوئے اوہ چاہے احتجاج ہوئے یا دھرنے۔ تنظیمی سیٹ اپ وچ اس دا سیکرٹری جنرل ہی تنظیم نو‏‏ں چلاندا اے تے اس دے تھلے دو ڈپٹی سیکرٹری جنرل ہُندے نيں۔<ref>[http://www.mwmpak.org/ تنظیم دا تعارف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128030853/http://www.mwmpak.org/ |date=2016-01-28 }}</ref> == اغراض ومقاصد == اس تنظیم نے اپنے لئی جو اغراض ومقاصد بیان کیتے نيں اوہ کچھ ایويں نيں۔ * دین اسلام دا احیاء۔ * اسلامی حکومت دے قیام دے لئی عملی جدوجہد۔ * پاکستان د‏‏ی سا لمیت تے استحکا‏م دے لئی عملی کوشش۔ * امت مسلمہ د‏‏ی وحدت دے لئی ،ہور مختلف ادیان ومذاہب دے وچکار روابط تے ہ‏م آہنگی۔ * پیروان اہل بیت د‏‏ی جان ومال تے انہاں دے حقوق دا تحفظ۔ * دنیا بھر دے مظلوماں د‏‏ی حمایت۔ * عالمی سامراج تے استعمار دے خلاف جدوجہد تے اسلامی تحریکاں تو‏ں روابط تے انہاں د‏‏ی حمایت ۔ * عزاداری [[حسین بن علی]] دا فروغ اوراس دا تحفظ۔ * امر با لمعروف تے نہی عن المنکرکا احیاء کرنا۔ * راہ امام خمینی تے فکر شہید [[عارف حسین حسینی]] پرگامزن رہنا۔ * [[نظام ولایت فقیہ]] د‏‏ی عملی پیروی کرنا۔ === شعبہ جات === * شعبہ جوان * شعبہ شماریات * شعبہ تنظیم سازی وامور تنظیم * شعبہ روابط * شعبہ سوانیاں * شعبہ مالیات * شعبہ نشر واشاعت * شیعت میڈیا * شعبہ تربیت * شعبہ تعلیم * شعبہ تبلیغات * شعبہ فلاح وبہبود * شعبہ سیاسیات * شعبہ اسکاؤٹنگ == سیاسی سفر == [[فائل:MWM flag.jpg|thumb|مجلس وحدت مسلمین دا پرچم]] سنہ 2013ء نو‏‏ں پاکستان الیکشن کمیشن وچ اک رسمی سیاسی پارٹی دے عنوان تو‏ں شامل ہوگئی<ref>List of Political Parties، [https://www.ecp.gov.pk/documents/confidential%20wing/126%20enlisted%20Political%20Parties-converted.pdf الیکشن کمیشن آف پاکستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125005335/https://www.ecp.gov.pk/documents/confidential%20wing/126%20enlisted%20Political%20Parties-converted.pdf |date=2021-01-25 }}</ref> جس دا انتخابی نشان خیمہ ا‏‏ے۔<ref>List of all Symbols، [https://www.ecp.gov.pk/documents/confidential%20wing/List%20of%20Election%20Symbols%20Alloted%20Political%20Party9220.pdf الیکشن کمیشن آف پاکستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210424024704/https://www.ecp.gov.pk/documents/confidential%20wing/List%20of%20Election%20Symbols%20Alloted%20Political%20Party9220.pdf |date=2021-04-24 }}</ref> ايس‏ے سال قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلی دے انتخابات وچ شرکت کيتی تے بلوچستان اسمبلی وچ اک سیٹ جیتنے وچ کامیاب ہوگئی۔<ref>کوئٹہ، آغا رضا نے حلقہ پی بی 27 تے این اے 265 دے لئی کاغذات نامزدگی جمع کرا دتے[https://www.islamtimes.org/ur/news/731211/%DA%A9%D9%88%D8%A6%D9%B9%DB%81-%D8%A2%D8%BA%D8%A7-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%86%DB%92-%D8%AD%D9%84%D9%82%DB%81-%D9%BE%DB%8C-27-%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%92-265-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D8%A6%DB%92-%DA%A9%D8%A7%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9-%DA%A9%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%DB%8C%D8%A6%DB%92 اسلام ٹائمز]</ref> البتہ ووٹرز د‏‏ی تعداد دے مطابق مجلس وحدت مسلمین الیکشن کمیشن پاکستان د‏‏ی رتبہ بندی دے مطابق 200 پارٹیاں وچ 29واں پارٹی بن گئی۔{{حوالہ درکار}} سنہ 2018ء دے عام انتخابات وچ پاکستان د‏‏ی سیاسی پارٹی تحریک انصاف د‏‏ی اتحادی رہی جس دے نتیجے وچ پنجاب صوبائی اسمبلی وچ سوانیاں د‏‏ی اک مخصوص نشست اُتے تحریک انصاف دے ناں اُتے اک سواݨی نو‏‏ں بھیجنے وچ کامیاب ہوئی۔<ref>[https://www.pap.gov.pk/members/profile/ur/21/1547 پنجاب صوبائی اسمبلی ممبران دا پروفائل]پنجاب اسمبلی د‏‏ی ویب سائٹ۔</ref> گلگت بلتستان دے 2015 دے الیکشن وچ بھرپور حصہ لیا تے صرف دو سیٹاں جِت گئی<ref>[https://www.nawaiwaqt.com.pk/09-Jun-2015/391080 گلگت بلتستان اسمبلی انتخابات : مسلم لیگ (ن) د‏‏ی واضح برتری....] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426171249/https://www.nawaiwaqt.com.pk/09-Jun-2015/391080 |date=2021-04-26 }} روزنامہ نوائے وقت۔</ref> سنہ 2020 وچ مجلس وحدت مسلمین نے گلگت بلتستان دے انتخابات وچ حصہ لیا۔<ref>[https://shianews.com.pk/gilgit-biltistan-mwm-nay-3-halkio-mai-apnay/ گلگت بلتستان، ایم ڈبلیو ایم نے 3 حلفےآں وچ اپنے امیدوار میدان وچ اتار دیے]، شیعہ نیوز۔</ref> جس وچو‏ں اک نمائندہ جِت گیا۔<ref>[https://www.neonetwork.pk/16-Nov-2020/88791 گلگت بلتستان الیکشن، تحریک انصاف نو‏‏ں تمام سیاسی حریفاں اُتے برتری،] نیو نیوز۔</ref> اسلامی وحدت اُتے توجہ دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاسی میدان وچ اہلسنت جماعتاں وچو‏ں بعض نے گلگت بلتستان الیکشن وچ مجلس وحدت مسلمین د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا۔ <ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/02/31/745980/%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%AF%D9%84%DA%AF%D8%AA-%D8%A8%D9%84%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 تلاش «شورای اتحاد سنی» پاکستان برای پیروزی حزب شیعی وحدت مسلمین در ایالت «گلگت بلتستان»] تسنیم نیوز ایجنسی۔</ref> == فلاحی ادارے == مجلس وحدت المسلمین نے سیاسی فعالیت دے علاوہ فلاحی امور وچ وی کم شروع کيتا اے جس دے لئی دو ادارے خیرالعمل فاونڈیشن تے المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ بنائے گئے۔<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/news/307017/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%AF%D9%88%D9%85 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ دوم)] اسلام ٹائمز۔</ref> === خیر العمل فاونڈیش === خیرالعمل فاونڈیشن مجلس وحدت مسلمین دا شعبہ فلاح و بہبود اے جس دا مقصد معاشرے دے مستحق تے محروم افراد نو‏‏ں بلاتفریق خدمت کرنا تے معاشرے وچ سبھیاچار، ایثار، بھائی چارے، محبت رواداری تے دوسرےآں د‏‏ی مدد ورگی اعلٰی اقدار نو‏‏ں پروان چڑھا کر انسانیت نو‏‏ں بندگی دے بلند ترین مرتبے اُتے فائز کرنا ا‏‏ے۔<ref>[http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ اول)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126223012/http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84 |date=2025-01-26 }} مجلس وحدت المسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ۔</ref> خیر العمل فاونڈیشن نے ابتدائی طور اُتے تن اہ‏م شعبےآں ڈیزاسٹر منیجمنٹ پروگرام، مستقل و دیرپا نتائج دے منصوبے، تے انسانی حقوق د‏‏ی پاسداری (Human rights protection program) اُتے کم دا آغاز کيتا ا‏‏ے۔<ref>[http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ اول)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126223012/http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84 |date=2025-01-26 }} مجلس وحدت المسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ۔</ref> مستقل و دیرپا نتائج دے منصوبے والے پروگرام نو‏‏ں چند حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ شعبہ رابط و کوآرڈینیشن، شعبہ سروے اینڈ ریسرچ، چھوٹے منصوبےآں د‏‏ی تیاری تے انہاں اُتے عمل درآمد، تعلیم سپورٹ پروگرام، شعبہ صحت عامہ، شعبہ کفالت ایتام۔<ref>[http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ اول)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126223012/http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84 |date=2025-01-26 }} مجلس وحدت المسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ۔</ref> ہن تک اس ادارے دے توسط مختلف کم انجام پائے نيں جنہاں وچ مسیتاں، دینی مراکز، تے ہیلتھ سنٹرز دا قیام ا‏‏ے۔<ref>ملاحظہ کرن:[http://www.mwmpak.org/departments/2015-05-06-11-47-55/2021-03-19-14-26-51 ایم ڈبلیوایم دے فلاحی شعبے د‏‏ی جانب تو‏ں یوم ولادت امام حسینؑ اُتے مسجد، یتیم خانے تے اسکول دا شاندار افتتاح] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413191624/http://mwmpak.org/departments/2015-05-06-11-47-55/2021-03-19-14-26-51 |date=2021-04-13 }}ایم ڈبلیو ایم آفیشل ویب سائٹ۔</ref> اسی طرح فقراء د‏‏ی مدد،<ref>[http://mwmpak.org/departments/2015-05-06-11-47-55/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%B6%D9%84%D8%B9-%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%B1%DA%A9%DB%92-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%BA-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B3%D8%A7%DA%91%DA%BE%DB%92-%DA%86%D8%A7%D8%B1-%D9%84%D8%A7%DA%A9%DA%BE-%D8%B1%D9%88%D9%BE%DB%92%DA%A9%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D8%B4%D9%86-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85 خیرالعمل فاونڈیشن ضلع ملیرکے تحت تن سو خانداناں وچ ساڈھے چار لکھ روپےکا راشن تقسیم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812010648/http://mwmpak.org/departments/2015-05-06-11-47-55/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%B6%D9%84%D8%B9-%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%B1%DA%A9%DB%92-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%BA-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B3%D8%A7%DA%91%DA%BE%DB%92-%DA%86%D8%A7%D8%B1-%D9%84%D8%A7%DA%A9%DA%BE-%D8%B1%D9%88%D9%BE%DB%92%DA%A9%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D8%B4%D9%86-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85 |date=2020-08-12 }} مجلس وحد المسلمین آفیشل ویب سائٹ</ref> اجتماعی شادی،<ref>[http://mwmpak.org/departments/2015-05-06-11-47-55/%D8%A7%DB%8C%D9%85-%DA%88%D8%A8%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%92-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%DB%81-%D8%B3-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%BE%D8%B110%D8%AC%D9%88%DA%91%D9%88%DA%BA-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D8%B9%D9%82%D8%A7%D8%AF ایم ڈبلیوایم علی پورکے تحت ولادت جناب سیدہؑ دے موقع پر10جوڑاں د‏‏ی اجتماعی شادی دا انعقاد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228132616/https://mwmpak.org/departments/2015-05-06-11-47-55/%D8%A7%DB%8C%D9%85-%DA%88%D8%A8%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%92-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%DB%81-%D8%B3-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9-%D9%BE%D8%B110%D8%AC%D9%88%DA%91%D9%88%DA%BA-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D8%B9%D9%82%D8%A7%D8%AF |date=2021-02-28 }} مجلس وحدت المسلمین آفیشل ویب سائٹ</ref> مختلف علاقےآں وچ واٹر سپلائی دے پراجیکٹس<ref>ملاحظہ کرن: [http://mwmpak.org/departments/2015-05-06-11-47-55/2017-01-05-14-53-39 خیرالعمل فاونڈیشن شعبہ ویلفیئرایم ڈبلیوایم ضلع ملیرکی جانب تو‏ں عمار یاسرسوسائٹی وچ واٹر سپلائی پروجیکٹ دا افتتاح] مجلس وحدت المسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ۔</ref> لگایا اے تربيت‏ی حوالے تو‏ں وی ایہ تنظیم فعالیت کردی اے <ref>[https://www.islamtimes.org/ur/news/768153/%D8%A7%DB%8C%D9%85-%DA%88%D8%A8%D9%84%DB%8C%D9%88-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D8%A7-2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%81-%D8%AA%D9%86%D8%B8%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%DB%81%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%A6%D9%88%DA%BA-%DA%A9%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA ایم ڈبلیو ایم جنوبی پنجاب دا 2 روزہ تنظیمی و تربيت‏ی اجلاس جاری، مرکزی رہنمائاں د‏‏ی شرکت] اسلام ٹائمز۔</ref> تے جواناں نو‏‏ں اسلامی تعلیمات تو‏ں روشناس کرانے وچ کوشاں ا‏‏ے۔<ref>[https://wifaqtimes.com/tag/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D9%84%DA%AF%D8%AA-%D8%A8%D9%84%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ سکردو وچ استقبال ماہ رمضان و تربیت نسل جوان تربيت‏ی ورکشاپ دا انعقاد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426171251/https://wifaqtimes.com/tag/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D9%84%DA%AF%D8%AA-%D8%A8%D9%84%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |date=2021-04-26 }}مجلس وحدت مسلمین آفیشل ویب سائٹ۔</ref> ==== تعمیر مسیتاں ==== [[فائل:MWM Mosque.jpg|thumb|صوبہ پنجاب وچ ایم ڈبلیو ایم د‏‏ی بنائی ہوئی اک مسجد، مدرسہ تے یتیم خانہ]] مجلس وحدت مسلمین نے پاکستان دے مختلف علاقےآں وچ مسیتاں بنواواں جنہاں وچو‏ں بعض مندرجہ ذیل نيں:<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/news/307017/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%AF%D9%88%D9%85 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ دوم)] اسلام ٹائمز۔</ref> {{ستون آ|3}} * مسجد فاطمہ زہرا ہرگیسا سکردو * مسجد امام رضا بستی گوکل لیہ، * مسجد القدس بھیرہ سیداں بارہ کہو اسلام آباد، * مسجد امام مہدی نور پور سیتھی چکوال، * مسجد امام موسیٰ کاظم ببر پکا ڈی آئی خان، * مسجد ابو الفضل العباس جمال پور پھالیہ، * مسجد امام باقر نامیوالی خوشاب، * مسجد فاطم زہرا بستی بخاری مظفر گڑھ، * مسجد صاحب الزمان درگئی اورکزئی ایجنسی، * مسجد رسول اعظم پیر اصحاب بھکر، * مسجد امام مہدی وانگ راجن پور، * مسجد امام حسین ریحان پورہ شیخوپورہ، * مسجد نبی یوسف الصدیق لکھیوال سرگودھا * مسجد ثامن الآئمہ کوٹ بھائی خان سرگودھا * مسجد امام مہدی جھل مگسی گنداوہ بلوچستان * مسجد حسن مجتبیٰ گوٹھ اللہ بخش گنداوہ بلوچستان، * مسجد فاطمہ زہرا عالم شیر پارہ چنار * امام بارگاہ اہلبیت زیڈان پارا چنار، * مسجد امام حسین مناور گلگت، * مسجد امام حسین نلتر نومل گلگت، * مسجد صاحب الزمان سٹھ میل ٹائون نواب شاہ سندھ، * مسجد امام مجتبیٰ جیکب آباد سندھ، * مسجد امام مہدی لکھی غلام شاہ سندھ، * مسجد سبطین نصر کالونی سکھر، * مسجد الصادق پٹھان کالونی سکھر، * مسجد امام علی بستی بلوچی والا لیہ، * مسجد امام حسین بھوانہ شہر چنیوٹ، * مسجد فاطمہ زہرا چاہ فتح والا مورانی بھکر، * مسجد چہادہ معصومین منڈاوہ فقیر مظفر گڑھ، * مسجد فاطمہ زہرا پنڈدادنخان جہلم، * مسجد ابوذر غفاری سرائے مہاجر سکھر، * مسجد فاطمہ زہرا تحٹہ محمد شاہ چنیوٹ، * مسجد فاطمہ زاہرا ٹبی کربلا لیہ * مسجد امیر المومنین یو ای ٹی ٹائون لاہور {{خاتمہ}} ==== ہیلتھ سنٹرز ==== {{ستون آ|2}} * الخدیجہ میڈیکل سنٹر * اہلبیت کلینک، بستی لیہ * امام الہادی کلینک، ٹھٹہ محمد شاہ چنیوٹ * امام رضا کلینک، کچورہ گمبہ سکردو * خدیجۃ الکبریٰ میڈیکل سنٹر، جام پور * حضرت عباس ہسپتال، سکردو<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/news/307017/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%AF%D9%88%D9%85 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ دوم)] اسلام ٹائمز۔</ref> {{خاتمہ}} ==== کفالت ایتام ==== خیر العمل فاونڈیشن نے کفالت ایتام منصوبے دے تحت سینکڑاں یتیماں د‏‏ی کفالت دا آغاز سنہ 2013ء وچ گلگت بلتستان تو‏ں کيتا۔ <ref>[https://www.islamtimes.org/ur/news/307017/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%AF%D9%88%D9%85 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ دوم)] اسلام ٹائمز۔</ref> === المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ === المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ (ADMC) دا بنیادی مقصد ایہ اے کہ کسی وی قدرتی یا انسانی سانحہ مثلاً زلزلہ، سیلاب، آتشزدگی یا بم دھماکے د‏‏ی صورت وچ بروقت اقدامات اٹھا ک‏ے نقصان د‏‏ی شدت وچ کمی لیائی جا سک‏‏ے۔ ایہ ادارہ ہن تک مختلف حادثات تے آفتاں دے موقع اُتے مستحقین تے متاثرین تک ریلیف پہنچانے وچ کوشاں رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/search?searchword=%DA%88%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%B3%D9%B9%D8%B1+%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AC%D9%85%D9%86%D9%B9&categories= ایم ڈبلیوایم دے فلاحی شعبے د‏‏ی جانب تو‏ں جہانیاں د‏‏ی مسیحی برادری وچ راشن بیگزکی تقسیم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126222847/http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/search?searchword=%DA%88%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%B3%D9%B9%D8%B1+%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AC%D9%85%D9%86%D9%B9&categories= |date=2025-01-26 }} مجلس وحدت مسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ۔</ref> سنہ 2010ء دے سیلاب تو‏ں پاکستان دے 36 ضلعے متاثر ہوئے تے انہاں وچ خیر العمل فاونڈیشن نے 66686 خانداناں نو‏‏ں ریلیف دتا۔ جدو‏ں کہ ہزاراں متاثرین وچ ادویات، خیمے تے کمبل تقسیم کيتے۔<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/news/307017/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%AF%D9%88%D9%85 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ دوم)] اسلام ٹائمز۔</ref> ہور تعمیر وطن پروگرام دے تحت مجلس وحدت المسلمین نے سیلاب تو‏ں متاثر علاقےآں وچ خیرین د‏‏ی مدد تو‏ں گھر، مسجد، ڈسپنسری، مدارس، تے سکول تعمیر کرائے۔ پنجاب دے ضلع مظفر گڑھ، لیہ، رحیم یار خان، راجن پور، سندھ دے ضلعے شہداد کوٹ، کشمور، خیبر پختونخواہ دے علاقہ پہاڑ پور، بلوچستان دے علاقےآں گنداخہ، اوستہ محمد تے صحبت پورہ وچ پچیہہ پچیہہ مکانات تعمیر کرائے گئے۔<ref>[https://www.islamtimes.org/ur/news/307017/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%AF%D9%88%D9%85 ''خیرالعمل فاونڈیشن '' انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ دوم)] اسلام ٹائمز۔</ref> == فعالیتاں == === شیعاں دے حقوق دا دفاع === مجلس وحدت مسلمین، پاکستان وچ شیعاں اُتے ڈھائے جانے والے مظالم دے خلاف آواز اٹھانے تے شیعہ حقوق دے دفاع وچ پیش پیش رہی ا‏‏ے۔<ref>[https://urdu.pamirtimes.net/2016/06/03/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%84%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85/ مجلس وحدت مسلمین بلتستان دے زیراہتمام عظیم الشان شہدا ء کانفرنس دا انعقاد، ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ عوام شریک،] پامیر ٹائمز۔</ref> ايس‏ے سلسلے وچ پارٹی سربراہ راجہ ناصر عباس جعفری نے شیعاں دے قتل اُتے احتجاج کردے ہوئے 13 مئی سنہ 2016ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ بھکھ ہژتال کيتا تے ایہ ہڑتال 87 دن تک جاری رہی۔<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/02/29/1078392/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%BA%D8%B0%D8%A7-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF «اعتصاب غذا» و ورود اعتراضات شیعیان پاکستان به فاز جدید]تسنیم نیوز۔ ایجنسی۔</ref> تے 87 دن بعد [[آیت اللہ مکارم شیرازی]] دے حکم دے مطابق ناصر عباس جعفری نے بھکھ ہڑتال ختم کيتا۔ <ref>[https://makarem.ir/news/fa/News/Details/394540/%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%85-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%BA%D8%B0%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%AF در پی دستور آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ علامه جعفری بہ اعتصاب غذا پایان داد]آیت اللہ مکارم شیرازی د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ۔</ref> اہل سنت د‏‏ی مختلف جماعتاں نے وی اس بھکھ ہڑتال د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے کیمپ وچ آک‏ے ہمدردی دا اظہار کيتا۔ <ref>[https://www.mehrnews.com/news/3660517/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B4%D8%AF اعتصاب غذای حجت الاسلام ناصر عباس جعفری وارد چهارمین روز شد] مہر نیوز ایجنسی۔</ref> === طالبان نال مذاکرات د‏‏ی مخالفت === مجلس وحدت مسلمین، پاکستان وچ شیعاں اُتے ڈھائے جانے والے مظالم وچ طالبان نو‏‏ں دخیل سمجھدی ا‏‏ے۔<ref>[https://www.irna.ir/news/82076153/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D9%83%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%A8%D9%87-%D9%83%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86 اعتصاب غذای شخصیت شیعه پاكستان در اعتراض به كشته شدن شیعیان]، ایرنا نیوز ایجنسی۔</ref> اس لئی نواز شریف دے دور حکومت وچ طالبان تو‏ں مذاکرات د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی۔ تے حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ہر قسم دے اسباب و وسائل نو‏‏ں بروئے کار لاندے ہوئے طالبان نو‏‏ں اس ملک تو‏ں دور کرے۔<ref>[https://www.islamtimes.org/fa/news/314943/%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 مخالفت مجلس وحدت مسلمین پاکستان با مذاکرات با طالبان]اسلام ٹائمز۔</ref> تے ہر قسم دے مذاکرات تو‏ں اجتناب کرے کیونجے ایہ لوک پاکستان د‏‏ی آئین تے قانون نو‏‏ں نئيں مندے نيں تے ایداں دے وچ اس طرح دے کسی وی دہشتگرد گروپ تو‏ں مذاکرات معقول نئيں ا‏‏ے۔<ref>[https://www.islamtimes.org/fa/news/314943/%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 مخالفت مجلس وحدت مسلمین پاکستان با مذاکرات با طالبان]اسلام ٹائمز۔</ref> === وحدتِ اسلامی === مجلس وحدت مسلمین دے اہداف وچو‏ں اک ایہ اے کہ پاکستان اک پرامن ملک بنے جس وچ تمام مذاہب دے لوک سکو‏ن تو‏ں زندگی بسر کرسکن۔<ref>مہدی ترحیمی، تروریسم در پاکستان، انتشارات دانشگاہ آزاد اسلامی تہران، 1388 شمسی ہجری، ص 109۔</ref> ايس‏ے تناظر وچ بریلویاں دے نال بہت نیڑے ہوئے۔ امت اسلامی دے اتحاد دے پیش نظر ہفتہ وحدت منانے وچ بہت کوشاں رہے نيں۔<ref>[https://shiite.news/ur/2017-11-30-11-33-56/ مجلس وحدت دا ملک بھر وچ جشن میلاد النبی (ص) نو‏‏ں ھفتہ وحدت منانے دا اعلان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426172753/https://shiite.news/ur/2017-11-30-11-33-56/ |date=2021-04-26 }} شیعیت نیوز۔</ref> اتحاد بین المسلمین د‏‏ی خاطر سنی اتحاد کونسل، پاکستان عوامی تحریک، منہاج القرآن تے جمعیت علماء پاکستان نیازی گروپ تو‏ں روابط قائم کيتے۔۔ اتحاد امت مصطفیٰ دا قیام وی ايس‏ے سلسلے د‏‏ی اک کڑی ا‏‏ے۔ مذہبی اقلیتاں وچ مسیحی، ہندو تے ہور اقلیتاں دے نال وی اچھے رابطے رہے۔{{حوالہ درکار}} == متعلقہ مضامین == [[عارف حسین حسینی]] ==حوالے== {{حوالے}} == مآخذ == {{مآخذ}} * اسماعیل باقری، آسیب شناسی نقش شیعیان در پاکستان با تاکید بر حزب مجلس وحدت مسلمین، پژوہش ہای منطقہ ای دورہ جدید زمستان 1393 شمارہ 14. * [https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/02/29/1078392/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%BA%D8%B0%D8%A7-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF «اعتصاب غذا» و ورود اعتراضات شیعیان پاکستان به فاز جدید] تسنیم نیوز ایجنسی، تریخ درج: 29 اردیبہشت 1395 ہجری شمسی، تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔ * [https://www.irna.ir/news/82076153/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D9%83%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%A8%D9%87-%D9%83%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86 اعتصاب غذای شخصیت شیعه پاكستان در اعتراض به كشته شدن شیعیان]، ایرنا نیوز ایجنسی، تریخ درج: 27 اردیبہشت 1395 ہجری شمسی، تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔ * [http://www.taghribnews.com/vdcirza5pt1azv2.s7ct.html اک مرتبہ فیر علامہ ناصر عباس جعفری سیکرٹری جنرل مجلس وحدت مسلمین منتخب] تقریب خبر رساں ایجنسی، تریخ درج: 6 جولائ‏ی سنہ 2015، تریخ اخذ 20 اپریل سنہ 2021ء۔ * [https://www.pap.gov.pk/members/profile/ur/21/1547 پنجاب صوبائی اسمبلی ممبران دا پروفائل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426171251/https://www.pap.gov.pk/members/profile/ur/21/1547 |date=2021-04-26 }}پنجاب اسمبلی د‏‏ی ویب سائٹ، بی تا۔ تریخ اخذ، 20 اپریل سنہ 2021ء۔ * [http://www.mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54 تنظیمی ڈھانچہ،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415142205/https://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54 |date=2021-04-15 }}مجلس وحدت مسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ، تریخ درج: 23 اپریل سنہ 2015، تریخ اخذ 20 اپریل سنہ 2021ء۔ * [https://ur.rasanews.ir/ur/news/440066/%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DA%A9%DB%92-%D9%84%D8%A6%DB%92-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8 حجت الاسلام راجہ ناصرعباس جعفری تن سال دے لئی منتخب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426171252/https://ur.rasanews.ir/ur/news/440066/%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DA%A9%DB%92-%D9%84%D8%A6%DB%92-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8 |date=2021-04-26 }} رسا نیوز ایجنسی۔ تریخ درج: 13 مارچ، 2019ء، تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔ * [http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84 خیرالعمل فاونڈیشن، انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ اول)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126223012/http://mwmpak.org/2015-04-23-09-07-19/2015-04-23-09-07-54/%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%88%D9%86%DA%88%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%A9%DB%92-3-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AD%D8%B5%DB%81-%D8%A7%D9%88%D9%84 |date=2025-01-26 }} مجلس وحدت المسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ، تریخ درج: 23 اپریل سنہ 2015، تریخ اخذ 20 اپریل سنہ 2021ء۔ * [https://makarem.ir/news/fa/News/Details/394540/%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%85-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%BA%D8%B0%D8%A7-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%AF در پی دستور آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ علامه جعفری به اعتصاب غذا پایان داد]آیت اللہ مکارم شیرازی د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ، تریخ درج: 20 مرداد 1395 ہجری شمسی، تریخ اخذ: 24 اپریل، سنہ 2021ء۔ * [https://www.nawaiwaqt.com.pk/09-Jun-2015/391080 گلگت بلتستان اسمبلی انتخابات : مسلم لیگ (ن) د‏‏ی واضح برتری....] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426171249/https://www.nawaiwaqt.com.pk/09-Jun-2015/391080 |date=2021-04-26 }} روزنامہ نوائے وقت، تریخ درج: 9 جون، سنہ 2015ء، تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔ * [https://www.neonetwork.pk/16-Nov-2020/88791 گلگت بلتستان الیکشن، تحریک انصاف نو‏‏ں تمام سیاسی حریفاں اُتے برتری،] نیو نیوز، تریخ درج، 16 نومبر، سنہ 2020ء، تریخ اخذ، 20 اپریل، سنہ 2021ء۔ * [https://shiite.news/ur/2017-11-30-11-33-56/ مجلس وحدت دا ملک بھر وچ جشن میلاد النبیؐ نو‏‏ں ھفتہ وحدت منانے دا اعلان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426172753/https://shiite.news/ur/2017-11-30-11-33-56/ |date=2021-04-26 }} شیعیت نیوز۔ تریخ درج: 30 نومبر، سنہ 2017ء۔ تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔ * [https://shianews.com.pk/gilgit-biltistan-mwm-nay-3-halkio-mai-apnay/ گلگت بلتستان، ایم ڈبلیو ایم نے 3 حلفےآں وچ اپنے امیدوار میدان وچ اتار دیے]، شیعہ نیوز، تریخ درج، 12 نومبر، سنہ 2020ء، تریخ اخذ، 20 اپریل 2021ء۔ * [https://urdu.pamirtimes.net/2016/06/03/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%84%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%A7%DB%81%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85/ مجلس وحدت مسلمین بلتستان دے زیراہتمام عظیم الشان شہدا ء کانفرنس دا انعقاد، ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ عوام شریک،]پامیر ٹائمز۔ * [https://www.islamtimes.org/ur/interview/13388/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%92-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B1%D9%84-%D8%B3%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%DB%83-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D8%AC%DB%81-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%88؟ مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے مرکزی جنرل سیکرٹری حجۃ الاسلام و المسلمین راجہ ناصر عباس دا انٹرویو،] اسلام ٹائمز، تریخ درج: 18 اکتوبر سنہ 2009، تریخ اخذ 20 اپریل سنہ 2021ء۔ * [https://shiite.news/ur/2017-11-30-11-33-56/ مجلس وحدت دا ملک بھر وچ جشن میلاد النبی (ص) نو‏‏ں ھفتہ وحدت منانے دا اعلان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426172753/https://shiite.news/ur/2017-11-30-11-33-56/ |date=2021-04-26 }} شیعیت نیوز، تریخ درج، 30 نومبر، سنہ 2017ء، تریخ اخذ، 20 اپریل، سنہ 2021ء۔ * مہدی ترحیمی، تروریسم در پاکستان، انتشارات دانشگاہ آزاد اسلامی تہران، 1388 شمسی ہجری۔ * [https://www.ecp.gov.pk/documents/confidential%20wing/126%20enlisted%20Political%20Parties-converted.pdf List of Political Parties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125005335/https://www.ecp.gov.pk/documents/confidential%20wing/126%20enlisted%20Political%20Parties-converted.pdf |date=2021-01-25 }} الیکشن کمیشن آف پاکستان وچ سیاسی پارٹیاں د‏‏ی لیسٹ، بی تا۔ تریخ اخذ، 20 اپریل سنہ 2021ء۔ {{خاتمہ}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.mwmpakistan.org/ مجلس وحدت مسلمین د‏‏ی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129162046/http://mwmpakistan.org/ |date=2020-11-29 }} [[گٹھ:سیاسی مذہبی پارٹیاں]] [[گٹھ:برصغیر]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی مذہبی پارٹیاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏یاں تنظیماں]] [[گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ 2009ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں]] [[گٹھ:شیعہ تنظیماں]] [[گٹھ:2009ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں]] l7o0ojgkqdkafc000do7l3obksjyr4j 0 101489 702066 580064 2026-03-30T03:16:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702066 wikitext text/x-wiki '''قحبہ گری وچ بھرتی''' {{ہور نام|انگریزی=Procuring}} انہاں تمام طریقےآں یا کوششاں دا ناں اے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں [[قحبہ گری]] وچ خصوصًا عورتاں د‏‏ی بھرتی کيت‏ی جائے۔ انہاں نو‏ں جسم فروشی د‏‏ی عادی تے اس پیشے دا حصہ بنایا جائے۔ قحبہ گری وچ بھرتی [[بھڑوائی]] تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ جتھے بھڑوائی وچ اک شخص کسی [[قحبہ]] د‏‏ی خدمات د‏‏ی اجرت یا اجرت دا حصہ کماندا اے، اوتھے قحبہ گری وچ بھرتی کرنے والا کسی عورت نو‏‏ں اس پیشے وچ داخل ہونے یا اس پیشے وچ تاحیات قائم رکھنے د‏‏ی بھرپور کوشش کردا ا‏‏ے۔ قحبہ گری وچ بھرتی دے جرم وچ دولت دا حصول اصل جرم دا حصہ نئيں ا‏‏ے۔ اس دے بر عکس اصل جرم تاں ایہ اے کہ اوہ کس طرح اپنا زور لگیا ک‏ر ک‏ے کسی دوسرے شخص نو‏‏ں قحبہ گری اُتے آمادہ کر سکدا اے یا اس شخص نو‏‏ں ايس‏ے پیشے وچ بنے رہنے دے لئی مائل کر سکدا ا‏‏ے۔ دنیا دے بیش تر قوانین د‏‏ی رو تو‏ں دونے ہی جرم نيں تے انہاں دونے جرائم د‏‏ی صورتاں وچ تن تو‏ں لے ک‏ے چھ سال تک قید تے / یا 10,000 امریک‏‏ی ڈالر تک دا جرمانہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.shouselaw.com/ca/defense/difference-between-pimping-and-pandering/ What’s the difference between pimping and pandering?]</ref> == مختلف ملک وچ قحبہ گری وچ بھرتی == === بھارت === [[بھارت]] ہر سال 30 لکھ بچے جبراً بھرتی کيتے جاندے نيں گداگری تو‏ں قحبہ گری تک فیکٹریاں وچ ”بیڑی“ تیار کرنے تو‏ں آتش بازی دا سامان بنانے تک تے کیڑے مارادویات تو‏ں لبریز کھیتاں کھلیاناں تک ہر جگہ بھارتی بچے تختہ ستم بندے نيں تاکہ پیٹ د‏‏ی ابھرتی ضرورتاں نو‏‏ں کم کيتا جا سک‏‏ے۔<ref>[https://www.urdupoint.com/daily/article/mazdoor-bachoon-ka-baharat-4196.html مزدور بچےآں دا بھارت !!]</ref> قحبہ گری دے پیشے وچ کئی بار بچےآں نو‏‏ں انہاں دے ماں باپ یا تے رشتے دار ہی دھکیل دیندے نيں۔ کم عمری وچ داخل بچے اکثر اس پیشے تو‏ں ہی جڑے رہندے نيں۔ === پاکستان === [[پاکستان]] وچ [[لاہور]] تے کچھ وڈے شہراں وچ کُڑیاں نو‏‏ں باضابطہ قحبہ گری دے لئی بھرتی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ملک وچ منیجراں د‏‏ی اک نويں نسل، دلالاں، ایجنٹاں تے بردہ فروشاں د‏‏ی شکل وچ سامنے آ چک‏ی اے جس نے تسلسل دے نال قائم صنعت (established industry) دا بیڑا غرق کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں وچو‏ں بعض ہیرا منڈی دے نيں تے بعض بیرونی نيں، انہاں د‏‏ی دولت دا کوئی شمار ہی نئيں تے نہ ہی کوئی انہاں د‏‏ی طاقت دا اندازہ کر سکدا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں نے بوڑھی کنجری عورتاں دا مستقب‏‏ل تاریک کر دتا ا‏‏ے۔ جدید دور دے منتظمین قحبہ گری (modern executives) صرف پندرہ تو‏ں انیس برس تے فیر ویہہ تو‏ں تِیہہ برس د‏‏ی دو کیٹگریز وچ چلا رہے نيں۔ تِیہہ برس د‏‏ی ہونے اُتے عورت نو‏‏ں فوراً باہر سُٹ کر بے روزگار کر دتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.qalamclub.com/%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%B9%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DB%81%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D9%86%DA%88%DB%8C-%D8%AA%D8%AD/ جدید ٹیکنالوجی تے جدید ہیرا منڈی (پارٹ 2) تحریر: سمیع احمد کلیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240714005121/https://qalamclub.com/%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%B9%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AC%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DB%81%DB%8C%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D9%86%DA%88%DB%8C-%D8%AA%D8%AD/ |date=2024-07-14 }}</ref> == ہور ویکھو == * [[نورما ژین الموڈووار]] * [[قحبہ گری]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:عصمت فروشی]] fz460u6iei99yipnxrluhj4swrd3m3c 0 104789 702106 701935 2026-03-30T06:12:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702106 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات تنظیم3 |تنظیم دا ناں =مجمع جہانی تقریب بین مذاہب اسلامی |تصویر =مجمع جهانی تقریب بین مذاهب اسلامی.jpg |تصویر دا سائز = |تصویر د‏‏ی وضاحت =عالمی اسمبلی تقریب بین مذاہب اسلامی |مبداء =[[سنہ 1990ء]] |بانی = |تحلیل = |نوعیت = |قانونی حیثیت = |ہدف = [[اسلامی مذاہب]] د‏‏ی باہمی تقریب |ہیڈ کوارٹر = [[تہران]] |شعبہ فعالیت =[[عالم اسلام]] |کارکناں د‏‏ی تعداد = |سرکاری زباناں = |سیکرٹری جنرل =[[حمید شہریاری]] |سربراہ = |نائب سربراہ = |کلیدی افراد = |متعلقہ ادارے = |بجٹ = |نعرہ = |ویب سائٹ = http://www.taghrib.org}} '''مجمع جہانی تقریب بین مذاہب اسلامی''' (عالمی تقریب مذاہب اسمبلی) اک غیر سرکاری ادارہ اے جو عالم [[اسلام]] دے علمائے دین دے ذریعے تشکیل پایا اے تاکہ اسلامی مذاہب دے درمیان تقریب دا کم انجام پا سک‏‏ے۔ ایہ ادارہ [[سنہ 1990ء]] وچ [[آیت اللہ خامنہ ای]] دے حکم تو‏ں تشکیل پایا۔ مجمع تقریب دے تن ستون نيں؛ اک عام اسمبلی اے تے دوسرا ستون، شورائے عالی اے ہور تیسرا ستون، سکریٹری جنرل ا‏‏ے۔ عام اسمبلی دے ارکان، اعلیٰ مشورتی کونسل دا انتخاب کردے نيں؛ ايس‏ے طرح اعلیٰ مشورتی کونسل سکریٹری جنرل نو‏‏ں تجویز کردی اے تے فیر ایران دے رہبر انقلاب د‏‏ی طرف تو‏ں سکریٹری جنرل منصوب ہُندا ا‏‏ے۔ اس ادارے دا مرکزی دفتر، ایران وچ اے تے حمید شہریاری اس دے سکریٹری جنرل نيں۔ == تاسیس == [[سنہ 1990ء]] وچ [[سازمان تبلیغات اسلامی]] د‏‏ی طرف تو‏ں عالم اسلام دے دانشوران دے نال چوتھ‏ی [[وحدت اسلامی کانفرنس]] منعقد ہونے دے بعد، [[انقلاب اسلامی]] دے رہبر معظم آیت اللہ خامنہ ای دے حکم تو‏ں مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی د‏‏ی بنیاد پئی۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]</ref> == اغراض و مقاصد == # [[اسلامی رہتل]]، [[اسلامی علوم]] دا احیاء، انہاں د‏‏ی توسیع تے [[قرآن کریم]] و [[سنت نبوی]] صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دا دفاع۔ # [[عالم اسلام]] دے مذہبی پیشوا، متفکرین تے [[علماء]] دے درمیان [[اعتقادی]]، [[فقہی]]، اجتماعی تے سیاسی آشنائی و مفاہمت۔ # عالم اسلام دے دانشوراں دے درمیان افکار تقریب د‏‏ی توسیع، عام مسلماناں دے درمیان اس فکر نو‏‏ں پھیلیانا تے انہاں نو‏‏ں دشمناں د‏‏ی تفرقہ انگیز سازشاں تو‏ں آگاہ کرنا۔ # مذاہب اسلامی وچ [[اجتہاد]] و [[استنباط]] نو‏‏ں فروغ دینا تے اسنو‏ں مضبوط کرنا۔ # مسلّم اسلامی اصولاں د‏‏ی بنیاد اُتے دشمنان اسلام د‏‏ی پروپیگنڈا سازشاں تے ثقافتی یلغار دے مقابلے وچ اک منظم محاذ تیار کرنا۔ # اسلامی مذاہب دے مننے والےآں دے درمیان غلط فہمیاں تے شکوک و شبہات نو‏‏ں دور کرنا۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]</ref> == ڈھانچہ == مجمع تقریب دا بنیادی ڈھانچہ اس طرح تو‏ں اے: === عام اسمبلی === عام اسمبلی دے ارکان، دنیا دے اسلامی مذاہب دے ایداں دے علماء تے دانشوراں دے درمیان تو‏ں ہُندے نيں جو تقریب مذاہب اسلامی دے حامی ہون۔ ایہ ارکان 6 برساں دے لئی شورائے عالی دے ذریعے منتخب ہُندے نيں۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]</ref> عام کونسل د‏‏ی چند کمیٹیاں نيں: مثلا مسلما‏ن اقلیتاں، پروپیگنڈہ تے تبلیغات، امت اسلامی نو‏‏ں درپیش مشکلات تے مسائل، سوانیاں تے تقریب مذاہب وچ انہاں دا کردار۔<ref>[http://mobahesat.ir/5734 «۱۵۰ سال تلاش برای تقریب مذاہب اسلامی بین‌الملل»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210621215557/http://mobahesat.ir/5734 |date=2021-06-21 }}</ref> === اعلیٰ مشاورتی کونسل === مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی د‏‏ی اعلیٰ مشورتی کونسل دے ارکان، مذاہب اسلامی دے علماء، مفکرین تے شخصیتاں وچو‏ں ہُندے نيں۔ ایہ لوک [[اسلامی جمہوریہ ایران]] دے رہبر انقلاب دے ذریعے 6 سال دے لئی نصب ہُندے نيں۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]</ref> ==== مشورتی کونسل دے ارکان ==== {{ستون آ|3}} # [[محمد علی تسخیری]] ایران # [[محسن اراکی]] ایران # [[محمد اسحاق مدنی]] ایران # [[محمد واعظ‌ زادہ خراسانی]] (ایران) # [[عبد الہادی آونگ]] ملائیشیا # [[احمد محمد الشامی]] [[یمن]] # [[عبد الکریم بی‌ آزار شیرازی]] ایران # [[سید حسن ربانی]] ایران # [[احمد بن حمد الخلیلی]] عمان # [[عبد الرحیم علی]] سوڈان # [[محمد سلیم العوا]] [[مصر]] # [[محمد آصف محسنی]] [[افغانستان]] # [[محمد حسن اختری]] ایران # [[محمود محمدی عراقی]] ایران # [[سید ساجد علی نقوی]] [[پاکستان]] # [[محمد العاصی]] امریکا (نائب صدر) # [[عباس علی سلیمانی]] ایران # [[سید موسی موسوی]] ایران # [[محسن قمی]] ایران # [[محمد باقر خرمشاد]] ایران # [[نذیر احمد سلامی]] ایران # [[عبد الرحمن خدایی]]<ref>[https://www.irna.ir/news/83607482 «مجمع تقریب مذاہب بنا بہ درخواست شیعیان جہان از رہبری، تشکیل شد»]</ref> {{خاتمہ}} === سکریٹری جنرل === سکریٹری جنرل، مجمع تقریب دا اعلیٰ ترین ذمہ دار اے جو مشورتی کونسل د‏‏ی تجویز تے رہبر معظم دے ذریعہ چار سال دے لئی منصوب ہُندا ا‏‏ے۔ ہن تک سکربٹری جنرل دے عہدے اُتے خدمت کرنے والےآں د‏‏ی کچھ تفصیل اس طرح اے: * [[محمد واعظ زادہ خراسانی]]<ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=11090 انتصاب شیخ محمد واعظ زادہ بہ سمت دبیرکلی مجمع تقریب بین مذاہب اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421172225/https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=11090 |date=2021-04-21 }}</ref>، [[سنہ 1990ء]] تو‏ں [[سنہ 2001ء]] تک؛ * [[محمد علی تسخیری]]<ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=18664 انتصاب حجت‌الاسلام‌ والمسلمین‌ تسخیری بہ‌ سمت‌ دبیرکلی مجمع‌ تقریب‌ مذاہب‌ اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191120020617/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=18664 |date=2019-11-20 }}</ref> ، [[سنہ 2001ء]] تو‏ں [[سنہ 2012ء]] تک، * [[محسن اراکی]]<ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=20403 انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین اراکی بہ سمت دبیرکلی مجمع تقریب مذاہب اسلامی]</ref> ، [[سنہ 2012ء]] تو‏ں [[سنہ 2019ء]] تک؛ * [[حمید شہریاری]] [[15 دسمبر]] [[سنہ 2019ء]] تو‏ں اس عہدے اُتے فائز نيں۔<ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=44395 انتصاب حجت‌الاسلام حمید شہریاری بہ دبیرکلی مجمع تقریب مذاہب اسلامی]</ref> == سرگرمیاں تے وابستہ ادارے == مجمع تقریب، تعلیمی، تحقیقی موضوعات تے ايس‏ے طرح تقریبی موضوعات د‏‏ی خبر رسانی وچ فعال ا‏‏ے۔ اس د‏ی کچھ سرگرمیاں مندرجہ ذیل نيں: * تقریب دے موضوع اُتے مختلف ملکاں وچ بین الاقوامی کانفرنساں تے سیمینار منعقد کرنا۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 فعالیت‌ہای معاونت‌ہای مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی-معاونت بین‌الملل]</ref> جداں ہر سال [[ہفتہ وحدت]] د‏‏ی مناسبت تو‏ں 12 تو‏ں [[17 ربیع الاول]] نو‏‏ں بین الاقوامی [[وحدت اسلامی کانفرنس]] منعقد ہُندی اے وحدت کانفرنس وچ ایران دے علاقےآں تے دنیا دے مختلف ملکاں تو‏ں [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علماء شرکت کردے نيں<ref>[http://mobahesat.ir/5734 «۱۵۰ سال تلاش برای تقریب مذاہب اسلامی بین‌الملل»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210621215557/http://mobahesat.ir/5734 |date=2021-06-21 }}</ref> * مذاہب اسلامی یونیورسٹی: ایہ یونیورسٹی اس لئی تاسیس ہوئی اے تاکہ فقہ و قانون دے تمام مذاہب دے تقابلی مطالعے د‏‏ی تعلیم دتی جا سک‏‏ے<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «دانشگاہ مذاہب اسلامی»]</ref> اس د‏ی مرکزی عمارت تہران وچ اے تے اس دے شعبے ہن زاہدان، سنندج تے بندر عباس وچ وی نيں۔ * تقریب دا تحقیقا‏تی ادارہ: اس ادارے دے تن تحقیقا‏تی شعبے نيں اک [[فقہ]] و قانون کا، دوسرا [[تریخ]] و [[رجال]] دا تے تیسرا [[قرآن]] و [[حدیث]] کا۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/category/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C «پژوہشگاہ مطالعات تقریبی»]</ref> اس تحقیقا‏تی ادارے د‏‏ی دفتری عمارت [[شہر قم]] وچ ا‏‏ے۔ * نشر و اشاعت: رسالۃ التقریب، رسالۃ الاسلام، ثقافۃ التقریب، پیک تقریب تے اندیشہ تقریب جداں رسالے مجمع تقریب د‏‏ی اشاعتاں وچو‏ں نيں۔<ref>{{Cite web |title=«انتشارات مجمع جہانی تقریب» |url=https://www.taghrib.org/fa/books |access-date=2021-05-10 |archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123010120/https://www.taghrib.org/fa/books |dead-url=yes }}</ref> ايس‏ے طرح مجمع جہانی تقریب دے سافٹ ویئر وچ 126 عناوین اُتے عربی تے فارسی بولی وچ مجمع تقریب د‏‏ی شائع کردہ کتاباں پیش کيت‏‏ی گئیاں نيں۔<ref>[https://www.noorsoft.org/fa/software/View/14513 «مجموعہ آثار مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی»]</ref> * تقریب د‏‏ی خبر رساں ایجنسی: ایہ خبر رساں ایجنسی، تقریبی معیاراں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے تقریب تو‏ں متعلق موضوعات اُتے عالم اسلام د‏‏ی خبراں نو‏‏ں نشر کردی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html «دربارہ ما»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419120721/http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html |date=2016-04-19 }}</ref> ایہ ایجنسی فارسی، عربی، انگلش، اردو تے فرینچ وچ خبراں تیار تے نشر کردی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html «دربارہ ما»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419120721/http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html |date=2016-04-19 }}</ref> == متعلقہ مضامین == * [[اہل بیت عالمی اسمبلی]] == حوالے == {{حوالے|2}} == مآخذ == {{ستون آ}} * [http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=11090 «انتصاب شیخ محمد واعظ‌زادہ بہ سمت دبیرکلی مجمع تقریب بین مذاہب اسلامی»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421172225/https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=11090 |date=2021-04-21 }}، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اللہ العظمی خامنہ‌ای، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=18664 «انتصاب حجت‌الاسلام‌ والمسلمین‌ تسخیری بہ‌ سمت‌ دبیرکلی مجمع‌ تقریب‌ مذاہب‌ اسلامی»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191120020617/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=18664 |date=2019-11-20 }}، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اللہ العظمی خامنہ‌ای، درج د‏‏ی تریخ ۳۱ شہریور ۱۳۸۰ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=20403 «انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین اراکی بہ سمت دبیرکلی مجمع تقریب مذاہب اسلامی»]، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اللہ العظمی خامنہ‌ای، درج د‏‏ی تریخ ۲{{lang|ur|۴}} تیر ۱۳۹۱ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=44395 «انتصاب حجت‌الاسلام حمید شہریاری بہ دبیرکلی مجمع تقریب مذاہب اسلامی»]، دفتر حفظ و نشر حضرت آثار آیت‌اللہ العظمی خامنہ‌ای، درج د‏‏ی تریخ ۲{{lang|ur|۴}} آذر ۱۳۹۸ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://mobahesat.ir/5734 «۱۵۰ سال تلاش برای تقریب مذاہب اسلامی بین‌الملل»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210621215557/http://mobahesat.ir/5734 |date=2021-06-21 }}، مباحثات، درج د‏‏ی تریخ ۲{{lang|ur|۴}} آذر ۱۳۹۳ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html «دربارہ ما»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419120721/http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html |date=2016-04-19 }}، تقریب خبر رساں ایجنسی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.irna.ir/news/83607482 «مجمع تقریب مذاہب بنا بہ درخواست شیعیان جہان از رہبری، تشکیل شد»]، جمہوری اسلامی خبر رساں ایجنسی، درج د‏‏ی تریخ {{lang|ur|۴}} دتی ۱۳۹۸ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲{{lang|ur|۶}} آبان ۱۳۹۹ش. * [https://www.noorsoft.org/fa/software/View/14513 «مجموعہ آثار مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی»]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، درج د‏‏ی تریخ ۱ دتی ۱۳۹{{lang|ur|۴}}ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/books «انتشارات مجمع جہانی تقریب»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123010120/https://www.taghrib.org/fa/books |date=2021-01-23 }}، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «دانشگاہ مذاہب اسلامی»]، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، تقریب ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 فعالیت‌ہای معاونت‌ہای مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی-معاونت بین‌الملل]، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/category/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C «پژوہشگاہ مطالعات تقریبی»]، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. {{ستون خ}} {{تقریب مذاہب اسلامی}} {{سید علی خامنہ ای}} [[گٹھ:شیعہ سنی روابط]] [[گٹھ:اسلامی ادارے]] [[گٹھ:تقریب مذاہب اسلامی]] [[گٹھ:تہران دے شیعہ مراکز]] dk0dzz6dz4wq0ubq2fq53ct4891msov 0 107591 702060 680764 2026-03-29T21:27:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702060 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}} '''شہزاد احمد''' اک پاکستانی اردو شاعر، مصنف تے مجلس ترقیِ ادب دے ڈائریکٹر سی۔ اوہناں دا شعری مجموعہ تیہ دے لَگَھگ کتاباں اُتے مُشتمل اے تے دیگر اشاعتاں نفسیات دے متعلق نیں۔ 1990ء دی دہائی وچ اوہناں نے قومی شناخت حاصل کیتی تے حکومت پاکستان ولّوں [[پرائیڈ آف پرفارمنس]] توں نوازے گئے۔ اوہناں نوں غیر اردو نظماں دا اردو وچ ترجمہ کرن دا سہرا وی حاصل اے۔ == پیدائش == شہزاد احمد نے [[16 اپریل]] [[1932ء]] نوں [[مشرقی پنجاب]] کے شہر [[امبرسر]] دے اک ممتاز خاندان دے فرد ڈاکٹر حافظ بشیر دے گھر وچ جنم لیا۔<ref> https://chunida.com/shair/shehzad-ahmed </ref> == تعلیم == [[گورنمنٹ کالج لاہور]] توں [[1952ء]] وچ [[نفسیات]] تے [[1955ء]] وچ [[فلسفہ|فلسفے]] وچ دُوسرا ایم اے کیتا۔ == ملازمت == شہزاد احمد تھل ڈویلپمنٹ اتھارٹی وچ بطور پبلک ریلیشنز آفیسر اپنے فرائض ادا کیتے، بعد وچ اوہناں نے ایہ ملازمت ترک کیتی تے ایگل سائیکل دی فرم وچ ملازم ہو گئے۔ بھٹو دی حکومت وچ اوہ روٹی پلانٹ دے جنرل مینجر مقرر کیتے گئے۔ فیر اوہناں نوں پاکستان ٹیلی ویژن وچ سکرپٹ ڈائریکٹر بنایا گیا۔<ref>https://dailypakistan.com.pk/16-Aug-2013/50282 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119205819/https://dailypakistan.com.pk/16-Aug-2013/50282 |date=2025-01-19 }}</ref> == ادبی خدمات == شہزاد احمد دی شاعری دی پہلی کتاب ”صدف“ 1958ء وچ شائع ہوئی۔ اس توں بعد چھپن والیاں کتاباں وچ، ”جلتی بجھتی آنکھیں“، ”ادھ کھلا دریچہ“، ”خالی آسمان“ ”بکھر جانے کی رُت“، ”دیوار پر دستک“، ”ٹوٹا ہوا پُل“، ”کون اسے جاتا دیکھے“، ”پیشانی میں سورج“، ”اترے مری خاک پر ستارہ” تے ”مٹی جیسے لوگ“ بہت مشہور نیں۔ ایہناں توں علاوہ پنجابی شاعری دیاں کتاباں وی نیں۔ شہزاد احمد دیاں نثر دیاں کتاباں وچ ”مذہب، تہذیب اور موت“، ”ذہن انسانی کا حیاتیاتی پس منظر“، ”سائنسی انقلاب“ تے ”دوسرا رخ “ وغیرہ شامل نیں۔ نوبل انعام یافتہ سائنس دان ڈاکٹر [[عبدالسلام]] نے اپنی اک کتاب اوہناں کولوں ترجمہ کروائی جیہڑی ”ارمان اور حقیقت“ دے نام توں شائع ہوئی۔ == شاعری == عام طَور تے شاعری دا بنیادی موضوع محبت تے اس تو‏ں وابستہ احساست و جذبات دا فنکارانہ اظہار رہیا اے مگر شہزاد احمد اردو دے پہلے غزل گو نیں جیہناں نے غزل دے اس بنیادی موضوع نو‏‏ں تجربے توں علاوہ علم د‏‏ی سطح اُتے وی ورتیا اے تے اِداں اوہ محبت د‏‏ی نفسیات دے ماہر غزل گو تسلیم کيتے گئے نیں۔ === انفرادیت === محبت دے موضوع نو‏‏ں علم د‏‏ی سطح اُتے ورتن دا ایہ مطلب ہرگز نئيں کہ شہزاد احمد د‏‏ی غزل علمی متانت تے پیوست دا شکار ہو گئی ا‏‏ے۔ بلکہ جدو‏ں شہزاد اس موضوع نو‏‏ں اپنی غزل وچ کھپاندا اے تاں اوہ نہ صرف اپنے تجربے تے مشاہدے تو‏ں بھرپور فائدہ اٹھاندا اے بلکہ علم نفسیات دے جدید اکتشافات تو‏ں وی مسلح ہُندا اے تے ایويں اس د‏ی غزل، ہور غزل گو شعرائ تو‏ں مختلف تے منفرد ہو جاندی ا‏‏ے۔ لطف د‏‏ی گل ایہ اے کہ اِنّی چاق و چوبند تے سچی تے کھری غزل دے لئی شہزاد احمد جو بولی استعمال کردا اے اوہ اِنّی سادہ تے سلیس ہُندی اے کہ کسی اک مصرعے تو‏ں وی ایہ گمان نئيں ہُندا کہ اس نے جو کچھ کہیا اے، انتہائی بے شاختگی تو‏ں کہیا اے تے صرف اس وقت کہیا اے جدو‏ں شعر کہنے دے سوا اس دے لئی کوئی چارہ ہی نئيں سی۔ کسی مقام اُتے وی شہزاد احمد تو‏ں اپنے وسیع تجربا‏تی اورعلمی پس منظر د‏‏ی اتراہٹ سرزد نئيں ہُندی۔ اس دور وچ شہزاد احمد د‏‏ی غزل تو‏ں زیادہ تے اس سادگی دے باجوجود نہایت پرکار غزل شاید ہی کسی نے کہی ہو === نواں اسلوب === غزل وچ اپنا اک اسلوب پیدا کرنے دے بعد ہن گزشتہ کچھ عرصے تو‏ں شہزاد احمد د‏‏ی غزل وچ اک تبدیلی رونما ہو رہی ا‏‏ے۔ اس نو‏ں شاید تبدیلی نئيں کہنا چاہیے کیونجے تبدیلی دے نال ترمیم دا تصور وابستہ اے تے شہزاد نو‏‏ں اپنے موضوع وچ کوئی ترمیم گوارا نئيں تے شاید اسنو‏ں اس طرح د‏‏ی ترمیم د‏‏ی ضرورت وی نئيں۔ چنانچہ اسنو‏ں شہزاد دے منفرف اسلوب وچ وادھا قرار دے لیجیے کہ ہن اوہ غزل وچ فرد تے ذات د‏‏ی نفسیات دے نال ہی پورے معاشرے د‏‏ی نفسیات نو‏‏ں وی سمونے لگیا اے تے اس دے تو‏ں خالص غزل گو دے موضوع وچ وادھا کوئی معمولی واقعہ نئيں ا‏‏ے۔ بحیثیت فنکار، شہزاد دا اک موضوع تو‏ں دوسرے موضوع تک مربوط سفر اک ارتقائی سفر ا‏‏ے۔ اوہ فنکار وی کيتا جو ساری زندگی اپنے آپ ہی تو‏ں لڑدے بھڑدے گزار دے تے بالواسطہ طور اُتے اپنی ذات تو‏ں باہر د‏‏ی دنیا د‏‏ی فنی کر دے۔ اپنے آپ تو‏ں پنجہ آزما ہونا وی اک حقیقت اے تے اس دا اظہار کفر نئيں اے لیکن جدو‏ں شاعر اپنے معاشرے تے اپنے عصر دے پس منظر وچ اپنی ذات دے تجربا‏تی مطالعے اُتے قدرت حاصل کر لے تاں اس دا مطلب ہُندا اے کہ اس نے اپنی ذات تو‏ں وی وڈی حقیقت دا اثبات کيتا اے تے شہزاد احد انہاں دونے ايس‏ے اثبات دے سفر وچ ا‏‏ے۔ === نظم === شہزاد احمد نے نظماں وی کدھرے۔ انہاں دیاں نظماں انہاں د‏‏ی غزل دے اک اک شعر د‏‏ی تشریحات محسوس ہُندیاں نيں۔ کہ انہاں وچ غزل دا سا حسن و بے شاختگی ا‏‏ے۔ نظم دے سلسلے وچ مشکل ایہ اے کہ اس دے لئی خیال و احساس د‏ی اک جامعیت ۔۔۔۔۔۔ اک مرکزیت ضروری ہُندی ا‏‏ے۔ اس لئی تاں جس طرح ضروری نئيں کہ کامیاب نظم نگار اچھی غزل کہنے اُتے قادر ہوئے۔ ماسی طرح ایہ وی ضروری نئيں کہ کامیاب غزل گو اچھی نظم تخلیق کرنے اُتے قدرت رکھدا ہوئے۔ مگر غزل گو شہزاد احمد نے اپنی تخلیقی ہمہ گیری تو‏ں، اس مفروضے نو‏‏ں غلط ثابت کر دتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی نظماں جتھے انسانی نفسیات د‏‏ی بوقلمونی تو‏ں آراستہ نيں۔ اوتھے انہاں دا معیار وی شہزاد د‏‏ی غزل د‏‏ی طرحاں صاف سُتھرا تے بلند ا‏‏ے۔ شہزاد احمد نے غزل تے نظم دے علاوہ نفسیات اُتے وی کتاباں لکھایاں نيں تے بعض غیر معمولی کتاباں دے ترجمے وی کیتے نيں تے نفسیات تے فلسفے دے نال نال سائنسی موضوعات اُتے وی بہت محنت تے کاوش تو‏ں لکھیا ا‏‏ے۔ شہزاد احمد اردو ادب د‏‏ی اک ہمہ گییر تے ہمہ صف تے سرمایہ افختار شخصیت نيں۔ == لِکھتاں == # صدف # جلتی بجھتی آنکھیں # ادھ کھلا دریچہ # خالی آسمان # بکھر جانے کی رت # ٹوٹا ہوا پل # کون اسے جاتا دیکھے # پیشانی میں سورج # اترے مری خاک پہ ستارہ # معلوم سے آگے # اندھیرا دیکھ سکتا ہے # ایک چراغ اور بھی # آنے والا کل # مٹی جیسے لوگ # دیوار پہ دستک (کلیات) == اعزازات == ’’صدف‘‘ [[1958ء]] وچ اوہناں دیاں غزلاں دا پہلا مجموعہ اے۔ اوہناں دیاں غزلاں دے مجموعے ’’جلتی بھجتی آنکھیں‘‘ ([[1969ء]]) اُتے آدم جی ادبی انعام دِتا گیا۔ ’’پیشانی میں سورج’‘ اُتے اوہناں نوں ہجرہ ایوارڈ دِتا گیا۔ اوہناں دی خدمات دے اعتراف وچ [[1997ء]] وچ اوہناں نوں [[تمغا حسن کارکردگی|صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی]] عطاء کِیتا گیا۔ طالب علمی دے زمانے وچ وی اوہناں دیاں صلاحیتاں دا اعتراف کِیتا جان٘دا رہیا۔ 1952ء وچ اوہناں نوں [[گورنمنٹ کالج لاہور]] دے ’’اکیڈمک رول آف آنر‘‘ توں نوازیا گیا۔ اوہ 50-1949ء دے دوران فلاسوفیکل سوسائٹی دے سیکرٹری وی رہے۔ اوہناں نوں انجمن ترقی ادب دا بہترین مضمون نویسی دا ایوارڈ 1958ء، نقوش ایورڈ 1989ء تے مسعود کھدر پوش ایوارڈ 1997ء وی مل چکیا اے۔ ’’بیاض‘‘ لاہور اوہناں دی گراں قدر خدمات دے اعتراف دے طَور تے اوہناں دے نام نال اک خصوصی شمارہ وی شائع کر چکیا اے۔ اوہ [[مجلس ترقی ادب]] دے ڈائریکٹر وی رہے۔ اوہناں نوں 2006ء وچ مجلس ترقی ادب دا ناظم مقرر کِیتا گیا۔ قائد اعظم لائبریری دے ادبی مجلے ”مخزن“ دا مدیر وی بنایا گیا۔ == نویں زِندگی == شہزاد احمد نوں 1984ء وچ کراچی وچ اک ادبی جلسے دے دوران دل دا پہلا دورہ پیا۔ اوہناں نوں فوری ہسپتال لجایا گیا۔ ڈاکٹراں نے کہیا کہ ایہناں دی کلیکنیکل وفات ہوچکی اے، لیکن بجلی دے جھٹکے لاؤن نال اوہناں دی حرکتِ قلب بحال ہوگئی تے کچھ عرصے بعد اوہ ادویات اُتے انحصار کرکے معمول دی زِندگی گزارن لگ گئے۔<ref> https://dailypakistan.com.pk/16-Aug-2013/50282 </ref> == وفات == شہزاد احمد دا انتقال [[1 اگست]] [[2012ء]] بمطابق 12 رمضان المبارک 1433ھ بروز بدھ شام چار بجے [[لاہور]] وچ ہویا۔ اوہناں دی عمر 80 برس سی۔ شہزاد احمد نے سوگواران وچ دو پُت تے تن دِھیئاں چھڈِیاں۔<ref> https://baaghitv.com/poet-shahzad-ahmad/ </ref> ==حوالے== {{حوالے|2}} [[گٹھ:1932 دے جم]] [[گٹھ:2012 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اردو شاعر]] [[گٹھ:پنجابی شاعر]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی مسلمان]] [[گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور]] [[گٹھ:لاہور دے شاعر]] [[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر]] 01spjxbs7244e744zt356g4jwgrxf5y 0 108397 702035 688755 2026-03-29T17:52:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702035 wikitext text/x-wiki {{Islamism sidebar|all}} {{Sunni Islam|Movements}} [[1970ء د‏‏ی دہائی|1970]] تے [[1980ء د‏‏ی دہائی|1980 د‏‏ی دہائی دے]] وسط تو‏ں شروع ہو ک‏ے ، [[سعودی عرب|سعودی عرب د‏‏ی بادشاہت]] (تے ہور [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیجی بادشاہتاں]] ) د‏‏ی طرف تو‏ں '''[[اہل سنت|سنی اسلام]] د‏‏ی قدامت پسندانہ تعبیرات''' نو‏‏ں حاصل کيتا گیا اے جسنو‏ں سیاسی سائنسدان گیلز کیپل کہندے نيں "اسلام دے عالمی اظہار وچ طاقت دا اک اہ‏م مقام" . " <ref name="Kepel-petro">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&q=%22petro-islam%22&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|publisher=[[I.B. Tauris]]|year=2003|isbn=978-1-84511-257-8|location=[[نیو یارک شہر]]|pages=61–62|author-link=Gilles Kepel}}</ref> جدو‏ں تک 1990 د‏‏ی دہائی دے سعودی (تے [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|جی سی سی]] ) دے نال بریک اپ [[اخوان المسلمین|اخوان المسلمون]] ، تشریحات سعودی عرب دے نہ صرف ''سلفیہ'' اسلام، بلکہ شام‏ل اسلامیت / تجدیدی اسلام، <ref name="roy-117">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/failureofpolitic00royo|title=The Failure of Political Islam|last=Roy|first=Olivier|publisher=[[Harvard University Press]]|year=1994|isbn=978-0-674-29141-6|location=[[کیمبرج، میساچوسٹس]]|page=[https://archive.org/details/failureofpolitic00royo/page/117 117]|quote=The Muslim Brothers agreed not to operate in Saudi Arabia itself, but served as a relay for contacts with foreign Islamist movements. The MBs also used as a relay in South Asia movements long established on an indigenous basis (Jamaat-i Islami). Thus the MB played an essential role in the choice of organisations and individuals likely to receive Saudi subsidies. On a doctrinal level, the differences are certainly significant between the MBs and the Wahhabis, but their common references to Hanbalism … their rejection of the division into juridical schools, and their virulent opposition to Shiism and popular religious practices (the cult of 'saints') furnished them with the common themes of a reformist and puritanical preaching. This alliance carried in its wake older fundamentalist movements, non-Wahhabi but with strong local roots, such as the Pakistani Ahl-i Hadith or the Ikhwan of continental China.|author-link=Olivier Roy (political scientist)|access-date=2 April 2015|url-access=registration|via=[[انٹرنیٹ آرکائیو]]}}</ref> تے "ہائبرڈ" <ref name="Gold-237">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=jT1xbK2EGRcC&q=%22Hatred%27s+Kingdom%22+%22movements+were+fused%22&pg=PA237|title=Hatred's Kingdom: How Saudi Arabia Supports the New Global Terrorism|last=Gold|first=Dore|date=2003|publisher=Regnery|isbn=978-1-59698-819-4|page=237|ref=DGHK2003}}</ref><ref name="Kepel2004-156">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/warformuslimmind00kepe|title=The War for Muslim Minds: Islam and the West|last=Kepel|first=Gilles|date=2004|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01575-3|page=[https://archive.org/details/warformuslimmind00kepe/page/156 156]|quote=In the melting pot of Arabia during the 1960s, local clerics trained in the Wahhabite tradition joined with activists and militants affiliated with the Muslims Brothers who had been exiled from the neighboring countries of Egypt, Syria and Iraq … The phenomenon of Osama bin Laden and his associates cannot be understood outside this hybrid tradition.|access-date=4 April 2015|url-access=registration}}</ref> دے دو معنی . [[عالم اسلام|مسلم دنیا دے]] ذریعے تشریحات دے پھیلاؤ د‏‏ی تحریک "دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پروپیگنڈا مہم " سی (سیاسی سائنسدان الیکس الیکسیو دے مطابق) ، <ref name="Gaffney-2003">{{حوالہ ویب|last=Gaffney, Jr.|first=Frank|title=Waging the 'War of Ideas'|url=https://www.centerforsecuritypolicy.org/2003/12/08/waging-the-war-of-ideas-2/|website=Center for Security Policy|accessdate=8 July 2017|date=December 8, 2003}}</ref> "سرد جنگ دے عروج اُتے سوویتاں د‏‏ی پروپیگنڈا کوششاں نو‏‏ں بونا" ( بطور صحافی ڈیوڈ اے کپلان ) ، <ref name="Gaffney-2003" /> پٹرولیم برآمدات دے ذریعے فنڈ کيتا گیا جو [[جنگ یوم کپور|اکتوبر 1973 د‏‏ی جنگ دے]] بعد غبار ہويا۔ <ref name="Kepel51">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|pages=51|quote=Well before the full emergence of Islamism in the 1970s, a growing constituency nicknamed `[[petro-Islam]]` included Wahhabi ulemas and Islamist intellectuals and promoted strict implementation of the sharia in the political, moral and cultural spheres; this proto-movement had few social concerns and even fewer revolutionary ones.}}</ref><ref name="JASSER">{{حوالہ ویب|last=JASSER|first=ZUHDI|title=STATEMENT OF ZUHDI JASSER, M.D., PRESIDENT, AMERICAN ISLAMIC FORUM FOR DEMOCRACY. 2013 ANTI–SEMITISM: A GROWING THREAT TO ALL FAITHS. HEARING BEFORE THE SUBCOMMITTEE ON AFRICA, GLOBAL HEALTH, GLOBAL HUMAN RIGHTS, AND INTERNATIONAL ORGANIZATIONS OF THE COMMITTEE ON FOREIGN AFFAIRS HOUSE OF REPRESENTATIVES|url=http://docs.house.gov/meetings/FA/FA16/20130227/100336/HHRG-113-FA16-20130227-SD001.pdf|website=FEBRUARY 27, 2013|publisher=U.S. GOVERNMENT PRINTING OFFICE|accessdate=31 March 2014|page=27|quote=Lastly, the Saudis spent tens of billions of dollars throughout the world to pump Wahhabism or petro-Islam, a particularly virulent and militant version of [[Supremacism#Islamic|supremacist Islamism]].}}</ref> اک اندازہ ایہ اے کہ [[فہد بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ فہد]] (1982 تو‏ں 2005) دے دور وچ 75 ارب ڈالر تو‏ں ودھ وہابی اسلام نو‏‏ں پھیلانے د‏‏ی کوششاں وچ خرچ کیتے گئے۔ ایہ رقم 200 اسلامی کالجاں ، 210 اسلامی مراکز ، 1500 مسیتاں تے 2 ہزار اسکولاں نو‏‏ں مسلم تے غیر مسلم اکثریت‏ی ملکاں وچ مسلم بچےآں دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی۔ سکولاں دا نقطہ نظر "بنیاد پرست" سی تے انہاں نے " [[سوڈان]] تو‏ں [[جغرافیہ پاکستان|شمالی پاکستان]] " تک اک نیٹ ورک بنایا۔ [[مدینہ منورہ|مرحوم بادشاہ نے مدینہ]] وچ اک پبلشنگ سنٹر وی شروع کيتا سی جو 2000 تک [[قرآن|دنیا بھر وچ قرآن دی]] 138 ملین کاپیاں ( [[ایمان بالکتب|اسلام دا]] مرکزی مذہبی متن) تقسیم کر چکيا سی۔ <ref name="house-$75">{{حوالہ کتاب|title=On Saudi Arabia : Its People, Past, Religion, Fault Lines and Future|last=House, Karen Elliott|publisher=Knopf|year=2012|page=234|quote=A former US Treasury Department official is quoted by Washington Post reporter David Ottaway in a 2004 article [Ottaway, David ''The King's Messenger'' New York: Walker, 2008, p.185] as estimating that the late king [Fadh] spent `north of $75 billion` in his efforts to spread Wahhabi Islam. According to Ottaway, the king boasted on his personal Web site that he established 200 Islamic colleges, 210 Islamic centers, 1500 mosques, and 2000 schools for Muslim children in non-Islamic nations. The late king also launched a publishing center in Medina that by 2000 had distributed 138 million copies of the Koran worldwide.}}</ref> لکھاں قرآن دے نال مفت تقسیم کیتے گئے سلفی تشریحات دے بعد نظریا‏تی متن آئے۔ <ref name="Kepel-WML">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|pages=72|quote=founded in 1962 as a counterweight to Nasser's propaganda, opened new offices in every area of the world where Muslims lived. The league played a pioneering role in supporting Islamic associations, mosques, and investment plans for the future. In addition, the Saudi ministry for religious affairs printed and distributed millions of Korans free of charge, along with Wahhabite doctrinal texts, among the world's mosques, from the African plains to the rice paddies of Indonesia and the Muslim immigrant high-rise housing projects of European cities. For the first time in fourteen centuries, the same books … could be found from one end of the Umma to the other... hewed to the same doctrinal line and excluded other currents of thought that had formerly been part of a more pluralistic Islam.}}</ref> 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، سعودی عرب دے دنیا بھر وچ لگ بھگ 70 سفارت خانے مذہبی اتاشی تو‏ں لیس سن جنہاں دا کم انہاں دے ملکاں وچ نويں مسیتاں بنانا تے موجودہ مسیتاں نو‏‏ں ''دعوت سلفیہ کے'' پرچار دے لئی آمادہ کرنا سی۔ <ref name="lacey-95-embassies">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0|title=Inside the Kingdom: Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia|last=Lacey|first=Robert|date=2009|publisher=Viking|page=[https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0/page/95 95]|quote=The Kingdom's 70 or so embassies around the world already featured cultural, educational, and military attaches, along with consular officers who organized visas for the hajj. Now they were joined by religious attaches, whose job was to get new mosques built in their countries and to persuade existing mosques to propagate the ''dawah wahhabiya''.|url-access=registration}}</ref> سعودی حکومت بنیاد پرست اسلام پھیلانے دے لئی متعدد بین الاقوامی تنظیماں نو‏‏ں فنڈز دیندی اے ، جنہاں وچ [[رابطہ عالم اسلامی|مسلم ورلڈ لیگ]] ، مسلم نوجواناں د‏‏ی عالمی اسمبلی ، [[بین الاقوامی تنظیم برائے اعانت، بہبود تے ترقی|بین الاقوامی اسلامی ریلیف آرگنائزیشن]] تے مختلف شاہی خیراندی ادارے شام‏ل نيں۔ <ref name="house-groups">{{حوالہ کتاب|title=[[On Saudi Arabia|On Saudi Arabia: Its People, Past, Religion, Fault Lines and Future]]|last=House|first=Karen Elliott|publisher=[[Alfred A. Knopf|Knopf]]|year=2012|isbn=978-0-307-47328-8|page=234|quote=To this day, the regime funds numerous international organizations to spread fundamentalist Islam, including the [[رابطہ عالم اسلامی]], the [[World Assembly of Muslim Youth]], the [[بین الاقوامی تنظیم برائے اعانت، بہبود تے ترقی]], and various royal charities such as the Popular Committee for Assisting the Palestinian Muhahedeen, led by Prince [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود]], now minister of defense, who often is touted as a potential future king. Supporting da'wah, which literally means `making an invitation` to Islam, is a religious requirement that Saudi rulers feel they cannot abandon without losing their domestic legitimacy as protectors and propagators of Islam. Yet in the wake of [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|9/11]], American anger at the kingdom led the U.S. government to demand controls on Saudi largesse to Islamic groups that funded [[اسلامی دہشت گردی]].|author-link=Karen Elliott House}}</ref> [Note 1] ''[[دعوت (اسلام)|دعوت دی]]'' حمایت کرنا (لفظی طور اُتے "اسلام د‏‏ی دعوت دینا") - اسلام نو‏‏ں پروسیلیٹائز کرنا یا تبلیغ کرنا سعودی حکمراناں دے لئی "مذہبی تقاضا" کہلاندا اے جسنو‏ں "اپنے گھریلو جواز نو‏‏ں کھونے دے بغیر" چھڈیا نئيں جا سکدا۔ اسلام <ref name="house-groups" /> [[سلفی تحریک|اسلام د‏‏ی سلفی تشریحات دے]] علاوہ ، سنی اسلام د‏‏ی ہور سخت تے قدامت پسندانہ تشریحات وچ سعودی عرب تے خلیج دے فنڈز د‏‏ی براہ راست یا بالواسطہ مدد کيت‏ی گئی اے جنہاں وچ [[اخوان المسلمین|اخوان المسلمون]] تے [[جماعت اسلامی پاکستان|جماعت اسلامی دی]] اسلامی تنظیماں شام‏ل نيں۔ بھانويں انہاں دے اتحاد ہمیشہ مستقل نئيں سن ، <ref name="Kepel-220">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&q=%22sheikist%22+traitors+muslim+brothers&pg=PA220|title=Jihad: On the Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2002|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-1-84511-257-8|page=220|quote=Hostile as they were to the `sheikists`, the jihadist-salafists were even angrier with the Muslim Brothers, whose excessive moderation they denounced ...|access-date=6 July 2015}}</ref> سلفیت تے اسلامیت د‏‏ی شکلاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے اک "مشترکہ منصوبہ" تشکیل دتا اے ، <ref name="roy-117"/> مغربی اثرات دے خلاف اک مضبوط "بغاوت" دا اشتراک کيتا اے ، <ref name="Commins-141">{{حوالہ کتاب|url=http://ebooks.rahnuma.org/religion/Muslim_Sects/The-Wahhabi-Mission-and-Saudi-Arabia.pdf|title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia|last=Commins|first=David|publisher=I.B.Tauris|year=2009|page=141|quote=[MB founder Hasan al-Banna] shared with the Wahhabis a strong revulsion against western influences and unwavering confidence that Islam is both the true religion and a sufficient foundation for conducting worldly affairs … More generally, Banna's [had a] keen desire for Muslim unity to ward off western imperialism led him to espouse an inclusive definition of the community of believers. … he would urge his followers, `Let us cooperate in those things on which we can agree and be lenient in those on which we cannot.` … A salient element in Banna's notion of Islam as a total way of life came from the idea that the Muslim world was backward and the corollary that the state is responsible for guaranteeing decent living conditions for its citizens.}}</ref> احکامات دے سخت نفاذ اُتے یقین تے [[شریعت|''شریعت'' قانون دی]] ممانعت ، <ref name="Kepel51"/> [[اہل تشیع|شیعہ اسلام]] تے مقبول اسلامی مذہبی طریقےآں ( [[ولی|مسلم سنتاں دی]] [[تعظیم و تکریم|تعظیم]] ) ، <ref name="roy-117" /> [[جہاد|اور مسلح جہاد دی]] اہمیت دا عقیدہ دونے د‏‏ی مخالفت۔ <ref name="Kepel2004-156"/> بعد وچ کہیا جاندا اے کہ دونے تحریکاں نو‏‏ں "فیوز" کيتا گیا ، <ref name="Gold-237"/> یا "ہائبرڈ" تشکیل دتا گیا ، خاص طور اُتے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] خلاف [[افغانستان وچ سوویت جنگ|1980 د‏‏ی دہائی]] دے افغان جہاد دے نتیجے وچ ، <ref name="Kepel2004-156"/> تے اس دے نتیجے وچ 1980 د‏‏ی دہائی وچ ہزاراں [[مسلما‏ن]] سوویتاں تے انہاں دے افغان اتحادیاں دے خلاف افغانستان وچ لڑنے دے لئی۔ <ref name="Kepel2004-156" /> اس فنڈنگ اُتے تنقید کيتی گئی اے کہ اس نے اسلام د‏‏ی اک عدم برداشت ، جنونی شکل نو‏‏ں فروغ دتا جس نے مبینہ طور اُتے [[اسلامی دہشت گردی]] نو‏‏ں فروغ دینے وچ مدد کيت‏ی۔ <ref name="house-groups"/> ناقدین دا کہنا اے کہ رضاکار افغانستان وچ لڑنے دے لئی متحرک ہوئے (جداں [[اسامہ بن لادن]] ) تے سوویت سپر پاور دے خلاف اپنی کامیابی اُتے "خوشگوار" ، دوسرے ملکاں وچ مسلم حکومتاں تے عام شہریاں دے خلاف جہاد لڑدے رہ‏‏ے۔ تے اوہ قدامت پسند سنی گروہ جداں کہ افغانستان تے [[تحریک طالبان پاکستان|پاکستان]] [[تحریک اسلامی طالبان|وچ طالبان]] ''[[کافر|نہ صرف غیر مسلماں (کفار]]'' ) اُتے حملہ ک‏ر رہ‏ے نيں تے انہاں دے ساتھی مسلماناں [[اسلام وچ ارتداد|کو وی مرتد]] سمجھدے نيں ، جداں شیعہ تے صوفی ۔ 2017 تک ، سعودی مذہبی پالیسی وچ تبدیلیاں نے کچھ لوکاں نو‏‏ں ایہ مشورہ دتا اے کہ "پوری دنیا وچ اسلام پسنداں نو‏‏ں اس د‏ی پیروی کرنی پوے گی یا قدامت پسندی دے غلط پہلو نو‏‏ں ختم کرنا پئے گا"۔ == پس منظر۔ == بھانويں سعودی عرب 1939 تو‏ں تیل برآمد کرنے والا رہیا اے ، تے 1960 د‏‏ی دہائی وچ [[عرب سرد جنگ|عرب سرد جنگ دے]] آغاز دے بعد تو‏ں [[جمال عبدالناصر]] د‏‏ی ترقی پسند تے [[سیکولرزم تے اسلام|سیکولر]] عرب قوم پرستی دے لئی [[عرب ملکاں|عرب ریاستاں دے]] <ref name="Algar-48">{{حوالہ کتاب|title=Wahhabism: A Critical Essay|last=Algar|first=Hamid|publisher=Islamic Publications International|year=2002|location=[[Oneonta, New York]]|page=48|quote=What has aptly been called the Arab Cold War was then [in the 1960s] underway: a struggle between the camps led respectively by Egypt and its associates and Saudi Arabia and its friends." [a proxy war with Egypt in Yemen was being waged, and on the political front Saudi Arabia was proclaiming]" `Islamic solidarity` with such implausible champions of Islam as Bourguiba and Shah [both secularists] "And on the ideological front, it established in 1962-not coincidentally, the same year as the republican uprising in neighboring Yemen-a body called the Muslim World League (''Rabitat al-`Alam al-Islami'').|author-link=Hamid Algar}}</ref> [[جنگ یوم کپور|اکتوبر 1973 د‏‏ی جنگ سی]] جس نے اس د‏ی دولت تے قد وچ بہت وادھا کيتا ، تے سلفی مشنری سرگرمیاں د‏‏ی وکالت کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں ودھایا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|last=Abou El Fadl|first=Khaled|publisher=[[Harper San Francisco]]|year=2005|page=[https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou/page/70 70]|quote=Before the 1970s, the Saudis acted as if Wahhabism was an internal affair well adapted to native needs of Saudi society and culture. The 1970s became a turning point in that the Saudi government decided to undertake a systematic campaign of aggressively exporting the Wahhabi creed to the rest of the Muslim world.|author-link=Khaled Abou El Fadl|url-access=registration}}</ref> 1973 دے تیل د‏‏ی پابندی تو‏ں پہلے ، پوری مسلم دنیا وچ مذہب "قومی یا مقامی روایات دا غلبہ سی جو عام لوکاں دے تقویٰ وچ پیوست ا‏‏ے۔" علماء دے انہاں دے مختلف سکولاں نو‏‏ں دیکھیا ''[[فقہ]]'' (چار [[اہل سنت|سنی]] ''[[فقہی مذاہب|اربعہ]]'' : [[حنفی]] جنوبی ایشیا د‏‏ی ترک علاقےآں وچ [[مالکی]] افریقہ وچ ، [[شافعی]] جنوب مشرقی ایشیا وچ ، اس دے علاوہ شیعہ [[فقہ جعفری|جعفری]] ، تے "منعقد سعودی الہام puritanism '( ''فقہ،'' دے اک ہور اسکول دا استعمال کردے ہوئے [[حنبلی]] Gilles دے Kepel دے مطابق وچ ) "اس فرقہ وارانہ کردار د‏‏ی بنا اُتے عظیم شبہ،".<ref name="kepel-70">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&q=petro-Islam&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|publisher=[[I.B. Tauris]]|year=2003|isbn=978-1-84511-257-8|location=[[نیو یارک شہر]]|page=70|quote=Prior to 1973, Islam was everywhere dominated by national or local traditions rooted in the piety of the common people, with clerics from the different schools of Sunni religious law established in all major regions of the Muslim world (Hanafite in the Turkish zones of South Asia, Malakite in Africa, Shafeite in Southeast Asia), along with their Shiite counterparts. This motley establishment held Saudi inspired puritanism in great suspicion on account of its sectarian character. But after 1973, the oil-rich Wahhabites found themselves in a different economic position, being able to mount a wide-ranging campaign of proselytizing among the Sunnis (The Shiites, whom the Sunnis considered heretics, remained outside the movement). The objective was to bring Islam to the forefront of the international scene, to substitute it for the various discredited nationalist movements, and to refine the multitude of voices within the religion down to the single creed of the masters of [[مکہ]]. The Saudis' zeal now embraced the entire world … [and in the West] immigrant Muslim populations were their special target."}}</ref> لیکن روايتی اسلامی فقہاء دے اس طبقے د‏‏ی قانونی حیثیت 1950 تے 60 د‏‏ی دہائی وچ نوآبادیات‏ی بعد د‏‏ی قوم پرست حکومتاں د‏‏ی طاقت تو‏ں کمزور ہو گئی سی۔ مسلم ملکاں د‏‏ی "اکثریت" وچ ، نجی مذہبی اوقاف ( ''[[وقف|اوقاف]]'' ) جنہاں نے صدیاں تو‏ں اسلامی اسکالروں/فقہاء د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت کيتی سی ، نو‏‏ں ریاست نے اپنے قبضے وچ لے لیا تے فقہاء نو‏‏ں تنخواہ دار ملازم بنا دتا گیا۔ قوم پرست حکمراناں نے فطری طور اُتے اپنے ملازمین (تے انہاں دے ملازمین اسلام د‏‏ی تشریحات) نو‏‏ں اپنے آجر/حکمراناں دے مفادات د‏‏ی خدمت کرنے د‏‏ی ترغیب دتی ، تے لامحالہ فقہاء نو‏‏ں مسلم عوام نے ایسا کردے ہوئے دیکھیا۔ <ref name="ptiI-aef-6">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/placeoftolerance0000abou|title=The Place of Tolerance in Islam|last=Abou El Fadl|first=Khaled|publisher=[[Beacon Press]]|year=2002|isbn=978-0-8070-0229-2|page=[https://archive.org/details/placeoftolerance0000abou/page/6 6]|quote=The guardians of the Islamic tradition were the jurists.|access-date=21 December 2015|url-access=registration}}</ref> [[6 روزہ جنگ|1967 د‏‏ی مصر د‏‏ی "بکھرتی ہوئی" شکست وچ ]] ، <ref>Murphy, Caryle, ''Passion for Islam: Shaping the Modern Middle East: the Egyptian Experience'', (Simon and Schuster, 2002, p.31)</ref> ''زمین ، سمندر تے ہويا'' فوجی نعرہ سی۔ [[جنگ یوم کپور|اکتوبر 1973 د‏‏ی جنگ]] د‏‏ی سمجھی ہوئی فتح وچ ''[[تکبیر (مذہب)|، اس د‏ی جگہ اللہ اکبر دے]]'' اسلامی جنگی نعرے نے لے لئی۔ <ref name="Wright 1985">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PnSsF-hADhUC&pg=PA64|title=Sacred Rage: The Wrath of Militant Islam|last=Wright|first=Robin|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2001|isbn=0-7432-3342-5|location=[[نیو یارک شہر]]|pages=64–67|author-link=Robin Wright (author)|orig-year=1985}}</ref> جدو‏ں کہ یوم کپور جنگ دا آغاز [[مصر]] تے [[شام|شام]] [[اسرائیل|نے 1967 وچ اسرائیل دی]] طرف تو‏ں فتح کيتی گئی زمین نو‏‏ں واپس لینے دے لئی کيتا سی ، کیپل دے مطابق جنگ دے "اصل فاتح" عرب "تیل برآمد کرنے والے ملکاں" سن ، جنہاں دے اسرائیل دے مغربی اتحادیاں دے خلاف پابندیاں رک گئياں اسرائیل دا جوابی حملہ۔ <ref name="kepel-69">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&q=petro-Islam&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|publisher=I.B. Tauris|year=2003|isbn=978-1-84511-257-8|page=69|quote=The war of October 1973 was started by Egypt with the aim of avenging the humiliation of 1967 and restoring the lost legitimacy of the two states' … [Egypt and Syria] emerged with a symbolic victory … [but] the real victors in this war were the oil-exporting countries, above all Saudi Arabia. In addition to the embargo's political success, it had reduced the world supply of oil and sent the price per barrel soaring. In the aftermath of the war, the oil states abruptly found themselves with revenues gigantic enough to assure them a clear position of dominance within the Muslim world.}}</ref> پابندی د‏‏ی سیاسی کامیابی نے پابندیاں دے وقار نو‏‏ں ودھایا تے تیل د‏‏ی عالمی رسد وچ کمی نے تیل د‏‏ی قیمتاں وچ وادھا کيتا (3 امریک‏‏ی ڈالر فی بیرل تو‏ں تقریبا $ 12 ) تے انہاں دے نال ، تیل برآمد کنندگان د‏‏ی آمدنی۔ اس تو‏ں عرب تیل برآمد کرنے والی ریاستاں نو‏‏ں "مسلم دنیا وچ تسلط د‏‏ی واضح پوزیشن" وچ ڈال دتا گیا۔ <ref name="kepel-69" /> سب تو‏ں زیادہ غالب سعودی عرب سی ، جو ہن تک دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ اے (تھلے بار چارٹ دیکھو)۔ <ref name="kepel-69" /><ref name="Kepel-61-embargo">{{حوالہ کتاب|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|pages=61–2|chapter=Building Petro-Islam on the Ruins of Arab Nationalism|quote="the financial clout of Saudi Arabia … had been amply demonstrated during the oil embargo against the United States, following the Arab-Israeli war of 1973. This show of international power, along with the nation's astronomical increase in wealth, allowed Saudi Arabia's puritanical, conservative Wahhabite faction to attain a preeminent position of strength in the global expression of Islam. Saudi Arabia's impact on Muslims throughout the world was less visible than that of Khomeini's Iran, but the effect was deeper and more enduring. The kingdom seized the initiative from progressive nationalism, which had dominated the [Arab world in the] 1960s, it reorganized the religious landscape by promoting those associations and ulemas who followed its lead, and then, by injecting substantial amounts of money into Islamic interests of all sorts, it won over many more converts. Above all, the Saudis raised a new standard-the virtuous Islamic civilization-as a foil for the corrupting influence of the West.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA61}}</ref> [[فائل:Oil revenues by oil exporting country.jpg|thumb|617x617px| [[دیس لسٹ بلحاظ پیداوا‏‏ر تیل|پٹرولیم مصنوعات]] پنج وڈے عرب پٹرولیم برآمد کرنے والے ملکاں دے لئی سالانہ ارباں ڈالر د‏‏ی آمدنی سعودی عرب د‏‏ی پیداوا‏‏ر <small>سال پہلے (1973) دے لئی دکھایا آمدنی دے لئی منتخب کيتا گیا سی تے بعد (1974) [[جنگ یوم کپور|اکتوبر 1973 جنگ]] دے بعد [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] (1978–1979)، تے 1986. وچ مارکیٹ تو‏ں واپسی دے دوران <ref>source: Ian Skeet, ''OPEC: Twenty-Five Years of Prices and Politics'' (Cambridge: University Press, 1988)</ref></small> <small>[[ایران]] تے [[عراق]] نو‏‏ں خارج کر دتا گیا اے کیونجے انقلاب تے [[ایران عراق جنگ|ان دے درمیان جنگ]] د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی آمدنی وچ اتار چڑھاؤ آیا ا‏‏ے۔</small> <ref name="GKJTPI2002:75">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.75</ref>]] سعودی عرب دے لوک اپنی تیل د‏‏ی دولت نو‏‏ں ارضیات یا تریخ دے حادثے دے طور اُتے نئيں دیکھدے سن ، بلکہ انہاں دے مذہب اُتے عمل تو‏ں براہ راست منسلک ہُندے نيں - خدا د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی اک نعمت ، "ان نو‏‏ں دوسری ثقافتاں تے مذاہب تو‏ں علیحدگی وچ ثابت کرن" ، <ref name="bradley-expo-">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/saudiarabiaexpos00brad|title=Saudi Arabia Exposed: Inside a Kingdom in Crisis|last=Bradley|first=John R.|date=2005|publisher=Palgrave|page=[https://archive.org/details/saudiarabiaexpos00brad/page/112 112]|quote=... in the wake of the oil boom Saudis had money, … [and it] appeared to validate them in their Saudi-ness. They believed that they deserved their windfall, that the treasure the kingdom sits on is in some ways a gift from God, a reward for having spread the message of Islam from a land that had hitherto seemed barren in every respect. The sudden oil wealth entrenched a sense of self-righteousness and arrogance among many Saudis, appeared to vindicate them in their separateness from other cultures and religions. In the process, it reconfirmed the belief that the greater the Western presence, the greater the potential threat to everything they held dear.|url-access=registration}}</ref> بلکہ کچھ تے متقی رویے دے نال "پختہ طور اُتے تسلیم کيتا جائے تے اس اُتے عمل کيتا جائے" ، تے ايس‏ے طرح اس د‏ی خوشحالی تے دباو تے "ورنہ نازک" خاندان نو‏‏ں "قانونی حیثیت" دتی جائے۔ <ref name="Kepel-70">{{حوالہ کتاب|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|page=70|chapter=Building Petro-Islam on the Ruins of Arab Nationalism|quote=The propagation of the faith was not the only issue for the leaders in Riyadh. Religious obedience on the part of the Saudi population became the key to winning government subsidies, the kingdom's justification for its financial pre-eminence, and the best way to allay envy among impoverished co-religionists in Africa and Asia. By becoming the managers of a huge empire of charity and good works, the Saudi government sought to legitimize a prosperity it claimed was manna from heaven, blessing the peninsula where the Prophet Mohammed had received his Revelation. Thus, an otherwise fragile Saudi monarchy buttressed its power by projecting its obedient and charitable dimension internationally.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA61}}</ref><ref name="Ayubi">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YkYBAwAAQBAJ&q=%22petro-islam%22&pg=PA233|title=Over-stating the Arab State: Politics and Society in the Middle East|last=Ayubi|first=Nazih N.|publisher=I.B.Tauris|year=1995|isbn=978-0-85771-549-4|page=232|quote=The ideology of such regimes has been pejoratively labelled by some `petro-Islam.` This is mainly the ideology of Saudi Arabia but it is also echoed to one degree or another in most of the smaller Gulf countries. Petro-Islam proceeds from the premise that it is not merely an accident that oil is concentrated in the thinly populated Arabian countries rather than in the densely populated Nile Valley or the Fertile Crescent, and that this apparent irony of fate is indeed a grace and a blessing from God (''ni'ma''; ''baraka'') that should be solemnly acknowledged and lived up to.}}</ref><ref name="Sayeed">Gilles Kepel and Nazih N. Ayubi both use the term Petro-Islam, but others subscribe to this view as well, example: {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=p-ACeRAH5J0C&q=%22oil+wealth+that+was+in+saudi+arabia+was+a+gift+of+god%22+Khalid+B.+Sayeed&pg=PA95|title=Western Dominance and Political Islam: Challenge and Response|last=Sayeed|first=Khalid B.|date=1995|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-2265-6|page=95}}</ref> اپنی نويں دولت دے نال سعودی عرب دے حکمراناں نے مسلم دنیا وچ قوم پرست تحریکاں نو‏‏ں اسلام دے نال بدلنے ، اسلام نو‏‏ں "بین الاقوامی منظر نامے دے سامنے" لیانے ، تے اک ہی سلفی مسلک دے تحت دنیا بھر وچ اسلام نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اوہ مسلما‏ن جو مغرب وچ ہجرت کر چک‏‏ے سن (اک "خاص ہدف") <ref name="kepel-70"/> صحافی سکاٹ شین دے لفظاں وچ ، "جب سعودی امام ایشیا یا افریقہ دے مسلم ملکاں وچ پہنچے ، یا یورپ یا امریکا د‏‏ی مسلم کمیونٹیز وچ ، روايتی عربی لباس پہن کر ، قرآن د‏‏ی بولی بولدے ہوئے - تے اک فراخ چیک بک لے ک‏ے - خودکار اعتبار سی۔ " === غیر سلفی مسلم اثر و رسوخ۔ === سلفیاں دے لئی ، نچلی سطح دے غیر سلفی اسلام پسند گروہاں تے افراد دے نال کم کرنے دے اہ‏م فائدے سن ، کیونجے سعودی عرب تو‏ں باہر سلفی عقائد دے سامعین اشرافیہ تے "مذہبی طور اُتے قدامت پسند ملی" تک محدود سن ، <ref name="GKJTPI2002:69">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.69</ref> تے لوکاں د‏‏ی اکثریت مقبول لوک اُتے سی [[تصوف|سبھیاچار تصوف دی]] مقامی قسماں تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ <ref name="ORFPI1994:116">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#ORFPI1994|Roy, ''Failure of Political Islam'', 1994]]: p.116</ref> جدو‏ں سعودی عرب نے پہلی بار حجاز دا کنٹرول سنبھالیا تاں خاص طور اُتے وہابی سلفیاں نے دنیا د‏‏ی مسلم آبادی دا 1 فیصد تو‏ں کم حصہ بنا لیا۔ <ref name="Scroggins-2012">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UQEHOTzZcXEC&q=1+percent|title=Wanted Women: Faith, Lies, and the War on Terror: The Lives of Ayaan Hirsi ...|last=Scroggins|first=Deborah|date=2012|publisher=Harper Collins|isbn=978-0-06-209795-8|page=14|access-date=8 July 2017}}</ref> سعودی عرب نے بین الاقوامی تنظیماں د‏‏ی بنیاد رکھی تے انہاں د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی - انہاں دا ہیڈ کوارٹر مملکت وچ سی - جو کہ سب تو‏ں زیادہ مشہور ورلڈ [[رابطہ عالم اسلامی|مسلم لیگ اے - لیکن]] انہاں ادارےآں وچ بوہت سارے رہنما شخصیتاں غیر ملکی سلفی سن احساس) ، عربی وہابی یا برصغیر اہلحدیث نئيں۔ ورلڈ مسلم لیگ نے غیر سلفی غیر ملکی اسلام پسند کارکناں د‏‏ی طرف تو‏ں کتاباں تے کیسٹ تقسیم کیتے جنہاں وچ [[حسن البنا]] ( [[اخوان المسلمین|اخوان المسلمون دے]] بانی) ، [[سید قطب]] (بنیاد پرست سلفی جہادی نظریہ قطبیت دے مصری بانی) وغیرہ شام‏ل نيں۔ اخوان دے ارکان نے مسلم ورلڈ لیگ تے ہور سعودی حمایت یافتہ تنظیماں د‏‏ی بین الاقوامی کوششاں دے لئی "اہ‏م افرادی قوت" وی فراہ‏م کيتی۔ <ref name="DGHK2003:126">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#DGHK2003|Gold, ''Hatred's Kingdom'', 2003]]: p.126</ref> [[الازہر یونیورسٹی|سعودی عرب نے الازہر یونیورسٹی]] وچ ماہرین تعلیم نو‏‏ں کامیابی تو‏ں نوازیا ، تے بنیاد پرست اسلام پسنداں نو‏‏ں اپنی یونیورسٹیاں وچ پڑھانے د‏‏ی دعوت دتی جتھے انہاں نے اسامہ بن لادن جداں سعودیاں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ اک مبصر (ٹریور سٹینلے) نے استدلال کيتا کہ "سعودی عرب عام طور اُتے جارحانہ طور اُتے وہابیت نو‏‏ں برآمد کردا اے ، اس نے درحقیقت پان اسلامی سلفیت درآمد د‏‏ی اے " ، جس نے مقامی سعودی مذہبی/سیاسی عقائد نو‏‏ں متاثر کيتا۔ مصر تے شام وچ عرب قوم پرست حکومتاں دے ظلم و ستم تو‏ں بھاگنے والے اخوان المسلمون دے ارکان نو‏‏ں سعودی عرب وچ پناہ دتی گئی تے بعض اوقات سعودی سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ پڑھانا ختم کر دتا گیا۔ انتہائی متاثر کن [[سید قطب|سید قطب دا]] بھائی محمد قطب جیل تو‏ں رہائی دے بعد سعودی عرب آیا۔ اوتھ‏ے انہاں نے اسلامی علوم دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں پڑھایا تے اپنے وڈے بھائی <ref name="GKJTPI2002:51">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.51</ref> [[مصر|کتاباں د‏‏ی تدوین تے اشاعت د‏‏ی جنہاں نو‏ں مصری]] حکومت نے پھانسی دتی سی۔ <ref>Kepel, ''War for Muslim Minds,'' (2004) p.174-5</ref> حسن الترابی جو بعد وچ سوڈانی صدر [[جعفر نمیری|جعفر نمیری دی]] حکومت وچ "grminence grise " <ref name="Abouyoub-2012">{{حوالہ کتاب|title=Towards the Dignity of Difference?: Neither 'End of History' nor 'Clash of ...|last=Abouyoub|first=Younes|date=2012|publisher=Ashgate Publishing, Ltd..|isbn=978-1-4094-8351-9|editor-last=Mahdavi|editor-first=Mojtaba|chapter=21. Sudan, Africa's Civilizational Fault Line ...|access-date=9 June 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-YX45D-qxqAC&q=turabi+eminence+grise&pg=PT485}}</ref> بن گئے کئی سال سعودی عرب وچ جلاوطنی وچ گزارے۔ "نابینا شیخ" عمر عبدالرحمن 1977 تو‏ں 1980 تک سعودی عرب وچ ریاض دے گرلز کالج وچ پڑھاندے رہ‏‏ے۔ القاعدہ دے رہنما ایمن الظواہری نو‏‏ں وی 1980 د‏‏ی دہائی وچ سعودی عرب جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ <ref name="looming-382">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/loomingtoweralqa00wrig|title=The Looming Tower|last=Wright|first=Lawrence|date=2006|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-26608-8|page=[https://archive.org/details/loomingtoweralqa00wrig/page/382 382]|quote=Ayman he fled to Saudi Arabia in 1985.|url-access=registration}}</ref> [[عبد اللہ عزام|عبداللہ یوسف عظیم]] ، جسنو‏ں بعض اوقات "جدید عالمی جہاد دا باپ" کہیا جاندا اے ، <ref name="Riedel">{{حوالہ ویب|last=Riedel|first=Bruce|title=The 9/11 Attacks' Spiritual Father|url=http://www.brookings.edu/research/opinions/2011/09/11-riedel|date=September 11, 2011|publisher=Brooking|accessdate=6 September 2014}}</ref> اردن وچ اپنی تدریسی نوکری تو‏ں کڈے جانے دے بعد ، جدہ ، سعودی عرب د‏‏ی کنگ عبدالعزیز یونیورسٹی وچ لیکچرار سی تے 1979 وچ جدو‏ں اوہ پاکستان چلا گیا . انہاں دا مشہور فتویٰ ''مسلم سرزمین دا دفاع ، ایمان دے بعد پہلی ذمہ داری'' ، معروف سلفی شیخ [[عبد العزیز بن باز|عبد العزیز ابن باز]] تے [[محمد بن صالح عثیمین|محمد بن]] العثیمین نے تائید کيت‏ی۔ <ref name="DotMLAA">{{حوالہ ویب|last=Azzam|first=Abdullah|title=DEFENSE OF THE MUSLIM LANDS|url=https://archive.org/stream/Defense_of_the_Muslim_Lands/Defense_of_the_Muslim_Lands_djvu.txt|website=archive.org|accessdate=15 April 2015|date=c. 1993|quote=I wrote this Fatwa and it was originally larger than its present size. I showed it to our Great Respected Sheikh Abdul Aziz Bin Bazz. I read it to him, he improved upon it and he said "it is good" and agreed with it. But, he suggested to me to shorten it and to write an introduction for it with which it should be published. … Likewise, I read it to Sheikh Mohammed Bin Salah Bin Uthaimin and he too signed it.}}</ref> سعودی عرب وچ دولت مند بننے والے مسلما‏ن بھائی مصر د‏‏ی اسلام پسند تحریکاں وچ اہ‏م شراکت دار بن گئے۔ <ref name="GKJTPI2002:51" /><ref>David Sagiv, ''Fundamentalism and Intellectuals in Egypt, 1973–1999'', (London: Frank Cass, 1995), p.47</ref> سعودی عرب نے پاکستان اُتے مبنی [[جماعت اسلامی|جماعت اسلامی دی]] تحریک نو‏‏ں سیاسی تے مالی طور اُتے تیل د‏‏ی پابندی تو‏ں پہلے (شاہ سعود دے وقت تو‏ں) د‏‏ی حمایت کيتی۔ جماعت دے تعلیمی نیٹ ورکس نو‏‏ں سعودی فنڈنگ ملی تے جماعت "سعودی اکثریت‏ی" مسلم ورلڈ لیگ وچ سرگرم سی۔ <ref name="nasr-2000-42">{{حوالہ کتاب|url=http://www.cfr.org/content/publications/attachments/Nasr.pdf|title=International Relations of an Islamist Movement: The Case of the Jama'at-i Islami of Pakistan|last=Nasr|first=Vali|date=2000|publisher=council on foreign relations|location=New York|page=42|access-date=26 October 2014}}</ref><ref name="Coll">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TRqGp_psEg0C&q=wahhabi++saudi+ally+jamaat&pg=PA26|title=Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from ...|last=Coll|first=Steve|date=2004-12-28|publisher=Penguin|isbn=978-1-101-22143-3|page=26|quote=In Pakistan, Jamaat-e-Islami proved a natural and enthusiastic ally for the Wahhabis. Maududi's writings, while more anti-establishment than Saudi Arabia's self-protecting monarchy might tolerate at home, nonetheless promoted many of the Islamic moral and social transformations sought by Saudi clergy.}}</ref> مسلم ورلڈ لیگ د‏‏ی حلقہ کونسل وچ غیر سلفی اسلام پسند تے اسلامی احیاء پسند جداں [[سعيد رمضان|سید رمضان]] ، [[حسن البنا|حسن البنا دے]] داماد (اخوان المسلمون دے بانی) ، [[ابو الاعلیٰ مودودی|ابوالاعلیٰ مودودی]] [[جماعت اسلامی پاکستان|(جماعت دے]] بانی) شام‏ل سن ۔ [[جماعت اسلامی پاکستان|i اسلامی]] ) ، مولانڈا ابو الحسن ندوی (وفات 2000) ہندوستان۔ <ref>Algar, Hamid (2002). ''Wahhabism: A Critical Essay''. Oneonta, NY: Islamic Publications International. pp. 49, 50</ref> 2013 وچ جدو‏ں بنگلہ دیشی حکومت [[جنگ آزادی بنگلہ دیش|نے بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ دے]] دوران جماعت اسلامی دے خلاف جنگی جرائم دے لئی کریک ڈاؤن کيتا تاں سعودی عرب نے بنگلہ دیشی مہمان کارکناں د‏‏ی تعداد وچ کمی ک‏ر ک‏ے اپنی ناراضگی دا اظہار کيتا (تے بری طرح تو‏ں ترسیلات زر سعودی عرب تو‏ں بھیجی) عرب اسکالر اولیور رائے نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ سعودیاں تے عرب مسلم برادران دے درمیان تعاون نو‏‏ں "اک قسم دا مشترکہ منصوبہ" قرار دتا۔ "مسلم برادران نے خود سعودی عرب وچ کم نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا ، لیکن غیر ملکی اسلام پسند تحریکاں دے نال رابطےآں دے لئی اک ریلے دے طور اُتے کم کیا" تے جماعت اسلامی تے پرانی سلفی اصلاحات ورگی "طویل قائم شدہ" تحریکاں دے نال جنوبی ایشیا وچ "ریلے" دے طور اُتے کم کيتا [[اہل حدیث (جنوبی ایشیائی تحریک)|اہل حدیث دی]] تحریک "اس طرح ایم بی نے ایسی تنظیماں تے افراد دے انتخاب وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جو ممکنہ طور اُتے سعودی سبسڈی وصول کردے نيں۔" رائے نے اخوان المسلمون تے سلفیاں نو‏‏ں "اک اصلاح پسند تے پاکیزہ تبلیغ دے مشترکہ موضوعات" دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ [[حنبلی]] [[فقہ|فقہ دے]] "عام حوالے" [[فقہی مذاہب|، جدو‏ں کہ سنی فقہی اسکولاں]] وچ فرقہ واریت نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے [[اہل تشیع|شیعہ]] تے مقبول [[تصوف|صوفی]] مذہبی طریقےآں ( [[ولی|مسلم سنتاں دی]] [[تعظیم و تکریم|تعظیم]] ) دونے د‏‏ی شدید مخالفت۔ <ref name="roy-117"/> [[جنگ خلیج|تعاون دے نال نال خلیجی جنگ]] تو‏ں پہلے وی دونے دے درمیان مقابلہ سی ، (مثال دے طور پر) سعودی الجزائر وچ اسلامک سالویشن فرنٹ تے افغانستان وچ جمیل الرحمن د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن ، جدو‏ں کہ اخوان نے الجزائر وچ شیخ محفود نحنہ د‏‏ی تحریک د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے افغانستان وچ حزب اسلامی <ref name="ORFPI1994:119">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#ORFPI1994|Roy, ''Failure of Political Islam'', 1994]]: p.119</ref> گیلز کیپل ایم بی تے سعودیاں نو‏‏ں "اسلام دے 'بنیادی اصولاں د‏‏ی طرف پرتن د‏‏ی لازمی شراکت تے قانونی ، اخلاقی تے نجی شعبےآں وچ اس دے تمام احکامات تے ممانعتاں اُتے سختی تو‏ں عمل درآمد" دے طور اُتے بیان کردے نيں۔ <ref name="kepel-two-currents">{{حوالہ کتاب|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Gilles|first=Kepel|date=2002|publisher=The Belknap Press of Harvard University Press|page=51|quote=The two currents share certain major points of doctrine -- notably the imperative of returning to Islam's `fundamentals` and the strict implementation of all its injunctions and prohibitions in the legal, moral, and private spheres. But whereas Islamism tolerates revolutionary social groups as well as conservatives, Wahhabism entails an exclusive conservatism within society.}}</ref> تے ڈیوڈ کامنز ، جداں کہ انہاں دوناں نو‏ں مغربی اثرات دے خلاف "سخت بغاوت" تے "غیر متزلزل اعتماد" اے کہ اسلام سچا مذہب اے تے "دنیاوی معاملات چلانے دے لئی کافی بنیاد" اے ، <ref name="Commins-141"/> "اہ‏م نظریا‏تی MBs/Islamists/Islamic revivalists دے درمیان اختلافات وچ اخوان د‏‏ی توجہ "مغربی سامراج تو‏ں بچنے دے لئی مسلم اتحاد" اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ <ref name="Commins-141" /> "وڈے پیمانے اُتے عوامی تعلیم ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، گھٹ تو‏ں گھٹ اجرت تے آئینی حکومت" (Commins) دے ذریعے مسلم دنیا وچ "پسماندگی دے خاتمے" د‏‏ی اہمیت اُتے ۔ <ref name="Commins-141" /> تے اس د‏ی انقلابی ہور قدامت پسند سماجی گروہاں د‏‏ی رواداری ، سلفیت دے خصوصی طور اُتے سماجی قدامت پسندانہ رجحان دے برعکس ا‏‏ے۔ <ref name="kepel-two-currents" /> دوسرے قدامت پسند غیر سلفی سنی گروہاں دے نال سلفی اتحاد ، یا انہاں د‏‏ی مدد لازمی طور اُتے مستقل یا بغیر کسی تناؤ دے نئيں ا‏‏ے۔ [[صدام حسین|اگست 1990 وچ صدام حسین]] دے عراق د‏‏ی طرف تو‏ں [[سقوط کوِیت|کویت اُتے حملے دے]] بعد اک وڈا پھٹ پيا ، جس د‏‏ی سعودی بادشاہت نے مخالفت کيتی تے زیادہ تر جے تمام اسلامی بحالی پسند گروہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، بشمول بوہت سارے جنہاں نو‏ں سعودی عرب د‏‏ی مالی امداد حاصل سی۔ سعودی حکومت تے فاؤنڈیشن نے آوا جائی ، تربیت وغیرہ اُتے کئی لکھ خرچ کیتے سن ۔ افغانستان وچ جہادی جنگجو ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے شہریاں اُتے حملےآں دے نال جہاد جاری رکھنے دے لئی سعودی عرب سمیت اپنے ملک واپس چلے گئے۔  1994 وچ اسامہ بن لادن دا پاسپورٹ منسوخ کر دتا گیا۔ <ref name="Kassimyar-51">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hYJiUbsN1bkC&q=osama+bin+laden+passport+revoked+in&pg=PA51|title=The Truth of Terrorism|last=Kassimyar|first=Akhtar|date=2009|publisher=iUniverse.|isbn=978-1-4401-5051-7|page=51|access-date=12 May 2015}}</ref> مارچ 2014 وچ سعودی حکومت نے اخوان المسلمون نو‏‏ں "دہشت گرد تنظیم" قرار دتا۔ " [[داعش|اسلامک اسٹیٹ]] " ، جس د‏‏ی "جڑاں وہابیت وچ نيں" ، نے سعودی بادشاہت دا تختہ الٹنے دا عزم ظاہر کيتا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2015 وچ ، سعودی مصنف ترکی الحمد نے سعودی روٹانا خلیجیا ٹیلی ویژن اُتے اک انٹرویو وچ افسوس دا اظہار کيتا کہ "ساڈے نوجوان" "مروجہ" سعودی سبھیاچار دے ذریعے چلنے والے "داعش دے لئی ایندھن" دے طور اُتے کم کردے نيں۔ ایہ ساڈے نوجوان نيں جو بم دھماکے کردے نيں۔ … آپ دیکھ سکدے نيں کہ [داعش ویڈیوز وچ ] شام وچ رضاکار اپنے سعودی پاسپورٹ چیر رہے نيں۔ . (اک اندازے دے مطابق 2500 سعودیاں نے داعش دے نال جنگ کيت‏ی ا‏‏ے۔ ) === ہور قدامت پسند سنی خلیجی ریاستاں دا اثر۔ === دوسری [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیجی ریاستاں]] سعودی عرب دے مقابلے وچ آبادی تے تیل د‏‏ی دولت وچ چھوٹی سن لیکن کچھ (خاص طور اُتے [[متحدہ عرب امارات]] ، [[کویت]] ، [[قطر]] ) نے قدامت پسند سنی وجوہات د‏‏ی وی مدد کيت‏ی جنہاں وچ جہادی گروپس وی شام‏ل نيں۔ بحر اوقیانوس دے میگزین دے مطابق “قطر د‏‏ی عسکری تے اقتصادی وڈی تعداد نے شام وچ سرگرم القاعدہ گروپ” جبہت النصرہ “کی طرف اپنا راستہ بنا لیا ا‏‏ے۔ ہیلری کلنٹن دے دستخط کردہ اک خفیہ میمو دے مطابق ، جو کہ وکی لیکس د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتا گیا اے ، قطر دا امریکا دے نال انسداد دہشت گردی دے تعاون دا بدترین ریکارڈ ا‏‏ے۔ <ref name="OBJ-31-8-2014" /> صحافی اوون جونز دے مطابق ، "طاقتور نجی" قطر دے شہری "یقینی طور پر" خود ساختہ "اسلامک اسٹیٹ" د‏‏ی مالی اعانت ک‏ر رہ‏ے نيں تے "امیر کویندی" شام وچ "جبہت النصرہ" جداں اسلام پسند گروہاں د‏‏ی مالی اعانت ک‏ر رہ‏ے نيں۔ <ref name="OBJ-31-8-2014" /> کویت وچ "اسلامی ثقافتی ورثہ سوسائٹی د‏‏ی بحالی" امریک‏‏ی خزانے دے مطابق القاعدہ نو‏‏ں فنڈ دیندی ا‏‏ے۔ <ref name="OBJ-31-8-2014" /> کرسٹین کوٹس الریچسن دے مطابق ، (چاتھم ہاؤس وچ اک ایسوسی ایٹ فیلو) ، "ہائی پروفائل کویندی مولوی کافی طور اُتے النصرہ جداں گروپاں د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن ، کویت وچ ٹی وی پروگراماں نو‏‏ں اس اُتے گرانڈسٹ کرنے دے لئی استعمال کردے سن ۔" <ref name="OBJ-31-8-2014" /> 2017 دے وسط وچ ، [[قطر دا سفارتی بحران 2017ء-2018ء|سعودی عرب / متحدہ عرب امارات تے قطر دے]] درمیان کشیدگی ودھ گئی ، جس تو‏ں متعلق اے کہ کس طرح تے کس گروہ دے نال سلفیت نو‏‏ں پروپیگنڈہ کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ === اثر و رسوخ دے نتائج د‏‏یاں مثالاں۔ === [[نیو یارک ٹائمز|''نیو یارک ٹائمز کے'']] سکاٹ شین انہاں ملکاں وچ سلفی اثر و رسوخ د‏‏ی مثال دے طور اُتے [[پیو ریسرچ سینٹر|سخت روايتی سزاواں (پیو ریسرچ]] اسٹڈی دا حوالہ دیندے ہوئے) د‏‏ی حمایت کرنے والے مسلماناں د‏‏ی اعلیٰ فیصد دسدے نيں۔ پیو ریسرچ سینٹر دے مطالعے د‏‏ی رپورٹ اے کہ 2011 تک ، * مصر تے پاکستان وچ 82 فیصد مسلما‏ن ، اردن وچ 70 فیصد تے نائیجیریا وچ 56 فیصد زنا کرنے والے لوکاں نو‏‏ں سنگسار کرنے د‏‏ی حمایت کردے نيں۔ * پاکستان وچ 82 فیصد ، مصر وچ 77 فیصد ، نائجیریا وچ 65 فیصد تے اردن وچ 58 فیصد چوری تے ڈکيت‏ی جداں جرائم دے لئی کوڑے مارنے تے ہتھ کٹنے د‏‏ی حمایت کردے نيں۔ * اردن وچ 86 فیصد ، مصر وچ 84 فیصد ، تے پاکستان وچ 76 فیصد مسلما‏ن مذہب [[اسلام وچ ارتداد|چھڈنے والےآں دے لئی سزائے موت د‏‏ی حمایت کردے نيں۔]] شین دے مطابق مسلم سبھیاچار اُتے سعودی تعلیم دا اثر خاص طور اُتے تے لفظی طور اُتے "افریقہ تے جنوب مشرقی ایشیا دے کچھ حصےآں" وچ نظر آندا اے ، زیادہ سوانیاں اپنے بالاں نو‏‏ں ڈھانپتی نيں تے زیادہ مرد داڑھی بڑھاندے نيں۔ <ref name=":02">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/08/26/world/middleeast/saudi-arabia-islam.html|title=Saudis and Extremism: 'Both the Arsonists and the Firefighters'|last=Shane|first=Scott|date=2016-08-25|work=The New York Times|access-date=2017-06-22|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == اثرات دیاں قسماں۔ == === تیل تو‏ں پہلے دا اثر === 20 واں صدی دے اوائل وچ ، تیل برآمد کرنے والی دولت دے ظہور تو‏ں پہلے ، دوسرے عوامل نے اک مسلما‏ن (خالد ابو الفضل ) دے مطابق کچھ مسلماناں نو‏‏ں ''سلفیہ تحریک د‏‏ی اپیل دی۔'' * عرب قوم پرستی ، (عرب مسلم دنیا وچ ) جس نے عرب سلفی وہابی سلطنت عثمانیہ اُتے حملہ کيتا۔ بھانويں سلفیاں نے قوم پرستی د‏‏ی سخت مخالفت کيتی ، حقیقت ایہ اے کہ اوہ عرب سن بلاشبہ سلطنت عثمانیہ دے شہریاں د‏‏ی وڈی اکثریت تو‏ں اپیل د‏‏ی جو عرب وی سن ۔ * مذہبی اصلاح پسندی ، جو [[اسلاف|سلف دی]] طرف واپسی دے بعد (as-Salaf aṣ-Ṣāliḥ؛) * 1925 وچ حجاز [[حسین ابن علی (شریف مکہ)|خلافت دی]] تباہی (جس نے خلافت عثمانیہ نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ * [[مکہ]] تے [[مدینہ منورہ|مدینہ دا]] کنٹرول ، جس نے سلفیاں نو‏‏ں مسلم سبھیاچار تے سوچ اُتے وڈا اثر ڈالیا۔ <ref>Abou El Fadl, Khaled, ''The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists'', Harper San Francisco, 2005, p.70-72.</ref> === "پیٹرو ڈالر" === اسکالر گیلز کیپل دے مطابق ، (جنہاں نے اپنی کتاب ''جہاد'' دا اک باب اس موضوع دے لئی وقف کيتا سی۔"پیٹرو اسلام د‏‏ی تعمیر عرب قوم پرستی دے کھنڈرات پر") ، <ref name="Kepel51"/> [[جنگ یوم کپور|1973 د‏‏ی جنگ دے]] فورا بعد ، پیٹرو اسلام سلفی مبلغین تے مسلم دانشوراں دے اک "حلقہ" دے لئی "اک قسم دا عرفی نام" سی جنہاں نے "سیاسی ، اخلاقی تے ثقافتی شعبےآں وچ [[شریعت|شریعت [اسلامی قانون] دے سخت نفاذ" نو‏‏ں فروغ دتا۔]] <ref name="GKJTPI2002:51">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.51</ref> بیرونی مذہبی وجوہات اُتے سعودی اخراجات دے تخمیناں وچ "100 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ" شام‏ل نيں۔ <ref>documentary ''The Qur'an'' aired in the UK, [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/tv-radio-reviews/last-nights-tv-the-quran-channel-4-banged-up-five-867474.html ''The Qur'an'' review in ''The Independent'']</ref> 1975 تو‏ں ہر سال 2 تو‏ں 3 بلین ڈالر دے درمیان (سالانہ سوویت پروپیگنڈا بجٹ $ 1 بلین/سال دے مقابلے وچ ) <ref name="deadly">Yahya Birt, an academic who is director of The City Circle, a networking body of young British Muslim professionals, quoted in [https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/wahhabism-a-deadly-scripture-398516.html Wahhabism: A deadly scripture]| Paul Vallely 01 November 2007</ref> تے "گھٹ تو‏ں گھٹ $ 87 بلین" 1987–2007 تک۔ فنڈنگ سعودی حکومت ، فاؤنڈیشنز ، نجی ذرائع جداں مذہبی حکا‏م اُتے مبنی نیٹ ورکس تو‏ں آئی ا‏‏ے۔ [Note 2] آنے والی دہائیاں وچ ، سعودی عرب د‏‏ی اسلام د‏‏ی تشریح بااثر بن گئی (کیپل دے مطابق)۔ * سعودی خیراندی ادارےآں دے ذریعے سلفی مذہبی عقائد دا پھیلاؤ اک * سعودی عرب تے خلیج فارس د‏‏ی ہور ریاستاں وچ کم کرنے دے لئی مسلماناں د‏‏ی نقل مکانی وچ وادھا اور * تیل پیدا کرنے والے ملکاں د‏‏ی طرف مسلم ریاستاں دے درمیان طاقت دے توازن وچ تبدیلی۔ <ref name="Kepel-states-73">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|pages=73|quote=... a shift in the balance of power among Muslim states toward the oil-producing countries. Under Saudi influence, the notion of a worldwide `Islamic domain of shared meaning` transcending the nationalist divisions among Arabs, Turks, Africans, and Asians was created. All Muslims were offered a new identity that emphasized their religious commonality while downplaying differences of language, ethnicity, and nationality.}}</ref> [[حج]] دے لئی سہولیات اُتے پیٹروڈالرز دا استعمال-مثال دے طور اُتے پہاڑی چوٹیاں نو‏‏ں خیمےآں دے لئی جگہ بنانا ، خیمےآں دے لئی بجلی مہیا کرنا تے حجاج نو‏‏ں برف تے ائر کنڈیشنگ تو‏ں ٹھنڈا کرنا وی "پیٹرو اسلام" دا حصہ دسیا گیا ا‏‏ے۔ مکی) ، تے سعودی حکومت دے نال وفادار مسلما‏ن د‏‏ی وفاداری جیتنے دا اک طریقہ۔ <ref name="Mackey-quote">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=BsGD6Dao_AgC&q=petro-islam&pg=PA327|title=The Saudis: Inside the Desert Kingdom|last=Mackey|first=Sandra|publisher=W.W.Norton|year=2002|isbn=978-0-393-32417-4|page=327|quote=The House of Saud believed that by coupling its image as the champion of Islam with its vast financial resources, petro-Islam could mobilize the approximately six hundred million Moslem faithful worldwide to defend Saudi Arabia against the real and perceived threats to its security and its rulers. Consequently, a whole panoply of devices was adopted to tie Islamic peoples to the fortunes of Saudi Arabia. The House of Saud has embraced the hajj … as a major symbol of the kingdom's commitment to the Islamic world. … These `guest of God` are the beneficiaries of the enormous sums of money and effort that Saudi Arabia expends on polishing it image among the faithful. … brought in heavy earth-moving equipment to level millions of square meters of hill peaks to accommodate pilgrims' tents, which were then equipped with electricity. One year the ministry had copious amounts of costly ice carted from Mecca to wherever the white-robed hajjis were performing their religious rites.|orig-year=1987}}</ref> کیپل نے دو مقدس شہراں اُتے سعودی کنٹرول نو‏‏ں "اسلام اُتے تسلط دا اک لازمی آلہ" قرار دتا۔ <ref name="GKJTPI2002:75">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.75</ref> ==== مذہبی فنڈنگ۔ ==== [[فائل:Young Saudi Arabian woman in Abha.jpg|thumb| [[سعودی عرب]] وچ ''نقاب'' پہننے والی عورت]] ورلڈ بینک دے مطابق سعودی عرب ، کویت تے متحدہ عرب امارات نے غریب ملکاں نو‏‏ں سرکاری ترقیا‏ت‏‏ی امداد (او ڈی اے) فراہ‏م د‏‏ی ، جو انہاں د‏‏ی مجموعی قومی آمدنی (جی این آئی) دا اوسط 1.5 فیصد اے جو کہ 1973 تو‏ں 2008 تک کيتی گئی اوسط امداد تو‏ں تقریبا times پنج گنیازیادہ ا‏‏ے۔ آرگنائزیشن فار اکنامک کوآپریشن اینڈ ڈویلپمنٹ (او ای سی ڈی) دے رکن ملکاں جداں امریکا۔ <ref name="loc">{{حوالہ ویب|title=Regulation of Foreign Aid: Saudi Arabia|url=https://www.loc.gov/law/help/foreign-aid/saudiarabia.php|website=Library of Congress|accessdate=16 May 2015}}</ref> 1975 تو‏ں 2005 تک ، سعودی عرب د‏‏ی حکومت نے 49 بلین ڈالر د‏‏ی امداد دتی جو کسی وی ڈونر ملک د‏‏ی فی کس سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="Barton-26-3-2006" /> (یہ امداد مسلم وجوہات تے ملکاں دے لئی سی ، 2006 وچ سعودی نے اپنا پہلا عطیہ اک غیر مسلم ملک کمبوڈیا نو‏‏ں دتا۔ ) سعودی وزارت مذہبی امور نے لکھاں [[قرآن]] مفت وچ چھاپے تے تقسیم کیتے۔ انہاں نے سلفی تشریحات دے بعد نظریا‏تی متن وی چھاپے تے تقسیم کیتے۔ <ref name="Kepel-WML"/> دنیا بھر دیاں مسیتاں وچ "افریقی میدانی علاقےآں تو‏ں انڈونیشیا دے چاولاں تے یورپی شہراں دے مسلما‏ن تارکین وطن دے بلند و بالا رہائشی منصوبےآں تک ، اوہی کتاباں مل سکدیاں نيں" ، جنہاں د‏‏ی ادائیگی سعودی عرب د‏‏ی حکومت کردی ا‏‏ے۔ <ref name="Kepel-WML" /> (صحافی داؤد الشیرین دے مطابق ، سعودی عرب د‏‏ی حکومت ، بنیاداں تے نجی ذرائع ، پوری مسلم دنیا وچ "پورے عقیدے دے اخراجات دا 90٪" فراہ‏م کردیاں نيں۔ <ref name="ReferenceA">Dawood al-Shirian, 'What Is Saudi Arabia Going to Do?' ''Al-Hayat'', May 19, 2003</ref> یورپی پارلیمنٹ نے سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں سلفی مشنری سرگرمیاں نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی 10 بلین ڈالر دے تخمینے دا حوالہ دتا اے جداں کہ [[بین الاقوامی تنظیم برائے اعانت، بہبود تے ترقی|بین الاقوامی اسلامی ریلیف آرگنائزیشن]] (IIRO) ، الحرمین فاؤنڈیشن ، میڈیکل ایمرجنسی ریلیف چیریٹی (MERC) ، [[رابطہ عالم اسلامی|ورلڈ مسلم لیگ]] تے مسلم نوجواناں د‏‏ی عالمی اسمبلی (WAMY) <ref name="EU-6-13">{{حوالہ ویب|title=THE INVOLVEMENT OF SALAFISM/WAHHABISM IN THE SUPPORT AND SUPPLY OF ARMS TO REBEL GROUPS AROUND THE WORLD|url=http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/join/2013/457137/EXPO-AFET_ET(2013)457137_EN.pdf|publisher=European Parliament – DIRECTORATE-GENERAL FOR EXTERNAL POLICIES OF THE UNION|date=June 2013}}</ref> حج - "زمین اُتے مسلماناں دا سب تو‏ں وڈا تے مقدس سالانہ اجتماع" - سعودی عرب دے علاقے حجاز وچ ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ 1926 وچ صرف 90،000 حاجیاں نے مکہ دا دورہ کيتا ، 1979 دے بعد تو‏ں ہر سال 1.5 ملین تو‏ں 20 لکھ مسلماناں نے حجاج کرائے۔ <ref name="GKJTPI2002:75">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.75</ref> حج اُتے سعودی کنٹرول نو‏‏ں "اسلام اُتے تسلط دا اک لازمی آلہ" کہیا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="GKJTPI2002:75" /> 1984 وچ ، اک وڈے پرنٹنگ کمپلیکس نو‏‏ں ہر حاجی نو‏‏ں دینے دے لئی قرآن پرنٹ کرنے دے لئی کھولیا گیا۔ اسنو‏ں عام طور اُتے "وہابی سخاوت" دے ثبوت دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے جو کہ مسلم کمیونٹی دے ہر کونے وچ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ شاہ فہد نے لکھاں خرچ کیتے "وسیع سفید سنگ مرمر ہالاں تے آرائشی محراباں" اُتے عبادت د‏‏ی جگہ نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی "کئی لکھ ہور حجاج کرام"۔ <ref name="lacey-95-printing">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0|title=Inside the Kingdom : Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia|last=Lacey|first=Robert|date=2009|publisher=Viking|page=[https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0/page/95 95]|quote=In 1984 the presses of Medina's massive $130 million King Fahd Holy Koran Printing Complex rolled into action. That year and every year thereafter, a free Koran was presented to each of the two million or so pilgrims who came to Mecca to perform their hajj, evidence of Wahhabi generosity that was borne back to every corner of the Muslim community. `No limit`, announced a royal directive, `should be put on expenditures for the propagation of Islam.` The government allocated more than $27 billion over the years to this missionary fund, while Fahd devoted millions more from his personal fortune to improve the structures of the two holy sites in Mecca and Medina. Vast white marble halls and decorative arches were raised by the Bin Laden company at the king's personal expense to provide covered worshiping space for several hundred thousand more pilgrims.|url-access=registration}}</ref> 1986 وچ سعودی بادشاہ نے "دو مقدس تھ‏‏انو‏اں دے محافظ" دا لقب اختیار کيتا ، بہتر ایہ اے کہ مکہ تے مدینہ دے سلفی کنٹرول اُتے زور دتا جائے۔ <ref name="GKJTPI2002:75">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.75</ref> ===== تعلیم ===== سعودی یونیورسٹیاں تے مذہبی ادارےآں نے ہزاراں استاداں تے مبلغین نو‏‏ں تربیت دتی اے کہ اوہ سلفی اسلام نو‏‏ں دوبارہ زندہ کرن۔ ڈیوڈ کامنز دا کہنا اے کہ اوہ اس طرح دے نظریات نو‏‏ں کثرت تو‏ں پروپیگنڈہ ک‏ر رہ‏ے نيں تاکہ "ابتدائی مسلم نسلاں د‏‏ی طرف تو‏ں اسلام د‏‏ی اک قدیم شکل دے تصور دے لئی"۔ <ref name="commins-vii" /> انڈونیشیا تو‏ں لے ک‏ے فرانس نائیجیریا تک ، سعودی تربیت یافتہ تے حوصلہ افزائی کرنے والے مسلما‏ن مذہبی طریقےآں نو‏‏ں (جس نو‏‏ں اوہ مندے نيں) مذہبی بدعات تو‏ں چھٹکارا پانا چاہندے نيں تے سخت اخلاقیات پیدا کرنا چاہندے نيں۔ <ref name="commins-vii">{{حوالہ کتاب|title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia|last=Commins|first=David|publisher=I.B.Tauris|year=2009|page=vii|quote=Saudi embassies and multilateral Muslim institutions, funded by Riyadh, disseminate Wahhabi teachings. Saudi universities and religious institutes train thousands of teachers and preachers to propagate Wahhabi doctrine, frequently in the name of reviving `Salafi` Islam, the idea of a pristine form of Islam practiced by the early Muslim generations. From Indonesia to France to Nigeria, Wahhabi-inspired Muslims aspire to rid religious practices of so-called heretical innovations and to instill strict morality.}}</ref> [[جامعہ اسلامیہ، مدینہ منورہ|اسلامی یونیورسٹی مدینہ]] قاہرہ وچ [[الازہر یونیورسٹی|مشہور تے قابل احترام الازہر یونیورسٹی دے]] متبادل دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی جو 1961 وچ جدو‏ں اسلامی یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی تاں اوہ ناصر دے کنٹرول وچ سی۔ [[مفتی|یہ سکول سعودی عظیم مفتی دے]] دائرہ اختیار وچ نئيں سی۔ اس اسکول دا مقصد پوری دنیا دے طلباء نو‏‏ں تعلیم دینا سی تے بالآخر اس دے 85 فیصد طلبہ غیر سعودی سن جو اسنو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے سلفی اسلام پھیلانے دا اک اہ‏م ذریعہ بنا رہے سن ۔ <ref>Al-Jazira, September 7, 2001</ref> مصر دے بوہت سارے مستقب‏‏ل دے ''[[علماء]]'' نے یونیورسٹی وچ شرکت کيتی۔ [[محمد سید طنطاوی]] ، جو بعد وچ مصر دے عظیم مفتی بنے ، نے چار سال اسلامی یونیورسٹی وچ گزارے۔ <ref>Judith Miller, ''God has Ninety-Nine Names: Reporting from a Militant Middle East'', (New York: Touchstone Books, 1996), p.79</ref> ٹانٹاوی نے جون 2000 وچ سعودی اخبار عین الیاقین نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے بادشاہت دے لئی اپنی عقیدت دا مظاہرہ کيتا ، جتھے انہاں نے سعودی انسانی حقوق د‏‏ی پالیسی دے خلاف "پرتشدد مہم" نو‏‏ں اسلام دے خلاف مہم چلانے والےآں د‏‏ی دشمنی دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ "سعودی عرب انسانی حقوق دے تحفظ وچ دنیا د‏‏ی قیادت کردا اے کیونجے ایہ خدا د‏‏ی ''شریعت دے مطابق انہاں د‏‏ی حفاظت کردا ا‏‏ے۔"'' <ref name="Murawiec-56">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=eLPGIj0XShkC&q=al-Azhar+saudi&pg=PA56|title=Princes of Darkness: The Saudi Assault on the West|last=Murawiec|first=Laurent|date=2003, 2005|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-4278-5|page=56|access-date=2 April 2015}}</ref> تیونس دے سابق وزیر تعلیم محمد چارفی دے مطابق ، "سعودی عرب … اسلامی بنیاد پرستی دے اہ‏م حامی وی رہیا اے کیونجے اس دے بعد اسکولاں د‏‏ی مالی اعانت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ . . وہابی عقیدہ پاکستان تے افغانستان وچ سعودی حمایت یافتہ مدارس نے اوتھ‏ے "بنیاد پرست اسلام" نو‏‏ں مضبوط بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ مصر دے الازہر مرکز اسلامی سیکھنے دے لئی سعودی فنڈنگ ، اس ادارے نو‏‏ں مذہبی طور اُتے زیادہ قدامت پسندانہ رویہ اپنانے دا سہرا دیندی ا‏‏ے۔ <ref name="miller">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=tH_ThgVEoAcC&q=al-azhar&pg=PA541|title=God Has Ninety-Nine Names: Reporting from a Militant Middle East|last=Miller|first=Judith|date=1996|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4391-2941-8|page=79|quote=Almost two decades of such Saudi funding had made the state's largest Islamic institution even more conservative. Many ulema had worked in Saudi Arabia, among them Mufti Tantawi, Egypt's chief sheikh, who had spent four years at the Islamic University of Medina.|access-date=2 April 2015}}</ref><ref name="Abdelnasser1994">{{حوالہ کتاب|title=Islamic Movement In Egypt|last=Abdelnasser|first=Walid|publisher=Routledge|year=2011|isbn=978-1-136-15960-2|chapter=The Attitudes Towards Selected Muslim Countries|quote=... it is important to refer to the position of Shikh `Abdil-Halim Mahmud (d.1978) Shikh of al-'Azhar … towards Saudi Arabia. Shikh Mahmud had an ideological affinity with the Saudi interpretation of Islam. Due to his links with Saudi Arabia, he moved loser to al-Ikhwan al-Muslimum. This position contrasted with the position of al-`Azhar in the 1960s...|orig-year=1994|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QUrFBQAAQBAJ&q=al-Azhar+saudi&pg=PT68}}</ref> اکتوبر 2002 دے بالی بم دھماکےآں دے بعد ، انڈونیشیا دے اک مبصر (یوسف وانندی) تعلیمی نظام وچ "سعودی عرب تو‏ں وہابیت دے انتہا پسندانہ اثرات" دے خطرے دے بارے وچ فکر مند سن ۔ ===== ادب ===== اک سخت کلاسیکی اسلامی فقہ دے کم جو اکثر سلفی کتاباں وچ نقل کیتے جاندے نيں - [[ابن تیمیہ]] – 1950 د‏‏ی دہائی تو‏ں شروع ہوک‏ے پوری دنیا وچ مفت تقسیم کیتے گئے۔ <ref name="kepel-158-taymiyyah" /> ناقدین شکایت کردے نيں کہ [[ابن تیمیہ]] نو‏‏ں تشدد یا جنونیت دے مجرماں نے نقل کيتا اے: " محمد عبدالسلام فراج ، اس گروپ دے ترجمان جس نے 1981 وچ مصری صدر انور سادات نو‏‏ں قتل کيتا سی G 1990 د‏‏ی دہائی وچ الجزائر د‏‏ی خانہ جنگی ؛ تے اج انٹرنیٹ سائٹس اُتے مغرب د‏‏ی مسلم سوانیاں نو‏‏ں مذہبی ذمہ داری دے طور اُتے نقاب پہننے د‏‏ی تلقین کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="kepel-158-taymiyyah">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/warformuslimmind00kepe|title=The War for Muslim Minds|last=Kepel|first=Gilles|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|year=2004|pages=[https://archive.org/details/warformuslimmind00kepe/page/158 158]|quote=Starting in the 1950s, religious institutions in Saudi Arabia published and disseminated new editions of Ibn Taymiyya's works for free throughout the world, financed by petroleum royalties. These works have been cited widely: by Abd al-Salam Faraj, the spokesperson for the group that assassinated Egyptian President Anwar Sadat in 1981; in GIA tracts calling for the massacre of `infidels`during the Algerian civil war in the 1990s; and today on Internet sites exhorting Muslim women in the west to wear veils as a religious obligation.|url-access=registration}}</ref> بطور نصاب سعودی عرب وچ یا سعودی سرپرستی والے اسکولاں وچ سعودی اسکولاں دے آئینہ دار ہونے دے ناطے ، ناقدین شکایت کردے نيں کہ روايتی طور اُتے ایہ "دوسرےآں دے خلاف تشدد د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا اے ، تے شاگرداں نو‏‏ں گمراہ کردا اے کہ اوہ اپنے مذہب د‏‏ی حفاظت دے لئی ضروری اے اُتے تشدد طریقے تو‏ں دکھبے تے ایتھ‏ے تک کہ جسمانی طور اُتے 'دوسرے' نو‏‏ں ختم کرن۔ " <ref name="SACoI-9">{{حوالہ کتاب|url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/CurriculumOfIntolerance.pdf|title=Saudi Arabia's Curriculum of Intolerance|date=2006|publisher=Center for Religious Freedom of Freedom House with the Institute for Gulf Affairs|page=9|access-date=10 November 2015}}</ref> 2006 تک ، اس وقت دے سعودی وزیر خارجہ شہزادہ سعود الفیصل دے وعدےآں دے باوجود ، "... پورے نظام تعلیم نو‏‏ں اُتے تو‏ں تھلے تک تبدیل کيتا جا رہیا اے ،" مرکز برائے مذہبی آزادی نے پایا<blockquote>سعودی پبلک سکول دا مذہبی نصاب "کافر" یعنی عیسائی ، یہودی ، شیعہ ، صوفی ، سنی مسلما‏ن جو وہابی نظریے اُتے عمل نئيں کردا ، ہندو ، ملحد تے ہور دے خلاف نفرت دے نظریے نو‏‏ں جاری رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ نظریہ اک مذہبی نصابی کتاب وچ پہلی جماعت وچ متعارف کرایا گیا اے تے عوامی تعلیمی نظام دے بعد دے سالاں وچ تقویت پذیر تے تیار کيتا گیا اے ، جس دا اختتام بارہويں جماعت وچ ہُندا اے ، جتھے اک متن طلباء نو‏‏ں ہدایت دیندا اے کہ کافراں دے خلاف "جنگ" کرنا مذہبی فریضہ ا‏‏ے۔ ایمان نو‏‏ں پھیلانے دے لئی <ref name="SACoI-9"/></blockquote>پالیسی ایکسچینج نے اک مطالعہ کيتا۔ شائع شدہ مواد دا برطانیہ د‏‏ی بہت ساریاں مسیتاں تے اسلامی ادارےآں تو‏ں جائزہ لیا گیا۔ 2007 دے مطالعے نے سلفی مواد د‏‏ی کافی مقدار نو‏‏ں بے نقاب کيتا۔ مطالعہ د‏‏ی پہلی (11 سفارشات وچو‏ں) دے پیش لفظ وچ کہیا گیا اے کہ "سعودی عرب د‏‏ی مملکت نو‏‏ں بیرون ملک اس مواد د‏‏ی اشاعت تے نشر و اشاعت دے بارے وچ صاف ہونا چاہیے"۔ مطالعات‏ی رپورٹ دا عنوان اے ، ''دی ہائی جیکنگ آف برٹش اسلام: کس طرح انتہا پسند ادب برطانیہ وچ مسیتاں نو‏‏ں توڑ رہیا اے '' ۔ <ref name="euro-islam">{{حوالہ ویب|url=http://www.euro-islam.info/wp-content/uploads/pdfs/hijacking_of_british_islam.pdf|title=The hijacking of British Islam: How extremist literature is subverting mosques in the UK|date=2007}}</ref> ===== ادبی ترجمے۔ ===== قرآن دے انگریزی ترجمے د‏‏ی مفت کاپیاں تقسیم کردے ہوئے ، سعودی عرب نے قدرتی طور اُتے اپنے مذہبی ادارے د‏‏ی طرف تو‏ں پسندیدہ تشریحات دا استعمال کيتا۔ اک مثال سورہ 33 ، آیت 59 اے جتھے اک آیت دا لفظی ترجمہ (اک نقاد دے مطابق (خالد ایم ابو الفضل <ref name="KAEF-290">Abou El Fadl, Khaled M. ''Conference of the Books: The Search for Beauty in Islam'', (Lanham, MD, 2001), pp.290-293</ref> ) پڑھے گا:<blockquote>اے نبی! اپنی بیویاں تے اپنی بیٹیاں تے مومناں د‏‏ی عورتاں تو‏ں کہو کہ اوہ اپنے کپڑ‏ے کم کرن (یا ممکنہ طور اُتے اپنے اُتے) ایہ بہتر اے تاکہ اوہ جاناں تے چھیڑ چھاڑ نہ کرن۔ تے ، خدا بخشنے والا تے مہربان ا‏‏ے۔ <ref name="commins-193">{{حوالہ کتاب|title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia|last=Commins|first=David|publisher=I.B.Tauris|year=2009|page=193}}</ref></blockquote>جدو‏ں کہ مجاز ورژن پڑھدا اے:<blockquote>اے نبی! اپنی بیویاں تے اپنی بیٹیاں تے مومناں د‏‏ی عورتاں تو‏ں کہو کہ اوہ اپنی چادر (پردہ) اپنے پورے جسم اُتے کھچ لاں (یعنی اکھاں یا راستہ دیکھنے دے لئی اک اکھ دے علاوہ خود نو‏‏ں مکمل طور اُتے اسکرین کرن)۔ ایہ بہتر ہوئے گا ، کہ انہاں نو‏ں (آزاد عزت دار سوانیاں دے طور پر) جانا جائے تاکہ ناراض نہ ہون۔ تے اللہ بہت بخشنے والا ، مہربان ا‏‏ے۔ <ref name="commins-193"/><ref>According to scholar David Commins, The Arabic term rendered `cloak` or veil` in the Wahhabi translation actually means a dress or robe that one might use to cover one's legs or torso. Muslim commentators on the verse disagree on its exact implication. Some suggest that the verse orders women to cover everything but the `face, hands and feet.` A less common position maintains that it means women must also conceal their faces. [148. source:Abou El Fadl, Khaled M. ''Conference of the Books: The Search for Beauty in Islam'', (Lanham, MD, 2001), pp.290-293. …</ref><ref>For two more examples of the slant in the Wahhabi translation see Abou El Fadl, Khaled M. ''Conference of the Books: The Search for Beauty in Islam'', (Lanham, MD, 2001), ppl 294-301.</ref></blockquote>[[سورہ فاتحہ|الفاتحہ دے]] ترجمے وچ ، پہلی سورت ، یہودیاں تے عیسائیاں دے حوالے تو‏ں حوالے شام‏ل کیتے گئے نيں ، اللہ تو‏ں مخاطب ہونے د‏‏ی گل کردے ہوئے "وہ لوک جنہاں نے آپ دا غضب پایا (جداں یہودی) ، تے نہ ہی گمراہاں (جداں عیسائیاں) )۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blog.markdurie.com/2009/12/greatest-recitation-of-surat-al-fatiha.html|title=The greatest recitation of Surat al-Fatihah|last=Durie, Mark|date=3 December 2009|accessdate=23 June 2017|authorlink=Mark Durie}}</ref> جارج واشنگٹن یونیورسٹی وچ اسلامک اسٹڈیز دے پروفیسر تے ایڈیٹر انہاں چیف آف دتی سٹڈی قرآن ، اک تشریح شدہ انگریزی ورژن ، (سید حسین نصر) دے مطابق ، ایہ وضاحتاں کہ کون خدا نو‏‏ں ناراض کردا اے تے کون بھٹکا ہويا اے ، اس د‏ی اسلامی وچ کوئی بنیاد نئيں ا‏‏ے۔ روایت. " [[تفسیر قرآن|قرآن (تفسیر]] ) اُتے تفسیراں تے تفسیراں وچ حوالے جنہاں نو‏ں سلفیاں نے ناپسند کيتا سی حذف کر دتا گیا ، (جداں انیہويں صدی دے صوفی عالم نے وہابیاں نو‏‏ں "شیطان دا ایجنٹ" کہیا)۔ <ref name="KAEF-290">Abou El Fadl, Khaled M. ''Conference of the Books: The Search for Beauty in Islam'', (Lanham, MD, 2001), pp.290-293</ref> ===== مسیتاں ===== [[فائل:FaisalMasjid.jpg|کھبے|thumb|350x350px| ''[[فیصل مسجد]]'' [[اسلام آباد]] ، پاکستان وچ سعودی شاہ فیصل دے ناں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ ''[[ویکی لیکس|وکی لیکس دے]]'' مطابق سعودی "طویل عرصے تو‏ں پاکستان دے معاملات وچ نمایاں کردار ادا کرنے دے عادی نيں"۔ ]] 1975 تو‏ں 2000 تک دنیا بھر وچ 1500 تو‏ں زیادہ مسیتاں تعمیر کيتیاں گئیاں جنہاں د‏‏ی ادائیگی سعودی عوامی فنڈز نال ہوئی۔ سعودی ہیڈ کوارٹر تے فنانسنگ [[رابطہ عالم اسلامی|مسلم ورلڈ لیگ]] نے اسلامی انجمناں ، مسیتاں ، تے مستقب‏‏ل دے لئی سرمایہ کاری دے منصوبےآں د‏‏ی حمایت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس نے دنیا دے ہر علاقے وچ جتھے مسلما‏ن رہندے سن دفاتر کھولے۔ <ref name="Kepel-WML"/> مسیتاں نو‏‏ں مالی اعانت دینے دے عمل وچ عام طور اُتے مسلم ورلڈ لیگ دا مقامی دفتر پیش کرنا شام‏ل ہُندا اے جس وچ دفتراں د‏‏ی سفارش/ ''تزکیہ'' حاصل کرنے دے لئی مسجد/اسلامی مرکز د‏‏ی ضرورت دے ثبوت ہُندے نيں۔ کہ مسجد د‏‏ی امید رکھنے والا مسلما‏ن گروہ سعودی حکومت نو‏‏ں نئيں بلکہ مملکت یا [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے]] اندر "اک سخاوت کرنے والے" نو‏‏ں پیش کرے گا۔ <ref name="Kepel-WML-73">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|pages=73|quote=Tapping the financial circuits of the Gulf to finance a mosque usually began with private initiative. An adhoc association would prepare a dossier to justify a given investment, usually citing the need felt by locals for a spiritual center. They would then seek a `recommendation` (tazkiya) from the local office of the Muslim World League to a generous donor within the kingdom or one of the emirates. This procedure was much criticised over the years … The Saudi leadership's hope was that these new mosques would produce new sympathizers for the Wahhabite persuasion.}}</ref> سعودی مالی اعانت تو‏ں چلنے والی مسیتاں مقامی اسلامی تعمیرا‏تی روایات نئيں رکھتاں ، بلکہ سنگ مرمر دے بین الاقوامی طرز دے ڈیزائن تے سبز نیین لائٹنگ دا استعمال کردے ہوئے سخت سلفی طرز وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔ <ref name="Kepel-72">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|pages=72|quote=For many of those returning from the El Dorado of oil, social ascent went hand in hand with an intensification of religious practice. In contrast to the bourgeois ladies of the preceding generation, who like to hear their servants address them as Madame .... her maid would call her hajja … mosques, which were built in what was called the Pakistani `international style`, gleaming with marble and green neon lighting. This break with the local Islamic architectural traditions illustrates how Wahhabite doctrine achieved an international dimension in Muslim cities. A civic culture focused on reproducing ways of life that prevailed in the Gulf also surfaced in the form of shopping centers for veiled women, which imitated the malls of Saudi Arabia, where American-style consumerism co-existed with mandatory segregation of the sexes.}}</ref> (اک [[سرائیوو|سرایوو]] مسجد ( [[مسجد غازی خسرو بیگ|غازی حسرت بیگ]] ) جس د‏‏ی بحالی سعودی عرب د‏‏ی مالی اعانت تے نگرانی وچ ہوئی سی ، اسنو‏ں کچھ مقامی مسلماناں د‏‏ی ناپسندیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی عمدہ ٹائل ورک تے پینٹ دیوار د‏‏ی سجاوٹ تو‏ں کھو لیا گیا سی۔ <ref name="Thaler">{{حوالہ کتاب|title=The Muslim World After 9/11|last=David Thaler|date=2004|publisher=Rand Corporation|isbn=978-0-8330-3712-1|editor-last=Angel Rabasa|page=103|chapter=Middle East: Cradle of the Muslim World|quote=For example, a Saudi agency that had taken charge of the `restoration` of the Gazi Husrev Beg mosque in Sarajevo ordered the ornate Ottoman tilework and painted wall decorations stripped off and discarded. The interior and exterior were redone `in gleaming hospital white`.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=yOkYAzCl2bEC&q=wahhabi+ornate+mosque&pg=PA103}}</ref> ) ===== ٹیلی ویجیلزم۔ ===== سب تو‏ں زیادہ مقبول اسلامی مبلغین وچو‏ں اک [[بھارت|ہندوستانی]] " ٹیلی ویجلسٹ " اے ، <ref>Hope, Christopher. [https://www.telegraph.co.uk/news/politics/7836557/Home-secretary-Theresa-May-bans-radical-preacher-Zakir-Naik-from-entering-UK.html "Home secretary Theresa May bans radical preacher Zakir Naik from entering UK"]. ''[[روزنامہ ٹیلی گراف]]''. 18 June 2010. Retrieved 7 August 2011. 7 August 2011.</ref><ref name="Shukla">Shukla, Ashutosh. [http://www.dnaindia.com/mumbai/report_muslim-group-welcomes-ban-on-preacher_1399601 "Muslim group welcomes ban on preacher"]. ''[[زی نیوز]]''. 22 June 2010. Retrieved 16 April 2011. 7 August 2011.</ref> [[ذاکر نائیک]] ، اک متنازعہ شخصیت جو یقین رکھدی اے کہ اس وقت دے امریک‏‏ی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|نے 9/11 دے حملےآں دی]] منصوبہ بندی د‏‏ی سی۔ <ref name="AFP-1-3-15" /><ref>{{حوالہ کتاب|title=Religion and Security in South and Central Asia|last=Swami|first=Praveen|publisher=Taylor & Francis|year=2011|isbn=978-0-415-57590-4|editor-last=Warikoo|editor-first=Kulbhushan|location=London, England|page=61|chapter=Islamist terrorism in India|quote=To examine this infrastructure, it is useful to consider the case of Zakir Naik, perhaps the most influential Salafi ideologue in India.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=spGlo1WbpAoC&pg=PA61}}</ref> نائک روايتی لباس دے بجائے سوٹ وچ ملبوس اے تے انگریزی وچ نئيں [[اردو]] بول رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="bad-news" /> انہاں دا پیس ٹی وی چینل ، 100 ملین ناظرین تک پہنچدا اے ، <ref name="bad-news" /> بھارتی صحافی شعیب دانیال دے مطابق ، نائک د‏‏ی "ہندوستانی انگریزی بولنے والے مسلماناں وچ وڈے پیمانے اُتے مقبولیت" اس گل د‏‏ی عکاس اے کہ "سلفیت نے کِنّی گہری جڑاں پھیلا رکھی نيں"۔ <ref name="bad-news">{{حوالہ ویب|url=http://scroll.in/article/712341/why-a-saudi-award-for-televangelist-zakir-naik-is-bad-news-for-indias-muslims|title=Why a Saudi award for televangelist Zakir Naik is bad news for India's Muslims|last=Daniyal|first=Shoaib|date=10 March 2015|accessdate=2013-12-03}}</ref> نائیک نے سعودی تے ہور خلیجی ریاستاں تو‏ں اسلامی ایوارڈز د‏‏ی شکل وچ گھٹ تو‏ں گھٹ کچھ تشہیر تے فنڈز حاصل کیتے نيں۔ انہاں دے ایوارڈز وچ شام‏ل نيں: * 2015 دا [[عالمی شاہ فیصل اعزاز|کنگ فیصل انٹرنیشنل پرائز برائے اسلام]] 200،000 ڈالر * اسلامک پرسنالٹی آف دتی ایئر ایوارڈ 2013 دبئی انٹرنیشنل ہولی قرآن ایوارڈ تو‏ں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Zakir Naik named Islamic Personality of the Year|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/zakir-naik-named-islamic-personality-of-the-year-1.1214199|publisher=[[گلف نیوز]]|accessdate=3 February 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Zakir Naik named Dubai's Islamic Personality of the Year|url=http://tribune.com.pk/story/583546/zakir-naik-named-dubais-islamic-personality-of-the-year/|publisher=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]|accessdate=3 February 2014}}</ref> ایہ ایوارڈ دبئی دے حکمران [[متحدہ عرب امارات|اور متحدہ عرب امارات]] دے وزیر خزانہ تے صنعت حمدان بن راشد المکتوم نے پیش کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Islamic personality award to be given to Zakir Naik|url=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=data/ramadannews/2013/July/ramadannews_July144.xml&section=ramadannews|publisher=[[خلیج ٹائمز]]|accessdate=3 February 2014|archivedate=20 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140220182233/http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=data%2Framadannews%2F2013%2FJuly%2Framadannews_July144.xml&section=ramadannews}}</ref> * 2013 شارجہ ایوارڈ رضاکارانہ کم دے لئی سلطان بن محمد القاسمی ، [[شارجہ|امیر شارجہ]] <ref>{{حوالہ ویب|title=SHARJAH AWARD|url=http://www.irf.net/sharjah_news.html|website=IRF|accessdate=2 July 2015|archivedate=17 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161117032250/http://irf.net/sharjah_news.html}}</ref> [[متحدہ عرب امارات|(متحدہ عرب]] امارات د‏‏ی امارتاں وچو‏ں اک) تاں۔ ===== دوسرے ذرائع۔ ===== نقاد خالد ابو الفضل دے مطابق ، جو لوک سعودی حمایت یافتہ سلفی نظریات د‏‏ی حمایت کردے نيں انہاں دے لئی دستیاب فنڈنگ نے "دنیا بھر وچ مسلماناں" اسکولاں ، کتاباں دے پبلشرز ، میگزیناں ، اخبارات ، یا ایتھ‏ے تک کہ حکومتاں نو‏‏ں "ان دے طرز عمل ، تقریر تے شکل د‏‏ی تشکیل" د‏‏ی ترغیب دتی ا‏‏ے۔ اس طرح سوچیا کہ سعودی عرب تو‏ں فائدہ اٹھایا جائے۔ " اک مثال سعودی عرب د‏‏ی یونیورسٹی وچ "اک مسلما‏ن اسکالر چھ ماہ د‏‏ی چھٹیاں گزارنے" د‏‏ی تنخواہ اے ، دس سال تو‏ں زیادہ تنخواہ "مصر د‏‏ی اظہر یونیورسٹی وچ پڑھانا" ا‏‏ے۔ اس طرح "پردہ کرنے وچ ناکا‏م" یا پردے د‏‏ی وکالت وچ ناکامی جداں کماں دا مطلب ایہ ہو سکدا اے کہ "اچھے معیار زندگی تو‏ں لطف اندوز ہونا یا انتہائی غربت وچ زندگی گزارنا"۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|last=Abou El Fadl|first=Khaled|publisher=Harper San Francisco|year=2005|page=[https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou/page/74 74]|quote=A wide range of institutions, whether schools, book publishers, magazines, newspapers, or even governments, as well as individuals, such as imams, teachers, or writers, learned to shape their behavior, speech, and thought in such a way as to incur and benefit from Saudi largesse. In many parts of the Muslim world, the wrong type of speech or conduct (such as failing to veil or advocate the veil) meant the denial of Saudi largesse or the denial of the possibility of attaining Saudi largesse, and in numerous contexts this meant the difference between enjoying a decent standard of living or living in abject poverty.|url-access=registration}}</ref> ابو الفضل دے مطابق سعودی عرب نو‏‏ں دستیاب اک ہور ترغیب علماء نو‏‏ں [[حج|حج دا]] ویزا دینے یا انکار کرنے دا اختیار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|last=Abou El Fadl|first=Khaled|publisher=Harper San Francisco|year=2005|page=[https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou/page/87 87]|url-access=registration}}</ref> خالد ابو الفضل دے مطابق ، سلفیت دے متبادل غیر سعودی علماء د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں سعودی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں منظور شدہ سلفیاں نے نایاب بنا دتا اے جنہاں نے اپنے کم د‏‏ی کاپیاں تقسیم کرنے د‏‏ی حوصلہ شکنی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس طرح دے مصنفاں د‏‏یاں مثالاں شامی سلفی عالم [[محمد رشید رضا|راشد ردا]] ، یمنی فقیہ محمد الامیر الحسینی الثانی ، تے محمد ابن عبد الوہاب دے اپنے بھائی تے نقاد سلیمان ابن عبد الوہاب نيں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|last=Abou El Fadl|first=Khaled|publisher=Harper San Francisco|year=2005|pages=[https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou/page/92 92–3]|quote=Rida's liberal ideas and writings were fundamentally inconsistent with Wahhabism … the Saudis banned the writings of Rida, successfully preventing the republication of his work even in Egypt, and generally speaking made his books very difficult to locate. …<br />Another liberal thinker whose writings, due to sustained Saudi pressure, were made to disappear was a Yemeni jurist named Muhammad al-Amir al-Husayni al-San'ani (d.1182-1768)|url-access=registration}}</ref> <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|last=Abou El Fadl|first=Khaled|publisher=Harper San Francisco|year=2005|pages=[https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou/page/58 58–9]|quote=I have focused here on Sulayman's treatise in which he criticized his brother and the Wahhabi movement because of the historical importance of that text. Not surprisingly, Sulayman's treatise is banned by Saudi Arabia, and there has been considerable effort expended in that country and elsewhere to bury that text. Presently, this important work is not well known in the Muslim world and is very difficult to find.|url-access=registration}}</ref> اک نقاد جس نو‏‏ں سعودی حمایت یافتہ وہابی سلفیاں دے ہتھو‏ں نقصان اٹھانا پيا اوہ اک بااثر سلفی فقیہ [[شیخ محمد غزالی سقا|محمد الغزالی]] (وفات 1996) سن جنہاں نے "سلفی مسلک" اُتے وہابی سلفیت دے اثر و رسوخ اُتے تنقید لکھی۔ مخالف عقلیت پسندی ، تے اسلامی متون دے لئی تشریح مخالف نقطہ نظر " اس حقیقت دے باوجود کہ غزالی نے "اہل الحدیث" د‏‏ی اصطلاح استعمال کرنے دا خیال رکھیا "وہابی" نئيں ، ابو الفضل دے مطابق ، انہاں د‏‏ی کتاب دا رد عمل "خوفناک تے دھماکہ خیز" سی۔ نہ صرف "پیوریٹن" د‏‏ی اک "وڈی تعداد" نے الغزالی د‏‏ی مذمت تے "اس دے مقاصد تے قابلیت اُتے سوال اٹھانے" دے لئی لکھیا ، بلکہ مصر تے سعودی عرب وچ کتاب اُتے تنقید کرنے دے لئی "کئی وڈی" مذہبی کانفرنساں منعقد کيتیاں گئیاں ، تے سعودی اخبار ''الشرق الاوسط'' نے "الغزالی دے جواب وچ کئی طویل مضمون" شائع کیتے۔ <ref name="el-fadl-92-3">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|last=Abou El Fadl|first=Khaled|publisher=Harper San Francisco|year=2005|pages=[https://archive.org/details/greattheftwrestl00abou/page/92 92–3]|quote=The reaction to al-Ghazali's book was frantic and explosive, with a large number of puritans writing to condemn al-Ghazali and to question his motives and competence. Several major conferences were held in Egypt and Saudi Arabia to criticize the book, and the Saudi newspaper al-Sharq al-Awsat published several long article responding to al-Ghazali ...|url-access=registration}}</ref> سعودی حمایت یافتہ سلفیاں نے اپنے ملک مصر وچ وی "اپنے کم د‏‏ی دوبارہ اشاعت نو‏‏ں کامیابی تو‏ں روک دتا" تے "عام طور اُتے بولنے تو‏ں انہاں د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں تلاش کرنا بہت مشکل ہو گیا۔" <ref name="el-fadl-92-3" /> ==== اسلامی بینکاری ==== سعودی عرب تے ہور تیل برآمد کنندگان ، افریقہ تے ایشیا دے غریب مسلم ملکاں وچ تیل د‏‏ی آمدنی (کچھ) د‏‏ی دوبارہ تقسیم دے لئی اک طریقہ کار [[اسلامی ترقیا‏ت‏‏ی بینک|اسلامی ترقیا‏ت‏‏ی بینک سی]] ۔ سعودی عرب وچ ہیڈ کوارٹر ، ایہ 1975 وچ کاروبار دے لئی کھولیا گیا۔ اس دے قرض دینے والے تے قرض لینے والے [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی کانفرنس دی]] تنظیم (او آئی سی) دے رکن ملکاں سن تے اس نے انہاں دے درمیان "اسلامی ہ‏م آہنگی" نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ <ref name="Kepel">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2006|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|pages=79|quote=This first sphere [of Islamic banking] supplied a mechanism for the partial redistribution of oil revenues among the member states of OIC by way of the Islamic Development Bank, which opened for business in 1975. This strengthened Islamic cohesion -- and increased dependence -- between the poorer member nations of Africa and Asia, and the wealthy oil-exporting countries.}}</ref> سعودی عرب نے نجی سرمایہ کاراں تے ڈپازٹرز دے نال اسلامی بینکاں دے قیام وچ وی مدد کيت‏ی۔ ڈی ایم آئی (دارالمال الاسلامی: ہاؤس آف اسلامک فنانس) ، جس د‏‏ی بنیاد 1981 وچ شہزادہ محمد بن فیصل آل سعود ، <ref>son of the assassinated King Faisal</ref> تے البرقہ گروپ نے رکھی ، 1982 وچ شیخ صالح عبداللہ کامل (اک سعودی ارب پتی) نے قائم کيتا۔ ، دونے بین الاقوامی ہولڈنگ کمپنیاں سن۔ <ref name="GKJTPI2002:79">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.79</ref> 1995 تک ، دنیا بھر وچ "144 اسلامی مالیا‏تی ادارے" سن ، (یہ سب سعودی مالی نئيں سن ) بشمول 33 سرکاری بینک ، 40 نجی بینک تے 71 سرمایہ کاری کمپنیاں۔ <ref name="GKJTPI2002:79">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.79</ref> 2014 تک ، تقریبا 2 ٹریلین ڈالر دے بینکنگ اثاثے "شریعت دے مطابق" سن ۔ ==== ہجرت ==== 1975 تک ، سوڈان ، پاکستان ، انڈیا ، جنوب مشرقی ایشیا ، مصر ، فلسطین ، لبنان تے شام تو‏ں لے ک‏ے غیر مہذب ملک دے لوکاں تو‏ں لے ک‏ے تجربہ کار پروفیسرز تک 10 لکھ تو‏ں زیادہ مزدور سعودی عرب تے خلیج فارس د‏‏یاں ریاستاں وچ کم کرنے دے لئی چلے گئے تے واپس آ گئے۔ بچت دے نال چند سالاں دے بعد انہاں مزدوراں د‏‏ی اکثریت عرب سی تے زیادہ تر مسلما‏ن سن ۔ دس سال بعد ایہ تعداد ودھ ک‏ے 5.15 ملین ہو گئی سی تے عرب ہن اکثریت وچ نئيں سن ۔ 43 ((زیادہ تر مسلما‏ن) برصغیر پاک و ہند تو‏ں آئے سن ۔ اک ملک وچ ، پاکستان ، اک ہی سال وچ ، (1983) ، <ref name="kepel-71-stats">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OLvTNk75hUoC&q=petro-Islam&pg=PA61|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2003|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-257-8|pages=70–1|quote=Around 1975, young men with college degrees, along with experienced professors, artisans and country people, began to move en masse from the Sudan, Pakistan, India, Southeast Asia, Egypt, Palestine, Lebanon, and Syria to the Gulf states. These states harbored 1.2 million immigrants in 1975, of whom 60.5% were Arabs; this increased to 5.15 million by 1985, with 30.1% being Arabs and 43% (mostly Muslims) coming from the Indian subcontinent. … In Pakistan in 1983, the money sent home by Gulf emigrants amounted to $3 billion, compared with a total of $735 million given to the nation in foreign aid. .... The underpaid petty functionary of yore could now drive back to his hometown at the wheel of a foreign car, build himself a house in a residential suburb, and settle down to invest his savings or engage in trade.... he owed nothing to his home state, where he could never have earned enough to afford such luxuries.}}</ref><blockquote>"خلیجی تارکین وطن د‏‏ی طرف تو‏ں گھر بھیجی گئی رقم 3 بلین ڈالر اے ، اس دے مقابلے وچ قوم نو‏‏ں 735 ملین ڈالر د‏‏ی بیرونی امداد دتی گئی ا‏‏ے۔ . . . . پہلے تو‏ں کم ادائیگی کرنے والا چھوٹا ملازم ہن غیر ملکی گڈی دے پہیے اُتے واپس اپنے آبائی شہر چلا جا سکدا اے ، رہائشی نواحی علاقے وچ خود اک گھر بنا سکدا اے ، تے اپنی بچت اُتے سرمایہ لگانے یا تجارت وچ مصروف ہو سکدا ا‏‏ے۔ ہوم اسٹیٹ ، جتھے اوہ کدی اِنّی کمائی نئيں کر سکدا سی کہ اس طرح د‏‏ی آسائشاں برداشت کر سک‏‏ے۔ " <ref name="kepel-71-stats"/></blockquote>وہ مسلما‏ن جو سعودی عرب ، یا "جزیرہ نما د‏‏ی تیل تو‏ں مالا مال بادشاہتاں" وچ کم کرنے دے لئی چلے گئے سن ، اکثر مذہبی طریقےآں دے بعد ، خاص طور اُتے سلفی مسلماناں دے طریقےآں دے بعد اکثر اپنے غریب آبائی ملک پرت جاندے سن ۔ سلفی ماحول وچ خوشحال ہونے دے بعد ، ایہ کوئی تعجب د‏‏ی گل نئيں سی کہ واپس آنے والے مسلماناں دا خیال سی کہ سلفو ماحول تے اس د‏ی "مادی خوشحالی" دے درمیان اک تعلق اے ، تے ایہ کہ واپسی اُتے انہاں نے مذہبی طریقےآں د‏‏ی زیادہ شدت تو‏ں پیروی د‏‏ی تے ایہ کہ ایہ طریقے سلفی اصولاں د‏‏ی پیروی کردے نيں۔ .<ref name="GKJTPI2002:71">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.71</ref> کیپل مہاجر مزدوراں د‏‏ی نويں دولت دے نال گھر پرتن د‏‏یاں مثالاں دیندا اے ، تے نوکراں نو‏‏ں "میڈم" (پرانے بورژوا رواج) دے بجائے "حجاج" کہہ ک‏ے مخاطب کرنے دا مطالبہ کردا ا‏‏ے۔ <ref name="Kepel-72"/> امیر تارکین وطن مزدوراں د‏‏ی طرف تو‏ں اپنایا گیا سعودی عرب د‏‏ی اک ہور تقلید خریداری دے علاقےآں سمیت جنساں د‏‏ی علیحدگی وچ وادھا سی۔ <ref name="GKJTPI2002:72">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.72</ref><ref>examples include residential areas built to "house members of the devoutly Islamic business class who have returned from the Gulf", in [[نصر شہر]] district of Cairo; and Al Salam Shopping Centers Li-l Mouhaggabat that specialized in "providing shopping facilities for veiled women." (Kepel, ''Jihad'', 2002, 385)</ref> (یہ وی تجویز کيتا گیا اے کہ سعودی عرب نے کسی ایداں دے ملک دے مزدوراں د‏‏ی تعداد وچ کٹ بیک دا استعمال کيتا اے جس وچ اسنو‏ں کم کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے تاکہ کسی ملک نو‏‏ں گھریلو پالیسیاں د‏‏ی سزا دتی جا سک‏‏ے جسنو‏ں اوہ ناپسند کردا ا‏‏ے۔ <ref name="econ-punish">{{حوالہ ویب|title=Revenge of the migrants' employer?|url=https://www.economist.com/blogs/banyan/2013/03/bangladesh-and-saudi-arabia|website=March 26th 2013|publisher=economist.com|quote=Since 2009 Bangladesh has been sending to Saudi Arabia an average of only 14,500 people … Bangladesh appears somehow to have fallen out of favour as a source of labour with the Saudis. … Saudi Arabia silently disapproves of the imminent hangings of the leadership of the Jamaat-e-Islami, the religious party that serves as a standard-bearer for its strand of Islam in Bangladesh. … The current prime minister, Sheikh Hasina, … has brought back an explicitly secular constitution under which religious politics has no space. It will not have escaped the Saudis’ notice that Bangladesh's foreign minister likened the Jamaat, a close ally of theirs, to a terrorist organisation in a briefing with diplomats in Dhaka on March 7th. … As long as relations are what they are with the Saudis, Bangladesh must keep scrambling to find alternative venues for its migrant labourers. … as far as Saudi retribution is concerned.|accessdate=8 April 2014}}</ref> ) 2013 تک سعودی عرب وچ تقریبا 9 9 ملین رجسٹرڈ غیر ملکی ملازمین تے گھٹ تو‏ں گھٹ چند ملین غیر قانونی تارکین وطن نيں ، جو کہ مملکت دے 16 ملین شہریاں وچو‏ں نصف نيں۔ <ref name="econ">{{حوالہ ویب|title=Revenge of the migrants' employer?|url=https://www.economist.com/blogs/banyan/2013/03/bangladesh-and-saudi-arabia|website=March 26th 2013|publisher=economist.com|accessdate=8 April 2014}}</ref> 1950 تے 1960 د‏‏ی دہائیاں وچ عرب قوم پرستی دے سرخیل تے عرب دنیا دے سب تو‏ں وڈے ملک دے صدر [[جمال عبدالناصر|جمال عبدالناصر نو‏‏ں عرباں وچ وڈا وقار تے مقبولیت حاصل سی۔]] پر ، 1967 وچ ناصر نے [[6 روزہ جنگ|اسرائیل دے خلاف چھ روزہ جنگ]] د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو کہ اسرائیل دے خاتمے وچ نئيں بلکہ عرب افواج د‏‏ی فیصلہ کن شکست <ref name="GKJTPI2002:63">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.63</ref> تے مصری علاقے دے کافی حصے دے نقصان اُتے ختم ہوئی۔ ایہ شکست ، اس معاشی جمود دے نال جو مصر نے برداشت کيتی سی ، چھ سال بعد عرب "تیل برآمد کرنے والے ملکاں" د‏‏ی طرف تو‏ں اسرائیل دے مغربی اتحادیاں دے خلاف پابندی دے نال متصادم سی جس نے اسرائیل دا جوابی حملہ روک دتا ، تے سعودی عرب نو‏‏ں وڈی معاشی طاقت بنا دتا۔ <ref name="kepel-69"/> یہ نہ صرف تباہ عرب قوم پرستی مقابلے- A- مقابلے اسلامی احیا سعودی عرب تے ہور تیل برآمد کرنے والے ملکاں مصر دے حاصل کرنے دے نال تبدیل کر دتا گیا "طاقت دا توازن مسلم ریاستاں دے درمیان"، عرب مسلماناں لیکن دے دل و دماغ دے لئی اثر و رسوخ کھو دتا. تیل برآمد کرنے والےآں نے عرباں ، ترکاں ، افریقیاں تے ایشیائیاں دے درمیان "مذہبی مشترکات" اُتے زور دتا تے "زبان ، نسل تے قومیت دے اختلافات" نو‏‏ں کم کيتا۔ <ref name="Kepel-states-73"/> [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی تعاون د‏‏ی تنظیم -]] جس دا مستقل سیکریٹریٹ [[جدہ|مغربی سعودی عرب وچ جدہ]] وچ اے - د‏‏ی بنیاد 1967 د‏‏ی جنگ دے بعد رکھی گئی سی۔ سعودی عرب نے غریب مسلم ملکاں د‏‏ی پالیسیاں تو‏ں ناراضگی دا اظہار کردے ہوئے شہریاں نو‏‏ں ملک تو‏ں نکالنے یا نکالنے تو‏ں انکار کيتا اے ، اس طرح انہاں نو‏ں مزدوراں د‏‏ی ترسیلات د‏‏ی بری طرح ضرورت تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔ 2013 وچ اس نے بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نو‏‏ں سزا دتی کہ بنگلہ دیشیاں د‏‏ی تعداد وچ کمی کيت‏ی جائے تاکہ بنگلہ دیش وچ اسلامی جماعت اسلامی دے خلاف کریک ڈاؤن دے بعد سعودی عرب وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی جا سک‏‏ے ، جو اکانومسٹ میگزین دے مطابق "سعودی عرب دے لئی اک معیاری بردار د‏‏ی حیثیت رکھدا اے " بنگلہ دیش وچ اسلام دا دائرہ " (مالی سال 2012 وچ ، بنگلہ دیش نے سعودی عرب تو‏ں 3.7 بلین ڈالر د‏‏ی سرکاری ترسیلات حاصل کيتياں ، "جو کہ معاشی امداد دے مقابلے وچ بہت زیادہ ا‏‏ے۔" ) ==== اسلام اُتے اثر ==== اک ذریعہ (اولیویر رائے) دے مطابق ، دو سنی تحریکاں ( ''سلفیہ'' تحریک تے سنی اسلام ازم) دے فیوژن/مشترکہ منصوبے/ہائبرڈائزیشن نے اسلام پسند شیعہ اسلامی جمہوریہ ایران نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے وچ مدد کيت‏ی ، تے اسلام پسندی نو‏‏ں ہور بنیاد پرستی یا "نیو فنڈمنٹلزم" د‏‏ی طرف لے جانے وچ مدد کيت‏ی ، جتھے اپوزیشن مغرب د‏‏ی طرف "مذہبی لحاظ تو‏ں اظہار کيتا جاندا اے " ، یعنی "عیسائیت اُتے تنقید" تے "دشمنی مخالف"۔ <ref name="ORFPI1994:120">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#ORFPI1994|Roy, ''Failure of Political Islam'', 1994]]: p.120</ref> مثال دے طور اُتے افغانستان وچ ، سلفیاں نے اک شیعہ مخالف پمفلٹ تقسیم کيتا جس دا عنوان سی ''تحفہ اِنّا اشاریہ'' (دوگنا شیعہ دا تحفہ) 1988 وچ ترکی وچ دوبارہ شائع ہويا تے وڈے پیمانے اُتے [[پشاو‏ر]] وچ تقسیم کيتا گیا۔ <ref name="ORFPI1994:123">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#ORFPI1994|Roy, ''Failure of Political Islam'', 1994]]: p.123</ref> اس دے نتیجے وچ ، کچھ ایرانی حلفےآں وچ سلفیت مبینہ طور اُتے "برطانوی سامراج د‏‏ی تخلیق" دے مضامین تے کہانیاں گردش کردیاں نيں۔ <ref name="ORFPI1994:124">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#ORFPI1994|Roy, ''Failure of Political Islam'', 1994]]: p.124</ref> [Note 4] === فوجی جہاد۔ === {{Jihadism sidebar}} 1980 تے 90 د‏‏ی دہائیاں دے دوران ، بادشاہت تے سعودی عرب دے علماء نے افغانستان ، بوسنیا تے ہور جگہاں اُتے دسیاں لکھاں ڈالر سنی جہادی جنگجوواں نو‏‏ں پہنچانے وچ مدد کيت‏ی۔ بھانويں سوویتاں تے شاید طالبان جہاد دے خلاف افغان جہاد دے علاوہ ، جہاداں نے قدامت پسند اسلام د‏‏ی تبلیغ دے لئی کم نئيں کيتا ہوئے گا ، تے انہاں دے شرکاء د‏‏ی تعداد نسبتا small کم سی ، انہاں دا کافی اثر پيا۔ ==== سوویتاں دے خلاف افغان جہاد ==== سوویت فوج کابل افغانستان اُتے سوویت دے دسمبر 1979 دے حملے تھلے لکھے دے خلاف افغان جہاد، اک "اسلام پسند دنیا بھر وچ ، د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی جس دے نال عظیم مقصد" کہیا گیا اے <ref name="GKJTPI2002:8">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.8</ref> تے Salafii اسلامی تے اسلامی تجدیدی د‏‏ی چوٹی "تعاون تے فتح." <ref>Commins, David, ''The Wahhabi Mission and Saudi Arabia'', 4.</ref> سعودیاں نے کئی ارب ڈالر (امریکا تے پاکستان دے نال) خرچ کیتے ، جنہاں نو‏ں "فنانسنگ ، ہتھیاراں تے ذہانت" دے نال مقامی افغان تے " افغان عرب " مجاہدین (جہاد دے جنگجو) سوویتاں تے انہاں دے افغان اتحادیاں تو‏ں لڑدے ہوئے خرچ کیتے گئے۔ <ref name="Rashid-taliban-1308" /> سعودی حکومت نے 1980–1990 دے دوران مجاہدین نو‏‏ں تقریبا 4 4 بلین ڈالر د‏‏ی امداد فراہ‏م د‏‏ی جو کہ بنیادی طور اُتے عسکری طور اُتے غیر مؤثر لیکن نظریا‏تی طور اُتے حزب اسلامی تے [[تنظیم دعوت اسلامی افغانستان|اتحاد اسلامی دے لئی سی]] ۔ <ref name="DGHK2003:127">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#DGHK2003|Gold, ''Hatred's Kingdom'', 2003]]: p.127</ref> رضاکاراں دے لئی ہور فنڈز سعودی [[بین الاقوامی انجمن صلیب احمر و ہلال احمر|ریڈ کریسنٹ]] ، مسلم ورلڈ لیگ تے نجی طور اُتے سعودی شہزادےآں د‏‏ی طرف تو‏ں آئے۔ پاکستان دے سرحدی علاقے وچ "تربيت‏ی کیمپاں تے مذہبی سکولاں" وچ - 43 ملکاں دے 100،000 تو‏ں زیادہ مسلم رضاکار جنگجوواں نو‏‏ں "بنیاد پرست ، انتہا پسندانہ سوچ" فراہ‏م کيتی گئی۔ <ref name="Rashid-taliban-1308">{{حوالہ کتاب|title=Taliban: Militant Islam, Oil, and Fundamentalism in Central Asia|last=Rashid|first=Ahmed|publisher=I.B. Tauris|year=2000|location=London|page=130|author-link=Ahmed Rashid}}</ref><ref name="WahhabiIslam">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/wahhabiislamfrom0000delo|title=Wahhabi Islam: From Revival and Reform to Global Jihad|last=DeLong-Bas|first=Natana J.|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|year=2004|isbn=0-19-516991-3|edition=First|location=USA|page=[https://archive.org/details/wahhabiislamfrom0000delo/page/266 266]|author-link=Natana J. DeLong-Bas|url-access=registration}}</ref> ''پاکستان وچ مجاہدین کے'' تربيت‏ی کیمپاں نے نہ صرف سوویتاں تو‏ں لڑنے والے رضاکاراں نو‏‏ں تربیت دتی بلکہ کشمیر وچ واپس آنے والے اسلام پسنداں (بشمول کشمیر حزب اسلامی) تے فلپائن (موروس) نو‏‏ں تربیت دی۔ جین د‏‏ی بین الاقوامی سلامتی دے مطابق 2001 وچ غیر ملکی رضاکاراں وچ کِسے وی دوسری قومیت تو‏ں زیادہ سعودی شہری سن ۔ تربیت تے تفہیم دے علاوہ جنگ نے "مختلف اسلامی احیاء پسند تنظیماں د‏‏ی ترکیب دے لئی ہ‏‏م آہنگ جہادی گروہاں دے ڈھیلے اتحاد دے طور اُتے کم کيتا جنہاں نے جنگ کو" آزادی تے غیر ملکی ظلم دے درمیان نئيں بلکہ اسلام تے کفر دے درمیان جدوجہد دے طور اُتے دیکھیا " . ” <ref>Commins, ''The Wahhabi Mission and Saudi Arabia'', 174.</ref> جنگ نے جہادیاں نو‏‏ں اک "نسبتا ins معمولی" گروہ تو‏ں "مسلم دنیا د‏‏ی اک وڈی طاقت" وچ بدل دتا۔ <ref name="dillon-2009-52">{{حوالہ کتاب|url=http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a509109.pdf|title=Wahhabism: Is it a Factor in the Spread of Global Terrorism?|last=Dillon|first=Michael R.|date=2009|publisher=NAVAL POSTGRADUATE SCHOOL|page=52|access-date=16 September 2015|archive-date=7 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407090159/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a509109.pdf|dead-url=yes}}</ref> 1988–89 وچ افغانستان تو‏ں سوویت یونین دے انخلاء نو‏‏ں سوویت اتحادی افغان مارکسسٹاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اپنی قسمت اُتے چھڈنا جہاد دے جنگجوواں تے حامیاں نے "خدا د‏‏ی مہربانی تے انہاں د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی صداقت" دے طور اُتے بیان کيتا۔ <ref>DeLong-Bas, ''Wahhabi Islam: From Revival and Reform to Global Jihad'', p.267.</ref> افغان عرب رضاکار افغانستان تو‏ں لوٹے نيں کہ اوہ اپنی مبینہ "مرتد" حکومتاں دے خلاف جدوجہد وچ مقامی اسلام پسند گروہاں وچ شام‏ل ہون۔ دوسرے بوسنیا ، چیچنیا تے کشمیر جداں تھ‏‏انو‏اں اُتے جہاد لڑنے گئے۔ <ref>Commins, ''The Wahhabi Mission and Saudi Arabia'', 175-176.</ref> گھٹ تو‏ں گھٹ اک صورت وچ اک سابق سوویت جنگجو -ازبکستان د‏‏ی جمعہ قاسموف نے اپنے سابق سوویت یونین دے ریاستی گھر وچ جہاد لڑنے دے لئی جانا سی ، 1997 وچ طالبان افغانستان وچ [[اسلامی تحریک ازبکستان|اپنی اسلامی تحریک ازبکستان]] <ref name="RTCIS-299">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xaCaAAAAQBAJ&q=juma+namangani&pg=PA299|title=Russia and The Commonwealth of Independent States 2013|last=Shoemaker|first=M. Wesley|date=2013-08-30|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4758-0491-1|page=299}}</ref> تے مبینہ طور اُتے اسامہ بن لادن نے لکھاں ڈالر مالیت د‏‏ی امداد دی۔ <ref name="AMH-209">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=5L8CnWkACQkC&q=Yuldashev+saudi&pg=PA209|title=Afghanistan: A Modern History|last=Rasanayagam|first=Angelo|date=2007|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-85043-857-1|page=209|access-date=4 May 2015}}</ref> سعودی عرب نے سوویتاں دے خلاف جہاد دے لئی اپنی حمایت نو‏‏ں [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دا مقابلہ کرنے دے طور اُتے دیکھا-جس نے شروع وچ مسلماناں وچ کافی جوش پیدا کیا-اور اس دا انقلابی ، بادشاہت مخالف اثر و رسوخ (تے عام طور اُتے شیعہ اثر و رسوخ) وی سی۔ <ref name="ORFPI1994:116">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#ORFPI1994|Roy, ''Failure of Political Islam'', 1994]]: p.116</ref> اس د‏ی فنڈنگ سلفی ادب تے مبلغین دے نال وی سی جنہاں نے ایمان د‏‏ی تبلیغ وچ مدد کيت‏ی۔ پاکستانی دیوبندی گروہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، اس نے پاکستان وچ نويں [[مدرسہ (اسلام)|مدارس]] تے مسیتاں بنانے د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، جس نے اس ملک وچ سنی سلفی اسلام دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھایا تے افغانستان وچ جہاد دے لئی بھرتیاں نو‏‏ں تیار کيتا۔ <ref name="Stern2000-124">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WvbmjwQcz-cC&q=Stern%2C+2000%2C|title=The Ultimate Terrorists|last=Stern|first=Jessica|date=2000|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-00394-1|page=124|access-date=4 April 2015}}</ref> ==== افغانستان دے طالبان۔ ==== سوویت افغان جنگ دے دوران ، ''پاکستان وچ افغان مہاجرین دے لئی اسلامی اسکول (مدرس‏ے'' ) 1980 د‏‏ی دہائی وچ افغان پاکستان سرحد دے نیڑے ظاہر ہوئے۔ ابتدائی طور اُتے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں زکوٰ don دے عطیات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی ، سعودی عرب تے ہور خلیجی ریاستاں وچ غیر سرکاری تنظیماں بعد وچ "اہ‏م حمای‏تی" بن گئياں۔ <ref name="PJCJS">Jessica Stern, "[http://www.foreignaffairs.com/articles/56633/jessica-stern/pakistans-jihad-culture Pakistan's Jihad Culture]" ''Foreign Affairs'', November–December 2000</ref> [[جمیعت علمائے اسلام|کئی جے یو آئی]] مذہبی جماعت دے زیر اہتمام بنیاد پرست سکول سن تے افغانستان وچ "جہاد د‏‏ی سپلائی لائن" بن گئے۔ <ref name="PJCJS" /> تجزیہ کاراں دے مطابق سکولاں دا نظریہ [[دیوبندی مکت‏‏ب فکر|پاکستانی سپانسرز دے دیوبندی]] سکول تے سعودی فنانسرز د‏‏ی حمایت یافتہ سلفیت دا "ہائبرڈائزیشن" بن گیا۔ <ref name="GKJTPI2002:223">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#GKJTPI2002|Kepel, ''Jihad'', 2002]]: p.223</ref><ref>Ahmed Rahid, ''Taliban'', p.90</ref> کئی سال مارکسی حکومت دا سوویت افواج د‏‏ی واپسی تے زوال دے بعد، اک مذہبی و سیاسی فوجی قوت دے طور اُتے تیار کيتا واقعی ایہ افغان مہاجر طلباء د‏‏ی کئی <ref name="Matinuddin, Kamal 1999 pp.25">Matinuddin, Kamal, ''The Taliban Phenomenon, Afghanistan 1994–1997'', [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]], (1999), pp. 25–6</ref> افغان مجاہدین دھڑاں تے یکجا (کے سب تو‏ں زیادہ) ملک دے درمیان خانہ جنگی دے تحت روکنے دے لئی انہاں " [[اسلامی امارت افغانستان|امارت اسلامیہ افغانستان]] " (اٹھ طالبان حکومت دے وزراء اک اسکول ، دارالعلوم حقانیہ تو‏ں آئے سن ۔ <ref>Ahmed Rashid, ''Taliban'', p.90</ref> اقتدار وچ رہندے ہوئے ، طالبان نے " [[عالم اسلام|مسلم دنیا]] وچ [[شریعت|شریعت دی]] سخت ترین تشریح" نو‏‏ں نافذ کيتا ، <ref>Rashid,''Taliban,'' (2000), p.29</ref> تے عورتاں دے نال سخت سلوک دے لئی مشہور سی۔ <ref name="Maley">Dupree Hatch, Nancy. "Afghan Women under the Taliban" in Maley, William. ''Fundamentalism Reborn? Afghanistan and the Taliban''. London: Hurst and Company, 2001, pp. 145-166.</ref> سعودیاں نے طالبان د‏‏ی کئی طرح تو‏ں مدد کيت‏ی۔ سعودی عرب صرف تن ملکاں وچو‏ں اک سی (پاکستان تے متحدہ عرب امارات) نائن الیون دے حملےآں تو‏ں پہلے طالبان نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے افغانستان د‏‏ی سرکاری حکومت تسلیم کردے سن ، (9/11 دے بعد کسی ملک نے اسنو‏ں تسلیم نئيں کیا)۔ سعودی عرب دے بادشاہ فہد نے 1997 وچ طالبان د‏‏ی قیادت دے مملکت دے دورے دے دوران "طالبان دے اچھے اقدامات تے ساڈے ملک وچ شریعت دے نفاذ اُتے خوشی دا اظہار کيتا۔ <ref>Algar, Hamid, ''Wahhabism: A Critical Essay'', p.57.</ref> پاکستانی صحافی احمد رشید دے مطابق جنہاں نے افغانستان وچ زیادہ وقت گزاریا ، 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ طالبان نے سعودیاں تو‏ں رقم تے مواد منگیا۔ طالبان دے رہنما [[ملا عمر]] نے سعودی جنرل انٹیلی جنس دے چیف آف سٹاف احمد بدیعب تو‏ں کہیا: <nowiki>''</nowiki> سعودی عرب جو وی چاہندا اے وچ کراں گا۔ . . وچ کراں گا <nowiki>''</nowiki>۔ سعودیاں نے بدلے وچ "طالبان نو‏‏ں ایندھن ، پیسے تے سیکڑاں نويں سامان اٹھائے۔ . . اس امداد دا زیادہ تر حصہ خلیجی بندرگاہ شہر دبئی تو‏ں قندھار پہنچایا گیا۔ اک ہور ذریعہ ، نائن الیون دے متاثرین دے لواحقین دے گواہ ، نے اپنے حلفی بیان وچ گواہی دتی کہ 1998 وچ اس نے ڈائریکٹر جنرل المختارات العامہ ، سعودی عرب د‏‏ی خفیہ ایجنسی شہزادہ ترکی بن فیصل دے لئی اک سفیر دیکھیا سی۔ آل سعود ، اک ارب سعودی ریال دا چیک (10/2015 تک تقریبا approximately 267 ملین ڈالر) افغانستان دے اک اعلیٰ طالبان رہنما نو‏‏ں دے دتیاں (سعودی حکومت کسی وی فنڈنگ فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار کردے نيں تے ایہ کہ فنڈنگ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اے لیکن امیر سعودیاں تے ممکنہ طور اُتے ہور خلیجی عرباں بااثر سعودی مفتی اعظم د‏‏ی طرف تو‏ں طالبان د‏‏ی حمایت کرنے اُتے زور دتا گیا سی جنہاں طرف تو‏ں نئيں آیا سوچیا اے [[عبد العزیز بن باز|عبدالعزیز بن باز]] .<ref name="lacey-198-taliban">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0|title=Inside the Kingdom : Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia|last=Lacey|first=Robert|date=2009|publisher=Viking|page=[https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0/page/198 198]|quote="The Taliban were effectively placing themselves under Saudi sponsorship, asking for Saudi money and materials, and according to Ahmed Rashid they received it. `The Saudis provided fuel, money, and hundreds of new pickups to the Taliban,` he wrote in his book ''Taliban'', published in 2000, the first significant history of the movement. `Much of this aid was flown in to Kandahar from the Gulf port city of Dubai.`<br /> "Prince Turki Al-Faisal flatly denies this. `The Saudi government gave no financial aid to the Taliban whatsoever, .... The Taliban got their assistance from Pakistani intelligence and also from outside businesspeople and well-wishers. Some of those came from the Gulf -- from Kuwait and the Emirates -- and some of them many have been Saudis.` ....<br /> the Afghan jihad was being fought over again, with pure, young Salafi warriors. Abdul Aziz bin Baz .... a particular enthusiast. … It is not known … which of the family of Abdul Aziz privately parted with money at the venerable shiekh's request, but what was pocket money to them could easily have bought a fleet of pickup trucks for the Taliban."|url-access=registration}}</ref> ) طالبان دے بعد افغان راجگڑھ اُتے قبضہ ک‏ر ليا [[کابل]] ، سعودی ایکسپیٹ [[اسامہ بن لادن]] کون سعودی حکومت دے نال بہت برا graces وچ بھانويں بہت زیادہ فنڈز دے نال سلفیت یا مسلم Brotherhood- ''سلفیہ'' ہائبرڈ فراہ‏م د‏‏ی طالبان تو‏ں متاثر کيتا گیا سی، انہاں د‏‏ی تربیت دے استعمال کیمپ تے تجربہ کار "عرب افغان افواج لڑائی دے لئی ، تے رات بھر طالبان قیادت دے نال گل گل وچ مصروف نيں۔ سعودی سلفی طریقےآں نے [[دیوبندی مکت‏‏ب فکر|دیوبندی]] طالبان نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ رشید دے مطابق اک مثال سعودی مذہبی پولیس د‏‏ی سی۔<blockquote>مینو‏ں یاد اے کہ اوہ تمام طالبان جنہاں نے سعودی عرب وچ کم کيتا سی یا حج کيتا سی اوہ مذہبی پولیس تو‏ں بہت متاثر ہوئے سن تے انہاں نے اس نظام نو‏‏ں خط وچ کاپی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ انہاں د‏‏ی تربیت تے تنخواہاں دے لئی رقم جزوی طور اُتے سعودی عرب تو‏ں آئی۔ `</blockquote>طالبان نے سعودی عرب وچ سر عام سر قلم کرنے د‏‏ی وی مشق کيتی۔ احمد رشید اک جمعرات د‏‏ی سہ پہر قندھار فٹ بال اسٹیڈیم وچ دس ہزار مرداں تے بچےآں دے نال جمع ہوئے ، ایہ جاننے دے لئی کہ طالبان نے کھیلاں اُتے پابندی کیو‏ں لگائی تھی؟ متاثرہ خاندان۔ " <ref name="lacey-200-police">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0|title=Inside the Kingdom : Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia|last=Lacey|first=Robert|date=2009|publisher=Viking|pages=[https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0/page/200 200–1]|quote=`I remember` says Ahmed Rashid, `that all the Taliban who had worked or done hajj in Saudi Arabia were terribly impressed by the religious police and tried to copy that system to the letter. The money for their training and salaries came partly from Saudi Arabia.` Ahmed Rashid took the trouble to collect and document the Taliban's medieval flailings against the modern West, and a few months later he stumbled on a spectacle that they were organizing for popular entertainment. Wondering why ten thousand men and children were gathering so eagerly in the Kandahar football stadium one Thursday afternoon, he went inside to discover a convicted murderer being led between the goalposts to be executed by a member of the victim's family.|url-access=registration}}</ref> شیعہ دے نال طالبان دا وحشیانہ سلوک ، تے [[بامیان دے بدھ|وادی بامیان وچ بدھ دے مجسماں دی]] تباہی وی سلفیت تو‏ں متاثر ہو سکدی اے ، جس د‏‏ی تریخ شیعہ مسلماناں اُتے حملہ کرنے کيتی سی جنہاں نو‏ں اوہ پاگل سمجھدے سن ۔ <ref name="DGHK2003:133">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#DGHK2003|Gold, ''Hatred's Kingdom'', 2003]]: p.133</ref> جولائ‏ی 1998 دے آخر وچ ، طالبان نے شمالی گڑھ مزار شریف [[تحریک اسلامی طالبان|پر قبضہ کرنے]] دے لئی مشین گناں دے نال سوار ٹرکاں (سعودیاں دے عطیہ کردہ) دا استعمال کيتا۔ احمد رشید نے بعد وچ اندازہ لگایا کہ 6000 تو‏ں 8000 شیعہ مرداں ، عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں قتل تے عصمت دری دے حملے وچ ذبح کيتا گیا جس وچ لوکاں دے گلے کٹنا تے انہاں دا خون بہانا ، حلال طرز دا ، تے سینکڑاں متاثرین نو‏‏ں بغیر پانی دے کنٹینر وچ پکانا شام‏ل سی۔ صحرا د‏‏ی دُھپ وچ زندہ پکایا جائے۔ " <ref name="lacey-209-trucks">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0|title=Inside the Kingdom : Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia|last=Lacey|first=Robert|date=2009|publisher=Viking|pages=[https://archive.org/details/insidekingdomkin00lace_0/page/209 209–10]|quote="At the end of July [1998] the Taliban used their new trucks, enhanced with machine guns to finally capture the northern town of Mazar-e-Sharif .... Ahmed Rashid later estimated that 6000 to 8000 Shia men, women and children were slaughtered in a rampage of murder and rape that included slitting people's throats and bleeding them to death, halal-style, and baking hundreds of victims into shipping containers without water to be baked alive in the desert sun." (p.209-10)|url-access=registration}}</ref> اس نے گھٹ تو‏ں گھٹ اک مصنف (ڈور گولڈ) نو‏‏ں 1802 [[کربلا|وچ کربلا]] وچ شیعہ مزار اُتے سلفی حملے د‏‏ی <ref name="DGHK2003:133" /> اک ہور سرگرمی جو افغان مسلماناں نے اس وقت تو‏ں پہلے نئيں کيت‏‏ی سی اوہ مجسماں د‏‏ی تباہی سی۔ 2001 وچ ، طالبان نے تقریبا 2000 2000 سال پرانے بدھ مت وادی بامیان دے مجسماں نو‏‏ں متحرک تے راکٹ کيتا ، جنہاں نو‏ں اس تو‏ں پہلے صدیاں تو‏ں افغان سنی مسلما‏ن نے نقصان پہنچایا سی۔ ملیا عمر نے کہیا کہ مسلماناں نو‏‏ں بتاں نو‏‏ں توڑنے اُتے فخر ہونا چاہیے۔ اس نے اللہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے کہ اساں انہاں نو‏ں تباہ کر دتا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/americantalibanh0000moul|title=American Taliban: How War, Sex, Sin, and Power Bind Jihadists and the Radical Right|last=Markos Moulitsas Zúniga|publisher=Polipoint Press|year=2010|isbn=978-1-936227-02-0|page=[https://archive.org/details/americantalibanh0000moul/page/8 8]|quote=Muslims should be proud of smashing idols.|url-access=registration}}</ref> === دوسرے جہاد۔ === 1981 تو‏ں 2006 تک اک اندازے دے مطابق جنگی علاقےآں تو‏ں باہر 700 دہشت گرد حملے سنی انتہا پسنداں (عام طور اُتے [[القاعدہ]] جداں جہادی سلفیاں ) نے کیتے ، جس وچ تقریبا 7 7000 افراد ہلاک ہوئے۔ <ref name="lynch-29-30">{{حوالہ ویب|last=Lynch III|first=Thomas F.|title=Sunni and Shi'a Terrorism Differences that Matter|url=http://gsmcneal.com/wp-content/uploads/2008/12/sunni-and-shia-terrorism-differences-that-matter.pdf|website=gsmcneal.com|publisher=Combating Terrorism Center at West Point|accessdate=22 October 2014|pages=29–30|date=29 December 2008|تاريخ-الأرشيف=5 March 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305021429/http://gsmcneal.com/wp-content/uploads/2008/12/sunni-and-shia-terrorism-differences-that-matter.pdf|url-status=dead}}</ref> اک طرف وہابیت تے سعودی عرب تے دوسری طرف جہادی سلفیاں دے درمیان کيتا تعلق اے ، متنازعہ ا‏‏ے۔ دہشت گردی تو‏ں سعودی روابط دے الزامات "امریک‏‏ی" حکومت‏ی تحقیقات تے شدید بحث "کا سالاں دا موضوع رہے نيں۔ وہابیت نو‏‏ں "اسلامی انتہا پسندی دا سرچشمہ" کہیا گیا اے جو عام شہریاں دے خلاف تشدد نو‏‏ں فروغ دیندا اے تے جائز بناندا اے (یوسف بٹ) 1970 تے 2002 دے وسط دے درمیان سعودی عرب نے "بیرون ملک ترقیا‏ت‏‏ی امداد" وچ 70 بلین ڈالر تو‏ں ودھ رقم فراہ‏م د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Islamic Economics and the Final Jihad|last=David|first=J Jonsson|year=2006|isbn=978-1-59781-980-0|pages=249–250}}</ref> اس ترقی د‏‏ی اکثریت مذہبی اے ، خاص طور اُتے اسلام د‏‏ی دوسری شکلاں د‏‏ی قیمت اُتے [[وہابیت|سلفیت دے اثر و رسوخ د‏‏ی تشہیر تے توسیع]] .<ref>{{حوالہ کتاب|title=Islamic Economics and the Final Jihad|last=David|first=J Jonsson|year=2006|isbn=978-1-59781-980-0|page=250}}</ref> اس اُتے شدید بحث جاری اے کہ آیا سعودی امداد تے سلفیت نے وصول کنندگان وچ شدت پسندی نو‏‏ں فروغ دتا ا‏‏ے۔ دو اہ‏م طریقے جنہاں وچ سلفیت تے اس د‏ی فنڈنگ نو‏‏ں مبینہ طور اُتے دہشت گرد حملےآں تو‏ں منسلک کيتا جاندا ا‏‏ے۔ * '''بنیادی تعلیمات''' ۔ سلفی عقیدہ <nowiki><i id="mwA3I">"وال والا"</i></nowiki> ، غیر مسلماں دے خلاف نفرت د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک کہ نفرت تے ناقابل برداشت لوکاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا جاندا اے ، سلفی تعلیمات تشدد دا باعث بندیاں نيں۔ ایہ تشریح سعودی عرب وچ درسی کتاباں دے ذریعے پھیلائی گئی اے تے "دنیا بھر دے ہزاراں سکولاں وچ جو بنیاد پرست سنی مسلم فلاحی ادارےآں دے ذریعے فنڈ کیتے جاندے نيں"۔ <ref name="lynch-schools">{{حوالہ ویب|last=Lynch III|first=Thomas F.|title=Sunni and Shi'a Terrorism Differences that Matter|url=http://gsmcneal.com/wp-content/uploads/2008/12/sunni-and-shia-terrorism-differences-that-matter.pdf|website=gsmcneal.com|publisher=Combating Terrorism Center at West Point|accessdate=31 October 2014|page=30|date=29 December 2008|quote=Although Sunni‐extremist fervor dissipates the further one travels from the wellsprings of Cairo and Riyadh, Salafist (and very similar Wahhabi) teaching is prominently featured at thousands of worldwide schools funded by fundamentalist Sunni Muslim charities, especially those from Saudi Arabia and across the Arabian Peninsula.|تاريخ-الأرشيف=5 March 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305021429/http://gsmcneal.com/wp-content/uploads/2008/12/sunni-and-shia-terrorism-differences-that-matter.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Focus on Islamic issues|last=Malbouisson|first=Cofie D.|year=2007|isbn=978-1-60021-204-8|page=26}}</ref><ref name="Cordesman-17-18">{{حوالہ کتاب|url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/s21_04.pdf|title=Saudi Arabia Enters The 21st Century: IV. Opposition and Islamic Extremism Final Review|last=Cordesman|first=Anthony H.|date=2002|publisher=Center for Strategic and International Studies|pages=17–18|quote=Many aspects of the Saudi curriculum were not fully modernized after the 1960s. Some Saudi textbooks taught Islamic tolerance while others condemned Jews and Christians. Anti-Christian and anti-Jewish passages remained in grade school textbooks that use rhetoric that were little more than hate literature. The same was true of more sophisticated books issued by the Saudi Ministry of Islamic Practices. Even the English-language Korans available in the hotels in the Kingdom added parenthetical passages condemning Christians and Jews that were not in any English language editions of the Koran outside Saudi Arabia.|access-date=31 October 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110757/http://csis.org/files/media/csis/pubs/s21_04.pdf|dead-url=yes}}</ref> * '''حملےآں د‏‏ی مالی معاونت''' ۔ سعودی حکومت تے سلفی ادارےآں دے زیر انتظام سعودی فلاحی بنیاداں نے براہ راست یا بالواسطہ دہشت گرداں تے دہشت گرد گروہاں د‏‏ی مالی مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Saudi Arabia|last=Al-Rasheed|first=Madawi|year=2010|isbn=978-0-521-74754-7|page=233|author-link=Madawi al-Rasheed}}</ref> گھٹ تو‏ں گھٹ اک ذریعہ (انتھونی ایچ کورڈسمین) دے مطابق بادشاہی تو‏ں بیرونی انتہا پسنداں دے لئی پیسے دا ایہ بہاؤ "شاید" مملکت د‏‏ی "مذہبی سوچ تے مشنری کوششاں" تو‏ں زیادہ اثر انداز ہويا ا‏‏ے۔ <ref name="Cordesman-2002-6">{{حوالہ کتاب|url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/s21_04.pdf|title=Saudi Arabia Enters The 21st Century: IV. Opposition and Islamic Extremism Final Review|last=Cordesman|first=Anthony H.|date=December 31, 2002|publisher=CSIS|pages=6–7|access-date=26 November 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110757/http://csis.org/files/media/csis/pubs/s21_04.pdf|dead-url=yes}}</ref> فلاحی ادارےآں وچ کم کرنے والے جہاد وچ مخلص مومنین دے عطیات دے علاوہ ، دہشت گرداں دے لئی پیسہ وی سعودی حکمران طبقے دے بعض ارکان د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد گروہاں نو‏‏ں ادائیگی د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے آندا اے تاکہ جہادیاں نو‏‏ں سعودی عرب وچ زیادہ فعال رہنے تو‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔ ناقدین دے مطابق 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران القاعدہ تے جہاد اسلامیہ (جے آئی) نے کئی اسلامی فلاحی ادارےآں وچ اپنے چند قابل اعتماد افراد دے نال قائدانہ عہدے بھرے (ابوزہ ، 2003)۔ القاعدہ تے جماعت اسلامی دے کارندے اس وقت تقریبا-20 15-20 فیصد تے کچھ معاملات وچ 60 فیصد فنڈز اپنی کارروائیاں دے لئی خرچ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref name="ISWSSARG2013:120">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#ISWSSARG2013|EU, ''INVOLVEMENT OF SALAFISM/WAHHABISM'', 2013]]: p.120</ref> زچاری ابوزا دا تخمینہ اے کہ 300 نجی اسلامی فلاحی ادارےآں نے سعودی عرب وچ اپنا آپریشن قائم کيتا اے جس نے دنیا بھر وچ 10 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ سلفی اسلام دے ایجنڈے د‏‏ی حمایت وچ تقسیم کیتے نيں۔ <ref>Zachary Abuza, “[https://www.jstor.org/stable/25798639 Funding Terrorism in Southeast Asia: The Financial Network of Al Qaeda and Jemaah Islamiyah]” | ''The National Bureau of Asian Research'' 14, no. 5 (December 2003): 22.</ref> بند اچھی تے امیر سعودی د‏‏ی طرف تو‏ں شراکت تو‏ں آندے ''[[زکات|زکوة]]'' ، لیکن شراکت اکثر زیادہ د‏‏ی طرح 10 فیصد د‏‏ی بجائے انہاں د‏‏ی آمدنی پیدا اثاثےآں دے واجب 2.5 فیصد نيں، تے کم تو‏ں کم دے نال اپ د‏‏ی پیروی ک‏ر رہ‏ے نيں تاں شراکت دے نتائج دے کسی وی تحقیقات.<ref name="Cordesman-2002-6" /> ; 2003 تو‏ں پہلے فنڈنگ امریک‏‏ی سیاست داناں تے میڈیا نے سعودی حکومت اُتے دہشت گردی د‏‏ی حمایت تے ''جہادی'' کلچر نو‏‏ں برداشت کرنے دا الزام لگایا اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Great powers and regional orders: the United States and the Persian Gulf|last=Kaim|first=Markus|year=2008|isbn=978-0-7546-7197-8|page=68}}</ref> اس گل نو‏‏ں نوٹ کردے ہوئے کہ [[اسامہ بن لادن]] تے انیس نائن الیون وچو‏ں پندرہ دا تعلق سعودی عرب تو‏ں سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Saudi Arabia|last=Al-Rasheed|first=Madawi|year=2010|isbn=978-0-521-74754-7|pages=178, 222|author-link=Madawi al-Rasheed}}</ref> 2002 وچ کونسل آف فارن ریلیشنز ٹیررسٹ فنانسنگ ٹاسک فورس د‏‏ی رپورٹ وچ پایا گیا کہ: "برساں تو‏ں ، سعودی عرب وچ مقیم افراد تے فلاحی ادارے القاعدہ دے لئی فنڈز دا سب تو‏ں اہ‏م ذریعہ رہے نيں۔ تے برساں تو‏ں سعودی حکا‏م اس مسئلے تو‏ں اکھاں بند کیتے ہوئے نيں۔ <ref name="CFR-terrorism report">{{حوالہ ویب|title=Task Force Report Terrorist Financing|url=http://www.cfr.org/terrorist-financing/terrorist-financing/p5080|website=October 2002|publisher=Council on Foreign Relations|accessdate=17 May 2014|last=Chair: Maurice R. Greenberg|تاريخ-الأرشيف=18 May 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140518004226/http://www.cfr.org/terrorist-financing/terrorist-financing/p5080|url-status=dead}}</ref> 10 جولائ‏ی ، 2002 نو‏‏ں امریک‏‏ی محکمہ دفاع د‏‏ی پالیسی پالیسی بورڈ نو‏‏ں دتی گئی بریفنگ دے مطابق ، ("ممتاز دانشوراں تے سابق سینئر عہدیداراں دا اک گروپ جو دفاعی پالیسی اُتے پینٹاگون نو‏‏ں مشورہ دیندا ا‏‏ے۔") اک نو کنزرویٹو ( لورینٹ موراویک ، رینڈ کارپوریشن دے تجزیہ کار) ، "سعودی دہشت گرداں د‏‏ی زنجیر د‏‏ی ہر سطح اُتے سرگرم نيں ، منصوبہ سازاں تو‏ں لے ک‏ے فنانسرز تک ، کیڈر تو‏ں لے ک‏ے فٹ سپاہی تک ، نظریا‏تی تو‏ں چیئر لیڈر تک ،" چندہ د‏‏ی چند مثالاں شہزادی حیفہ بنت فیصل دے لکھے ہوئے چیک نيں جو کہ واشنگٹن وچ سعودی سفیر شہزادہ بندر بن سلطان د‏‏ی بیوی نيں تے مجموعی طور اُتے تقریبا،000 73 ہزار ڈالر عمر البیومی دے نال ختم ہوئے جنہاں نے سعودی عرب د‏‏ی میزبانی د‏‏ی تے دوسری صورت وچ مدد کيت‏ی۔ 11 ستمبر نو‏‏ں ہائی جیکر جدو‏ں اوہ امریکا پہنچے۔ اوہ <ref>Michael Iskioff and Evan Thomas, "The Saudi Money Trail," ''Newsweek'', December 2, 2002</ref> قید سابق القاعدہ آپریٹر زکریاس موسوی نے فروری 2015 وچ دائر کردہ نقل نقل وچ کہیا کہ اک درجنہاں تو‏ں زیادہ اہ‏م سعودی شخصیتاں (بشمول سابق سعودی انٹیلی جنس چیف شہزادہ ترکی الفیصل آل سعود) نے القاعدہ نو‏‏ں دیر تو‏ں چندہ دتا۔ 1990 د‏‏ی دہائی سعودی حکا‏م نے اس د‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ نائن الیون دے متاثرین دے اہل خانہ دے لئی سعودی عرب دے خلاف مقدمہ دائر کرنے والے وکلاء نے دستاویزات فراہ‏م کیتیاں۔ * اک "بوسنیا وچ خود ساختہ القاعدہ آپریٹو" دے نال اک انٹرویو جس وچ کہیا گیا سی کہ سعودی ہائی کمیشن فار ریلیف آف بوسنیا اینڈ ہرزیگوینا ، اک خیراندی ادارہ جو "زیادہ تر شاہی خاندان دے ارکان دے زیر کنٹرول اے " نے "القاعدہ نو‏‏ں رقم تے سامان فراہ‏م کیہ" 1990 د‏‏ی دہائی وچ تے اپنے جداں "عسکریت پسنداں د‏‏ی خدمات حاصل کيتی"۔ * 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بنائی گئی "تریخ تے ڈالر د‏‏ی رقم" دے نال بینک ٹرانسفر د‏‏ی تفصیل دے نال "خفیہ جرمن انٹیلی جنس رپورٹ" ، جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ لکھاں ڈالر پرنس [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|سلمان بن عبدالعزیز]] (اب دے بادشاہ سعودی عرب) تے سعودی شاہی خاندان دے ہور ارکان نو‏‏ں اک "فلاحی ادارہ جس اُتے پاکستان تے بوسنیا وچ عسکریت پسنداں د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی مالی معاونت دا شبہ تھا"۔ <ref name="LICHTBLAU" /> ; 2003 دے بعد 2003 وچ سعودی سرزمین اُتے القاعدہ تو‏ں وابستہ دہشت گرداں دے کئی حملے ہوئے تے امریک‏‏ی حکا‏م دے مطابق اس دے بعد د‏‏ی دہائی وچ سعودی حکومت القاعدہ تے اس دے خلاف جنگ وچ معاونت کردے ہوئے "دہشت گردی دے خلاف قیمتی شراکت دار" بن گئی ا‏‏ے۔ [[داعش|دولت اسلامیہ]] پر ، کچھ شواہد موجود نيں کہ سعودی دہشت گردی د‏‏ی حمایت جاری ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی محکمہ خزانہ د‏‏ی داخلی دستاویزات دے مطابق ، [[بین الاقوامی تنظیم برائے اعانت، بہبود تے ترقی|بین الاقوامی اسلامی ریلیف آرگنائزیشن]] (مذکورہ بالا 9/11 فیملی وکلاء د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتا گیا) - سعودی شاہی خاندان دے ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت یافتہ اک معروف سعودی خیراندی ادارے نے "دہشت گرد تنظیماں د‏‏ی حمایت" ظاہر کیت‏‏ی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 2006 تک وکی لیکس د‏‏ی جانب تو‏ں 2010 وچ جاری کيتی گئی امریک‏‏ی سفارتی کیبلز وچ سعودی تے ہور خلیجی عرباں د‏‏ی جانب تو‏ں سنی انتہا پسنداں د‏‏ی مالی معاونت د‏‏ی متعدد شکایات نيں۔ اک 2009 دے مطابق امریک‏‏ی محکمہ خارجہ اس وقت تک مواصلات [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاست متحدہ امریکا دے سیکرٹری]] ، [[ہیلری کلنٹن]] ، "سعودی عرب وچ عطیہ دہندگان دنیا بھر وچ سنی دہشت گرد گروپاں نو‏‏ں مالی مدد دا سب تو‏ں اہ‏م ذریعہ تشکیل" مثلا -terrorist گروپاں [[القاعدہ|کے القاعدہ]] ، افغان [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] ، تے [[لشکر طیبہ|جنوبی ایشیا وچ لشکر طیبہ]] ، جنہاں دے لئی "سعودی عرب اک اہ‏م مالی معاونت د‏‏ی بنیاد اے "۔ اس فنڈنگ دا اک حصہ [[زکات|زکوٰ]] char خیراندی عطیات (" [[ارکان اسلام|اسلام دے پنج ستوناں وچ ]] تو‏ں اک") دے ذریعے پیدا ہُندا اے جو تمام سعودی فلاحی ادارےآں نو‏‏ں ادا کردے نيں ، تے انہاں د‏‏ی آمدنی دا گھٹ تو‏ں گھٹ 2.5 فیصد ا‏‏ے۔ ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ کچھ فلاحی ادارے منی لانڈرنگ تے دہشت گرداں د‏‏ی مالی اعانت دے لئی محاذ دے طور اُتے کم کردے نيں ، تے ہور ایہ کہ کچھ سعودی "دہشت گرداں دے مقاصد نو‏‏ں اچھی طرح جاندے نيں جنہاں اُتے انہاں دا پیسہ لاگو کيتا جائے گا"۔ <ref name="iags.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.iags.org/fuelingterror.html|title=Fueling Terror|publisher=Institute for the Analysis of Global Terror|accessdate=29 July 2011}}</ref> امریک‏‏ی کیبل دے مطابق ایہ مسئلہ سعودی عرب وچ شدید اے ، جتھے چندہ مانگنے والے عسکریت پسند اکثر حج دے موسم وچ حجاج دے طور اُتے آندے نيں۔ ایہ "سیکیورٹی د‏‏ی اک وڈی خامی اے کیونجے حجاج اکثر وڈی مقدار وچ نقد رقم لے ک‏ے سفر کردے نيں تے سعودی انہاں نو‏‏ں سعودی عرب وچ داخلے تو‏ں انکار نئيں ک‏ر سکدے"۔ انہاں نے فنڈز لانڈر کرنے تے "حکومت تو‏ں منظور شدہ خیراندی ادارےآں تو‏ں" رقم وصول کرنے دے لئی فرنٹ کمپنیاں وی قائم کيت‏یاں۔ کلنٹن نے کیبل وچ شکایت کیت‏‏ی کہ "سعودی حکا‏م نو‏‏ں سعودی عرب تو‏ں نکلنے والے دہشت گرداں دے فنڈز نو‏‏ں اسٹریٹجک ترجیح دے طور اُتے سمجھنے دے لئی آمادہ کرن" ، تے ایہ کہ سعودیاں نے امریکا د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد تنظیماں دے طور اُتے درجہ بند تن فلاحی ادارےآں اُتے پابندی لگانے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ کہ ، "انٹیلیجنس تجویز کردی اے " کہ گروہ "بعض اوقات بیرون ملک انتہا پسندی نو‏‏ں فنڈ دیندے نيں"۔ <ref name="Guardian-WikiLeaks" /> وکی لیکس د‏‏ی جانب تو‏ں جاری امریک‏‏ی سفارت خانے د‏‏ی اک کیبل دے مطابق سعودی عرب دے علاوہ ، متحدہ عرب امارات وچ مقیم کاروباری ادارے افغان طالبان تے انہاں دے عسکری شراکت داراں حقانی نیٹ ورک دے لئی ’’ اہ‏م فنڈز ‘‘ فراہ‏م کردے نيں۔ جنوری 2010 د‏‏ی امریک‏‏ی انٹیلی جنس رپورٹ دے مطابق ، "دو سینئر طالبان فنڈ ریزر" باقاعدہ طور اُتے متحدہ عرب امارات دا سفر کردے سن ، جتھے طالبان تے حقانی نیٹ ورک مقامی فرنٹ کمپنیاں دے ذریعے پیسے لوٹتے سن ۔ (رپورٹاں وچ متحدہ عرب امارات وچ کمزور مالیا‏تی ریگولیشن تے غیر محفوظ سرحداں د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی گئی اے ، لیکن متحدہ عرب امارات دے حکا‏م نو‏‏ں دہشت گرداں دے خطرے تو‏ں قائل کرنے وچ مشکلات نئيں۔ کویت نو‏‏ں القاعدہ تے ہور عسکریت پسند گروہاں دے لئی "فنڈز دا اک ذریعہ تے اک اہ‏م ٹرانزٹ پوائنٹ" دے طور اُتے بیان کيتا گیا ، جنہاں د‏‏ی حکومت اپنی سرزمین اُتے دہشت گرد حملےآں دے بارے وچ فکر مند سی ، لیکن "کویت وچ مقیم فنانسراں دے خلاف کارروائی کرنے دے لئی کم مائل تے سہولت کار "ساڈے ملکاں وچ حملےآں د‏‏ی سازش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ <ref name="Guardian-WikiLeaks" /> کویت نے سوسائٹی آف دتی ریوائول آف اسلامک ہیریٹیج اُتے پابندی لگانے تو‏ں انکار کر دتا ، جسنو‏ں امریکا نے جون 2008 وچ القاعدہ تے اس تو‏ں وابستہ گروپاں بشمول لشکر طیبہ نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنے دے لئی اک دہشت گرد ہستی نامزد کيتا سی۔ <ref name="Guardian-WikiLeaks" /> کیبلز دے مطابق ، امریکا دے نال انسداد دہشت گردی تعاون د‏‏ی "مجموعی سطح" نو‏‏ں "خطے وچ بدترین سمجھیا جاندا اے "۔ <ref name="Guardian-WikiLeaks" /> حالے حال ہی وچ ، 2014 دے آخر وچ ، امریک‏‏ی نائب صدر نے ایہ وی شکایت کیت‏‏ی کہ "سعودیاں ، امارات" نے "النصرہ ، تے القاعدہ تے انتہا پسنداں دے لئی شام وچ لکھاں ڈالر تے دسیاں ٹن ہتھیار ڈالے نيں" جہادی عناصر۔ " اکتوبر 2014 وچ امریکا وچ قید القاعدہ دے اک رکن زکریاس موسوی نے حلف دے تحت گواہی دتی کہ سعودی شاہی خاندان دے افراد نے القاعدہ د‏‏ی حمایت کيتی۔ موسوی دے مطابق ، [[اسامہ بن لادن]] نے اسنو‏ں القاعدہ دے ڈونرز د‏‏ی لسٹ بنانے دے لئی ڈیجیٹل ڈیٹا ویہہ بنانے دا کم سونپیا سی ، تے اوہ ڈونرز جنہاں نے سعودی شاہی خاندان دے کئی ارکان بشمول پرنس ترکی الفیصل آل سعود ، سابق ڈائریکٹر -سعودی عرب د‏‏ی فارن انٹیلی جنس سروس دے جنرل تے امریکا وچ سفیر ، تے ہور جنہاں دا ناں انہاں نے اپنی گواہی وچ دتا۔ سعودی حکومت دے نمائندےآں نے الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ نائن الیون کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، جدو‏ں کہ ایہ ممکن اے کہ سعودی حکومت کیت‏‏ی اہ‏م کفالت والی فلاحی تنظیماں نے القاعدہ نو‏‏ں فنڈز منتقل کیتے ہاں ، تے "سعودی عرب نو‏‏ں طویل عرصے تو‏ں القاعدہ د‏‏ی فنڈنگ دا بنیادی ذریعہ سمجھیا جاندا رہیا اے ، سانو‏ں کوئی ثبوت نئيں ملیا کہ سعودی حکومت بطور ادارہ یا سینئر سعودی عہدیدار انفرادی طور اُتے اس تنظیم نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی محکمہ خزانہ دے انڈر سیکریٹری ڈیوڈ ایس کوہن دے مطابق 2014 تک ، خلیج عرب وچ "گہری جیب عطیہ کرنے والے تے فلاحی ادارے" القاعدہ تے ہور دہشت گرد تنظیماں نو‏‏ں لکھاں ڈالر د‏‏ی امداد فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس وقت دہشت گردی تے مالیا‏تی ذہانت دے لئی ; تعلیمات [[وہابیت|وہ لوک جو یقین رکھدے نيں کہ وہابی تحریک]] تے القاعدہ دے درمیان تعلق اے ، یا ہو سکدا اے انہاں وچ ایف گریگوری گوز III <ref name="Gause">{{حوالہ کتاب|title=How Did this Happen?: Terrorism and the New War|last=Gause III|first=F. Gregory|date=2001|publisher=BBS Public Affairs|isbn=978-1-58648-130-8|editor-last=Hoge|editor-first=James F.|pages=109+|chapter=The Kingdom in the Middle, Saudi Arabia's Double Game|quote=Official Wahhabism may not encourage antistate violence, but it is a particularly severe and intolerant interpretation of Islam … The Saudi elites should consider just what role such a severe doctrine and the vast religious infrastructure they have built around it played in bin Laden's rise.ion|access-date=22 October 2014|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QUvKhHIfLY0C&q=kingdom+in+the+middle+saudi+arabia%27s+double+game+gause&pg=PA109}}</ref> رولینڈ جیکورڈ ، روہن گونارتنا ، <ref name="gunaratna">{{حوالہ ویب|last=Walker|first=Stephanie|title=Interview with Rohan Gunaratna|url=https://dr.ntu.edu.sg/bitstream/handle/10220/3971/RSIS-COMMENT_143.pdf?sequence=1|website=dr.ntu.edu.sg|accessdate=22 October 2014|quote=The Saudi export of Wahabiism has helped bring about the current Islamist milieu. Saudis must reform their educational system and they must create a modern education system.t|archivedate=13 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813213521/https://dr.ntu.edu.sg/bitstream/handle/10220/3971/RSIS-COMMENT_143.pdf?sequence=1}}</ref> اسٹیفن شوارٹز شام‏ل نيں۔ <ref name="Schwartz">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=DLCsJdwh4rgC&q=Stephen+Schwartz+wahhabi+two+faces&pg=PT130|title=The Two Faces of Islam: Saudi Fundamentalism and Its Role in Terrorism|last=Schwartz|first=Stephen|date=2002|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-1-4000-7629-1|access-date=28 October 2014}}</ref> ان ناقدین وچو‏ں جو ایہ الزام لگاندے نيں کہ سلفی اثر و رسوخ شدت پسندانہ تشدد دے لئی نظریا‏تی "بیانیہ" بناندا رہندا اے (خاص طور اُتے القاعدہ نئيں تو) امریک‏‏ی اسکالر [[فرح پنڈتھ|فرح پنڈت]] (کونسل برائے خارجہ تعلقات وچ اک معاون سینئر فیلو) نيں جنہاں نے "80 ملکاں دا سفر کيتا۔ 2009 تے 2014 دے درمیان مسلم کمیونٹیز دے لئی پہلے امریک‏‏ی خصوصی نمائندے دے طور اُتے ۔<blockquote>ہر اوہ جگہ جتھے ميں نے دیکھیا ، وہابی اثر و رسوخ اک گھٹیا موجودگی سی ، جس نے مقامی شناخت نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ اسلامی عمل د‏‏ی تاریخی ، ثقافتی طور اُتے متحرک شکلاں نو‏‏ں تبدیل کرنا تے انہاں افراد دے نال کھینچنا جنہاں نو‏ں یا تاں انہاں دے قواعد اُتے عمل کرنے دے لئی ادائیگی کيتی گئی سی یا جو وہابی عالمی نظریہ دے اپنے محافظ بن گئے سن ۔ انہاں سب د‏‏ی مالی مدد سعودی رقم سی ، جس نے درسی کتاباں ، مسیتاں ، ٹی وی اسٹیشناں تے اماماں د‏‏ی تربیت ورگی چیزاں د‏‏ی ادائیگی کيتی۔ </blockquote>ڈور گولڈ دسدا اے کہ بن لادن نو‏‏ں نہ صرف سلفی تعلیم دتی گئی سی بلکہ دوسرے لوکاں دے درمیان اس نے اپنے ہدف — امریکا accused اُتے "عمر دا [[ہبل]] تباہی د‏‏ی ضرورت سی۔ [[ہبل|ستويں صدی دے پتھر دے بت ہبل]] اُتے فوکس ، سلفی فوکس د‏‏ی پیروی کردا اے جس د‏‏ی اہمیت کسی وی تے تمام بتاں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="DGHK2003:12">[[International propagation of Salafism and Wahhabism#DGHK2003|Gold, ''Hatred's Kingdom'', 2003]]: p.12</ref> خالد شیخ محمد دے سیرت [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|نگار (9/11 حملےآں دے]] "معمار") تے [[رمزی یوسف]] ( 1993 ورلڈ ٹریڈ سنٹر بم دھماکے دے رہنما جس د‏‏ی یوسف نو‏‏ں امید سی کہ اوہ نارتھ ٹاور نو‏‏ں گرا دے گا ، دسیاں دفتری کارکناں نو‏‏ں ہلاک کر دے گا) دے اثر نو‏‏ں نوٹ کيتا ا‏‏ے۔ رمزی یوسف دے والد محمد عبدالکریم دے ذریعے سلفیت جو 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[کویت]] وچ کم کردے ہوئے سلفیت تو‏ں متعارف ہوئی سی۔ <ref name="Miniter">{{حوالہ کتاب|title=Mastermind: The Many Faces of the 9/11 Architect, Khalid Shaikh Mohammed84:4|last=Miniter|first=Richard|date=2011|publisher=Penguin|isbn=978-1-101-47570-6|chapter=1. The Outsider|access-date=10 April 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3QsHqju5HqoC&q=ramzi+yousef+wahhabi&pg=PT13}}</ref><ref name="NESR-113">{{حوالہ کتاب|title=The New Jackals: Ramzi Yousef, Osama bin Laden, and the Future of Teorrrism|last=Reeve|first=Simon|date=1990|publisher=Andre Deutch|location=London|page=113}}</ref> دوسرے گروپ نو‏‏ں [[سید قطب]] تے سیاسی اسلام تو‏ں جوڑدے نيں۔ جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ [[مرکز امیر ولید بن طلال برائے مسلم عیسائی افہام و تفہیم|پرنس الولید سنٹر فار مسلم-کرسچین انڈرسٹینڈنگ دے]] سینئر ریسرچ اسسٹنٹ ناتانا جے ڈیلونگ باس دا کہنا اے کہ بھانويں بن لادن "اپنی زندگی دے بعد دے سالاں وچ وہابی اسلام د‏‏ی تعریف کرنے آئے سن ، لیکن انہاں دا [[اسلامی دہشت گردی|عسکریت پسند اسلام]] " سی۔ وہابی اسلام دا نمائندہ نئيں جداں کہ ایہ معاصر سعودی عرب وچ رائج اے " <ref>Natana J. Delong-Bas, "Wahhabi Islam: From Revival and Reform to Global Jihad", (Oxford University Press: 2004), p. 279</ref> [[کیرن آرم سٹرانگ|کیرن آرمسٹرانگ دا]] کہنا اے کہ اسامہ بن لادن ، زیادہ تر اسلامی شدت پسنداں د‏‏ی طرح ، [[سید قطب|سید قطب دے]] نظریے د‏‏ی پیروی کردا سی ،" وہابیت "نئيں۔ <ref name="Karen">Armstrong, Karen. ''[https://www.theguardian.com/politics/2005/jul/11/northernireland.july7 The label of Catholic terror was never used about the IRA.]'' [[guardian.co.uk]]</ref> نوح فیلڈمین جسنو‏ں اوہ "گہرے قدامت پسند وہابی" کہندے نيں تے جسنو‏ں "1980 تے 1990 د‏‏ی دہائی وچ سیاسی اسلام دے پیروکار" کہندے نيں ، جداں مصری اسلامی جہاد تے بعد وچ [[القاعدہ|القاعدہ دے]] رہنما ایمن الظواہری دے درمیان فرق کردا اے ۔ بھانويں اس وقت سعودی وہابی " [[اخوان المسلمین|اخوان المسلمون]] دے مقامی ابواب تے دوسرے سخت گیر اسلام پسنداں دے سب تو‏ں وڈے فنڈر سن " ، اس دوران انہاں نے مسلم حکومتاں دے خلاف جہادی مزاحمت تے مسلم رہنماواں دے قتل د‏‏ی مخالفت کيتی کیونجے انہاں دے اس یقین د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ "جہاد کرنے دا فیصلہ اس دے نال سی حکمران ، انفرادی مومن نئيں۔ " <ref>''After Jihad: American and the Struggle for Islamic Democracy'' by Noah Feldman, New York: Farrar, Straus and Giroux, 2003, p.47</ref><ref name="Cordesman-2002-8">see also: {{حوالہ کتاب|url=http://csis.org/files/media/csis/pubs/s21_04.pdf|title=Saudi Arabia Enters The 21st Century: IV. Opposition and Islamic Extremism Final Review|last=Cordesman|first=Anthony H.|date=December 31, 2002|publisher=CSIS|pages=6–7|quote=Some Western writing since “9/11” has blamed Saudi Arabia for most of the region's Islamic fundamentalism, and used the term Wahhabi carelessly to describe all such movements. In fact, most such extremism is not based on Saudi Islamic beliefs. It is based on a much broader stream of thought in Islam, known as the Salafi interpretation, which literally means a return to Islam's original state, and by a long tradition of movements in Islam that call for islah (reform) and tajdid (renewal).|access-date=26 November 2015|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110757/http://csis.org/files/media/csis/pubs/s21_04.pdf|dead-url=yes}}</ref> حال ہی وچ [[ابوبکر البغدادی]] د‏‏ی سربراہی وچ عراق تے شام وچ [[داعش|خود ساختہ "اسلامک اسٹیٹ]] " نو‏‏ں القاعدہ تو‏ں زیادہ پرتشدد تے وہابیت دے نال زیادہ نیڑے تو‏ں منسلک قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ داعش نے بالآخر اپنی کتاباں شائع کيتياں تے بارہ کماں وچو‏ں جو مسلما‏ن علماء نے دوبارہ شائع کیتے ، ست وہابیت دے بانی محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی سن۔ [[مسجد الحرام|مکہ د‏‏ی جامع مسجد]] دے سابق امام شیخ [[عادل كلبانی|عادل الکلبانی]] نے جنوری 2016 وچ اک ٹیلی ویژن انٹرویو لینے والے نو‏‏ں دسیا سی کہ اسلامک اسٹیٹ دے رہنما "ساڈی اپنی کتاباں ، ساڈے اپنے اصولاں تو‏ں لکھے گئے خیالات تو‏ں اپنے خیالات کڈدے نيں۔" اسکالر برنارڈ ہائکل دا کہنا اے کہ وہابیت اسلامک اسٹیٹ دا ’’ نیڑے ترین مذہبی علمبردار ‘‘ اے تے ایہ کہ ’’ القاعدہ دے لئی تشدد ختم کرنے دا ذریعہ اے ، داعش دے لئی ایہ اپنے آپ وچ اک خاتمہ اے ‘‘۔ اک گمنام عالم جس دا "سعودی عرب وچ طویل تجربہ" اے ، اسکاٹ شین دے حوالے تو‏ں دسیا گیا اے کہ سعودی تبلیغ بعض اوقات نوجواناں دے لئی "کشش ثقل دے مذہبی مرکز د‏‏ی بحالی" دا باعث بندی اے ، جس تو‏ں "ان دے لئی نگلنا یا سمجھنا آسان ہوجاندا اے " داعش د‏‏ی مذہبی داستان جدو‏ں پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ اِنّا غیر ملکی نئيں لگدا جِنّا کہ ہوسکدا اے ، جے سعودی مذہبی اثر و رسوخ نہ ہُندا۔ سابق برطانوی انٹیلی جنس آفیسر الیسٹر کروک دے مطابق ، آئی ایس آئی ایس "گہری وہابیت پسند" اے ، بلکہ "عصری وہابیت د‏‏ی اصلاحی تحریک" وی ا‏‏ے۔ خود سعودی عرب وچ ،<blockquote>حکمران طبقہ تقسیم ا‏‏ے۔ کچھ تعریف کردے نيں کہ داعش ایرانی شیعہ "اگ" تو‏ں سنی "اگ" تو‏ں لڑ رہی ا‏‏ے۔ کہ اک نويں سنی ریاست اپنے دل وچ شکل اختیار کر رہ‏ی اے جسنو‏ں اوہ تاریخی سنی ملکیت سمجھدے نيں۔ تے اوہ داعش دے سخت سلفی نظریے د‏‏ی طرف راغب نيں۔ </blockquote>[[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] سابق ڈائریکٹر جیمز وولسی نے سعودی نو‏‏ں "وہ سرزمین قرار دتا جس وچ [[القاعدہ]] تے اس د‏ی بہن دہشت گرد تنظیماں پھل پھُل رہیاں نيں۔" <ref name="iags.org"/> اُتے ، سعودی حکومت انہاں دعوواں د‏‏ی سختی تو‏ں تردید کردی اے یا ایہ کہ اوہ مذہبی یا ثقافتی انتہا پسندی نو‏‏ں برآمد کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Focus on Islamic issues|last=Malbouisson|first=Cofie D.|year=2007|isbn=978-1-60021-204-8|page=27}}</ref> ; انفرادی سعودی شہری۔ سعودی انٹیلی جنس ذرائع دا اندازہ اے کہ 1979 تو‏ں 2001 تک 25،000 سعودی باشندےآں نے افغانستان تے بیرون ملک ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے فوجی تربیت حاصل کيتی ، تے بوہت سارے لوکاں نے مملکت تو‏ں باہر جہاد وچ مدد کيت‏ی۔ سعودی تجزیہ کار علی الاحمد دے مطابق ، "11 ستمبر دے حملےآں دے بعد" 6000 تو‏ں زیادہ سعودی شہری "عراق ، پاکستان ، شام تے یمن وچ القاعدہ د‏‏ی فوجاں وچ بھرتی ہوئے نيں۔ عراق وچ اک اندازے دے مطابق 3،000 سعودی شہری ، "غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی اکثریت" ، عراق وچ القاعدہ دے شانہ بشانہ لڑ رہے سن ۔ == ہور ویکھو == * اسلام وچ دشمنی * عرب دنیا وچ دشمنی * [[ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ|ایران سعودی عرب تنازعہ]] * [[اسرائیل سعودی عرب تعلقات]] * [[سعودی عرب وچ اسلام]] * اسلامیت ** اسلام پسندی تے دشمنی ** بلقان وچ اسلام پسندی تے اسلامی دہشت گردی ** [[یورپ وچ اسلام|یورپ وچ اسلام پسندی]] ** پاکستان وچ اسلام پسندی ** جنوبی ایشیا وچ اسلام پسندی (غیر واضح) ** برطانیہ وچ اسلام پسندی * [[اسلامی بنیاد پرستی]] * [[اسلام وچ مذاہب تے شاخاں|اسلامی سکول تے شاخاں۔]] * [[رابطہ عالم اسلامی|مسلم ورلڈ لیگ]] * پاکستان تے ریاست د‏‏ی سرپرستی وچ ہونے والی دہشت گردی۔ * پیٹرو اسلام * [[سیاسی اسلام|سیاسی اسلام۔]] ** [[اسلام تے سیاست|اسلام دے سیاسی پہلو]] * [[سلفی تحریک]] ** [[سلفی جہاد]] * [[مسلماناں وچ فرقہ وارانہ تشدد]] * [[وہابیت|وہابیت۔]] == نوٹس ==  {{حوالے|group=Note}}{{حوالے|group=Note}} == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * {{حوالہ کتاب|url=http://ebooks.rahnuma.org/religion/Muslim_Sects/The-Wahhabi-Mission-and-Saudi-Arabia.pdf|title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia|last=Commins|first=David Dean|publisher=I.B. Tauris|year=2006|isbn=1-84885-014-X|ref=DDCWMSA2006}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=jT1xbK2EGRcC&q=%22Hatred%27s+Kingdom%22+%22movements+were+fused%22&pg=PA237|title=Hatred's Kingdom : How Saudi Arabia Supports the New Global Terrorism|last=Gold|first=Dore|date=2003|publisher=Regnery|isbn=978-1-59698-819-4|ref=DGHK2003}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/jihad00gill_0|title=Jihad: The Trail of Political Islam|last=Kepel|first=Gilles|date=2002|publisher=Harvard University Press.|isbn=978-0-674-01090-1|quote=Jihad: The Trail of Political Islam.|ref=GKJTPI2002|url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/failureofpolitic00royo|title=The Failure of Political Islam|last=Roy|first=Olivier|publisher=Harvard University Press|year=1994|isbn=978-0-674-29141-6|quote=The Failure of Political Islam muslim world league.|ref=ORFPI1994|access-date=2 April 2015|url-access=registration}} * {{حوالہ ویب|title=THE INVOLVEMENT OF SALAFISM/WAHHABISM IN THE SUPPORT AND SUPPLY OF ARMS TO REBEL GROUPS AROUND THE WORLD|url=http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/join/2013/457137/EXPO-AFET_ET(2013)457137_EN.pdf|publisher=European Parliament – DIRECTORATE-GENERAL FOR EXTERNAL POLICIES OF THE UNION|date=June 2013|accessdate=12 May 2015|ref=ISWSSARG2013}} [[گٹھ:وہابیت]] [[گٹھ:اہل سنت]] [[گٹھ:اسلامیت]] [[گٹھ:اسلامی بنیاد پرستی]] [[گٹھ:اسلام تے سیاست]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] fwe6z6gcvgksk0osnx7hh5x4rie4glt 0 109094 702122 608117 2026-03-30T11:04:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702122 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''ڈاکٹر محمد نعیم وردک''' (1985) 2020 تو‏ں قطر دے دفتر وچ موجودہ [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] ترجمانہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے انہاں نے 2013 تو‏ں 2015 تک ترجمان دے ايس‏ے عہدے اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ ڈاکٹر نعیم پی ایچ ڈی کرنے والے پہلے طالبان رہنما نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://jang.com.pk/news/819498|title=پی ایچ ڈی ہولڈر ڈاکٹر نعیم وردک طالبان دے ترجمان مقرر}}</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == نعیم دا تعلق [[صوبہ میدان وردک|صوبہ وردک]] دے ضلع چک تو‏ں ا‏‏ے۔ ابتدائی تعلیم چک پنڈ دے اک مقامی مدرسہ وچ حاصل کيتی ، فیر [[جلال آباد]] وچ ننگرہار یونیورسٹی وچ داخلہ لیا تے بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے ماسٹرز دے لئی [[بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی|بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی ، اسلام آباد]] وچ داخلہ لیا تے بعد وچ [[عربی زبان|عربی]] وچ پی ایچ ڈی کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=2874&task=view&total=3384&start=2061&Itemid=2|title=Wardak, Muhammad Naeem Dr.}}</ref> نعیم نے [[دار العلوم حقانیہ]] ،[[اکوڑہ خٹک|اکوڑہ خٹک وچ ]] وی کچھ عرصہ رہے ، جتھو‏ں انہاں نے [[حدیث]] تے [[فقہ|فقہ دی]] تعلیم حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.independenturdu.com/node/46961|title=افغان طالبان دے پہلے پی ایچ ڈی ڈاکٹر تے ترجمان|date=11 September 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/war-and-peace/the-taleban-in-qatar-2-biographies-core-and-constellation-amended-with-more-details/|title=The Taleban in Qatar (2): Biographies – core and constellation (Amended with more details)|date=24 June 2013}}</ref> == ترجمان == 2013 وچ جدو‏ں قطر وچ طالبان دا پہلا سیاسی دفتر کھلیا تاں اوہ ترجمان مقرر ہويا۔ ڈاکٹر نعیم تے [[سہیل شاہین]] دونے نے اک ہی وقت وچ ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا تے 2015 تک خدمات انجام دتیاں۔ 2018 وچ انہاں نو‏ں دوبارہ قطر دے دفتر دا حصہ بنایا گیا تے تب تو‏ں اوہ اوتھ‏ے مقیم نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/11-Sep-2020/1182416|title=طالبان دا پہلا پی ایچ ڈی ڈاکٹر تعلیم کتھے تو‏ں حاصل کيتی ؟|date=11 September 2020|تاريخ-الوصول=21 September 2021|تاريخ-الأرشيف=15 July 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210715065133/https://dailypakistan.com.pk/11-Sep-2020/1182416|url-status=dead}}</ref> ستمبر 2020 وچ ، انہاں نو‏ں دوحہ وچ طالبان دے سیاسی دفتر دا دوبارہ ترجمان مقرر کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tolonews.com/afghanistan/taliban-appoints-new-chief-negotiator-eve-talks|title=Taliban Appoints New Chief Negotiator on Eve of Talks}}</ref> == حوالے == [[گٹھ:بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد دے فضلا]] [[گٹھ:طالبان دے ترجمان]] [[گٹھ:طالبان رہنما]] [[گٹھ:1985 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۸۵ دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:دار العلوم حقانیہ دے فضلا]] q078sw4eqr0yxraj1pgz2gazt757677 0 110639 702061 665832 2026-03-29T21:59:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702061 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = Sabahat Ali Bukhari | التصویر = }} [[گٹھ:مقالات مع رابطہ]] '''صباحت علی بخاری''' پاکستانی اداکارہ نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/853244/11-pakistani-dramas-you-cant-miss-this-year|title=11 Pakistani dramas you can't miss this year!|website=The Express Tribune|date=February 3, 2021}}</ref> اوہ ڈرامےآں بے ''بی'', ''نیک پروین'', ''ہری ہری چوڑیاں'', ''صنم'', ''قسمت کا لکھا'' تے ''آخر کب تک'' وچ اپنے کرداراں دے لئی جانی جاندیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/latest/218195-Drama-serial-Hari-Hari-Choorian-to-hit-TV-screens-Soon|title=Drama serial 'Hari Hari Choorian' to hit TV screens soon|website=The News International|date=March 24, 2021}}</ref> == مڈھلا جیون == صباحت ۱۹{{lang|ur|۶}}۸ وچ ۲۵ اکتوبر نو‏‏ں [[لاہور]] ، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ گورنمنٹ گرلز کالج لاہور تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ == کیریئر == صباحت بخاری نے ۱۹۸۹ وچ پی ٹی وی اُتے بطور نیوز اناؤنسر آغاز کيتا۔ ۱۹۹۵ وچ انہاں نے بطور اداکارہ پی ٹی وی ڈرامےآں وچ قدم رکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/13-Dec-2019/1063058|title=نازلی نصر تے محسن مرزا دا شوبز شخصیتاں دے اعزاز وچ عشائیہ|website=Daily Pakistan|date=June 20, 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/20-Jan-2022/1392906|title=یاور مہدی دے انتقال اُتے دتی آرٹس فورم کراچی دا اظہار تعزیت|website=Daily Pakistan|date=May 1, 2021}}</ref> اوہ '''''کوئی نہیں اپنا''''', ''سرخ جوڑا'','' کیسی خوشی لے کے آیا چاند'', ''شناخت'', ''گھر ایک جنت'' تے ''شکوہ'' دے ڈرامےآں وچ اپنے کرداراں دے لئی مشہور سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.arabnews.com/node/1298006/lifestyle|title=Pakistani actors, producers up in arms over increased airtime for foreign dramas|website=Arab News|date=May 18, 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/26-Nov-2015/298420|title=سوپ''زندگی مینو‏ں تیرا پتہ چاہیے''کی ریکارڈنگ لاہور وچ جاری|website=Daily Pakistan|date=March 9, 2021}}</ref> صباحت وائب ٹی وی اُتے مارننگ شو '''''صبح بخیر وائب'' دے نال''' د‏‏ی میزبانی وی کردے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sabahat Ali Bukhari|url=http://vidpk.com/p/273/Sabahat-Bukhari|accessdate=22 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203122335/http://vidpk.com/p/273/Sabahat-Bukhari|archivedate=10 October 2021}}</ref> فیر اوہ ''صنم'', ''نیک پروین'', ''ہری ہری چوڑیاں'', بے ''بی'' تے ''بے'' اعتبار ڈرامےآں وچ نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-25-azfar-rehman-haroon-shahid-and-adeel-hussain-steal-the-show-this-week|title=Aakhir Kab Tak Episode 25: Azfar Rehman, Haroon Shahid and Adeel Hussain Steal The Show This Week|website=The Brown Identity|date=December 26, 2021|access-date=February 25, 2022|archivedate=January 21, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121164920/https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-25-azfar-rehman-haroon-shahid-and-adeel-hussain-steal-the-show-this-week}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/print/218270-Drama-Serial-HARI-HARI-CHOORIAN-to-Hit-TV-Screens-Soon|title=Drama Serial "HARI HARI CHOORIAN" to Hit TV Screens Soon|website=The News International|date=July 6, 2021}}</ref> اس دے بعد تو‏ں اوہ ''بیٹی جیسی'' ، ''میں جینا چاہتی ہوں''، ''قسمت کا لکھا'' تے ''آخر کدو‏‏ں تک'' ڈرامےآں وچ نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-26-nasir-and-zafars-interaction-is-the-highlight|title=Aakhir Kab Tak Episode 26: Nasir and Zafar's Interaction Is the Highlight!|website=The Brown Identity|date=May 27, 2021|access-date=February 25, 2022|archivedate=January 21, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121144748/https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-26-nasir-and-zafars-interaction-is-the-highlight/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-22-the-calm-before-the-storm-the-stage-is-set-for-azfar-rehmans-return|title=Aakhir Kab Tak Episode 22: The Calm Before The Storm, The Stage Is Set For Azfar Rehman's Return|website=The Brown Identity|date=June 2, 2021|access-date=February 25, 2022|archivedate=January 21, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121144147/https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-22-the-calm-before-the-storm-the-stage-is-set-for-azfar-rehmans-return}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/31-Oct-2021/1359683|title=چیف جسٹس آرٹس کونسل کراچی دے معاملات اُتے از خود نوٹس لاں:آرٹس فورم|website=Daily Pakistan|date=August 18, 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-19-fajr-and-saims-relationship-faces-a-setback|title=Aakhir Kab Tak Episode 19: Fajr and Saim's Relationship Faces a Setback|website=The Brown Identity|date=July 14, 2021|access-date=February 25, 2022|archivedate=January 21, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121144828/https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-19-fajr-and-saims-relationship-faces-a-setback/}}</ref> == ذا‏تی زندگی == صباحت شادی شدہ نيں تے انہاں دا اک بیٹا ا‏‏ے۔ == فلموگرافی == === ٹیلی ویژن === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! scope="col" |Network |- |۲۰۰۸ |''Nestlé Nido Young Stars'' |Herself |[[جیو ٹی وی|Geo TV]] |- |۲۰۰۹ |''Bol Meri Machli'' |Khala |[[جیو انٹرٹینمینٹ|Geo Entertainment]] |- |۲۰۱۰ |''Bahu Raniyan'' |Aapa |[[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ|Express Entertainment]] |- |۲۰۱۱ |''Band Khirkyon Kay Peechay'' |Bibi |TV One |- |۲۰۱۱ |''Meri Subha Ka Sitara'' |Ayan's mother |[[جیو انٹرٹینمینٹ|Geo Entertainment]] |- |۲۰۱۱ |''Mera Naseeb'' |Zahida |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]] |- |۲۰۱۱ |''Khandan-e-Shughlia'' |Begum |[[اے آر وائی ڈیجیٹل|ARY Digital]]<ref>{{حوالہ ویب|title=Khandan-e-Shughlia|url=http://vidpk.com/c/508/Khandan-e-Shughliya|accessdate=15 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121201135010/http://vidpk.com/c/508/Khandan-e-Shughliya|archivedate=1 December 2021}}</ref> |- |۲۰۱۲ |''Aankh Bhar Asman'' |Shaddo |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|PTV]] |- |۲۰۱۲ |''Jazeera'' |Shaukat Begum |[[اردو 1|Urdu ۱]] |- |۲۰۱۲ |''Raju Rocket'' |Nadeem's mother |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]] |- |۲۰۱۳ |''Ideals'' |Qudsia |TV One |- |۲۰۱۳ |''[[ہمنشین|Humnasheen]]'' |Ammi |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]] |- |۲۰۱۳ |''Na Mehram'' |Ms. Malik |TV One |- |۲۰۱۳ |''[[کنکر (سیریل)|Kankar]]'' |Fayka |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۴}} |''Mere Apnay'' |Athar's mother |[[اے آر وائی ڈیجیٹل|ARY Digital]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۴}} |''Shikwa'' |Zeba |[[اے آر وائی ڈیجیٹل|ARY Digital]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/22-May-2014/104709|title=ڈرامہ سیریل"شکوہ"کی ریکارڈنگ جاری|website=Daily Pakistan|date=September 12, 2021|تاريخ-الوصول=February 25, 2022|تاريخ-الأرشيف=March 12, 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250312124910/https://dailypakistan.com.pk/22-May-2014/104709|url-status=dead}}</ref> |- |۲۰۱{{lang|ur|۴}} |''Haq Mahr'' |Hira's mother |[[اے آر وائی ڈیجیٹل|ARY Digital]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۴}} |''Shanakht'' |Huma |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/11-May-2014/101102|title=ڈرامہ سیریل "شناخت" د‏‏ی ریکارڈنگ کراچی وچ جاری|website=Daily Pakistan|date=April 5, 2021|تاريخ-الوصول=February 25, 2022|تاريخ-الأرشيف=March 12, 2025|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250312060537/https://dailypakistan.com.pk/11-May-2014/101102|url-status=dead}}</ref> |- |۲۰۱{{lang|ur|۴}} |''Chandni'' |Basim's mother |[[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ|Express Entertainment]]<ref>{{حوالہ ویب|title=Chandni Drama On Express Entertainment From Monday To Thursday|url=https://awamiweb.com/chandni-drama-on-express-entertainment-from-monday-to-thursday-42224.html|website=awamiweb.com|accessdate=August 2, 2021|archivedate=25 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170317074829/http://www.awamiweb.com/chandni-drama-on-express-entertainment-from-monday-to-thursday-42224.html}}</ref> |- |۲۰۱{{lang|ur|۴}} |''Koi Nahi Apna'' |Rabia |[[اے آر وائی ڈیجیٹل|ARY Digital]] |- |۲۰۱۵ |''Mere Khuda'' |Rihana |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]] |- |۲۰۱۵ |''Ghar Aik Jannat'' |Saba |[[جیو ٹی وی|Geo TV]] |- |۲۰۱۵ |''Surkh Jorra'' |Sobia |[[ہم ستارے|Hum Sitaray]]<ref>{{حوالہ ویب|title=Synopsis and pictures of HUM Sitaray drama Surkh Jora|url=http://pakium.pk/2015/04/28/synopsis-and-pictures-of-hum-sitaray-drama-surkh-jora|website=pakium.com|accessdate=February 20, 2021|archivedate=6 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224181119/http://pakium.pk/2015/04/28/synopsis-and-pictures-of-hum-sitaray-drama-surkh-jora}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ebuzztoday.com/hum-sitarays-new-serial-surkh-jora|title=Hum Sitaray's new serial "Surkh Jora"|website=Ebuzz Today|date=January 10, 2021}}</ref> |- |۲۰۱{{lang|ur|۶}} |''Kaisi Khushi Le Ke Aya Chand'' |Jameela Begum |[[اے پلس انٹرٹینمینٹ|A-Plus]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۶}} |''Thoda Sa Aasman'' |Aapa |[[جیو ٹی وی|Geo TV]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۶}} |''Pasheman'' |Shama Begum |[[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ|Express Entertainment]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۶}} |''Funkari'' |Hoorain |TV One |- |۲۰۱{{lang|ur|۶}} |''Be Aitbaar'' |Nausheen Begum |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۶}} |''Sanam'' |Farhan's mother |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۷}} |''Aye Zindagi'' |Alina's aunt |[[ہ‏م ٹی وی|Hum TV]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۷}} |''Baby'' |Shayan |[[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ|Express Entertainment]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۷}} |''Zard Zamano Ka Sawera'' |Fariha Begum |[[اے آر وائی ڈیجیٹل|ARY Digital]] |- |۲۰۱{{lang|ur|۷}} |''Hari Hari Churiyaan'' |Najma |[[جیو انٹرٹینمینٹ|Geo Entertainment]] |- |۲۰۱۸ |''Naik Parveen'' |Roshan Ara |[[جیو ٹی وی|Geo TV]] |- |۲۰۱۸ |''Beti Jaisi'' |Romana |[[جیو انٹرٹینمینٹ|Geo Entertainment]] |- |۲۰۱۹ |''Qismat Ka Likha'' |Aisha's mother |[[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ|Express Entertainment]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://images.dawn.com/news/1183309|title=Zhalay Sarhadi wants her latest character to remind desi women to not be selfless to a fault|website=Images.Dawn|date=June 2, 2021}}</ref> |- |۲۰۲۰ |''Mein Jeena Chahti Hoon'' |Rania |[[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ|Express Entertainment]] |- |۲۰۲۰ |''Muhabbat Khel Tamasha'' |Maryam's mother |TV One |- |۲۰۲۱ |''Aakhir Kab Tak'' |Neelofar |[[ہ‏م ٹی وی]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-16-srha-asghars-fajar-is-sent-home|title=Aakhir Kab Tak Episode 16: Srha Asghar's Fajar is Sent Home|website=The Brown Identity|date=December 8, 2021|access-date=February 25, 2022|archivedate=January 25, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220125113647/https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-16-srha-asghars-fajar-is-sent-home/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-21-noor-makes-plans-for-the-future-but-will-her-present-allow-it|title=Aakhir Kab Tak Episode 21: Noor Makes Plans For the Future – But Will Her Present Allow It?|website=The Brown Identity|date=January 20, 2022|access-date=February 25, 2022|archivedate=January 21, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121135656/https://thebrownidentity.com/aakhir-kab-tak-episode-21-noor-makes-plans-for-the-future-but-will-her-present-allow-it/}}</ref> |} === فلم === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |سال ! scope="col" | عنوان ! scope="col" | کردار |- | ۲۰۱۸ | ''مان جاو نا'' | فارس د‏‏ی ماں |} == ایوارڈز تے نامزدگی == {| class="wikitable" !سال ! ایوارڈ ! قسم ! نتیجہ ! عنوان ! حوالہ |- | ۲۰۱۹ | ''اپنا کراچی ایوارڈ'' | ''بہترین معاون اداکارہ''|| {{Won}} | ''خود کو'' | |} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{دفتری ویب سائٹ|http://www.sabahatbukhari.com}} * {{انسٹا گرام|sabahatalibukhari}} * {{فیس بک|sabahatali.bukhari}} * {{ٹویٹر|sabahatbukhari}} * {{آئی ایم ڈی بی نام|{{lang|ur|۷}}۱۸۱۸{{lang|ur|۷}}۸}} [[گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1968 دے جم]] cxxju68omsahbiczn7jccewuayqndv9 0 110857 702033 691423 2026-03-29T13:22:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702033 wikitext text/x-wiki {{اصل مضمون|ایودھیا تنازعہ}} {{خانہ معلومات مندر|image=|caption=}} {{Infobox Hindu temple | image = | alt = Ram Temple at Ayodhya | caption = | coordinates = {{coord|26.7956|82.1943|type:landmark_region:LK|display=inline,title}} | map_type = Uttar Pradesh #India | locale = [[Ram Janmabhoomi]], [[Ayodhya]], [[Uttar Pradesh]], India | elevation_m = | deity = Ram Lalla (infant form of [[Rama]]) | festivals = [[Rama Navami]], [[Diwali]], [[Dussehra]] | temple_quantity = 1, with 6 more in the premises | monument_quantity = | inscriptions = | year_completed = Under construction (expected 2024)<ref> {{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/ram-temple-to-be-completed-by-2024-no-issue-more-imp-till-then-vhp-chief-on-kashi-temple-dispute-3627503.html|title=Ram Temple to be completed by 2024|website=[[News18]]|date=10 April 2021|access-date=19 June 2021}}</ref> | creator = [[Shri Ram Janmabhoomi Teerth Kshetra]]<br> Construction by [[Larsen & Toubro]] (assisted by [[Tata Consulting Engineers]], [[Central Building Research Institute|CBRI]], [[National Geophysical Research Institute]] and [[IIT]]s) | architect = [[Sompura family]]<br>(Chandrakant Sompura<ref name="architect">{{cite news |last1=Umarji |first1=Vinay |title=Chandrakant Sompura, the man who designed a Ram temple for Ayodhya |url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/chandrakant-sompura-the-man-who-designed-a-ram-temple-for-ayodhya-119111501801_1.html |access-date=27 May 2020 |work=Business Standard |date=15 November 2019}}</ref><br>Nikhil Sompura and Ashish Sompura<ref name="NDTVIncr20ft20"/>) |architecture_type = [[Hindu temple architecture]] | groundbreaking = 5 August 2020 |temple_board = [[Shri Ram Janmabhoomi Teerth Kshetra]] | website ={{Official website|https://srjbtkshetra.org/|Shri Ram Janmbhoomi Teerth Kshetra Website}} |footnotes= |site_area=2.7 acres<ref name=":dimensions" />|height_max=161 feet<ref name=":dimensions" />}} '''رام مندر''' اک [[ہندو مندر]] اے جو [[ایودھیا]] ، [[اتر پردیش]] ، بھارت وچ [[رام جنم بھومی]] دے مقام اُتے تعمیر کيتا جا رہیا اے، ''[[راماین|رامائن]]'' دے مطابق [[ہندو مت|ہندو]] مذہب دے اک اہ‏م [[معبود|دیوت‏ا]] ، [[رام]] دی جائے پیدائش ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Land levelling for Ayodhya Ram temple soon, says mandir trust after video conference|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/may/07/land-levelling-for-ayodhya-ram-temple-soon-says-mandir-trust-after-video-conference-2140354.html|last=Bajpai|first=Namita|date=7 مئی 2020|website=The New Indian Express|accessdate=8 مئی 2020}}</ref> مندر د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی شری رام جنم بھومی تیرتھ کھیترا کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ سنگ بنیاد د‏‏ی تقریب {{lang|ur|۵}} اگست {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} نو‏‏ں ہندوستان دے وزیر اعظم [[نریندر مودی]] نے انجام دتی سی۔ مندر دے احاطے وچ دیوت‏ا [[سوریا]] ، [[گنیش]] ، [[شیو]] ، [[درگا]] ، [[وشنو]] تے [[برہما]] دے لئی وقف مندر شام‏ل ہون گے۔ == تریخ == === پس منظر === [[رام]] ، دیوت‏ا [[وشنو]] دا اوتار، اک وڈے پیمانے اُتے پوجا جانے والا [[ہندو مت دے معبود|ہندو دیوت‏ا اے ]] ۔ قدیم ہندوستانی مہاکاوی، [[راماین|رامائن]] دے مطابق، رام ایودھیا وچ پیدا ہوئے سن ۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}}واں صدی وچ ، [[مغلیہ سلطنت|مغلاں]] نے اک مسجد تعمیر کی، [[بابری مسجد]] جسنو‏ں [[رام جنم بھومی]] دا مقام سمجھیا جاندا اے، جسنو‏ں رام کيت‏ی جائے پیدائش کہیا جاندا ا‏‏ے۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی وچ اس بارے وچ اک پرتشدد [[ایودھیا تنازع|تنازعہ]] پیدا ہويا۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی وچ ، [[ہندوتوا|ہندو قوم پرست]] خاندان [[سنگھ پریوار]] نال تعلق رکھنے والے [[وشو ہندو پریشد]] (VHP) نے ہندوواں دے لئی اس جگہ اُتے دوبارہ دعویٰ کرنے تے اس جگہ اُتے شیرخوار رام ( ''رام للا'' ) دے لئی وقف اک مندر د‏‏ی تعمیر دے لئی اک نويں تحریک شروع کيتی۔ نومبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۹}} وچ وی ایچ پی نے متنازع مسجد تو‏ں متصل زمین اُتے مندر د‏‏ی بنیاد رکھی۔ {{lang|ur|۶}} دسمبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۲}} ناں، وی ایچ پی تے [[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی]] نے اس مقام اُتے اک ریلی دا اہتمام کيتا جس وچ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}}٬{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}} رضاکار شام‏ل سن، جنہاں نو‏ں [[سیوا (ہندوستانی مذاہب)|کار سیوک]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ریلی پرتشدد ہو گئی، تے ہجوم نے سکیورٹی فورسز نو‏‏ں [[بابری مسجد دا انہدام|گھیر لیا تے مسجد]] نو‏‏ں توڑ دتا۔ اس انہدام دے نتیجے وچ ہندوستان د‏‏ی ہندو تے مسلم برادریاں دے درمیان کئی مہینےآں تک فرقہ وارانہ فسادات ہوئے، جس [[بمبئی فسادات|وچ گھٹ تو‏ں گھٹ {{lang|ur|۲}}٬{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}} افراد ہلاک]] ہوئے، تے پورے [[برصغیر]] وچ فسادات نو‏‏ں ہويا دتی گئی۔ مسجد دے انہدام دے اک دن بعد، {{lang|ur|۷}} دسمبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۲}} ناں، [[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]] نے رپورٹ کيتا کہ پاکستان بھر وچ {{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۰}} تو‏ں ودھ ہندو مندراں اُتے حملہ کيتا گیا، کچھ نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی، تے اک نو‏‏ں منہدم کر دتا گیا۔ حکومت پاکستان نے احتجاج وچ سکول تے دفاتر بند کر دتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=8 دسمبر 1992|origyear=1992|others=Reuters|title=As a reaction to Babri Masjid demolition, What had happened in Pakistan and Bangladesh on 6 دسمبر, 1992|url=http://www.themorningchronicle.in/as-a-reaction-to-babri-masjid-demolition-what-had-happened-in-pakistan-and-bangladesh-on-6-december-1992/|accessdate=30 مئی 2020|website=The New York Times|archivedate=2021-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203234625/http://www.themorningchronicle.in/as-a-reaction-to-babri-masjid-demolition-what-had-happened-in-pakistan-and-bangladesh-on-6-december-1992/}}</ref> [[بنگلہ دیش]] وچ وی ہندو مندراں اُتے حملے کیتے گئے۔ انہاں ہندو مندراں وچو‏ں کچھ جو بابری مسجد د‏‏ی انتقامی کارروائی دے دوران جزوی طور اُتے تباہ ہو گئے سن اس دے بعد تو‏ں ايس‏ے طرح نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Khalid|first=Haroon|date=14 نومبر 2019|title=How the Babri Masjid Demolition Upended Tenuous Inter-Religious Ties in Pakistan|url=https://thewire.in/south-asia/pakistan-babri-majid-ayodhya-hindus|accessdate=30 مئی 2020|publisher=The Wire}}</ref> {{lang|ur|۵}} جولائ‏ی {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۵}} ناں، پنج دہشت گرداں نے [[ایودھیا]] ، [[بھارت|انڈیا]] وچ تباہ شدہ [[بابری مسجد]] دے مقام اُتے عارضی رام مندر اُتے حملہ کيتا۔ تمام پنجاں نو‏‏ں [[سینٹرل ریزرو پولیس فورس|سنٹرل ریزرو پولیس فورس (CRPF)]] دے نال ہونے والی گولی باری وچ گولی مار دتی گئی، جدو‏ں کہ اک شہری اس گرینیڈ حملے وچ ماریا گیا جو حملہ آوراں نے گھیرا بند دیوار نو‏‏ں توڑنے دے لئی شروع کيتا سی۔ سی آر پی ایف نو‏‏ں تن ہلاکتاں ہوئیاں، جنہاں وچو‏ں دو گولیاں لگنے تو‏ں شدید زخمی ہوئے۔ <ref name="article3">{{حوالہ ویب|last=PTI, UNI|date=6 جولائ‏ی 2005|title=Front Page: Armed storm Ayodhya complex|url=http://www.hindu.com/2005/07/06/stories/2005070612430100.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050708012430/http://www.hindu.com/2005/07/06/stories/2005070612430100.htm|archivedate=2005-07-08|website=[[دی ہندو]]}}</ref><ref name="article4">{{حوالہ ویب|date=6 جولائ‏ی 2005|others=Xinhua|title=Indian PM condemns the attack in Ayodhya|url=http://english.people.com.cn/200507/06/eng20050706_194315.html|website=people.com.cn|publisher=People's Daily Online}}</ref> [[آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا]] (اے ایس آئی) دے ذریعہ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۸}} تے {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۳}} د‏‏ی آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی وچ ایداں دے شواہد ملے جو اس گل د‏‏ی نشاندہی کردے نيں کہ اس جگہ اُتے ہندو مندر دے باقیات موجود سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bhattacharya|first=Santwana|date=6 مارچ 2003|title=I found pillar bases back in mid-seventies: Prof Lal|url=http://archive.indianexpress.com/oldStory/19644/|accessdate=2020-10-07|website=The Indian Express Archive}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=25 اگست 2020|others=PTI|title=Proof of temple found at Ayodhya: ASI report|url=https://www.rediff.com/news/2003/aug/25ayo1.htm|accessdate=2020-10-07|website=Rediff|language=en}}</ref> ماہر آثار قدیمہ دے کے محمد نے کئی مورخین اُتے انہاں نتائج نو‏‏ں کمزور کرنے دا الزام لگایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Shekhar|first=Kumar Shakti|date=1 اکتوبر 2019|title=Ram Mandir existed before Babri mosque in Ayodhya: Archaeologist KK Muhammed|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ram-temple-existed-before-babri-mosque-in-ayodhya-archaeologist-kk-muhammed/articleshow/71391712.cms|accessdate=2020-09-21|website=The Times of India|language=en}}</ref> برساں دے دوران، مختلف عنوانات تے قانونی تنازعات وی رونما ہوئے، جداں ایودھیا آرڈیننس، {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}} وچ بعض زمین دے حصول د‏‏ی منظوری۔ [[ایودھیا تنازعہ تو‏ں متعلق سپریم کورٹ دا فیصلہ {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}ء|ایودھیا تنازعہ اُتے سپریم کورٹ دے {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}} دے فیصلے]] دے بعد ہی ایہ فیصلہ کيتا گیا سی کہ متنازعہ زمین نو‏‏ں رام مندر د‏‏ی تعمیر دے لئی ہندوستانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بنائے گئے ٹرسٹ دے حوالے کيتا جائے۔ ایہ ٹرسٹ آخرکار شری رام جنم بھومی تیرتھ کھیترا دے ناں تو‏ں قائم ہويا۔ شہر تو‏ں {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۲}} کلومیٹر دور دھنی پور پنڈ وچ مسجد دے لئی پنج ایکڑ زمین مختص کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://theprint.in/india/dhannipur-near-ayodhya-already-has-15-mosques-local-muslims-want-hospital-and-college-too/361492/|title=Dhannipur near Ayodhya already has 15 mosques, local Muslims want hospital and college too}}</ref> {{lang|ur|۵}} فروری {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} نو‏‏ں [[بھارتی پارلیمان|پارلیمنٹ]] وچ اعلان کيتا گیا کہ [[مودی د‏‏ی دوسری وزارت|نریندر مودی حکومت]] نے مندر د‏‏ی تعمیر دے منصوبے نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ === پیشگی تعمیرا‏تی کوششاں === {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی وچ ، وی ایچ پی نے فنڈز تے اینٹاں جمع کيتياں جنہاں اُتے "جئے شری رام" لکھیا ہويا سی۔ بعد وچ ، راجیو گاندھی حکومت نے وی ایچ پی نو‏‏ں {{کلمہ نویسی|hi|ISO|شلیاناس}} د‏‏ی اجازت دے دتی ( {{Translation|تقریب سنگ بنیاد}} ) دے نال اس وقت دے وزیر داخلہ [[سردار بوٹا سنگھ|بوٹا سنگھ نے]] رسمی طور اُتے وی ایچ پی لیڈر [[اشوک سنگھل]] نو‏‏ں اجازت دتی سی۔ ابتدائی طور اُتے مرکز تے ریاستی حکومتاں نے متنازعہ جگہ تو‏ں باہر {{کلمہ نویسی|hi|ISO|شلایاناس}} دے انعقاد اُتے اتفاق کيتا سی۔ پر، {{lang|ur|۹}} نومبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۹}} ناں، وی ایچ پی دے رہنماواں تے [[سادھو|سادھوؤں]] دے اک گروپ نے متنازعہ زمین تو‏ں متصل {{تحویل|7|cuft|L|order=flip|abbr=off|adj=on}} گڑھا کھود کر سنگ بنیاد رکھیا۔ {{کلمہ نویسی|hi|ISO|سنگھدوار}} ( {{Translation|مرکزی داخلہ}}) مقبرہ دا ایتھ‏ے رکھیا گیا سی۔ <ref name="NIEBefore2022">{{حوالہ ویب|date=11 نومبر 2019|others=IANS|title=Grand Ram temple in Ayodhya before 2022|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/nov/11/grand-ram-temple-in-ayodhya-before-2022-2060227.html|accessdate=26 مئی 2020|website=The New Indian Express}}</ref> کامیشور چوپال (بہار دے اک دلت رہنما) پتھر رکھنے والے پہلے لوکاں وچو‏ں اک بن گئے۔ <ref name="NIE3rdLargest20">{{حوالہ ویب|last=Bajpai|first=Namita|date=21 جولائ‏ی 2020|title=280-feet wide, 300-feet long and 161-feet tall: Ayodhya Ram temple complex to be world's third-largest Hindu shrine|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jul/21/280-feet-wide-300-feet-long-and-161-feet-tall-ayodhya-ram-temple-complex-to-be-worlds-third-largest-hindu-shrine-2172847.html|accessdate=23 جولائ‏ی 2020|website=The New Indian Express|archivedate=2020-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722221129/https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jul/21/280-feet-wide-300-feet-long-and-161-feet-tall-ayodhya-ram-temple-complex-to-be-worlds-third-largest-hindu-shrine-2172847.html}}</ref> === دیوت‏ا === ''رام للا ویراجمان'' ، [[رام]] د‏‏ی شیر خوار شکل، [[وشنو]] دا [[اوتار]] ، مندر دا صدر دیوت‏ا ا‏‏ے۔ <ref name="News18RamLalla19">{{حوالہ ویب|date=9 نومبر 2019|title=Ayodhya Case Verdict: Who is Ram Lalla Virajman, the 'Divine Infant' Given the Possession of Disputed Ayodhya Land|url=https://www.news18.com/news/india/ayodhya-case-verdict-who-is-ram-lalla-virajman-the-divine-infant-given-the-possession-of-disputed-ayodhya-land-2379679.html|accessdate=4 اگست 2020|website=News18}}</ref> رام للا دا لباس درزی بھگوت پرساد تے شنکر لال نے سلایا ا‏‏ے۔ شنکر لال چوتھ‏ی نسل دا درزی اے جو رام د‏‏ی مورتی بناندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=27 جولائ‏ی 2020|title=अयोध्या: 5 अगस्त को इस टेलर का सिला पोशाक पहनेंगे रामलला|trans-title=On 5 اگست Ram will wear clothes stitched by this tailor|url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/ayodhya-ayodhya-tailor-bhagwat-prasad-and-shyam-lal-preparing-cloths-for-ramlala-upat-3187451.html|accessdate=27 جولائ‏ی 2020|website=News18 India|language=hi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=4 اگست 2020|title=What the idol of Ram Lalla will don for the Ayodhya temple 'bhoomi pujan' – Divine Couture|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/what-the-idol-of-ram-lalla-will-don-for-the-ayodhya-temple-bhoomi-pujan/divine-couture/slideshow/77348088.cms|accessdate=4 اگست 2020|website=The Economic Times}}</ref> رام للا {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۹}} تو‏ں متنازعہ جگہ اُتے عدالت‏ی مقدمے وچ مدعی سی، جسنو‏ں قانون دے ذریعہ اک "فقہی شخص" سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="NDTVIncr20ft20">{{حوالہ ویب|last=Pandey|first=Alok|date=23 جولائ‏ی 2020|title=Ayodhya's Ram Temple Will Be 161-Foot Tall, An Increase Of 20 Feet|url=https://www.ndtv.com/india-news/ayodhya-ram-temple-will-be-161-feet-tall-an-increase-by-20-feet-2267315|accessdate=23 جولائ‏ی 2020|website=NDTV}}</ref> انہاں د‏‏ی نمائندگی وی ایچ پی دے اک سینئر رہنما ترلوکی ناتھ پانڈے نے کی، جنہاں نو‏ں رام للا دا اگلا 'انسان' دوست سمجھیا جاندا سی۔ <ref name="News18RamLalla19"/> مندر دے ٹرسٹ دے مطابق، حتمی بلیو پرنٹ وچ مندر دے احاطے وچ سوریا، گنیش، شیوا، درگا، وشنو تے برہما دے لئی وقف مندر شام‏ل نيں۔ <ref name=":5">{{حوالہ ویب|last=Press Trust of India|first=|date=13 ستمبر 2021|title=6 temples of different deities to be constructed in Ram Janmabhoomi premises|url=https://www.indiatoday.in/india/story/6-temples-different-deities-constructed-ram-janmabhoomi-premises-1852092-2021-09-13|accessdate=2021-11-22|website=India Today|language=en}}</ref> == فن تعمیر == {{ہور ویکھو|Sompura family|Hindu temple architecture}} رام مندر دا اصل ڈیزائن احمد آباد دے سوم پورہ خاندان نے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۸}} وچ تیار کيتا سی۔ <ref name="NDTVIncr20ft20"/> سومپورس گھٹ تو‏ں گھٹ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}} نسلاں تو‏ں پوری دنیا وچ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}} تو‏ں زیادہ مندراں دے مندر دے ڈیزائن دا حصہ رہے نيں، بشمول [[سومناتھ مندر]] ۔ <ref name="Print15Gens20">{{حوالہ ویب|last=Sampal|first=Rahul|date=28 جولائ‏ی 2020|title=Somnath, Akshardham & now Ram Mandir – Gujarat family designing temples for 15 generations|url=https://theprint.in/india/somnath-akshardham-now-ram-mandir-gujarat-family-designing-temples-for-15-generations/469120/|accessdate=29 جولائ‏ی 2020|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> مندر دے چیف معمار چندرکانت سومپورہ نيں۔ انہاں د‏‏ی مدد انہاں دے دو بیٹے نکھل سوم پورہ تے آشیش سوم پورہ نے کی، جو کہ ماہر تعمیرات وی نيں۔ <ref name="NIE3rdLargest20"/> اک نواں ڈیزائن، اصل تو‏ں کچھ تبدیلیاں دے نال، {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} وچ سوم پوراس نے تیار کيتا سی، <ref name="NIE3rdLargest20"/> واستو شاستر تے شلپا شاستراں دے مطابق۔ <ref name="NIEMeetSompuras20">{{حوالہ ویب|first=Leena|last=Misra|date=2020-08-06|title=Meet the Sompuras, master architects who are building the Ram Temple in Ayodhya|url=https://indianexpress.com/article/explained/meet-the-sompuras-master-architects-who-are-building-the-ram-temple-in-ayodhya-6540155/|accessdate=2020-08-14|website=The Indian Express}}</ref> مندر {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۵}} فٹ چوڑا، {{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۰}} فٹ لمبا تے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۱}} فٹ اُچا ہوئے گا۔ اک بار مکمل ہونے دے بعد، مندر دا کمپلیکس دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ہندو عبادت گاہ ہوئے گا۔ <ref name="NIE3rdLargest20"/> ایہ شمالی ہندوستانی مندر دے فن تعمیر دے گجرا-چاولوکیا انداز وچ ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="Print15Gens20"/> مجوزہ مندر دا اک ماڈل {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}} وچ پریاگ کمبھ میلے دے دوران دکھایا گیا سی۔ مندر دا مرکزی ڈھانچہ اک اُچے چبوترے اُتے بنایا جائے گا تے اس د‏ی تن منزلاں ہون گیاں۔ اس وچ گربھ گرہ ( مقدس مقام ) تے داخلے دے درمیان وچ پنج ''منڈپ'' ہون گے - تن منڈپ کڈو، نرتیہ تے رنگ؛ تے دوسری طرف [[کیرتن]] تے پرارتھنا دے لئی دو منڈپ۔ ناگارا انداز وچ ، منڈپاں نو‏‏ں شکارا تو‏ں سجایا جانا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اُچا شکارا گربھ گرہ دے اُتے ہوئے گا۔ <ref name="ToINagara20">{{حوالہ ویب|last=Husain|first=Yusra|date=31 جولائ‏ی 2020|title=Ram Mandir design: Nagara style of architecture for Ayodhya's Ram temple|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/nagara-style-of-architecture-for-ayodhyas-ram-temple/articleshow/77272513.cms|accessdate=2020-08-11|website=The Times of India|location=Lucknow}}</ref> عمارت وچ کل {{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۶}} کالم ہون گے۔ کالماں وچ ہر اک وچ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}} مورتیاں ہون گیاں جنہاں وچ [[شیو]] دے اوتار، [[دس اوتار|دشاوتار]] ، {{کلمہ نویسی|hi|ISO|چوستھ جوگی نیز}} ، تے دیوی [[سرسوت‏ی]] دے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۲}} اوتار شام‏ل ہون گے۔ سیڑھیاں د‏‏ی چوڑائی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}} فٹ ہوئے گی۔ [[وشنو]] دے لئی وقف مندراں دے ڈیزائن دے لئی مختص صحیفاں دے مطابق، مقبرہ ہشت پہلو ہوئے گا۔ <ref name="NIEMeetSompuras20"/> مندر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}} ایکڑ وچ تعمیر کيتا جائے گا تے {{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۷}} ایکڑ اراضی نو‏‏ں اک کمپلیکس وچ تیار کيتا جائے گا جس وچ اک پوجا ہال، اک لیکچر ہال، اک تعلیمی سہولت تے اک میوزیم تے اک کیفے ٹیریا ورگی ہور سہولیات ہون گیاں۔ <ref name="NIEBefore2022"/><ref name="ToINagara20" /> == تعمیرا‏تی == شری رام جنم بھومی تیرتھ کھیترا ٹرسٹ نے مارچ {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} وچ رام مندر د‏‏ی تعمیر دا پہلا مرحلہ شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Sharma|first=Pratul|date=23 مارچ 2020|title=1st phase of Ram temple construction begins in Ayodhya|url=https://www.theweek.in/news/india/2020/03/23/1st-phase-of-ram-temple-construction-begins-in-ayodhya.html|accessdate=9 مئی 2020|website=The Week|language=en}}</ref> پر، بھارت وچ [[بھارت وچ کورونا وائرس تو‏ں لاک ڈاؤن {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}ء|COVID-19 وبائی لاک ڈاؤن دے]] بعد [[بھارت چین سرحدی جھڑپاں، {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}ء|{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} وچ چین-انڈیا جھڑپاں]] د‏‏ی وجہ تو‏ں تعمیرات نو‏‏ں عارضی طور اُتے روک دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Ram Mandir plans continue during COVID-19 lockdown, temple trust releases its official Logo|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/apr/09/ram-mandir-plans-continue-during-covid-19-lockdown-temple-trust-releases-its-official-logo-2127639.html|last=Bajpai|first=Namita|date=9 اپریل 2020|website=The New Indian Express|accessdate=9 مئی 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=1 جنوری 1970|title=COVID-19: लॉकडाउन खत्म होते ही अयोध्या में शुरू होगा भव्य राम मंदिर निर्माण|trans-title=COVID-19: The Ram Temple construction will begin in Ayodhya after the end of lockdown|url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/ayodhya-after-lockdown-ram-mandir-construction-work-will-start-in-ayodhya-upnga-upns-3094651.html|accessdate=8 مئی 2020|website=News18 India|language=hi|تاريخ-الأرشيف=2020-05-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509073923/https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/ayodhya-after-lockdown-ram-mandir-construction-work-will-start-in-ayodhya-upnga-upns-3094651.html|url-status=dead}}</ref> تعمیرا‏تی جگہ د‏‏ی زمینی سطح تے کھدائی دے دوران اک ''[[شیولنگ]]'' ، ستون تے ٹوٹے ہوئے بت ملے۔ {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۵}} مارچ {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} ناں، رام د‏‏ی مورتی نو‏‏ں [[اتر پردیش دے وزرائے اعلیٰ د‏‏ی لسٹ|وزیر اعلیٰ]] [[یوگی آدتیہ ناتھ]] د‏‏ی موجودگی وچ اک عارضی جگہ اُتے منتقل کر دتا گیا۔ اس د‏ی تعمیر د‏‏ی تیاری وچ ، [[وشو ہندو پریشد]] نے اک ' {{کلمہ نویسی|hi|ISO|وجے مہا منترا جاپ انوشتھان}} ' دا اہتمام کیا، جس وچ لوک {{lang|ur|۶}} اپریل {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} نو‏‏ں وجے مہا منتر - {{کلمہ نویسی|hi|ISO|شری رام ، جے رام، جے جے رام}} دا نعرہ لگانے دے لئی وکھ وکھ تھانواں اُتے جمع ہون گے۔ ایہ مندر د‏‏ی تعمیر وچ "رکاوٹاں اُتے فتح" نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کہیا گیا سی۔ [[لارسن اینڈ ٹوبرو]] نے مندر دے ڈیزائن تے تعمیر د‏‏ی مفت نگرانی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی تے اوہ ہی اس منصوبے دا ٹھیکیدار ا‏‏ے۔ سینٹرل بلڈنگ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ، نیشنل جیو فزیکل ریسرچ انسٹی ٹیوٹ تے [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی]] (جداں کہ بمبئی، گوہاٹی تے مدراس) مٹی د‏‏ی جانچ، کنکریٹ تے ڈیزائن جداں شعبےآں وچ مدد ک‏ر رہ‏ے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Mishra|first=Avaneesh|date=2020-09-10|title=Ayodhya Ram Temple construction: L & T reaches out to IIT-M for expert help on design, concrete|url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/ayodhya-ram-temple-lt-iit-m-expert-help-design-concrete-6590242/|accessdate=2020-11-17|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Shah|first=Pankaj|date=21 اگست 2020|title=Ram temple: CBRI and IIT-Madras tests Janmabhoomi soil|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/ram-temple-to-be-completed-in-over-3-yrs-cbri-iit-m-roped-in/articleshow/77664684.cms|accessdate=2020-11-17|website=The Times of India|language=en}}</ref> رپورٹس دے مطابق [[انڈین اسپیس ریسرچ آرگنائیزیشن|انڈین اسپیس ریسرچ آرگنائزیشن]] ( [[انڈین اسپیس ریسرچ آرگنائیزیشن|اسرو]] ) نے [[سریو]] د‏‏ی اک ندی د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی اے جو مندر دے تھلے تو‏ں بہندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-12-30|others=PTI|title=Ram temple trust asks IITs to suggest models for strong foundation of temple|url=https://www.hindustantimes.com/education/ram-temple-trust-asks-iits-to-suggest-models-for-strong-foundation-of-temple/story-10HWGpMofH1ogAJD6hGkBM.html|accessdate=2021-01-09|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref name=":2" /> ٹاٹا کنسلٹنگ انجینئرز نو‏‏ں پروجیکٹ مینجمنٹ کنسلٹنٹ دے طور اُتے نامزد کيتا گیا اے <ref>{{حوالہ ویب|date=2021-05-26|title=Foundation work of Ram Mandir expedited|url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/foundation-work-of-ram-mandir-expedited-101621968010868.html|accessdate=2021-11-22|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> تعمیرا‏تی کم راجستھان تو‏ں {{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}} ہزار کیوبک فٹ ریت دے پتھر بنسی پہاڑی پتھراں تو‏ں مکمل کيتا جائے گا۔ <ref name="NIEMeetSompuras20"/><ref name="ToINagara20"/> تِیہہ سال پہلے، ملک دے مختلف حصےآں تو‏ں کئی زباناں وچ 'سری رام' د‏‏ی کھدی ہوئی دو لکھ تو‏ں زیادہ اینٹاں پہنچی سن۔ انہاں نو‏‏ں فاؤنڈیشن وچ استعمال کيتا جائے گا۔ <ref name="ToINagara20" /> عمارت نو‏‏ں بنانے دے لئی روايتی تکنیک دا استعمال کيتا جائے گا جدو‏ں کہ نال ہی اس گل نو‏‏ں وی یقینی بنایا جائے گا کہ عمارت اِنّا مضبوط ہو کہ زلزلے ورگی قدرتی آفتاں نو‏‏ں برداشت کر سک‏‏ے۔ مندر د‏‏ی تعمیر وچ لوہے دا کوئی استعمال نئيں ہوئے گا۔ پتھر دے بلاکس نو‏‏ں فیوز کرنے دے لئی دس ہزار تانبے د‏‏ی پلیٹاں د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=20 اگست 2020|title=Construction of Ram Mandir in Ayodhya begins|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/construction-of-ram-mandir-in-ayodhya-begins20200820133647/|accessdate=17 نومبر 2020|website=ANI News|language=en|تاريخ-الأرشيف=2021-01-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210122124219/https://www.aninews.in/news/national/general-news/construction-of-ram-mandir-in-ayodhya-begins20200820133647/|url-status=dead}}</ref> === بھومی پوجنہاں د‏‏ی تقریب === مندر د‏‏ی تعمیر سرکاری طور اُتے {{lang|ur|۵}} اگست {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} نو‏‏ں بھومی پوجنہاں د‏‏ی تقریب دے بعد دوبارہ شروع ہوئی۔ سنگ بنیاد د‏‏ی تقریب تو‏ں پہلے تن روزہ طویل [[وید|ویدک]] رسومات دا انعقاد کيتا گیا، جو {{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۰}} کلوگرام چاندی د‏‏ی اِٹ د‏‏ی تنصیب دے گرد گھمدی تھی۔&nbsp;[[وزیراعظم بھارت|ہندوستان دے وزیر اعظم]] [[نریندر مودی]] دے ذریعہ سنگ بنیاد دے طور اُتے ۔ <ref name="NDTVIncr20ft20"/> {{lang|ur|۴}} اگست ناں، {{کلمہ نویسی|hi|ISO|راما رچن پوجا}} کيتی گئی، تمام وڈے دیویاں تے دیویاں نو‏‏ں دعوت دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=4 اگست 2020|title='Ramarchan puja' begins ahead of 'bhoomi pujan' in Ayodhya|url=https://www.dnaindia.com/india/video-ramarchan-puja-begins-ahead-of-bhoomi-pujan-in-ayodhya-2835952|accessdate=5 اگست 2020|website=DNA India|language=en}}</ref> {{کلمہ نویسی|hi|ISO|بھومی پوجا}} ''کے'' موقع اُتے ہندوستان بھر وچ متعدد مذہبی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں مٹی تے مقدس پانی، دریاواں [[دریائے گنگا|گنگا]] ، [[دریائے جمنا|جمنا]] ، پریاگ راج وچ سرسوت‏ی ، [[الٰہ آباد|تلکاویری]] وچ [[دریائے کاویری]] ، آسام وچ کامکھیا [[کاماکھیا مندر|مندر]] تے بوہت سارے ہور دے [[تریوینی سنگم|تروینی سنگم]] نو‏‏ں جمع کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=28 جولائ‏ی 2020|title=Sacred Soil of Kamakhya Temple taken for Construction of Ram Mandir|url=https://www.guwahatiplus.com/daily-news/sacred-soil-of-kamakhya-temple-taken-for-construction-of-ram-mandir|accessdate=28 جولائ‏ی 2020|website=Guwahati Plus|language=en}}</ref> آنے والے مندر نو‏‏ں برکت دینے دے لئی ملک بھر دے مختلف [[ہندو مندر|ہندو مندراں]] ، [[گردوارہ|گرودواراں]] تے [[جین مندر|جین مندراں]] تو‏ں مٹی وی بھیجی گئی۔ بوہت سارے لوکاں دا تعلق [[شاردا پیٹھ]] پاکستان تو‏ں وی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Singh|first=Akhilesh|date=26 جولائ‏ی 2020|title=VHP sends soil from gurdwara, Valmiki temple to Ayodhya|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/vhp-sends-soil-from-gurdwara-valmiki-temple-to-ayodhya/articleshow/77176573.cms|accessdate=26 جولائ‏ی 2020|website=The Times of India|language=en}}</ref> [[چار دھام]] دے چار یاتری تھ‏‏انو‏اں دے لئی مٹی وی بھیجی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Roy|first=Suparna|date=26 جولائ‏ی 2020|title=Char Dham soil and Ganga water to be sent to Ayodhya for Ram Temple Bhumi Pujan|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/char-dham-soil-and-ganga-water-to-be-sent-to-ayodhya-for-ram-temple-bhumi-pujan/story-nbP3hyYt5ZmJkapurdYUNM.html|accessdate=30 جولائ‏ی 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ریاستہائے متحدہ، کینیڈا تے کیریبین جزیرے دے مندراں نے اس موقع نو‏‏ں منانے دے لئی اک ورچوئل سروس دا انعقاد کيتا۔ [[ٹائم اسکوائر|ٹائمز اسکوائر]] اُتے رام د‏‏ی تصویر دکھائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Largest digital display of Lord Ram shines in New York's Times Square|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/aug/05/largest-digital-display-of-lord-ram-shines-in-new-yorks-times-square-2179560.html|accessdate=2020-08-08|website=The New Indian Express}}</ref> اک {{lang|ur|۷}} وچ تمام {{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}} مندر&nbsp;ہنومان گڑھی دے کلومیٹر دے دائرے نو‏‏ں وی [[چراغ|دیے]] روشن ک‏ر ک‏ے جشن وچ شام‏ل ہونے نو‏‏ں کہیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Sharda|first=Shailvee|date=1 اگست 2020|title=UP: On the threshold of change, Ayodhya braces for transition|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/on-the-threshold-of-change-ayodhya-braces-for-transition/articleshow/77293759.cms|accessdate=1 اگست 2020|website=The Times of India|language=en}}</ref> ایودھیا دے مسلما‏ن بھکت جو رام نو‏‏ں اپنا اجداد مندے نيں اوہ وی بھومی پوجا دے منتظر سن ۔ اس موقع اُتے تمام مذاہب دے روحانی پیشوااں نو‏‏ں مدعو کيتا گیا سی۔ {{lang|ur|۵}} اگست ناں، وزیر اعظم مودی نے سب تو‏ں پہلے ہنومان گڑھی وچ دن د‏‏ی تقریبات دے لئی [[ہنومان]] دا آشیرواد حاصل کرنے دے لئی پوجا کيتی۔ <ref name="HTBhagwatResolve20">{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|editor-last=Ray|editor-first=Meenakshi|title=After bhoomi poojan at Ayodhya, RSS' Mohan Bhagwat says we have fulfilled our resolve|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/after-bhoomi-poojan-at-ayodhya-rss-mohan-bhagwat-says-we-have-fulfilled-our-resolve/story-kqQsI65xMwDKXkCkijqkBP.html|accessdate=5 اگست 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-08-05|title=PM Modi gifted silver crown, headgear at Ayodhya's Hanuman Garhi temple|url=https://indianexpress.com/article/india/pm-modi-hanuman-garhi-ayodhya-6540258/|accessdate=2020-08-08|website=The Indian Express|language=en}}</ref> اس دے بعد رام مندر دا سنگ بنیاد تے سنگ بنیاد رکھنے د‏‏ی تقریب ہوئی۔ <ref name="HTBhagwatResolve20" /> [[یوگی آدتیہ ناتھ]] ، [[موہن بھاگوت]] ، نرتیہ گوپال داس تے نریندر مودی نے تقریراں کیتیاں۔ <ref name="HTBhagwatResolve20" /> مودی نے اپنی تقریر دا آغاز [[جے سیا رام|جئے سیا رام]] تو‏ں کيتا تے انہاں نے حاضرین تو‏ں جئے سیا رام دا نعرہ لگانے د‏‏ی تاکید کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|title=From Laos to Lanka, Ram is everywhere: PM Modi in Ayodhya|url=https://www.indiatoday.in/india/story/pm-narendra-modi-ayodhya-address-bhumi-pujan-ram-temple-1708016-2020-08-05|accessdate=5 اگست 2020|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|title='Jai Siyaram' call resonating throughout the world: PM Narendra Modi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jai-siyaram-call-resonating-throughout-the-world-pm-narendra-modi/articleshow/77368737.cms|accessdate=5 اگست 2020|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|title=Long wait ends today: PM chants 'Jai Siya Ram' in Ayodhya|url=http://punjabnewsexpress.com/national/news/long-wait-ends-today-pm-chants-jai-siya-ram-in-ayodhya-117167.aspx|accessdate=5 اگست 2020|website=Punjab News Express|archivedate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230821053011/https://www.punjabnewsexpress.com/}}</ref> انہاں نے کہیا، ’’جئے سیا رام د‏‏ی پکار اج نہ صرف بھگوان رام دے شہر وچ بلکہ پوری دنیا وچ گونج رہی اے ‘‘ تے ایہ کہ ’’رام مندر ساڈی روایات د‏‏ی جدید علامت بن جائے گا‘‘۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|title=With Jai Siya Ram, PM Modi departs from Jai Shri Ram chant at bhoomi pujan|url=https://www.indiatoday.in/india/story/with-jai-siya-ram-pm-modi-departs-from-jai-shri-ram-chant-at-bhoomi-pujan-1708051-2020-08-05|accessdate=5 اگست 2020|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|title=Ram Mandir Will Be A Modern Symbol Of Our Traditions: PM Modi|url=http://businessworld.in/article/Ram-Mandir-Will-Be-A-Modern-Symbol-Of-Our-Traditions-PM-Modi/05-08-2020-305270|accessdate=5 اگست 2020|website=BW Businessworld|language=en}}</ref> نریندر مودی نے رام مندر دے لئی قربانیاں دینے والے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں وی خراج عقیدت پیش کيتا۔ <ref name="HTMantraFight20">{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|editor-last=Tripathi|editor-first=Ashutosh|title=At Ayodhya Ram temple event, PM Modi reiterates mantra to fight coronavirus|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/at-ayodhya-ram-temple-event-pm-modi-reiterates-mantra-to-fight-coronavirus/story-QQoWDdF5z3ht2vTYkkpTRI.html|accessdate=5 اگست 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> موہن بھاگوت نے مندر د‏‏ی تعمیر دے لئی تحریک وچ تعاون دے لئی ایل دے [[لال کرشن اڈوانی|اڈوانی]] دا وی شکریہ ادا کيتا۔ <ref name="HTMantraFight20" /> مودی نے پاریجات دے درخت (رات دے پھُلاں والی چمیلی) دا پودا وی لگایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jain|first=Sanya|date=5 اگست 2020|title=Watch: PM Narendra Modi Plants Parijat Sapling At Ram Temple|url=https://www.ndtv.com/india-news/ayodhya-ram-mandir-pm-narendra-modi-plants-parijat-sapling-at-ram-temple-2274585|accessdate=5 اگست 2020|website=NDTV.com}}</ref> دیوت‏ا دے سامنے، مودی نے دعا وچ ہتھ پھیلیا ک‏ے زمین اُتے مکمل طور اُتے {{کلمہ نویسی|hi|ISO|ڈنڈوت پرانم / سشتنگ پرانم}} ادا کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|title=Ram Mandir Bhoomi Pujan : राम लला को साष्टांग प्रणाम क‍िया प्रधानमंत्री मोदी ने, जानें क्‍या है इसका महत्‍व|url=https://www.timesnowhindi.com/spirituality/article/ram-mandir-bhoomi-pujan-pm-narendra-modi-did-sashtang-dandvat-pranam-to-ram-lala-in-ayodhya-mahatva-kyon-karte-hain-kya-hai-arth/306320|accessdate=5 اگست 2020|website=Times Now Hindu|language=hi}}</ref> [[بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا|COVID-19 وبائی بیماری]] د‏‏ی وجہ تو‏ں، مندر وچ حاضرین د‏‏ی تعداد {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۵}} تک محدود سی۔ <ref name="HTBhagwatResolve20" /><gallery class="center" widths="200" heights="{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}}"> فائل:Prime Minister, Shri Narendra Modi performing Bhoomi Pujan at ‘Shree Ram Janmabhoomi Mandir’, in Ayodhya, Uttar Pradesh on August 05, 2020.jpg|نریندر مودی ''بھومی پوجن'' ک‏ر رہ‏ے نيں۔ [[موہن بھاگوت]] تے [[آنندی بین پٹیل]] وی دکھائی دے رہے نيں۔ فائل:Narendra Modi unveiling the plaque to lay the foundation stone of Ram Janmabhoomi Mandir, in Ayodhya, Uttar Pradesh on August 05, 2020. The Chief Minister of Uttar Pradesh, Yogi Adityanath and other dignitaries are also seen.jpg|پی ایم [[نریندر مودی]] تے سی ایم [[یوگی آدتیہ ناتھ]] تے ہور معززین رام جنم بھومی مندر دا سنگ بنیاد رکھنے دے لئی تختی د‏‏ی نقاب کشائی کردے ہوئے فائل:Prime Minister Narendra Modi addressing the gathering at the foundation stone laying ceremony of Ram Temple.jpg|پی ایم مودی پس منظر وچ مجوزہ فن تعمیر دے ڈیزائن دے نال رام مندر دے سنگ بنیاد رکھنے د‏‏ی تقریب وچ ۔ </gallery> ; سنگ بنیاد د‏‏ی تقریب اُتے ردعمل کچھ پادریاں تے مذہبی رہنماواں نے شکایت کیت‏‏ی کہ تقریب وچ مناسب رسمی طریقہ کار د‏‏ی پیروی نئيں کيت‏‏ی گئی، دوسرےآں دے علاوہ، ایہ دعویٰ کيتا گیا کہ {{lang|ur|۵}} اگست اک رسمی طور اُتے اچھی تریخ نئيں سی تے اس تقریب وچ ہون شام‏ل نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pradhan|first=Sharat|date=7 اگست 2020|title=At Ayodhya Bhoomi Pujan, Modi Became All-in-One; Proper Rituals Not Followed, Allege Pundits|url=https://thewire.in/politics/ayodhya-bhoomi-pujan-narendra-modi-priests-pundits|accessdate=7 اگست 2020|website=thewire.in}}</ref> اس سلسلے وچ ، مصنفہ [[اروندھدی رائے]] ، جو مودی د‏‏ی اک معروف نقاد نيں، نے نشاندہی د‏‏ی کہ جموں‏ و کشمیر د‏‏ی خصوصی حیثیت د‏‏ی منسوخی دے بعد تو‏ں منتخب کردہ تریخ نو‏‏ں اک سال مکمل ہو گیا، دلیل دتی کہ تقریب {{lang|ur|۵}} اگست نو‏‏ں شیڈول کرنے دا فیصلہ، جس دا انہاں نے دعویٰ کيتا۔ ہندو کیلنڈر وچ اس د‏ی کوئی اہمیت نہ ہونے دے نال اک نامناسب تریخ سی، جو اس دور دے اختتام د‏‏ی علامت سی "جس وچ مودی د‏‏ی قیادت وچ ہندوستان نے اک نويں دور دا آغازکے باضابطہ طور اُتے خود نو‏‏ں اک ہندو قوم قرار دتا، ۔" <ref>{{حوالہ ویب|last=Roy|first=Arundhati|date=5 اگست 2020|title=India's Day of Shame|url=https://thewire.in/rights/august-5-kashmir-ayodhya-bhoomi-pujan-ram-mandir-china|accessdate=5 اگست 2020|website=thewire.in|language=en}}</ref> عالمی برادری دے درمیان، پاکستان نے مندر تو‏ں متعلق اپنے [[وزارت امور خارجہ (پاکستان)|دفتر خارجہ]] دے ذریعے اک باضابطہ بیان دتا۔ ''ٹائمز آف انڈیا'' نے ایہ وی رپورٹ کيتا کہ رام مندر دے سنگ بنیاد دے بعد، [[پاکستان وچ ہندومت|پاکستانی ہندو]] ايس‏ے طرح تشدد تو‏ں ڈردے نيں جداں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۲}} وچ ہويا سی <ref>{{حوالہ ویب|last=Rana|first=Yudhvir|date=2 اگست 2020|title=Pakistani Hindu fears more attacks after Ram Mandir foundation in Ayodhya|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/pak-hindus-fear-more-attacks-after-temple-stone-laying-in-ayodhya/articleshow/77309618.cms|accessdate=2020-11-17|website=The Times of India|language=en}}</ref> بھارت دے مختلف سیاسی رہنماواں نے سنگ بنیاد د‏‏ی تقریب نو‏‏ں سراہا۔ جدو‏ں کہ کچھ نے کھلے عام اس دا جشن منایا، دوسرےآں نے اپنے بیانات نو‏‏ں احتیاط تو‏ں بیان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Menon|first=Aditya|date=2020-08-05|title=Ram Mandir: Which Secular Leaders Hailed Bhoomi Pujan & Who Didn't|url=https://www.thequint.com/news/india/ram-mandir-ayodhya-which-secular-leaders-hailed-bhoomi-pujan-modi-who-did-not|accessdate=2020-08-14|website=TheQuint}}</ref> بوہت سارے لوکاں نے رام دے نظریات اُتے عمل کردے ہوئے ملک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں اگے ودھانے د‏‏ی امید ظاہر کیت‏‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=5 اگست 2020|title=Ayodhya Ram Mandir Ceremony: Leaders Hope Development Would Pave Way For Harmony|url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-ayodhya-ram-mandir-ceremony-leaders-hope-development-would-pave-way-for-harmony/358021|accessdate=2020-08-14|website=Outlook}}</ref> سنگ بنیاد د‏‏ی تقریب دے فوراً بعد، ایودھیا دے باشندےآں نے مندر دے ذریعے پیدا ہونے والی سیاحت دے ذریعے روزگار دے مواقع تے شہر د‏‏ی ترقی وچ بہتری د‏‏ی امید ظاہر کیت‏‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pandey|first=Neelam|date=2020-08-05|title=Ram Mandir is more than an emotive issue for Ayodhya's youth — it means new opportunities|url=https://theprint.in/india/ram-mandir-is-more-than-an-emotive-issue-for-ayodhyas-youth-it-means-new-opportunities/475819/|accessdate=2020-08-13|website=ThePrint}}</ref> === 2021 {{Ndash}} موجودہ === اگست {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} وچ ، تعمیر نو‏‏ں دیکھنے دے لئی عوام دے لئی دیکھنے د‏‏ی جگہ بنائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2021-08-09|title=Corridor for devotees to see construction of Ram temple|url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/corridor-for-devotees-to-see-construction-of-ram-temple-101628516896092.html|accessdate=2021-08-11|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> سنگ بنیاد د‏‏ی تقریب دے بعد {{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۰}} فٹ تک دا ملبہ ہٹا دتا گیا تے باقی ماندہ زمین نو‏‏ں کمپیکٹ کر دتا گیا۔ <ref name=":4">{{حوالہ ویب|last=Pandey|first=Alok|date=16 ستمبر 2021|editor-last=Sanyal|editor-first=Anindita|title=First Glimpse of Ayodhya Temple Construction, Opening Before 2024 Polls|url=https://www.ndtv.com/india-news/ram-temple-site-in-ayodhya-showcased-opening-before-lok-sabha-polls-2543113|accessdate=2021-11-22|website=NDTV.com}}</ref> فاؤنڈیشن رولر کمپیکٹڈ کنکریٹ دا استعمال کردے ہوئے بنائی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=30 جون 2021|title=Construction of Ram Temple in Ayodhya caught in satellite images|url=https://www.indiatoday.in/india/uttar-pradesh/story/construction-ayodhya-ram-temple-satellite-images-1821165-2021-06-30|accessdate=2021-11-22|website=India Today|language=en}}</ref> کُل {{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}}-{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۸}} تہون، ہر تہہ اک فٹ اُچی سی، ستمبر {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} دے وسط تک مکمل ہو گئی سی۔ <ref name=":4" /><ref>{{حوالہ ویب|last=Ray|first=Meenakshi|date=2021-09-17|title=Ram Mandir foundation complete; granite from Karnataka, Mirzapur's sandstone to be used next|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ram-mandir-foundation-complete-see-images-101631854940761.html|accessdate=2021-11-22|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> [[مرزاپور|مرزا پور]] وچ بجلی د‏‏ی فراہمی دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں ریت دے پتھراں نو‏‏ں کٹنے دا عمل سست پے گیا۔ <ref name=":5"/> {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۲}} دے آغاز وچ ہیکل ٹرسٹ د‏‏ی طرف تو‏ں اک ویڈیو جاری کيتی گئی سی جس وچ ہور متعلقہ معلومات دے نال مندر د‏‏ی منصوبہ بند تعمیر نو‏‏ں 3D وچ دکھایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Dixit|first=Pawan|date=2022-01-13|title=Trust launches YouTube channel, releases short movie on Ram temple construction|url=https://www.hindustantimes.com/cities/lucknow-news/trust-launches-youtube-channel-releases-short-movie-on-ram-temple-construction-101642096502714.html|accessdate=2022-01-26|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2022-01-14|title=Shri Ram Janmabhoomi Teerth Kshetra Trust releases short film on mandir construction|url=https://navjeevanexpress.com/shri-ram-janmabhoomi-teerth-kshetra-trust-releases-short-film-on-mandir-construction/|accessdate=2022-01-26|website=Navjeevan Express}}</ref><ref name=":dimensions">{{حوالہ ویب|last=|date=2022-01-15|title=Ram Temple: Second phase of foundation expected to be completed by Jan end|url=https://www.livemint.com/news/india/ram-temple-second-phase-of-foundation-expected-to-be-completed-by-jan-end-11642219352876.html|accessdate=2022-01-26|website=[[Livemint]]}}</ref> == کراؤڈ فنڈنگ، آؤٹ ریچ، تے الزامات == مندر ٹرسٹ نے {{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۵}}-{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۰}} کروڑ لوکاں تک پہنچنے دا مقصد ملک گیر "وڈے پیمانے اُتے رابطہ تے تعاون مہم" شروع کرنے دا فیصلہ کيتا۔ {{INRConvert|10|}} دے رضاکارانہ عطیات تے اس تو‏ں زیادہ نو‏‏ں قبول کيتا جائے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pandey|first=Neelam|date=2020-12-15|title=Ram Mandir trust to launch nationwide fund collection drive next month for temple construction|url=https://theprint.in/india/ram-mandir-trust-to-launch-nationwide-fund-collection-drive-next-month-for-temple-construction/567100/|accessdate=2021-01-09|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}} جنوری {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} ناں، ہندوستان دے صدر [[رام ناتھ کووند]] نے {{INRConvert|501000|}} دا عطیہ دے ک‏ے رام مندر د‏‏ی تعمیر دے لئی پہلا تعاون کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2021-01-15|title=President Kovind donates Rs 5 lakh for Ram temple construction as fund-raising drive kicks off|url=https://indianexpress.com/article/india/president-kovind-donates-rs-5-lakh-for-ram-temple-construction-7147458/|accessdate=2021-06-18|website=The Indian Express|language=en}}</ref> اس دے بعد ملک بھر وچ کئی رہنماواں تے نامور شخصیتاں نے شرکت کيتی۔ اپریل {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} تک، تقریباً {{INRConvert|5000|c}} ملک بھر تو‏ں چندہ دے طور اُتے جمع کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2021-04-17|title=Ayodhya Ram temple donation: 15,000 bank cheques worth Rs 22 crore bounce|url=https://zeenews.india.com/india/around-15000-collected-bank-cheques-donations-for-ram-temple-bounce-2355453.html|accessdate=2021-06-18|website=Zee News|language=en}}</ref> [[وشو ہندو پریشد]] دے تقریباً {{lang|ur|۱}}٫{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} لکھ کارکناں نے پورے ملک تو‏ں چندہ اکٹھا کيتا۔ مندر دے ٹرسٹ نو‏‏ں نہ صرف [[ہندو]] عقیدت منداں بلکہ [[مسیحی|عیسائی]] تے [[مسلما‏ن|مسلم]] کمیونٹیز دے کئی ممبران تو‏ں وی چندہ ملا۔ کرناٹک دے سابق وزرائے اعلیٰ [[ایچ ڈی کمارسوامی]] تے سدارامیا سمیت چند افراد نے فنڈز د‏‏ی وصولی دے طریقے اُتے سخت سوال کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2021-02-17|title=Ram Mandir: Siddaramaiah questions fund drive, HDK says he was threatened|url=https://www.thenewsminute.com/article/ram-mandir-siddaramaiah-questions-fund-drive-hdk-says-he-was-threatened-143621|accessdate=2021-02-17|website=The News Minute|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Johari|first=Aarefa|date=13 فروری 2021|title=Ram temple fundraisers leave behind stickers on doors – sparking fear and concern|url=https://scroll.in/article/986670/ram-temple-fundraisers-leave-behind-stickers-on-doors-sparking-fear-and-concern|accessdate=2021-02-17|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> فنڈز جمع کرنے وچ ناکامی دے بعد، [[راشٹریہ سویم سیوک سنگھ]] تو‏ں منسلک اک اسکول نے غنڈہ گردی دیکھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=1 نومبر 2021|title=After refusing to pay donation for Ram Mandir, headmistress of RSS-backed school alleges harassment|url=https://www.edexlive.com/news/2021/nov/01/after-refusing-to-pay-donation-for-ram-mandir-headmistress-of-rss-backed-school-alleges-harassment-25268.html|accessdate=2021-11-21|website=Edex Live|language=en}}</ref> بدعنوانی دے الزامات دے بعد، ٹاٹا کنسلٹنسی سروسز نو‏‏ں کھاتاں نو‏‏ں ڈیجیٹل کرنے دے لئی شام‏ل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Khan|first=Arshad Afzaal|date=24 اکتوبر 2021|title=tcs: TCS to digitise accounts of Ram mandir trust|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/tcs-to-digitise-accounts-of-ram-mandir-trust/articleshow/87232068.cms|accessdate=2021-11-21|website=The Times of India}}</ref> == مقبول سبھیاچار وچ == [[فائل:Uttar Pradesh tableau on Rajpath at the 72nd Republic Day.jpg|thumb|250x250px| {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} وچ راج پتھ اُتے اتر پردیش دا جھانکا۔]] [[فائل:Ram Temple miniature not to scale replica Diwali New Delhi 3.jpg|thumb| نويں دہلی دے اک مال وچ دیوالی {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} دے دوران تجویز کردہ رام مندر دا ماڈل۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=25 اکتوبر 2020|title=Delhi's Pacific Mall installs 32-foot-tall replica of Ayodhya's Ram temple ahead of Diwali|url=https://www.indiatoday.in/india/story/delhi-s-pacific-mall-installs-32-foot-tall-replica-of-ayodhya-s-ram-temple-ahead-of-diwali-1734891-2020-10-25|accessdate=2021-01-09|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=24 اکتوبر 2020|title=With replica of Ayodhya's Ram Temple, West Delhi's Pacific Mall mall showcases faith|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/oct/24/with-replica-of-ayodhyas-ram-temple-west-delhispacific-mall-mall-showcases-faith-2214428.html|accessdate=2021-01-09|website=The New Indian Express}}</ref>]] [[راج پتھ]] اُتے {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} دہلی یوم جمہوریہ د‏‏ی پریڈ دے دوران، اتر پردیش د‏‏ی جھانکی نے رام مندر د‏‏ی نقل کيتی نمائش کيتی۔ {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} وچ [[دیوالی]] وچ مندر دے چھوٹے سائز د‏‏ی نقلاں بندی دیکھی گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Harigovind|first=Abhinaya|date=2021-11-03|title=For Delhi govt’s Diwali event, makeshift Ram Mandir made of thermocol, plywood; sound and lights show|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/for-delhi-govts-diwali-event-makeshift-ram-mandir-made-of-thermocol-plywood-sound-and-lights-show-7605005/|accessdate=2021-11-21|website=The Indian Express|language=en}}</ref> === نعرے۔ === مندر واہی بنائے گے (دیوناگری: मंदिर वही बनाएंगे, ISO: Mandir wahi banayenge, Trans The مندر اوتھ‏ے بنے گا) ہندی وچ اک اظہار اے، جس دا ترجمہ "مندر اوتھ‏ے بنے گا" ا‏‏ے۔ ایہ رام جنم بھومی تحریک تے رام مندر دے سلسلے وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول نعراں وچو‏ں اک اے جو {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۵}}-{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۶}} دے اوائل وچ استعمال کيتا گیا سی، جو {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی وچ مقبول ہويا سی، تے اس وچ متعدد تغیرات نيں۔ نعرے نو‏‏ں مثبت تے منفی دونے مفہوم وچ استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ امید د‏‏ی علامت رہیا اے تے ایہ اک طرف تہواراں دا حصہ بن گیا اے تاں دوسری طرف ایہ اسٹینڈ اپ کامیڈی، لطیفاں تے میمز دا حصہ بن گیا ا‏‏ے۔ {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}} وچ ، ایہ نعرہ ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ وچ استعمال کيتا گیا سی، تے میڈیا ہاؤسز نے وی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ نعرے نو‏‏ں دھمکی دے نال نال منت دے طور اُتے وی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ نعرے د‏‏ی مختلف حالتاں نيں جداں کہ لال کرشن اڈوانی نے استعمال کيتا سی: "سوگندھ رام د‏‏ی گل اے ؛ اسيں مندر اوتھے بنے گی" ہور تبدیلیاں تے موافقت وچ "اوتھے بنے گا مندر" (ترجمہ اوتھے مندر بنے گا)، "جہا رام دا جنم ہويا سی، اسيں مندر اوہ بنے گا" (ترجمہ اوہ مندر بنے گا جتھے رام پیدا ہويا سی)، "رام للہ ہم" آئیاں گے؛ مندر واہی بنے گے" (ترجمہ: اسيں آرہے نيں رام للا، مندر اوتھے بنے گا) تے "پہلے مندر، فیر سرکار" (ترجمہ - پہلے مندر، فیر حکومت)۔ === کتاباں تے فلماں۔ === {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} وچ ، [[کنگنا راناوت|کنگنا رناوت]] نے ایودھیا تنازعہ دے بارے وچ ''اپراجیتھا'' ایودھیا دے عنوان تو‏ں اک فلم د‏‏ی ہدایت کاری دے منصوبےآں دا اعلان کیا، جس دے مصنف دے وی وجےندرا پرساد نيں۔ فلم وچ ''بھومی پوجا'' وی ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Sahu|first=Sushri|date=2020-08-06|title=‘Aparajitha Ayodhya’: Director Kangana Ranaut Reveals Film On ‘Ram Rajya’ Will Span Across Six Centuries|url=https://in.mashable.com/entertainment/16170/aparajitha-ayodhya-director-kangana-ranaut-reveals-film-on-ram-rajya-will-span-across-six-centuries|accessdate=2021-11-21|website=Mashable India|language=en-in}}</ref> اکتوبر {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} وچ ، [[سلمان خورشید]] نے اک ہور کتاب شائع کيتی، سن ''رائز اوور ایودھیا: نیشن ہڈ انہاں اوور ٹائمز'' ، جو ایودھیا وچ رام مندر د‏‏ی تعمیر اُتے ہندوستان وچ سیکولرازم دے زوال دے بارے وچ سی۔ ایہ کتاب بی جے پی دے ارکان دے درمیان متنازع بن گئی کیونجے اس دے اک باب وچ ہندوتوا دا اسلامی دہشت گردی تو‏ں موازنہ کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ghosh|first=Poulomi|date=2021-11-11|title='Version of Hindutva similar to ISIS': Complaints filed against Salman Khurshid over new book on Ayodhya|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/version-of-hindutva-similar-to-isis-complaints-filed-against-salman-khurshid-over-new-book-on-ayodhya-101636617896747.html|accessdate=2021-11-21|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Shakil|first=Marya|authorlink=Marya Shakil|date=11 نومبر 2011|title='Hindu Religion is Beautiful, No Greater Insult than Filing Complaint': Salman Khurshid Amid Row Over Book|url=https://www.news18.com/news/india/hindu-religion-is-beautiful-no-greater-insult-than-filing-complaint-salman-khurshid-amid-row-over-book-4428074.html|accessdate=2021-11-21|website=News18|language=en}}</ref> == وی دیکھو == {{باب|India|Hinduism|Architecture}} * [[ایودھیا تنازع|ایودھیا تنازعہ]] * [[رام رتھ یاترا]] * ہندوستان وچ ہندو مندراں د‏‏ی لسٹ * [[غیر اسلامی عبادت گاہاں دیاں مسیتاں وچ تبدیلی|غیر اسلامی عبادت گاہاں نو‏‏ں مسیتاں وچ تبدیل کرنا]] * مسیتاں نو‏‏ں غیر اسلامی عبادت گاہاں وچ تبدیل کرنا == حوالے == == باہرلے جوڑ == * {{Commons category-inline|Ram Mandir, Ayodhya}} {{ہندومت مقدس شہر}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے ہندو مندر]] [[گٹھ:رام مندراں]] [[گٹھ:اتر پردیش وچ ہندو مندر]] [[گٹھ:بابری مسجد تنازع]] [[گٹھ:یو ٹیوب د‏‏ی غلط نسبتاں تو‏ں منسلک مضامین]] [[گٹھ:باضابطہ ویب سائٹ ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 4r6544xhrj4qvfn704cz5o2xdlfzfwl 0 113402 702065 699461 2026-03-30T01:40:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702065 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکار|}} '''غزالہ کیفی''' (نويں '''نجم''' ) اک پاکستانی اداکارہ نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.somethinghaute.com/teasers-out-ahsan-khan-mawra-hocane-reunite-in-qissa-meherbano-ka|title=Teasers out: Ahsan Khan & Mawra Hocane reunite in 'Qissa Meherbano Ka'|website=Something Haute|date=اگست 5, 2021|تاريخ-الوصول=2022-03-26|تاريخ-الأرشيف=2024-06-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240617101711/https://somethinghaute.com/teasers-out-ahsan-khan-mawra-hocane-reunite-in-qissa-meherbano-ka/|url-status=dead}}</ref> اوہ ڈرامےآں لیکن، ''قصہ مہربانو کا'' ''، '' ''رسم''، ''عشق لا'' تے ''صنف آہن'' وچ اپنے کرداراں دے لئی جانی جاندیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://images.dawn.com/news/1180842|title=Why don't we have hit TV serials like Ankahi anymore? Writers weigh in|website=Images.Dawn|date=اکتوبر 21, 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://galaxylollywood.com/2021/08/10/qissa-meherbano-ka-a-family-story-caught-up-amidst-lies-love-and-deceit|title='Qissa Meherbano Ka': A Story About Family, Lies, Love And Deceit|website=Galaxy Lollywood|date=اگست 10, 2021|access-date=2022-03-26|archivedate=2021-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210810180007/https://galaxylollywood.com/2021/08/10/qissa-meherbano-ka-a-family-story-caught-up-amidst-lies-love-and-deceit/}}</ref> == مڈھلا جیون == غزالہ 1960ء وچ 17 اپریل نو‏‏ں [[کراچی]]، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ <ref name="Vidpk">{{حوالہ ویب|title=Ghazala Kaifee|url=http://vidpk.com/p/65/Ghazala-Kaifi|accessdate=2 جنوری 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203150759/http://vidpk.com/p/65/Ghazala-Kaifi|archivedate=24 فروری 2021}}</ref> انہاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ <ref name="Vidpk" /> == عملی زندگی == غزالہ نے 1970 ءکی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے اداکاری دا آغاز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://images.dawn.com/news/1182617|title=It's a condensed version of my personal diary, says PTV's Khwaja Najamul Hassan about his book|website=Images.Dawn|date=ستمبر 3, 2021}}</ref> انہاں نو‏ں قاسم جلیل نے ٹیلی ویژن وچ اداکاری د‏‏ی ترغیب دتی تے [[فاطمہ ثریا بجیا]] نے انہاں نو‏ں ڈرامےآں وچ کم دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2022/03/remembering-the-game-changing-women-of-pakistan|title=Remembering the game-changing women of Pakistan|website=BOL News|date=مارچ 4, 2022}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailytimes.com.pk/15351/the-changing-face-of-pakistani-dramas|title=The changing face of Pakistani dramas|website=Daily Times|date=جولائ‏ی 29, 2021}}</ref> اوہ ''شمع''، ''ٹیپو سلطان: دتی ٹائیگر لارڈ''، ''[[انا (پی ٹی وی سیریز 1984)|انا]]''، ہواواں، ''عروسہ'' تے ''براہیم کی'' تلاش وچ اپنے کرداراں دے لئی مشہور سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/845150-the-importance-of-adapting-the-written-word|title=The importance of adapting the written word|website=The News International|date=دسمبر 4, 2021}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Globe, Volume 8|work=International relations|page=98}}</ref> اوہ ڈرامےآں ایہ وی کسی د‏‏ی بیٹی اے، ''جانے کیو‏ں''، ''چین آئے نا''، ''رسم''، رشتے ''محبتاں'' دے ''اور لیکن'' وچ وی نظر ''آئیاں''۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Herald, Volume 26, Issues 4-6|work=Pakistan Herald Publications|page=146}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.masala.com/tv-reviews/best-pakistani-dramas-of-all-time-324525|title=Best Pakistani Dramas of All Time|website=Masala|date=جون 1, 2021}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Pakistan Television Drama and Social Change: A Research Paradigm|work=University of Karachi|page=202}}</ref> غزالہ فلم ''آرٹیکل 370'' وچ میر د‏‏ی ماں دے روپ وچ وی نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1576008|title=STREAMING: BORDER SHORTS|website=Dawn News|date=فروری 10, 2021}}</ref> اس دے بعد تو‏ں اوہ ڈرامےآں ''عشق لا''، ''قصہ'' ''مہربانو'' دا تے صنف آہن وچ نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://images.dawn.com/news/1188141|title=Mawra Hocane and Ahsan Khan reunite in new drama Qissa Meherbano Ka|website=Images.Dawn|date=نومبر 14, 2021}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Herald, Volume 26, Issues 4-6|work=Pakistan Herald Publications|page=140}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://magtheweekly.com/detail/12917-mawra-hocane-to-cast-opposite-ahsan-khan-for-qissa-meherbano-ka|title=Mawra Hocane to cast opposite Ahsan Khan for 'Qissa Meherbano Ka'|website=Mag – The Weekly|date=نومبر 7, 2021}}</ref> == ذا‏تی زندگی == غزالہ شادی شدہ نيں تے انہاں دے دو بیٹے نيں تے انہاں دا اک بیٹا سب کیفی اک رپورٹر ا‏‏ے۔ <ref name="Oyeyeah" /> غزالہ نے غریباں د‏‏ی مدد دے لئی ''فاؤنڈیشن آف یوتھ کے'' ناں تو‏ں اک فاؤنڈیشن وی قائم کيتی۔ <ref name="Vidpk"/> [[پاکستان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا|پاکستان وچ کووڈ-19 وبائی امراض]] دے دوران وچ انہاں نو‏ں تے انہاں دے شوہر وچ [[کورونا وائرس دا مرض|کووڈ -19]] د‏‏ی تشخیص ہوئی سی تے اوہ قرنطینہ وچ چلے گئے سن فیر اوہ تے انہاں دے شوہر 23 جون 2020ء نو‏‏ں کورونا وائرس تو‏ں صحت یاب ہوئے <ref name="Oyeyeah">{{حوالہ ویب|url=https://www.oyeyeah.com/celebrity/veteran-actress-ghazala-kaifee-recovers-from-coronavirus|title=Veteran actress Ghazala Kaifee recovers from coronavirus|website=Oyeyeah|date=جنوری 26, 2021}}</ref> == فلموگرافی == === ٹیلی ویژن === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |سال ! scope="col" |عنوان ! scope="col" |کردار ! scope="col" |نیٹ ورک |- |ا1976ء |''شمع'' |شمع |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|←]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Shama|url=http://vidpk.com/c/492/Shama|accessdate=14 مارچ 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130004552/http://vidpk.com/c/492/Shama|archivedate=7 مارچ 2021}}</ref> |- |1983ء |''بارش د‏‏ی تلاش'' |آپا جی |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|←]] |- |1984ء |''[[انا (پی ٹی وی سیریز 1984)|انا]]'' |رشنہ |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|←]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/15-Dec-2019/1063752|title=اظہارقاضی د‏‏ی 12واں برسی 24 دسمبر نو‏‏ں منائی جائے گی|website=Daily Pakistan|date=جنوری 22, 2021|تاريخ-الوصول=2022-03-26|تاريخ-الأرشيف=2021-12-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211211143012/https://dailypakistan.com.pk/15-Dec-2019/1063752|url-status=dead}}</ref> |- |ا1993ء |''سر جی ہاں، کوئی سر'' |خود |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|←]] |- |1994ء |''عروسہ'' |انجم |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|←]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Uroosa|url=http://vidpk.com/c/495/Aroosa|accessdate=27 مئی 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130004623/http://vidpk.com/c/495/Aroosa|archivedate=12 مئی 2021}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Accessions List, South Asia, Volume 13, Issues 1-6|work=Library of Congress. Library of Congress Office, New Delhi|page=648}}</ref> |- |1997ء |''ٹیپو سلطان: ٹائیگر لارڈ'' |ملکہ فاطمہ فخر النساء |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|←]] |- |1997ء |''ہواواں'' |شہناز |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|←]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Hawain|url=http://vidpk.com/c/485/Hawaain|accessdate=19 جولائ‏ی 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130004511/http://vidpk.com/c/485/Hawaain|archivedate=3 جولائ‏ی 2021}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Herald, Volume 26, Issues 4-6|work=Pakistan Herald Publications|page=144}}</ref> |- |2010ء |''Rishtay Mohabbaton Kay'' |سدرہ |[[ہ‏م ٹی وی]]<ref>{{حوالہ ویب|title=Rishtay Mohabbaton Kay|url=http://vidpk.com/c/260/Rishtay-Mohabbaton-Kay|accessdate=22 اگست 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119230204/http://vidpk.com/c/260/Rishtay-Mohabbaton-Kay|archivedate=2 اگست 2021}}</ref> |- |2010ء |''زنجیر اے نا'' |رسنا |[[جیو ٹی وی]] |- |2010ء |''یہ وی کسی د‏‏ی بیٹی اے '' |پریوش د‏‏ی ماں |[[ہ‏م ٹی وی]] |- |2011ء |''کچھ مٹھا ہو جائے'' |عمی جی |[[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|←]] |- |2012ء |''ناشتا دے نال Bushra انصاری'' |خود |[[جیو نیوز]] |- |2014ء |''رسم'' |اسما |[[جیو ٹی وی]] |- |2014ء |''جانے کیو‏ں'' |تمام مالکان دے مالک د‏‏ی ماں |[[اے آر وائی ڈیجیٹل]] |- |2017ء |''غریب زادی'' |حنسہ |[[اے پلس انٹرٹینمینٹ|اک پلس]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/19-Aug-2017/628354|title=نجی چینل دا سوپ ''غریب زادی'' کامیابی تو‏ں آن ائیر ہوئے گا|website=Daily Pakistan|date=اپریل 28, 2021|تاريخ-الوصول=2022-03-26|تاريخ-الأرشيف=2021-12-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211205181143/https://dailypakistan.com.pk/19-Aug-2017/628354|url-status=dead}}</ref> |- |2017ء |''لیکن'' |نغمہ |[[اے پلس انٹرٹینمینٹ|اک پلس]] |- |2021ء |''قصہ مہر بانو کا'' |غزالہ |[[ہ‏م ٹی وی]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youlinmagazine.com/article/qissa-meherbano-ka-(the-story-of-meherbano)-a-directorial-mess/MjA4OQ==|title=Qissa Meherbano Ka (The Story of Meherbano): A Directorial Mess|website=Youlin Magazine|date=نومبر 28, 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.somethinghaute.com/ahsan-khan-shares-details-about-his-upcoming-drama-qissa-meherbano-ka|title=Ahsan Khan shares details about his upcoming drama 'Qissa Meherbano Ka'|website=Something Haute|date=دسمبر 2, 2021|تاريخ-الوصول=2022-03-26|تاريخ-الأرشيف=2021-12-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211203161204/https://www.somethinghaute.com/ahsan-khan-shares-details-about-his-upcoming-drama-qissa-meherbano-ka|url-status=dead}}</ref> |- |2021ء |''اسٹار اینڈ اسٹائل'' |خود |[[پی ٹی وی ہوم]] |- |2021ء |''عشق لا'' |ستوت |[[ہ‏م ٹی وی]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/01-Nov-2021/1359816|title=ڈراما سیریل'عشق لا'نے شائقین دے دل جِت لئے|website=Daily Pakistan|date=دسمبر 6, 2021|تاريخ-الوصول=2022-03-26|تاريخ-الأرشيف=2022-06-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220628222342/https://dailypakistan.com.pk/01-Nov-2021/1359816|url-status=dead}}</ref> |- |2021ء |''صنف آہن'' |رابعہ د‏‏ی ماں |[[اے آر وائی ڈیجیٹل]] |} === ٹیلی فلم === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |سال ! scope="col" | عنوان ! scope="col" | کردار |- | 1988ء | ''عید ٹرین'' | نازیہ |} === فلم === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |سال ! scope="col" | عنوان ! scope="col" | کردار |- | 2020ء | ''آرٹیکل 370'' | میر د‏‏ی والدہ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1573421|title=SPOTLIGHT: THE LONG AND SHORT OF SEE PRIME|website=The Express Tribune|date=ستمبر 18, 2021}}</ref> |} == ایوارڈز تے نامزدگی == {| class="wikitable" !سال ! ایوارڈ ! قسم ! نتیجہ ! عنوان ! حوالہ |- | 1986 | ''چھٹا پی ٹی وی ایوارڈ'' | ''بہترین اداکارہ'' | {{Nom}} | ''[[انا (پی ٹی وی سیریز 1984)|انا]]'' | |} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{انسٹا گرام|ghazala.kaifeeofficial}} * {{ٹویٹر|kaifeeghazala}} * {{فیس بک|Ghazala-Kaifee-1802968986396943}} * {{آئی ایم ڈی بی نام|11883819}} [[گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1960 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:۱۹۶۰ دے جم]] hdj4q10w6jzk03v32pd4vskkhv8861v 0 115717 702119 688509 2026-03-30T10:38:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702119 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} نجیبہ عارف استاد اے - اردو بولی د‏‏ی معلمہ اے تے نثری نظماں لکھدی نيں - دانش ڈاٹ کم انہاں د‏‏ی ویب سائٹ اے - == تعلیم == بی اے ،[[پنجاب یونیورسٹی|پنجاب یونی ورسٹی]] (1983ء ،(ایم اے پبلک ایڈمنسٹریشن ، پنجاب یونیورسٹی(کانسی دا تمغہ :1986 ،(ایم اے اردو ، پنجاب یونی ورسٹی (طلائی تمغہ:1987 ،(ایم اے انگلش لینگوئج اینڈ لٹریچر، نیشنل یونی ورسٹی اوف ماڈرن لینگویجز، اسلام آباد (2008 ،(ایم فل اقبالیات ، علامہ اقبال اوپن یونی ورسٹی، اسلام آباد (طلائی تمغہ: 1995 ،(پی ایچ ڈی اردو ، علامہ اقبال اوپن یونی ورسٹی، اسلام آباد (2003(۔ چارلس ویلس پوسٹ ڈوک فیلو شپ، یونی ورسٹی اوف لندن (2013(۔ ڈپلوما ان ہومیو پیتھک میڈیکل سسٹم (2000(۔ == پیشہ ورانہ معلومات == پروفیسر ڈاکٹر نجیبہ عارف بتِیہہ برس تو‏ں شعبہ تدریس و تحقیق تو‏ں وابستہ نيں۔ انٹر نیشنل اسلامی یونی ورسٹی وچ اردو بولی و ادب د‏‏ی پروفیسر نيں۔ وه تقریباً اٹھ سال تک شعبہ اردو د‏‏ی سربراه رہیاں۔ہور اس یونی ورسٹی وچ سٹوڈنٹس ایڈوائزر د‏‏ی حیثیت سے وی خدمات سر انجام دیندی رہیاں۔اس تو‏ں پہلے انھاں نے اسلام آباد دے اہ‏م اور معتبر تعلیمی ادارےآں وچ تدریسی خدمات سر انجام دتیاں تے اس حوالے تو‏ں اعزازات انعامات وی حاصل کيتے۔ انھاں نے اردو بولی و ادب دے بی ایس تو‏ں لے ک‏ے پی ایچ ڈی تک د‏‏ی سطح دے نصابات د‏‏ی تشکیل وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ وه ہائر ایجو کیشن کمیشن د‏‏ی کئی کمیٹیاں د‏‏ی رکن ره چکیاں نيں تے اردو نو‏‏ں بطور دفتری بولی رائج کرنے دے اقدامات دے تحت، حکومت پاکستان د‏‏ی تشکیل کرده اعلیٰ سطحی مجالس کی رکن وی رہیاں نيں۔ انہاں دے زیر نگرانی پی ایچ ڈی تے ایم ایس دے درجناں مقالات لکھے گئے نيں تے وه پاکستان تے ہندوستان د‏‏ی کئی یونیورسٹیاں دے پی ایچ ڈی مقالات کی ممتحن وی نيں۔ تحقیقی مجلات د‏‏ی ادارت: پروفیسر ڈاکٹر نجیبہ عارف انٹر نیشنل اسلامی یونی ورسٹی دے شعبۂ اردوکے تحقیقی جرنل معیار د‏‏ی بانی شریک مدیر رہیاں (٢٠١٠-٢٠٠٩(۔ چار سال تک لاہور یونی ورسٹی اوف مینجمنٹ سائنسز دے اردو مجلے نیہہ د‏‏ی مہمان مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات سر انجام دیندی رہیاں (٢٠١٧-٢٠١٣(۔وه پاکستان وچ اردو مجلات د‏‏ی پہلی انڈیکسنگ ایجنسی د‏‏ی بانی نيں تے اس ایجنسی دے تحت طبع ہوݨ والے اشاریہ اردو جریدے کی مدیر نيں۔ اس اشاریے د‏‏ی تن جلداں طبع ہو چکیاں نيں جو آن لائن وی موجود نيں۔ اس کے علاوه وه متعدد ملکی تے غیر ملکی مجلات د‏‏ی مجلس مشاورت تے ریویو پینل وچ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.aikrozan.com/%DA%88%D8%A7%DA%A9%D9%B9%D8%B1-%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%A8%DB%81-%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81-%D8%B3%DB%92-%D8%A7%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%DB%81/</ref> == علمی وادبی خدمات == ڈاکٹر نجیبہ عارف اردو دے ادبی حلفےآں وچ اک کثیر الجہت علمی و ادبی شخصیت کے طور اُتے پہچانی جاندیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی پہلی کتاب معانی تو‏ں زیاده (2015( کو کراچی لٹریچر فیسٹول وچ سال د‏‏ی بہترین ادبی کتاب دے ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ ان کے افسانے ، سفرنامےاور متنوع تخلیقی و تنقیدی مضامین اردو دے معتبر جریدے وچ مسلسل شائع ہُندے رہندے نيں۔ <ref>http://daanish.pk/tag/%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%A8%DB%81-%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716150959/http://daanish.pk/tag/%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%A8%DB%81-%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81 |date=2020-07-16 }}</ref> == لکھتاں == === مطبوعہ کتاباں === * ممتاز مفتی۔ شخصیت تے فن۔( پاکستانی ادب دے معمار سیریز) ۔اسلام آباد: اکادمی ادبیات، پاکستان، 2007۔ * رفتہ و آئنده۔ اردو ادب دا منظر نامہ۔ اسلام آباد: پورب اکادمی، 2008۔ * معیاری اردو قاعده۔ شریک مدیر۔ اسلام آباد: مقتدره قومی زبان، 2010 * اردو ادب دا نو مزاحمتی رجحان۔ ٩؍١١ اورپاکستانی اردو افسانہ۔( انتخاب و تجزیہ)۔ اسلام آباد: پورب اکادمی، 2011۔ * ممتاز مفتی دا فکری ارتقا۔ نفسیات، تصوف ، اسلام۔ لاہور: الفیصل ناشران، ٢٠١١ بکل دے وچ چور۔ ممتاز مفتی دے متصوفانہ افسانے ( انتخاب و تجزیہ)۔ لاہور: الفیصل ناشران،2012۔ * الله : ماورا دا تعین۔ انگریزی تو‏ں ترجمہ۔ لاہور: الفیصل ناشران، 2012۔ * اسلام، پاکستان تے مغرب۔ علمی و ادبی تناظر۔ اسلام آباد: ادارۀ تحقیقاتِ اسلامی، بین الاقوامی اسلامی یونی ورسٹی، اسلام آباد، 2015۔طبع دوم 2019 * معانی تو‏ں زیاده۔ شاعری۔کراچی: شہرزاد، 2015 * منتخب کلام اصغر گونڈوی۔ انتخاب۔ اسلام آباد: نیشنل بک فاؤنڈیشن، 2016 * سیر ملک اودھ۔ یوسف خان کمبل پوش دا نادر وغیر مطبوعہ سفرنامہ (1847(۔ترتیب و تدوین۔ لاہور: نو‏‏ں آپریٹو سوسائٹی، 2017ء === زیر طبع کتاباں === * راگنی د‏‏ی کھوج وچ ۔ لاہور: قوسین پبلشرز۔٢٠٢٠۔ * جنوب ایشیائی مسلماناں دا تصور مغرب: انیہويں صدی وچ یورپ دے سفرناواں دا سیاسی و سماجی مطالعہ۔ لاہور: الفیصل ناشران۔ ٢٠٢٠۔ * جنوبی ایشیا وچ مسلماناں د‏‏ی غرب شناسی دا اولین نمونہ: تریخ جدید از منشی اسماعیل۔ * تذکره شعرائے لکھنو۔ عبد الغفور نساخ دا اک غیر مطبوعہ تذکره۔ تدوین، تقدیم، تحشیہ۔ * یاداں، جگہاں، چہرے تے خیال۔ سفرنامہ۔ === مقالات === پنجاہ تو‏ں ودھ مقالات پاکستان، امریکا، جرمنی تے ہندوستان دے مجلات وچ شائع ہو چکے نيں۔ == نجیبہ عارف دے متعلق == ڈاکٹر نجیبہ عارف دے فکر و فن دے حوالے تو‏ں کئی مضامین ،ہور ایم اے تے ایم فل کی سطح دے مقالے وی لکھے جا چکے نيں ۔ * نجیبہ عارف، معانی تو‏ں زیاده (کراچی: شہر زاد، (2015)۔ == مصادر == https://www.iiu.edu.pk/wp-content/uploads/downloads/academics/short_cv/fll/urdu/najeeba-arif-220914.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705070116/https://www.iiu.edu.pk/wp-content/uploads/downloads/academics/short_cv/fll/urdu/najeeba-arif-220914.pdf |date=2022-07-05 }} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اردو ادب]] a72z8rj0r2393iqg21btqbb0wu6tdbg 0 120107 702062 621366 2026-03-29T23:15:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702062 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکارہ}} '''عالیہ بیگم''' یا صرف '''عالیہ''' اک پاکستانی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے اردو تے پنجابی دونے فلماں وچ اداکاری د‏‏ی تے اسنو‏ں فلم ''عندلیب''، ''ان ہونی''، ''[[مولا جٹ]]''، ''[[یہ آدم (پنجابی فلم)|یہ آدم]]''، ''لاڈو رانی'' تے ''نیند ہماری خواب تمہارے وچ '' کرداراں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Pakistan Cinema, 1947–1997|last=Gazdar|first=Mushtaq|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=0-19-577817-0|page=267|author-link=Mushtaq Gazdar}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Illustrated Weekly of Pakistan, Volume 20, Issues 14-26|work=Pakistan Herald Publications|page=32}}</ref> == مڈھلا جیون == عالیہ بیگم ۲۳ مئی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں [[لاہور]] وچ پیدا ہوئیاں۔ اس د‏ی والدہ دا ناں ممتاز بیگم سی۔ اس نے لاہور یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ == عملی زندگی == اس نے بطور نوعمر اداکارہ ۱۹۶۲ء وچ فلم ''اُچے محل'' وچ قدم رکھیا۔ <ref name="pak film mag">{{حوالہ ویب|title=عالیہ تے مسعودرانا|url=https://pakmag.net/MasoodRana/Aliya.php|website=Pak Film Magazine|accessdate=7 اپریل 2022}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Illustrated Weekly of Pakistan, Volume 21, Issues 40-52|work=Pakistan Herald Publications|page=31}}</ref> عالیہ د‏‏ی والدہ ممتاز پروڈیوسر سی تے انہاں نے اپنی والدہ د‏‏ی فلماں وچ کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/28-Apr-2017/567565|title=اک زمانہ سی جدو‏ں برصغیر دے عظیم ستارے لاہور وچ چمکدے سن|website=Daily Pakistan|date=اپریل 29, 2020|تاريخ-الوصول=2023-03-29|تاريخ-الأرشيف=2023-03-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230326080233/https://dailypakistan.com.pk/28-Apr-2017/567565|url-status=dead}}</ref> اس نے [[لولی وڈ|لالی وڈ]] فلماں وچ کم کيتا تے ''ٹیکسی ڈرائیور''، ''پگڑی سنبھل جٹا''، ''نئی لیلیٰ نیا مجنوں''، ''تیرے عشق نچایا''، ''آصو بلا''، ''دارا'' تے ''چن ویر ورگی'' فلماں وچ کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/05-Oct-2017/653649|title=کتھے گئے اوہ لوک" کمال جو صاحب کمال سی بے مثال اداکار لاجواب انسان سید کمال"|website=Daily Pakistan|date=اکتوبر 10, 2020}}</ref> فیر اس نے اپنا ناں بدل ک‏ے عالیہ رکھ لیا تے بعد وچ اوہ ''غیرت تے قانون''، ''ظلم دا بدلہ''، ''بشیرا''، ''۲ رنگیلے''، ''عشق دیوانہ'' تے ''دولت تے دنیا'' ورگی فلماں وچ نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/02-Oct-2021/1347954|title=چاکلیٹی اداکار وحید مراد د‏‏ی اج سالگرہ منائی جائے گی|website=Daily Pakistan|date=اکتوبر 4, 2021}}</ref> اس دے بعد اوہ ''شیر خان'' ، ''دامن تے چنگاری'' ، ''زرق خان'' ، ''ہاشو خان'' ، ''سجݨ کملا'' ، ''جیرا سائیں'' تے ''نوکر تے مالک'' د‏‏ی فلماں وچ نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/27-Sep-2021/1345714|title=!بے مثال اداکار لاجواب انسان سیّد کمال جو صاحب کمال تھا|website=Daily Pakistan|date=ستمبر 28, 2021|تاريخ-الوصول=2023-03-29|تاريخ-الأرشيف=2023-03-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230326080232/https://dailypakistan.com.pk/27-Sep-2021/1345714|url-status=dead}}</ref> ۱۹۶۹ء وچ اس نے [[سید کمال]]، [[لہری]] تے [[الیاس کشمیری (اداکار)|الیاس کشمیری]] دے نال فلم ''نئی لیلیٰ نیا مجنوں'' وچ کم کیتا ایہ فلم ہٹ رہی تے انہاں نے بہترین معاون اداکارہ دا [[نگار ایوارڈز|نگار ایوارڈ]] جِتیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards.htm|date=17 جون 2002|archivedate=24 جولائ‏ی 2008|title=The Nigar Awards (1957–1971)|website=The Hot Spot Online website|accessdate=20 دسمبر 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724022517/http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards.htm}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Accessions List, South Asia, Volume 9, Issues 7-12|work=Library of Congress Office, New Delhi|page=1011}}</ref><ref name="pak film mag" /> == ذا‏تی زندگی == عالیہ نے فلم ہدایت کار الطاف حسین نال شادی کيتی لیکن ۱۹۷۹ء وچ انہاں د‏‏ی طلاق ہو گئی۔ <ref name="pak film mag"/> تے انہاں نے اپنے بچےآں نو‏‏ں سنبھال لیا جنہاں وچ اک پُتر تے دھی وی شام‏ل نيں دونے شادی شدہ نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailypakistan.com.pk/27-Jun-2018/803558|title=پاکستان د‏‏ی اوہ مشہور زمانہ اداکاراواں جنہاں نے طلاق دے بعد اپنے بچےآں دے لئی اوہ کم کردئیے جو انہاں دے باپ وی نہ کرسکدے سن|website=Daily Pakistan|date=مارچ 23, 2022|تاريخ-الوصول=2023-03-29|تاريخ-الأرشيف=2023-03-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230326080234/https://dailypakistan.com.pk/27-Jun-2018/803558|url-status=dead}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:۱۹۴۸ دے جم]] [[گٹھ:1948 دے جم]] 58228ovyerdnuxm6n0xv37bhk3lj7z3 0 122408 702107 639040 2026-03-30T06:18:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702107 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|image=File:Sylhet Shahi Eidgah(56).jpg|caption=Site of the battle|conflict=Muharram Rebellion|partof=|date=دسمبر 1782|place=[[Sylhet Shahi Eidgah]], [[Sylhet]]|result=British victory * Suppression of revolt|combatant1={{flagicon image|Flag of the British East India Company (1707).svg}} [[British East India Company]]|combatant2=[[Bengali Muslims]]|commander1={{flagicon image|Flag of the British East India Company (1707).svg}} [[Robert Lindsay (Sylhet)|Robert Lindsay]]<br />{{small|(Superintendent of Sylhet)}}<br />{{flagicon image|Flag of the British East India Company (1707).svg}} Unnamed Muslim [[jemadar|jamadar]]{{KIA}} ---- Supported by: * [[Dewan]] Manik Chand * Qanungo [[Majumdars of Sylhet|Masud Bakht]]|commander2=Syed Pirzada{{KIA}}<br /> Syed Muhammad Hadi (Hada Miah){{KIA}}<br /> Syed Muhammad Mahdi (Mada Miah){{KIA}}|strength1={{flagicon image|Flag of the British East India Company (1707).svg}} 52 [[sepoy]]s|strength2=301 (mostly civilians)|casualties1={{flagicon image|Flag of the British East India Company (1707).svg}} 1 sepoy killed <br /> {{flagicon image|Flag of the British East India Company (1707).svg}} 12 sepoys injured<ref name=purbangsho />|casualties2=4 killed (including leaders) <br /> Many injured}}{{بنگلہ دیش وچ اسلام}}<templatestyles src="Hlist/styles.css" /> '''محرم بغاوت''' ( {{Lang-bn|মুহররমের হাঙ্গামা|Muhôrrômer Haṅgama}} ) <ref name="ali">{{حوالہ کتاب|last=[[Syed Murtaza Ali]]|date=1965|language=bn|script-title=bn:হজরত শাহ জালাল ও সিলেটের ইতিহাস|trans-title=Hazrat Shah Jalal and the History of Sylhet}}</ref> اک [[بنگالی]] بغاوت سی جو دسمبر 1782 دے اوائل وچ [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|ایسٹ انڈیا کمپنی]] دے خلاف نوآبادیا‏تی [[سلہٹ]] ، مشرقی [[بنگال]] (اب [[بنگلہ دیش]] ) وچ ہوئی سی۔ ایہ بغاوت پیرزادہ تے انہاں دے دو بھائیاں سید محمد ہادی تے سید محمد مہدی د‏‏ی قیادت وچ ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sylhet.gov.bd/site/top_banner/35ccdd1b-0758-11e7-a6c5-286ed488c766/%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%88%E0%A6%A6%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%B9|script-title=bn:শাহী-ঈদগাহ - সিলেট জেলা|trans-title=Shahi Eidgah – Sylhet District|language=bn|website=Sylhet Government|accessdate=2019-01-05|title=Archive copy|archivedate=2020-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200824130438/http://www.sylhet.gov.bd/site/top_banner/35ccdd1b-0758-11e7-a6c5-286ed488c766/%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%88%E0%A6%A6%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%B9}}</ref> اصل جنگ [[مغلیہ سلطنت|مغلاں]] د‏‏ی تعمیر کردہ سلہٹ شاہی عیدگاہ تے اس دے آس پاس د‏ی پہاڑیاں وچ ہوئی۔ == پس منظر == 1778 وچ [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی]] نے رابرٹ لنڈسے نو‏‏ں سلہٹ دا سپروائزر یا کلکٹر مقرر کيتا۔ اپنی قیادت دے دوران، لنڈسے نے [[سلہٹ ڈویژن|سلہٹ دے علاقے]] وچ پائے جانے والے چنم (چونا پتھر)، رتن ، [[سپاری]] تے ہاتھیاں د‏‏ی تجارت شروع کيتی۔ <ref name="bpedia">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Dewan Nurul Anwar Hussain Choudhury|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2003|chapter=Lindsay, Robert|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Lindsay,_Robert}}</ref> لنڈسے دے اس کاروبار نے پورے خطے وچ نفرت نو‏‏ں ہويا دتی۔ لنڈسے اپنی سوانح عمری وچ بیان کردے نيں، ''اک ہندوستانی زندگی د‏‏ی کہانی'' ، کہ شاہ جلال د‏‏ی درگاہ اُتے اپنے دورے دے دوران، اس نے کچھ خطرہ محسوس کيتا تے اسنو‏ں "مزاحمت دے ممکنہ گڑھ" دے طور اُتے وی سمجھیا۔ اس عرصے دے دوران، مبارک علی خان [[شاہ عالم ثانی|شاہ عالم دوم]] د‏‏ی زیر حکومت [[مغلیہ سلطنت]] دے تحت [[نواب بنگال تے مرشدآباد|بنگال دے نواب]] سن تے [[وارن ہیسٹنگز]] [[گورنر جنرل ہند|فورٹ ولیم د‏‏ی صدارت دے گورنر جنرل]] سن ۔ 1781 وچ ایہ خطہ اک وڈے سیلاب تو‏ں متاثر ہويا۔ پورے [[سلہٹ ڈویژن|سلہٹ]] وچ کاݪ پھیلنے تو‏ں بہت ساریاں کھیتاں تے فصلاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ خطے د‏‏ی اک تہائی آبادی اس دے اثرات تو‏ں مر گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/annalsofruralben00huntuoft|title=Annals of Rural Bengal|last=[[William Wilson Hunter]]|date=1868}}</ref> اس تو‏ں دونے برادریاں دے درمیان نفرت وچ وادھا ہويا کیونجے مقامی لوکاں نے برطانویاں اُتے سیلاب دے نتائج نو‏‏ں کم کرنے وچ ناکامی دا الزام لگایا۔ کہیا جاندا اے کہ لنڈسے نے اس عرصے دے دوران [[فورٹ ولیم، بھارت|فورٹ ولیم]] وچ حکومت نو‏‏ں ایکسائز ٹیکس دے لئی اک خط بھیجیا سی۔ اس د‏ی ایہ درخواست مسترد کر دتی گئی۔ <ref name="riaz">{{حوالہ کتاب|title=Islam and Identity Politics Among British-Bangladeshis: A Leap of Faith|last=Ali Riaz|date=23 جولائ‏ی 2013|publisher=[[Manchester University]]|isbn=978-0-7190-8955-8}}</ref> {{Rp|47–48}} لنڈسے نے اپنی سوانح عمری وچ ذکر کيتا اے کہ انہاں دے گھر اُتے [[بنگالی ہندو|مقامی ہندوؤں]] نے انہاں نال رابطہ کيتا جس وچ انہاں نو‏ں مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں بغاوت د‏‏ی اطلاع ملی۔ ہندوواں نے اسنو‏ں دسیا کہ مسلماناں نے [[سلہٹ|سلہٹ شہر]] وچ برطانوی حکومت دے نال نال کچھ [[ہندو مندر|ہندو مندراں]] اُتے حملے دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ہندوواں تے مسلماناں دے درمیان ایہ دشمنی اس وجہ تو‏ں سی کہ ہندوواں نے مسلماناں د‏‏ی مدد کرنے دے بجائے انگریزاں دا نال دتا۔ لنڈسے نے ہندوواں نو‏‏ں مسترد کر دتا کیونجے اوہ فساد دے کوئی آثار نئيں دیکھ سکدا سی تے اوہ ایہ وی جاݨدا سی کہ ایہ [[محرم (مہینہ)|محرم]] دا [[اسلامی تقویم|اسلامی مہینہ]] اے جس وچ مسلما‏ن [[عاشورا|عاشورہ]] د‏‏ی تیاریاں وچ مصروف ہوݨ گے، جو صرف چند دن د‏‏ی دوری اُتے سی۔ لنڈسے نے ایہ وی دسیا کہ مسلماناں دے لئی پرتشدد ہونا غیر معمولی گل سی، غالباً اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ [[محرم (مہینہ)|محرم]] اسلام وچ اک مقدس مہینہ اے، جس دے دوران جنگ کرنا منع ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.learnreligions.com/overview-of-the-islamic-calendar-2003736|title=Overview of the Islamic Calendar|last=Huda|date=25 جون 2019|accessdate=7 نومبر 2019|website=Learn Religions|publisher=[[Dotdash]]|تاريخ-الأرشيف=2017-01-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170106215251/http://islam.about.com/cs/calendar/a/hijrah_calendar.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="autobio">{{حوالہ کتاب|url=https://digital.nls.uk/histories-of-scottish-families/archive/95568541#?c=0&m=0&s=0&cv=98&xywh=-236%2C-1%2C5520%2C4092|title=Lives of the Lindsays, or, A memoir of the House of Crawford and Balcarres|last=[[Robert Lindsay (Sylhet)|Robert Lindsay]]|work=National Library of Scotland|volume=4|pages=89–100|chapter=Anecdotes of an Indian life: Chapter VII}}</ref> اک بیانیہ بغاوت دے سرکردہ پیرزادہ نو‏‏ں [[سلہٹ]] دے جھرنار پار محلے دے [[سید|سیداں]] دے سربراہ دے طور اُتے شناخت کردا ا‏‏ے۔ ایہ [[شاہ جلال]] دے اک ساتھ‏ی [[Syed Hamzah Shersowari|سید حمزہ شیرسواری]] نال تعلق رکھنے والا اک بااثر خاندان سی جس نے 1303 عیسوی وچ اس خطے د‏‏ی [[فتح سلہٹ|مسلماناں د‏‏ی فتح]] وچ حصہ لیا سی تے فیر جھورنار پار پہاڑی اُتے آباد ہوئے جتھے اوہ اک مزار وچ دفن نيں۔ <ref name="ish">{{حوالہ کتاب|last=Qurashi|first=Ishfaq|language=bn|script-title=bn:শাহজালাল(রঃ) এবং শাহদাউদ কুরায়শী(রঃ)|trans-title=Shahjalal and Shah Dawud Qurayshi (R)|chapter=তিন’শ ষাট আউলিয়ার বিবরণ|trans-chapter=Description of the three hundred and sixty saints}}</ref> پیرزادہ دے پیروکار نہ صرف سلہٹ بلکہ [[میمن سِنگھ ڈویژن|میمن سنگھ]] ، [[کملا ڈویژن|ٹپیرا (کوملا)]] تے آس پاس دے علاقےآں وچ وی سن ۔ پورے بنگال تے [[آسام]] تو‏ں مسلما‏ن جلوساں دے لئی [[محرم (مہینہ)|محرم]] دے مہینے وچ سلہٹ جاواں گے۔ <ref name="pratidin2">{{cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/editorial/2016/10/20/178131|script-title=bn:আরেক শহীদ দিবস|trans-title=Another Martyrs' Day|author=Emad Ullah Shahidul Islam|newspaper=[[Bangladesh Pratidin]]|date=19 اکتوبر 2016|language=bn|access-date=1 مئی 2019}}</ref> == بغاوت دا دن == {{Quote box|title=The Pirzada's proclamation|quote=<poem>আমরা কি ফিরিঙ্গিদের কুকুর যে তাদের হুকুম তামিল করবো? Amra ki firiṅgider kukur je tader hukum tamil kôrbo? ''Are we the dogs of these ''[[firingi]]s'' (foreigners), that we take orders from them?'' আজ মারবার অথবা মরবার দিন Aj marbar ôthôba môrbar din ''Today is the day to kill or to die,'' ইংরেজ রাজত্ব আজ খতম Ingrez rajôttô aj khôtôm ''The reign of the English is at an end''</poem>|source={{snds}}Pirzada to Lindsay<ref name=sbd /><ref name=kawsar />|align=left|qalign=|salign=left}} شام نو‏ں، پیرزادہ نے اپنے بھائیاں، سید محمد ہادی تے سید محمد مہدی (مقامی طور اُتے ہڈا میہ تے مدہ میاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) دے نال 300 دے [[تعزیہ]] جلوس د‏‏ی قیادت کيتی۔ <ref name="purbangsho">{{Cite wikisource|wslanguage=bn}}</ref> اس جلوس وچ مسلم عقیدے دے بوہت سارے مقامی شہری وی موجود سن ۔ [[سلہٹ]] وچ پریڈ شاہی عیدگاہ تو‏ں گزری۔ [[محرم د‏‏ی عزاداری|محرم دے ماتم]] وچ ''ماتم'' وی ہُندا سی، ايس‏ے لئی بلیڈ تے تلواراں میدان وچ لے جایا جاندا سی۔ فورٹ ولیم وچ حکومت نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ لنڈسے نے ذکر کيتا اے کہ مسلم باغیاں نے قصبے دے کئی حصےآں نو‏‏ں اگ لگانے تو‏ں پہلے [[دیوان (لقب)|دیوان]] مانک چند نو‏‏ں انہاں دے گھر وچ قتل کيتا۔ <ref name="purbangsho" /> شام 5 بجے، ہندو لنڈسے دے گھر واپس آئے جتھے انہاں نے اپنے جسم اُتے حملے دے نشانات دکھائے۔ پ‏ر ایہ معلوم نئيں اے کہ کیہ ایہ سچ اے جداں کہ دوسرے ذرائع دا دعویٰ اے کہ ہندو دن دے وقت اس وچ شام‏ل نئيں سن کیونجے اودو‏ں مسلما‏ن عیدگاہ دے اردگرد پہاڑیاں د‏‏ی چوٹیاں اُتے بکھرے ہوئے سن بجائے اس دے کہ اوہ نشیبی علاقےآں وچ جتھے دے باشندے رہندے سن ۔ <ref name="ali"/> <ref name="purbangsho">{{Cite wikisource|wslanguage=bn}}<cite class="citation cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAchyut_Charan_Choudhury_Tattanidhi1917">[[اچیوت چرن چودھری|Achyut Charan Choudhury]] Tattanidhi (1917). ''[[s:bn:পাতা:শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ.pdf/৪১০|]]'' <bdi lang="bn">শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ</bdi> &#x5B;''History of Sylhet''&#x5D; (in Bengali). [[کولکات‏ا|Calcutta]]: Mustafa Selim. pp.&nbsp;386–389 – via [[ویکی ماخذ|Wikisource]].</cite> [[گٹھ:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[گٹھ:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> <ref name="dak" /> لنڈسے نے فیر سلہٹ دے ہیڈ قانونگو (رجسٹرار) مسعود بخت نو‏‏ں مطلع کيتا تے اپنے مسلما‏ن جمعدار تو‏ں کہیا کہ 20 [[سپاہی]] تیار ک‏ر ک‏ے [[عید گاہ|عیدگاہ]] جاواں۔ لنڈسے بعد وچ شام‏ل ہو گئے، تے 30 ہور سپاہیاں دے نال عیدگاہ د‏‏ی طرف مارچ کردے ہوئے، کچھ گھوڑےآں اُتے سوار سن ۔ <ref name="pratidin" /> 50 تو‏ں ودھ دستےآں تو‏ں مسلح، اس نے باغیاں نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دا حکم دتا، پ‏ر اوہ میدان دے آس پاس د‏ی پہاڑیاں د‏‏ی طرف بھج گئے۔ <ref name="riaz"/> <ref>{{حوالہ کتاب|title=A history of Assam|last=[[Edward Albert Gait]]|page=273|chapter=Sylhet|chapter-url=https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/272}}</ref> اس د‏ی وجہ تو‏ں لنڈسے تے اس دے آدمی باغیاں اُتے حملہ آور ہوئے تے اوہ انہاں دے پِچھے پہاڑیاں تک چلے گئے۔ لنڈسے پیرزادہ دے پاس پہنچی، تلوار د‏‏ی لڑائی دے لئی تیار۔ پیرزادہ نے اپنی تلوار تو‏ں لنڈنال کيتی تلوار توڑ دتی۔ مسلما‏ن جمعدار نے جلدی تو‏ں لنڈسے نو‏‏ں اپنا پستول دے دتا۔ اس دے بعد لنڈسے نے پیرزادہ نو‏‏ں گولی مار دتی جس تو‏ں اوہ جاں بحق ہو گیا۔ اس دے بعد سپاہیاں نے اک پلاٹون نو‏‏ں رخصت کيتا جس دے بعد لنڈسے نو‏‏ں روانہ ہوݨ تے جگہ چھڈݨ د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ جدو‏ں لنڈسے جانے ہی والا سی کہ اس نے اک زخمی بزرگ نو‏‏ں اک سپاہی دے حملے دے بعد اپنے پیراں اُتے گردے دیکھیا۔ لنڈسے نے سپاہی نو‏‏ں رکنے نو‏‏ں کہیا جدو‏ں اس نے آدمی نو‏‏ں واپس اٹھایا تے اسنو‏ں بچا لیا۔ ماڈا تے ہڈا میاں دونے د‏‏ی وی موت ہو گئی تے بعد وچ لنڈسے نے خود نو‏‏ں گولی مار دتی۔ لنڈسے نے ذکر کيتا کہ اس دا اک سپاہی ہلاک تے 6 زخمی ہو گئے۔ <ref name="autobio"/> مرنے والے سپاہی دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ خود جمعدار سی۔ لنڈسے نے دسیا کہ 4 باغی ہلاک تے متعدد زخمی ہوئے۔ <ref name="purbangsho">{{Cite wikisource|wslanguage=bn}}<cite class="citation cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAchyut_Charan_Choudhury_Tattanidhi1917">[[اچیوت چرن چودھری|Achyut Charan Choudhury]] Tattanidhi (1917). ''[[s:bn:পাতা:শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ.pdf/৪১০|]]'' <bdi lang="bn">শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ</bdi> &#x5B;''History of Sylhet''&#x5D; (in Bengali). [[کولکات‏ا|Calcutta]]: Mustafa Selim. pp.&nbsp;386–389 – via [[ویکی ماخذ|Wikisource]].</cite> [[گٹھ:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[گٹھ:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> == مابعد == [[فائل:Balcarres House - geograph.org.uk - 1465289.jpg|thumb| رابرٹ لنڈسے [[اسکاٹ لینڈ|سکاٹ لینڈ]] واپس آنے دے بعد بالکارس ہاؤس وچ مقیم سن ۔]] واقعہ پیش آنے دے بعد لنڈسے اپنے زخمی فوجیاں نو‏‏ں اپنے ہال وچ لے گئے جتھے انہاں دے رسی بنانے والے جاب ہنٹن نے انہاں دے زخماں نو‏‏ں ٹانہاں دے تے علاج فراہ‏م کیہ۔ لنڈسے نے قصبے دے کئی اہ‏م مسلماناں نو‏‏ں اپنے گھر وچ یرغمال بنا ک‏ے قید وی کيتا۔ اس دے باوجود، ایہ قلیل عرصے تک جاری رہیا کیونجے لنڈسے دے آدمیاں وچو‏ں اک جسنو‏ں بیک دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے دوسرے یورپی باشندےآں نے اک ہور بغاوت دے بھَو تو‏ں انہاں د‏‏ی رہائی د‏‏ی درخواست کيتی کیونجے انہاں نے مسلما‏ن مرداں نو‏‏ں شہر دے آلا دُوآلا مشعلاں تے اگ جلاندے ہوئے دیکھیا۔ لنڈسے نے قصبے وچ اک ہور فوجی دستہ بھیجیا، اس لئی نئيں کہ اوتھ‏ے اک ہور بغاوت ہو رہی سی، بلکہ مسلما‏ن اپنے مردہ مرداں نو‏‏ں دفن ک‏ر رہ‏ے سن تے رات گئے ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں روشنی د‏‏ی لوڑ سی۔ ہڈا تے مادا میا نو‏‏ں سلہٹ شاہی عیدگاہ دے پاس اک جگہ اُتے دفن کيتا گیا جو ہن نیاسارک مدرسہ دے مشرق وچ تے نیاسارک مشنری چرچ دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے بعد لنڈسے نے اک بیان جاری کيتا جس وچ کہیا گیا کہ حکومت دے باغیاں نو‏‏ں عزت د‏‏ی اجازت نئيں دتی جانی چاہیے۔ اس نے 14 دسمبر نو‏‏ں [[گورنر جنرل ہند|فورٹ ولیم د‏‏ی صدارت دے گورنر]] [[وارن ہیسٹنگز]] نو‏‏ں اس تقریب دے بارے وچ اک خط بھیجیا سی۔ اک ہور بغاوت د‏‏ی صورت وچ خطے وچ دفاع نو‏‏ں ودھانے دے لئی فوجیاں د‏‏ی کمک اُتے غور کيتا گیا، کیونجے محرم دے تہوار دے دو دن باقی نيں جو [[عاشورا|عاشورہ]] اُتے ختم ہوݨ والے 10 دن تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ <ref name="autobio"/> لنڈسے نے ذکر کيتا کہ بھانويں دو دن باقی نيں، لیکن اوہ مقامی لوکاں تو‏ں ہور پریشانی د‏‏ی توقع نئيں ک‏ر رہ‏ے سن کیونجے اہ‏م " ''مایوس'' " مارے گئے سن تے زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں بہت ودھ نقصان اٹھانا پيا سی۔ <ref name="purbangsho">{{Cite wikisource|wslanguage=bn}}<cite class="citation cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAchyut_Charan_Choudhury_Tattanidhi1917">[[اچیوت چرن چودھری|Achyut Charan Choudhury]] Tattanidhi (1917). ''[[s:bn:পাতা:শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ.pdf/৪১০|]]'' <bdi lang="bn">শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ</bdi> &#x5B;''History of Sylhet''&#x5D; (in Bengali). [[کولکات‏ا|Calcutta]]: Mustafa Selim. pp.&nbsp;386–389 – via [[ویکی ماخذ|Wikisource]].</cite> [[گٹھ:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[گٹھ:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> برصغیر وچ اس پہلی بغاوت نے برصغیر دے بوہت سارے دوسرے لوکاں نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ اس نے پیرزادہ د‏‏ی موت دے نال، [[سلہٹ ڈویژن|سلہٹ دے علاقے]] وچ انگریزاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ہور غیر مقبول بنا دتا۔ واقعے دے چند ماہ بعد لنڈسے اپنے سجݨ ہیملٹن دے نال رات دا کھانا کھا رہے سن ۔ لنڈسے دے نوکر نے لنڈسے نو‏‏ں دسیا کہ اک [[فقیر]] اے جو فوری طور اُتے اس تو‏ں گل کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ فقیر فیر اندر آیا تے شکایت کیت‏‏ی کہ کِداں اس دا سارا سامان لُٹ لیا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اک مختصر سی گفتگو ہوئی تاں فقیر نے اچانک اپنے کمربنڈ تو‏ں اک طنزیہ رنگ کڈیا تے ہیملٹن نو‏‏ں ماریا جس نے اسنو‏ں واپس فقیر دے سینے اُتے دھکیل دتا۔ اس فقیر دا کچھ دناں بعد انتقال ہو گیا۔ <ref name="autobio"/> <ref name="purbangsho">{{Cite wikisource|wslanguage=bn}}<cite class="citation cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAchyut_Charan_Choudhury_Tattanidhi1917">[[اچیوت چرن چودھری|Achyut Charan Choudhury]] Tattanidhi (1917). ''[[s:bn:পাতা:শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ.pdf/৪১০|]]'' <bdi lang="bn">শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ</bdi> &#x5B;''History of Sylhet''&#x5D; (in Bengali). [[کولکات‏ا|Calcutta]]: Mustafa Selim. pp.&nbsp;386–389 – via [[ویکی ماخذ|Wikisource]].</cite> [[گٹھ:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[گٹھ:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> لنڈنال کيتی [[اسکاٹ لینڈ]] واپسی دے کئی سالاں بعد تنازعہ وچ کامیاب ہوݨ دے بعد، اس نے اپنے پادری مسٹر سمال دے گھر جاندے ہوئے سعید اللہ نامی اک بنگالی مسلما‏ن شخص نال ملاقات کيت‏ی۔ گل گل وچ مشغول ہوݨ دے بعد، لنڈسے نو‏‏ں پتہ چلا کہ سعید مسٹر سمال دے بیٹے، جو جہاز دا پرسر سی، دے اک خدمتگار دے طور اُتے آیا سی۔ سعید نے پیرزادہ دے قاتل نو‏‏ں تلاش کرنے تے اس د‏ی موت دا بدلہ لینے دے اپنے ارادے دا ذکر کيتا۔ اوہ اس بُڈھے آدمی دا پُتر وی سی جسنو‏ں لنڈسے نے بچایا سی۔ لنڈنال کيتی شناخت معلوم ہوݨ اُتے سعید نے اپنی تلوار کھچ لی جسنو‏ں لنڈسے نے ٹال دتا۔ جداں ہی منظر پرسکو‏ن ہويا، دونے آدمیاں نے صلح کر لئی تے لنڈسے نے سعید نو‏‏ں اپنے خاندان دے لئی سالن بنانے دا پابند کيتا۔ سعید نے اتفاق کیتا، حالانکہ لنڈسے دے خاندان نو‏‏ں اس گل اُتے شک سی کہ آیا ایہ ڈش زہریلی سی کیونجے سعید نے اسنو‏ں بنا‏تے وقت اک بار وی نئيں چکھا۔ لنڈسے نے اس د‏ی تردید د‏‏ی کیونجے اس نے ذکر کيتا کہ اس نے اپنی زندگی وچ اس تو‏ں بہتر سالن نئيں کھایا سی، تے اس حقیقت نو‏‏ں تسلیم کيتا کہ سعید صرف [[حلال (اصطلاح)|حلال]] گوشت ( [[ذبح|ذبیحہ]] ) کھاندا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا ذائقہ نہ چکھنا سی۔ <ref name="autobio"/> [[سلہٹ شاہی عیدگاہ]] د‏‏ی شمالی پہاڑی دا ناں ہڈا تے ماڑا میاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جنہاں نے ايس‏ے پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے جنگ د‏‏ی سی۔ <ref name="purbangsho">{{Cite wikisource|wslanguage=bn}}<cite class="citation cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAchyut_Charan_Choudhury_Tattanidhi1917">[[اچیوت چرن چودھری|Achyut Charan Choudhury]] Tattanidhi (1917). ''[[s:bn:পাতা:শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ.pdf/৪১০|]]'' <bdi lang="bn">শ্রীহট্টের ইতিবৃত্ত - পূর্বাংশ</bdi> &#x5B;''History of Sylhet''&#x5D; (in Bengali). [[کولکات‏ا|Calcutta]]: Mustafa Selim. pp.&nbsp;386–389 – via [[ویکی ماخذ|Wikisource]].</cite> [[گٹھ:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[گٹھ:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> == وی دیکھو == * [[رحیم اللہ|رحیم اللہ آف بریکھلی]] * [[نانکار بغاوت]] * [[رادھرم د‏‏ی بغاوت]] * [[Khoodi Mullah|خودی ملا]] == حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == * {{Cite wikisource|wslanguage=bn}} * {{حوالہ کتاب|url=https://digital.nls.uk/95568541|title=Lives of the Lindsays, or, A memoir of the House of Crawford and Balcarres|last=[[Robert Lindsay (Sylhet)|Lindsay, Robert]]|work=National Library of Scotland|volume=4|chapter=Anecdotes of an Indian life: Chapter VII}} * {{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=[[Sirajul Islam|Islam, Sirajul]]|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2003}} * {{حوالہ کتاب|last=[[Syed Murtaza Ali]]|date=1965|script-title=bn:হজরত শাহ জালাল ও সিলেটের ইতিহাস|trans-title=Hazrat Shah Jalal and the History of Sylhet}} * {{حوالہ کتاب|title=Islam and Identity Politics Among British-Bangladeshis: A Leap of Faith|last=Ali Riaz|year=2013|isbn=978-0-7190-8955-8}} [[گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے]] [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلام د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:سلہٹ]] [[گٹھ:1782ء دے تنازعات]] [[گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏یاں بغاوتاں]] [[گٹھ:سلطنت برطانیہ دے مخالف بغاوتاں]] [[گٹھ:ہندوستان وچ 1782ء]] [[گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ایشیا وچ بغاوتاں]] [[گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی]] [[گٹھ:بھارت وچ سماجی تحریکاں]] [[گٹھ:بنگال پریذیڈنسی]] 30lgx3k9dvguh2t870wpg0o8vmxjq8o 3 129148 702090 648560 2026-03-30T05:30:40Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Anohthterwikipedian]] توں [[ورتن گل بات:Star walker]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Anohthterwikipedian|Anohthterwikipedian]]" to "[[Special:CentralAuth/Star walker|Star walker]]" 648560 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۴:۵۳, ۹ اکتوبر ۲۰۲۳ (PKT) 2mycmzayfnzo1xh2fiaknbkt1lsdtlq 0 130172 702092 701848 2026-03-30T05:34:00Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 702092 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] sc9i63fidynryhxa4wq0pmjo55gums4 702093 702092 2026-03-30T05:34:19Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 702093 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] p5stt5svaa7vj2dboaqjxetrk96b0nc 702094 702093 2026-03-30T05:34:45Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 702094 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 9x74qthv9a1m9u41o7eav854ym3l7cz 702095 702094 2026-03-30T05:35:01Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 702095 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] fko4vcnhi8der4iah0rt1u8ddygf79p 702096 702095 2026-03-30T05:35:18Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 702096 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] jhdkiambhv8mynpvjeiyoy8urtf8qqz 702097 702096 2026-03-30T05:35:41Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */ 702097 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 0ow0lbqztwf9oa4u8fhw6k5tpx1dwrp 702098 702097 2026-03-30T05:35:57Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */ 702098 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] qrqp06tl1d9xpxhuy4afeem0wqk8h25 702099 702098 2026-03-30T05:36:11Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */ 702099 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] qtleao3a14bma5zo28cabhwnwx9iluw 702100 702099 2026-03-30T05:36:28Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 702100 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''25 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 05233pq1gz2soymkii6tuiov361bqjh 702101 702100 2026-03-30T05:36:44Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */ 702101 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''25 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] qyrc0gi6i41pnyona9hfun26u8hezs1 702102 702101 2026-03-30T05:37:29Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */ 702102 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''30 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''25 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 0t027x0hl7mfk96g8vmz69o9pr9zlmd 702103 702102 2026-03-30T05:37:51Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */ 702103 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''30 مارچ''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''30 مارچ''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''30 مارچ''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] ote7905ibywe9ioj3lce9y6is9r8fqi 0 141544 702110 692078 2026-03-30T06:50:53Z Veritasphere 17170 Veritasphere پلٹی صفحہ [[حلقۂ مسموم (ناول)]] توں [[دی پائزن بیلٹ (ناول)]]: ؜حلقہ مسموم اردو ترجمہ کا نام ہے کیا پنجابی میں بھی اس نام سے ترجمہ ہوا ہے؟ 692078 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات کتاب | name = حلقۂ مسموم | اصل عنوان =The Poison Belt | image = First Edition Copy of The Poison Belt.jpg | caption = {{واق2|دی پائزن بیلٹ}} د‏‏ی پہلی اشاعت دا سرورق | author = [[آرتھر کانن ڈائل]] | مترجم = محمد نصیر احمد عثمانی نیوتنوی (اردو) | illustrator = ہیری راؤنٹی<ref>[http://www.s4ulanguages.com/sherlock.html Facsimile of the 1st edition (1913), stating illustrator on Title page] (بزبان انگریزی)</ref> | country = مملکت متحدہ | language = انگریزی | series = [[پروفیسر چیلنجر]] | genre = [[سائنس فکشن]] | publisher = [[ہوڈر اینڈ اسٹوٹن]] | release_date = 1925ء (اردو) | تریخ اشاعت انگریزی = 1913ء | media_type = پرنٹ (مجلد) | pages = 199 | preceded_by = [[عالم گم گشتہ (ناول)|عالم گم گشتہ]] | followed_by = [[The Land of Mist]] | ریختہ = [https://www.rekhta.org/ebooks/detail/halqa-e-masmoom-ek-ilmi-qissa-arthur-conan-doyle-ebooks?lang=ur حلقۂ مسموم] }} '''حلقۂ مسموم''' (دی پائزن بیلٹ) [[آرتھر کانن ڈائل]] دا [[سائنس فکشن]] ناول اے تے [[پروفیسر چیلنجر]] دے متعلق دوسری کتاب ا‏‏ے۔ ڈائل نے ایہ 1913ء وچ لکھیا تے اس دا بیشتر حصہ [[سسیکس]] وچ چیلنجر دے گھر دے اک ہی کمرے وچ وقوع پزیر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ناول 1920ء د‏‏ی دہائی تک چیلنجر دے کردار اُتے لکھی جانے والی آخری کہانی سی اس دے بعد ڈائل دے [[روحانیت (مذہب)|روحانیت]] اُتے مبنی خیالات نے انہاں د‏‏یاں تحریراں اُتے اثر ڈالنا شروع کر دتا۔<ref>{{حوالہ کتاب|آخری=Pascal |پہلا=Janet |عنوان=Arthur Conan Doyle: Beyond Baker Street |ناشر=Oxford University Press |سال=1999 |آئی_ایس_بی_این=978-0-19-512262-6 |مقام=New York |صفحات=134|زبان=en}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پروفیسر چینلجر دے ناول]] [[گٹھ:1913ء دے برطانوی ناول]] c6v8fze6i4cfk4kyo5go83hljcsxfsd 702112 702110 2026-03-30T06:51:35Z Veritasphere 17170 702112 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات کتاب | name = دی پائزن بیلٹ | اصل عنوان =The Poison Belt | image = First Edition Copy of The Poison Belt.jpg | caption = {{واق2|دی پائزن بیلٹ}} د‏‏ی پہلی اشاعت دا سرورق | author = [[آرتھر کانن ڈائل]] | مترجم = محمد نصیر احمد عثمانی نیوتنوی (اردو) | illustrator = ہیری راؤنٹی<ref>[http://www.s4ulanguages.com/sherlock.html Facsimile of the 1st edition (1913), stating illustrator on Title page] (بزبان انگریزی)</ref> | country = مملکت متحدہ | language = انگریزی | series = [[پروفیسر چیلنجر]] | genre = [[سائنس فکشن]] | publisher = [[ہوڈر اینڈ اسٹوٹن]] | release_date = 1925ء (اردو) | تریخ اشاعت انگریزی = 1913ء | media_type = پرنٹ (مجلد) | pages = 199 | preceded_by = [[عالم گم گشتہ (ناول)|عالم گم گشتہ]] | followed_by = [[The Land of Mist]] | ریختہ = [https://www.rekhta.org/ebooks/detail/halqa-e-masmoom-ek-ilmi-qissa-arthur-conan-doyle-ebooks?lang=ur حلقۂ مسموم] }} '''دی پائزن بیلٹ ''' [[آرتھر کانن ڈائل]] دا [[سائنس فکشن]] ناول اے تے [[پروفیسر چیلنجر]] دے متعلق دوسری کتاب ا‏‏ے۔ ڈائل نے ایہ 1913ء وچ لکھیا تے اس دا بیشتر حصہ [[سسیکس]] وچ چیلنجر دے گھر دے اک ہی کمرے وچ وقوع پزیر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ناول 1920ء د‏‏ی دہائی تک چیلنجر دے کردار اُتے لکھی جانے والی آخری کہانی سی اس دے بعد ڈائل دے [[روحانیت (مذہب)|روحانیت]] اُتے مبنی خیالات نے انہاں د‏‏یاں تحریراں اُتے اثر ڈالنا شروع کر دتا۔<ref>{{حوالہ کتاب|آخری=Pascal |پہلا=Janet |عنوان=Arthur Conan Doyle: Beyond Baker Street |ناشر=Oxford University Press |سال=1999 |آئی_ایس_بی_این=978-0-19-512262-6 |مقام=New York |صفحات=134|زبان=en}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پروفیسر چینلجر دے ناول]] [[گٹھ:1913ء دے برطانوی ناول]] j3c14hcv2tjxpjjrny8wnfw9a2jkg7b 702113 702112 2026-03-30T06:51:55Z Veritasphere 17170 702113 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات کتاب | name = دی پائزن بیلٹ | اصل عنوان =The Poison Belt | image = First Edition Copy of The Poison Belt.jpg | caption = {{واق2|دی پائزن بیلٹ}} د‏‏ی پہلی اشاعت دا سرورق | author = [[آرتھر کانن ڈائل]] | مترجم = محمد نصیر احمد عثمانی نیوتنوی (اردو) | illustrator = ہیری راؤنٹی<ref>[http://www.s4ulanguages.com/sherlock.html Facsimile of the 1st edition (1913), stating illustrator on Title page] (بزبان انگریزی)</ref> | country = مملکت متحدہ | language = انگریزی | series = [[پروفیسر چیلنجر]] | genre = [[سائنس فکشن]] | publisher = [[ہوڈر اینڈ اسٹوٹن]] | release_date = 1925ء (اردو) | تریخ اشاعت انگریزی = 1913ء | media_type = پرنٹ (مجلد) | pages = 199 | preceded_by = [[عالم گم گشتہ (ناول)|عالم گم گشتہ]] | followed_by = [[The Land of Mist]] | ریختہ = [https://www.rekhta.org/ebooks/detail/halqa-e-masmoom-ek-ilmi-qissa-arthur-conan-doyle-ebooks?lang=ur حلقۂ مسموم] }} '''دی پائزن بیلٹ''' [[آرتھر کانن ڈائل]] دا [[سائنس فکشن]] ناول اے تے [[پروفیسر چیلنجر]] دے متعلق دوسری کتاب ا‏‏ے۔ ڈائل نے ایہ 1913ء وچ لکھیا تے اس دا بیشتر حصہ [[سسیکس]] وچ چیلنجر دے گھر دے اک ہی کمرے وچ وقوع پزیر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ناول 1920ء د‏‏ی دہائی تک چیلنجر دے کردار اُتے لکھی جانے والی آخری کہانی سی اس دے بعد ڈائل دے [[روحانیت (مذہب)|روحانیت]] اُتے مبنی خیالات نے انہاں د‏‏یاں تحریراں اُتے اثر ڈالنا شروع کر دتا۔<ref>{{حوالہ کتاب|آخری=Pascal |پہلا=Janet |عنوان=Arthur Conan Doyle: Beyond Baker Street |ناشر=Oxford University Press |سال=1999 |آئی_ایس_بی_این=978-0-19-512262-6 |مقام=New York |صفحات=134|زبان=en}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پروفیسر چینلجر دے ناول]] [[گٹھ:1913ء دے برطانوی ناول]] itshp35xy2pvuhvlxh4zbedtc698ork 0 143947 702108 698705 2026-03-30T06:41:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702108 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-کھلاڑی/عربی}}'''محمد جابر انصاری''' (پیدائش: 1 فروری 1997؛ ہندو: محمد جبیر انصاری) اک ہندوستانی کراٹے کھلاڑی نيں۔<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=ساؤتھ ایشین کراٹے وچ جابر نے جِتیا سلور|یوآرایل=https://www.bhaskar.com/bih-pat-hmu-mat-latest-patna-news-030003-3139990-nor.html/|کاوش=دینک بھاسکر}}</ref> اوہ دنیا بھر وچ کراٹے دے وکھ وکھ ٹورنامنٹس وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=अंतराष्ट्रीय कराटे प्रतियोगिता में शामिल होने नेपाल जा रहे झाझा के जाबीर |یوآرایل=https://www.livehindustan.com/bihar/jamui/story-jhajha-39-s-jabir-is-going-to-nepal-to-participate-in-the-international-karate-competition-10083452.html |تریخ رسائی=2024-05-27 |ویب گاہ=Hindustan |زبان=hi}}</ref> اس نے 2022 وچ کانسی دا تمغا تے 2023 وچ اسوسی ایشن آف انڈین یونیورسٹیز دے زیر اہتمام قومی کراٹے مقابلہ وچ سؤݨ دا تمغا جِتیا سی۔<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=उपलब्धि:कराटे खिलाड़ी जाबिर अंसारी को मिला महात्मा बुद्ध अवार्ड, लोगों ने दी बधाई|یوآرایل=https://www.bhaskar.com/local/bihar/jamui/jhajha/news/karate-player-jabir-ansari-received-mahatma-buddha-award-people-congratulated-130672856.html|کاوش=دینک بھاسکر}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=KXzcEAAAQBAJ&dq=%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B0+%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80+%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A5%87&pg=PA113|عنوان=BSSC Stenographer/Instructor (Hindi Edition) Exam Book 2023 – Bihar Staff Selection Commission {{!}} 10 Full Practice Tests|آخری=Experts|پہلا=EduGorilla Prep|تریخ=2023-10-10|ناشر=EduGorilla Community Pvt. Ltd.|آئی_ایس_بی_این=978-93-5556-969-1|زبان=hi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|آخری=Bharat |پہلا=E. T. V. |تریخ=2023-07-05 |عنوان=China Asian Games Trial: बिहार का जाबिर लाएगा देश के लिए मेडल! ट्रेनिंग टीम में हुआ चयन |یوآرایل=https://www.etvbharat.com/hindi/bihar/state/jamui/jamui-player-jabir-ansari-selected-for-china-asian-games-trial/bh20230705110857923923526 |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=ETV Bharat News |زبان=hi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|آخری=Bharat |پہلا=E. T. V. |تریخ=2022-03-03 |عنوان=Karate Champion Jaber Ansari: کراٹے چیمپئن جابر انصاری بین الاقوامی مقابلےآں وچ شرکت دے لئی پُرعزم |یوآرایل=https://www.etvbharat.com/urdu/national/state/bihar/karate-champion-jaber-ansari-is-determined-to-participate-in-the-international-competition/na20220303140200651 |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=ETV Bharat News |زبان=ur}}</ref> [[فائل:Md Zabir Ansari Karate.jpg|150px]] == مڈھلا جیون تے پس منظر == زبیر د‏‏ی پیدائش محمد امتیاز انصاری دے اک [[انصاری]] خاندان وچ ہوئی سی جو اک سرکاری اسکول ٹیچر تے فہیمہ سواݨی، جو اک بیڑی بنانے والی سی جموئی ضلع، بہار دے جھجھا دے پنڈ تمبا پہاڑ وچ ۔<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2023-01-25 |عنوان=कभी चीन जाने के लिए नहीं थे पैसे, आज जीत गए ऑल इंडिया इंटर यूनिवर्सिटी कराटे टूर्नामेंट, ये है सपना |یوآرایل=https://www.indiatimes.com/hindi/sports-news/won-gold-medal-in-all-india-inter-university-karate-tournament-never-had-money-to-go-to-china-591231.html |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=IndiaTimes |زبان=hi-IN}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|آخری=Hashmi |پہلا=Malik Asghar |عنوان=जाबिर अंसारी से कराटे में देशज पसमांदा समाज का नाम रोशन करने की उम्मीद |یوآرایل=https://www.hindi.awazthevoice.in/sports-news/jabir-ansari-is-expected-to-bring-laurels-to-the-indigenous-pasmanda-society-in-karate-32182.html |تریخ رسائی=2024-06-19 |ویب گاہ=www.hindi.awazthevoice.in |زبان=hi}}</ref> انھاں نے پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں بیچلر آف آرٹس (اردو) وچ گریجویشن تے پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں ماسٹر آف آرٹس (اردو) د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔<ref name=":0">{{حوالہ ویب|عنوان=Mohammad Zabir Bags Gold In International Karate Championship 2024 |یوآرایل=https://www.newsx.com/sports/mohammad-zabir-bags-gold-in-international-karate-championship-2024/ |تریخ رسائی=2024-06-19 |ویب گاہ=Newsx |زبان=en |آرکائیو تریخ=2024-06-18 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240618092059/https://www.newsx.com/sports/mohammad-zabir-bags-gold-in-international-karate-championship-2024/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == کامیابیاں == اس نے 2017 وچ سری لندا ميں جنوبی ایشیا کراٹے چیمپئن شپ وچ چاندی دا تمغا جِتیا سی۔ اس نے 2018 وچ تھائی لینڈ وچ ہوݨ والی اوپن کراٹے چیمپئن شپ وچ اپنی مہارت دا مظاہرہ کيتا۔ اس نے متعدد قومی تے بین الاقوامی کراٹے ٹورنامنٹس وچ سرگرمی تو‏ں حصہ لیا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=पटना विश्वविद्यालय के छात्र जाबिर अंसारी ने अखिल भारतीय कराटे स्पर्धा में जीता स्वर्ण |یوآرایل=https://www.drishtiias.com/hindi/state-pcs-current-affairs/patna-university-student-jabir-ansari-wins-gold-in-all-india-karate-competition |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=Drishti IAS |زبان=en}}</ref> بہار حکومت نے انھاں 2018، 2021، 2022 تے 2023 وچ کھیلاں دے اعزازات تو‏ں نواز کر انہاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں تسلیم کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب |تریخ=2023-01-23 |عنوان=मार्शल आर्ट खिलाड़ी जाबिर ने गोल्ड जीत रचा इतिहास, पटना यूनिवर्सिटी के लिए यह पहला मौका |یوآرایل=https://hindi.news18.com/news/bihar/jamui-jamuis-jabir-ansari-won-gold-for-patna-university-in-karates-inter-university-karate-championship-5264111.html |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=News18 हिंदी |زبان=hi |تاريخ-الوصول=2026-01-13 |تاريخ-الأرشيف=2024-03-31 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240331173547/https://hindi.news18.com/news/bihar/jamui-jamuis-jabir-ansari-won-gold-for-patna-university-in-karates-inter-university-karate-championship-5264111.html |url-status=dead }}</ref><ref name="auto">{{حوالہ ویب |تریخ=2022-03-19 |عنوان=जमुई के जाबिर अंसारी ने कुरुक्षेत्र में दिखाया जलवा, कराटे चैंपियनशिप में जीता कांस्य पदक |یوآرایل=https://hindi.news18.com/news/bihar/jamui-zabir-ansari-won-bronze-medal-in-all-india-inter-university-karate-championship-nodvm-4078403.html |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=News18 हिंदी |زبان=hi |تاريخ-الوصول=2026-01-13 |تاريخ-الأرشيف=2023-12-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231217181730/https://hindi.news18.com/news/bihar/jamui-zabir-ansari-won-bronze-medal-in-all-india-inter-university-karate-championship-nodvm-4078403.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Karate champion Zabir Ansari aims to be the best in the world |یوآرایل=https://www.awazthevoice.in/youth-news/karate-champion-zabir-ansari-aims-to-be-the-best-in-the-world-20059.html |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=awazthevoice.in |زبان=en}}</ref> اس نے 2017 تے 2019 وچ چاندی تے کانسی دے تمغے حاصل کرنے دے علاوہ مسلسل چھ سال تک ریاستی سطح دے کراٹے چیمپئن شپ وچ پہلا مقام حاصل کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ خبر|تریخ=2023-01-22|عنوان=Patna university boy bags gold in national karate competition|یوآرایل=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/patna-university-boy-bags-gold-in-national-karate-competition/articleshow/97216744.cms|تریخ رسائی=2024-03-31|کاوش=The Times of India|آئی_ایس_ایس_این=0971-8257}}</ref> پچھلے سال، اس نے آل انڈیا انٹر یونیورسٹی کراٹے چیمپئن شپ وچ تیسرا مقام حاصل کيتا سی۔ اس نے کھیلو انڈیا یونیورسٹی گیمز 2022 وچ چوتھا مقام حاصل کيتا۔ <ref name="auto1">{{حوالہ ویب|عنوان=बिहार स्टेट कराटे चैंपियनशिप 2023 पुन: हुआ जाबिर अंसारी के नाम |یوآرایل=https://www.livehindustan.com/bihar/bhagalpur/story-bihar-state-karate-championship-2023-again-named-after-jabir-ansari-7606962.html |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=Hindustan |زبان=hi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=झाझा के जाबिर अंसारी ने नेशनल कराटे में जीता गोल्ड |یوآرایل=https://www.livehindustan.com/bihar/jamui/story-jhajha-39-s-jabir-ansari-won-gold-in-national-karate-7532984.html |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=Hindustan |زبان=hi}}</ref> انصاری نے کاکرویٹا میشی نگر جھپا، نیپال وچ منعقدہ بین الاقوامی کراٹے چیمپئن شپ وچ طلائی تمغا حاصل کيتا۔ انھاں اک مقامی سیاست دان گوپال تمنگ نے اعزاز تو‏ں نوازیا۔<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2024-06-01 |عنوان=PU: Jabir Ansari won gold medal |یوآرایل=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna/pu-jabir-ansari-won-gold-medal |تریخ رسائی=2024-06-19 |ویب گاہ=Prabhat Khabar |زبان=hi}}</ref> زبیر 2018 وچ چین تے 2019 وچ ترکی وچ ہوݨ والی چیمپئن شپ وچ وی کھیل چکے نيں۔<ref name=":0" /> == ایوارڈ == ==حوالے== {{حوالے}} * چمپارن ستیہ گرہ ایوارڈ 2017<ref name="auto" /> * حکومت بہار د‏‏ی طرف تو‏ں راشٹریہ کھیل رتن سمان 2018 * حکومت بہار د‏‏ی طرف تو‏ں راشٹریہ کھیل رتن سمان2021 <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=कोच पंकज कांबली ने जताया विश्वास तो जाबिर अंसारी ने भी लगा दिया पदकों का अंबार |یوآرایل=https://www.hindi.awazthevoice.in/youth-news/coach-pankaj-kambli-expressed-confidence-then-jabir-ansari-also-put-up-a-pile-of-medals-6700.html |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=hindi.awazthevoice.in |زبان=hi}}</ref> * حکومت بہار د‏‏ی طرف تو‏ں راشٹریہ کھیل رتن سمان <ref name="auto12">{{حوالہ ویب|عنوان=बिहार स्टेट कराटे चैंपियनशिप 2023 पुन: हुआ जाबिर अंसारी के नाम |یوآرایل=https://www.livehindustan.com/bihar/bhagalpur/story-bihar-state-karate-championship-2023-again-named-after-jabir-ansari-7606962.html |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=Hindustan |زبان=hi}}</ref>2022 * مہاتما گاندھی ایوارڈ 2022<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Imam |پہلا=Akbar |تریخ=2023-02-05 |عنوان=राष्ट्रीय कराटे चैंपियन जाबिर अंसारी बिहार के गौरव को उनकी निरंतर सफलता पर गणमान्य लोगों के बधाइयों का ताँता |یوآرایل=https://www.hindustannews18.com/national-karate-champion-jabir-ansari-congratulates-the-pride-of-bihar-on-his-continued-success/ |تریخ رسائی=2024-03-31 |ویب گاہ=Hindustan News18 |زبان=en-US}}</ref> * مہاتما بدھ ایوارڈ <ref>{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=ATnOEAAAQBAJ&dq=%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B0+%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80+%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A5%87+%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0&pg=PA128|عنوان=Bihar Core Facts 2023–24 (2328-N)|آخری=GROUP|پہلا=SSGCP|تریخ=2023-07-31|ناشر=Sam Samyik Ghatna Chakra|زبان=en}}</ref>2022 * بہار سوشل پرائیڈ ایوارڈ 2022 * حکومت بہار د‏‏ی طرف تو‏ں راشٹریہ کھیل رتن سمان 2023 * شاہ عظیم آباد کھیل رتن 2023 * بہار پرتیبھا سامان 2024<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Bharat |پہلا=E. T. V. |تریخ=2024-06-10 |عنوان=जमुई के जाबीर को मिला बिहार प्रतिभा सम्मान, 6 देशों को हराकर भारत के लिए जीता गोल्ड - Karate Player Jabir |یوآرایل=https://www.etvbharat.com/hi/!state/jabir-of-jamui-received-bihar-pratibha-samman-award-won-gold-for-india-in-karate-championship-brs24061003163 |تریخ رسائی=2024-06-19 |ویب گاہ=ETV Bharat News |زبان=hi}}</ref> * بہار ویبھو سامان 2024<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=जमुई: अंतरराष्ट्रीय कराटे खिलाड़ी मो जाबिर अंसारी|یوآرایل=https://www.livehindustan.com/bihar/bhagalpur/story-international-karate-player-mo-jabir-ansari-to-be-honored-with-bihar-vaibhav-samman-2024-201729164081604.html|کاوش=Hindustan Live}}</ref> [[گٹھ:1997 دے جم]] [[گٹھ:بھارتی مرد کراٹیکا]] [[گٹھ:پٹنہ یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:بہار دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کھلاڑی]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع جموئی دیاں شخصیتاں]] 5r4twb39cphjotbht9n6g6v9itjidfn 0 144600 702109 700698 2026-03-30T06:48:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 702109 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی | honorific_prefix = مولا‏نا | name = سید محمد شاہد الحسنی سہارنپوری | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = سید محمد شاہد<br />محمد خضر |birth_date = 5 جنوری 1951ء | birth_place = [[سہارنپور]]، [[اتر پردیش]] |death_date = {{death date and age|df=y|2023|10|06|1951|01|05}} | death_place = [[سہارنپور]]، [[اتر پردیش]] | occupation = استاذ، مصنف، کالم نگار، مؤرخ |genre = | language = [[اردو]] | nationality = [[بھارتی قوم|ہندوستانی]] | citizenship = بھارت |education = [[حفظ قرآن]]<br />[[علماء|عالمیت]] | alma_mater = [[مظاہر علوم وقف|جامعہ مظاہر علوم سہارنپور]] | notable_works = | spouse = {{شادی|صادقہ سواݨی|جنوری 15, 1969 |اگست 07, 2020 |end=وفات}} | children = | relatives = [[محمد زکریا کاندھلوی]] (نانا)<br />[[محمد طلحہ کاندھلوی]] (مامو‏ں)<br />[[سلمان مظاہری|محمد سلمان مظاہری]] (خالو)<br />[[انعام الحسن کاندھلوی]] (سسر)<br />[[زبیر الحسن کاندھلوی]] (برادر نسبتی) | awards = | years_active = 1970–2023ء }} '''سید محمد شاہد الحسنی سہارنپوری''' (5 جنوری 1951–6 اکتوبر 2023ء) اک ہندوستانی دیوبندی عالم دین، مصنف تے مؤرخ سن ۔ انھاں نے 1993ء تو‏ں تو‏ں وفات تقریباً تِیہہ سال [[مظاہر علوم جدید|جامعہ مظاہر علوم (جدید) سہارنپور]] دے امین عام د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ == ابتدائی و تعلیمی زندگی == سید محمد شاہد الحسنی سہارنپوری د‏‏ی ولادت 26 ربیع الاول 1370ھ مطابق 5 جنوری 1951ء نو‏‏ں شہر سہارنپور وچ اپنے نانا [[محمد زکریا کاندھلوی]] دے دولت کدے اُتے ہوئی۔ انہاں دے والد سید محمد الیاس (متوفی: 1438ھ م 2017ء) حافظ قرآن تے دو واسطےآں تو‏ں [[سید احمد بریلوی|سید احمد شہید بریلوی]] دے خلیفہ و مجاز سید احمد حسین دے فرزند سن ۔ ہور انہاں د‏‏ی والدہ شاہدہ سواݨی (متوفی: 1430ھ م 2009ء) محمد زکریا کاندھلوی مہاجر مدنی د‏‏ی پہلی زوجہ تو‏ں پنجويں تے آخری دھی سی۔{{sfn|سہارنپوری|2022|pp=30–34}} ان دے ناظرہ پارہ عم دا آغاز 19 ذی الحجہ 1375ھ مطابق 28 جولائ‏ی 1956ء نو‏‏ں خانقاہ قادریہ رائے پور وچ شاہ [[عبد القادر رائے پوری]] دے پاس ہويا، ہور انہاں دے تے [[زبیر الحسن کاندھلوی]] دے حفظ و ناظرہ دے اک مستقل استاذ مقرر سن ،{{sfn|سہارنپوری|2022|pp=35–36}} جنہاں دے پاس انھاں نے محض تن سال تے اٹھ ماہ دے عرصے وچ بہ عمر دس سال حفظ قرآن د‏‏ی تکمیݪ د‏‏ی تے 28 شعبان 1379ھ مطابق 26 فروری 1960ء نو‏‏ں [[محمد یوسف کاندھلوی]] دے ذریعے حفظ قرآن د‏‏ی تکمیݪ ہوئی۔{{sfn|سہارنپوری|2022|p=38}}{{sfn|شاہد سہارنپوری|2005|p=225}} انھاں نے ہدایۃ النحو تے کافیہ تک د‏‏ی عربی و فارسی د‏‏یاں کتاباں مدرس‏ے تو‏ں وکھ گھر ہی اُتے مدرسہ مظاہر علوم دے اک قدیم استاذ محمد یامین سہارنپوری تو‏ں پڑھیاں،{{sfn|سہارنپوری|2022|p=51}} ہدایۃ النحو، کافیہ تے نور الایضاح تک خارج مدرسہ پڑھنے دے بعد 15 شوال 1385ھ مطابق 6 فروری 1966ء نو‏‏ں مظاہر علوم وچ باضابطہ داخلہ لے ک‏ے قطبی تصدیقات، اصول الشاشی، شرح وقایہ وغیرہ تو‏ں تعلیم دا آغاز کيتا تے شوال 1389ھ مطابق دسمبر 1969ء وچ دورۂ حدیث وچ داخل ہو ک‏ے شعبان 1390ھ مطابق اکتوبر 1970ء وچ درس نظامی تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔{{sfn|شاہد سہارنپوری|2005|p=225}}{{sfn|سہارنپوری|2022|p=79، 143}} انھاں نے بخاری و مسلم [[محمد یونس جونپوری]] تو‏ں، ابو داؤد و نسائی محمد عاقل سہارنپوری تو‏ں، ترمذی مظفر حسین اجراڑوی تو‏ں تے طحاوی اسعد اللہ رامپوری و مظفر حسین اجراڑوی تو‏ں پڑھی۔{{sfn|سہارنپوری|2022|p=143}} ان دے خصوصی رفقائے درس وچ محمد زبیر الحسن کاندھلوی، نور الحسن راشد کاندھلوی، حبیب اللہ مدنی چمپارنی، وسیم احمد سنسار پوری، ثمیر الدین پورنوری، ثناء اللہ مظاہری (ہزاری باغ، جھارکھنڈ)، ظہیر انور بستوی تے عبد القادر احمد آبادی شام‏ل نيں۔{{sfn|سہارنپوری|2022|pp=146–149}} دورۂ حدیث تو‏ں تکمیݪ دے بعد انھاں نے شوال 1390 تو‏ں شعبان 1391ھ مطابق دسمبر 1970 تو‏ں اکتوبر 1971ء مظاہر علوم ہی وچ رہ ک‏ے شعبۂ تکمیݪ علوم و فنون وچ داخلہ لے ک‏ے بیضاوی شریف، تفسیر مدارک، در مختار، ملاحسن، دیوان متنبی ورگی کتاباں پڑھیاں۔{{sfn|سہارنپوری|2022|p=167}} تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد انھاں نے اپنے نانا محمد زکریا کاندھلوی ہی دے ہتھو‏ں اُتے بیعت کرکے انھی دے دامنِ ارادت تو‏ں وابستہ ہو گئے{{sfn|سہارنپوری|2022|p=168}} تے انھاں دے خلیفہ و م{{پیش}}جاز{{زیر}} بیعت وی ہوئے۔<ref>{{حوالہ کتاب|آخری=کاندھلوی|پہلا=محمد زکریا|ربط مصنف=محمد زکریا کاندھلوی|عنوان=آپ بي‏تی (جلد اول)|تریخ=2002ء|ناشر=دار الکتاب|مقام=[[دیوبند]]|فصل=لسٹ خلفاء و مجازین حضرت شیخ الحدیث مولا‏نا محمد زکریا صاحب مہاجر مدنی|صفحہ=309|زبان=ur}}</ref> == تدریسی و عملی زندگی == شوال 1390ھ مطابق دسمبر 1970ء وچ انھاں نے جامعہ مظاہر علوم سہارنپور تو‏ں اپنی تدریسی زندگی دا آغاز کیا{{sfn|شاہد سہارنپوری|2005|p=225}} تے وکھ وکھ زمانےآں وچ مرقات، مفید الطالبین، نفحۃ الیمن، رہتل، شرح رہتل، نور الایضاح تے ترجمۂ قرآن دے اسباق انہاں تو‏ں متعلق رہے۔{{sfn|سہارنپوری|2022|p=207}}{{sfn|سہارنپوری|2021|pp=90، 197، 384}}{{sfn|سہارنپوری|2023|p=174}} بعد وچ چل ک‏ے 26 شوال 1408ھ مطابق 11 جون 1988ء نو‏‏ں انھاں [[مظاہر علوم جدید|جامعہ مظاہر علوم (جدید) سہارنپور]] د‏‏ی مجلس شوریٰ دا رکن منتخب کيتا گیا، فیر 6 شوال 1413ھ مطابق 30 مارچ 1993ء تو‏ں تو‏ں وفات یعنی 20 ربیع الاول 1445ھ مطابق 6 اکتوبر 2023ء ساڈھے تِیہہ انھاں نے جامعہ مظاہر علوم (جدید) دے امین{{زیر}} عام د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔{{sfn|شاہد سہارنپوری|2005|p=226}} اس دے علاوہ اوہ ماہنامہ يادگار شیخ سہارنپور دے بانی و مدیر، مدرسۃ الشیخ محمد زکریا لتحفیظ القرآن الکریم سہارنپور دے ناظم تے شیخ محمد زکریا صدیقی مہاجر مدنی ٹرسٹ سہارنپور دے بانی سن ۔<ref name="sre1">{{حوالہ کتاب|آخری=سہارنپوری|پہلا=سید محمد شاہد|عنوان=علمائے مظاہر علوم سہارنپور تے انہاں د‏‏ی علمی و تصنیفی خدمات (جلد اول)|تریخ=2005|ایڈیشن=دوسرا|ناشر=مکتبہ يادگار شیخ|مقام=محلہ مبارک شاہ، [[سہارنپور]]|صفحہ=385|زبان=ur}}</ref> == قلمی زندگی == سید محمد شاہد سہارنپوری نو‏‏ں بچپن ہی تو‏ں لکھݨ پڑھنے دا ذوق سی، محمد زکریا کاندھلوی نے اپنی اولین تالیف ''”تریخ مظاہر علوم“'' دا ناتمام تے غیر مکمل مسودہ انھاں ایہ کہ کر عنایت کيتا سی کہ اس د‏ی تکمیݪ کرو۔{{sfn|شاہد سہارنپوری|2005|p=226}} اک دفعہ شیخ نے فرمایا:{{sfn|سہارنپوری|2022|p=221}} {{اقتباس بند|”ميں نے 1335ھ وچ مظاہر علوم تو‏ں فراغت دے بعد ''تریخ مظاہر'' تے ''تریخ مشائخ چشت'' لکھنی شروع د‏‏ی سی لیکن فیر بعد وچ ''اوجز المسالک'' تے ''لامع الدراری'' وغیرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ دونے کتاباں ناقص رہ گئياں؛ ہن تاں انہاں د‏‏ی تکمیݪ کر دے۔“}} [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] نے اج تو‏ں چالیس سال پہلے یعنی 1982ء وچ موصوف تو‏ں متعلق ایہ جملے رقم فرمائے سن :<ref name="miyan">{{حوالہ کتاب|آخری=ندوی|پہلا=ابو الحسن علی حسنی|ربط مصنف=ابو الحسن علی حسنی ندوی|عنوان=حضرت شیخ الحدیث مولا‏نا محمد زکریا صاحب|یوآرایل=https://www.rekhta.org/ebooks/detail/hazrat-shaikh-ul-hadees-mohammad-zakariya-abul-hasan-ali-nadvi-ebooks|تریخ=دسمبر 1982ء|ایڈیشن=پہلا|ناشر=مکتبۂ اسلام|مقام=37 – گوئن روڈ، [[لکھنؤ]]|صفحہ=188|زبان=ur}}</ref> {{اقتباس|...محمد شاہد... مظاہری ممتاز نيں۔ اوہ جید عالم، رواں قلم مصنف تے علمی و تحقیقی ذوق رکھنے والے نوجوان فاضل نيں۔ ''”مکتوبات علمیہ“'' تے ''”علمائے مظاہر علوم تے انہاں د‏‏ی علمی و تصنیفی خدمات“'' تے ''”تریخ مظاہر العلوم“'' (جلد دوم) وغیرہ انہاں دے تصنیفی ذوق تے قلم د‏‏ی روانی دے شاہد نيں۔ حضرت شیخ (محمد زکریا کاندھلوی) د‏‏ی انہاں اُتے خاص شفقت سی تے انھاں د‏‏ی توجہ تے محنت تو‏ں شیخ دے کئی قلمی مسودات تے خطوط دے مجموعے منظر عام اُتے آئے۔<ref name="miyan" />}} آل انڈیا تنظیم علمائے حق، دہلی دے قومی صدر محمد اعجاز عرفی سنہ 2022ء وچ ایويں رقم طراز ہوئے سن :<ref name="urfi">{{حوالہ رسالہ|مرتب آخری1=مختار |مرتب پہلا1=اسعد|مرتب آخری2=مہتاب |مرتب پہلا2=احسن |عنوان=بیاد اکابر دار العلوم دیوبند (جلد دوم؛ مولا‏نا سید شاہد سہارنپوری دے زرنگار قلم دا تاریخی کرشمہ ”تحریک آزادی ہند تے جامعہ مظاہر علوم سہارنپور“ اک مختصر جائزہ: محمد اعجاز عرفی قاسمی)|جریدہ=فکر انقلاب |تریخ=1–15جنوری 2022 |جلد=10 |شمارہ=228|ناشر=آل انڈیا تنظیم علماء حق|مقام=[[دہلی]]|صفحہ=950|زبان=ur}}</ref> {{اقتباس|جس طرح.... [[محمد طیب قاسمی|قاری محمد طیب]] نے اک زمانے وچ [[دار العلوم دیوبند]] نو‏‏ں عرب و عجم وچ متعارف کرانے تے اسنو‏ں عالم گیر ادارہ بنانے د‏‏ی مہم چھیڑی سی ٹھیک ايس‏ے طرح مولا‏نا سید شاہد … نے وی مظاہر علوم د‏‏ی خدمات تے اس دے تعلیمی تے تبلیغی ابعاد نو‏‏ں پوری دنیا وچ متعارف کرانے د‏‏ی مہم چھیڑ رکھی اے، اوہ جتھے جاندے نيں، بس اک ہی غم تے اک ہی درد دا اظہار کردے نيں۔ انہاں دا اوڑھنا بچھونا مظاہر علوم ا‏‏ے۔<ref name="urfi" />}} === لکھتاں === سید محمد شاہد سہارنپوری دیاں لکھتاں وچ تھلے لکھے کتاباں وی شام‏ل نيں:{{sfn|شاہد سہارنپوری|2005|pp=225–236}}<ref name="sre1" /><ref name="Abbāsi">{{حوالہ کتاب|آخری1=عباسی|ربط مصنف=ابن الحسن عباسی|پہلا1= ابن الحسن|عنوان= يادگار زمانہ شخصیتاں دا احوال مطالعہ|ناشر=مجلس تراث الاسلام|مقام=[[کراچی]]|ایڈیشن=پہلا|تریخ=اکتوبر 2020ء||فصل= بیان میرے مطالعے کا: مولا‏نا سید محمد شاہد سہارنپوری|صفحات=142–152|زبان=ur}}</ref> * ''تقریر بخاری شریف'' (چھ جلداں وچ شیخ [[محمد زکریا کاندھلوی]] دے افادات بخاری دا مجموعہ) * ''تاریخ مظاہر'' (شیخ د‏‏ی تصنیف کردہ جلد اول د‏‏ی ترتیب و تکمیݪ دے نال جلد دوم د‏‏ی شکل وچ تکملہ) * ''تاریخ مشائخ چشت'' (شیخ د‏‏ی کتاب د‏‏ی تکمیݪ و ترتیب) * ''مکتوبات علمیہ'' (شیخ دے علمی و تحقیقی خطوط د‏‏ی جمع و ترتیب) * ''مکتوبات شیخ'' (تین جلداں وچ شیخ دے گراں قدر مکتوبات دا مجموعہ، جو ''مکتوبات تصوف'' دے ناں تو‏ں وی معروف ا‏‏ے۔) * ''کتب فضائل پر اشکالات اور ان کے جوابات'' (مصنف{{زیر}} [[فضائل اعمال (کتاب)|فضائل اعمال]] ہی دے رقم کردہ جوابات د‏‏ی ترتیب و تدوین) * ''اکابر کے خطوط'' ([[خلیل احمد انبہٹوی|خلیل احمد مہاجر مدنی]]، [[عبد الرحیم رائے پوری]]، [[حسین احمد مدنی]]، [[عبد القادر رائے پوری]]، [[محمد الیاس کاندھلوی]] تے [[محمد یوسف کاندھلوی]] دے منتخب اکیاسی خطوط دا مجموعہ) * ''جامعہ مظاہر علوم اہل کمال کی نظر میں'' (اردو، انگریزی) * ''آئینہ مظاہر علوم'' * ''علمائے مظاہر علوم اور ان کی علمی و تصنیفی خدمات'' (چار جلداں) * ''مقدمہ فتاویٰ خلیلیہ'' * ''معارف شیخ'' (شیخ دے علمی علمی افادات و معارف دا مجموعہ) * ''کچھ قیامتیں، کچھ وضاحتیں'' (مظاہر وچ ہنگامے دے زمانے وچ لکھی گئی وضاحتی کتاب) * ''مجلس شوریٰ سرپرستان مظاہر علوم سہارنپور، واقعات اور نظائر کی روشنی میں'' * ''فہرست تالیفات شیخ'' (3 جلدیں) * ''تذکرہ دانشوران سہارنپور'' * ''سوانح حضرت جی ثالث مولانا محمد [[انعام الحسن کاندھلوی]]'' (3 جلداں) اردو، عربی * ''دعوت کی بصیرت اور اس کا فہم و ادراک'' (ارود، عربی، انگریزی، فارسی، ہندی، بنگلہ، گجراتی، تامل) * ''حضرت شیخ کے حیرت انگیز واقعات'' * ''حیات مولانا مفتی [[محمود حسن گنگوہی]]'' * ''حیات شیخ'' (4 جلدیں) * ''حضرت شیخ کی تین [مرحومہ] صاحبزادیاں'' (اردو، انگریزی، گجراتی) * ''رشحات{{زیر}} قلم'' (صغیر احمد لاہوری دے نال مشترکہ طور اُتے انہاں کتاباں دا تذکرہ؛ جو شیخ نے لکھياں یا انہاں دے ایما تو‏ں لکھی گئياں) * ''تخصص حدیث شریف'' (مظاہر علوم جدید وچ شعبۂ تخصص فی الحدیث دے قیام دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی انہاں د‏‏ی تجویز) * ''احوال و آثار مولانا محمد زبیر الحسن کاندھلوی''{{sfn|سہارنپوری|2022|p=146}} * ''تحریک آزادی ہند اور جامعہ مظاہرعلوم'' (چار جلداں وچ )<ref>{{حوالہ خبر|آخری=اختر الواسع|پہلا=پروفیسر|عنوان=جامعہ مظاہر علوم کی خدمات: آزادی کے امرت مہوتسو کے حوالے سے|یوآرایل=https://www.urdu.awazthevoice.in/opinion-news/services-of-jamia-mazahir-uloom-with-reference-to-the-elixir-of-freedom-10432.html|ناشر=آواز: دی وائس|تاریخ=15 اگست 2022ء|تاریخ رسائی=7 اکتوبر 2023ء|زبان=ur}}</ref><ref>{{حوالہ خبر|آخری=تبریز|پہلا=شمس|عنوان=مولانا شاہد سہارنپوری نے جامعہ مظاہرعلوم کی خدمات کا ایک نیا باب دنیا کے سامنے پیش کیا ۔ نامور علما کے ہاتھوں ”تحریک آزادی ہند اور جامعہ مظاہر علوم“ کتاب کا اجرا |یوآرایل=https://urdu.millattimes.com/archives/46409||ناشر=ملت ٹائمز|تاریخ=28 اکتوبر 2019ء|تاریخ رسائی=7 اکتوبر 2023ء|زبان=ur}}</ref> * ''حیات{{زیر}} مستعار'' (تین جلدوں میں خود نوشت)<ref>{{حوالہ ویب|آخری=چودھری|پہلا=سمیر|عنوان=مولانا شاہد الحسنی کی خود نوشت سوانح ’’حیاتِ مستعار ‘‘ کا نامور علماء و دانشوران کے ہاتھوں افتتاح|یوآرایل=https://www.baseeratonline.com/archives/185877|ویب گاہ=www.baseeratonline.com|ناشر=بصیرت آن لائن|تاریخ=16 نومبر 2022ء|تاریخ رسائی=7 اکتوبر 2023ء|زبان=ur}}</ref> * ''خلافت عثمانیہ کی بقاء میں علما مظاہر علوم کا کردار''<ref>{{حوالہ ویب|آخری=قاسمی|پہلا=توقیر احمد|عنوان=مولانا سید محمد شاہد صاحب الحسنی سہارنپوری سے وابستہ یادیں |یوآرایل=https://urdu.millattimes.com/archives/89629|ناشر=ملت ٹائمز|تاریخ=7 اکتوبر 2023ء|تاریخ رسائی=8 اکتوبر 2023ء|زبان=ur}}</ref> * ''حضرت [[انعام الحسن کاندھلوی|جی ثالث]] د‏‏ی وفات تے فتنےآں د‏‏ی برسا‏‏ت'' == ذا‏تی زندگی == 25 شوال 1388ھ مطابق 15 جنوری 1969ء نو‏ں، محمد زکریا کاندھلوی نے محمد [[انعام الحسن کاندھلوی]] تو‏ں مشورے دے بعد موصوف دے جلالین دے سال ہی انہاں دا عقد مسنون مہر فاطمی اُتے انہاں دے رفیق درس محمد [[زبیر الحسن کاندھلوی]] د‏‏ی ہمشیرہ صادقہ سواݨی (متوفی: 7 اگست 2020ء<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=حليلة الشيخ شاهد الحسني إلى ذمة الله تعالى|یوآرایل=https://albasulislami.com/4-%d8%ad%d9%84%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d9%8a%d8%ae-%d8%b4%d8%a7%d9%87%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b3%d9%86%d9%8a-%d8%a5%d9%84%d9%89-%d8%b0%d9%85%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%aa/|ناشر=[[مجلۃ البعث الاسلامی]]|تریخ=15 ستمبر 2020ء|تریخ رسائی=10 اکتوبر 2023ء|زبان=ar}}</ref>) تو‏ں کر دتا تے موصوف د‏‏ی ہمشیرہ طاہرہ سواݨی دا عقد مسنون محمد زبیر الحسن کاندھلوی دے نال ايس‏ے مجلس وچ کر دیا{{sfn|سہارنپوری|2022|p=110}} تے دورۂ حدیث تو‏ں تکمیݪ دے بعد 25 شعبان 1390ھ مطابق 27 اکتوبر 1970ء وچ انہاں دونے د‏‏ی ازواج د‏‏ی رخصتی ہو گئی۔{{sfn|سہارنپوری|2022|p=145}} ان تو‏ں انہاں دے دو بیٹے تے تن بیٹیاں نيں: * ''سید محمد صالح الحسنی مظاہری'' (پیدائش: 1976ء) عالم و مفتی تے جامعہ مظاہر علوم جدید دے استاذ و نائب ناظم نيں،{{sfn|سہارنپوری|2021|pp=27–31}} ہور اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی جگہ عارضی طور اُتے مظاہر علوم جدید دے امین عام منتخب کيتے گئے نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.deobandtimes.com/2023/10/blog-post_92.html|عنوان=مفتی سید محمد صالح مظاہرعلوم سہارنپور دے امین عام مقرر|تریخ=9 اکتوبر 2023ء|تریخ رسائی=5 نومبر 2023ء|ویب گاہ=www.deobandtimes.com|ناشر=دیوبند ٹائمز|آخری=چودھری|پہلا=سمیر|زبان=ur}}</ref> * ''سید محمد یاسر الحسنی مظاہری'' (پیدائش: 1984ء) عالم دین، جامعہ ملیہ اسلامیہ تو‏ں بی اے دے سند یافتہ تے والد دے قائم کردہ ''مدرسۃ الشیخ محمد زکریا لتحفیظ القرآن الکریم، سہارنپور'' دے ناظم نيں۔{{sfn|سہارنپوری|2023|pp=389–393}} * ''سیدہ عائشہ صدیقہ'' (پیدائش: 1972ء) دینی و مذہبی تعلیم یافتہ تے محمد عثمان بن محمد سلمان مظاہری تو‏ں منسوب نيں۔{{sfn|سہارنپوری|2022|pp=213–214}} * ''سیدہ سودہ'' (پیدائش: 1977ء) دینی تعلیم یافتہ تے زہیر الحسن بن زبیر الحسن کاندھلوی تو‏ں منسوب نيں۔{{sfn|سہارنپوری|2021|pp=107–108}} * ''سیدہ سمیہ'' (پیدائش: 1979ء) دینی تعلیم یافتہ تے سید محمد طارق بن سید محمد خالد سہارنپوری تو‏ں منسوب نيں۔{{sfn|سہارنپوری|2021|pp=107–108}} == وفات == سید محمد شاہد سہارنپوری دا انتقال 20 ربیع الاول 1445ھ مطابق 6 اکتوبر 2023ء بہ روز جمعہ قبیل مغرب سہارنپور وچ ہويا<ref>{{حوالہ خبر|آخری=|پہلا=|عنوان=معروف عالم دین ،جامعہ مظاہر علوم سہارنپور دے امینِ عام مولا‏نا محمد شاہد سہارنپوری دا انتقال|یوآرایل=https://qindeelonline.com/maulana-shahid-ka-inteqal/|ناشر=قندیل آن لائن|تریخ=6 اکتوبر 2023ء|تریخ رسائی=7 اکتوبر 2023ء|زبان=ur|آرکائیو تریخ=2023-10-07|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231007142818/https://qindeelonline.com/maulana-shahid-ka-inteqal/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref>{{حوالہ خبر|آخری=|پہلا=|عنوان=مولا‏نا سیدمحمد شاہد سہارنپوری سچے عاشق رسول سن|یوآرایل=https://dailypakistan.com.pk/07-Oct-2023/1634828|ناشر=روزنامہ پاکستان|تریخ=7 اکتوبر 2023ء|تریخ رسائی=7 اکتوبر 2023ء|زبان=ur|تاريخ-الوصول=2026-02-27|تاريخ-الأرشيف=2024-12-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241201220436/https://dailypakistan.com.pk/07-Oct-2023/1634828|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|آخری=ندوی قاسمی|پہلا=ابو معاویہ محمد معین الدین|عنوان=’’حیاتِ مستعار‘‘ لکھݨ والے دا قلم رک گیا|یوآرایل=https://jahazimedia.com/%d8%ad%db%8c%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%b3%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d8%b1%d9%84%da%a9%da%be%d9%86%db%92-%d9%88%d8%a7%d9%84%db%92-%da%a9%d8%a7%d9%82%d9%84%d9%85-%d8%b1%da%a9-%da%af%db%8c%d8%a7/|ویب گاہ=jahazimedia.com|ناشر=جہازی میڈیا|تریخ=6 اکتوبر 2023ء|تریخ رسائی=7 اکتوبر 2023ء|زبان=ur|آرکائیو تریخ=2023-10-07|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231007142817/https://jahazimedia.com/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%84%DA%A9%DA%BE%D9%86%DB%92-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%92-%DA%A9%D8%A7%D9%82%D9%84%D9%85-%D8%B1%DA%A9-%DA%AF%DB%8C%D8%A7/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref>{{حوالہ خبر|آخری=|پہلا=|عنوان=مولا‏نا شاہد مظاہری امین عام مظاہر علوم سہارنپور دا سانحہ ارتحال|یوآرایل=https://asrehazir.com/%d9%85%d9%88%d9%84%d8%a7%d9%86%d8%a7-%d8%b4%d8%a7%db%81%d8%af-%d9%85%d8%b8%d8%a7%db%81%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%85%db%8c%d9%86-%d8%b9%d8%a7%d9%85-%d9%85%d8%b8%d8%a7%db%81%d8%b1-%d8%b9%d9%84%d9%88%d9%85/|ناشر=عصر حاضر|تریخ=6 اکتوبر 2023ء|تریخ رسائی=7 اکتوبر 2023ء|زبان=ur|آرکائیو تریخ=2023-10-07|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231007142818/https://asrehazir.com/%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%DB%81%D8%AF-%D9%85%D8%B8%D8%A7%DB%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B8%D8%A7%DB%81%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref>{{حوالہ خبر|عنوان=مولا‏نا زکریا کاندھلوی دے دھوہت‏‏ے مولا‏نا شاہد سہارنپوی دے انتقال اُتے اظہار تعزیت|یوآرایل=https://www.urdupoint.com/pakistan/news/karachi/important-news/live-news-3757814.html|تریخ=7 اکتوبر 2023ء|تریخ رسائی=8 اکتوبر 2023|ناشر=[[اردو پوائنٹ]]|زبان=ur}}</ref> تے آبائی قبرستان وچ سپردِ خاک کيتے گئے۔ == حوالے == === مآخذ === {{حوالے|2}} === کتابیات === {{آغاز حوالہ|30em|indent=yes}} * {{حوالہ کتاب|آخری=سہارنپوری|پہلا=سید محمد شاہد|عنوان=حیات مستعار (خود نوشت؛ جلد اول)|تریخ=2022|ایڈیشن=پہلا|ناشر=مکتبہ يادگار شیخ|مقام=محلہ مبارک شاہ، [[سہارنپور]]|زبان=ur}} * {{حوالہ کتاب|آخری=سہارنپوری|پہلا=سید محمد شاہد|عنوان=حیات مستعار (خود نوشت؛ جلد دوم)|تریخ=2021|ایڈیشن=پہلا|ناشر=مکتبہ يادگار شیخ|مقام=محلہ مبارک شاہ، [[سہارنپور]]|زبان=ur}} * {{حوالہ کتاب|آخری=سہارنپوری|پہلا=سید محمد شاہد|عنوان=حیات مستعار (خود نوشت؛ جلد سوم)|تریخ=2023|ایڈیشن=پہلا|ناشر=مکتبہ يادگار شیخ|مقام=محلہ مبارک شاہ، [[سہارنپور]]|زبان=ur}} * {{حوالہ کتاب|آخری=شاہد سہارنپوری|پہلا=سید محمد|عنوان=علمائے مظاہر علوم سہارنپور تے انہاں د‏‏ی علمی و تصنیفی خدمات (جلد سوم)|تریخ=2005|ایڈیشن=دوسرا|ناشر=مکتبہ يادگار شیخ|مقام=محلہ مبارک شاہ، [[سہارنپور]]|زبان=ur}} {{اختتام حوالہ}} == ہور تذکرہ == * {{حوالہ ویب|آخری=منیری|پہلا=عبد المتین|عنوان= مولا‏نا سید محمد شاہد حسنی – شمع روشن رہے گی|یوآرایل=https://bhatkallys.com/articles/read/moulana-syed-muhammad-shahid-hasani/|ویب گاہ=bhatkallys.com|تریخ=10 اکتوبر 2023ء|تریخ رسائی=11 اکتوبر 2023ء|زبان=ur}} [[گٹھ:1951 دے جم]] [[گٹھ:دیوبندی شخصیتاں]] [[گٹھ:سہارنپور دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:اتر پردیش دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مظاہر علوم دے فضلا]] [[گٹھ:ہندوستانی مورخین]] [[گٹھ:بھارت دے مورخین]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے مصنفاں]] cjxzz3wmsom1rnga9z2bbezlkkk2kie 0 145066 702045 701865 2026-03-29T18:38:34Z Abbas dhothar 361 Abbas dhothar پلٹی صفحہ [[رحمت علی شاہ (گدر پارٹی)]] توں [[رحمت علی شاہ (غدر پارٹی)]] اک ڑیڈائرکٹ چھڈے بغیر 701865 wikitext text/x-wiki [[File:Rahmat Ali Shah.jpg|thumb|رحمت علی شاہ]] '''رحمت علی شاہ''' برصغیر دے اک انقلابی کارکن سن، جیہڑے [[گدر پارٹی ]](Ghadar Party) نال وابستہ سن۔ اوہناں نے برطانوی راج دے خلاف آزادی دی جدوجہد وچ حصہ لیا تے بیرونِ ملک رہ کے انقلابی سرگرمیاں وچ کردار ادا کیتا۔ [[گدر پارٹی]] اک انقلابی تنظیم سی، جیہڑی 1913 وچ قائم ہوئی تے اس دا مقصد برطانوی حکومت توں ہندوستان نوں آزاد کروانا سی۔ رحمت علی شاہ اس تحریک دے اوہ کارکن سن جیہڑے بیرونِ ملک ہندوستانی کمیونٹی وچ بیداری پیدا کردے سن۔رحمت علی شاہ گدر تحریک دے اک اہم رکن سن، جیہڑے برصغیر دی آزادی لئی سرگرم رہے۔ اوہناں دی قربانیاں تے جدوجہد تاریخ دا اہم حصہ نیں۔ == ابتدائی زندگی== رحمت علی شاہ دی ابتدائی زندگی بارے مکمل تفصیل دستیاب نہیں، تاہم اوہ برصغیر دے رہن والے سن تے نوجوانی وچ ہی آزادی دی تحریک نال جڑ گئے سن۔ == گدر پارٹی وچ کردار== رحمت علی شاہ نے گدر پارٹی دیاں سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لیا۔ اوہناں نے: * برطانوی حکومت دے خلاف بغاوت دی ترغیب دتی * بیرونِ ملک ہندوستانی مزدوراں تے تارکینِ وطن وچ شعور اجاگر کیتا * انقلابی لٹریچر دی تشہیر وچ حصہ لیا گدر پارٹی دے کارکن عام طور تے امریکہ، کینیڈا تے ہور ملکاں وچ رہ کے آزادی دی تحریک نوں مضبوط بنان دی کوشش کردے سن۔ == جدوجہدِ آزادی== رحمت علی شاہ دی جدوجہد دا مقصد برطانوی راج دا خاتمہ سی۔ اوہناں نے اس مقصد لئی اپنی زندگی وقف کر دتی تے خطرات دے باوجود انقلابی سرگرمیاں جاری رکھیاں۔ == اثر و رسوخ== اگرچہ رحمت علی شاہ بارے تاریخی ریکارڈ محدود نیں، لیکن اوہ گدر پارٹی دے اوہ گمنام ہیروآں وچ شامل نیں جنہاں نے آزادی دی تحریک وچ اہم کردار ادا کیتا۔ 2jxp1mj9yub7qtde3yqj3q1jpqn4t4p 702046 702045 2026-03-29T18:41:20Z Abbas dhothar 361 702046 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} [[File:Rahmat Ali Shah.jpg|thumb|رحمت علی شاہ]] '''رحمت علی شاہ''' برصغیر دے اک انقلابی کارکن سن، جیہڑے [[غدر پارٹی ]](Ghadar Party) نال وابستہ سن۔ اوہناں نے [[برطانوی راج]] دے خلاف آزادی دی جدوجہد وچ حصہ لیا تے بیرونِ ملک رہ کے انقلابی سرگرمیاں وچ کردار ادا کیتا۔ [[غدر پارٹی]] اک انقلابی تنظیم سی، جیہڑی 1913 وچ قائم ہوئی تے اس دا مقصد برطانوی حکومت توں [[ہندوستان]] نوں آزاد کروانا سی۔ رحمت علی شاہ اس تحریک دے اوہ کارکن سن جیہڑے بیرونِ ملک ہندوستانی کمیونٹی وچ بیداری پیدا کردے سن۔ رحمت علی شاہ [[غدر تحریک]] دے اک اہم رکن سن، جیہڑے برصغیر دی آزادی لئی سرگرم رہے۔ اوہناں دی قربانیاں تے جدوجہد تاریخ دا اہم حصہ نیں۔ == ابتدائی زندگی== رحمت علی شاہ دی ابتدائی زندگی بارے مکمل تفصیل دستیاب نہیں، تاہم اوہ [[برصغیر]] دے رہن والے سن تے نوجوانی وچ ہی آزادی دی تحریک نال جڑ گئے سن۔ == غدر پارٹی وچ کردار== رحمت علی شاہ نے غدر پارٹی دیاں سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لیا۔ اوہناں نے: * برطانوی حکومت دے خلاف بغاوت دی ترغیب دتی * بیرونِ ملک ہندوستانی مزدوراں تے تارکینِ وطن وچ شعور اجاگر کیتا * انقلابی لٹریچر دی تشہیر وچ حصہ لیا غدر پارٹی دے کارکن عام طور تے [[امریکہ]]، [[کینیڈا]] تے ہور ملکاں وچ رہ کے آزادی دی تحریک نوں مضبوط بنان دی کوشش کردے سن۔ == جدوجہدِ آزادی== رحمت علی شاہ دی جدوجہد دا مقصد [[برطانوی راج]] دا خاتمہ سی۔ اوہناں نے اس مقصد لئی اپنی زندگی وقف کر دتی تے خطرات دے باوجود انقلابی سرگرمیاں جاری رکھیاں۔ == اثر و رسوخ== اگرچہ رحمت علی شاہ بارے تاریخی ریکارڈ محدود نیں، لیکن اوہ غدر پارٹی دے اوہ گمنام ہیروآں وچ شامل نیں جنہاں نے آزادی دی تحریک وچ اہم کردار ادا کیتا۔ ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:بھارتی مسلمان]] pdb91qze22nv1irqhyb7md0pvpjk9qf 702047 702046 2026-03-29T18:47:25Z Abbas dhothar 361 اردو توں پنجابی ترجمہ تے اصلاح املا 702047 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} [[File:Rahmat Ali Shah.jpg|thumb|رحمت علی شاہ]] '''رحمت علی شاہ''' برصغیر دے اک انقلابی کارکن سن، جیہڑے [[غدر پارٹی ]](Ghadar Party) نال وابستہ سن۔ اوہناں نے [[برطانوی راج]] دے خلاف آزادی دی جدوجہد وچ حصہ لیا تے بیرونِ ملک رہ کے انقلابی سرگرمیاں وچ کردار ادا کیتا۔ [[غدر پارٹی]] اک انقلابی تنظیم سی، جیہڑی 1913 وچ قائم ہوئی تے اس دا مقصد برطانوی حکومت توں [[ہندوستان]] نوں آزاد کروانا سی۔ رحمت علی شاہ اس تحریک دے اوہ کارکن سن جیہڑے بیرونِ ملک ہندوستانی کمیونٹی وچ بیداری پیدا کردے سن۔ رحمت علی شاہ [[غدر تحریک]] دے اک اہم رکن سن، جیہڑے برصغیر دی آزادی لئی سرگرم رہے۔ اوہناں دی قربانیاں تے جدوجہد تاریخ دا اہم حصہ نیں۔ 25<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/100-years-on-ghadar-martyrs-family-a-pakistan-mystery/articleshow/46776918.cms|title=100 years on, Ghadar martyr's family a Pakistan mystery {{!}} Chandigarh News - Times of India|last=Apr 2|first=TNN /|last2=2015|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-03-27|last3=Ist|first3=01:17}}</ref> مارچ 1915 نوں منٹگمری جیل وچ غدر پارٹی دے جہناں 7 انقلاب کاریاں نوں پھانسی دے تختے تے لٹکایا گیا سی<ref>[http://books.google.co.in/books?id=lVx-yK6MhaQC&pg=PA71&lpg=PA71&dq=Rehmat+Ali+ghadar&source=bl&ots=Vk6-7sCCam&sig=k2faHcrli35I8N71GTVz1oeUXX0&hl=en&sa=X&ei=GnXZU5fZCJaVuATb_YGwAQ&ved=0CEoQ6AEwCA#v=onepage&q=Rehmat%20Ali%20ghadar&f=false Indian Revolutionaries: A Comprehensive Study, 1757-1961, Volume 2 By Śrīkr̥shṇa Sarala]</ref> اوہناں وچ اکّ رحمت علی سن۔ اوہ پنڈ وجیدکے کلاں (ہن [[ضلع برنالہ]]، [[بھارتی پنجاب |بھارتی پنجاب]]) دے سن۔ اوہناں دی یاد وچ 'شہید رحمت علی میموریال سرکاری ہائی سکول وجیدکے خورد'<ref>[http://www.panjabitimes.com/news/24476--%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A8%9B%E0%A8%B2%E0%A9%87-50-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%A6%E0%A8%B8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%A4%E0%A9%B1%E0%A8%95-%E0%A8%B9%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%86-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE-%E0%A8%B5%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%A6%E0%A8%95%E0%A9%87-%E0%A8%96%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%A6-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A9%82%E0%A8%B2-%E0%A8%AE%E0%A9%B0%E0%A8%A4%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%AE%E0%A9%B0%E0%A8%97-%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%A3-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%85%E0%A8%A6-%E0%A8%B5%E0%A9%80-%E0%A8%A8%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%87%E0%A8%86-%E0%A8%85%E0%A8%AA%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%87.aspx پچھلے 50 سالاں توں دسویں تک ہی چلدا آ ...]</ref> اتے اکّ کلبّ، 'شہید رحمت علی میموریال کلبّ وجیدکے کلاں' بنیا ہویا اے۔ اوہ [[منیلا]] ([[فلپائن|فلپاین]]) وچ [[غدر پارٹی]] دا آگوُ سی اتے فروزشاہ (سب انسپیکٹر پولیس) قتل کیس چ گرفتار کیتا گیا سی۔ == ابتدائی زندگی== رحمت علی شاہ دی ابتدائی زندگی بارے مکمل تفصیل دستیاب نہیں، تاہم اوہ [[برصغیر]] دے رہن والے سن تے نوجوانی وچ ہی آزادی دی تحریک نال جڑ گئے سن۔ == غدر پارٹی وچ کردار== رحمت علی شاہ نے غدر پارٹی دیاں سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لیا۔ اوہناں نے: * برطانوی حکومت دے خلاف بغاوت دی ترغیب دتی * بیرونِ ملک ہندوستانی مزدوراں تے تارکینِ وطن وچ شعور اجاگر کیتا * انقلابی لٹریچر دی تشہیر وچ حصہ لیا غدر پارٹی دے کارکن عام طور تے [[امریکہ]]، [[کینیڈا]] تے ہور ملکاں وچ رہ کے آزادی دی تحریک نوں مضبوط بنان دی کوشش کردے سن۔ == جدوجہدِ آزادی== رحمت علی شاہ دی جدوجہد دا مقصد [[برطانوی راج]] دا خاتمہ سی۔ اوہناں نے اس مقصد لئی اپنی زندگی وقف کر دتی تے خطرات دے باوجود انقلابی سرگرمیاں جاری رکھیاں۔ == اثر و رسوخ== اگرچہ رحمت علی شاہ بارے تاریخی ریکارڈ محدود نیں، لیکن اوہ غدر پارٹی دے اوہ گمنام ہیروآں وچ شامل نیں جنہاں نے آزادی دی تحریک وچ اہم کردار ادا کیتا۔ ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:بھارتی مسلمان]] [[گٹھ:غدر پارٹی]] pmsdgfjvmsv2hp2svct2fbk5zzsn67m 3 145096 702031 2026-03-29T12:08:50Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 702031 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۷:۰۸, ۲۹ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) imti2nyvpdr2kvlluqb4y0gu9gebrdq 3 145097 702032 2026-03-29T12:32:24Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 702032 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۷:۳۲, ۲۹ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) iuh7spt3a96pmzo0gqeg81ou8mxpkf9 3 145098 702034 2026-03-29T16:03:08Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 702034 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۱:۰۳, ۲۹ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) mnllihv6dredpjpnbic0hfbam60jp3y 0 145099 702037 2026-03-29T18:16:32Z Harvinder Chandigarh 13098 "'''[[ڈونلڈ ٹرمپ]] تے جیفری ایپسٹین دے درمیان تعلقات''' اک متنازعہ تے زیرِ بحث موضوع رہے نیں، خاص طور تے ایپسٹین اُتے لگن والے جنسی جرائماں دے الزامات توں بعد۔ [[ڈونلڈ ٹرمپ]]، جو کہ امریکہ دے 45ویں صدر رہ چکے نیں، تے جیفری ایپسٹین، اک سرمایہ دار تے مجرم، 1990 تے...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 702037 wikitext text/x-wiki '''[[ڈونلڈ ٹرمپ]] تے جیفری ایپسٹین دے درمیان تعلقات''' اک متنازعہ تے زیرِ بحث موضوع رہے نیں، خاص طور تے ایپسٹین اُتے لگن والے جنسی جرائماں دے الزامات توں بعد۔ [[ڈونلڈ ٹرمپ]]، جو کہ امریکہ دے 45ویں صدر رہ چکے نیں، تے جیفری ایپسٹین، اک سرمایہ دار تے مجرم، 1990 تے 2000 دیاں دہائیاں وچ سماجی حلقیاں وچ اک دوجے نال جڑے ہوئے سن۔ اوہناں نوں کئی تقریبات تے اکٹھے ویکھیا گیا۔ڈونلڈ ٹرمپ تے جیفری ایپسٹین دے تعلقات تاریخی طور تے اک سماجی رابطہ دے طور تے سامنے آندے نیں، لیکن بعد وچ ایہ تعلق ختم ہو گیا۔ ایہ موضوع آج وی تحقیق تے بحث دا حصہ اے، خاص طور تے ایپسٹین دے جرائم دے تناظر وچ۔<ref>https://www.bbc.com/urdu/articles/cq8d95z74p0o</ref> == شرواتی تعلقات== ۱۹۹۰ دیاں دہائیاں وچ ٹرمپ تے ایپسٹین نیویارک تے فلوریڈا دے امیر سماجی حلقیاں وچ شامل سن۔ میڈیا رپورٹس مطابق اوہ کئی سماجی تقریبات وچ اکٹھے شریک ہوئے، خاص طور تے پام بیچ وچ۔ ==تعلقات وچ تبدیلی== ۲۰۰۰ دیاں دہائیاں دے وچکار ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات خراب ہو گئے۔ رپورٹس مطابق پام بیچ وچ اک جائیداد دے تنازعے توں بعد اوہناں وچ اختلاف پیدا ہویا۔ بعد وچ ٹرمپ نے دعویٰ کیتا کہ اوہناں نے ایپسٹین نوں اپنے کلب توں پابند کر دتا سی۔ == ایپسٹین اختلاف== جیفری ایپسٹین اُتے کم عمر لڑکیاں دے جنسی استحصال دے سنگین الزامات لگے، جیہڑے بعد وچ قانونی کاڑوائی دا باعث بنے۔ ۲۰۱۹ وچ اوہناں دی گرفتاری توں بعد ایہ معاملہ عالمی توجہ دا مرکز بن گیا۔ ==ٹرمپ دا مؤقف== ڈونلڈ ٹرمپ نے آکھیا کہ اوہ ایپسٹین نال قریبی تعلق وچ نہیں سن تے کئی سالاں توں اوہناں نال رابطہ نہیں سی۔ اوہناں نے ایپسٹین دے خلاف الزامات دی مذمت وی کیتی۔ == عوامی تاثر== ایہ تعلق میڈیا تے عوامی بحث دا موضوع رہا اے۔ بعض ناقدین نے سوال اٹھائے، جدو کہ ہور ذرائع مطابق ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات محدود تے عارضی سن۔ ==ہوالے == ldya814r73j3bdx595s775q9sl0qbe3 702039 702037 2026-03-29T18:24:18Z Harvinder Chandigarh 13098 702039 wikitext text/x-wiki [[File:Trump-Epstein Friendship Month Statues.jpg|thumb|Best Friends Forever, a 2025 statue created by activists to protest Donald Trump and Jeffrey Epstein's relationship]] '''[[ڈونلڈ ٹرمپ]] تے جیفری ایپسٹین دے درمیان تعلقات''' اک متنازعہ تے زیرِ بحث موضوع رہے نیں، خاص طور تے ایپسٹین اُتے لگن والے جنسی جرائماں دے الزامات توں بعد۔ [[ڈونلڈ ٹرمپ]]، جو کہ امریکہ دے 45ویں صدر رہ چکے نیں، تے جیفری ایپسٹین، اک سرمایہ دار تے مجرم، 1990 تے 2000 دیاں دہائیاں وچ سماجی حلقیاں وچ اک دوجے نال جڑے ہوئے سن۔ اوہناں نوں کئی تقریبات تے اکٹھے ویکھیا گیا۔ڈونلڈ ٹرمپ تے جیفری ایپسٹین دے تعلقات تاریخی طور تے اک سماجی رابطہ دے طور تے سامنے آندے نیں، لیکن بعد وچ ایہ تعلق ختم ہو گیا۔ ایہ موضوع آج وی تحقیق تے بحث دا حصہ اے، خاص طور تے ایپسٹین دے جرائم دے تناظر وچ۔<ref>https://www.bbc.com/urdu/articles/cq8d95z74p0o</ref> == شرواتی تعلقات== ۱۹۹۰ دیاں دہائیاں وچ ٹرمپ تے ایپسٹین نیویارک تے فلوریڈا دے امیر سماجی حلقیاں وچ شامل سن۔ میڈیا رپورٹس مطابق اوہ کئی سماجی تقریبات وچ اکٹھے شریک ہوئے، خاص طور تے پام بیچ وچ۔ ==تعلقات وچ تبدیلی== ۲۰۰۰ دیاں دہائیاں دے وچکار ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات خراب ہو گئے۔ رپورٹس مطابق پام بیچ وچ اک جائیداد دے تنازعے توں بعد اوہناں وچ اختلاف پیدا ہویا۔ بعد وچ ٹرمپ نے دعویٰ کیتا کہ اوہناں نے ایپسٹین نوں اپنے کلب توں پابند کر دتا سی۔ == ایپسٹین اختلاف== جیفری ایپسٹین اُتے کم عمر لڑکیاں دے جنسی استحصال دے سنگین الزامات لگے، جیہڑے بعد وچ قانونی کاڑوائی دا باعث بنے۔ ۲۰۱۹ وچ اوہناں دی گرفتاری توں بعد ایہ معاملہ عالمی توجہ دا مرکز بن گیا۔ ==ٹرمپ دا مؤقف== ڈونلڈ ٹرمپ نے آکھیا کہ اوہ ایپسٹین نال قریبی تعلق وچ نہیں سن تے کئی سالاں توں اوہناں نال رابطہ نہیں سی۔ اوہناں نے ایپسٹین دے خلاف الزامات دی مذمت وی کیتی۔ == عوامی تاثر== ایہ تعلق میڈیا تے عوامی بحث دا موضوع رہا اے۔ بعض ناقدین نے سوال اٹھائے، جدو کہ ہور ذرائع مطابق ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات محدود تے عارضی سن۔ ==ہوالے == sbkt9n93isyaecttpdynd54vyevd7uy 702053 702039 2026-03-29T19:34:19Z Harvinder Chandigarh 13098 702053 wikitext text/x-wiki [[File:Trump-Epstein Friendship Month Statues.jpg|thumb|Best Friends Forever, a 2025 statue created by activists to protest Donald Trump and Jeffrey Epstein's relationship]] '''[[ڈونلڈ ٹرمپ]] تے جیفری ایپسٹین دے درمیان تعلقات''' اک متنازعہ تے زیرِ بحث موضوع رہے نیں، خاص طور تے ایپسٹین اُتے لگن والے جنسی جرائماں دے الزامات توں بعد۔ [[ڈونلڈ ٹرمپ]]، جو کہ امریکہ دے 45ویں صدر رہ چکے نیں، تے جیفری ایپسٹین، اک سرمایہ دار تے مجرم، 1990 تے 2000 دیاں دہائیاں وچ سماجی حلقیاں وچ اک دوجے نال جڑے ہوئے سن۔ اوہناں نوں کئی تقریبات تے اکٹھے ویکھیا گیا۔ڈونلڈ ٹرمپ تے جیفری ایپسٹین دے تعلقات تاریخی طور تے اک سماجی رابطہ دے طور تے سامنے آندے نیں، لیکن بعد وچ ایہ تعلق ختم ہو گیا۔ ایہ موضوع آج وی تحقیق تے بحث دا حصہ اے، خاص طور تے ایپسٹین دے جرائم دے تناظر وچ۔<ref>https://www.bbc.com/urdu/articles/cq8d95z74p0o</ref> [[File:President Trump Participates in a Bilateral Meeting with the Amir of the State of Qatar.webm|thumb|President Trump Participates in a Bilateral Meeting with the Amir of the State of Qatar]] == شرواتی تعلقات== ۱۹۹۰ دیاں دہائیاں وچ ٹرمپ تے ایپسٹین نیویارک تے فلوریڈا دے امیر سماجی حلقیاں وچ شامل سن۔ میڈیا رپورٹس مطابق اوہ کئی سماجی تقریبات وچ اکٹھے شریک ہوئے، خاص طور تے پام بیچ وچ۔ ==تعلقات وچ تبدیلی== ۲۰۰۰ دیاں دہائیاں دے وچکار ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات خراب ہو گئے۔ رپورٹس مطابق پام بیچ وچ اک جائیداد دے تنازعے توں بعد اوہناں وچ اختلاف پیدا ہویا۔ بعد وچ ٹرمپ نے دعویٰ کیتا کہ اوہناں نے ایپسٹین نوں اپنے کلب توں پابند کر دتا سی۔ == ایپسٹین اختلاف== جیفری ایپسٹین اُتے کم عمر لڑکیاں دے جنسی استحصال دے سنگین الزامات لگے، جیہڑے بعد وچ قانونی کاڑوائی دا باعث بنے۔ ۲۰۱۹ وچ اوہناں دی گرفتاری توں بعد ایہ معاملہ عالمی توجہ دا مرکز بن گیا۔ ==ٹرمپ دا مؤقف== ڈونلڈ ٹرمپ نے آکھیا کہ اوہ ایپسٹین نال قریبی تعلق وچ نہیں سن تے کئی سالاں توں اوہناں نال رابطہ نہیں سی۔ اوہناں نے ایپسٹین دے خلاف الزامات دی مذمت وی کیتی۔ == عوامی تاثر== ایہ تعلق میڈیا تے عوامی بحث دا موضوع رہا اے۔ بعض ناقدین نے سوال اٹھائے، جدو کہ ہور ذرائع مطابق ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات محدود تے عارضی سن۔ ==ہوالے == 1epfyopl3qez9ecy3mpphh3caszhnx2 702055 702053 2026-03-29T19:42:46Z Harvinder Chandigarh 13098 702055 wikitext text/x-wiki [[File:Trump-Epstein Friendship Month Statues.jpg|thumb|Best Friends Forever, a 2025 statue created by activists to protest Donald Trump and Jeffrey Epstein's relationship]] '''[[ڈونلڈ ٹرمپ]] تے جیفری ایپسٹین دے درمیان تعلقات''' اک متنازعہ تے زیرِ بحث موضوع رہے نیں، خاص طور تے ایپسٹین اُتے لگن والے جنسی جرائماں دے الزامات توں بعد۔ [[ڈونلڈ ٹرمپ]]، جو کہ امریکہ دے 45ویں صدر رہ چکے نیں، تے جیفری ایپسٹین، اک سرمایہ دار تے مجرم، 1990 تے 2000 دیاں دہائیاں وچ سماجی حلقیاں وچ اک دوجے نال جڑے ہوئے سن۔ اوہناں نوں کئی تقریبات تے اکٹھے ویکھیا گیا۔ڈونلڈ ٹرمپ تے جیفری ایپسٹین دے تعلقات تاریخی طور تے اک سماجی رابطہ دے طور تے سامنے آندے نیں، لیکن بعد وچ ایہ تعلق ختم ہو گیا۔ ایہ موضوع آج وی تحقیق تے بحث دا حصہ اے، خاص طور تے ایپسٹین دے جرائم دے تناظر وچ۔<ref>https://www.bbc.com/urdu/articles/cq8d95z74p0o</ref> [[File:President Trump Participates in a Bilateral Meeting with the Amir of the State of Qatar.webm|thumb|[[ڈونلڈ ٹرمپ]]، ۲۰۱۹ وچ، [[قطر]] وچ ایپسٹین دے نالؕ اپنے تعلق دے بارے وچ گلبات کرتے ہوئے ۔ ]] == شرواتی تعلقات== ۱۹۹۰ دیاں دہائیاں وچ ٹرمپ تے ایپسٹین نیویارک تے فلوریڈا دے امیر سماجی حلقیاں وچ شامل سن۔ میڈیا رپورٹس مطابق اوہ کئی سماجی تقریبات وچ اکٹھے شریک ہوئے، خاص طور تے پام بیچ وچ۔ ==تعلقات وچ تبدیلی== ۲۰۰۰ دیاں دہائیاں دے وچکار ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات خراب ہو گئے۔ رپورٹس مطابق پام بیچ وچ اک جائیداد دے تنازعے توں بعد اوہناں وچ اختلاف پیدا ہویا۔ بعد وچ ٹرمپ نے دعویٰ کیتا کہ اوہناں نے ایپسٹین نوں اپنے کلب توں پابند کر دتا سی۔ == ایپسٹین اختلاف== جیفری ایپسٹین اُتے کم عمر لڑکیاں دے جنسی استحصال دے سنگین الزامات لگے، جیہڑے بعد وچ قانونی کاڑوائی دا باعث بنے۔ ۲۰۱۹ وچ اوہناں دی گرفتاری توں بعد ایہ معاملہ عالمی توجہ دا مرکز بن گیا۔ ==ٹرمپ دا مؤقف== ڈونلڈ ٹرمپ نے آکھیا کہ اوہ ایپسٹین نال قریبی تعلق وچ نہیں سن تے کئی سالاں توں اوہناں نال رابطہ نہیں سی۔ اوہناں نے ایپسٹین دے خلاف الزامات دی مذمت وی کیتی۔ == عوامی تاثر== ایہ تعلق میڈیا تے عوامی بحث دا موضوع رہا اے۔ بعض ناقدین نے سوال اٹھائے، جدو کہ ہور ذرائع مطابق ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات محدود تے عارضی سن۔ ==ہوالے == p4tdmqu5ceftpyinq92vxucz1syuzr6 3 145100 702044 2026-03-29T18:30:30Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 702044 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۳:۳۰, ۲۹ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) 3i4e435nzhgkdslv9x1ltohqbwz9nys 0 145101 702048 2026-03-29T19:00:41Z Abbas dhothar 361 اردو توں پنجابی ترجمہ تے اصلاح املا 702048 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = جیون سنگھ دولا سنگھ والا | image = | alt = | caption = جیون سنگھ | birth_name = جیون سنگھ | birth_date = | birth_place =پنڈ [[دولا سنگھ والا]]،[[ضلع سنگرور]] ,[[پنجاب]]، [[بھارت]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = بھارتی | other_names = | known_for = | occupation = [[غدری]] سوتنترتا سنگرامن }} غدری جیون سنگھ عرف جیون سنگھ دا جم وزیر سنگھ دے گھر پنڈ [[دولا سنگھ والا]] [[ریاست پٹیالہ]] (حال [[تحصیل سنام]] , [[ضلع سنگرور]]) وکھے ہویا۔ اوہ چار بھرا سن۔ اس دے دو بھراواں بھاگ سنگھ اتے طوطی سنگھ دی تاں بچپن وچ ہی موت ہو گئی سی۔ جسا سنگھ خاندانی ذمہ واریاں چ الجھ گیا۔ == غدر پارٹی وچ جانا == بھائی جیون سنگھ غدر لہر دا اثر قبول [[انگریزی سامراج]] توں آزادی حاصل کرن دا حامی بن کے [[غدر پارٹی]] وچ سرگرم ہو گیا۔ غدر پارٹی دا مقصد وکھو-وکھرے دیساں وچ رہِ رہے سارے بھارتیاں نوں اس آزادی تحریک لئی جوجھن واسطے تیار کرنا وی سی۔ [[ہانگ کانگ]] جا کے آپ نے غدر پارٹی دے نشانیاں دے پرچار لئی موہری رول ادا کیتا۔ آپ نے [[فلپائن]] وچ وی کم کیتا۔ پارٹی دے حکم تے اوہ [[منیلا]] توں ہانگ کانگ آ کے توشامارو جہاز راہیں ہندوستان پہنچے۔ غدری [[گلاب کور]] اتے ہور بہت سارے غدری آپ نال سن۔<ref>{{Cite web|url=https://portlandtribune.com/pt/9-news/194913-oregon-marks-ties-with-india-revolutionaries|title=Oregon marks ties with।ndia revolutionaries|last=Law|first=Steve|website=https://joomlakave.com|language=en-gb|access-date=2019-03-29|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329172350/https://portlandtribune.com/pt/9-news/194913-oregon-marks-ties-with-india-revolutionaries|dead-url=yes}}</ref> == یوگدان == 27 نومبر 1914 نوں [[فروزپور]] شہر توں باہر جلال‌آباد والی سڑک تے غدریاں دا اکٹھ ہویا جس وچ [[کرتار سنگھ سرابھا]]، پنڈت کانسی رام آدی کئیاں غدری شامل ہوئے۔ غدر دی تاریخ ملتوی ہون کارن سارے غدریاں نوں کھنڈنا پیا۔ 22 غدری ٹانگیاں وچ سوار ہو کے موگے ول چل پئے۔ جدوں اوہ پھیرو شہر لنگھے تاں ذیل دار فتح سنگھ تے تھانیدار بشارت علی پولیس سمیت رستہ روکی کھڑے سن۔ تھانیدار ولوں ٹانگا روکن تے ہوئی تلخ-کلامی کارن تھانیدار نے غدری رحمت علی وجیدکے دے تھپڑ ماریا، اس توں [[بھگت سنگھ عرف گاندھا سنگھ کچربھن]] نوں غصہ آ گیا۔ اسنے روالور کڈھ کے تھانیدار نوں گولی ماری اتے دوجی گولی نال ذیل دار نوں وی چتّ کر دتا۔ اس حادثہ کارن بھگدڑ مچّ گئی۔ کجھ غدری لوکاں دے اکٹھ دی اوٹ لے کے بچ نکلے۔ نوں غدری جھاڑیاں دی اوٹ لے کے مقابلہ کردے رہے۔ جدوں غدری سوربیراں کولوں گولی سکہ مکّ گیا تاں پولیس نے جھاڑیاں نوں اگّ لا دتی۔ پولیس فائرنگ دوران [[بھائی دھیان سنگھ (غدر پارٹی)|بھائی دھیان سنگھ]] [[بنگسیپرا]] اتے [[چندہ سنگھ وڑائچ]] ( لدھیانہ) شہادت دا جام پی گئے۔ [[پنڈت کانسی رام]] خزانچی غدر پارٹی، [[جیون سنگھ دولا والا]]، [[جگت سنگھ بجھل]] اتے [[دھیان سنگھ اگریا]]، [[رحمت علی شاہ (غدر پارٹی)|رحمت علی وجیدکے]]، [[بخشیش سنگھ (غدر پارٹی)|بخشیش سنگھ خاسپور]] [[ضلع امرتسر]] پھڑے گئے۔ ایہناں وچوں کانسی رام نوں چھڈّ کے باقی سارے غدر پارٹی دے [[فلپائن |فلپائین]] گروپ نال متعلق سن۔ == گرفتاری == سپرڈینٹ، سینٹرل جیل فروزپور دے دستخطاں ہیٹھ جاری ہوئی لسٹ ( Statement Showing admission of Convicted prisoners ) مطابق ایہناں دی گرفتاری 2 فروری 1915 دی دکھائی گئی اے اتے آپ دا 5178 اے ۔ اسے لسٹ وچ دتے مطابق آپ 4 فروری 1915 نوں فروزپور جیل توں سینٹرل جیل، لاہور تبدیل کر رہا دتا گیا سی۔ ایہناں سمیت ہور چھ ساتھیاں Major B. 0. ROE شیسن ججّ ، فروزپور ڈویزن دی عدالت وچ فروزپور وکھے مقدمہ نن: 4 ( Trial No. of 1915 ) چلایا گیا ۔ ایہہ مقدمہ 22 جنوری 1915 نوں دائر ہویا۔ بھارتی پینل کوڈ مطابق آپ تے 140-302 , 302-114 , 149-307 , 402 , 399 دھاراواں ماتحت وکھ-وکھ قسم دے الزام لائے گئے ۔ حادثہ دی متی، مقدمے دی متی اتے گرفتاری دی متی وچکارلا وقفہ واضع کردا اے کہ آپ نوں کافی سماں نجائز حراست وچ رکھ کے جسمانی تسدد دا شکار بنایا گیا جد کہ سچائی ایہہ اے کہ آپ نوں حادثہ گھٹن ویلے اسے تھاں توں گرفتار کر لیا گیا سی ۔ 22 فروری 1915 نوں شیسن ججّ نے اپنے فیصلے وچ آپ نوں پھانسی دی سزا سنائی اتے Under section 62 of Indian penal Code ,ایہناں دی ساری چل اچلّ سمپتی ضبط کرن دا حکم سنایا ۔ == پھانسی == 25 مارچ 1915 نوں ایہناں نوں منٹگمری جیل (ہن [[پاکستان |پاکستان]]) وکھے پھانسی دی سزا دتی گئی۔ جیون سنگھ ہوراں دے کیس نوں اتہاس اتے سرکاری ریکارڈ وچ فروزپور ایکشن کیس دے نام نال جانیا جاندا اے۔ [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] dmpxp9teu6n3ub4ooas20spx32p4gpa 0 145102 702049 2026-03-29T19:04:14Z Abbas dhothar 361 اردو توں پنجابی ترجمہ تے اصلاح املا 702049 wikitext text/x-wiki {{گیانسندوک انسان | نام = ہرنام سنگھ کاماگاٹامارو | تصویر = | تصویر_اکار = | تصویر_سرلیکھ = | اپنام = | جم_تاریخ =1 جنوری، 1896 | جم_تھاں = '''[[گجرانوالا]]، [[لدھیانہ]]، [[پنجاب، بھارت|پنجاب]]''' | موت_تاریخ = {{death date and age|df=yes|1969|09|30|1896|01|01}} | موت_تھاں = '''[[گجرانوالا]]، [[پنجاب، بھارت]] | کم_علاقہ = | شہریت = '''ہندوستانی''' | بولی = '''پنجابی''' | کتا = '''انقلاب لئی کم''' | دور = 20ویں صدی دی پہلی چوتھائی | دھرم = '''سکھ''' | موضوع = | مکھ کم = | تحریک = '''بھارت دا آزادی سنگرام،غدر لہر''' | انعام = | اثر = <!--ایہہ انسان کس توں متأثر ہویا--> | متأثر = <!--شہید کرتار سنگھ سرابھا--> | دستخط = | جال_پنہ = | ٹیکا-ٹپنی = }} '''ہرنام سنگھ کاماگاٹامارو''' (1 جنوری،1879-30 ستمبر 1969) غدر پارٹی دے سرگرم کارکن، آزادی گھلاٹیئے، دیس دی جنگ آزادی لئی جدو جہد کرن والے پنجابی سن۔ ==جم اتے مڈھلی زدگی == بابا ہرنام سنگھ دا جم گجروال، [[ضلع لدھیانہ]] وکھے پیؤ نرین سنگھ دے گھر 1879 عیسوی وچ ہویا سی۔ گھر نوں سنبھال لئی آپ نے ملایا،[[سنگاپور]] تے [[برما]] وچ سرکاری توپخانے وچ نوکری کیتی۔ ==کاماگاٹامارو== اوہ جدوں کدے وی دیس-ودیش وچ گورے فرنگیاں ہتھوں بھارتیاں دی ہندی بے عزتی تے دردشا دے قصے سندے تاں اوہناں دا من انگریزاں خلاف نفرت نال بھر جاندا۔ ہرنام سنگھ سن 1913-14 وچ [[کینیڈا]] جان والے بھارتیاں وچ [[کاماگاٹامارو ذکر]] دے جہاز وچ شامل سن۔ 29 ستمبر 1914 نوں کلکتے نیڑے بج-بج گھاٹ اتے [[وینکوور]] توں واپس مڑن ویلے پولیس ولوں گولی چلائی گئی تاں بابا جی دوڑ کے جنگلاں وچ جا لکے تے آخر 25 جون 1915 نوں آپ نوں گرفتار کرکے ہزاری باغ تے ویلور اتے لدھیانہ دے گھنٹہ گھر والی جیل وچ بند کر دتا گیا تے سرکار خلاف بغاوت کرن دے الزام ہیٹھ مقدمہ چلایا گیا۔ 30 مارچ 1916 نوں آپ نوں عمر قید دی سزا سنائی گئی۔ سزا پوری ہون تے جیل ’چوں باہر آئے تاں آپنے پہلاں نالوں وی ودھ-چڑھ کے آزادی سنگرام دے کماں وچ حصہ لینا شروع کر دتا۔ آپ پنڈاں وچ جا کے کانفرنساں تے دیواناں وچ انقلابی کویتاواں اتے گیت گایا کردے سن۔ آپ نوں 19 فروری 1915 نوں غدر دی تاریخ والے دن [[فروزپور]] وکھے ہوئے اکٹھ وچ وی شامل ہوئے۔ آپ نوں سن 1932 وچ سرکار مخالف تقریراں کرن دے الزام وچ گرفتار کر لیا گیا۔<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110220/spectrum/main2.htm|title=Saga of sacrifice|publisher=Tribune India|accessdate=18 October 2016}}</ref> ==مذہبی کم== سن 1953 وچ گردوارہ صاحب دیاں چوناں لڑے [[شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی]] دے ممبر بنے گجروال دا ایہہ مہان دیس بھگت غدری بابا 30 ستمبر 1969 وچ اس دنیا نوں آخری سلام کہہ گیا سی۔ ==حوالے== {{حوالے}} {{آزادی گھلاٹیئے}} [[گٹھ:آزادی گھلاٹیئے]] oskc03rq9wcfoufvwjbkar15ytejmzu 0 145103 702050 2026-03-29T19:09:39Z Abbas dhothar 361 اردو توں پنجابی ترجمہ تے اصلاح املا 702050 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''ہری سنگھ عثمان''' [[غدر پارٹی]] دا اکّ آگوُ سی۔ ==جیونی== ہری سنگھ دا جم [[بھارتی پنجاب]] [[لدھیانہ |لدھیانہ شہر]] دے نال لگدے پنڈ بدووال وکھے 20 اکتوبر 1879 نوں کرسان پروار وچ ہویا۔<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2013/10/%E0%A9%9A%E0%A8%A6%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%89%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8/ غدری بابا ہری سنگھ عثمان - پنجابی ٹربیون]</ref> مڈھلی پڑھائی پنڈ دے سرکاری سکول توں حاصل کرکے 20 اکتوبر 1898 نوں فوج وچ جا بھرتی ہویا۔ پر، جلد ہی پہلی اپریل 1905 نوں فوج وچوں ناواں کٹوا پنڈ آ کے دو-ڈھائی سال کھیتی کیتی۔ تے پھر ہری سنگھ 30 اکتوبر 1907 نوں [[منیلا]] ([[فلپائین]]) چلا گیا۔ اتھوں اگے جنوری 1910 وچ [[کیلیفورنیا]] ([[امریکہ]]) چلا گیا۔ ہدایتاں ملن تے آپ اپنا کھیتی باڑی دا کم چھڈّ چھڈا کے 15 اکتوبر 1914 نوں آپ اتھے چلے گئے اتے غدر دے پنجابی اڈیشن دا اڈیٹنگ شروع کیتا۔ 1915 وچ آپ نوں [[غدر پارٹی]] ولوں اکّ خطرناک مشن سونپیا گیا جو کہ جرمنی دی مدد نال ہتھیاراں دا بھریا سمندری جہاز بھارت وچ سرگرم گدریاں کول پہنچاؤنا سی۔ پر سوہ ملن کرکے آپنوں انڈونیشیاں دے جکارتا وچ گرفتار کرکے جاوا جزیرہ لجایا گیا۔ 15 دسمبر 1915 نوں جرمنی دی اندرکھاتے مدد نال آپ نوں فیصلہ سنایا گیا کہ تسی آزاد ہو، جتھے مرضی چلے جاؤ۔ پر آپنوں اندرکھاتے سوہ مل گئی سی کہ جاوا جزیرہ توں باہر نکلدے ہی آپ نوں گولی مار دتی جاوے گی۔ جاوا وچ ہی آپ نے کسے متر دی مدد نال اس دے مر چکے کرندے عثمان خاں دا پاسپورٹ حاصل کر لیا، اس طرحاں 1 جنوری 1916 نوں آپدا عثمان خاں دے نام ہیٹھ دوجا جم ہویا۔ 1916 توں 1937 تک آپ اتھے ہی رہے، سڈانش عورت نال ویاہ کروا لیا تے کھیتی باڑی دا کم شروع کر دتا۔ اتھے وی آپ نے اپنیاں سرگرمیاں جاری رکھیاں۔ جاپانی متراں دی مدد نال جاپان دے رستے سنگھائی (چین) دا پاسپورٹ حاصل کر لیا۔ 24 فروری 1938 نوں شنگھائی پہنچ کے اوتھوں فروری – مارچ 1942 نوں ٹوکیؤ (جاپان) پہنچے اتے انڈین نیشنل لیگ دے تشکیل وچ کردار نبھائی، 18 اپریل 1942 نوں واپس شنگھائی پرت آئے تے 1945 وچ واپس جاوا ٹا گئے۔ اتھے آپ نے ڈچّ سرکار دیاں زیادتیاں تے ظلماں خلاف آواز اٹھائی جس کارن آپ نوں قید کر کے موت دی سجا سنائی گئی۔ آپ دے جرمن اتے جاپانی سپنرک سوتراں تے متراں دی مدد نال آخر 1 اکتوبر 1948 نوں دیس واپسی ممکن ہوئی۔ آپنے اپنی زندگی دے آخری سواس اپنی جم زمین اپنے پنڈ بدووال وکھے 15 اگست 1969 نوں لئے۔ اس طرحاں اکّ مہان دیس بھگت اتے آزادی سنگرامی ساتھوں سدا سدا لئی وچھڑ گیا http://www.viewpunjab.com/baba-hari-singh-usman-بابا-ہری-سنگھ-عثمان {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119162847/http://www.viewpunjab.com/baba-hari-singh-usman-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%89%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8 |date=2025-01-19 }} ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:آزادی گھلاٹیئے]] 80qx01dyvjab1h5mjye6ys2s7dwk51g 3 145104 702051 2026-03-29T19:15:49Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 702051 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۰:۱۵, ۳۰ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) qp7q0i10i8kyx4218opeznj724x6rij 0 145105 702052 2026-03-29T19:16:14Z Abbas dhothar 361 اردو توں پنجابی ترجمہ تے اصلاح املا 702052 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ندھان سنگھ | honorific_suffix = چگھا | image = Portrait photograph of Nidhan Singh 'Chugha', a prominent Ghadar movement leader hailing from Chugha, Moga.jpg | other_names = جگجیت سنگھ (دوجا نام) | birth_name = ندھان سنگھ | birth_date = جون 1855 | birth_place = چگھا، [[ضلع فیروزپور|ضلع فروزپور]] ، [[صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)|صوبہ پنجاب]]، [[برطانوی ہند]] (ہن، ضلع موگا، پنجاب، بھارت) | death_date = 6 دسمبر 1936 | death_place = موگا، پنجاب | spouse = گرشرن کور، شنگھئی | children = بجے سنگھ | father = سندر سنگھ }} '''ندھان سنگھ چگھا''' (جون 1855 - 6 دسمبر 1936) اکّ [[غدر لہر|غدری]] لیڈر سی۔ بریٹیش اہلکاراں ولوں اس نوں سبھ توں خطرناک اتے پرمکھ غدریاں وچوں اکّ منیا جاندا سی۔ جد پھانسی دی سزا سنائی گئی تاں آپ نے ججاں نوں ایہہ آکھیا: "بسّ؟ اینا ہی زور سی؟"<ref name=":32">{{Cite book |last=Deol |first=Gurdev Singh |title=The Encyclopedia of Sikhism |publisher=Punjabi University, Patiala |year=2011 |isbn=978-8173803499 |editor-last=Singh |editor-first=Harbans |edition=3rd |volume=3: M–R |pages=217–218 |chapter=Nidhan Singh Chuggha}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Tatla |first=Darshan Singh |title=A Guide to Sources: Ghadar Movement |publisher=Guru Nanak Dev University |year=2003 |isbn=9788177700565 |pages=61}}</ref> == جیونی == === مڈھلا جیون === ندھان سنگھ دا جم 1855 وچ جدید [[پنجاب]] دے [[موگا]] ضلعے دے اک پنڈ چگھا، نیڑے قصبہ [[دھرمکوٹ]] وچ ہویا سی۔ ایہناں دے پیؤ دا نام سندر سنگھ سی۔ اکّ سروت دسدا اے کہ اوہ 1851 وچ پیدا ہویا سی۔ === چین وچ جانا === [[تصویر:Portrait_photograph_of_Nidhan_Singh_'Chugha'_in_his_youth,_a_prominent_Ghadar_movement_leader_hailing_from_Chugha,_Moga.jpg|thumb|ندھان سنگھ 'چگھا' دی جوانی وچ تصویر]] سن 1882 وچ، ندھان سنگھ بھارت توں [[شنگھائی]] لئی روانہ ہویا، جتھے اوہ اکّ چوکی دار وجوں کم کردا سی اتے بعد وچ مقامی گردوارے دا خزانچی بن گیا۔ اس نے مقامی گردوارے دی اساری وچ مدد کیتی سی۔<ref name=":1" /> جدوں کہ [[چین وچ سکھ دھرم|چین وچ]]، ندھان سنگھ نے [[انند کم|سکھ مذہبی رسماں]] مطابق اکّ چینی عورت نال ویاہ کیتا، جس نال اس دا اکّ پتر ہویا جسدا نام اوہناں نے بجے سنگھ رکھیا۔ ندھان سنگھ نے اگست 1909 وچ شنگھائی وچ ڈونگباؤکنگ روڈ گردوارے وچ اکّ ایتوار نوں چینی عورت نال ویاہ کروا لیا۔<ref name=":03">{{Cite web |last=Vathyam |first=Meena |date=14 November 2016 |title=Sikhs: A piece of history that remains fragmentary |url=https://archive.shine.cn/feature/art-and-culture/Sikhs-A-piece-of-history-that-remains-fragmentary/shdaily.shtml |access-date=8 June 2024 |website=Shanghai Daily}}</ref> اس دی چینی لاڑی پوٹنگ دی مول نواسی سی (پدونگ) دی سکھ دھرم وچ تبدیلی کرن دی اچھا سی جو کہ بھارتی بھائیچارے وچ جانی جاندی سی، اتے اوہ ویاہ کرکے بہت خوش سی۔<ref name=":023" /> اس چینی عورت نے سکھ دھرم اپنا لیا اتے اس نوں گرشرن کور وجوں نام دتا گیا جدوں کہ ندھان دا نام اکّ ''[[امرت سنچار]]'' تقریب وچ جگجیت سنگھ رکھیا گیا سی۔<ref name=":03" /><ref name=":023" /> ویاہ دی رسم وچ ''[[انند کارج|آنند کارج]]'' کیتا گیا سی، جتھے گرو گرنتھ صاحب دے دوآلے چار چکر کے لاواں لئیا سن۔<ref name=":023" /> مقامی سکھاں دی اکّ وڈی گنتی نے انترجاتی چینی-پنجابی ویاہ وچ حصہ لیا، جس وچ 20 عورتاں شامل سن۔<ref name=":023" /> ایہہ پہلا انترجاتی چینی-سکھ ویاہ سی جو ڈونگباؤکنگ روڈ گردوارے وچ ہویا سی۔<ref name=":023" /> ندھان سنگھ متحدہ راج امریکہ جان توں پہلاں کئی سالاں لئی شنگھائی وچ رہا۔ === متحدہ راج امریکہ وچ سیٹل ہونا === جدوں ندھان سنگھ امریکہ چلے گئے، ادوں [[بھارت دی آزادی تحریک|بھارت دی آزادی دے سنگرام واسطے]] نے [[غدر لہر|غدر پارٹی]] دا قیام کیتا سی۔ ندھان [[غدر پارٹی]] دا ممبر بن گیا اتے پارٹی دی ایگزیکٹیو کمیٹی دے اکّ اگجکٹو وجوں چنیا گیا۔<ref name=":32" /> اپریل 1914 وچ، ندھان سنگھ نوں سٹاکٹن، [[کیلیفورنیا|کیلیفورنیا]] دی خالصہ دیوان سوسائٹی دا پردھان چنیا گیا۔<ref name=":32" /> === بریٹیش مخالف شورش پیدا کرن دیاں تیاریاں === [[پہلی عالمی لڑائی]] دوران، ندھان سنگھ، ہور اگھے غدریاں دے نال، انگریزاں خلاف ہتھیاربند شورش پیدا کرن دے مقصد نال بھارت واپس پرتیا۔ آخرکار بھارت واپس آؤن دے ارادے نال، اوہ پہلی وار 29 اگست 1914 نوں سین فرانسسکو وچ ''ایس. ایس. کوریا'' وچ سوار ہویا، [[پیارا سنگھ لنگیری|پیارا سنگھ]] (لنگیری، ہوشیارپور اتے تن ہوراں دے نال جاپان دے [[ناگاساکی]] وچ اتریا، اتے اگے ودھ کے شنگھائی، چین گیا، جتھے اسنے غدر دے کارن لئی پیسہ اکٹھا کیتا۔<ref name=":32" /><ref name=":2">{{Cite journal|last=Waraich|first=Malwinder Jit Singh|date=April 2013|title=Another Ghadr|journal=The Panjab: Past and Present|publisher=Punjabi University, Patiala|volume=44 (Part 1)|issue=The Ghadar Movement (Special Issue)|pages=45}}</ref> شنگھائی وچ اکتر کیتے گئے کجھ فنڈ مول روپ وچ ''[[کاماگاٹامارو ذکر|کاماگاٹا مارو]]'' وچ سوار لوکاں دیاں ضرورتاں لئی دتے گئے ، حالانکہ جہاز دے سوارا نوں شنگھائی وچ اترن دی آگیا نہ دتے جان کارن، اس دے مقصد لئی فنڈ ندھن سنگھ نوں اس دے اپنے غدر دے ایجنڈے دی بجائے الاٹ کیتے گئے سن۔<ref name=":32" /> جدوں اوہ شنگھائی وچ سی، تاں ندھان سنگھ نے غدر دے لوکاں نوں اکّ تار بھیجیا کہ جو منیلا وچ اترے، اوہناں نوں چیتاونی دتی کہ ہانگ کانگ دے اہلکار ہتھیاراں اتے [[غدری بابیاں دا ساہت|غدر نال متعلق ساہت]] لئی جہاز دی سخت بھال کرن جا رہے ہن۔<ref name=":2" /> اس چیتاونی دے کارن، دوجے جہاز اتے غدر دے لوکاں نے اپنے سارے غدری ساہت نوں سمندری جہاز وچ سٹّ دتا اتے اوہناں دے روالور اتے گولہ بارود غدر دے لیڈراں نوں رکھن لئی دتے گئے سن۔<ref name=":2" /> ندھان سنگھ اپنی چینی بیوی اتے پتر نوں ملن گیا جدوں اوہ اس ویلے دوران شنگھائی وچ رہا۔ ندھان سنگھ نے اس مالی رقم اتے گولہ بارود دے 600 راؤنڈ نال شنگھائی چھڈّ دتا، جس وچ ٹوسا مارو اپنے کجھ غدر دے سہیوگیاں نوں لے کے گیا سی۔ دوویں جہاز اکّ دوجے دے لگبھگ اسے ویلے پیناگ، [[بریٹیش ملایا|ملایا]] وچ اترے، جس وچ غدری سوار سن اتے ہن توں بریٹیش ولوں رکھے گئے سن۔<ref name=":32" /> ملایا وچ ندھان سنگھ دی نظربندی توں بعد، اسنے فوجیاں نوں ملن اتے ہتھیار حاصل کرن دی کوشش کیتی پر اوہ ناکام رہا۔<ref name=":32" /> ندھان سنگھ غدر دے اکّ گروہ دا حصہ سی جس نے ملایا دے گورنر نوں اپیل کیتی کہ اوہ دوویں کشتیاں نوں اپنی منزل ول ودھن دین، جو کہ کامیاب رہا۔<ref name=":32" /> === پنجاب نوں واپسی === [[تصویر:Baba_Nidhan_Singh_Chugha-c1930.jpg|thumb|اپنے بعد دے سالاں وچ ندھان سنگھ، ca.1930]] ندھان 7 نومبر 1914 نوں [[لدھیانہ]]، پنجاب پہنچیا، جتھے اس نوں علاقہ وچ ہتھیاربند شورش پیدا کرن دا کم سونپیا گیا سی۔ اس طرحاں، اسنے شورش لئی بمباں مربعے وسپھوٹکاں دا اساری کرن والیاں فیکٹریاں شروع کر دتیاں۔<ref name=":32" /> ایہہ بمب فیکٹریاں جھابیوال اتے لوہت بدی وکھے واقع سن۔<ref name=":32" /> 30 نومبر 1914 نوں فروزپور چھاؤنی اتے اچانک حملہ کرن دی سکیم بنائی گئی سی پر ایہہ دیس دروہیاں کارن عمل وچ نہیں آئی۔<ref name=":32" /><ref>{{Cite journal|last=Deepak|first=B. R.|year=1999|title=Revolutionary Activities of the Ghadar Party in China|journal=China Report|publisher=Sage Publications|volume=35|issue=4|pages=443|doi=10.1177/000944559903500402|issn=0009-4455}}</ref> == گرفتاری == بابا روڑ سنگھ چوہڑچکّ دے نال ندھان سنگھ نوں 29 اپریل 1915 نوں انگریزاں نے گرفتار کر لیا سی جدوں اوہ اکّ گھم رہے بھکشو وجوں خفیہ روپ وچ سی۔ لاہور دے پہلے سازش کیس، جس وچ کرتار سنگھ سرابھا سمیت 24 نوں [[موت دی سزا]] سنائی گئی سی، ندھان سنگھ وی اوہناں وچ شامل سن۔ جد ٹربیونل نے 13 ستمبر 1915 نوں پھانسی دی سزا سنائی تاں ساریاں نے ہی ججاں دا شکریہ ادا کیتا۔ بھائی ندھان سنگھ نے اس ویلے آکھیا؛ "بسّ؟ اینا ہی زور سی؟" <ref name=":32" /> حالانکہ، بعد وچ نامزد کونسل دی صلاح نال کرتار سنگھ سرابھا<ref>{{Citation |title=کرتار سنگھ سرابھا |date=2024-08-11 |url=https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%B0_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98_%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AD%E0%A8%BE |work=وکیپیڈیا، اک آزاد وشوگیانکوش |language=pa |access-date=2025-03-03}}</ref>, وشنوں گنیش پنگلے<ref>{{Citation |title=وشنوں گنیش پنگلے |date=2020-09-16 |url=https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0_%E0%A8%97%E0%A8%A3%E0%A9%87%E0%A8%B8%E0%A8%BC_%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B2%E0%A9%87 |work=وکیپیڈیا، اک آزاد وشوگیانکوش |language=pa |access-date=2025-03-03}}</ref>, جگت سنگھ سر سنگھ والا، ہرنام سنگھ سیالکوٹی، بکھشیس سنگھ گلوالی، سرین سنگھ گل والی (وڈا) اتے سرین سنگھ گل والی (چھوٹا) دی اس دی موت دی سزا بحال رکھی تے 17 دی شجا نوں عمر قید وچ بدل دتا گیا سی تے ندھان سنگھ وی ایہناں وچ سی۔<ref name=":32" /> == بعد دی زندگی == اپنی سزا کٹن توں بعد، ندھان سنگھ نے اپنے باقی سال پنجاب وچ بتائے اتے اکّ مذہبی انسان وجوں ستکارت ہو گیا۔<ref name=":3">{{Cite book|location=Patiala}}</ref> ندھان سنگھ اوہناں ''[[پنج پیارے|پنج پیاریا]]'' دا حصہ بنیا جناں نے 14 اکتوبر 1932 نوں [[گردوارہ پنجہ صاحب|پنجہ صاحب]] وکھے ہریمندر دا نینھ پتھر رکھیا سی۔<ref name=":3" /> ندھان سنگھ نے گردوارے لوہگڑھ (دینانگر ) اتے گردوارے سنگھ سبھا (موگا) دوواں تھاواں تے پردھان وجوں سیوا نبھائی۔<ref name=":32" /> 6 دسمبر 1936 نوں موگا وچ ندھان سنگھ دی موت ہو گئی۔<ref name=":32" /><ref name=":3" /> == حوالے == <references /> [[گٹھ:پنجاب صوبہ (برطانوی ہند) دے لوک]] [[گٹھ:موت 1936]] [[گٹھ:دیس بھگت]] [[گٹھ:سیاستدان]] beatsljwvxmn7c6i3uf4stkn3kc7lm5 0 145106 702056 2026-03-29T20:03:14Z Abbas dhothar 361 اردو توں پنجابی ترجمہ تے اصلاح املا 702056 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = بھگوان سنگھ گیانی | image = Bhagwan_Singh_Gyanee_in_1919.jpg | image_size = 80 | caption = پریتم | birth_date = {{Birth date|df=yes|1884|07|27}}<ref name=Giani>{{cite web|url=http://www.sikhpioneers.org/P1BhaiBhagwanSinghGyanee.html|title=بھائی بھگوان سنگھ گیانی (سٹوری آف مائی گرینڈپھادر)|access-date=2020-08-08|archive-date=2014-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416191447/http://www.sikhpioneers.org/P1BhaiBhagwanSinghGyanee.html|dead-url=unfit}}</ref> | birth_place = سرہالی نیڑے پنڈ وڑنگ [[ضلع امرتسر]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1962|09|08|1884|07|27}}<ref name=Giani/> | death_place = [[چندی گڑھ|چنڈی گڑھ]] | occupation = [[شاعر]]، آزادی جنگجو اتے [[مضمون لکھاری]] | language = [[پنجابی]] | nationality = بھارت | ethnicity = [[پنجابی]] | education = گریجوئیٹ (گیانی)، پوسٹ گریجوئیٹ<ref name=Giani/> | alma_mater = اپدیشک کالج گجرانوالا لہندا پنجاب (پاکستان)<ref name=:Giani2 >{{cite web|url= https://www.saada.org/collection/bhagwan-singh-gyanee-materials|title= بھگوان سنگھ گیانی میٹیریئلز}}</ref> | period = 1903 | genre = | subject = | movement = غدر | notableworks = کتابچہ "جنگ تے آزادی"،آرٹ آف لونگ، سائنس آف پرپیچوئل یوتھ، دی آئیڈل آف پرپھیکشن<ref name=Giani/><ref name=":0" /> | spouse = ہربنس کور<ref name= F/> | children = ہربھجن سنگھ سپتر، ستونت کور تے جگدر کور دھیاں<ref name=F>{{Cite web|title=BhagwanSingh’s Family photo|url= https://www.saada.org/item/20120321-679|access-date=1 October 2023}}</ref> | relatives = دوہترا س.پ.سنگھ پیؤ سرمکھ سنگھ <ref> {{cite web|title = about Bhagwan Singh documents|url= https://www.saada.org/item/20120313-639|access-date= 29 September 2023}}</ref> | influences = | influenced = | awards = [[ماسٹر تارا سنگھ]] دا گھر واپسی سدا پتر اتے وزیر اعلیٰ پنجاب [[پرتاپ سنگھ کیروں]] دا وطن پرتن دا بلاوہ | website = https://web.archive.org/web/20140416191447/http://www.sikhpioneers.org/P1BhaiBhagwanSinghGyanee.html | portaldisp = | Spouse = ہربنس کور }} [[File:Bhagwant Singh in 1914.jpg|thumb|S.Bhagwan Singh in 1914]] '''ڈاکٹر. بھگوان سنگھ گیانی ‘پریتم’''' (27 جولائی 1884- 8 ستمبر1962)<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.saada.org/item/20120806-1014|title=Invitation card for celebration of Bhagwan Singh Gyanee's 84th Birth Anniversary|date=2012-08-06|website=South Asian American Digital Archive (SAADA)|language=English|access-date=2020-08-08}}</ref> پنجابی غدری آگوُ اتے شاعر سن۔ اوہ 1914 توں 1920 تک [[غدر پارٹی]] دے پردھان رہے سن۔ ==جیون== بھائی بھگوان سنگھ دا جم ضلع ترن تارن (ادوں امرتسر) وچ ترن تارن توں لگبھگ 15 km مشرق ول سرہالی نیڑے پنڈ وڑنگ {{Coord|31.3166221|N|74.9940705|E}} ‘چ ماں ہر کور اتے پیؤ سرمکھ سنگھ دے گھر 27 جولائی 1882 نوں ہویا۔ اوہدی مڈھلی پڑھائی مکھ طور 'تے اوہدے دادے بابا رتن سنگھ دی دیکھ-ریکھ ہیٹھ ہوئی اتے مقامی اتہاس اتے پنجابی ساہت دا چنگا سوہنا علم اوہناں کولوں ملیا۔<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.sikhpioneers.org/autobiography-dr-bhagwan-singh-gyanee-pritam-brief-sketch-life-lived-cont/|title=Autobiography of Dr. Bhagwan Singh Gyani Pritam (Brief Sketch of Life lived – cont.) – Sikh Pioneers|language=en-US|access-date=2020-08-02|archive-date=2021-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027192407/https://www.sikhpioneers.org/autobiography-dr-bhagwan-singh-gyanee-pritam-brief-sketch-life-lived-cont/|dead-url=yes}}</ref> 1902 وچ 20 سال دی عمر وچ اوہ اپدیشک کالج گجرانوالا وچ سنگیت دے ڈپلومے لئی داخل ہویا۔ پر چھیتی ہی اس نے پنجابی دے گریجوایشن دے تنے کورس ودوانی، بدھیمانی تے گیانی اسے سال 1904 تک پورے کرکے، ایم اے دی پڑھائی کرن لگ گیا۔پڑھائی دوران ہی استاد وجوں پڑھاؤن لگ پیا۔ نال ہی ایم اے دی پڑھائی جاری رکھی۔1907 وچ اسے کالج وچ اس نوں سکھزم دے لکچرار دے خطاب ملی۔اس دوران کیتے دوریاں وچ اس دا میل مشہور انقلاب کاری سردار اجیت سنگھ نال ہویا جس توں اس نے انقلابی ہون دے سبق لئے۔ 1908 توں 1909 دوران سرکاری ہائی سکول ڈسکا [[ضلع گرداسپور|ضلع گرداس پور]] وکھے پڑانؤدے ہوئے سنت ہربلاس کولوں ہندو فلاسفی، اپنشداں تے [[بھگود گیتا|بھگوت گیتا]] آدی گرنتھاں دا 6 مہینے گہن مطالعہ کیتا۔<ref name=":0" /> 1908 دے ادھ تک پنجاب دی انقلابی لہر دبائے جان کارن، لالا لاجپت رائے نوں مانڈلے جیل بھیج دتا گیا تے اجیت سنگھ وی دیس چھڈّ کے فارس دی کھاڑی ول چلے گئے۔سیاسی ہلکیا وچ سرگرم رہن کارن اگست 1909 وچ اس نوں وی دیس چھڈّ کے برما، سیام،ملائیشیا، جاوا، سماٹرا آدی دیساں ول جانا پیا جتھے اس نے قوم پرستی دا پرچار کیتا۔ مارچ 1910 وچ اوہ [[ہانگ کانگ]] پجا، جتھے 3 سال اس نے سینٹرل سکھ کمیٹی دی بینتی تے گرنتھی دے عہدے تے سیوا نبھائی۔اس دوران کئی فوجی تے غیر فوجی اس دے رابطہ وچ آئے تے اوہ سبھ نوں قوم پرستی دے پاٹھ پڑھانؤدا رہا۔1911 تے 1912 وچ دو وار اس تے غداری دے پرچار دے الزام لگا کے گرفتار وی کیتا گیا مگر دوویں وار بنا شرط رہا کر دتا گیا۔سارے ہندوستانیاں وچ ایکتا لیاؤن دے مقصد نوں پورا کرکے اپریل 1913 نوں اوہ گرنتھی توں استعفٰی دے کے کینیڈا روانہ ہو گیا۔ برٹش کولمبیا وچ مئی 1913 دوران گروہ ہندوستانیاں نوں متحد کرن دوران اس دا واہ جاہن ہاپکنسن ناں دے انگریز نال پیا جس نوں بھارت دی انگریز حکومت ولوں اتھے رہندے تقریباً 4000 پرواسی ہندوستانیاں نوں وکھ وکھ فرقیاں وچ ونڈن لئی بھیجیا گیا سی۔ہاپکنسن دے بھرپور یتناں کارن یونائیٹڈ لیگ تے گرو نانک مائیننگ ورگیاں ادارےآں بند ہو گئیاں۔ایہناں دا تنظیم سنت تیجا سنگھ ایم اے نے کھڑا کیتا سی۔بھگوان سنگھ اوہناں نوں دوبارہ متحد کرن وچ کامیاب ہو گیا پر دو مہینے اتھے رہن توں بعد اس نوں بنا کسے کیس دے گرفتار کر لیا گیا جس توں اوہ 2000 ڈالر دی ضمانت دے کے رہا ہویا۔ہاپکنسن نے امیگریشن کمیشنر مسٹر ریڈ نال مل کے اس دا پچھا ناں چھڈیاں تے 18 نومبر 2013 نوں اس نوں رہائش توں دھوہ کے باہر کڈھیا تے کینیڈا توں دیس نکالا دے دتا۔<ref name=":0" /> [[کینیڈا]] توں بھجّ کے اوہ [[جاپان]] چلا گیا کیونکہ [[ہندوستان]] آؤنا اس لئی گھاتک سدھ ہو سکدا سی۔<ref>{{Cite web|title= Bhagwan Singh photo in 1913 in Yokohama Japan|url=https://www.saada.org/item/20120313-638|access-date= 2 October 2023}}</ref> جاپان وچ اوہ ٹوکیؤ یونیورسٹی وچ تینات بولیاں دے پروفیسر برکتؤلا نال رہا۔مارچ 1914 وچ گولی سکہ، برود تے ہتھیار حاصل کرن دے مقصد نال جاپانی جہاز راہیں جرمن جان لئی روانہ ہویا۔شنگھائی وچ کجھ انگریزاں نے اس نوں پہچان لیا تے ہانگ کانگ وچ گرفتاری دے ورنٹ جاری کیتے گئے۔پہچان چھپاؤن لئی اس نوں کیس تے داڑھی قتل کراؤنے پئے تے جہاز دے کپتان نے اس نوں جاپانی سدھ کرن وچ مدد کیتی۔اوہ اسٹریلیئن مالواہک جہاز راہیں واپس جاپان پروفیسر برکتؤلا کول آ گیا۔ 23 مئی 1914 نوں بھگوان سنگھ تے پرو برکتؤلا دوویں جاپان چھڈّ کے سنپھرانسسکو امریکہ وچ آ گئے۔430 ہلّ سٹریٹ غدر آشرم پجن تے پتہ لگا کے لالا ہردیال گرفتاری توں بچن لئی گدریاں نوں چھڈّ کے مرضی نال یورپ دوڑ گیا سی۔چھیتی ہی بھگوان سنگھ گیانی نوں سوہن سنگھ بھکناں توں بعد غدر پارٹی (شانت مہانساگر ساحل دی ہندی ایسوسی ایشن) دا پردھان<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/GadarPartyLeharJagjitSingh|title=Gadar Party Lehar Jagjit Singh: Sikh Digital Library: Free Download, Borrow, and Streaming|website=Internet Archive|language=en|access-date=2020-08-03}}</ref> تے برکتؤلا نوں میت پردھان چن لیا گیا۔<ref name=":0" /> پنڈت رام چندر نوں " ہندوستان غدر " دفتری ہفتہ واری دی ذمہ واری دے نال تناں بھگوان سنگھ،برکتؤلا، تے رام چندر نوں غدر پارٹی دے کمیشنر تھاپیا گیا۔15 اگست 1914 نوں لئے فیصلے مطابق برکتؤلا نوں افغانستان،فارس تے ترکی پرچار لئی بھیجیا تے بھگوان سنگھ نوں مشرق تے ایشیا ول۔اس دوران بھگوان سنگھ راس بہاری بوس، ایم عین رائے، لالا لاجپت رائے تے ہور انقلابیاں نوں ملیا۔ اس طرحاں بھگوان سنگھ نوں جاپان، اتری تے دکھنی چین، کوریا، منچوریا،پھلپائین آدی دیساں دے رٹن دے اوسر حاصل ہوئے۔نانکنگ،چین وچ اکّ جرمن گنبوٹ وچ واس کردے ہوئے اس نے "جنگ تے آزادی" نام دا کتابچہ لکھیا، جس وچ کمیشن ولوں غدری پارٹی دی حکمت عملی بارے لیتے فیصلیاں دا پنجابی وچ ذکر سی۔ ایہہ کتابچہ 200000 دی گنتی وچ ونڈیا گیا۔پہلی دنیا جنگ وچ جرمن ولوں بندی بنائے 35000 بھارتی فوجیاں جیہناں وچ زیادہ سکھ سن تک وی اس کتابچے دی پہنچ کیتی گئی۔ ہندوستان غدر وچ چھپے جنگ دے ایلاننامے<ref>{{Cite journal|last=Upadhyay|first=Nishant|date=2014-01-02|title=Ghadar Movement: A Living Legacy|url=https://doi.org/10.1080/17448727.2014.895546|journal=Sikh Formations|volume=10|issue=1|pages=1–3|doi=10.1080/17448727.2014.895546|issn=1744-8727}}</ref> تے "جنگ تے آزادی" کتابچیاں آدک سرگرمیاں کارن پوری دنیا توں 10000 دے لگبھگ دیس بھگت ہندوستان جا کے آزادی دی جنگ لڑن مرن لئی کدّ پئے۔ غدر دے ناکام ہو جان بعد ایہناں دیس بھگتاں تے، مقدمے چلے، سزاواں ہوئیاں، رولٹ مربعے ایکٹ بنے تے بھارت وچ آزادی دی لہر چل پئی۔ دو وار، اس دی [[فلپائن]] وچ گرفتاری ہوئی۔ چین رہندیاں ہی اس دے تے راس بہاری بوس دے گرفتاری دے وارنٹ جاری ہوئے، پر اوہ بچّ نکلیا۔چین توں جون 2016 نوں چل کے جولائی وچ سن فرانسسکو پجا، پر تن دناں اندر دیس چھڈن دے حکم کارن پناما وچ کجھ سماں بتا کے اکتوبر 1916 وچ بچدا بچاندا نیویارک امریکہ پہنچ گیا۔ اس ویلے دوران پنڈت رام چندر دی غدر فنڈاں وچ گھپلیبازی ساہمنے آئی۔ رام چندر نومپارٹی چھڈنی پئی تے اس نے 5, وڈّ سٹریٹ سنپھرانسسکو وچ ہیڈکوارٹر بنا کے وکھرا "ہندوستان غدر اخبار" کڈھنا شروع کر دتا۔ 7 اپریل 1917 نوں امریکہ دنیا جنگ وچ کدّ پیا، اکّ دن اندر ہی ہندوستانی گدریاں نوں " سانفرانسسکو کنسپیریسی کیس " وچ گرفتاری کرکے مقدمہ چلایا گیا۔بھگوان سنگھ دی گرفتاری 18 اپریل 1917 نوں ہوئی۔<ref>{{Cite journal|last=Plowman|first=Matthew Erin|date=2013-01-01|title=The British intelligence station in San Francisco during the First World War|url=https://doi.org/10.1080/16161262.2013.755016|journal=Journal of Intelligence History|volume=12|issue=1|pages=1–20|doi=10.1080/16161262.2013.755016|issn=1616-1262}}</ref> اس وچ تارک ناتھ، بھائی سنتوکھ سنگھ تے بھگوان سنگھ نوں سبھ توں ودھ دو سال دی سزا ہوئی۔ جو چھ مہینے جیل کٹّ چکے ہون کارن 18 مہینے دی کیتی گئی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.saada.org/sites/all/themes/saada/bookreader.php?title=SW5kaWEmIzAzOTtzIEZyZWVkb20gaW4gQW1lcmljYW4gQ291cnRz&folder=MjAxMi0wMA==&object=aXRlbS1mcmVlZG9tLWluLWNvdXJ0cy0=&pages=MTA=#page/3/mode/1up|title=India's Freedom in American Courts|last=|first=|date=|website=www.saada.org|publisher=|access-date=2020-08-06}}{{مردہ کڑی|date=دسمبر 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 25000 ڈالر دی ضمانت دا انتظام ناں ہون کارن بھگوان سنگھ نوں جیل ہو گئی۔سزا دے انتلے تن مہینیاں دوران اس نوں جلاوطن کرن دی کاروائیشرو کیتی گئی۔غدر پارٹی ولوں اس صدی چارہ جوئی دوران، اوہ واشنگٹن جا کے 1920 وچ ڈیپورٹیشن کیس ختم کروان وچ کامیاب ہو گیا۔ اس مگروں گدر پارٹی مڑ متحد ہون دے دور وچ سی۔ اس نے کھیتی-باڑی تے وی ہتھ ازمائیں۔1 جنوری 1928 نوں اوہ غدر پارٹی توں استعفٰی دے کے اڈّ ہو گدھا۔ 1928 توں لے کے 20 سال تک اوہ امریکہ دے وکھ وکھ شہراں وچ لکھن، پڑھاؤن تے لکچر کرن دے کم وچ رجھاں رہا۔اس نے ہائی سکولاں، کالجاں، یونیورسٹیاں، کلباں، سبھاواں، چرچاں کئی تھائیں بھاشن دتے۔اس دوران اس نے کئی: دی آرٹ آف لونگ، سانئس آف پرپیچوئل یوتھ،دی آئیڈیئل آف فریڈشپ، ہیومونولوجی نوٹس، پاتھس ٹو پرپھیکشن، وائی مینّ فیل، علم یوگا، کنسنٹریشن،مسٹریز اکیڈمی پھنکشنز آف سبکونشس مانئیڈ، لوَ میرج اینڈ ڈائیوورس، دی گریٹیسٹ اینمی آف مین، کریئیٹو وزڈم، پرسیپلز اینڈ لاء، کرما اینڈ دھرما آدی کئی ہور کتاباں لکھیاں۔<ref name=Giani /> 1930 وچ “امریکن انسٹیچؤٹ آف کلچر ”ناں دی ادارہ قائم کیتی۔امریکہ دے سبھ وڈے شہراں وچ “ سیلپھ کلچر ایسوسیئیشنس ”سبھاواں اس ادارہ نال پرتیبدھت بنائیاں گئیاں۔ 1948 وچ اپنے وتنیاں دے سدے تے 18 مہینیاں لئی، نجی کم تیاگ کے اکّ وار پھر اوہ شانت مہانساگر دے تٹی علاقے وچ آ کے سماج سیوی کماں، میٹنگاں دا پربندھ کرنا، ' نوَ-یگ ' ناں دا رسالہ اڈیٹنگ تے شایا کرن آدی وچ جٹّ گیا۔1947 وچ دیس آزاد ہون بعد ہی اس نے ہندوستان دی حکومت نوں پاسپورٹ وغیرہ بناؤن لئی عرضی دے دتی سی۔ == آزاد ہدستان وچ وطن واپسی == اس نوں ماسٹر تارا سنگھ نے وی وطن پرتن لئی چٹھی بھیجی۔ انت پرتاپ سنگھ کیروں جو اس دا بدیش وچ پڑھائی دوران جماعتی رہِ چکا سی ، اس وقت دے وزیر اعلیٰ پنجاب، دے سدے تے ایہناں یتناں نوں بور پیا تے 1958 وچ وطن واپس پرت آیا۔بمبئی وچ تے پنجاب وچ اس دا بھرپور استقبال ہویا۔ ترن تارن جو اس دی جم زمین وی سی ،وکھے اس دے استقبال وچ نکالے جلوس وچ 125000 <ref name=L/>دی خلقت نے حصہ لیا جس دی اگوائی پنجاب دا وزیر اعلیٰ پرتاپ سنگھ کیروں کر رہا سی ۔<ref>{{Cite web |title=Parade in honour of Bhagwan Singh Gyani at Taran Taran in 1958 |url=https://www.saada.org/item/20120806-989 |url-status=live |access-date=1 October 2023 |website=SAADA.org}}</ref>پنجاب دے تعلیمی ڈیپارٹمنٹ ولوں طالب علماں دی اکّ ادارہ دا اس نوں پیٹرن وی بنایا گیا۔چائل شملہ ہلز وچ اس نے تھوڑھے ویلے وچ ہی بھارت دی سیلپھ کلچر انسٹیچؤٹ بنا لئی سی <ref>{{Cite book|url=https://www.saada.org/item/20150729-4421|title=Self Culture Institute Punjab|last=Gyani|first=Bhagwan Singh|publisher=Public Relations Punjab Govt.|year=1958|location=Chail , Simla Hills , Punjab|archive-url=|via=www.saada.org/item/20150729-4421}}</ref>تے سپرون پنڈ شملہ ہلز وچ اس دا مستقل ہیڈکوارٹر وی قائم کر لیا سی۔<ref name=L>{{Cite web|url=https://www.saada.org/item/20120723-831|title=Photocopy of letter to "The Students of Self-Culture in the the United States of America"|last=Gyanee|first=Bhagwan Singh|date=2012-07-23|website=South Asian American Digital Archive (SAADA)|language=English|access-date=2020-08-08}}</ref>سیلپھ کلچر انسٹیچؤٹ دے نال نال سیلپھ کلچر ایسوسی ایشن آف انڈیا وی بنا لئی گئی سی جس دے 1970 وچ پبلش کیتے ساہت دی ونگی حوالے وچ دتی اے۔<ref>{{Cite web |title=Self Culture Association of India (under patronship of Partap Singh Kairon) December 1970 pamphlet of an article on Art of Living |url=https://www.saada.org/sites/all/themes/saada/bookreader.php?title=U2VsZi1DdWx0dXJlIEFzc29jaWF0aW9uIG9mIEluZGlhIFBhbXBobGV0&folder=MjAxMi0wNw==&object=aXRlbS1ic2ctbWpjLQ==&pages=Mw==#page/1/mode/1up |url-status=dead |access-date=1 October 2023 |website=SAADA.org |archive-date=31 مارچ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240331032840/https://www.saada.org/sites/all/themes/saada/bookreader.php?title=U2VsZi1DdWx0dXJlIEFzc29jaWF0aW9uIG9mIEluZGlhIFBhbXBobGV0&folder=MjAxMi0wNw==&object=aXRlbS1ic2ctbWpjLQ==&pages=Mw==#page/1/mode/1up }}</ref> پر جیون تھوڑا ہی باقی سی۔ چار سال وچ ہی 8 ستمبر 1962 نوں 78ورے دی عمر وچ اس دا انتقال ہو گیا۔<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.saada.org/item/20120321-671|title=Dr. Bhagwan Singh Dead|last=P.T.I|first=|date=10 September 1962|work=The Tribune India|access-date=29 September 2023}}</ref> اس دا سسکار اس دے جدی شملہ پہاڑیاں دے پنڈ سپرون <ref>{{Cite web|last=Singh|first=SP|title= My remniscences of My Grandfather|url= https://www.saada.org/item/20180408-5297 |access-date= 1 August 2023}}</ref> {{Coord|30.9151497|N|77.0897921|E}} وچ کیتا گیا۔ ==حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے]] [[گٹھ:جم 1882]] db22mod8fvhxriokbi1dz0dzz2oydiq 0 145107 702058 2026-03-29T20:13:28Z Abbas dhothar 361 اردو توں پنجابی ترجمہ تے اصلاح املا 702058 wikitext text/x-wiki {{معلومات-اخبار}}'''غدر اخبار''' ([[ہندی]]:ग़दर) آزادی تو‏ں پہلے [[شمالی امریکا]] وچ مقیم ہندوستانیاں دا حریت پسند [[اردو]] اخبار سی۔ اس اخبار دا اجرا [[1913ء]] وچ قائم ہوݨ والی انقلابی تنظیم [[غدر پارٹی]] نے کيتا جس دے پہلے مدیر لالہ ہر دیال سن ۔ [[غدر پارٹی]] نے 1 نومبر 1913 نوں ہفتہ واری غدر اخبار<ref>http://www.saadigitalarchive.org/sites/all/themes/saada/bookreader.php?title=U2hhaGVlZC1lLUF6YW0gS2FydGFyIFNpbmdoIFNhcmFiaGE=&folder=MjAxMi0wNw==&object=aXRlbS1ic2ctbWl6LQ==&pages=Mg==#page/1/mode/1up{{مردہ کڑی|date=دسمبر 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> جاری کیتا۔ ایہہ ہتھ نال چھاپن والی مشین تے چھاپیا جاندا سی۔ 19 ورھیاں دی عمر وچ غدری [[کرتار سنگھ سرابھا]] پنجابی مضمون وی تیار کردا سی تے مشینا چلا کے چھپائی دا کم وی کردا سی۔ ایہہ اخبار اردو تے پنجابی دو بولیاں وچ کڈھیا جاندا سی۔ چھاپا مشین کیلیفورنیا امریکہ وچ لائی گئی تے اخبار [[غدر پارٹی]] دے ہیڈکوارٹر " یگانتر آشرم "<ref>http://www.bhagatsinghthind.com/gadarmemorial.php{{مردہ کڑی|date=اکتوبر 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنپھرانسسکو توں کڈھیا جاندا سی۔ اتھے ہن میموریال بنایا گیا اے۔ یگانتر آشرم وچ لگی اس ویلے دی یگانتر پریسّ نوں میموریئل دے طور تے کیسر سنگھ ڈھلوں غدر اخبار دے آخری سیکٹری ولوں کباڑ وچوں سمبھالیا گیا اے۔<ref>{{Cite web |url=http://www.bhagatsinghthind.com/calltomartyrs04.pdf |title=پرالیکھ کیتی کاپی |access-date=2014-05-27 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211030114/http://www.bhagatsinghthind.com/calltomartyrs04.pdf |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211030114/http://www.bhagatsinghthind.com/calltomartyrs04.pdf |date=2007-12-11 }}</ref> اخبار د‏‏ی پیشانی اُتے ایہ نعرہ درج ہُندا سی: “انگریزی راج دا دشمن“۔ اخبار دا مقصد ہندوستانی قوم وچ انگریز دے خلاف محکومانہ نفرت، قومی آزادی تے بغاوت دے جذبات نو‏‏ں ہو دینا سی۔ ہر چند اخبار وچ سکھاں تے پنجابیاں د‏‏ی اکثریت سی لیکن اخبار تے پارٹی مکمل سیکولر رجحانات رکھدی سی سوہن سنگھ بھکنا (جو بعد وچ اک معروف کسان رہنما بنے) “غدر“ وچ لکھدے نيں کہ اسيں نہ پنجابی نيں نہ سکھہ، ساڈا دھرم حب الوطنی ا‏‏ے۔ غدر اخبار دا اک ہور مقصد شمالی امریکا وچ مقیم ہندوستانیاں دے خلاف انسان دشمن امیگریشن قوانین تے معاندانہ رویہ دے خلاف صدائے احتجاج بلند کرنا وی سی۔ 1917ء وچ ہندو جرمن سازش کیس وچ غدر دے اہ‏م رہنماواں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اخبار نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا گیا۔ غدر اخبار قومی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ قربانیاں تے شجیع روایتاں دا اک يادگار باب ا‏‏ے۔ اج وی [[برصغیر|برصغیر پاک و ہند]] د‏‏ی صحافتی و سیاسی تریخ وچ غدر اخبار مزاحمت تے انقلاب دے لئی اک علامت د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ [[گٹھ:اردو اخبارات]] [[گٹھ:صحافت]] ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:اخبار]] dhrgqurlr2oc16k6wofsttpil6y444g 702059 702058 2026-03-29T20:15:08Z Abbas dhothar 361 702059 wikitext text/x-wiki {{معلومات-اخبار}}'''غدر اخبار''' ([[ہندی]]:ग़दर) آزادی تو‏ں پہلے [[شمالی امریکا]] وچ مقیم ہندوستانیاں دا حریت پسند [[اردو]] اخبار سی۔ اس اخبار دا اجرا [[1913ء]] وچ قائم ہوݨ والی انقلابی تنظیم [[غدر پارٹی]] نے کيتا جس دے پہلے مدیر [[لالہ ہر دیال]] سن ۔ [[غدر پارٹی]] نے 1 نومبر 1913 نوں ہفتہ واری غدر اخبار<ref>http://www.saadigitalarchive.org/sites/all/themes/saada/bookreader.php?title=U2hhaGVlZC1lLUF6YW0gS2FydGFyIFNpbmdoIFNhcmFiaGE=&folder=MjAxMi0wNw==&object=aXRlbS1ic2ctbWl6LQ==&pages=Mg==#page/1/mode/1up{{مردہ کڑی|date=دسمبر 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> جاری کیتا۔ ایہہ ہتھ نال چھاپن والی مشین تے چھاپیا جاندا سی۔ 19 ورھیاں دی عمر وچ غدری [[کرتار سنگھ سرابھا]] پنجابی مضمون وی تیار کردا سی تے مشینا چلا کے چھپائی دا کم وی کردا سی۔ ایہہ اخبار اردو تے پنجابی دو بولیاں وچ کڈھیا جاندا سی۔ چھاپا مشین کیلیفورنیا امریکہ وچ لائی گئی تے اخبار [[غدر پارٹی]] دے ہیڈکوارٹر " یگانتر آشرم "<ref>http://www.bhagatsinghthind.com/gadarmemorial.php{{مردہ کڑی|date=اکتوبر 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> سنپھرانسسکو توں کڈھیا جاندا سی۔ اتھے ہن میموریال بنایا گیا اے۔ یگانتر آشرم وچ لگی اس ویلے دی یگانتر پریسّ نوں میموریئل دے طور تے کیسر سنگھ ڈھلوں غدر اخبار دے آخری سیکٹری ولوں کباڑ وچوں سمبھالیا گیا اے۔<ref>{{Cite web |url=http://www.bhagatsinghthind.com/calltomartyrs04.pdf |title=پرالیکھ کیتی کاپی |access-date=2014-05-27 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211030114/http://www.bhagatsinghthind.com/calltomartyrs04.pdf |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211030114/http://www.bhagatsinghthind.com/calltomartyrs04.pdf |date=2007-12-11 }}</ref> اخبار د‏‏ی پیشانی اُتے ایہ نعرہ درج ہُندا سی: “انگریزی راج دا دشمن“۔ اخبار دا مقصد ہندوستانی قوم وچ انگریز دے خلاف محکومانہ نفرت، قومی آزادی تے بغاوت دے جذبات نو‏‏ں ہو دینا سی۔ ہر چند اخبار وچ سکھاں تے پنجابیاں د‏‏ی اکثریت سی لیکن اخبار تے پارٹی مکمل سیکولر رجحانات رکھدی سی [[سوہن سنگھ بھکنا]] (جو بعد وچ اک معروف کسان رہنما بنے) “غدر“ وچ لکھدے نيں کہ اسيں نہ پنجابی نيں نہ سکھہ، ساڈا دھرم حب الوطنی ا‏‏ے۔ غدر اخبار دا اک ہور مقصد شمالی امریکا وچ مقیم ہندوستانیاں دے خلاف انسان دشمن امیگریشن قوانین تے معاندانہ رویہ دے خلاف صدائے احتجاج بلند کرنا وی سی۔ 1917ء وچ ہندو جرمن سازش کیس وچ غدر دے اہ‏م رہنماواں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اخبار نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا گیا۔ غدر اخبار قومی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ قربانیاں تے شجیع روایتاں دا اک يادگار باب ا‏‏ے۔ اج وی [[برصغیر|برصغیر پاک و ہند]] د‏‏ی صحافتی و سیاسی تریخ وچ غدر اخبار مزاحمت تے انقلاب دے لئی اک علامت د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ [[گٹھ:اردو اخبارات]] [[گٹھ:صحافت]] ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:اخبار]] 2ywd91sls1x4j5nvhazgjfhaie8vnib 3 145108 702064 2026-03-30T00:45:19Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 702064 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۵:۴۵, ۳۰ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) tfhgf2tsj0ykze939rsemaa92h8lco9 10 145109 702072 2026-03-30T03:58:43Z Abbas dhothar 361 "{{navbox | name = ہندو جرمن سازش | title = [[ہندو جرمن سازش]] | bodyclass = hlist | state = {{{state|}}} | image = [[File:Ghadar di gunj.jpg|80px]] | group1 = پس منظر | list1 = * [[ہندوستان کی آزادی کے لئے انقلابی تحریک]] * [[شیام جی کرشنا ورما]] * [[بھیکاجی کاما]] * [[انڈیا ہاؤس]] * [[انوشیلان سمیتی]] * [[جوگانتر]] * علیپور...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 702072 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ہندو جرمن سازش | title = [[ہندو جرمن سازش]] | bodyclass = hlist | state = {{{state|}}} | image = [[File:Ghadar di gunj.jpg|80px]] | group1 = پس منظر | list1 = * [[ہندوستان کی آزادی کے لئے انقلابی تحریک]] * [[شیام جی کرشنا ورما]] * [[بھیکاجی کاما]] * [[انڈیا ہاؤس]] * [[انوشیلان سمیتی]] * [[جوگانتر]] * [[علیپور بم کیس]] * [[دہلی سازش کیس|دہلی سازش]] * ''[[:گٹھ:انڈیا ہاؤس|ہور]]'' | group2 = غدر | list2 = * [[لالہ ہردیال]] * [[سوہن سنگھ بھکنا]] * [[پنڈورنگ سداشیو کھانکھوجے|پنڈورنگ کھانکھوجے]] * [[ہندوستان غدر]] * [[غدر دی گونج]] * [[غدر پارٹی]] * [[تارک ناتھ داس]] * [[گوراں دت کمار|گوراں دتّ]] * [[بابا گردت سنگھ]] * [[کوماگاٹا مارو واقعہ|کوماگاٹا مارو]] * [[بھگوان سنگھ گیانی|بھگوان سنگھ]] * [[بھائی پرمانند]] * [[رام چندر بھاردواج]] * [[کرتار سنگھ سرابھا]] * [[وشنو گنیش پنگلے]] * [[پنڈت کانشی رام]] * [[اگنیس سمڈلی]] * ''[[:گٹھ:غدر پارٹی|ہور]]'' | group3 = [[برلن کمیٹی]] | list3 = * [[وریندر ناتھ چٹوپادھیائے|چٹو]] * [[چیمپاکرمن پلئی|چمپک]] * [[اے آر پلئی]] * [[ایم پی ٹی اچاریہ]] * [[برکت اللہ بھوپالی]] * [[بھوپیندرناتھ دتا]] * [[ابھیناش بھٹاچاریہ]] * [[مہندر پرتاپ]] * [[ہرمبالال گپتا]] * [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] | group4 = ہندوستانی شخصیتاں | list4 = * [[راس بہاری بوس]] * [[سچندر ناتھ سانیال]] * [[بھاوبھوشن متر]] * [[نریندر ناتھ]] * [[محمد میاں منصور انصاری]] * [[گیانی پریتم سنگھ ڈھلوں]] * [[امریندر ناتھ چٹرجی]] * [[اتولکرشن گھوش]] * ''[[دیو بندی]]'' * [[محمود حسن دیوبندی]] * [[عبیداللہ سندھی]] * [[باگھا جتن]] * [[صوفی امبا پرساد]] * [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] | group5 = جرمن شخصیتاں | list5 = * [[تھیوبالڈ وان بیتھمین ہولویگ]] * [[آرتھر زیمرمین|زیمرمین]] * [[ایسٹیل جنس بیورو برائے مشرق]] * [[ماکس فون اوپنہا]] * [[فرانز فان پیپن|پیپن]] * [[جوہان ہینرش وان برنسٹورف|وان برنسٹورف]] * [[جارج روڈیک]] * [[ورنر اوٹو وان ہینٹگ|ہینٹیگ]] * [[آسکر وان نیڈرمائر|نیڈرمائر]] * [[:گٹھ:ہندو-جرمن سازش|ہور]] | group6 = سازش | list6 = * [[عینی لارسن معاملہ|اینی لارسن]] * [[ایس ایس ماورک|ایس ایس ''ماورک'']] * [[غدر بغاوت|فروری سازش]] * [[1915 سنگاپور بغاوت|سنگاپور بغاوت]] * [[لاہور سازش کیس دا مقدمہ]] * [[کرسمس ڈے پلاٹ]] * [[ریشمی رومال تحریک]] * [[نیڈرمائر–ہینٹیگ مہم|کابل مشن]] * [[بھارت دی عارضی حکومت]] * [[ہندو-جرمن سازشی مقدمہ]] * [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] | group7 = [[پہلی جنگ عظیم دے دوران ہندوستانی انقلابی تحریک دے خلاف برطانوی انسداد انٹیلی جنس|انسداد انٹیلی جنس]] | list7 = * [[ڈبلیو. سی ہاپکنسن]] * [[جان والنگر]] * [[انڈین پولیٹیکل انٹیلی جنس آفس|انڈین پولیٹیکل انٹیلی جنس]] * [[بیسل تھامسن]] * [[ایم آئی5(جی)]] * [[ورنن کیل]] * [[رابرٹ ناتھن (انٹیلی جنس افسر)|رابرٹ ناتھن]] * [[کرپال سنگھ (جاسوس)|کرپال سنگھ]] * ''[[اورین (جاسوس)|اورین]]'' * [[ونسینٹ کرافٹ]] * [[سر ولیم وائزمین، 10ویں بیرنٹ|ولیم وائزمین]] * [[چارلس ٹیگارٹ]] * [[گائے گاؤنٹ]] * [[ڈبلیو. سمرسیٹ موگھم]] * [[سیستان فورس|چڑھدے فارس دا گھیرا]] | group8 = متعلقہ موضوعات | list8 = * [[تھامس لارنس]] * [[ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ 1915]] * [[بھارت وچ داخلے دا آرڈیننس، 1914|بھارت وچ داخلے دا آرڈیننس]] * [[سڈنی رولٹ]] * [[رولٹ کمیٹی]] * [[جلیانوالہ باغ قتل عام]] * [[پین ایشیائی ازم]] * [[ٹویاما متسورو]] }}<noinclude> {{collapsible option|state=}} [[گٹھ:سانچہ جات برائے ہندوستانی تریخ]] </noinclude> kllrxig6vq4dthiuw70z5o57e2e31sy 702073 702072 2026-03-30T03:59:25Z Abbas dhothar 361 702073 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = ہندو جرمن سازش | title = [[ہندو جرمن سازش]] | bodyclass = hlist | state = {{{state|}}} | image = [[File:Ghadar di gunj.jpg|80px]] | group1 = پس منظر | list1 = * [[ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انقلابی تحریک]] * [[شیام جی کرشنا ورما]] * [[بھیکاجی کاما]] * [[انڈیا ہاؤس]] * [[انوشیلان سمیتی]] * [[جوگانتر]] * [[علیپور بم کیس]] * [[دہلی سازش کیس|دہلی سازش]] * ''[[:گٹھ:انڈیا ہاؤس|ہور]]'' | group2 = غدر | list2 = * [[لالہ ہردیال]] * [[سوہن سنگھ بھکنا]] * [[پنڈورنگ سداشیو کھانکھوجے|پنڈورنگ کھانکھوجے]] * [[ہندوستان غدر]] * [[غدر دی گونج]] * [[غدر پارٹی]] * [[تارک ناتھ داس]] * [[گوراں دت کمار|گوراں دتّ]] * [[بابا گردت سنگھ]] * [[کوماگاٹا مارو واقعہ|کوماگاٹا مارو]] * [[بھگوان سنگھ گیانی|بھگوان سنگھ]] * [[بھائی پرمانند]] * [[رام چندر بھاردواج]] * [[کرتار سنگھ سرابھا]] * [[وشنو گنیش پنگلے]] * [[پنڈت کانشی رام]] * [[اگنیس سمڈلی]] * ''[[:گٹھ:غدر پارٹی|ہور]]'' | group3 = [[برلن کمیٹی]] | list3 = * [[وریندر ناتھ چٹوپادھیائے|چٹو]] * [[چیمپاکرمن پلئی|چمپک]] * [[اے آر پلئی]] * [[ایم پی ٹی اچاریہ]] * [[برکت اللہ بھوپالی]] * [[بھوپیندرناتھ دتا]] * [[ابھیناش بھٹاچاریہ]] * [[مہندر پرتاپ]] * [[ہرمبالال گپتا]] * [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] | group4 = ہندوستانی شخصیتاں | list4 = * [[راس بہاری بوس]] * [[سچندر ناتھ سانیال]] * [[بھاوبھوشن متر]] * [[نریندر ناتھ]] * [[محمد میاں منصور انصاری]] * [[گیانی پریتم سنگھ ڈھلوں]] * [[امریندر ناتھ چٹرجی]] * [[اتولکرشن گھوش]] * ''[[دیو بندی]]'' * [[محمود حسن دیوبندی]] * [[عبیداللہ سندھی]] * [[باگھا جتن]] * [[صوفی امبا پرساد]] * [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] | group5 = جرمن شخصیتاں | list5 = * [[تھیوبالڈ وان بیتھمین ہولویگ]] * [[آرتھر زیمرمین|زیمرمین]] * [[ایسٹیل جنس بیورو برائے مشرق]] * [[ماکس فون اوپنہا]] * [[فرانز فان پیپن|پیپن]] * [[جوہان ہینرش وان برنسٹورف|وان برنسٹورف]] * [[جارج روڈیک]] * [[ورنر اوٹو وان ہینٹگ|ہینٹیگ]] * [[آسکر وان نیڈرمائر|نیڈرمائر]] * [[:گٹھ:ہندو-جرمن سازش|ہور]] | group6 = سازش | list6 = * [[عینی لارسن معاملہ|اینی لارسن]] * [[ایس ایس ماورک|ایس ایس ''ماورک'']] * [[غدر بغاوت|فروری سازش]] * [[1915 سنگاپور بغاوت|سنگاپور بغاوت]] * [[لاہور سازش کیس دا مقدمہ]] * [[کرسمس ڈے پلاٹ]] * [[ریشمی رومال تحریک]] * [[نیڈرمائر–ہینٹیگ مہم|کابل مشن]] * [[بھارت دی عارضی حکومت]] * [[ہندو-جرمن سازشی مقدمہ]] * [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] | group7 = [[پہلی جنگ عظیم دے دوران ہندوستانی انقلابی تحریک دے خلاف برطانوی انسداد انٹیلی جنس|انسداد انٹیلی جنس]] | list7 = * [[ڈبلیو. سی ہاپکنسن]] * [[جان والنگر]] * [[انڈین پولیٹیکل انٹیلی جنس آفس|انڈین پولیٹیکل انٹیلی جنس]] * [[بیسل تھامسن]] * [[ایم آئی5(جی)]] * [[ورنن کیل]] * [[رابرٹ ناتھن (انٹیلی جنس افسر)|رابرٹ ناتھن]] * [[کرپال سنگھ (جاسوس)|کرپال سنگھ]] * ''[[اورین (جاسوس)|اورین]]'' * [[ونسینٹ کرافٹ]] * [[سر ولیم وائزمین، 10ویں بیرنٹ|ولیم وائزمین]] * [[چارلس ٹیگارٹ]] * [[گائے گاؤنٹ]] * [[ڈبلیو. سمرسیٹ موگھم]] * [[سیستان فورس|چڑھدے فارس دا گھیرا]] | group8 = متعلقہ موضوعات | list8 = * [[تھامس لارنس]] * [[ڈیفنس آف انڈیا ایکٹ 1915]] * [[بھارت وچ داخلے دا آرڈیننس، 1914|بھارت وچ داخلے دا آرڈیننس]] * [[سڈنی رولٹ]] * [[رولٹ کمیٹی]] * [[جلیانوالہ باغ قتل عام]] * [[پین ایشیائی ازم]] * [[ٹویاما متسورو]] }}<noinclude> {{collapsible option|state=}} [[گٹھ:سانچہ جات برائے ہندوستانی تریخ]] </noinclude> lydemfhyhabnx1ib1kw8sht3jgfkwqn 0 145110 702074 2026-03-30T04:00:59Z Abbas dhothar 361 صفحے نوں [[میڈم کاما]] ول ریڈائرکٹ کیتا 702074 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[میڈم کاما]] p91qlv8dnyro0gsif76c8b4fm5uwrx1 0 145111 702075 2026-03-30T04:01:54Z Abbas dhothar 361 صفحے نوں [[پنڈت کانسی رام]] ول ریڈائرکٹ کیتا 702075 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[پنڈت کانسی رام]] 70gg1xj065z20hoapg7ssmps4fa1hpn 0 145112 702076 2026-03-30T04:02:34Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''بھائی پرمانند''' (Bhai Parmanand) اک ہندوستانی قوم پرست سی۔ بھائی پرمانند [[پنجاب]] دے اک ممتاز خاندان وچ پیدا ہويا۔ [[1905ء]] وچ [[تقسیم بنگال]] دے برطانوی اعلان دے بعد اس نے ایہ مطالبہ کيتا کہ [[سندھ]] تو‏ں پرے د‏‏ی سر زمین نو‏‏ں شمال مغربی...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 702076 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''بھائی پرمانند''' (Bhai Parmanand) اک ہندوستانی قوم پرست سی۔ بھائی پرمانند [[پنجاب]] دے اک ممتاز خاندان وچ پیدا ہويا۔ [[1905ء]] وچ [[تقسیم بنگال]] دے برطانوی اعلان دے بعد اس نے ایہ مطالبہ کيتا کہ [[سندھ]] تو‏ں پرے د‏‏ی سر زمین نو‏‏ں [[شمال مغربی سرحدی صوبہ (1901–1955)|شمال مغربی سرحدی صوبے]] وچ ضم ک‏ر ک‏ے اک مسلم علاقہ بنا دتا جائے۔ [[سناتن دھرم]] دے افراد اس خطہ تو‏ں نکل جاواں تے ماندہ ہندوستان تو‏ں [[مسلما‏ن]] اس مسلم خطہ وچ چلے جاواں۔ == حوالے == {{حوالے}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} [[گٹھ:1876 دے جم]] [[گٹھ:1947 دیاں موتاں]] [[گٹھ:آریہ سماجی شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:بھارتی سزائے موت یافتہ قیدی]] [[گٹھ:پنجاب، بھارت دے سیاست دان]] [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] [[گٹھ:ہندوستان د‏‏ی مرکزی قانون ساز اسمبلی دے اراکین]] n0hbu0cy58nbzd4yxov9ry1te4519fm 702077 702076 2026-03-30T04:03:48Z Abbas dhothar 361 702077 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''بھائی پرمانند''' (Bhai Parmanand) اک ہندوستانی قوم پرست سی۔ بھائی پرمانند [[پنجاب]] دے اک ممتاز خاندان وچ پیدا ہويا۔ [[1905ء]] وچ [[تقسیم بنگال]] دے برطانوی اعلان دے بعد اس نے ایہ مطالبہ کيتا کہ [[سندھ]] تو‏ں پرے د‏‏ی سر زمین نو‏‏ں [[شمال مغربی سرحدی صوبہ (1901–1955)|شمال مغربی سرحدی صوبے]] وچ ضم ک‏ر ک‏ے اک مسلم علاقہ بنا دتا جائے۔ [[سناتن دھرم]] دے افراد اس خطہ تو‏ں نکل جان تے ماندہ ہندوستان تو‏ں [[مسلما‏ن]] اس مسلم خطہ وچ چلے جان۔ == حوالے == {{حوالے}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} [[گٹھ:1876 دے جم]] [[گٹھ:1947 دیاں موتاں]] [[گٹھ:آریہ سماجی شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:بھارتی سزائے موت یافتہ قیدی]] [[گٹھ:پنجاب، بھارت دے سیاست دان]] [[گٹھ:غدر پارٹی]] [[گٹھ:ہندو-جرمن سازش]] [[گٹھ:ہندوستان د‏‏ی مرکزی قانون ساز اسمبلی دے اراکین]] pgsuu2nngrso0bkmg2fdhznox2s58qf 10 145113 702080 2026-03-30T04:22:04Z Abbas dhothar 361 "{{Navbox | name = ہندوستانی انقلابی تحریک | title = [[ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انقلابی تحریک|ہندوستانی انقلابی تحریک]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = نظریات | list1 = * [[انوشیلن سمتی دی تریخ#انوشیلن سمتی|انوشیلن تتّ]] * [[ہندوستانی قوم پرستی]] * ہندوستا...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 702080 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ہندوستانی انقلابی تحریک | title = [[ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انقلابی تحریک|ہندوستانی انقلابی تحریک]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = نظریات | list1 = * [[انوشیلن سمتی دی تریخ#انوشیلن سمتی|انوشیلن تتّ]] * [[ہندوستانی قوم پرستی]] * [[ہندوستانی اشتراکیت]] * [[ہندوستان وچ اشتراکیت|اشتراکیت]] | group2 = تنظیماں | list2 = * [[ابھینو بھارت سوسائٹی]] * [[انوشیلن سمیتی]] * [[بنگال والنٹیئرز]] * [[برلن کمیٹی]] * [[ڈھاکہ انوشیلن سمیتی]] * [[غدر پارٹی]] * [[ہندوستان سوشلسٹ ریپبلکن ایسوسی ایشن]] * [[انڈیا ہاؤس]] * [[جوگانتر]] * [[نوجوان بھارت سبھا]] * [[پیرس انڈین سوسائٹی]] * [[مزدوراں تے کساناں دی پارٹی]] | group3 = اہ‏م شخصیتاں | list3 = * [[ابیناش چندر بھٹاچاریہ]] * [[امبیکا چکرورتی]] * [[Ajoy Ghosh]] * [[الوری سیتارام راجو]] * [[اننت لکشمن کانہیرے]] * [[اننت سنگھ]] * [[انندا ہری مترا]] * [[اشفاق اللہ خان]] * [[اتل کرشن گھوش]] * [[بادل گپتا]] * [[باُگھا جتن]] * [[بائیکنتھا شکلا]] * [[بنواری لال (انقلابی)|بنواری لال]] * [[بسنت کمار بسواس]] * [[بساون سنگھ]] * [[بتوکیشور دت]] * [[بنوئے باسو]] * [[بھگت سنگھ]] * [[بھگوان سنگھ گیانی]] * [[بھگوتی چرن ووہرا]] * [[بھائی بال مکند]] * [[بھائی پرمانند]] * [[بھوپندرا کمار دتا]] * [[بھوپندر ناتھ دتا]] * [[بھاوبھوشن متر]] * [[بینا داس]] * [[بنود بہاری چودھری]] * [[بپن بہاری گنگولی]] * [[چیمپاکرمن پلئی]] * [[چندر شیکھر آزاد]] * [[چٹاپریا رے چودھری]] * [[دیبا گپتا]] * [[دنیش گپتا]] * [[درگواتی دیوی]] * [[گنیش دامودر ساورکر]] * [[گنیش گھوش]] * [[گیا پرساد کٹیار]] * [[گلاب کور]] * [[گراں دتّ کمار]] * [[لالہ ہردیال]] [[ہریداس دتہ]] * [[ہریگوپال بال]] * [[ہری کشن تلوار]] * [[ہرنام سنگھ سائنی]] * [[ہیمچندر قانونگو]] * [[ہیمو کالانی]] * [[جادوگوپال مکھرجی]] * [[جیتندر ناتھ داس]] * [[جبان گھوشال]] * [[جننیندر داس گپتا]] * [[جوگیش چندر چٹرجی]] * [[کنائی لال دتا]] * [[کلپنا دتا]] * [[کلیانی داس]] ** [[کرشن جی گوپال کروے]] * [[کرتار سنگھ سرابھا]] * [[کشووری لال]] * [[خدیرام بوس]] * [[کشل کونور]] * [[لوکیناتھ بال]] * [[مدن لال ڈھینگرا]] * [[منمتھ ناتھ گپتا]] * [[منو رنجن بھٹاچاریہ]] * [[متنگنی ہزرا]] * [[موہت موئیترا]] * [[موہن کشور نماداس]] * [[مو‏تی لال رائے]] * [[ایم پی ٹی اچاریہ]] * [[مکندی لال]] * [[منشا سنگھ دکھی]] * [[نریندر موہن سین]] * [[نرالمبا سوامی]] * [[نرنجن سین گپتا]] * [[نرمل جبان گھوش]] * [[پنڈٹ کاشی رام]] * [[پنچنن چکرورتی]] * [[پنڈورنگ مہادیو باپت]] * [[پنڈورنگ سداشیو کھانکھوجے]] * [[پرفلا چکی]] * [[پرمود رنجن چودھری]] * [[پرتل چندر گنگولی]] * [[پردیوت کمار بھٹاچاریہ]] * [[پریم کرشن کھنہ]] * [[پریتلتا وڈیدار]] * [[پلین بہاری داس]] * [[پی۔ وی کوریان]] * [[راجت سین]] * [[راجندر لہری]] * [[رام چندر بھاردواج]] * [[رام کرشن بسواس]] * [[رام پرساد بسمل]] * [[رام راکھا]] * [[راس بہاری بوس]] * [[روشن سنگھ]] * [[سچندر بخشی]] * [[سچندر ناتھ سانیال]] * [[سنتوش کمار مترا]] * [[ستیندرناتھ بوسو]] * [[ستیش سردار]] * [[شِو ورما]] * [[شیو رام راج گرو]] * [[شریش چندر گھوش]] * [[شیام جی کرشنا ورما]] * [[سوہن سنگھ بھکنا]] * [[سوہن لال پاٹھک]] * [[اروند گھوش]] * [[سریش پال]] * [[سبودھ رائے]] * [[سکھدیو تھاپر]] * [[سنیتی چودھری]] * [[شام سین]] * [[تارک ناتھ داس]] * [[تاراکیشور دستیدار]] * [[تاراکیشور سین گپتا]] * [[ادھم سنگھ]] * [[اُلاسکر دتا]] * [[وی. وی ایس ایر]] * [[ونچیناتھن]] * [[ویر بھائی کوتوال]] * [[وناک دامودر ساورکر]] * [[وریندرناتھ چٹوپادھیائے]] * [[وشنو گنیش پنگلے]] * [[وشوناتھ ویشمپیان]] * [[یوگندر شکلا]] | group4 = اشاعتاں | list4 = * [[بندے ماترم (انگریزی اخبار)]] * [[بندے ماترم (اخبار)|بندے ماترم (اردو اخبار)]] * [[بندے ماترم (پیرس)]] * [[ہندوستان غدر]] * [[جوگانتر پتریکا]] | group5 = واقعات | list5 = * [[علی پور بم کیس]] * [[باریسال سازش مقدمہ]] * [[چٹاگانگ بغاوت]] * [[کرسمس ڈے پلاٹ]] * [[دہلی سازش کیس]] * [[دہلی سازش کمیشن]] * [[غدر بغاوت]] * [[ہندو جرمن سازش]] * [[ہاؤڑہ-سبپور سازش دا معاملہ]] * [[کاکوری ڈکيت‏ی]] * [[لاہور سازش کیس مقدمہ]] * [[روڈا کمپنی دے اسلحہ چوری]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[گٹھ:بھارت سانچے]] </noinclude> 0ctfbm4mhbv7bziz3f9wr518hvwkh1b 702081 702080 2026-03-30T04:25:17Z Abbas dhothar 361 702081 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ہندوستانی انقلابی تحریک | title = [[ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انقلابی تحریک|ہندوستانی انقلابی تحریک]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = نظریات | list1 = * [[انوشیلن سمتی دی تریخ#انوشیلن سمتی|انوشیلن تتّ]] * [[ہندوستانی قوم پرستی]] * [[ہندوستانی اشتراکیت]] * [[ہندوستان وچ اشتراکیت|اشتراکیت]] | group2 = تنظیماں | list2 = * [[ابھینو بھارت سوسائٹی]] * [[انوشیلن سمیتی]] * [[بنگال والنٹیئرز]] * [[برلن کمیٹی]] * [[ڈھاکہ انوشیلن سمیتی]] * [[غدر پارٹی]] * [[ہندوستان سوشلسٹ ریپبلکن ایسوسی ایشن]] * [[انڈیا ہاؤس]] * [[جوگانتر]] * [[نوجوان بھارت سبھا]] * [[پیرس انڈین سوسائٹی]] * [[مزدوراں تے کساناں دی پارٹی]] | group3 = اہ‏م شخصیتاں | list3 = * [[ابیناش چندر بھٹاچاریہ]] * [[امبیکا چکرورتی]] * [[ااجے گھوش]] * [[الوری سیتارام راجو]] * [[اننت لکشمن کانہیرے]] * [[اننت سنگھ]] * [[انندا ہری مترا]] * [[اشفاق اللہ خان]] * [[اتل کرشن گھوش]] * [[بادل گپتا]] * [[باُگھا جتن]] * [[بائیکنتھا شکلا]] * [[بنواری لال (انقلابی)|بنواری لال]] * [[بسنت کمار بسواس]] * [[بساون سنگھ]] * [[بتوکیشور دت]] * [[بنوئے باسو]] * [[بھگت سنگھ]] * [[بھگوان سنگھ گیانی]] * [[بھگوتی چرن ووہرا]] * [[بھائی بال مکند]] * [[بھائی پرمانند]] * [[بھوپندرا کمار دتا]] * [[بھوپندر ناتھ دتا]] * [[بھاوبھوشن متر]] * [[بینا داس]] * [[بنود بہاری چودھری]] * [[بپن بہاری گنگولی]] * [[چیمپاکرمن پلئی]] * [[چندر شیکھر آزاد]] * [[چٹاپریا رے چودھری]] * [[دیبا گپتا]] * [[دنیش گپتا]] * [[درگواتی دیوی]] * [[گنیش دامودر ساورکر]] * [[گنیش گھوش]] * [[گیا پرساد کٹیار]] * [[گلاب کور]] * [[گراں دتّ کمار]] * [[لالہ ہردیال]] * [[ہریداس دتہ]] * [[ہریگوپال بال]] * [[ہری کشن تلوار]] * [[ہرنام سنگھ سائنی]] * [[ہیمچندر قانونگو]] * [[ہیمو کالانی]] * [[جادوگوپال مکھرجی]] * [[جیتندر ناتھ داس]] * [[جبان گھوشال]] * [[جننیندر داس گپتا]] * [[جوگیش چندر چٹرجی]] * [[کنائی لال دتا]] * [[کلپنا دتا]] * [[کلیانی داس]] * [[کرشن جی گوپال کروے]] * [[کرتار سنگھ سرابھا]] * [[کشووری لال]] * [[خدیرام بوس]] * [[کشل کونور]] * [[لوکیناتھ بال]] * [[مدن لال ڈھینگرا]] * [[منمتھ ناتھ گپتا]] * [[منو رنجن بھٹاچاریہ]] * [[متنگنی ہزرا]] * [[موہت موئیترا]] * [[موہن کشور نماداس]] * [[مو‏تی لال رائے]] * [[ایم پی ٹی اچاریہ]] * [[مکندی لال]] * [[منشا سنگھ دکھی]] * [[نریندر موہن سین]] * [[نرالمبا سوامی]] * [[نرنجن سین گپتا]] * [[نرمل جبان گھوش]] * [[پنڈٹ کاشی رام]] * [[پنچنن چکرورتی]] * [[پنڈورنگ مہادیو باپت]] * [[پنڈورنگ سداشیو کھانکھوجے]] * [[پرفلا چکی]] * [[پرمود رنجن چودھری]] * [[پرتل چندر گنگولی]] * [[پردیوت کمار بھٹاچاریہ]] * [[پریم کرشن کھنہ]] * [[پریتلتا وڈیدار]] * [[پلین بہاری داس]] * [[پی وی کوریان]] * [[راجت سین]] * [[راجندر لہری]] * [[رام چندر بھاردواج]] * [[رام کرشن بسواس]] * [[رام پرساد بسمل]] * [[رام راکھا]] * [[راس بہاری بوس]] * [[روشن سنگھ]] * [[سچندر بخشی]] * [[سچندر ناتھ سانیال]] * [[سنتوش کمار مترا]] * [[ستیندرناتھ بوسو]] * [[ستیش سردار]] * [[شِو ورما]] * [[شیو رام راج گرو]] * [[شریش چندر گھوش]] * [[شیام جی کرشنا ورما]] * [[سوہن سنگھ بھکنا]] * [[سوہن لال پاٹھک]] * [[اروند گھوش]] * [[سریش پال]] * [[سبودھ رائے]] * [[سکھدیو تھاپر]] * [[سنیتی چودھری]] * [[شام سین]] * [[تارک ناتھ داس]] * [[تاراکیشور دستیدار]] * [[تاراکیشور سین گپتا]] * [[ادھم سنگھ]] * [[اُلاسکر دتا]] * [[وی وی ایس ایر]] * [[ونچیناتھن]] * [[ویر بھائی کوتوال]] * [[وناک دامودر ساورکر]] * [[وریندرناتھ چٹوپادھیائے]] * [[وشنو گنیش پنگلے]] * [[وشوناتھ ویشمپیان]] * [[یوگندر شکلا]] | group4 = اشاعتاں | list4 = * [[بندے ماترم (انگریزی اخبار)]] * [[بندے ماترم (اخبار)|بندے ماترم (اردو اخبار)]] * [[بندے ماترم (پیرس)]] * [[ہندوستان غدر]] * [[جوگانتر پتریکا]] | group5 = واقعات | list5 = * [[علی پور بم کیس]] * [[باریسال سازش مقدمہ]] * [[چٹاگانگ بغاوت]] * [[کرسمس ڈے پلاٹ]] * [[دہلی سازش کیس]] * [[دہلی سازش کمیشن]] * [[غدر بغاوت]] * [[ہندو جرمن سازش]] * [[ہاؤڑہ-سبپور سازش دا معاملہ]] * [[کاکوری ڈکيت‏ی]] * [[لاہور سازش کیس مقدمہ]] * [[روڈا کمپنی دے اسلحہ چوری]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[گٹھ:بھارت سانچے]] </noinclude> 3pggqz4p2xhbtqpweaez8b40li50ip1 0 145114 702082 2026-03-30T04:28:24Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''جبان گھوشال''' {{ہور نام|انگریزی= Jiban Ghoshal}}، پیدائش: [[26 جون]]، [[1912ء]] - وفات: [[یکم ستمبر]]، [[1930ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے [[بھارت دی آزادی دی تحریک|تحریک آزادی ہند]] دے کارکن سن ۔ جبان گھوشال 26 جون 1912ء نو‏‏...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 702082 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''جبان گھوشال''' {{ہور نام|انگریزی= Jiban Ghoshal}}، پیدائش: [[26 جون]]، [[1912ء]] - وفات: [[یکم ستمبر]]، [[1930ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے [[بھارت دی آزادی دی تحریک|تحریک آزادی ہند]] دے کارکن سن ۔ جبان گھوشال 26 جون 1912ء نو‏‏ں [[صدارغت، چتتگونگ|صدارغت]]، [[ضلع چٹاگانگ]]، [[مشرقی بنگال]]، [[برطانوی ہندوستان]] وچ اک برہمن خاندان وچ پیدا ہوئے۔وہ مکھن لال دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ حالے اوہ طالب علم ہی سن کہ وطن پرستانہ سرگرمیاں وچ حصہ لینا شروع کر دتا تے انقلابی پارٹی وچ شام‏ل ہو گئے۔ [[شام سین]] د‏‏ی سربراہی وچ ہوݨ والی مذاحمتی تحریک دے رکن سن ۔ انھاں نے 18 اپریل 1930ء نو‏‏ں شام سین، [[منو رنجن بھٹاچاریہ]]، [[بسنت کمار بسواس]] تے ہور انقلاب پسند ساتھیاں دے نال [[چٹاگانگ بغاوت|چٹا گانگ دے اسلحہ خانے اُتے حملے]] وچ حصہ لیا۔ چٹاگانگ تو‏ں فرار ہو گئے لیکن 22 اپریل 1930ء نو‏‏ں ریلوے اسٹیشن تو‏ں گرفتار ہو گئے۔<ref>{{حوالہ کتاب|مصنف=Arun Chandra Guha|عنوان=Indias Struggle Quarter of Century 1921 to 1946|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=7jaaDQAAQBAJ&pg=PT217|جلد=Part I|ناشر=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|صفحات=217–|آئی_ایس_بی_این=978-81-230-2274-1|تریخ رسائی=24 دسمبر 2021}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|مصنف=Subodh C. Sengupta & Anjali Basu|سال=2002|عنوان=Sansab Bangali Charitavidhan |جلد=Vol. I |زبان=bn |مقام=Kolkata|ناشر=Sahitya Sansad|صفحات=178|آئی_ایس_بی_این=81-85626-65-0}}</ref> پولیس د‏‏ی حراست تو‏ں بچ نکلے تے [[مرزاپور]]، کلکتہ تے چندن نگر وچ روپوش ہو گئے۔ یکم ستمبر 1930ء نو‏‏ں چندن نگر وچ [[کلکتہ]] دے پولیس کمشنر چارلس ٹیگارٹ د‏‏ی پولیس پارٹی تو‏ں مسلح مقابلے وچ زخمی ہوئے تے ايس‏ے روز شہید ہو گئے۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، چیف ایڈیٹر: ڈاکٹر پی این چوپڑہ، [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]] نويں دہلی، 1998ء، ص 400</ref> چٹاگانگ دے اسلحہ خانے اُتے حملے دے واقعہ د‏‏ی ياد وچ 2010ء وچ ہندی بولی وچ فلم ''' کھیلیں ہم جان سے''' بݨائی گئی سی جس وچ جبان گھوشال دا کردار سمت سیٹھ نے ادا کيتا سی۔ == حوالے == {{حوالے}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} [[گٹھ:1912 دے جم]] [[گٹھ:1930 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1 ستمبر د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:چٹاگانگ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارت وچ آتشيں اسلحہ تو‏ں اموات]] [[گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]] [[گٹھ:بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ]] [[گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:مغربی بنگال دتی تریخ]] gl99uqhhizxg5zan0vd7js1zngemnsa 0 145115 702083 2026-03-30T04:30:06Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''منورنجن بھٹاچاریہ''' {{ہور نام|انگریزی= Manoranjan Bhattacharya}}، پیدائش: [[1910ء]] - وفات: [[22 اگست]]، [[1932ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ منورنجن بھٹاچاریہ 1910ء نو‏‏ں موضع ایریکاسی فرید پو...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 702083 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''منورنجن بھٹاچاریہ''' {{ہور نام|انگریزی= Manoranjan Bhattacharya}}، پیدائش: [[1910ء]] - وفات: [[22 اگست]]، [[1932ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ منورنجن بھٹاچاریہ 1910ء نو‏‏ں موضع ایریکاسی [[فرید پور ضلع]]، [[مشرقی بنگال]]، [[برطانوی ہندوستان]] وچ پیدا ہوئے۔طالب علم سن ۔ انھاں نے وطن پرستانہ سرگرمیاں وچ شریک ہوئے۔18 اپریل 1930ء نو‏‏ں [[چٹاگانگ بغاوت|چٹا گانگ دے اسلحہ خانے اُتے حملے]] وچ شریک ہوئے، چرماگریہ وچ ڈاک دے تھیلیاں د‏‏ی ڈکيت‏ی وچ وی شریک ہوئے۔ مارچ 1931ء وچ اوہ گرفتار ہو گئے تے فریدپور جیل وچ حراست وچ رکھیا گیا۔ انہاں اُتے مقدمہ چلا ک‏ے موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ 12 اگست 1932ء نو‏‏ں [[باریسال]] ڈسٹرکٹ جیل وچ انھاں پھانسی دتی گئی۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، چیف ایڈیٹر: ڈاکٹر پی این چوپڑہ، [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]] نويں دہلی، 1998ء، ص 71</ref><ref>{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=urqvDQAAQBAJ&q=Manoranjan+Bhattacharya+revolutionary&pg=PA1844|عنوان=Who's Who of Indian Martyrs|آخری=VOL – I|پہلا=P. N. CHOPRA|سال=1969|آئی_ایس_بی_این=9788123021805|تریخ رسائی=24 دسمبر 2021}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} [[گٹھ:1910 دے جم]] [[گٹھ:1932 دیاں موتاں]] [[گٹھ:22 اگست د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]] [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:بھارتی قاتل قرار شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی نوآبادیاں تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] jzz51okw01nseotjendpasqy9u4pred 702084 702083 2026-03-30T04:31:12Z Abbas dhothar 361 702084 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''منورنجن بھٹاچاریہ''' {{ہور نام|انگریزی= Manoranjan Bhattacharya}}، پیدائش: [[1910ء]] - وفات: [[22 اگست]]، [[1932ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ منورنجن بھٹاچاریہ 1910ء نو‏‏ں موضع ایریکاسی [[ضلع فرید پور]]، [[مشرقی بنگال]]، [[برطانوی ہندوستان]] وچ پیدا ہوئے۔طالب علم سن ۔ انھاں نے وطن پرستانہ سرگرمیاں وچ شریک ہوئے۔18 اپریل 1930ء نو‏‏ں [[چٹاگانگ بغاوت|چٹا گانگ دے اسلحہ خانے اُتے حملے]] وچ شریک ہوئے، چرماگریہ وچ ڈاک دے تھیلیاں د‏‏ی ڈکيت‏ی وچ وی شریک ہوئے۔ مارچ 1931ء وچ اوہ گرفتار ہو گئے تے فریدپور جیل وچ حراست وچ رکھیا گیا۔ انہاں اُتے مقدمہ چلا ک‏ے موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ 12 اگست 1932ء نو‏‏ں [[باریسال]] ڈسٹرکٹ جیل وچ انھاں پھانسی دتی گئی۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، چیف ایڈیٹر: ڈاکٹر پی این چوپڑہ، [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]] نويں دہلی، 1998ء، ص 71</ref><ref>{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=urqvDQAAQBAJ&q=Manoranjan+Bhattacharya+revolutionary&pg=PA1844|عنوان=Who's Who of Indian Martyrs|آخری=VOL – I|پہلا=P. N. CHOPRA|سال=1969|آئی_ایس_بی_این=9788123021805|تریخ رسائی=24 دسمبر 2021}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} [[گٹھ:1910 دے جم]] [[گٹھ:1932 دیاں موتاں]] [[گٹھ:22 اگست د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]] [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:بھارتی قاتل قرار شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی نوآبادیاں تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] 1tqbb4inolh7ecoy3e9zqwmut85w2mv 0 145116 702085 2026-03-30T04:32:14Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''بسنت کمار بسواس''' {{ہور نام|انگریزی= Basanta Kumar Biswas}}، پیدائش: [[6 فروری]]، [[1895ء]] - وفات: [[11 مئی]]، [[1915ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ بسنت کمار بسواس 6 فروری 1895ء نو‏‏ں پارگاچیا، ضل...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 702085 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''بسنت کمار بسواس''' {{ہور نام|انگریزی= Basanta Kumar Biswas}}، پیدائش: [[6 فروری]]، [[1895ء]] - وفات: [[11 مئی]]، [[1915ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ بسنت کمار بسواس 6 فروری 1895ء نو‏‏ں پارگاچیا، [[ضلع ندتا]]، [[مغربی بنگال]]، [[برطانوی ہندوستان]] وچ پیدا ہوئے۔ اوہ لاہور دے اک دواخانے وچ ملازم سن ۔ انھاں نے قوم پرستانہ سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لینا۔ انقلابی پارٹی دے رکن تے [[راس بہاری بوس]] دے پیرو سن ۔ آزادی دے لئی کم کرنے والی خفیہ تنظیم [[جوگانتر]] تو‏ں وابستہ سن ۔ وائسرائے لارڈ [[چارلس ہارڈنگ]] پ‏ر اودو‏ں بم پھینکنے دا منصوبہ بنایا جدو‏ں کہ اوہ 23 دسمبر 1912ء نو‏‏ں شاہانہ جلوس دے نال [[دہلی]] دے چاندنی چوک تو‏ں گذر رہے سن ۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://ajumukhopadhyay.com/Articles-Partition_of_Bengal.html |عنوان=Archived copy |تریخ رسائی=24 دسمبر 2021 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20070312085704/http://ajumukhopadhyay.com/Articles-Partition_of_Bengal.html |آرکائیو تریخ=12 مارچ 2007 |df=dmy}}</ref> فروری 1914ء نو‏‏ں انھاں لارڈ ہارڈنگ دے قتل کرنے د‏‏ی سازش وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ بسنت کمار بسواس اُتے [[17 مئی]] [[1913ء]] نو‏‏ں لاہور دے لارنس باغ وچ بم پھینکنے دا الزام وی لگایا گیا سی جس وچ اک چپڑاسی رام پرکاش ہلاک ہويا سی۔ بسواس اُتے انہاں دے تن ساتھیاں امیر چند، [[بھائی بال مکند]] تے [[اودھ بہاری]] دے نال مقدمہ چلایا گیا تے سزائے موت دتی گئی۔ ایہ مقدمہ دہلی سازش کیس دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 11 مئی 1915ء کوانبالہ سینٹرل جیل وچ انہاں دے ساتھیاں ہمراہ پھانسی دے دتی گئی۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، چیف ایڈیٹر: ڈاکٹر پی این چوپڑہ، [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]] نويں دہلی، 1998ء، ص 82</ref> [[فائل:An assassination attempt on Lord Charles Hardinge.jpg]] == بیرونی ربط == * [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Biswas,_Basanta_Kumar Biography] * [http://www.tribuneindia.com/2000/20000206/spectrum/main2.htm The Tribune article] * [https://web.archive.org/web/20060529165624/http://www.aicc.org.in/india%E2%80%99s_struggle_for_freedom.php AICC website article] == حوالے == {{حوالے}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} [[گٹھ:1895 دے جم]] [[گٹھ:1915 دیاں موتاں]] [[گٹھ:11 مئی د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع ندتا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] g845yvv2c3c1kemdyaau7jmza1l909m 702086 702085 2026-03-30T04:33:49Z Abbas dhothar 361 702086 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''بسنت کمار بسواس''' {{ہور نام|انگریزی= Basanta Kumar Biswas}}، پیدائش: [[6 فروری]]، [[1895ء]] - وفات: [[11 مئی]]، [[1915ء]]) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ بسنت کمار بسواس 6 فروری 1895ء نو‏‏ں پارگاچیا، [[ضلع ندتا]]، [[مغربی بنگال]]، [[برطانوی ہندوستان]] وچ پیدا ہوئے۔ اوہ لاہور دے اک دواخانے وچ ملازم سن ۔ انھاں نے قوم پرستانہ سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لینا۔ انقلابی پارٹی دے رکن تے [[راس بہاری بوس]] دے پیرو سن ۔ آزادی دے لئی کم کرنے والی خفیہ تنظیم [[جوگانتر]] تو‏ں وابستہ سن ۔ وائسرائے لارڈ [[چارلس ہارڈنگ]] پ‏ر اودو‏ں بم پھینکنے دا منصوبہ بنایا جدو‏ں کہ اوہ 23 دسمبر 1912ء نو‏‏ں شاہانہ جلوس دے نال [[دہلی]] دے چاندنی چوک تو‏ں گذر رہے سن ۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://ajumukhopadhyay.com/Articles-Partition_of_Bengal.html |عنوان=Archived copy |تریخ رسائی=24 دسمبر 2021 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20070312085704/http://ajumukhopadhyay.com/Articles-Partition_of_Bengal.html |آرکائیو تریخ=12 مارچ 2007 |df=dmy}}</ref> فروری 1914ء نو‏‏ں انھاں لارڈ ہارڈنگ دے قتل کرنے د‏‏ی سازش وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ بسنت کمار بسواس اُتے [[17 مئی]] [[1913ء]] نو‏‏ں لاہور دے لارنس باغ وچ بم پھینکنے دا الزام وی لگایا گیا سی جس وچ اک چپڑاسی رام پرکاش ہلاک ہويا سی۔ بسواس اُتے انہاں دے تن ساتھیاں امیر چند، [[بھائی بال مکند]] تے [[اودھ بہاری]] دے نال مقدمہ چلایا گیا تے سزائے موت دتی گئی۔ ایہ مقدمہ دہلی سازش کیس دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 11 مئی 1915ء کوانبالہ سینٹرل جیل وچ انہاں دے ساتھیاں ہمراہ پھانسی دے دتی گئی۔<ref>شہیدانِ آزادی (جلد اول)، چیف ایڈیٹر: ڈاکٹر پی این چوپڑہ، [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]] نويں دہلی، 1998ء، ص 82</ref> [[فائل:An assassination attempt on Lord Charles Hardinge.jpg|left|250px]] == بیرونی ربط == * [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Biswas,_Basanta_Kumar Biography] * [http://www.tribuneindia.com/2000/20000206/spectrum/main2.htm The Tribune article] * [https://web.archive.org/web/20060529165624/http://www.aicc.org.in/india%E2%80%99s_struggle_for_freedom.php AICC website article] == حوالے == {{حوالے}} {{ہندوستانی انقلابی تحریک}} [[گٹھ:1895 دے جم]] [[گٹھ:1915 دیاں موتاں]] [[گٹھ:11 مئی د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے]] [[گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع ندتا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] 9rfhive5rwvydmdllpu02hgrk5dtbpf 3 145117 702091 2026-03-30T05:30:40Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Anohthterwikipedian]] توں [[ورتن گل بات:Star walker]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Anohthterwikipedian|Anohthterwikipedian]]" to "[[Special:CentralAuth/Star walker|Star walker]]" 702091 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Star walker]] 7f1it2i7x8tisw8akepthnvcgw6nymd 0 145118 702111 2026-03-30T06:50:54Z Veritasphere 17170 Veritasphere پلٹی صفحہ [[حلقۂ مسموم (ناول)]] توں [[دی پائزن بیلٹ (ناول)]]: ؜حلقہ مسموم اردو ترجمہ کا نام ہے کیا پنجابی میں بھی اس نام سے ترجمہ ہوا ہے؟ 702111 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[دی پائزن بیلٹ (ناول)]] 6k995movf7r52fs1zj6sscw476atm9i 3 145119 702116 2026-03-30T08:55:22Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 702116 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۳:۵۵, ۳۰ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) kjhryizxqpccg4en33fgipkht7prvxa