وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 4154 706319 675259 2026-04-22T02:11:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706319 wikitext text/x-wiki [[File:South asia.jpg|thumb|220px]] [[File:Location-Asia-UNsubregions.png|thumb|300px| {{legend|#FFFF20|[[چڑھدا ایشیا]]}} {{legend|#00E000|[[لہندا ایشیا]]}} {{legend|#0000E0|[[اُبھا ایشیا]]}} {{legend|#E00000|[[لما ایشیا]]}} {{legend|#E000E0|[[وچکارلا ایشیا]]}} {{legend|#FFC000|[[لموچی چڑھدا ایشیا]]}}]] {| class="sortable wikitable" '''لما ایشیا''' یا '''جنوبی ایشیا''' ([[انگریزی]]: South Asia)، براعظم [[ایشیا]] دے لمے پاسے وچ واقع دیساں اُتے مُشتمل خِطے نوں کہیا جاندا ہے ۔ لموچی ایشیائی دیس : [[پاکستان]] ، [[بھارت]] ، [[نیپال]] ، [[بھوٹان]] ، [[بنگلا دیش]] ، [[سری لنکا]] تے [[مالدیپ]] ۔ ایس توں علاوا [[اِنڈک ساگر]] وچ [[برطانیا|برطانوی]] مقبوضات وی لمے [[ایشیا]] وچ شمار کیتے جاندے نیں ۔ ایس توں علاوہ ثقافتی وجوہات دی بناء اُتے [[تبت]] نوں وی لمے ایشیا وچ شمار کیتا جاندا ہے ۔ لمے ایشیا نوں [[برصغیر پاک و ہند]] وی کہیا جاندا ہے ۔ ایہہ خِطا [[لہندا ایشیا|لہندے ایشیا]] ، [[وچکارلا ایشیا|وچکارلے ایشیا]] ، [[چڑھدا ایشیا|چڑھدے ایشیا]] تے [[لموچی چڑھدا ایشیا|لموچی چڑھدے ایشیا]] دے وچکار واقع ہے ۔ لمے ایشیا دے دیس علاقائی تنظیم [[سارک]] دے رکن وی نیں ۔ == جغرافیائی اصطلاح == [[File:South Asia (orthographic projection) without national boundaries.svg|thumb|220px|left|لما ایشیا]] جغرافیائی طور تے [[برصغیر]] دی اصطلاح اس علاقے لئی ورتی جاندی ہے جیہڑا ہندی پرت تے قائم ہے جیہدے اُبھے پاسے یوریشین پرت ہے۔ سیاسی طور تے اس اصطلاح چ ہندی پرت دے باہرلے علاقے وی شامل کیتے جاندے نیں، [[پاکستان]] وچ دریائے انڈس دے لہندے پاسے وچ واقع علاقے تریخی وجہاں دی بنا تے کدی کدائیں [[وچکارلا ایشیا|وچکارلے ایشیا]] وچ شمار کیتے جاندے نیں ، جیہدی [[اک]] مثال [[صوبا بلوچستان]] ہے جیہڑا ہندی پرت تے قائم نئیں بلکہ ایران پٹھار دے کنڈھیاں تے واقع ہے۔ == تریخ اَتے اعداد و شمار == [[File:States of South Asia.png|thumb|300px|left|لموچی ایشیا دا مقامی بولیاں وچ نقشا]] لما [[ایشیا]] دی [[تریخ]] ماضی وچ باہرلے حملہ آوراں دی زد چ رہیا ہے ایس لئی ایہدی ثقافت وی مختلف قوماں دے ملاپ نال بنی ہے ۔ پر لوکں دی اکثریت [[ہندو]] مت تے [[اسلام]] نوں مَندی ہے ۔ ایسے لئی لمے ایشیا دی رہتل تے دوناں مذہباں دی گوڑھی چھاپ ہے۔ لما ایشیا [[جگ]] دے گنجان آباد ترین علاقیاں وچ شمار ہُندا ہے۔ ایتھے تقریباً 1 [[ارب]] 60 [[کروڑ]] لوک رہندے نیں ۔ جیہڑا [[دنیا]] دی کل آبادی دا پنجواں حصہ ہے۔ ایتھے آبادی دی کثافت 305 بندے فی مربع [[کلومیٹر]] ہے جیہڑی دنیا بھر دی اوسط کثافت توں 7 گُݨا ودھ ہے۔ == ہور دیکھو == * [[بھارت]] * [[پاکستان]] * [[سری لنکا]] * [[بنگلا دیش]] * [[نیپال]] * [[بھوٹان]] * [[مالدیپ]] == ہور دیکھو == * '''ایشیا دے خطے''' # [[چڑھدا ایشیا]] # [[لہندا ایشیا]] # [[اُبھا ایشیا]] # [[لما ایشیا]] # [[وچکارلا ایشیا]] # [[لموچی چڑھدا ایشیا]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.mrdowling.com/612india.html برصغیر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211060332/https://www.mrdowling.com/612india.html |date=2021-02-11 }} * [http://www.news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6046718.stm بی بی سی اُتے لمے ایشیا دیاں خبراں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091112041911/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6046718.stm |date=2009-11-12 }} [[گٹھ:جغرافیا]] [[گٹھ:برصغیر]] [[گٹھ:ہندستان]] [[گٹھ:ایشیا]] [[گٹھ:پاکستان]] [[گٹھ:بھارت]] [[گٹھ:ایشیا دے علاقے]] [[گٹھ:ایشیا دے خطے]] [[گٹھ:خطے]] [[گٹھ:جنوبی ایشیا]] hkvbvduy4ceivh0x3pgovru4miju6qr 0 40578 706337 387426 2026-04-22T09:59:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706337 wikitext text/x-wiki {|"table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1 |style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>موہری ٹبر<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Prolećno cveće 3.JPG|250px]] |- | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>پچھان<font> |- align="center" |- |[[جیون ٹولی بنانا|دیس]]: || [[بوٹے]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|برادری]]: || [[پھلوالے بوٹے]] |- ||[[جیون ٹولی بنانا|ٹبر]]: || موہری ٹبر |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹوکرہ]]: || 22 |- | ونڈاں: ||؟ |- |} '''موہری ٹبر''' [[پھلوالے بوٹے|پھلوالے بوٹیاں]] دا اک ٹبر اے۔ ایہ نکیاں جھاڑیاں والا ٹبر اے جیدے چوکھے بوٹے پکے اگے ریندے نیں تے کچھ سلانہ اگدے نیں۔ ==ناں== ایہدا ناں موہری ٹبر ایہدی ایس گل توں رکھیا گیا اے جے ایہ دوجے پھلاں توں موہرے یا پہلے اگدا تے کھڑدا اے۔ * [[بلی بوٹی]] == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Primulaceae|موہری ٹبر|position=left}} * [http://www.auriculaandprimula.org.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126144932/http://www.auriculaandprimula.org.uk/ |date=2021-01-26 }} [[Category:پھلوالے بوٹے]] [[Category:موہری ٹبر]] m8b7pc6ynomen74u7gl9b0ixazgfs44 0 42242 706321 693200 2026-04-22T02:38:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706321 wikitext text/x-wiki ایہ لوک گنتی دے لحاظ نل دیساں دی لسٹ اے۔ ایس لسٹ چ 2006 تے 2007 دیاں گنتیاں دیتیاں گئیاں نیں۔ == دیس تے انہاں دیاں لوک گنتیاں دی لسٹ == {|class="wikitable sortable" ! نمبر!! دیس/تھاں!! لوک گنتی!! حساب دی تاریخ !! دنیا دی ساری لوک گنتی چوں !! حوالہ |- | - ||[[دنیا|دنیا دی لوک گنت]]||'''6,671,226,000'''||1 جولائی 2007||'''100%''' ||اقوام متحدہ |- |1||{{پرچم|چین}}||1,321,847,351||10 نومبر 2007||{{فیصد|1321847351|6671226000}} ||[http://www.cpirc.org.cn/en/eindex.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416073058/http://www.cpirc.org.cn/en/eindex.htm |date=2010-04-16 }} |- |2||{{پرچم|بھارت}}||1,169,016,000||||{{فیصد|1169016000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- | - ||{{پرچم|یورپی یونین}}||492,964,961||||{{فیصد|492964961|6671226000}} ||سرکاری اعداد و شمار (یورو سٹیٹ) |- |3||{{پرچم|امریکہ}}||303,321,825||8 نومبر 2007||{{فیصد|303321825|6671226000}} ||[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html سرکاری اعداد و شمار] |- |4||{{پرچم|انڈونیشیا}}||231,627,000||||{{فیصد|231627000|6671226000}}||اقوام متحدہ |- |5||{{پرچم|برازیل}}||187,521,914||10 نومبر 2007||{{فیصد|187521914|6671226000}} ||[http://www.ibge.gov.br/english/disseminacao/online/popclock/popclock.php سرکاری اعداد و شمار] |- |6||{{پرچم|پاکستان}}||161,598,500||29 اکتوبر 2007||{{فیصد|161598500|6671226000}} ||[http://www.statpak.gov.pk/depts/pco سرکاری اعداد و شمار] |- |7||{{پرچم|بنگلہ دیش}}||158,665,000||||{{فیصد|158665000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |8||{{پرچم|نائجیریا}}||148,093,000||||{{فیصد|148093000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |9||{{پرچم|روس}}||142,499,000||29 اکتوبر 2007||{{فیصد|142499000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |10||{{پرچم|جاپان}}||127,718,000||1 مئی 2007||{{فیصد|127718000|6671226000}} ||[http://www.stat.go.jp/data/jinsui/tsuki/zuhyou/05k2-1.xls سرکاری اعداد و شمار] |- |11||{{پرچم|میکسیکو}}||106,535,000||||{{فیصد|106535000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |12||{{پرچم|فلپائن}}||88,706,300||1 جولائی 2007||{{فیصد|88706300|6671226000}} ||[http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html سرکاری اعداد و شمار] |- |13||{{پرچم|ویتنام}}||87,375,000||||{{فیصد|87375000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |14||{{پرچم|جرمنی}}||82,314,900||31 دسمبر 2006||{{فیصد|82314900|6671226000}} ||[http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Navigation/Statistics/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Bevoelkerungsstand.psml سرکاری اعداد و شمار] |- |15||{{پرچم|ایتھوپیا}}||77,127,000||جولائی 2007||{{فیصد|77127000|6671226000}} ||[http://www.csa.gov.et/text_files/national%20statistics%202006/Population.pdf سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003020935/http://www.csa.gov.et/text_files/national%20statistics%202006/Population.pdf |date=2008-10-03 }} |- |16||{{پرچم|مصر}}||75,498,000||||{{فیصد|75498000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |17||{{پرچم|ترکی}}||74,877,000||||{{فیصد|74877000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |18||{{پرچم|ایران}}||71,208,000||||{{فیصد|71208000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |19||{{پرچم|فرانس}} (سمندر پار ماتحت علاقوں کے ساتھ)||64,102,140||1 جنوری 2007||{{فیصد|64102140|6671226000}} ||[http://www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1118/ip1118.html سرکاری اعداد و شمار] |- |20||{{پرچم|تھائی لینڈ}}||62,828,706||31 دسمبر 2006||{{فیصد|62828706|6671226000}} ||[http://archive.is/20121205014130/www.dopa.go.th/dopanew/pop2549.html سرکاری اعداد و شمار] |- |21||{{پرچم|جمہوریہ کانگو}}||62,636,000||||{{فیصد|62636000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |22||{{پرچم|برطانیہ}}||60,587,300||1 جولائی 2006||{{فیصد|60587300|6671226000}} ||[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=6 سرکاری اعداد و شمار] |- |23||{{پرچم|اٹلی}}||59,206,382||28 فروری 2007||{{فیصد|59206382|6671226000}} ||[http://demo.istat.it/bilmens2007gen/index.html سرکاری اعداد و شمار] |- |24||{{پرچم|میانمار}}||48,798,000||||{{فیصد|48798000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |25||{{پرچم|جنوبی افریقہ}}||48,577,000||||{{فیصد|48577000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |26||{{پرچم|جنوبی کوریا}}||48,512,000||||{{فیصد|48512000|6671226000}} ||[http://www.nso.go.kr سرکاری اعداد و شمار] |- |27||{{پرچم|یوکرین}}||46,205,000||||{{فیصد|46205000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |28||{{پرچم|ہسپانیہ}}||45,116,894||1 جنوری 2007||{{فیصد|45116894|6671226000}} ||[http://www.ine.es/prensa/np457.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |29||{{پرچم|کولمبیا}}||44,052,000||16 نومبر 2007||{{فیصد|44052000|6671226000}} ||[http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224183725/https://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php%20 |date=2018-12-24 }} |- |30||{{پرچم|تنزانیہ}}||40,454,000||||{{فیصد|40454000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |31||{{پرچم|ارجنٹائن}}||39,531,000||||{{فیصد|39531000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |32||{{پرچم|سوڈان}}||38,560,000||||{{فیصد|38560000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |33||{{پرچم|پولینڈ}}||38,125,479||31 دسمبر 2006||{{فیصد|38125479|6671226000}} ||[https://web.archive.org/web/20071025224618/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_ludnosc_stan_struktura_teryt_2pol2006.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |34||{{پرچم|کینیا}}||37,538,000||||{{فیصد|37538000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |35||{{پرچم|الجزائر}}||33,858,000||||{{فیصد|33858000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |36||{{پرچم|کینیڈا}}||33,077,853||19 نومبر 2007||{{فیصد|33077853|6671226000}} ||[http://www.statcan.ca/english/edu/clock/population.htm سرکاری اعداد و شمار] |- |37||{{پرچم|مراکش}}||31,224,000||||{{فیصد|31224000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |38||{{پرچم|یوگینڈا}}||30,884,000||||{{فیصد|30884000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |39||{{پرچم|عراق}}||28,993,000||||{{فیصد|28993000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |40||{{پرچم|نیپال}}||28,196,000||||{{فیصد|28196000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |41||{{پرچم|پیرو}}||27,903,000||||{{فیصد|27903000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |42||{{پرچم|وینیزویلا}}||27,657,000||||{{فیصد|27657000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |43||{{پرچم|ملائشیا}}||27,377,000||12 نومبر 2007||{{فیصد|27377000|6671226000}} ||[http://www.statistics.gov.my/ سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611041219/http://www.statistics.gov.my/ |date=2008-06-11 }} |- |44||{{پرچم|ازبکستان}}||27,372,000||||{{فیصد|27372000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |45||{{پرچم|افغانستان}}||27,145,000||||{{فیصد|27145000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |46||{{پرچم|سعودی عرب}}||24,735,000||||{{فیصد|24735000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |47||{{پرچم|شمالی کوریا}}||23,790,000||||{{فیصد|23790000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |48||{{پرچم|گھانا}}||23,478,000||||{{فیصد|23478000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |49||{{پرچم|تائیوان}}||22,925,000||||{{فیصد|22925000|6671226000}} ||[http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425183615/http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 |date=2009-04-25 }} |- |50||{{پرچم|یمن}}||22,389,000||||{{فیصد|22389000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |51||{{پرچم|رومانیہ}}||21,438,000||||{{فیصد|21438000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |52||{{پرچم|موزمبیق}}||21,397,000||||{{فیصد|21397000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |53||{{پرچم|آسٹریلیا}}||21,129,222||2 نومبر 2007||{{فیصد|21129222|6671226000}} ||[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument سرکاری اعداد و شمار] |- |54||{{پرچم|شام}}||19,929,000||||{{فیصد|19929000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |55||{{پرچم|مڈغاسکر}}||19,683,000||||{{فیصد|19683000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |56||{{پرچم|سری لنکا}}||19,299,000||||{{فیصد|19299000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |57||{{پرچم|آئیوری کوسٹ}}||19,262,000||||{{فیصد|19262000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |58||{{پرچم|کیمرون}}||18,549,000||||{{فیصد|18549000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |59||{{پرچم|انگولا}}||17,024,000||||{{فیصد|17024000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |60||{{پرچم|چلی}}||16,598,074||30 جون 2007||{{فیصد|16598074|6671226000}} ||[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |61||{{پرچم|ہالینڈ}}||16,387,773||2 نومبر 2007||{{فیصد|16387773|6671226000}} ||سرکاری اعداد و شمار |- |62||{{پرچم|قازقستان}}||15,422,000||||{{فیصد|15422000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |63||{{پرچم|برکینا فاسو}}||14,784,000||||{{فیصد|14784000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |64||{{پرچم|کمبوڈیا}}||14,444,000||||{{فیصد|14444000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |65||{{پرچم|نائجر}}||14,226,000||||{{فیصد|14226000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |66||{{پرچم|ملاوی}}||13,925,000||||{{فیصد|13925000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |67||{{پرچم|گوئٹے مالا}}||13,354,000||||{{فیصد|13354000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |68||{{پرچم|زمبابوے}}||13,349,000||||{{فیصد|13349000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |69||{{پرچم|ایکواڈور}}||13,341,000||||{{فیصد|13341000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |70||{{پرچم|سینیگال}}||12,379,000||||{{فیصد|12379000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |71||{{پرچم|مالی}}||12,337,000||||{{فیصد|12337000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |72||{{پرچم|زیمبیا}}||11,922,000||||{{فیصد|11922000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |73||{{پرچم|کیوبا}}||11,268,000||||{{فیصد|11268000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |74||{{پرچم|یونان}}||11,147,000||||{{فیصد|11147000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |75||{{پرچم|چاڈ}}||10,781,000||||{{فیصد|10781000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |76||{{پرچم|پرتگال}}||10,623,000||||{{فیصد|10623000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |77||{{پرچم|بیلجیئم}}||10,457,000||||{{فیصد|10457000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |78||{{پرچم|تیونس}}||10,327,000||||{{فیصد|10327000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |79||{{پرچم|چیک جمہوریہ}}||10,325,900||||{{فیصد|10325900|6671226000}} ||[http://czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby092007.doc سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115141921/http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby092007.doc |date=2014-11-15 }} |- |80||{{پرچم|ہنگری}}||10,053,000||||{{فیصد|10053000|6671226000}} ||[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/hun/xftp/gyor/nep/nep20704.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |81||{{پرچم|سربیا}}||9,858,000||||{{فیصد|9858000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |82||{{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}}||9,760,000||||{{فیصد|9760000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |83||{{پرچم|روانڈا}}||9,725,000||||{{فیصد|9725000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |84||{{پرچم|بیلارس}}||9,714,000||2006||{{فیصد|9714000|6671226000}} ||[https://archive.is/20121127033201/belstat.gov.by/homep/en/indicators/population.php سرکاری اعداد و شمار] |- |85||{{پرچم|ہیٹی}}||9,598,000||||{{فیصد|9598000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |86||{{پرچم|بولیویا}}||9,525,000||||{{فیصد|9525000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |87||{{پرچم|گنی}}||9,370,000||||{{فیصد|9370000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |88||{{پرچم|سویڈن}}||9,150,000||جون 2007||{{فیصد|9150000|6671226000}} ||[http://www.scb.se/Pages/Product____25785.aspx سرکاری اعداد و شمار] |- |89||{{پرچم|بینن}}||9,033,000||||{{فیصد|9033000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |90||{{پرچم|صومالیہ}}||8,699,000||||{{فیصد|8699000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |91||{{پرچم|برونڈی}}||8,508,000||||{{فیصد|8508000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |92||{{پرچم|آذربائیجان}}||8,467,000||||{{فیصد|8467000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |93||{{پرچم|آسٹریا}}||8,316,487||تیسری سہ ماہی 2007||{{فیصد|8316487|6671226000}} ||[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_jahres-_und_quartalswerte/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html سرکاری اعداد و شمار] |- |94||{{پرچم|بلغاریہ}}||7,639,000||||{{فیصد|7639000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |95||{{پرچم|سوئٹزر لینڈ}}||7,508,700||31 دسمبر 2006||{{فیصد|7508700|6671226000}} ||[http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004215655/http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195 |date=2013-10-04 }} |- |96||{{پرچم|اسرائیل}}||7,208,520||30 ستمبر 2007||{{فیصد|7208520|6671226000}} ||[http://www1.cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 سرکاری اعداد و شمار] |- |—||{{پرچم|ہانگ کانگ}}||7,206,000||||{{فیصد|7206000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |97||{{پرچم|ہونڈوراس}}||7,106,000||||{{فیصد|7106000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |98||{{پرچم|ایل سیلواڈور}}||6,857,000||||{{فیصد|6857000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |99||{{پرچم|تاجکستان}}||6,736,000||||{{فیصد|6736000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |100||{{پرچم|ٹوگو}}||6,585,000||||{{فیصد|6585000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- | 101 || {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} || 6,331,000 || || {{فیصد| 6331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 102 || {{پرچم|لیبیا}} || 6,160,000 || || {{فیصد| 6160000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 103 || {{پرچم|پیراگوئے}} || 6,127,000 || || {{فیصد| 6127000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 104 || {{پرچم|اردن}} || 5,924,000 || || {{فیصد| 5924000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 105 || {{پرچم|سیرالیون}} || 5,866,000 || || {{فیصد| 5866000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 106 || {{پرچم|لاؤس}} || 5,859,000 || || {{فیصد| 5859000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 107 || {{پرچم|نکاراگوا}} || 5,603,000 || || {{فیصد| 5603000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 108 || {{پرچم|ڈنمارک}} || 5,457,415 || 30 جون 2007 || {{فیصد| 5457415 | 6671226000 | 3}} || [http://www.dst.dk/Statistik/seneste/Befolkning/Folketal.aspx سرکاری اعداد و شمار] |- | 109 || {{پرچم|سلوواکیہ}} || 5,390,000 || || {{فیصد| 5390000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 110 || {{پرچم|کرغزستان}} || 5,317,000 || || {{فیصد| 5317000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 111 || {{پرچم|فنلینڈ}} || 5,300,000 || 10 دسمبر 2007 || {{فیصد| 5300000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415225037/http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng |date=2009-04-15 }} |- | 112 || {{پرچم|ترکمانستان}} || 4,965,000 || || {{فیصد| 4965000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 113 || {{پرچم|اریٹیریا}} || 4,851,000 || || {{فیصد| 4851000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 114 || {{پرچم|ناروے}} || 4,727,777 || 3 نومبر 2007 || {{فیصد| 4727777 | 6671226000 | 3}} || [http://www.ssb.no/english/subjects/02/befolkning_en/ سرکاری اعداد و شمار] |- | 115 || {{پرچم|کروشیا}} || 4,555,000 || || {{فیصد| 4551000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 116 || {{پرچم|کوسٹا ریکا}} || 4,468,000 || || {{فیصد| 4327000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 117 || {{پرچم|سنگاپور}} || 4,436,000 || || {{فیصد| 4436000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 118 || {{پرچم|جارجیا}} || 4,395,000 || || {{فیصد| 4395000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 119 || {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} || 4,380,000 || || {{فیصد| 4380000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 120 || {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} || 4,343,000 || || {{فیصد| 4343000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 121 || {{پرچم|آئرلینڈ}} || 4,301,000 || || {{فیصد| 4301000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 122 || {{پرچم|نیوزی لینڈ}} || 4,249,600 || 24 اکتوبر 2007 || {{فیصد| 4249600 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stats.govt.nz/populationclock.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110232101/http://www.stats.govt.nz/populationclock.htm |date=2007-01-10 }} |- | 123 || {{پرچم|لبنان}} || 4,099,000 || || {{فیصد| 4099000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 124 || {{پرچم|فلسطین}} || 4,017,000 || || {{فیصد| 4017000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 125 || {{پرچم|پورٹو ریکو}} || 3,991,000 || || {{فیصد| 3991000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 126 || {{پرچم|بوسنیا و ہرزیگووینا}} || 3,935,000 || || {{فیصد| 3935000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 127 || {{پرچم|مالڈووا}} || 3,794,000 || || {{فیصد| 3794000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 128 || {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} || 3,768,000 || || {{فیصد| 3768000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 129 || {{پرچم|لائبیریا}} || 3,750,000 || || {{فیصد| 3750000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|صومالی لینڈ}} || 3,500,000 || || {{فیصد| 3500000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://archive.today/20010302083933/http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm |date=2001-03-02 }} |- | 130 || {{پرچم|لتھووینیا}} || 3,372,400 || 1 ستمبر 2007|| {{فیصد| 3372400 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1609 سرکاری اعداد و شمار] |- | 131 || {{پرچم|پاناما}} || 3,343,000 || || {{فیصد| 3343000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 132 || {{پرچم|یوراگوئے}} || 3,340,000 || || {{فیصد| 3340000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 133 || {{پرچم|البانیہ}} || 3,190,000 || || {{فیصد| 3190000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 134 || {{پرچم|موریتانیا}} || 3,124,000 || || {{فیصد| 3124000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 135 || {{پرچم|آرمینیا}} || 3,002,000 || || {{فیصد| 3002000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 136 || {{پرچم|کویت}} || 2,851,000 || || {{فیصد| 2851000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 137 || {{پرچم|جمیکا}} || 2,714,000 || || {{فیصد| 2714000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 138 || {{پرچم|منگولیا}} || 2,629,000 || || {{فیصد| 2629000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 139 || {{پرچم|عمان}} || 2,595,000 || || {{فیصد| 2595000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 140 || {{پرچم|لٹویا}} || 2,277,000 || || {{فیصد| 2277000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 141 || {{پرچم|نمیبیا}} || 2,074,000 || || {{فیصد| 2074000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 142 || {{پرچم|مقدونیہ}} || 2,038,000 || || {{فیصد| 2038000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 143 || {{پرچم|سلووینیا}} || 2,019,406 ||30 جون 2007 || {{فیصد| 2019406 | 6576000000 | 3}} || [http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?ID=1236 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114054504/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=1236 |date=2014-11-14 }} |- | 144 || {{پرچم|لیسوتھو}} || 2,008,000 || || {{فیصد| 2008000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 145 || {{پرچم|بوٹسوانا}} || 1,882,000 || || {{فیصد| 1882000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 146 || {{پرچم|گیمبیا}} || 1,709,000 || || {{فیصد| 1709000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 147 || {{پرچم|گنی بساؤ}} || 1,695,000 || || {{فیصد| 1695000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 148 || {{پرچم|اسٹونیا}} || 1,342,409 || 1 جنوری 2007 || {{فیصد| 1342409 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stat.ee سرکاری اعداد و شمار] |- | 149 || {{پرچم|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}} || 1,333,000 || || {{فیصد| 1333000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 150 || {{پرچم|گیبون}} || 1,331,000 || || {{فیصد| 1331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 151 || {{پرچم|موریشس}} || 1,262,000 || || {{فیصد| 1262000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 152 || {{پرچم|مشرقی تیمور}} || 1,155,000 || || {{فیصد| 1155000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 153 || {{پرچم|سوازی لینڈ}} || 1,141,000 || || {{فیصد| 1141000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 154 || {{پرچم|قبرص}} || 855,000 || || {{فیصد| 835000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 155 || {{پرچم|قطر}} || 841,000 || || {{فیصد| 841000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 156 || {{پرچم|فجی}} || 839,000 || || {{فیصد| 839000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 157 || {{پرچم|جبوتی}} || 833,000 || || {{فیصد| 833000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|غے یونیوں}} || 784,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 784000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm سرکاری اعداد و شمار] |- | 158 || {{پرچم|بحرین}} || 753,000 || || {{فیصد| 753000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 159 || {{پرچم|گیانا}} || 738,000 || || {{فیصد| 738000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 160 || {{پرچم|اتحاد القمری}} || 682,000 || جولائی 2007 || {{فیصد| 682000 | 6671226000 | 3}} || [http://archive.is/20121205062219/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&dat=32&geo=-116&srt=npan&col=aohdq سرکاری اعداد و شمار] |- | 161 || {{پرچم|بھوٹان}} || 658,000 || || {{فیصد| 658000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 162 || {{پرچم|مونٹینیگرو}} || 598,000 || || {{فیصد| 598000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 163 || {{پرچم|کیپ ورڈ}} || 530,000 || || {{فیصد| 530000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 164 || {{پرچم|استوائی گنی}} || 507,000 || || {{فیصد| 507000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 165 || {{پرچم|جزائر سلیمان}} || 496,000 || || {{فیصد| 478000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|مکاؤ}} || 481,000 || || {{فیصد| 481000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 166 || {{پرچم|مغربی صحارا}} || 480,000 || || {{فیصد| 480000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 167 || {{پرچم|لکسمبرگ}} || 467,000 || || {{فیصد| 467000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 168 || {{پرچم|سرینام}} || 458,000 || || {{فیصد| 458000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 169 || {{پرچم|مالٹا}} || 407,000 || || {{فیصد| 407000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|گواڈیلوپ}} || 405,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 405000 | 6671226000 | 3}} || INSEE est. subtracting St Martin and St Barth. |- | — || {{پرچم|مارٹینک}} || 399,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 399000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm سرکاری اعداد و شمار] |- | 170 || {{پرچم|برونائی}} || 390,000 || || {{فیصد| 390000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 171 || {{پرچم|بہاماس}} || 331,000 || || {{فیصد| 331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 172 || {{پرچم|آئس لینڈ}} || 312,851 || 1 اکتوبر 2007 || {{فیصد| 309699 | 6671226000 | 3}} || [http://www.hagstofa.is سرکاری اعداد و شمار] |- | 173 || {{پرچم|مالدیپ}} || 306,000 || || {{فیصد| 306000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 174 || {{پرچم|بارباڈوس}} || 294,000 || || {{فیصد| 294000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 175 || {{پرچم|بیلیز}} || 288,000 || || {{فیصد| 288000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|فرانسیسی پولینیشیا}} || 259,596 || 20 اگست 2007 || {{فیصد| 259596 | 6671226000 | 3}} || [http://www.ispf.pf/(k1aciwf4z0fyap45ghzhgm55)/stat/demo/rp2007/pdfs/poplegales2007.pdf August 2007 census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203110626/http://www.ispf.pf/%28k1aciwf4z0fyap45ghzhgm55%29/stat/demo/rp2007/pdfs/poplegales2007.pdf |date=2007-12-03 }} |- | — || {{پرچم|نیو کیلیڈونیا}} || 240,390 || 1 جنوری 2007 || {{فیصد| 240390 | 6671226000 | 3}} || [http://www.isee.nc/pe/bilan2006/be-demographie.pdf Official INSEE estimate] |- | 176 || {{پرچم|وانواتو}} || 226,000 || || {{فیصد| 226000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|فرانسیسی گیانا}} || 202,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 202000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm Official INSEE estimate] |- | 177 || {{پرچم|نیدرلینڈز اینٹیلس}} || 192,000 || || {{فیصد| 192000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 178 || {{پرچم|سامووا}} || 187,000 || || {{فیصد| 187000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|مایوٹ}} || 186,452 || 31 جولائی 2007 || {{فیصد| 186452 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/insee_regions/reunion/zoom/mayotte/publications/inseeinfos/pdf/insee%20infos%20n32.pdf July 2007 census] |- | 179 || {{پرچم|گوام}} || 173,000 || || {{فیصد| 173000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 180 || {{پرچم|سینٹ لوسیا}} || 165,000 || || {{فیصد| 165000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 181 || {{پرچم|ساؤٹوم}} || 158,000 || || {{فیصد| 158000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 182 || {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} || 120,000 || || {{فیصد| 120000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 183 || {{پرچم|امریکی جزائر ورجن}} || 111,000 || || {{فیصد| 111000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 184 || {{پرچم|مائکرونیشیا}} || 111,000 || || {{فیصد| 111000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 185 || {{پرچم|گریناڈا}} || 106,000 || || {{فیصد| 106000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 186 || {{پرچم|اروبا}} || 104,000 || || {{فیصد| 104000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 187 || {{پرچم|ٹونگا}} || 100,000 || || {{فیصد| 100000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 188 || {{پرچم|کیریباتی}} || 95,000 || || {{فیصد| 95000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 189 || {{پرچم|جرسی}} || 88,200 || || {{فیصد| 88200 | 6671226000 | 3}} || [http://www.gov.je/NR/rdonlyres/D31B33E0-BAB7-4FAC-9D7F-743B3FDB8A50/0/JIF2006.pdf States of Jersey Statistics Unit] |- | 190 || {{پرچم|سیچیلیس}} || 87,000 || || {{فیصد| 87000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 191 || {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} || 85,000 || || {{فیصد| 85000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 192 || {{پرچم|شمالی جزائر ماریانا}} || 84,000 || || {{فیصد| 84000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 193 || {{پرچم|انڈورا}} || 81,200 ||31 دسمبر 2006 || {{فیصد| 81200 | 6671226000 | 3}} || [http://www.estadistica.ad/deepublicacions.htm#0002 Andorra Servei d’Estudis] |- | 194 || {{پرچم|آئل آف مین}} || 79,000 || || {{فیصد| 79000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 195 || {{پرچم|ڈومینیکا}} || 67,000 || || {{فیصد| 67000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 196 || {{پرچم|امریکی سمووا}} || 67,000 || || {{فیصد| 67000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 197 || {{پرچم|گورنسے}} || 65,573 || || {{فیصد| 65573 | 6671226000 | 3}} || [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/gk.html World Fact Book, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081115075758/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/gk.html |date=2008-11-15 }} |- | 198 || {{پرچم|برمودہ}} || 65,000 || || {{فیصد| 65000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 199 || {{پرچم|جزائر مارشل}} || 59,000 || || {{فیصد| 59000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 200 || {{پرچم|گرین لینڈ}} || 58,000 || || {{فیصد| 58000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 201 || {{پرچم|سینٹ کیٹز}} || 50,000 || || {{فیصد| 50000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 202 || {{پرچم|جزائر فارو}} || 48,455 || 1 جون 2007 || {{فیصد| 48455 | 6671226000 | 3}} || [http://www.hagstova.fo/portal/page?_pageid=33,316936&_dad=portal&_schema=PORTAL Official statistics of the Faroe Islands] |- | 203 || {{پرچم|جزائر کے مین}} || 47,000 || || {{فیصد| 47000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 204 || {{پرچم|لیختینستائن}} || 35,000 || || {{فیصد| 35000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ مارٹن}} || 33,102 || اکتوبر 2004 || {{فیصد| 33102 | 6671226000 | 4}} || October 2004 supplementary census. |- | 205 || {{پرچم|مناکو}} || 33,000 || || {{فیصد| 33000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 206 || {{پرچم|سان مارینو}} || 31,000 || || {{فیصد| 31000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 207 || {{پرچم|جبرالٹر}} || 29,000 || || {{فیصد| 29000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 208 || {{پرچم|جزائر ٹرکس و کیکوس}} || 26,000 || || {{فیصد| 26000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 209 || {{پرچم|برطانوی جزائر ورجن}} || 23,000 || || {{فیصد| 23000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 210 || {{پرچم|پالاؤ}} || 20,000 || || {{فیصد| 20000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|والس و فتونا}} || 15,000 || جولائی 2007 || {{فیصد| 15000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 211 || {{پرچم|جزائر کوک}} || 13,000 || || {{فیصد| 13000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 212 || {{پرچم|اینگوئلا}} || 13,000 || || {{فیصد| 13000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 213 || {{پرچم|تووالو}} || 11,000 || || {{فیصد| 11000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 214 || {{پرچم|ناورو}} || 10,000 || || {{فیصد| 10000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ بارتھیلمی}} || 6,852 || مارچ 1999 || {{فیصد| 6852 | 6671226000 | 4}} || [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/wr_demopage.affiche?p_id_nivgeo=C&p_id_loca=9A123&p_id_princ=E_DEMO&p_theme=ALL&p_typeprod=ALL&p_langue=FR March 1999 census] |- | 215 || {{پرچم|سینٹ ہلینا}} || 6,600 || || {{فیصد| 6600 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ پیئر و میکوئیلون}} || 6,125 || جنوری 2006 || {{فیصد| 6125 | 6671226000 | 4}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/repartition/comd975.htm?numdep=975&x=18&y=13 January 2006 census] |- | 216 || {{پرچم|مونٹسیراٹ}} || 5,900 || || {{فیصد| 5900 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 217 || {{پرچم|جزائر فاک لینڈ}} || 3,000 || || 0.00005% || اقوام متحدہ |- | 218 || {{پرچم|نیو}} || 1,600 || || 0.00003% || اقوام متحدہ |- | 219 || {{پرچم|ٹوکیلاؤ}} || 1,400 || || 0.00003% || اقوام متحدہ |- | 220 || {{پرچم|ویٹیکن سٹی}} || 800 || || 0.00002% || اقوام متحدہ |- | 221 || {{پرچم|جزائر پٹکیرن}} || 50 || || 0.000001% || اقوام متحدہ |} <!-- --> ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] gh30srerevz0zo6y9fn8bjp3pxdxnpq 0 56703 706320 697577 2026-04-22T02:31:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706320 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = لوتھل |native_name = |alternate_name = |image = Archeological Remains at the Lower Town of Lothal.jpg |imagealttext = |caption =لوتھل دے پرانے کھنڈر |map_type = India |map_alt = |map_size = 270 |latd = 22 |latm = 31 |lats = 17 |latNS = N |longd = 72 |longm = 14 |longs = 58 |longEW = E |coordinates_display = title |location = Saragwala, [[گجرات ،بھارت|گجرات]]، [[بھارت]] |region = |type = بستی |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = |material = |built = لگپگ 2400 ق م |abandoned = |epochs = |cultures = [[وادی سندھ دی رہتل]] |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = 1955–1960 |archaeologists = |condition = کھنڈر |ownership = جنتک |management = Archaeological Survey of India |public_access = Yes |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |notes = }} '''لوتھل''' [[ہڑپا رہتل ]] ویلے ، 3700قبل مسیح وچّ [[گجرات ،بھارت]] شہر دا اک وڈا نگر اتے بندرگاہ سی<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/indus-river-re-enters-india/1/158976.html |title=Indus re-enters India after two centuries, feeds Little Rann, Nal Sarovar |publisher=India Today|date=7 November 2011 |accessdate=2011-11-07}}</ref>, جس راہیں لہندے دیساں نال وپار ہندا سی۔ 1954 وچّ خوجے، لوتھل دی 13 فروری 1955 توں 19 مئی 1960 تکّ پرانے سمارکاں دی سنبھال لئی بھارتی سرکاری ایجنسی اے.ایس.آئی.(Archaeological Survey of India) نے کھدائی کیتی سی۔ ==حوالے== {{حوالے}} *[[S. Srikanta Sastri]], "[http://www.srikanta-sastri.org/#/harappa-town-planning/4570840460 Harappa Town Planning]" (published in "Uttar Pradesh" in November 1961). *[[S. R. Rao]], ''Lothal'' (published by the Director General, [[Archaeological Survey of India]], 1985) *[http://www.igu.in/8-1/5khadkikar.pdf A.S. Khadikar, N. Basaviah, T. K. Gundurao and C. Rajshekhar ''Paleoenvironments around the Harappan port of Lothal, Gujarat, western India, in Journal of the Indian Geophysicists Union''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221322/http://www.igu.in/8-1/5khadkikar.pdf |date=2016-03-03 }} (2004) *[http://links.jstor.org/sici?sici=0002-7294(196810)2%3A70%3A5%3C911%3ATH%22ALA%3E2.0.CO%3B2-2 Lawrence S. Leshnik, ''The Harappan "Port" at Lothal: Another View'' American Anthropologist, New Series, Vol.&nbsp;70, No.&nbsp;5 (Oct., 1968), pp. 911–922] *[https://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN190094992X&id=vDmgMC-l17IC&dq=Lothal&lpg=PA277&pg=PA276&sig=cUu9MCM0DudYf0Md4EIRuJrKxJI Robert Bradnock, ''Rajasthan and Gujarat Handbook: The Travel Guide'' ISBN 1-900949-92-X] *S. R. Rao, ''Lothal and the Indus Civilisation'' [http://www.amazon.com/gp/product/0210222786 ISBN 0-210-22278-6] *S. R. Rao, ''Lothal: A Harappan Port Town (1955–1962) (Memoirs of the Archaeological Survey of India)'' [http://www.amazon.com/gp/product/B0006E4EAC ASIN: B0006E4EAC] *Paul Yule, ''Lothal. Stadt der Harappa-Kultur in Nordwest-Indien''. Materialien zur Allgemeinen und Vergleichenden Archäologie 9, Munich, 1982 = AVA-Materialien, ISBN 3406090583 *Sir John Marshall, ''Mohenjo-daro and Indus Civilisation I–III'' (1932) *Dennys Frenez & Maurizio Tosi ''The Lothal Sealings: Records from an Indus Civilization Town at the Eastern End of the Maritime Trade Circuits across the Arabian Sea'', in M. Perna (Ed.), Studi in Onore di Enrica Fiandra. Contributi di archeologia egea e vicinorientale, Naples 2005, pp.&nbsp;65–103. *[[S. P. Gupta]] (ed.), ''The Lost Sarasvati and the Indus Civilization'' (1995), Kusumanjali Prakashan, [[Jodhpur]] *[[Jonathan Mark Kenoyer]], ''Ancient cities of the Indus Valley Civilization'' (1998) [[Oxford University Press]], ISBN 0-19-577940-1 ==باہرلے جوڑ== {{Commons category}} *[http://www.indohistory.com/lothal_conception.html Pictures of Lothal Remains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828184142/http://www.indohistory.com/lothal_conception.html |date=2008-08-28 }} *[http://www.ahmedabadcity.com/tourism/html/lothal.html Lothal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303213254/http://www.ahmedabadcity.com/tourism/html/lothal.html |date=2016-03-03 }} *[http://www.harappa.com/lothal/index.html A Walk through Lothal] *[http://www.harappa.com/indus2/timeline.html Ancient Civilizations Timeline] *[http://www.archaeologyonline.net/artifacts/harappa-mohenjodaro.html The Harappan Civilization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191213184422/https://www.archaeologyonline.net/artifacts/harappa-mohenjodaro.html |date=2019-12-13 }} *[http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/html/artefacts.htm Indus artefacts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206105038/http://www.hindunet.org/hindu_history/sarasvati/html/artefacts.htm |date=2006-02-06 }} *[http://www.penn.museum/information/press-room/press-releases-research/982-cache-of-seal-impressions-discovered-in-western-india-offers-surprising-new-evidence-for-cultural-complexity-in-little-known-ahar-banas-culture-circa-3000-1500-bc Cache of Seal Impressions Discovered in Western India Offers Surprising New Evidence For Cultural Complexity in Little-known Ahar-banas Culture, Circa 3000-1500 B.C] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180423202937/https://www.penn.museum/information/press-room/press-releases-research/982-cache-of-seal-impressions-discovered-in-western-india-offers-surprising-new-evidence-for-cultural-complexity-in-little-known-ahar-banas-culture-circa-3000-1500-bc |date=2018-04-23 }} *{{cite web |url=http://www.ucl.ac.uk/~ucgadkw/members/indus.html |title= Sarasvati-Sindhu civilization |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070101164930/http://www.ucl.ac.uk/~ucgadkw/members/indus.html |archivedate=1 January 2007}} *[http://lah.ru/fotoarh/megalit/asia/india.htm Collection of images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060127203735/http://lah.ru/fotoarh/megalit/asia/india.htm |date=2006-01-27 }} [[گٹھ:وادی سندھ دی رہتل]] [[گٹھ:پرانے ویلے]] [[گٹھ:ہندستان دی تریخ]] [[گٹھ:تریخ ہندستان]] phu970vqcaeo983jfh1xa6zgxto7hha 0 88129 706314 699464 2026-04-21T17:52:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706314 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = Farah Pandith | التصویر = Preisverleihung der Toleranzringe der Europäischen Akademie der Wissenschaften und Künste im Rathaus Köln-0038.jpg }} [[File:FarahPandith Iftaar 2007.jpg|thumb| فرح پنڈتھ ، 2007]] '''فرح پنڈت''' ( Kashmiri ) (پیدائش 13 جنوری ، 1968) اک [[امریکا|امریکی]] ماہر تعلیم ا‏‏ے۔ سکریٹری خارجہ ہلیری روڈھم کلنٹن دے ذریعہ انہاں نو‏ں جون 2009 وچ پہلی بار مسلم کمیونٹیز د‏‏ی نمائندہ خصوصی دے طور اُتے مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110117144834/http://fletcher.tufts.edu/news/2010/07/features/pandith.shtml|url=http://fletcher.tufts.edu/news/2010/07/features/pandith.shtml|archivedate=2011-01-17|title=America's Face to Muslims|last=Ahmed|first=Imaduddin|website=Fletcher News|publisher=The Fletcher School. Tufts University|date=June 18, 2010|accessdate=2017-11-05}}</ref><ref name="bio">"[https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/83085.htm Biography of Farah Pandith]". Archive: Information released online from January&nbsp;20, 2001 to January&nbsp;20, 2009. U.S. Department of State. state.gov. Retrieved 2017-11-05.</ref><ref>"[http://politicalticker.blogs.cnn.com/2009/07/01/state-department-muslim-envoy-pledges-new-era-of-respect-engagement/ State Department Muslim envoy pledges new era of respect] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131228025421/http://politicalticker.blogs.cnn.com/2009/07/01/state-department-muslim-envoy-pledges-new-era-of-respect-engagement/ |date=2013-12-28 }}". ''Political Ticker'' blog. CNN. cnn.com. July&nbsp;1, 2009. Retrieved 2017-11-05. Concerns Farah Pandith's first press briefing as Special Representative to Muslim Communities.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2009/06a/125443.htm|date=June 26, 2009|title=Secretary Clinton Appoints Farah Pandith to Head New Office of the United States Representative to Muslim Communities|publisher=U.S. Department of State|type=press release|accessdate=2017-11-05}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-26/hyderabad/28197341_1_farah-pandith-muslim-communities-special-representative-pandith|date=June 26, 2009|title=Indian American is US special muslim representative|publisher=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]. timesofindia.indiatimes.com|accessdate=2017-11-05|archivedate=2012-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024035346/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-26/hyderabad/28197341_1_farah-pandith-muslim-communities-special-representative-pandith}}</ref> سیکریٹری کلنٹن نو‏‏ں بش انتظامیہ وچ اپنے کم دے بارے وچ آگاہ کرنے دے بعد ایہ منصب خاص طور اُتے انہاں دے لئی بنایا گیا سی۔ انہاں نو‏ں دو ریپبلکن صدور تے صدر اوباما دے لئی سیاسی تقرری ہونے دا نادر اعزاز حاصل سی۔ جدو‏ں اوہ نمائندہ خصوصی سن تاں انہاں نے تقریبا 100 ملکاں دا سفر کيت‏‏ا۔ کلنٹن تے جان کیری دونے سکریٹریاں د‏‏ی خدمت دے بعد ، انہاں نے حکومت چھڈ دی۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ نائن الیون دے بعد اک بار فیر واشنگٹن آئیاں تے خدمت کرنا چاہن - اوہ عوامی خدمت وچ اک دہائی تو‏ں زیادہ دے بعد چلی گئياں۔ اوہ یو ایس ایڈ وچ ملازمت کردی سی تے فیر قومی سلامتی کونسل تے فیر امریکی محکمہ خارجہ وچ جاندی سی۔ جدو‏ں اوہ 2014 وچ چلی گئياں ، تاں اوہ اپنے آبائی ریاست میساچوسیٹس واپس چلی گئياں۔ فرح پنڈت ہارورڈ کینیڈی اسکول وچ بیلفر سینٹر فار سائنس اینڈ انٹرنیشنل افیئرز وچ فیوچر ڈپلومیسی پروجیکٹ د‏‏ی سینئر فیلو ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.belfercenter.org/person/farah-pandith|title=Farah Pandith|website=Belfer Center for Science and International Affairs|language=en|accessdate=2019-03-09}}</ref> اس تو‏ں پہلے اوہ سیاست وچ انسٹی ٹیوٹ وچ اسپرنگ فیلو سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.americanbazaaronline.com/2014/01/24/farah-pandith-leaving-state-dept-job-join-harvard-university-institute-politics/|title=Farah Pandith is leaving State Dept. job to join the Harvard University Institute of Politics|date=24 January 2014|website=The American Bazaar}}</ref> حکومت چھڈنے دے بعد ہی انہاں نے حکومت تو‏ں باہر تو‏ں ہی لندن وچ قائم انسٹی ٹیوٹ برائے اسٹریٹجک ڈائیلاگ دے نال کم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ اوہ فی الحال آئی ایس ڈی د‏‏ی حکمت عملی د‏‏ی سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کونسل برائے خارجہ تعلقات وچ منسلک سینئر فیلو ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cfr.org/expert/farah-anwar-pandith|title=Farah Anwar Pandith|website=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2019-03-09|تاريخ-الأرشيف=2019-02-27|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190227154324/https://www.cfr.org/expert/farah-anwar-pandith|url-status=dead}}</ref> == کتاب == فرح پنڈت ہاؤ وی ''ون کے'' مصنف نيں '': کس طرح کٹنے دے سلسلے وچ کاروباری افراد ، سیاسی تصورات ، روشن خیال کاروباری رہنما تے سوشل میڈیا ماونس انتہا پسندی د‏‏ی دھمکی نو‏‏ں شکست دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔'' ''، ہاؤ وی ون وچ '' ، اوہ دسدی نيں کہ کس طرح حکومت ، نجی شعبہ تے سول سوسائٹی مسلم نوجواناں نو‏‏ں انہاں دے شناختی بحران نو‏‏ں حل کرنے وچ مدد کرسکدی اے تے اس دے نتیجے وچ اک محفوظ ، زیادہ مستحکم دنیا د‏‏ی تشکیل کر سکدی ا‏‏ے۔ اوہ اوپن پتے دے ناں تو‏ں اک تصور متعارف کراندی اے ، جس د‏‏ی اوہ وضاحت کردی اے کہ اسيں انساناں دے اسيں منصباں د‏‏ی تلاش ، تعاون تے ملکیت دے ذریعے تنقیدی انسانی چیلنجاں نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی صلاحیت دے طور اُتے بیان کردی ا‏‏ے۔ <ref name="Open Power – Farah Pandith">{{حوالہ ویب|url=http://farahpandith.com/open-power/|title=Open Power – Farah Pandith|language=en-US|accessdate=2019-03-09}}</ref> ہاؤ وی ''ون کے'' لئے انھاں بے حد تعریف ملی ا‏‏ے۔ == کیریئر == مسلم برادریاں دے پہلے نمائندہ خصوصی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، فرح پنڈت تنظیمی تے انفرادی طور اُتے دنیا بھر دے مسلماناں دے نال مشغول ہونے د‏‏ی ذمہ دار سن۔ سکریٹری خارجہ نو‏‏ں براہ راست اطلاع دیندے ہوئے ، محترمہ پنڈت نے لگ بھگ اک سو ملکاں دا سفر کيت‏‏ا تے نوجواناں اُتے مبنی اقدامات دا آغاز کيت‏‏ا۔ جنوری 2013 وچ ، انہاں نو‏ں سکریٹری دا ممتاز آنر ایوارڈ دتا گیا۔ خصوصی نمائندے دے عہدے اُتے تقرری تو‏ں پہلے ، فرح پنڈتھ امریکی محکمہ خارجہ وچ یورپی تے یوریشین امور دے اسسٹنٹ سکریٹری برائے ریاست دے سینئر مشیر سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/83085.htm|title=Biography of Farah Pandith|last=Department Of State. The Office of Electronic Information|first=Bureau of Public Affairs|date=2007-04-16|website=2001-2009.state.gov|language=en|accessdate=2019-03-09}}</ref> دسمبر 2004 تو‏ں فروری 2007 تک ، محترمہ پنڈت نے مشرق وسطی دے علاقائی اقدامات د‏‏ی ڈائریکٹر دے طور اُتے قومی سلامتی کونسل دے عملے وچ خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے 11 ستمبر 2001 نو‏‏ں ہونے والے حملےآں دے بعد حکومت وچ دوبارہ داخل ہونے دے لئی ، بیورو فار ایشیاء تے نزدیک مشرق برائے امریکی ایجنسی برائے بین الاقوامی ترقی (یو ایس ایڈ) دے چیف آف اسٹاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ 2004 وچ ، اس نے دو ماہ افغانستان وچ عوامی رسائ د‏‏ی حکمت عملی تیار کردے ہوئے گزاراں۔ اوہ 1990–1993ء وچ یو ایس ایڈ وچ ایڈمنسٹریٹر دے عملہ تے پالیسی ڈائریکٹر دے معاون خصوصی د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ 1997 تو‏ں 2003 تک ، محترمہ پنڈت بوسٹن ، میساچوسٹس وچ ، ایل ایل سی برائے انٹرنیشنل بزنس برائے ایم ایل اسٹریٹیجیز ، دے نائب صدر رہی تے انہاں نے گورنر پال اے سیلیوکی دے دو طرفہ ایشین ایڈوائزری کمیشن وچ کمشنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ فرح پنڈتھ نے سرکاری ، نجی تے غیر منافع بخش شعبےآں وچ تنظیماں دے لئی وی مشاورت د‏‏ی اے تے بین الاقوامی امور ، خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے ، تعلیم تے ثقافتی سفارت کاری اُتے خصوصی توجہ دے نال کئی بورڈاں وچ قائدانہ عہدےآں اُتے کم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ کئی بورڈاں اُتے بیٹھدی اے جس وچ فلیچر اسکول آف لاء تے ڈپلومیسی بورڈ آف ایڈوائزر شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="bio"/><ref name="linkedin">http://www.linkedin.com/in/farahpandith Farah Pandith's LinkedIn profile</ref> اوہ سکریٹری جوہ جانسن د‏‏ی ہوم لینڈ سیکیورٹی ایڈوائزری کونسل د‏‏ی رکن سن جتھ‏ے انہاں نے سن 2015–2017 تو‏ں پرتشدد انتہا پسندی دا مقابلہ کرنے دے لئی اپنی ٹاسک فورس د‏‏ی سربراہی د‏‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی ٹاسک فورس د‏‏ی رپورٹ نو‏‏ں سن 2016 وچ وطن د‏‏ی حفاظت دے لئی 50 ریاستاں دا CVE منصوبہ پیش کيت‏‏ا گیا۔ 2017 تو‏ں ، اوہ سنٹر فار اسٹریٹجک اینڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز سی وی ای کمیشن وچ کمشنر تے اسٹریٹجک ایڈوائزر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے چکے ني‏‏‏‏ں۔ ٹونی بلیئر تے لیون پنیٹا اس کمیشن دے صدر سن ۔ حتمی رپورٹ نو‏‏ں ''ٹرننگ پوائنٹ کہندے نيں'' ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.csis.org/features/turning-point|title=A New Comprehensive Strategy for countering Violent Extremism|website=csis.org|accessdate=2019-03-09}}</ref> == تعلیم == فرح پنڈت نے ٹفٹس یونیورسٹی وچ فلیچر اسکول آف لاء اینڈ ڈپلومیسی تو‏ں ماسٹر ڈگری حاصل کيتی ، جتھ‏ے اس نے بین الاقوامی سیکیورٹی اسٹڈیز ، اسلامی رہتل تے جنوب مغربی ایشیاء ، تے بین الاقوامی گفت و شنید تے تنازعات دے حل وچ مہارت حاصل کيتی۔ <ref name="bio"/> انہاں نے اسمتھ کالج تو‏ں گورنمنٹ تے سائکولوجی وچ اے بی حاصل کيت‏‏ا ، جتھ‏ے اوہ طالب علمی د‏‏ی صدر سن۔ <ref name="boston">http://www.boston.com/ae/events/articles/2008/05/17/the_messenger/ Farah Pandith featured in The Boston Globe on May 17, 2008</ref> انہاں نو‏ں 2017 وچ ماؤنٹ سینٹ میری یونیورسٹی تو‏ں ہیمن لیٹر دے اعزازی ڈاکٹر تے 2018 وچ ٹفٹس یونیورسٹی تو‏ں اک اعزازی ڈاکٹر آف لاز تو‏ں نوازیا گیا۔ == ایوارڈ == فرح پنڈتھ بہت سارے ایوارڈز د‏‏ی وصول کنندہ نيں ، جس وچ اسمتھ کالج میڈل تے نیشنل کیمپس لیڈرشپ کونسل دا صدارتی میراثی ایوارڈ شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.smith.edu/about-smith/smith-history/smith-college-medal|title=The Smith College Medal {{!}} Smith College|website=smith.edu|accessdate=2019-03-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.campusleaders.org/story/152/campus_legacy_alexandra_curtis|title=National Campus Leadership Council: 2017 Campus Legacy Awardees|last=Michaelsen|first=Brendan|website=campusleaders.org|accessdate=2019-03-09|archivedate=2020-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200702041029/https://www.campusleaders.org/story/152/campus_legacy_alexandra_curtis}}</ref> اوہ یوروپی اکیڈمی آف سائنسز اینڈ آرٹس رنگ آف رواداری ، [[ٹفٹس یونیورسٹی|ٹفٹس یونیورسٹی دے]] سابق طالب علم اچیومنٹ ایوارڈ ، [[یونیورسٹی آف میساچوسٹس لوویل|یونیورسٹی آف میساچوسٹس لوئل]] پبلک سروس ایوارڈ ، انٹرنیشنل گورننس وچ ایکِس‏ے لینس دے لئی این ڈی ٹی وی منافع بخش ایوارڈ ، تے اک رومی پیس اینڈ آریمی پیس تے وصول کنندہ وی رہیاں نيں۔ عوامی خدمات تو‏ں غیر معمولی وابستگی دے لئی ڈائیلاگ ایوارڈ۔ <ref name="Farah Pandith, F95">{{حوالہ ویب|url=https://commencement.tufts.edu/coverage/class-2018/honorary-degree/farah-pandith/|title=Farah Pandith, F95|website=Commencement Coverage|language=en|accessdate=2019-03-09|تاريخ-الأرشيف=2019-02-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190223185028/https://commencement.tufts.edu/coverage/class-2018/honorary-degree/farah-pandith/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.uml.edu/news/stories/2013/womenpublicservice.aspx|title=Conference Honors Pandith with Public Service Award|website=uml.edu|language=en|accessdate=2019-03-09|تاريخ-الأرشيف=2021-01-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210118172516/https://www.uml.edu/news/stories/2013/womenpublicservice.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ndtv.com/video/special/president-obama-s-team-india-161542-99|title=President Obama's Team India|website=ndtv.com|accessdate=2019-03-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://rumiforum.org/2012-peace-and-dialogue-awards/|title=2012 RUMI Peace and Dialogue Awards {{!}} Rumi Forum|website=rumiforum.org|accessdate=2019-03-09}}</ref> فرح پنڈتھ نو‏‏ں 2014 وچ ''بوسٹن میگزین'' د‏‏ی ٹاپ 'سوچنے والےآں' وچو‏ں اک ہور 2011 وچ ''واشنگٹن'' د‏‏ی 100 سب تو‏ں طاقتور خواتین وچو‏ں اک نامزد کيت‏‏ا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bostonmagazine.com/news/2014/04/29/power-of-ideas/|title=The Power of Ideas: Boston's Most Powerful Thought Leaders|last=scraper|first=I'm a|date=2014-04-29|website=Boston Magazine|language=en-US|accessdate=2019-03-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonian.com/2011/10/03/washingtons-100-most-powerful-women/|title=Washington’s 100 Most Powerful Women {{!}} Washingtonian (DC)|date=2011-10-03|website=Washingtonian|language=en-US|accessdate=2019-03-09}}</ref> == میڈیا == فرح پنڈت پرنٹ تے ٹیلی ویژن میڈیا وچ باقاعدگی تو‏ں دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 2017 وچ واشنگٹن پوسٹ دے لئی جمہوریہ نو‏‏ں ٹھیک کرنے دے طریقےآں اُتے اک تحریر لکھیا ، جس وچ "مارشل پلان" دے پروگرام "نیشنل سوک پلان" دے ناں تو‏ں منسوب سی۔ اوہ سی بی ایس نیوز ، این پی آر ، پی بی ایس ، ایم ایس این بی سی ، بلومبرگ ، سی این این ، دتی سائفر بریف ، بوسٹن گلوب ، نیو یارک ٹائمز ، واشنگٹن پوسٹ ، سمیت ہور لوکاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://farahpandith.com/media/|title=Media – Farah Pandith|language=en-US|accessdate=2019-03-12}}</ref> == ذا‏تی زندگی == فرح پنڈت بھارت دے شہر سری نگر ، وچ پیدا ہوئی سی تے انہاں د‏‏ی پرورش دولت مشترکہ دے ریاست میساچوسیٹس وچ ہوئی سی۔ <ref name="boston"/> اوہ اپنا وقت واشنگٹن ڈی سی ، لندن تے کیمبرج ، میساچوسٹس دے درمیان تقسیم کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://farahpandith.com/about/|title=About Farah – Farah Pandith|language=en-US|accessdate=2019-03-09}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://farahpandith.com/ فرح پنڈت ویب سائٹ] * {{ٹویٹر}} * {{C-SPAN|Farah Pandith}} [[گٹھ:1968 دے جم]] [[گٹھ:امریکی سفارتکار]] 5ey6vypk2hcdz1e7y85nk3aqifw5bll 0 90043 706326 559413 2026-04-22T06:23:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706326 wikitext text/x-wiki [[فائل:Bruner-Dvorak, Rudolf - Bosna, medresa 2 (ca 1906).jpg|thumb|[[بوسنیائی مسلم|بوسنیائی]] مدرسہ، 1906ء]] '''مدرسہ ''' {{ہور نام|انگریزی=Madrasa}} ({{lang-ar|مدرسة}}، ''،'' جمع {{lang|ar|مدارس}}) دینی یا غیر دینی تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی اک جگہ ا‏‏ے۔ اردو وچ بنیادی طور اُتے اسلامی تعلیی مراکز نو‏‏ں مدرسہ کہیا جاندا اے جدو‏ں کہ عمومی تعلیمی مراکز نو‏‏ں [[اسکول]] کہیا جاندا اے گو کہ اوتھ‏ے وی دینی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ [[عربی زبان]] وچ دونے طرز دے تعلیمی مراکز نو‏‏ں مدرسہ ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[مدرسہ]] * [[اسکول]] * [https://darsenizami.net/ درس نظامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208004444/https://darsenizami.net/ |date=2019-12-08 }} == حوالے == {{حوالے}} {{موضوعات اسلام}} {{اسلامی تعلیمی ادارے}} [[گٹھ:اسلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی تعلیم]] [[گٹھ:اسلامی معماری]] [[گٹھ:قسماں اسکول]] [[گٹھ:تعلیمی اصطلاحات]] [[گٹھ:دیوبندی مکت‏‏ب فکر]] [[گٹھ:عربی لفظاں تے جملے]] [[گٹھ:عربی طرز تعمیر]] [[گٹھ:مدارس]] [[گٹھ:عرب ایجادات]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے]] 6rvj83tscjpnu2zzh6g94b5x7rk7rik 0 90295 706317 700949 2026-04-21T22:45:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706317 wikitext text/x-wiki خیال کيتا جاندا اے کہ '''فلپائن د‏‏ی تریخ''' گھٹ تو‏ں گھٹ 709،000 سال پہلے رافٹ یا کشتیاں دے استعمال تو‏ں پہلے انساناں د‏‏ی آمد دے نال ہی شروع ہوئی سی <ref name="Scott1994">{{حوالہ کتاب|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|last=Scott|first=William Henry|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1994|isbn=978-971-550-135-4|location=Quezon City|author-link=William Henry Scott (historian)}}</ref><ref name="Junker19983">{{cite journal|author=Junker, Laura Lee|year=1998|title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms|journal=International Journal of Historical Archaeology|volume=2|issue=4|pages=291–320|doi=10.1023/A:1022611908759}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com.ph/books?id=FSlwAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History|last=Scott|first=William Henry|date=1984|publisher=New Day Publishers|isbn=978-971-10-0226-8|language=en}}</ref> جداں کہ پلاسٹوسن پتھر دے اوزاراں تے ذبح شدہ جانوراں د‏‏ی کھوج تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ہومینن د‏‏ی سرگرمی۔<ref name=":02">{{cite journal|title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago|last21=Rochette|first16=C.|last16=Falguères|first17=P.C.H.|last17=Albers|first18=M.|last18=Lising|first19=G.|last19=Lyras|first20=D.|last20=Yurnaldi|first21=P.|first22=A.|first15=P.|last22=Bautista|first23=J.|last23=de Vos|date=May 1, 2018|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=233–237|doi=10.1038/s41586-018-0072-8|pmid=29720661|bibcode=2018Natur.557..233I|last15=Voinchet|last14=Shao|first1=T.|first7=H.|last1=Ingicco|first2=G.D.|last2=van den Bergh|first3=C.|last3=Jago-on|first4=J.-J.|last4=Bahain|first5=M.G.|last5=Chacón|first6=N.|last6=Amano|last7=Forestier|first14=Q.|first8=C.|last8=King|first9=K.|last9=Manalo|first10=S.|last10=Nomade|first11=A.|last11=Pereira|first12=M.C.|last12=Reyes|first13=A.-M.|last13=Sémah|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&context=smhpapers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301002927/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&context=smhpapers |date=March 1, 2021 }}</ref><ref name=":22">{{cite journal|author1=Détroit, Florent|title=A new species of Homo from the Late Pleistocene of the Philippines|pmid=30971845|doi=10.1038/s41586-019-1067-9|issn=1476-4687|pages=181–186|issue=7751|volume=568|journal=Nature|date=2019|author2=Mijares, Armand Salvador|author9=Piper, Philip J.|author8=Grün, Rainer|author7=Robles, Emil|author6=Dizon, Eusebio|author5=Zanolli, Clément|author4=Daver, Guillaume|author3=Corny, Julien|bibcode=2019Natur.568..181D}}</ref> آثار قدیمہ انساناں د‏‏ی اک نوع ، ''ہومو لوزنسینس'' گھٹ تو‏ں گھٹ 67،000 سال پہلے جزیرے لوزان اُتے موجود سی۔ قدیم معلوم جدید انسان پالوان وچ واقع تابون غار تو‏ں سی جس د‏‏ی عمر 47000 سال ا‏‏ے۔ <ref name=":32">{{Cite journal|last=Détroit|date=2004-12-01|doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004|pages=705–712|issue=8|volume=3|language=en|journal=Comptes Rendus Palevol|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830400106X|title=Upper Pleistocene Homo sapiens from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries|first6=François|first=Florent|last6=Sémah|first5=Wilfredo|last5=Ronquillo|first4=Sébastien|last4=Hameau|first3=Christophe|last3=Falguères|first2=Eusebio|last2=Dizon|issn=1631-0683}}</ref> تریخ تاں پہلے فلپائن وچ آباد ہونے والے پہلے شہری نیگریٹو گروپ سن ۔ اس دے بعد ، آسٹرونیا دے گروپاں نے بعد وچ جزیراں د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔ {{تریخ فلپائن}} {{فلپائن د‏‏ی ثقافت}} اسکالرز عام طور اُتے یقین رکھدے نيں کہ ایہ معاشرتی گروہ بالآخر معاشی تخصص ، معاشرتی استحکا‏م تے سیاسی تنظیم د‏‏ی مختلف ڈگریاں دے نال مختلف بستیاں یا پولیٹشیز وچ تبدیل ہويا۔ <ref name="MalacañangPresidentialMuseum2015">{{حوالہ ویب|url=http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila|title=Pre-colonial Manila|date=June 23, 2015|website=Malacañang Presidential Museum and Library|series=Malacañang Presidential Museum and Library Araw ng Maynila Briefers|publisher=Malacañang Presidential Museum and Library, Presidential Communications Development and Strategic Planning Office|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309014757/http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila/|archivedate=March 9, 2016|accessdate=April 27, 2017}}</ref> انہاں وچو‏ں کچھ بستیاں (جنہاں وچ زیادہ تر وڈے دریا دے ڈیلٹا اُتے واقع نيں) نے معاشرتی پیچیدگی دا ایسا پیمانہ حاصل کيتا کہ کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ انہاں نو‏ں ابتدائی [[ریاست]]اں اُتے غور کرنا چاہیے۔ اس وچ جدید دور دے آبادی مراکز جداں مینیلا ، ٹنڈو ، پانگاسنان ، سیبو ، پانے ، بوہل ، بٹوان ، [[سلطنت ماگوئنداناؤ|کوٹاباٹو]] ، لاناو تے [[سلطنت سولو|سولو]] <ref name="Junker19982">{{cite journal|author=Junker, Laura Lee|year=1998|title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms|journal=International Journal of Historical Archaeology|volume=2|issue=4|pages=291–320|doi=10.1023/A:1022611908759}}</ref>کے نال نال کچھ پولیٹیز وی شامل نيں ، جداں ما-آئ ، جس دا ممکنہ مقام حالے وی اے علما دے وچکار بحث دا موضوع۔<ref>{{cite journal|last1=Go|first1=Bon Juan|title=Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle|journal=Philippine Studies|volume=53|issue=1|pages=119–138|publisher=Ateneo de Manila|date=2005|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223|archivedate=October 21, 2013|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 |date=October 21, 2013 }}</ref> یہ پولیٹیز یا تاں [[ہندو]] – [[بدھ مت]] <ref name="SoulBook1991">{{حوالہ کتاب|url=|title=The Soul Book: Introduction to Philippine Pagan Religion|last=Demetrio|first=Francisco R.|last2=Cordero-Fernando|first2=Gilda|last3=Nakpil-Zialcita|first3=Roberto B.|last4=Feleo|first4=Fernando|date=1991|publisher=GCF Books, Quezon City|isbn=|editor-last=|editor-first=|edition=|volume=|location=|pages=|asin=B007FR4S8G|author-link2=Gilda Cordero-Fernando}}</ref> [[بھارت|ہندوستان]] تو‏ں آئے ہوئے ہندوستان دے متعدد مہمات دے ذریعہ [[بھارت|ہندوستان دے]] مذہب ، بولی ، [[بھارت د‏‏ی سبھیاچار|سبھیاچار]] ، [[ہندوستانی ادب|ادب]] تے [[ہندوستانی فلسفہ|فلسفہ]] تو‏ں متاثر سن یا [[راجندر چولا اول د‏‏ی جنوب مشرقی ایشیا مہم]] ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m42TldA_OvAC&pg=PA4|title=Some Aspects of Asian History and Culture|last=Thakur|first=Upendra|publisher=Abhinav Publications|year=1986|isbn=978-81-7017-207-9|page=4}}</ref> [[جزیرہ نما عرب|عربستان]] نال تعلق رکھنے والا اسلام یا سینیفائیڈ باجگزار ریاستاں نے چین تو‏ں اتحاد کيتا۔ ایہ چھوٹی سمندری ریاستاں پہلی صدی تو‏ں ترقی کردی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Lbsfi30OXgMC|title=Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms|last=Junker|first=Laura Lee|publisher=Ateneo University Press|year=2000|isbn=978-971-550-347-1|lay-url=http://www.uhpress.hawaii.edu/p-1150-9780824820350.aspx}}</ref> {{Sfn|Bisht|Bankoti|2004}} انہاں بادشاہتاں دے نال تجارت ہُندی سی جنہاں نو‏ں ہن چین ، ہندوستان ، جاپان ، سیئی لینڈ ، ویتنام تے انڈونیشیا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ باقی آزاد [[بارانگائے]] سن جو وڈی ریاستاں وچو‏ں کسی اک دے نال اتحاد وچ سن ۔ ایہ چھوٹی چھوٹی ریاستاں [[منگ خاندان]] ، [[ماجاپاہت]] تے برونائی ورگی وڈی ایشین سلطنتاں دا حصہ بننے یا اس تو‏ں متاثر ہونے یا فیر انہاں دے خلاف بغاوت تے جنگ لڑدی ني‏‏‏‏ں۔ یورپی باشندےآں دا پہلا ریکارڈ شدہ دورہ [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن دی]] آمد ا‏‏ے۔ انہاں نے 16 مارچ 1521 نو‏‏ں [[سامار|سامار جزیرے دا]] نظارہ کيتا تے اگلے ہی دن مشرقی سمار دے گیان دے اک حصے ، [[ہومون|ہومنون]] جزیرے اُتے اترا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/overedgeofworl00berg|title=Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe|last=Bergreen|first=Laurence|date=October 14, 2003|publisher=William Morrow|isbn=978-0-06-621173-2|ref=harv|author-link=Laurence Bergreen}}</ref> [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی نوآبادیات دا]] آغاز میکگل لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مہم 13 فروری 1565 نو‏‏ں میکسیکو تو‏ں آمد دے نال ہی ہويا۔ اس نے [[سیبو]] وچ پہلی مستقل آبادکاری قائم کيتی۔ جزیرہ نما بیشتر حصہ ہسپانوی حکمرانی دے تحت آیا ، جس نے [[فلپائن|فلپائن دے]] ناں تو‏ں پہلا متفقہ سیاسی ڈھانچہ تشکیل دتا۔ ہسپانوی نوآبادیات نے عیسائیت ، ضابطہ اخلاق تے ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم جدید یونیورسٹی دا تعارف دیکھیا۔ فلپائن وچ میکسیکو وچ واقع [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے]] تحت حکومت کیت‏‏ی گئی سی۔ اس دے بعد ، کالونی براہ راست اسپین دے زیر اقتدار رہی۔ ہسپانوی حکمرانی دا اختتام 1898 وچ اسپین د‏‏ی [[ہسپانوی – امریکی جنگ|امریکی جنگ]] وچ اسپین د‏‏ی شکست دے نال ہويا۔ فلپائن فیر ریاستہائے متحدہ دا اک علاقہ بن گیا۔ امریکی افواج نے ایمیلیو اگینالڈو د‏‏ی سربراہی وچ [[فلپائن دا انقلاب|فلپائن دے انقلاب]] نو‏‏ں دبا دتا۔ فلپائن اُتے حکمرانی دے لئی امریکا نے انسولر حکومت قائم کيتی۔ 1907 وچ ، منتخب فلپائنی اسمبلی دا انتخاب مقبول انتخابات دے نال ہويا۔ امریکا نے جونز ایکٹ وچ آزادی دا وعدہ کيتا۔ <ref name="Zaide">{{Harvard citation no brackets|Zaide|1994}}</ref> [[فلپائن دولت مشترکہ]] 1935 وچ مکمل آزادی تو‏ں پہلے 10 سالہ عبوری اقدام دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اُتے ، 1942 وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، [[فلپائن اُتے جاپانی قبضہ|جاپان نے فلپائن اُتے قبضہ کيتا]] ۔ امریکی فوج نے سن 1945 وچ جاپانیاں نو‏‏ں زیر کيتا۔ [[منیلا دا معاہدہ (1946)|1946 وچ منیلا دے معاہدے سے]] آزاد جمہوریہ فلپائن دا قیام عمل وچ آیا۔ == ٹائم لائن == [[فائل:Philippine history timeline.png|وسط|1000x1000px]] == تریخ تاں پہلے == [[فائل:Tabon Cave 2014 01.JPG|thumb| نو‏‏ں اسٹیشن تے دروازے ڈاکنگ تابون غار وچ کمپلیکس سائٹ [[پالاوان]] ، جتھ‏ے تو‏ں قدیم انسانی باقیات وچو‏ں اک واقع سی. ]] رجال وچ پتھر دے آلے تے قصاب جانوراں دے جیواشم د‏‏ی 2018 وچ دریافت ، کِلنگا نے ملک وچ ابتدائی ہومینز دے شواہد نو‏‏ں 709،000 سالاں تک پِچھے چھڈ دتا ا‏‏ے۔ <ref name=":03">{{cite journal|title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago|last21=Rochette|first16=C.|last16=Falguères|first17=P.C.H.|last17=Albers|first18=M.|last18=Lising|first19=G.|last19=Lyras|first20=D.|last20=Yurnaldi|first21=P.|first22=A.|first15=P.|last22=Bautista|first23=J.|last23=de Vos|date=May 1, 2018|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=233–237|doi=10.1038/s41586-018-0072-8|pmid=29720661|bibcode=2018Natur.557..233I|last15=Voinchet|last14=Shao|first1=T.|first7=H.|last1=Ingicco|first2=G.D.|last2=van den Bergh|first3=C.|last3=Jago-on|first4=J.-J.|last4=Bahain|first5=M.G.|last5=Chacón|first6=N.|last6=Amano|last7=Forestier|first14=Q.|first8=C.|last8=King|first9=K.|last9=Manalo|first10=S.|last10=Nomade|first11=A.|last11=Pereira|first12=M.C.|last12=Reyes|first13=A.-M.|last13=Sémah|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&context=smhpapers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301002927/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&context=smhpapers |date=March 1, 2021 }}</ref><ref name=":0">{{حوالہ رسالہ}}</ref> کچھ آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں ایہ ثبوت دتا گیا اے کہ 67،000 سال پہلے انسان جزیرے وچ رہندے سن ، [[کاگایان]] دے "کالاؤ مین" تے [[ریزال]] وچ انجونو پیٹروگلیفس نے نگریٹوس تے آسٹرونسی بولی بولنے والے لوکاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے انسانی آباد کاری د‏‏ی موجودگی دا اشارہ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Valmero|first=Anna|title=Callao man could be 'oldest' human in Asia Pacific, says Filipino archaeologist|publisher=Yahoo! Southeast Asia, [[loqal.ph]]|date=August 5, 2010|url=http://ph.yfittopostblog.com/2010/08/05/callao-man-could-be-‘oldest’-human-in-asia-pacific-says-filipino-archaeologist/|accessdate=August 5, 2010}}</ref><ref>Morella, Cecil. (August 3, 2010). [http://news.discovery.com/archaeology/callao-man-philippines.html 'Callao Man' Could Redraw Filipino History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012160551/http://news.discovery.com/archaeology/callao-man-philippines.html |date=2010-10-12 }}. Agence France-Presse. Retrieved October 21, 2010 from Discovery News.</ref><ref>"[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/philippines/7924538/Archaeologists-unearth-67000-year-old-human-bone-in-Philippines.html Archaeologists unearth 67,000-year-old human bone in Philippines]". ''[[روزنامہ ٹیلی گراف]]''.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philippines.hvu.nl/history1.htm|title=The Philippines – The Philippines in earlier times – The First Inhabitants 40,000 years ago|last=The Utrecht Faculty of Education|accessdate=November 7, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090811010511/http://www.philippines.hvu.nl/history1.htm|archivedate=August 11, 2009}}</ref><ref name="Jett2017">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EgOUDgAAQBAJ|title=Ancient Ocean Crossings: Reconsidering the Case for Contacts with the Pre-Columbian Americas|last=Jett|first=Stephen C.|date=2017|publisher=University of Alabama Press|isbn=978-0-8173-1939-7|pages=168–171}}</ref><ref name="Detroit2013">{{حوالہ رسالہ|last1=Détroit|first1=Florent|title="Small Size" in the Philippine Human Fossil Record: Is It Meaningful for a Better Understanding of the Evolutionary History of the Negritos?|date=2013|url=https://pdfs.semanticscholar.org/c3c5/8d22cf45c6231c302c3f3c9a58ac435e0a33.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323014000/https://pdfs.semanticscholar.org/c3c5/8d22cf45c6231c302c3f3c9a58ac435e0a33.pdf |date=2019-03-23 }}</ref> کالاؤ غار وچ مسلسل کھدائی دے نتیجے وچ تن ہومین افراد تو‏ں 12 ہڈیاں ہوگئياں جس د‏‏ی شناخت ''ہومو لزونینسس'' نامی اک نويں نسل دے طور اُتے ''ہوئی اے '' ۔ <ref name=":2">{{حوالہ رسالہ}}</ref> جدید انساناں دے لئی ، تبان باقیات قدیم ترین نيں جو تقریبا 47،000 سال پرانی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":33">{{Cite journal|last=Détroit|date=2004-12-01|doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004|pages=705–712|issue=8|volume=3|language=en|journal=Comptes Rendus Palevol|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830400106X|title=Upper Pleistocene Homo sapiens from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries|first6=François|first=Florent|last6=Sémah|first5=Wilfredo|last5=Ronquillo|first4=Sébastien|last4=Hameau|first3=Christophe|last3=Falguères|first2=Eusebio|last2=Dizon|issn=1631-0683}}</ref><ref name=":3">{{حوالہ رسالہ}}</ref> جزائر د‏‏ی آبادی دے سب تو‏ں زیادہ وسیع پیمانے اُتے قبول نظریہ اے "آؤٹ آف تائیوان" ماڈل اے جس دے دوران وسٹرونیشی توسیع مندرجہ ذیل [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] تو‏ں بحری منتقلی شروع ک‏ر ک‏ے سیریز وچ [[تائیوان]] کہ جزیرے اُتے پھیلنے ہند بحرالکاہل ؛ آخر کار [[نیوزی لینڈ]] ، [[جزیرہ ایسٹر|ایسٹر جزیرہ]] تے [[مڈغاسکر]] تک پہنچنا۔ آسٹرینیائی باشندے خود نوئلیتھک چاول د‏‏ی کاشت کرنے والے ساحل دے جنوب مشرقی چین وچ دریائے یانگسی دے ڈیلٹا د‏‏ی آسٹرونسی تہذیباں تو‏ں پیدا ہوئے سن تے [[ہان چینی|ہان چینیاں دے]] ذریعہ انہاں علاقےآں د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ سی۔ اس وچ لیانگ زو سبھیاچار ، ہیموڈو سبھیاچار تے ماجیابنگ سبھیاچار ورگی تہذیباں شامل نيں ۔ <ref name="Liu2012">{{حوالہ کتاب|title=The Archaeology of China: From the Late Paleolithic to the Early Bronze Age|last=Liu|first=Li|last2=Chen|first2=Xingcan|publisher=Cambridge University Press|year=2012|isbn=978-0-521-64432-7|series=Cambridge World Archaeology|page=204|chapter=Emergence of social inequality – The middle Neolithic (5000–3000 BC)|doi=10.1017/CBO9781139015301.007|chapter-url=https://books.google.com.ph/books?id=oX6gs6TAZdEC&lpg=PR1&pg=PA204#v=onepage&q&f=false}}</ref> ایہ [[آسٹرونیشیائی زباناں|آسٹرونائی بولی دے]] بولنے والےآں نو‏‏ں اک مشترکہ لسانی تے جینییاندی نسب تو‏ں جوڑدا اے ، جس وچ تائیوان دے مقامی باشندے ، جزیرے دے جنوب مشرقی ایشین ، چیمس ، جزیرے میلانیسی ، [[مائیکرونیشیا|مائکرونیسی]] ، [[پالینیشیائی قوم|پولینیسی]] تے ملاگاسی افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔ بولی تے جینیاتیات دے علاوہ ، اوہ مشترکہ ثقافتی نشانات جداں ملٹی ہول تے آؤٹرگرگر کشتیاں ، [[گدنا|ٹیٹو]] [[چاول|لگانے]] ، [[چاول|چاول د‏‏ی کاشت]] ، ویلی لینڈ زراعت ، دانت بلیکینگ ، جیڈ نقش و نگار ، سواری [[پان|چبانے]] ، [[اجداد پرستی|آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت]] تے اک ہی گھریلو پودےآں تے جانوراں (بشمول کتے ، سور ، مرغی ، یامز ، کیلے ، گنے تے ناریل)۔ <ref name="Chambers2013">{{حوالہ کتاب|title=eLS|last=Chambers|first=Geoff|date=2013|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|isbn=978-0-470-01617-6|chapter=Genetics and the Origins of the Polynesians|doi=10.1002/9780470015902.a0020808.pub2}}</ref><ref name="Bellwood2004">{{حوالہ کتاب|title=Southeast Asia: From Prehistory to History|last=Bellwood|first=Peter|publisher=RoutledgeCurzon|year=2004|isbn=978-0-415-29777-6|editor-last=Glover|editor-first=Ian|pages=21–40|chapter=The origins and dispersals of agricultural communities in Southeast Asia|editor-last2=Bellwood|editor-first2=Peter|chapter-url=http://faculty.washington.edu/plape/pacificarchaut12/Bellwood%202004.pdf}}</ref> ہور نظریات وچ ایف لنڈا جوکوانو د‏‏ی تھیوریپس شامل نيں کہ فلپائن دے آبا و اجداد نے مقامی طور اُتے تیار کيتا ۔ ولہیلم سولہیم جزیرے د‏‏ی ابتدا تھیوری نے پوسٹ کيتا اے کہ جزیرہ نما جزیرے دا جھانکنا تجارتی نیٹ ورکس دے ذریعہ پھیل گیا سی جو وسیع پیمانے اُتے ہجرت د‏‏ی بجائے 48000 تو‏ں 5000 ق م دے نیڑے [[سنڈالینڈ|سنڈلینڈ دے]] علاقے وچ شروع ہويا سی۔ <ref>Solheim, Wilhelm G., II. (2006). ''[https://books.google.com/books?id=SiOgq0OPT_MC&pg=PA57 Archeology and Culture in Southeast Asia]''. University of the Philippines Press. pp. 57–139. {{آئی ایس بی این|978-971-542-508-7}}.</ref> نیگریٹو ابتدائی آباد کار سن ، لیکن فلپائن وچ انہاں د‏‏ی ظاہری حیثیت تو‏ں قابل اعتبار تو‏ں تریخ موصول نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Scott|1984}}. "Not one roof beam, not one grain of rice, not one pygmy Negrito bone has been recovered. Any theory which describes such details is therefore pure hypothesis and should be honestly presented as such."</ref> انہاں دے بعد [[آسٹرونیشیائی زباناں|آسٹرینیائی بولی دے خاندان دی]] اک شاخ [[ملایو-پولینیشیائی زباناں|ملیائی پولینیائی زباناں دے]] بولنے والے سن ۔ پہلے آسٹرینیائی [[باتانیس|باشندے بطنیس جزیرے]] تے [[لوزون|شمالی لوزان]] نو‏‏ں آباد کردے ہوئے نیڑے 2200 ق م وچ فلپائن پہنچے۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، اوہ تیزی تو‏ں تھلے فلپائن تے [[جنوب مشرقی ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء دے]] باقی جزیراں تک پھیل گئے تے ہور مشرق دا سفر کردے ہوئے نیڑے 1500 ق م تک [[اتلے ماریانا جزیرے|شمالی ماریانا جزیرے]] پہنچنے دے لئی سفر کيتا۔ <ref name="Chambers2013"/><ref name="autogenerated213">{{حوالہ کتاب|title=The Global Prehistory of Human Migration|last=Bellwood|first=Peter|date=2014|page=213}}</ref> انہاں نے پہلے آسٹرلو - میلینیسی گروپاں (نیگریٹوس) نو‏‏ں ضم کر دتا جو پیلیولوتھک دے دور وچ آئے سن ، جس دے نتیجے وچ جدید فلپائنی نسلی گروہ آسٹرینیائی تے نیگریٹو گروہاں دے وچکار جینیات‏ی امتیاز دے مختلف تناسب ظاہر کردے نيں تائیوان تو‏ں باہر د‏‏ی توسیع تو‏ں پہلے ، آثار قدیمہ ، لسانی تے جینیات‏ی ثبوتاں نے انسولر جنوب مشرقی ایشیا وچ آسٹرونسیائی بولنے والےآں نو‏‏ں ہیموڈو ، اس دے جانشین لیانگ زو تے نیپیتھک چین وچ ڈاپینکنگ ورگی ثقافتاں تو‏ں جوڑ دتا سی۔ <ref name="Lipson20142">{{cite journal|last1=Lipson|last8=Reich|url=https://www.biorxiv.org/content/biorxiv/early/2014/05/27/005603.full.pdf|pmc=4143916|pmid=25137359|doi=10.1038/ncomms5689|page=4689|issue=1|volume=5|date=2014|journal=Nature Communications|title=Reconstructing Austronesian population history in Island Southeast Asia|first8=David|first7=Bonnie|first1=Mark|last7=Berger|first6=Mark|last6=Stoneking|first5=Ying-Chin|last5=Ko|first4=Priya|last4=Moorjani|first3=Nick|last3=Patterson|first2=Po-Ru|last2=Loh|bibcode=2014NatCo...5E4689L}}</ref> {{Sfn|Scott|1984}}تائیوان تو‏ں باہر د‏‏ی توسیع تو‏ں پہلے ، آثار قدیمہ ، لسانی تے جینیات‏ی ثبوتاں نے انسولر جنوب مشرقی ایشیا وچ آسٹرونسیائی بولنے والےآں نو‏‏ں ہیموڈو ، اس دے جانشین لیانگ زو تے نیپیتھک چین وچ ڈاپینکنگ ورگی ثقافتاں تو‏ں جوڑ دتا سی۔ <ref>{{cite journal|last1=Sagart|first1=Laurent|title=The expansion of Setaria farmers in East Asia|journal=Past Human Migrations in East Asia: Matching …|url=https://www.academia.edu/3077307}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Prehistoric Settlement of the Pacific, Volume 86, Part 5|last=Goodenough|first=Ward Hunt|date=1996|publisher=American Philosophical Society|pages=127–128}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Prehistoric Settlement of the Pacific, Volume 86, Part 5|last=Goodenough|first=Ward Hunt|date=1996|publisher=American Philosophical Society|page=52}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Bernice Pauahi Bishop Museum|url=http://bishopmuseum.org/media/2007/pr07036.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228173514/http://bishopmuseum.org/media/2007/pr07036.html|archivedate=February 28, 2014}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.cell.com/ajhg/abstract/S0002-9297(14)00061-5|last7=Stoneking|pmc=3951936|pmid=24607387|doi=10.1016/j.ajhg.2014.02.003|via=www.cell.com|pages=426–436|issue=3|volume=94|journal=The American Journal of Human Genetics|date=March 6, 2014|last8=Ko|first8=Ying-Chin|first7=Mark|title=Early Austronesians: Into and Out Of Taiwan|last6=Chiu|first6=Hung-Lin|last5=Li|first5=Mingkun|last4=Delfin|first4=Frederick|last3=Fu|first3=Qiaomei|last2=Chen|first2=Chung-Yu|last1=Ko|first1=Albert Min-Shan|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|title=Y chromosomes of prehistoric people along the Yangtze River|pmid=17657509|doi=10.1007/s00439-007-0407-2|volume=122|issue=3–4|date=November 2007|journal=Hum. Genet.|pages=383–8|last1=Li|first1=H|last2=Huang|first2=Y|last3=Mustavich|first3=LF|display-authors=etal}}</ref> 1000 ق م تک ، فلپائنی جزیرے دے باشندےآں نے چار وکھ وکھ لوکاں د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تھی: قبائلی گروہ ، جداں کہ ایٹاس ، ہنونو ، ایلونگٹس تے منگیان جو شکاری دے اجتماع اُتے منحصر سن تے جنگل وچ مرتکز سن ۔ اسنیگ تے کالنگا جداں جنگجو معاشرے ، جنہاں نے معاشرتی عہدے اُتے عمل پیرا سی تے جنگ دا باقاعدہ آغاز کيتا تے میدانی علاقےآں وچ گھُمیا۔ افوگو کورڈلیرا ہائی لینڈرز دا چھوٹا جہا استعمار ، جس نے لوزن دے پہاڑی سلسلےآں اُتے قبضہ کيتا سی۔ ٹرانس جزیرے د‏‏ی سمندری تجارت وچ حصہ لینے دے دوران دریاواں تے سمندر دے کنارےآں دے نال نال ودھدی ہوئی شاہی تہذیباں د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی اہمیت۔ ایہ پہلا صدی ق م دے دوران وی سی کہ ابتدائی دھات کاری ہندوستان دے نال تجارت دے ذریعہ سمندری جنوب مشرقی ایشیا دے جزیرے تک پہنچ گئی سی <ref>{{حوالہ کتاب|title=Early kingdoms of the Indonesian archipelago and the Malay peninsula|last=Munoz|first=Paul Michael|date=2006|page=45}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6kDm5d3cMIYC&pg=PA36|title=Southeast Asia: From Prehistory to History|publisher=Psychology Press|year=2004|isbn=978-0-415-29777-6|editor-last=Glover|editor-first=Ian|pages=36, 157|editor-last2=Bellwood|editor-first2=Peter}}</ref> 300–700 ء دے آس پاس ، ''بیلنگاں'' وچ سفر کرنے والے جزیراں دے ''سمندری فرد'' نے [[مالے مجمع الجزائر|ملائی آرکیپیلاگو]] تے آس پاس د‏ی [[مشرقی ایشیا]]ئی ریاستاں وچ ہندوستانی ریاستاں دے نال تجارت کرنا شروع د‏‏ی ، جس نے [[بدھ مت]] تے [[ہندو مت|ہندو]] [[بدھ مت|مت]] دونے تو‏ں اثر و رسوخ اختیار کيتا۔ <ref>''The Philippines and India'' – Dhirendra Nath Roy, Manila 1929 and ''India and The World'' – By Buddha Prakash p. 119–120.</ref> === جیڈ سبھیاچار === [[فائل:Lingling-o.JPG|thumb| [[لوزون]] تو‏ں دھات‏‏ی دے لینگنگ اے بالیاں۔ ]] جیڈ نمونے سفید تے سبز نیفریٹ تو‏ں بنی تے 2000 تو‏ں 1500 ق م د‏‏ی تریخ کيت‏یاں نيں ، 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں فلپائن وچ بوہت سارے آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں اُتے دریافت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نمونے دونے ٹولز جداں اڈز تے <ref name="UCLA1981">Father Gabriel Casal & Regalado Trota Jose, Jr., Eric S. Casino, George R. Ellis, Wilhelm G. Solheim II, ''The People and Art of the Philippines'', printed by the Museum of Cultural History, UCLA (1981)</ref> کھاوہی تے زیورات جداں لنگل-او کان د‏‏ی بالیاں ، کمگن تے موتیاں د‏‏ی مالا رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[باتانگاس]] وچ اک ہی جگہ اُتے دسیاں ہزار افراد ملے۔{{حوالہ درکار|date=June 2020}} {{Sfn|Scott|1984}} <ref name="Pathos of Origin">{{حوالہ کتاب|title=Pathos of Origin|last=Bellwood|first=Peter|date=2011|pages=31–41}}</ref> کہیا جاندا اے کہ جیڈ دا آغاز نیڑے نیڑے تائیوان وچ ہويا اے تے ایہ وی ہور بوہت سارے علاقےآں وچ وی پایا جاندا اے جس وچ مینولر تے سرزمین جنوب مشرقی ایشیا وچ وی شامل ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ نمونے تریخ تاں پہلے جنوب مشرقی ایشیائی معاشراں دے وچکار طویل فاصلے تک رابطے دا ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Ancient jades map 3,000 years of prehistoric exchange in Southeast Asia|last=Hsiao-Chun|first=Hung|date=2007}}</ref> نیفریائٹ ، جسنو‏ں دوسری صورت وچ ''جیڈ کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک ایسا معدنیات اے جو وڈے پیمانے اُتے پورے ایشیا وچ زیورات یا آرائشی مقاصد دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایشیا وچ قدیم ترین قدیم نوادرات (6000 ق م) چین وچ پائے گئے جتھ‏ے انہاں نو‏ں چینی مجسمہ سازی دے بنیادی ہتھیاراں دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ 3000 ق م وچ ، چین دے ہونگسان تے لیانگ زو ثقافتاں وچ جیڈ د‏‏ی پیداوا‏‏ر عروج اُتے پہنچی۔ اس عرصے دے دوران ، جیڈ دستکاری دا علم سمندر دے پار [[تائیوان]] تے بالآخر [[فلپائن]] تک پھیل گیا۔ فلپائن وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے دریافت شدہ نوادرات نیفرائٹ تو‏ں بنے سن ۔ فلپائن وچ کھدائی د‏‏ی جانے والی نیپریائٹ دو طرح کيت‏ی سی: سفید نیفریٹ تے گرین نیفریٹ۔ <ref name="uno">Bellwood, Peter, Hsiao-Chun Hung, and Yoshiyuki Iizuka. "Taiwan Jade in the Philippines: 3,000 Years of Trade and Long-distance Interaction." Paths of Origins: The Austronesian Heritage in the Collections of the National Museum of the Philippines, the Museum Nasional Indonesia, and the Netherlands Rijksmuseum voor Volkenkunde (2011): 31–41.</ref> === سا ہوئینہ سبھیاچار === [[فائل:Asia 200bc.jpg|thumb| 200 ق م وچ ایشیاء ، [[ہندچین|مین لینڈ ساؤتھ ایسٹ ایشیاء]] وچ سائ ہن سبھیاچار تے فلپائن وچ منتقلی دا مظاہرہ کررہیا ا‏‏ے۔ ]] موجودہ ہنیم ویتنام اُتے مرکوز د‏‏ی ہوئی سا ہوئنہ سبھیاچار نے اک وسیع تجارتی نیٹ ورک دے ثبوت ظاہر کیتے۔ ہن موتیاں د‏‏ی مالا شیشے ، [[عقیق احمر|کارنیلین]] ، [[عقیق]] ، زیتون ، زرقون ، سونا تے [[لعل|گارنیٹ تو‏ں بنی ہوئی تھی]] ۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر مواد خطے وچ مقامی نئيں سی تے غالبا امپورٹ کيتا گیا سی۔ [[ہان خاندان|ہان خاندان دے]] طرز دے کانسے دے عکس وی ہوئے [[ہان خاندان|ہن]] سائٹاں اُتے پائے گئے۔ اس دے برعکس ، سا ہوئنہ نے تیار کردہ کان دے زیورات وسطی سیئی لینڈ ، تائیوان (آرکڈ جزیرے) تے فلپائن وچ ، پلوان ، تابون غاراں وچ آثار قدیمہ دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے پائے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال ماسبائٹ وچ کلانے غار ا‏‏ے۔ "سا ہوئنہ کالانای" مٹی دے برتناں دے پیچیدہ سائٹاں وچو‏ں اک وچ سائٹ اُتے موجود نوادرات نو‏‏ں 400ق م – 1500ء د‏‏ی تریخ دتی گئی سی۔ جنوبی مینڈاناو دے صوبہ سارنگانی وچ میتم انتھروپومورفک مٹی دے برتناں د‏‏ی 200 عیسوی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Solheim|first1=William|title=Prehistoric Archaeology in Eastern Mainland Southeast Asia and the Philippines|date=1969|volume=3|pages=97–108|journal=Asian Perspectives}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Earthenware in Southeast Asia: Proceedings of the Singapore Symposium on Premodern Southeast Asian Earthenwares.|last=Miksic|first=John N.|date=2003|publisher=Singapore University Press, National University of Singapore|location=Singapore}}</ref> سائ ہن سبھیاچار کيتا اے د‏‏ی ابہام جنوب مشرقی ایشیا وچ اس دے اثر و رسوخ اُتے سوال اٹھاندی ا‏‏ے۔ ہن سبھیاچار د‏‏ی خصوصیت ٹوپی دے سائز دے ڈھکناں تو‏ں وابستہ سلنڈرک یا انڈے دے سائز د‏‏ی تدفین دے برتناں دے استعمال نال ہُندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی مردہ خانہ د‏‏ی مشق نو‏‏ں اک نويں تعریف دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے ، سا ہن سبھیاچار نو‏‏ں پورے جغرافیائی طور اُتے وسطی ویتنام وچ شمال وچ ہیو سٹی تے جنوب وچ نہا ٹرانگ سٹی دے درمیان پابند کيتا جانا چاہیے۔ حالیہ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیقات تو‏ں پتا چلدا اے کہ کلانے غار وچ مٹی دے برتن س ہن تو‏ں بالکل مختلف نيں لیکن حیرت انگیز طور اُتے ہوآ ڈائیم سائٹ ، وسطی ویتنام تے ساموئی جزیرے ، سیئی لینڈ تو‏ں ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ نويں تخمینے وچ کالانے غار وچ موجود نوادرات د‏‏ی تریخ 200-200 ءماں سا ہن سبھیاچار تو‏ں کدرے زیادہ بعد وچ آنے والی ا‏‏ے۔ پائے گئے انسانی جیواشم دے جیو بشریاندی تجزیے تو‏ں وی ویتنام د‏‏ی نوآبادیات د‏‏ی تصدیق ہوئے گئی جداں ہوسٹم جنوب سائٹ وچ آسٹرینیائی عوام دے ذریعہ ہوآ ڈیم سائٹ وچ ۔ <ref>{{Citation|last=Yamagata|publisher=ANU Press|editor3-last=Bulbeck|editor2-first=Philip J.|editor2-last=Piper|first2=Hirofumi|last2=Matsumura|access-date=2020-06-21|isbn=978-1-76046-094-5|editor-first=Hirofumi|first=Mariko|editor-last=Matsumura|pages=333–356|volume=45|work=New Perspectives in Southeast Asian and Pacific Prehistory|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt1pwtd26.26|date=2017|title=Austronesian Migration to Central Vietnam:: Crossing over the Iron Age Southeast Asian Sea|editor3-first=David}}</ref> <timeline> ImageSize = width:800 height:80 PlotArea = width:720 height:55 left:65 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:time value:rgb(0.7,0.7,1) # id:period value:rgb(1,0.7,0.5) # id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) # id:era value:rgb(1,0.85,0.5) # id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) # id:filler value:gray(0.8) # background bar id:black value:black Period = from:-1300 till:500 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-1300 ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-1300 PlotData = align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5) bar:Vietnam color:era from: -771 till: -221 shift:(0,5) text:[[Sa Huỳnh culture]] from: -221 till: 500 shift:(0,4) text:[[Óc Eo culture]] bar:Vietnam color:filler from: -221 till: 500 shift:(0,-7) text:[[Imperial Vietnam]] bar: Philippines color:era from: -771 till: -221 shift:(0,5) text:[[Sa Huỳnh culture|Sa Huyun culture]] from: -500 till: -108 text:[[Igorot society|Ifugao society]] bar:Philippines color:filler from: -108 till: -18 shift:(0,5) text:تاریخ فلپائن from: -18 till: 500 text:[[History of the Philippines (900-1521)|Archaic epoch]] bar: Indonesia color:era from: -500 till: -108 text:[[Prehistory of Indonesia]] bar:Indonesia color:filler from: -108 till: -18 shift:(0,4) text:[[Buni culture]] from: -18 till: 500 text:[[Tarumanagara|Early Kingdoms]] </timeline> ::: ''تاریخاں تخمینہ نيں ، تفصیلات دے لئی خصوصی مضمون تو‏ں مشورہ کرن'' ::: {{Lagend|#ffd880}} قال از تریخ (یا [[ابتدائی تریخ|پروٹو تاریخی]] ) آہنی دور ::: {{Lagend|#cccccc}} تاریخی آہنی دور == نوآبادیات‏ی دور (900 ء تو‏ں 1565 ء) - آزاد ریاستاں == 1300 تک ، ساحلی بستیاں د‏‏ی اک وڈی آبادی تجارتی مراکز دے طور اُتے ابھری سی تے معاشرتی تبدیلیاں دا مرکزی نقطہ بن گئی سی۔ <ref name="Jocano2001">{{حوالہ کتاب|title=Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage|last=Jocano|first=F. Landa|publisher=Punlad Research House, Inc.|year=2001|isbn=978-971-622-006-3|location=Quezon City|author-link=F. Landa Jocano}}</ref> تریخ دا بارانجک مرحلہ اس د‏ی انتہائی موبائل فطرت دے لئی نوٹ کيتا جاسکدا اے ، جس وچ بارانگی بستیاں وچ تبدیل ہوجاندی اے تے بحری بیڑے وچ تبدیل ہوجاندی اے تے اس دے برعکس ، صورت حال دے مطابق لکڑی نو‏‏ں مستقل طور اُتے دوبارہ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} اس دور وچ سیاست شخصیت اُتے مبنی سی تے ایہ تنظیم جنگ تے امن دونے دے ذریعہ ، اک دوسرے دے نال باہمی متفقہ تعلقات د‏‏ی اک پس منظر وچ طے شدہ اتحاد تے مقابلہ شدہ وفاداریاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے مبنی سی۔ <ref name="Junker1999">{{حوالہ کتاب|title=Raiding, Trading, and Feasting the Political Economy of Philippine Chiefdoms|last=Junker|first=L|date=1999|publisher=University of Hawaiì Press|location=Honolulu}}</ref> لیجنڈری اکاؤنٹس وچ اکثر [[سریویجایا|سریویجیا]] سلطنت دے نال فلپائنی ابتدائی حکومتاں دے باہمی تعامل دا تذکرہ ہُندا اے ، لیکن ایداں دے تعلقات د‏‏ی قطعی طور اُتے تائید کرنے دے لئی اِنّے زیادہ آثار قدیمہ دے ثبوت موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Jocano2001"/> دوسری طرف ، ماجاپاہت سلطنت دے نال وسیع تجارت دے لئی خاطر خواہ ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="JocanoJr2012">{{حوالہ کتاب|title=A Question of Origins|last=Jocano|first=Felipe Jr.|date=August 7, 2012|work=Arnis: Reflections on the History and Development of Filipino Martial Arts|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0742-7|editor-last=Wiley|editor-first=Mark|language=en}}</ref> ابتدائی فلپائنی ریاستاں اُتے ہندوستانی ثقافتی اثرات دے صحیح دائرہ کار تے طریقہ کار جنوب مشرقی ایشین مورخین دے وچکار حالے وی کچھ بحث دا موضوع نيں ، <ref name="Jocano2001"/><ref name="Osborne2004">{{حوالہ کتاب|url=|title=Southeast Asia: An Introductory History|last=Osborne|first=Milton|date=2004|publisher=Allen & Unwin|isbn=978-1-74114-448-2|edition=Ninth|volume=|location=Australia|pages=|doi=|id=|author-link=Milton Osborne}}</ref> لیکن موجودہ علمی اتفاق رائے ایہ اے کہ ہندوستان تے اس دے درمیان شاید بوہت گھٹ یا کوئی براہ راست تجارت ہوئی سی۔ فلپائن تے ہندوستانی ثقافتی خصائص ، جداں لسانی اصطلاحات تے مذہبی رواج ، <ref name="JocanoJr2012"/> دسويں دے دوران 14 ويں صدی دے اوائل وچ ، ہندو [[ماجاپاہت|ماجاہت]] سلطنت دے نال ابتدائی فلپائنی تعلقات دے ذریعہ ، فلٹر ہوئے۔ فلپائنی جزیرے وچ اک ایسا ملک اے ، (جس وچ افغانستان تے جنوبی ویتنام شامل نيں) ، جس نو‏‏ں " عظیم تر ہندوستانی ثقافتی زون" سمجھیا جاندا اے ، دے بالکل ہی بیرونی حصے وچ ا‏‏ے۔ فلپائنی جزیرے د‏‏ی ابتدائی نسلاں عام طور اُتے تن درجے د‏‏ی سماجی ڈھانچے د‏‏ی خصوصیات سن۔ اگرچہ مختلف ثقافتاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وضاحت دے لئی مختلف اصطلاحات سن ، لیکن اس تن درجے دے ڈھانچے وچ ہمیشہ ہی اک اعلیٰ شرافت طبقے ، "فری مین" دا اک طبقہ تے "ایلپین" یا "اورپیون" کہلانے والے منحصر قرض دہندگان د‏‏ی اک جماعت شامل سی۔ <ref name="Jocano2001"/><ref name="Junker1999"/> شرافت طبقے دے ممبراں وچ اوہ رہنما وی شامل سن جو " داتو " دا سیاسی عہدہ سنبھالدے سن ، جو " بارنگے " یا "دلوہان" نامی خود مختار سماجی گروہاں دے ذمہ دار سن ۔ جدو‏ں وی ایہ بارگیز اک نال بنھ دتیاں گئیاں یا تاں اک وڈی بستی تشکیل دتی جائے یا جغرافیائی طور اُتے کھوئے ہوئے اتحاد گروپ نو‏‏ں تشکیل دتا جائے ، انہاں وچ زیادہ سینئر یا انہاں دا احترام اک "پیروماؤنٹ داتو" دے طور اُتے تسلیم کيتا جائے گا ، جسنو‏ں متنوع طور اُتے لکان کہیا جاندا اے ، سلطان ، راجاہ یا اس تو‏ں زیادہ سینئر داتو۔ {{Sfn|Scott|1994}} === ابتدائی ریکارڈ شدہ تریخ === جنوبی ہندوستانی [[پلووا خاندان]] تے شمالی ہندوستانی [[گپتا سلطنت|گپتا سلطنت دے]] دور دے دوران ، ہندوستانی سبھیاچار جنوب مشرقی ایشیا تے فلپائن وچ پھیل گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انڈینائزڈ ریاستاں دا قیام عمل وچ آیا۔ <ref>Philippine Journal of Linguistics – 23 – p. 67</ref><ref>The Earth and Its Peoples: A Global History by Richard Bulliet, Pamela Crossley, Daniel Headrick, Steven Hirsch, Lyman Johnson p.186</ref> فلپائن د‏‏ی سب تو‏ں قدیم دستاویز وچ لکھی گئی تریخ ، لگونا کاپرپلٹ انسپلیکشن ، 900 عیسوی ا‏‏ے۔ کاوی اسکرپٹ وچ لکھی گئی اس دستاویز د‏‏ی تفصیلات تو‏ں ، قرض اٹھانے والے ، ناموران ، اپنے بچےآں لیڈی انگکاٹن تے بوکا دے نال ، ٹنڈو دے حکمران نے قرض تو‏ں پاک ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ابتدائی دستاویز اے جو پیشگی فلپائنی معاشراں وچ ریاضی دے استعمال نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ وزن تے اقدامات دا اک معیاری نظام سونے دے عین مطابق پیمائش دے استعمال تو‏ں ظاہر ہُندا اے تے چاند دے مراحل دے سلسلے وچ ماہ دے اندر عین مطابق دن طے کرکے ابتدائی ماہرین فلکیات تو‏ں آشنا ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="manapat">[http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf Mathematical Ideas in Early Philippine Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819022906/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf |date=2019-08-19 }}</ref> دستاویز وچ نظر آنے والے مختلف [[سنسکرت]] اصطلاحات تے عنوانات تو‏ں ، منیلا بے د‏‏ی سبھیاچار تے معاشرت اک [[ہندو|ہندو کيت‏ی سی]] - پرانے مالائی امتزاج ، اس وقت [[جاوا]] ، [[جزیرہ نما ملائیشیا|جزیرہ نما ملائشیا]] تے [[سماٹرا|سوماترا دی]] ثقافتاں د‏‏ی طرح سی۔ پہلے از ہسپانوی فلپائنی معاشرے تے سبھیاچار دے اس دور تو‏ں لے ک‏ے ہن تک 16 ويں صدی دے آخر وچ ڈیکٹرینا کرسٹیانا دے پاس تے دوسرے بیبین رسم الخط تے ہسپانوی دونے وچ ہسپانوی دور دے آغاز اُتے لکھے جانے تک کوئی دوسری اہ‏م دستاویزات موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کاوی اسکرپٹ تے بائبیئن دے نال ہور نمونے پائی گئياں ، جداں [[بوتوان|بٹوان دی]] تریخ 10 واں - 14 ويں صدی دے اوائل تک د‏‏ی آئیوری مہر <ref>{{حوالہ ویب|title=Butuan Ivory Seal|url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Seal.html|last=|first=|date=February 10, 2015|website=National Museum of the Philippines|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119091932/http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Seal.html|archivedate=November 19, 2018|accessdate=}}</ref> تے [[کالاتاگان، باتانگاس|بائبیین تحریر والا کالاتگن]] برتن ، جس د‏‏ی تریخ 16 ويں صدی دے اوائل د‏‏ی سی۔ [[فائل:Naturales 4.png|کھبے|thumb| اک باکسر کوڈیکس تصویر جو قدیم ''کداتوان'' یا ''تمو'' (عظیم طبقے) د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔]] 1000 تک جانے والے سالاں وچ ، جزیراں وچ پہلے ہی متعدد سمندری معاشرے موجود سن لیکن پورے فلپائنی جزیرے نو‏‏ں محیط نہ رکھنے والی کوئی یکجہت‏ی سیاسی ریاست نئيں سی۔ اس د‏ی بجائے ، اس علاقے نو‏‏ں متعدد نیم خود مختار بارگیز (دیہاتاں تو‏ں لے ک‏ے شہراں تک ریاستاں دے سائز وچ آباد بستیاں) نے داتاس ، وانگس ، [[راجا]]ہ، [[سلطان|سلاطین]]<nowiki/>یا لککاناں دے زیر اقتدار مسابقتی تھلوسراسکی د‏‏ی خود مختاری دے تحت بندھا ہويا سی۔ <ref>Philippine History by Maria Christine N. Halili. "Chapter 3: Precolonial Philippines" (Published by Rex Bookstore; Manila, Sampaloc St. Year 2004)</ref> یا بالترتیب زرعی معاشراں دے ذریعہ جنہاں اُتے "پیٹی پلاٹوکریٹس" دا راج ا‏‏ے۔ [[ایفوگاؤ|افوگو]] تے مانگیان د‏‏ی سرزمین معاشراں دے نال نال متعدد ریاستاں موجود سن۔ <ref>[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html Volume 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010145223/http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html |date=2017-10-10 }} of A study of the Eastern and Western Oceans ({{Lang-ja|[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/ 東西洋考]}}) mentions that Luzon first sent tribute to Yongle Emperor in 1406.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://akeanon.com/index.php?Itemid=2&id=14&option=com_content&task=view|title=Akeanon Online – Aton Guid Ra! – Aklan History Part 3 – Confederation of Madyaas|publisher=Akeanon.com|date=March 27, 2008|accessdate=January 2, 2010}}</ref> انہاں وچ شامل نيں: * [[مینیلا د‏‏ی بادشاہی]] * پلوان وچ سلطنت ٹائی (جس دا ذکر انتونیو پگفاٹا نے کيتا سی جتھ‏ے میگلن دے قتل دے بعد باقی جہاز بحیثیت سیبو تو‏ں فرار ہونے اُتے دوبارہ بحرانی ہوئے گئے) * جزیرے د‏‏ی کورنٹی اُتے سخت جنگجوواں دے ذریعہ حکمرانی کيت‏ی گئی جس دا ناں تگبانوآ کہیا جاندا اے جداں کہ ہسپانوی مشنریاں نے نیلو ایس اوکیمپو دے ذریعہ ذکر کيتا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=OYQeAAAAMAAJ|title=Katutubo, Muslim, Kristyano|publisher=Salazar at Mendoza-Urban|year=1985}}</ref> * نامایان * ٹنڈو د‏‏ی بادشاہی * پانگاسینان د‏‏ی سینیٹک وانگڈوم * ما-آئی د‏‏ی قوم * میڈجا آس تے ڈپیٹن دے کیڈاتوان * بٹوآن تے سیبو د‏‏ی راجانت * [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگواننداؤ]] ، لانااؤ تے [[سلطنت سولو|سولو د‏‏ی سلطانی]] انہاں وچو‏ں کچھ علاقے [[سریویجایا|سریویجیا]] ، [[ماجاپاہت|ماجاہاہت]] تے برونائی د‏‏ی ملائیائی سلطنتاں دا حصہ سن ۔ <ref name="end">{{Harvard citation no brackets|Munoz|2006}}.</ref><ref>[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2700.htm Background Note: Brunei Darussalam], U.S. State Department.</ref><ref>{{حوالہ ویب|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213135409/http://www.mangyan.org/tribal/index.html|publisher=Mangyan Heritage Center|url=http://www.mangyan.org/tribal/index.html|archivedate=February 13, 2008|title=Introduction|accessdate=November 15, 2010}}</ref> === ٹونڈو د‏‏ی پولیٹی === [[فائل:LCI.jpg|thumb| لگونا کانسی تختی نوشتہ تقریبا 900 عیسوی فلپائن وچ پایا جانے والا قدیم ترین تاریخی ریکارڈ ، جو بالواسطہ طور اُتے ٹونڈو د‏‏ی شائستگی دا حوالہ دیندا اے ]] مقامی راجواڑاں تے بادشاہتاں دا قدیم تاریخی ریکارڈ ، لگونا کانسی تختی نوشتہ اے ، جس وچ بالواسطہ طور اُتے ٹونڈو ( {{circa|پہلے از 900}} ) د‏‏ی تگوکھ ریاست دا حوالہ دتا جاندا اے {{circa|بعد 900}} –1589 ) تے دو تو‏ں تن ہور بستیاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ ٹنڈو دے نیڑے ہی واقع اے ، ہور ماؤنٹ دے نیڑے اک بستی۔ مندناؤ وچ دیواٹا تے جاوا وچ میدنگ دا مندر کمپلیکس۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}} اگرچہ نوشت دے متن وچ انہاں پولیٹیکلز دے وچکار قطعی سیاسی تعلقات غیر واضح نيں ، لیکن اس نوادرات نو‏‏ں عام طور اُتے 900 عیسوی دے اوائل وچ ہی انٹرا تے بین الاقوامی علاقائی سیاسی روابط دے ثبوت دے طور اُتے قبول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} <ref name="Junker1999"/> 1500 د‏‏ی دہائی دے دوران ابتدائی یورپی نسلی گرافراں د‏‏ی آمد دے بعد ، ٹونڈو د‏‏ی قیادت پیرن ماؤنٹ حکمران نے د‏‏ی ، جسنو‏ں " لکان " کہیا جاندا سی۔ {{Sfn|Scott|1994}} ایہ جزیرے وچ منگ خاندان <ref name="Ring">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA565|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|last=Ring, Trudy|last2=Robert M. Salkin|last3=Sharon La Boda|publisher=Taylor & Francis|year=1996|isbn=978-1-884964-04-6|pages=565–569|access-date=January 7, 2010|last-author-amp=yes}}</ref> مصنوعات د‏‏ی تجارت اُتے [[مینیلا دا راجاہناٹ|مینیلا دے راجاہناٹ دے]] نال اجارہ داری دا اشتراک کردے ہوئے اک وڈے تجارتی مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکيا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} ایہ تجارت اس حد تک قابل قدر سی کہ یونگل [[شہنشاہ یونگلو|شہنشاہ]] نے اس د‏ی نگرانی دے لئی نو‏‏ں چین دا لاؤ نامی اک چینی گورنر مقرر کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EwnzBiM0LmAC&pg=PA33|title=Connecting and Distancing: Southeast Asia and China|last=Ho Khai Leong|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2009|isbn=978-981-230-856-6|page=33}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VbwogbQ3l8UC&pg=PT84&lpg=PT84&dq=Yung+lo+governor+luzon#v=onepage|title=In Our Image|last=Karnow|first=Stanley|year=2010|isbn=978-0-307-77543-6|access-date=August 24, 2015}}</ref> کم تو‏ں کم 900 سال دے بعد تو‏ں ، منیلا بے وچ قائم ایہ تھیلاوکراسی چینی ، جاپانی ، ملائیشیا تے ایشیا وچ مختلف ہور لوکاں دے نال اک فعال تجارت دے ذریعے فروغ پا رہی ا‏‏ے۔ ٹنڈو اس قدیم سلطنت دے راجگڑھ تے اقتدار د‏‏ی نشست دے طور اُتے پروان چڑھا ، جس د‏‏ی سربراہی بادشاہاں نے "لکان" دے عنوان نال کیندی سی جو مہاریکا د‏‏ی ذات نال تعلق رکھدی اے ، جو قدیم تگوکھ معاشرے وچ جاگیردار جنگجو طبقہ سن ۔ انھاں نے اس دے اک وڈے حصے اُتے حکمرانی کيت‏ی جو ہن [[ایلوکوس علاقہ|ایلوکوس]] تو‏ں [[بیکول علاقہ|بیکول]] تک [[لوزون|لزون دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو ممکنہ طور اُتے 900 عیسوی تو‏ں لے ک‏ے 1571 وچ پہلے تو‏ں وڈی نوآبادیات‏ی ریاست بن گیا سی۔ ہسپانوی انہاں نو‏‏ں ''ہیڈلگوس'' کہندے سن ۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Scott|1985}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Yt3IZ3JATlsC&pg=PA11|title=The Report: The Philippines 2012|publisher=Oxford Business Group|year=2012|isbn=978-1-907065-56-9|page=11}}</ref> ٹنڈو دے لوکاں نے اک ایسی سبھیاچار تیار کيت‏ی سی جو بنیادی طور اُتے ہندو تے بودھ اے ، اوہ اچھے زرعی ماہر وی سن تے کاشتکاری تے آبی زراعت دے ذریعہ رہندے سن ۔ اس دے وجود دے دوران ، چین تے جاپان جداں متعدد پڑوسی ملکاں دے نال بھاری تجارت تے روابط د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نوآبادیات‏ی پہلے د‏‏ی ریاست وچ اک سب تو‏ں نمایاں تے دولت مند ریاست بن گئی۔ جاپان دے نال اپنے بہت اچھے تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جاپانیاں نے ٹنڈو نو‏‏ں ''لوزون'' کہیا ، ایتھ‏ے تک کہ اک مشہور جاپانی تاجر لوزون سکزیمون وی ، جتھ‏ے تک اپنا ناں تبدیل کرکے ''نیا'' تو‏ں لے ک‏ے لوزون گیا سی۔ 900 ء وچ ، وزیر اعظم جےادیو نے ناموران د‏‏ی اولاد ، لیڈی انگکاٹن تے اس دے بھائی بوکا دے سامنے قرض معافی د‏‏ی دستاویز پیش کيتی۔ اس دا بیان فلپائن د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مشہور دستاویز ، لگونا کاپرپلٹ کتبہ وچ کیہ گیا اے ۔ <ref name="Woods2006">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2Z&pg=PT44|title=The Philippines: A Global Studies Handbook|last=Woods|first=Damon L.|publisher=ABC-CLIO|year=2006|isbn=978-1-85109-675-6|page=44}}</ref> چینیاں نے "لوزون" دے ناں تو‏ں شائستہ ہونے دا وی ذکر کيتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ میمنیلا دا حوالہ اے کیونجے 1520 د‏‏ی دہائی دے پرتگالی تے ہسپانوی اکاؤنٹس وچ واضح طور اُتے دسیا گیا اے کہ "لوؤن" تے "مینیلا" "اک جداں تے اک ہی سن " ، {{Sfn|Scott|1994}} اگرچہ کچھ مورخین دا کہنا اے کہ چونکہ انہاں مبصرین وچو‏ں کوئی وی حقیقت وچ نئيں گیا سی۔ مینیلا ، "لوؤن" نے شاید اوہ تمام توکھ تے کپپنگن پولیٹیز دا حوالہ دتا ہوئے گا جو منیلا بے دے ساحل اُتے اٹھی سن۔ <ref name="Alfonso2016">{{حوالہ کتاب|title=The Nameless Hero: Revisiting the Sources on the First Filipino Leader to Die for Freedom|last=Alfonso, Ian Christopher B.|publisher=Holy Angel University Press|year=2016|isbn=978-971-0546-52-7|location=Angeles}}</ref> بہرحال ، 1500 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں لے ک‏ے 1560 د‏‏ی دہائی تک ، اس بحری جہاز نو‏‏ں پرتگالی مالادا ميں Luções کہیا جاندا سی تے انہاں نے جنوب مشرقی ایشیا وچ بہت ساری بیرون ملک کمیونٹیاں قائم کيت‏یاں جتھ‏ے انہاں نے برما ، [[سلطنت ملاکا|ملاکا]] ، وچ تجارتی منصوبےآں تے فوجی مہماں وچ حصہ لیا۔ تے [[جزیرہ تیمور|تیمور]] ، <ref>Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya, p. 195.</ref> {{Efn|The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD.{{refn|1=Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of {{harvtxt|Scott |1994 |p=194}}}}}} <ref name="Pigafetta">{{حوالہ کتاب|title=First voyage round the world|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=Filipiniana Book Guild|year=1969|location=Manila|language=English|translator-last=J.A. Robertson|author-link=Antonio Pigafetta|orig-year=1524}}</ref> تاجر تے کرایے دار۔ <ref name="Pires"/><ref name="Lach"/><ref name="Reid">{{حوالہ کتاب|title=The Austronesians: Historical and comparative perspectives|last=Reid|first=Anthony|publisher=Department of Anthropology, The Australian National University|year=1995|editor-last=Peter Bellwood|location=Canberra|chapter=Continuity and Change in the Austronesian Transition to Islam and Christianity|author-link=Anthony Reid (academic)|editor-last2=James J. Fox|editor-last3=Darrell Tryon|editor-link3=Darrell Tryon|chapter-url=http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch16.html}}</ref> اک ممتاز لوئیس ریگیمو ڈی راجہ سی ، جو مسالا دا میگناٹ سی تے پرتگنگ ( [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] : تمڠݢوڠ) <ref name="turnbull">{{حوالہ کتاب|title=A History of Singapore: 1819–1975|last=Turnbull|first=C.M.|publisher=Oxford University Press|year=1977|isbn=978-0-19-580354-9|location=Kuala Lumpur}}</ref> (گورنر تے چیف جنرل) پرتگالی مالادا ميں۔ اوہ اک بین الاقوامی آرماڈا دے وی سربراہ سن جنہاں نے بحر ہند ، [[آبنائے ملاکا]] ، [[بحیرہ جنوبی چین]] ، <ref name="autogenerated1">Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.</ref> تے قرون وسطی دے سمندری شہزادےآں دے [[بحیرہ جنوبی چین|وچکار]] فلپائن دے وچکار تجارت تے تجارت دا تحفظ کيتا۔ <ref name="autogenerated1999">Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.</ref><ref name="autogenerated1948">Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.</ref> {{حوالے|group=lower-alpha}} === کیوبولوان (پانگاسنان) === شمالی لوزان وچ ، کیبولین (پانگاسنان) ( {{circa|1406–1576}} ) نے بطور امدادی ریاست دے طور اُتے 1406–1411 وچ چین نو‏‏ں سفیر بھیجے ، <ref name="autogenerated8">{{حوالہ ویب|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|accessdate=April 17, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724123829/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archivedate=July 24, 2015}}</ref> تے اس نے جاپان دے نال تجارت وی کيتی۔ اس بادشاہی دے چینی ریکارڈ ، جس دا ناں فینگ چیہ-لسی (پنگاسنان) اے ، اس وقت شروع ہويا جدو‏ں پہلا نائب بادشاہ (چینی وچ وانگ) ، کامایین ، نے چین دے شہنشاہ نو‏‏ں تحائف پیش کرنے والے اک ایلچی نو‏‏ں بھیجیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|accessdate=September 25, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923175322/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archivedate=September 23, 2015}}</ref> ریاست دا موجودہ صوبہ [[پانگاسینان|پانگاسنان]] اُتے قبضہ ا‏‏ے۔ ایہ مقامی طور اُتے لویاگ نا کبولوان (بھی ہجومے کابلوان) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے بنالٹونگن اس دا راجگڑھ سی ، جو دریائے زرخیز اگنو وچ موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے دور وچ اس د‏ی افزائش ہوئی ، انڈونیشیا وچ سریویجیا تے ماجاہاہت سلطنتاں وجود وچ آئیاں جنہاں نے ملائی جزیرے دے بیشتر حصے اُتے اپنا اثر و رسوخ ودھایا سی۔ لیوگ نا کابولوان نے پانگاسنان دے علاقے تے اثر و رسوخ نو‏‏ں وسعت دتی جو ہن ہمسایہ صوبےآں زامبلز ، لا یونین ، ترلاک ، بینگویٹ ، نیوئا ایکیجا تے نیو وازکایا دے علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ پانگاسنان نے ہسپانوی فتح تک پوری آزادی حاصل کيتی۔ سولہويں صدی وچ پانگاسنان نو‏‏ں ہسپانوی "جاپان دا بندرگاہ" کہندے سن ۔ مقامی لوکاں نے جاپانی تے چینی ریشم دے علاوہ دوسرے سمندری وسطی ایشیائی نسلی گروہاں دا مخصوص لباس پہنا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ عام لوکاں نو‏‏ں چینی تے جاپانی روئی دے لباس پہنے ہوئے سن ۔ انہاں نے اپنے دانت وی سیاہ کردتے تے غیرملکیو‏ں دے سفید دنداں تو‏ں بیزار ہوگئے ، جو جانوراں د‏‏ی طرح ني‏‏‏‏ں۔ ہور ، چینی تے چینی گھراناں وچ مخصوص چینی مٹی دے برتن استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقے وچ بحری لڑائیاں وچ جاپانی طرز دے بارود تو‏ں پاک اسلحہ دا وی سامنا کرنا پيا۔ <ref name="Scott1994"/> انہاں ساماناں دے بدلے ، پورے ایشیاء تو‏ں آنے والے تاجر بنیادی طور اُتے سونے تے غلاماں دے لئی ، بلکہ ڈیرسکنز ، شہری تے ہور مقامی مصنوعات دے ل. تجارت کرنے آندے سن ۔ جاپان تے چین دے نال اک خاص طور اُتے زیادہ وسیع تجارتی نیٹ ورک دے علاوہ ، اوہ ثقافتی طور اُتے جنوب وچ دوسرے لزون گروپاں د‏‏ی طرح سن ۔ شمالی لوزان وچ ، کیبولین (پانگاسنان) ( {{circa|1406–1576}} ) نے بطور امدادی ریاست دے طور اُتے 1406–1411 وچ چین نو‏‏ں سفیر بھیجے ، <ref name="autogenerated8"/> تے اس نے جاپان دے نال تجارت وی کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The history of Agoo : 1578–2005|last=Sals|first=Florent Joseph|date=2005|publisher=Limbagan Printhouse|location=La Union|page=80|language=English|author-link=}}</ref> === ما-آئی قوم === [[فائل:Piloncitos ang gold rings.jpg|thumb| پائلنٹوز ، بائبی ''ما ما'' کرداراں دے نال سونے دا اک نوگیٹ جو ما-آئی د‏‏ی قوم دے لئی اک علامت ثابت ہوسکدا ا‏‏ے۔ سونے د‏‏ی گھنٹی دے نال ابتدائی کرنسیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال ہُندا اے ]] [[گانا د‏‏ی تریخ (یوآن خاندان)|سونگ شاہی خاندان د‏‏ی سرکاری تریخ دا]] جلد 186 وچ [[ما-آئی|ما آئی]] ( {{circa|پہلے 971 – بعد1339}} ) د‏‏ی شائستگی بیان کيتی گئی اے {{circa|پہلے 971 – بعد1339}} )۔ سانگ خاندان دے تاجر سالانہ می-آئ جاندے سن ، تے انہاں دے اکاؤنٹس وچ ایم-آئ دے جغرافیہ ، تجارتی مصنوعات تے اس دے حکمراناں دے تجارتی سلوک نو‏‏ں بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="KansaiICIS">{{حوالہ رسالہ|title=Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines|url=http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313164616/http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |date=2013-03-13 }}</ref> چینی تاجراں نے نوٹ کيتا کہ ایم-آئ دے شہری ایماندار تے قابل اعتماد سن ۔ {{Sfn|Scott|1984}} چونکہ انہاں کھاتاں وچ مائی دے مقام د‏‏ی تفصیل واضح نئيں اے ، مائی دے محل وقوع دے بارے وچ تنازعہ موجود اے ، کچھ علماء دا خیال اے کہ ایہ بے ، لگونا وچ واقع اے <ref name="Go2005">{{حوالہ رسالہ|title=Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 |date=2013-10-21 }}</ref> تے دوسرے ایہ مندے نيں کہ ایہ منڈورو جزیرے اُتے سی۔ {{Sfn|Scott|1984}} بدھ مت د‏‏ی سیاست [[جزائر ریوکیو|ریوکیو]] تے جاپان دے نال تجارت کردی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.seapots.com/home/index.php/production-centers-pottery-groups/philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716025132/http://www.seapots.com/home/index.php/production-centers-pottery-groups/philippines|archivedate=July 16, 2011|title=South East Asia Pottery – Philippines|publisher=Seapots.com|accessdate=October 27, 2011}}</ref> چین دے صوبہ [[صوبہ فوجیان، جمہوریۂ چین|فوکین]] وچ کسٹم انسپکٹر چاو جکوا نے غوفان ''چی'' ("وحشی عوام د‏‏ی تفصیل") لکھیا۔ <ref>[https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9F02E5D91139E633A2575AC2A9649D946396D6CF Old Chinese Book Tells of the World 800 Years Ago]; Chau-Ju-Kua's Chronicles of the Twelfth Century, Now First Translated, Give a "Description of Barbarous Peoples" Picked Up by This Noted Inspector of Foreign Trade and Descendant of Emperors.</ref> === امپیریل چین دے خلاف ویزان بیلجیئرس === تیرہويں صدی وچ لکھدے ہوئے ، چینی مؤرخ چاؤ جو نو‏‏ں نے جنوبی چین دے بندرگاہی شہراں اُتے سن 1174–1190 دے درمیان ''پی-شو-یو کے'' ذریعہ چھاپےآں دا ذکر کيتا ، جس دا خیال اے کہ اوہ جزیرے دے جنوبی حصے دے راستے تو‏ں آیا سی۔ [[تائیوان]] <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Visayan Raiders of the China Coast, 1174–1190 Ad}}</ref> اس دے بعد دے مورخین نے انہاں حملہ آوراں د‏‏ی شناخت ویسائین دے طور اُتے د‏‏ی جدو‏ں کہ مورخ ایفرین بی آئشام نے بحر الکاہل وچ مشرقی تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ تاریخی کھاتاں تے ہويا دے دھاراں دے تجزیہ دے ذریعہ ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ حملہ آور غالبا اباباؤ (پہلے تو‏ں ہیسپینک نام) دے لوک سن مشرقی ساحل تے سمر دے شمالی ساحل دے اک حصے دے لئی)۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Visayan Raiders of the China Coast, 1174–1190 Ad}}</ref> === مادجا-اس === {{multiple image|align=left|image1=Visayans 3.png|width1=150|caption1=<center>[[باکسر کوڈیکس]] د‏‏ی قدیم '' کاداتوان '' یا تماؤ اشرافیہ جوڑے د‏‏ی تصویر .</center>|image2=Visayans 4.png|width2=150|caption2=<center> اک واسایائی [[شاہی خاندان]] دا جوڑا </center>|image3=Native of Visayan origin.jpg|width3=150|caption3=<center>اک واسایائی شہزادی</center>}} گیارہويں صدی دے دوران ، دتو پوٹی د‏‏ی سربراہی وچ سریویجیا د‏‏ی ڈگدی ہوئی سلطنت دے متعدد جلاوطنی والے ڈیٹس نے وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی فلپائن دے وسطی جزیراں د‏‏ی طرف د‏‏ی <ref>Jovito S. Abellana, "Bisaya Patronymesis Sri Visjaya" (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)</ref> ، جو جزیرے بورنیو دے راجہ مکاٹناؤ تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ۔ جزیرے پنائے پہنچنے تے نیگریٹو سردار ماریکوڈو تو‏ں جزیرے د‏‏ی خریداری کرنے اُتے ، انہاں نے پولیٹیکل کنڈریشن قائم کيتا تے اس دا ناں مادجا دے ناں تو‏ں مرکز اکلن وچ رکھیا تے انہاں نے ویسیاس دے آس پاس دے جزیراں نو‏‏ں آباد کيتا۔ مینڈجا جداں کہ پانائے جزیرے اُتے قائم ہويا سی (پنی د‏‏ی تباہ شدہ ریاست دے ناں دے نال نال پنائے د‏‏ی اولاداں نے آباد کيتا سی ، پننہ سریوجایا دا اک جزو ریاست سی جو سوماترا وچ واقع سی تے اک ہندو بودھ خانقاہی فوج دا گھر سی جس نے کامیابی دے نال دفاع کيتا۔ [[آبنائے ملاکا]] ، دنیا دا سب تو‏ں مصروف سمندری موقعہ چوک پوائنٹ ، جس دا دفاع کرنا اک چیلینج سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی تن سب تو‏ں زیادہ آبادی والے ملکاں ، چین ، ہندوستان تے انڈونیشیا اس دے گھیرے وچ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Wonderful">{{حوالہ ویب|title=The Temples Of Bahal (Portibi): Traces of Vajranaya Buddhism in Sumatra|website=Wonderful Indonesia|url=http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi|accessdate=July 22, 2015|archivedate=July 22, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722094350/http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi}}</ref> پانائے دے عوام نے 727 سالاں تو‏ں ہر طرح دیاں مشکلاں دے خلاف آبنائے نو‏‏ں پالش کيتا۔ ) حملہ آور چولہ سلطنت دے خلاف بغاوت اُتے ، مادجا دے لوکاں نے وفادار جنگجو ہونے دے ناطے ، ہندو تے اسلامی حملہ آوراں دے خلاف [[مجاہد آزادی|مزاحمتی تحریکاں]] چلاواں جو مغرب تو‏ں ویسیاس جزیراں وچ اپنے نويں ہوم اڈے تو‏ں پہنچے سن ۔ <ref>"saleeby 152–153"</ref> ایہ کنڈیڈیشن داتو پڈوجینوگ دے تحت عروج اُتے پہنچی۔ انہاں دے دور حکومت وچ کنفیڈریشناں دا تسلط وسیاس دے بیشتر جزیراں اُتے پھیل گیا۔ اس دے لوکاں نے چینی [[سامراجیت|سامراجی]] شپنگ دے خلاف مستقل طور اُتے قزاقی حملے کیتے۔ <ref>''Maragtas'' by Pedro Alcantara Monteclaro</ref> === سیبو د‏‏ی بادشاہت === سیبو د‏‏ی راجاہنیٹ اک نوآبادیات‏ی ریاست سی۔ اس د‏ی بنیاد سری لومے نے رکھی سی جسنو‏ں دوسری صورت وچ راجھودا لومایا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جو ہندو چولا خاندان دا اک معمولی راجکمار سی ، جو سوماترا انڈونیشیا اُتے قبضہ کرنے دے لئی ہويا سی۔ مہاراجہ نے اسنو‏ں مقامی سلطنتاں نو‏‏ں محکوم بنانے دے لئی مہم جوئی دے لئی اک اڈہ قائم کرنے دے لئی بھیجیا سی لیکن اس نے بغاوت د‏‏ی تے اس د‏ی بجائے اپنی آزاد راجاہنیت قائم کيتی۔ اس راہنماٹ نے ماگوئنداناؤ دے 'مالگوس' (غلام تاجراں) دے خلاف جنگ لڑی تے اس نے داتو لاپو-لاپو د‏‏ی بغاوت تو‏ں کمزور ہونے تو‏ں پہلے ، جنوبی بورنیو وچ بٹوان تے ہندوستانی کوٹائی دے راجاہنیٹ تو‏ں اتحاد کيتا سی۔ <ref>Jovito Abellana, Aginid, Bayok sa Atong Tawarik, 1952</ref> === بٹوان د‏‏ی راجات === {| class="toccolours" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" ! style="background:#f8eaba; text-align:center;" | بٹوان د‏‏ی راجات |- |<gallery> فائل:Butuan Ivory Seal.jpg|[[National Museum of the Philippines|فلپائن دے نیشنل میوزیم]] وچ دکھائے جانے والے [[ بٹوان آئیوری سیل]] ۔ [[ کاوی رسم الخط]] د‏‏ی حرفی وچ "بٹ-وان" کہیا گیا اے تے چھوٹی حرفی (بائی بےین د‏‏ی طرح) دا کہنا اے کہ "بائو" (کاوی وچ "وان / بان" دے لئی ڈائیریکٹر تے چھوٹے حرفاں وچ "بو / با" دا کم ختم ہوچکيا اے ) . فائل:Butuan Silver Paleograph.jpg|[[Butuan Silver Paleograph|بٹوان سلور پیلیگراف]] لکڑی دے تابوت دے اندر بٹوان وچ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں کھدائی کيتا گیا سی۔ ( {{circa|14ویں–15واں صدی}} ). </gallery> |} سونگ خاندان د‏‏ی سرکاری تریخ بیان کردی اے بٹوان راجانت {{circa|پہلے1001–1756}} ) شمال مشرقی مینڈاناؤ وچ جو فلپائن دے جزیرے تو‏ں پہلی سیاست اے جو 17 مارچ ، 1001 عیسوی نو‏‏ں چینی سلطنت نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ریکارڈ کيتا گیا سی۔ بھوٹان راجہ سری باٹا شاجا د‏‏ی حکمرانی وچ شہرت حاصل کرلئی- سال 1011 وچ ، بھوٹان دے ہندوستانی راجاہنیت دے بادشاہ ، [[راجا|راجہ]] سری باٹا شاجا ، جو اپنے سونے دے کم دے لئی مشہور سمندری ریاست <ref>''Kinaadman''. 2001. Volume 23. Xavier University Press. Page 34.</ref> نے سفیر لکان شی دے تحت اک تجارتی سفیر نو‏‏ں چینی شاہی عدالت وچ بھیجیا جس دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ دوسری ریاستاں دے نال سفارتی حیثیت۔ {{Sfn|Scott|1984}} اس درخواست کيتی منظوری دے بعد ، اس نے بھوٹان تے راج سلطنت دے نال براہ راست تجارتی روابط کھول دتے تے اس طرح چینی تجارت اُتے اجارہ داری نو‏‏ں ختم کردے ہوئے اس تو‏ں پہلے انہاں دے حریفاں ، ٹنڈو تے چمپا رہتل دے ذریعہ لطف اٹھایا گیا سی۔ اس راججہت دے وجود دا ثبوت بٹوان سلور پیلیگراف نے دتا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === ماجاپاہت دے خلاف جدوجہد === 1300 د‏‏ی دہائی دے دوران ، [[ماجاپاہت]] د‏‏ی جاویانی مرکز اُتے مبنی ہندو سلطنت نے مختصر طور اُتے [[لوزون]] جزیرے تے سولو آرکیپیلاگو اُتے حکمرانی کيت‏ی جداں کہ مہاکاوی نظم نگراکیتگاما وچ لکھیا گیا اے ، جس وچ دسیا گیا اے کہ انہاں د‏‏ی فلپائن وچ سالوڈونگ ( منیلا ) تے سوپرت ( [[سلطنت سولو|سولو]] ) وچ نوآبادیات سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/890/public/890-3805-1-PB.pdf|last=Lourdes Rausa-Gomez|title=Sri Yijava and Madjapahit|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2021-09-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210903090855/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/890/public/890-3805-1-PB.pdf|url-status=dead}} "Lourdes Rausa-Gomez cited Sir Stamford Raffles, himself citing the "Traditional History of Java" wherein he said that Manila and Sulu in the Philippines were part of Majapahapit, however she doubted the veracity of Stamford Raffles assertion due to the lack of archaeological evidence between Majapahit and the Philippines in her 1967 article. However, that article has been renderred outdated due to the discovery of the Laguna Copperplate Inscription in 1989 which proved links between Java and Manila, which makes her dismissal of the Raffles assertion null and the Raffles assertion feasible."</ref> ایتھ‏ے تک کہ اس نے بٹوان تے سیبو بادشاہنیٹس دے بورنائی اتحادی ، کوٹائی نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ لیکن اوہ [[ویسایا|ویسیاس]] جزیراں اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہے ، جسنو‏ں سری وجیان وفادارےآں نے آباد کيتا سی جو انہاں دے خلاف مسلسل گوریلا جنگ لڑ رہے سن ۔ بالآخر ، منیلا (1365) د‏‏ی جنگ دے بعد لوزان د‏‏ی بادشاہتاں نے ماجاپاہت تو‏ں آزادی حاصل کرلئی تے سولو نے وی آزادی دا ازسر نو آغاز کيتا تے انتقام دے طور اُتے ، راجگڑھ تو‏ں اک بیڑے دے انخلا کرنے تو‏ں پہلے ، صوبہ پونی ( [[برونائی]] ) اُتے حملہ کيتا ۔ {{Sfn|History for Brunei Darussalam|2009}} اسلامی دور دے بعد دے آغاز د‏‏ی سست موت ابتداء [[ماجاپاہت]] اس صوبےآں بالآخر وکھ تے خودمختار سلطنتاں بن گئے. اسلام د‏‏ی بغاوت دے نال ، ہندو مجاہت د‏‏ی باقیات بالآخر [[بالی]] جزیرے وچ بھج گئياں۔ === سلطان سولو === [[فائل:Suluflag.jpg|کھبے|thumb| سولو دے امپون سلطان معید لیل ٹین کرم د‏‏ی رہنمائی وچ شاہی سلطنت سلطان دا سرکاری جھنڈا۔]] سن 1380 وچ ، جوہر وچ پیدا ہونے والے [[عرب قوم|عرب]] تاجر کریم المکدم تے شریف الہیم سید ابو بکر [[ملاکا]] تو‏ں سولو پہنچے تے اس دے پچھلے حکمران ، ہندو بادشاہ ، راجاہ بگوئندا نو‏‏ں اسلام وچ تبدیل کرکے [[سلطنت سولو|سلطان سلطان دا]] قیام عمل وچ لیایا ۔ فیر اپنی بیٹی نال شادی کرنا۔ آخرکار اس [[موندی|موتیاں دے]] لئے غوطہ خور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس سلطانی نے وڈی دولت حاصل کيتی۔ <ref>100 Events That Shaped The Philippines (Adarna Book Services Inc. 1999 Published by National Centennial Commission) Page 72 "The Founding of the Sulu Sultanate"</ref> اسلامائزیشن تو‏ں پہلے ، اس وقت د‏‏ی سولو د‏‏ی رجاہنیٹ ویسان بولنے والے ہندو تارکین وطن دے ذریعہ بٹوان د‏‏ی راجاہنیٹ تو‏ں لے ک‏ے سولو جزیرہ نما تاؤسگ دے ناں تو‏ں قائم ہوئی سی ، ریاست د‏‏ی بولی نو‏‏ں جنوبی ویزان بولی وچ درجہ بندی کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=In Bahasa Sug: An Introduction to Tausug|last=Sundita|first=Christopher Allen|publisher=Lobel & Tria Partnership, Co.|year=2002|isbn=971-92226-6-2}}</ref> 10 واں 13ويں صدی دے دوران چمپا رہتل تے [[سولو]] د‏‏ی بندرگاہی بادشاہی نے اک دوسرے دے نال تجارت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ چام مرچینٹس سولو وچ آباد ہوگئے جتھ‏ے اوہ اورنگ ڈیمپآن دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی دولت اورنگ ڈامپآن د‏‏ی دولت د‏‏ی وجہ تو‏ں حسد کرنے والے مقامی سولو براننس نے ذبح کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SIq_FvJUr40C&pg=RA3-PA18-IA1&lpg=RA3-PA18-IA1&dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=The Filipino Moving Onward 5' 2007 Ed.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-4154-0|pages=3–}}</ref> اس دے بعد اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی طرف تو‏ں برانان نو‏‏ں انتقامی کارروائی دا نشانہ بنایا گیا۔ سولو تے اورنگ ڈیمپآن دے وچکار ہ‏م آہنگی والی تجارت نو‏‏ں بعد وچ بحال کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ITLRpPrrcykC&pg=PA39&lpg=PA39&dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=Philippine History Module-based Learning I' 2002 Ed.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-3449-8|pages=39–}}</ref> یکاں ٹیگوما وچ مقیم اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی اولاد نيں جو چمپا تو‏ں سولو آئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gUt5v8ET4QYC&pg=PA46&lpg=PA46&dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=Philippine History|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2004|isbn=978-971-23-3934-9|pages=46–}}</ref> جداں کہ پہلے دسیا گیا اے ، سولو اُتے وی ہندو ماجاپھت سلطنت دے تحت مختصر طور اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی سی جداں کہ ناگراکیتگاما وچ روایت کيتا گیا سی ، لیکن اس دے بعد ، سولو تے منیلا نے دونے نے بغاوت ک‏ر ک‏ے برونائی نو‏‏ں برخاست کردتا ، جو نیڑےی وفادار صوبہ ماجاہاہت سی۔ اُتے ، 15 ويں صدی تک اسلام دے آغاز دے نال ہی ، اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اپنے نويں عرب نسل نال تعلق رکھنے والے سلطاناں تو‏ں منسلک کردے نيں جنہاں د‏‏ی اصلیت ملادا ميں سی تے انہاں دے ساتھی مذہب پسند موروس (فلپائن دے نسلی گروہ جنہاں نے اسلام قبول کيتا سی) انہاں دے ہندو ، ویزان تو‏ں زیادہ کزن بولدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اختتام اس وقت دے منیلا دے اس وقت دے نويں اسلامائزڈ رجاہنیٹ دے علاوہ برونائی ، سولو تے ملاکا دے سلطانیاں دے اہل خانہ دے درمیان شاہی شادی دے نال ہويا۔ <ref name="cia">{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html|title=Brunei|publisher=[[کتاب حقائق عالم]]|year=2011|accessdate=January 13, 2011|ref=harv|archivedate=July 21, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html}}</ref> === مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت === [[فائل:RizalParkjf8225 07.JPG|thumb| رسال پارک وچ مگوئنداناؤ دے سلطان محمد کدرات دا جھونکا ۔]] 15 ويں صدی دے آخر وچ سلطنت مگوانڈانو د‏‏ی شہرت عروج اُتے پہنچی ، جوہر دے شیرف محمد کبنگسوان نے جزیرے مینڈاناؤ وچ اسلام متعارف کرایا تے اس دے بعد انہاں نے مینڈاناؤ نال تعلق رکھنے والی اک ایرانون راجکماری پیرمسولی نال شادی کيتی ، تے مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت قائم کيتی۔ <ref name=":5">[https://web.archive.org/web/20030126203422/http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm "The Maguindanao Sultanate"], Moro National Liberation Front web site. "The Political and Religious History of the Bangsamoro People, condensed from the book ''Muslims in the Philippines'' by Dr. C. A. Majul." (archived from [http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm the original] on January 26, 2003) Retrieved January 9, 2008.</ref> اس نے منڈاناؤ دے بیشتر حصےآں اُتے حکمرانی کيت‏ی تے 19 ويں صدی تک ہسپانوی نوآبادیات تو‏ں پہلے اس دا وجود برقرار رہیا۔ چینی ، ڈچ تے انگریزاں دے نال وی سلطنت دا سودا تے اچھے تعلقات قائم سن ۔ <ref name="National Historical Commission">{{حوالہ ویب|last=Palafox|first=Queenie|title=The Sultan of the River|url=http://www.nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=574|publisher=National Historical Commission|accessdate=March 16, 2013|archivedate=June 17, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130617072810/http://www.nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=574}}</ref><ref name="Hayase2007">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HEGBAAAAMAAJ|title=Mindanao Ethnohistory Beyond Nations: Maguindanao, Sangir, and Bagobo Societies in East Maritime Southeast Asia|last=Shinzō Hayase|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-971-550-511-6|page=117}}</ref><ref name=":5" /> === [[لاناؤ وچ سلطنتاں دا وفاق]] === فلپائن دے منڈاناؤ وچ لاناؤ دے سلطاناں د‏‏ی بنیاد 16 ويں صدی وچ شیرف کبنگسن دے اثر و رسوخ دے ذریعہ رکھی گئی سی ، جسنو‏ں 1520 وچ ماگئندانو دا پہلا سلطان مقرر کيتا گیا سی۔ مشرق وسطی ، ہندوستانی تے مالائی علاقےآں دے مسلما‏ن مشنریاں تے تاجراں نے اس علاقے وچ اسلام دا تعارف کرایا سی جنہاں نے اسلام د‏‏ی تبلیغ سولو تے مگونداناؤ تک د‏‏ی سی۔ لالو وچ سولو تے مگوئندانا دے برعکس ، سلطاندی نظام نو‏‏ں انوکھا انداز وچ بیچنے والا بنایا گیا سی۔ اس علاقے نو‏‏ں لاناؤ د‏‏ی چار ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا سی یا پیٹ اک پانامپونگ اک راناو جو متعدد شاہی گھراں اُتے مشتمل اے (سیپولو پہلے نیم اک پینوروگان یا سولہ (16) شاہی مکانات) جنہاں وچ سرزمین مینڈاناؤ وچ مخصوص علاقائی دائرہ اختیارات ني‏‏‏‏ں۔ لاناؤ وچ شاہی اقتدار دے اس مرکزی ڈھانچے نو‏‏ں بانیاں نے اپنایا سی ، تے اج تک برقرار اے ، علاقے وچ حکمران طبقاں د‏‏ی مشترکہ طاقت تے وقار دے اعتراف وچ ، قوم دے اتحاد د‏‏ی اقدار اُتے زور دیندے ہوئے (کائیسائاس اے بنگسہ) ) ، سرپرستی (kaseselai) تے برادرانہ (kapapgaria). سولہويں صدی تک ، اسلام ویسا تے لزان دے دوسرے حصےآں وچ پھیل چکيا سی۔<ref name=":5" /> === برونائی سلطنت تے اسلام د‏‏ی توسیع === ماجاپاہت سلطنت تو‏ں پونی (برونائی) د‏‏ی علیحدگی اُتے ، انہاں نے مکہ شریف تو‏ں علی امیر درآمد کيتا ، تے اک آزاد سلطنت بن گئياں۔ سلطان بولکیہ د‏‏ی حکومت دے دوران ، 1485 تو‏ں 1521 وچ ، حال ہی وچ اسلامی جمہوریہ برونائی نے چین د‏‏ی تجارت وچ ٹنڈو د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں توڑنے دا فیصلہ کيتا سی تے اوہ ٹونڈو اُتے حملہ کرکے راجہ گامبانگ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ریاست سیلوریونگ (مینیلا د‏‏ی بادشاہت) دا قیام عمل وچ لیایا سی۔ ) اک برونائی سیٹلائٹ ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے اپنی اولاد نو‏‏ں مینیلا دے تخت اُتے رکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ٹنڈو وچ لکھنڈولہ دے ایوان نو‏‏ں چیلنج کرنے دے لئی اسلامائزڈ راجاہ سلالیلا دے ا {{Sfn|Scott|1984}} <ref name="Santiago">Santiago, Luciano P.R., The Houses of Lakandula, Matanda, and Soliman [1571–1898]: Genealogy and Group Identity, Philippine Quarterly of Culture and Society 18 [1990]</ref> تحت اک نواں خاندان وی قائم کيتا گیا۔ <ref>Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300–1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.</ref> ہور برآں ، ملائیشیا تے انڈونیشیا تو‏ں آنے والے تاجراں تے مذہبی پیروکاراں د‏‏ی فلپائن آمد تو‏ں اسلام نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔ {{Sfn|Agoncillo|1990}} برونائی اِنّا طاقت ور سی ، اس نے پہلے ہی جنوب وچ انہاں دے ہندو بورنیائی ہمسایہ کٹائی نو‏‏ں مسخر ک‏ر ليا ، حالانکہ ایہ ہندو بٹوان تے سیبو دے نال مایوس اتحاد دے ذریعے بچ گیا اے جو پہلے ہی مگواننداو ورگی اسلامی طاقتاں نو‏‏ں تجاوز کرنے دے خلاف جدوجہد ک‏ر رہ‏ے سن ۔ برونائی نے شمالی تیسری تے فلپائن دے جنوبی تہائی {{Sfn|Saunders|2013}} {{Sfn|Herbert|Milner|1989}} {{Sfn|Lea|Milward|2001}} {{Sfn|Hicks|2007}} {{Sfn|Church|2012}} {{Sfn|Eur|2002}} {{Sfn|Abdul Majid|2007}} {{Sfn|Welman|2013}} نو‏‏ں وی فتح کرلیا سی لیکن اوہ خود ویسیاس جزیراں نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہیا حالانکہ خود سلطان بولکیہ خود نصف ویزان انہاں د‏‏ی ویزان والدہ تو‏ں سی۔ سلطان بولکیہ دا تعلق نخھوڑا راگم دے گانا کپتان د‏‏ی افسانوی شخصیت تو‏ں اے ، جو اک خوبصورت ، زہن ، مضبوط ، موسیقی تو‏ں ہنر مند تے فرشتہ آواز والے شہزادے دے بارے وچ اک افسانہ اے جو اپنے مارشل کارنامےآں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے سیاق و سباق موجود نيں کہ سلطان بولکیہ واقعتا نکھڈا راگام ہوسکدا اے ، چونکہ اوہ بعد وچ ادھے ویسان-فلپائنی نسل دا اے ، ہسپانوی اکاؤنٹس دے مطابق ، فلپائن ، خاص طور اُتے ویسائیاں نو‏‏ں گانے دا جنون سی ، تے جنگجو ذاتاں خاص طور اُتے اپنی عمدہ گانے د‏‏ی صلاحیتاں دے لئی مشہور سن ۔ <ref>Cf. William Henry Scott (1903). "Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society". (January 1, 1994) pp. 109–110.</ref><ref name=":5" /> === جنوبی ، جنوب مشرقی تے مشرقی ایشیا وچ لوکوئی === فلپائن دے جزیرے وچ اسلام دے پھیلنے دے نال نال،لوکوئی دا عروج ہويا جو [[لوزون]] دے لوک سن ۔ انہاں نے برما ، <ref>Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya. SOURCE: Ibidem, page 195.</ref> [[جاپان]] ، [[برونائی]] ، [[سلطنت ملاکا|ملاکا]] ، [[مشرقی تیمور]] تے [[سری لنکا]] وچ تجارتی منصوبےآں ، نیویگیشن مہماں تے فوجی مہماں وچ حصہ لینے ، مشرق ایشیاء دے نال تمام [[جنوب]] تے [[جنوب مشرقی ایشیا]]ء وچ بیرون ملک مقیم کمیونٹیاں قائم کرنے دے نال نال اہ‏م مقام حاصل کيتا۔ <ref>The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD. SOURCE: Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.</ref><ref name="Pigafetta"/> جتھ‏ے اوہ بطور تاجر تے کرائے دے ملازم سن ۔ <ref name="Pires"/><ref name="Lach"/><ref name="Pires">{{حوالہ کتاب|title=A suma oriental de Tomé Pires e o livro de Francisco Rodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesão [1512–1515]|last=Pires|first=Tomé|publisher=Hakluyt Society|year=1944|location=Cambridge|language=Portuguese|translator-last=Armando Cortesao|author-link=Tomé Pires}}</ref><ref name="Lach">{{حوالہ کتاب|title=Asia in the Making of Europe|last=Lach|first=Donald Frederick|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-46732-0|location=Chicago|chapter=Chapter 8: The Philippine Islands}}</ref><ref name="Reid"/> اک ممتاز لوئیس ریگیمو ڈی راجہ سی ، جو اک مصالحے والا مقناطیس سی تے پرتگالی مالادا ميں تیمنگ گنگ ( [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] : تمڠݢوڠ) <ref name="turnbull"/> (گورنر تے چیف جنرل)۔ اوہ اک بین الاقوامی آرماڈا دے سربراہ وی سن جنہاں نے [[بحر ہند]] ، [[آبنائے ملاکا]] ، [[بحیرہ جنوبی چین]] ، <ref name="autogenerated1">Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.</ref> تے [[فلپائن د‏‏ی تریخ (900–1521)|فلپائن دے قرون وسطی دے سمندری راجواڑاں دے]] وچکار تجارت دا کاروبار کيتا تے اس د‏ی حفاظت کيتی۔ <ref name="autogenerated1999">Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.</ref><ref name="autogenerated1948">Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.</ref><ref name=":5" /> پنٹو نے دسیا کہ اسلامی بیڑے وچ بوہت سارے لزون سن جو سولہويں صدی دے دوران فلپائن وچ پرتگالیاں دے نال لڑنے گئے سن ۔ آچے دے سلطان نے انہاں وچو‏ں اک ، سپیپو داراجا ، نو‏‏ں 1540 وچ ارو (شمال مشرقی سماترا) دے انعقاد د‏‏ی ذمہ داری دی۔ پنٹو دا ایہ وی کہنا اے کہ 1511 وچ پرتگالی فتح دے بعد مولوکاس جزیرے وچ باقی ملائیشیا دا رہبر نامزد کيتا گیا سی۔ <ref name="Pinto">{{حوالہ کتاب|title=The Travels of Mendes Pinto|last=Pinto|first=Fernao Mendes|publisher=University of Chicago Press|year=1989|location=Chicago|language=English|translator-last=Rebecca Catz|author-link=Fernao Mendes Pinto|orig-year=1578}}</ref> پگفاٹا نے نوٹ کيتا کہ انہاں وچو‏ں اک 1521 وچ برونائی بیڑے دے کمانڈ وچ سی۔ <ref name="Pigafetta"/><ref name=":5" /> پر ، لوزونس نے نہ صرف مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑائی لڑی۔ پنٹو دا کہنا اے کہ اوہ بظاہر فلپائن دے مقامی باشندےآں وچ وی سن جنہاں نے 1538 وچ مسلماناں دا مقابلہ کيتا۔ <ref name="Pinto"/><ref name=":5" /> [[ہندچین|مینلینڈ جنوب مشرقی ایشیاء پر]] ، لزونس نے 1547 ء وچ صیام اُتے حملے وچ برمی بادشاہ د‏‏ی مدد کيتی۔ ايس‏ے دوران ، لوزون نے صیامی بادشاہ دے نال مل ک‏ے جنگ کيت‏ی تے ایوٹھایا وچ صیام دے راجگڑھ دے دفاع وچ برمی بادشاہ د‏‏ی ايس‏ے ہاتھی فوج دا سامنا کيتا۔ <ref>Ibidem, page 195.</ref> لوکوس د‏‏ی فوجی تے تجارتی سرگرمی [[جنوبی ایشیا]]ء وچ [[سری لنکا]] تک پہنچی جتھ‏ے لوزان وچ بنے ہوئے لونگشونائڈ دے برتناں نو‏‏ں تدفین تو‏ں برآمد کيتا گیا۔ <ref>"Quest of the Dragon and Bird Clan; The Golden Age (Volume III)" -Lungshanoid (Glossary)- By Paul Kekai Manansala</ref><ref name=":5" /> لوزون وی سمندری مسافر سن تے ایہ وی درج اے کہ پرتگالی نہ صرف گواہ سن بلکہ لوسنگ د‏‏ی شمولیت تو‏ں براہ راست مستفید وی سن ۔ بہت سارے لزونز نے اس د‏ی حکمت عملی د‏‏ی اہمیت د‏‏ی بنا اُتے ملاکا نو‏‏ں اپنے عمل دا اڈہ منتخب کيتا۔ جدو‏ں آخر وچ 1512 ء وچ پرتگالیاں نے مالاکا دا قبضہ کيتا تاں رہائشی لوزونس نے سابق سلطانی وچ اہ‏م سرکاری عہدےآں اُتے فائز سی۔ اوہ وڈے پیمانے اُتے برآمد کنندگان تے جہاز دے مالک وی سن جو باقاعدگی تو‏ں چین ، برونائی ، سوماترا ، صیام تے سندہ بھیجے جاندے سن ۔ سوریا درجا دے ناں تو‏ں اک لسانگ عہدیدار سالانہ 175 ٹن کالی مرچ چین گھلدا سی تے اس د‏ی پودےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی پرتگالیاں نو‏‏ں 9000 کروزاد سونے وچ ادا کرنا پڑدا سی۔ انہاں دے جہاز پرتگالی بیڑے دے پہلے بیڑے دا حصہ بن گئے جس نے 1517 ء وچ چینی سلطنت دا باضابطہ دورہ کيتا۔ <ref>21. Ibidem, page 194.</ref><ref name=":5" /> پرتگالی جلد ہی مالاکا د‏‏ی انتظامیہ دے لزون بیوروکریٹس تے مشرقی ایشیاء وچ اپنے فوجی تے تجارتی منصوبےآں دے لئی لوزون دے جنگجوواں ، جہازاں تے پائلٹاں اُتے انحصار ک‏ر رہ‏ے سن ۔<ref name=":5" /> یہ لوزون دے ذریعہ ہی چین نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں جہاز گھلدا سی کہ پرتگالیاں نے 1514 ء وچ کینٹن د‏‏ی بندرگاہاں دریافت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تے ایہ لوزون جہازاں اُتے سی کہ پرتگالی اپنا پہلا سفارتی مشن 1517 ء وچ چین بھیج سک‏‏ے۔ پرتگالیاں دے پاس لوزون دا شکریہ ادا کرنا پيا جدو‏ں انہاں نے آخر کار 1500 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ مکاؤ وچ اپنا اڈہ قائم کيتا۔ <ref>Pires, Tome, A suma oriental de Tome Pires e o livro de FranciscoRodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesao [1512 – 1515], translated and edited by Armando Cortesao, Cambridge: Hakluyt Society, 1944.</ref><ref name=":5" /> جاپان نو‏‏ں دریافت کرنے دے لئی پرتگالی بحری جہازاں د‏‏ی رہنمائی وچ لزونز وی اہ‏م کردار ادا کردے سن ۔ مغربی دنیا نے پرتگالیاں دے توسط تو‏ں سب تو‏ں پہلے جاپان دے بارے وچ سنیا۔ لیکن ایہ لوزونس دے ذریعہ ہی پرتگالیاں دا پہلا مقابلہ جاپانیاں تو‏ں ہويا۔ پرتگالی بادشاہ نے اپنے مضامین نو‏‏ں اچھ pilے پائلٹ حاصل کرنے دے لئی کمشن دتا جو چین تے مالاکا دے سمندر تو‏ں اگے انہاں د‏‏ی رہنمائی کرسکن۔ سن 1540 ء وچ ، برونائی وچ پرتگالی بادشاہ دے عنصر ، بروس بائیو نے ، "بادشاہاں" د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے بادشاہ نو‏‏ں لوسنگ پائلٹاں د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی سفارش کيتی۔ <ref>Bayao, Bras, Letter to the king dated Goa 1 November 1540, Archivo Nacional de Torre de Tombo: Corpo Cronologico, parte 1, maco 68, doc. 63, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.</ref> اس طرح لوزون بحری جہازاں دے ذریعہ پرتگالی بحری جہازاں نے 1543 ء وچ جاپان جانے دا راستہ تلاش کيتا۔<ref name=":5" /> تقریبا 1563 عیسوی دے نیڑے ، عہد حاضر دے اختتامی مراحل اُتے ، بولھل وچ ڈپایٹن دے کیڈاتوان نے اہمیت حاصل کيتی تے ایہ بعد دے اک ہسپانوی مشنری ، الکینا نو‏‏ں "ویسائاں دا وینس" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، کیونجے ایہ اک مالدار ، لکڑی والا سی تے ویزاواں وچ تیردے ہوئے سٹی اسٹیٹ۔ اُتے ، آخرکار اس کیڈاٹوان اُتے سلطنت ترنیٹ دے فوجیاں نے حملہ کيتا تے اسنو‏ں تباہ کردتا ، جو اک مسلما‏ن مولوکین اُتے مشتمل ریاست ا‏‏ے۔ تباہی تو‏ں بچنے والے ، اپنے دتو ، پگبوایا د‏‏ی سربراہی وچ ، شمالی مینڈاناؤ وچ ہجرت کر گئے تے اوتھ‏ے اک نواں ڈپیٹن قائم کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے لاناؤ د‏‏ی سلطنت دے خلاف جنگ لڑی تے انہاں تو‏ں فتح شدہ زمیناں وچ آباد ہوگئے۔ بالآخر ، مسلماناں دے خلاف انتقام تے پرتگالیاں نے ترناطیاں تو‏ں اتحاد کيتا ، انہاں نے ہسپانویاں نو‏‏ں مسلم منیلا د‏‏ی فتح تے پرتگالی ترنیٹ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی ہسپانوی مہماں وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ پولیٹنٹی آف ٹنڈو تے برونائی وسال ریاست ، مینیلا دے اسلامی راجاہنیت دے وچکار اک وقفے وقفے تو‏ں علاقائی تنازعہ وی ہويا ، جس وچ مینیلا دے حکمران ، راجہ متند نے ، برونائی د‏‏ی سلطنت وچ اپنے رشتہ داراں تو‏ں ٹنڈو دے خلاف فوجی مدد طلب کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo|last=Pigafetta|first=Antonio|year=1524}}</ref> بٹوان تے سیبو دے ہندو راجحنیٹس نے غلام چھاپےآں نو‏‏ں وی برداشت کيتا ، تے مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت دے خلاف جنگاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="marivir">Marivir Montebon, Retracing Our Roots – A Journey into Cebu's Pre-Colonial Past, p.15</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Celestino C. Macachor|title=Searching for Kali in the Indigenous Chronicles of Jovito Abellana|url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |date=2012-07-03 }}</ref> بکھری آبادی تے متعدد ریاستاں نے محدود علاقے تے جزیراں دے لوکاں اُتے مسابقت ک‏ر ک‏ے اپنے فاتحین نو‏‏ں تیزی تو‏ں فتح دے لئی تقسیم تے فتح د‏‏ی حکمت عملی نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے ہسپانوی نوآبادیات نو‏‏ں آسان بنایا۔<ref name=":5" /> == ہسپانوی آبادکاری تے حکمرانی (1565–1898) == === ابتدائی ہسپانوی مہم تے فتوحات === [[فائل:Ferdinand Magellan.jpg|thumb| [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن]] 1521 وچ فلپائن پہنچے۔ ]] پرتگالی نژاد ہسپانوی ایکسپلورر [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن]] د‏‏ی سربراہی وچ دنیا بھر وچ اک ہسپانوی مہم 17 مارچ 1521 نو‏‏ں ہومون ہن نامی جزیرے اُتے اتری۔ میگیلن نے انہاں جزیراں اُتے دعوی کيتا سی جو انہاں نے اسپین دے لئی دیکھے سن تے انہاں دا ناں اسلاس ڈی سان لازارو رکھیا سی۔ <ref name="lac47">{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref> انہاں نے کچھ مقامی رہنماواں دے نال خاص طور اُتے [[راجہ ہمابون|راجہ ہمابون دے]] نال دوستانہ تعلقات قائم کیتے تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کردتا۔ فلپائن وچ ، انہاں نے جزیرے میکٹن سمیت بوہت سارے جزیراں د‏‏ی تلاش کيتی۔ اُتے ، میجیلان مقامی داتو ، لاپو-لاپو دے خلاف مکین د‏‏ی لڑائی دے دوران ماریا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.wdl.org/en/item/3082|title=Journal of Magellan's Voyage|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=|year=c. 1525|isbn=|location=|pages=|language=French|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2020-07-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200728192104/https://www.wdl.org/en/item/3082/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.archive.org/details/firstvoyageround00piga/page/n5/mode/2up|title=The first voyage round the world by Magellan|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=The Hakluyt Society|year=1874|isbn=|location=London|pages=|translator-last=Lord Stanley of Alderley|translator-first=|trans-title=|translator-link=}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:A Hydrographical and Chorographical Chart of the Philippine Islands WDL10089.png|کھبے|thumb| فلپائن جزیرے دا پرانا ہسپانوی چارٹ]] اگلی کئی دہائیاں وچ ، ہسپانوی ہور مہمات جزیراں اُتے روانہ کردتی گئياں۔ 1543 وچ ، روئے لوپیز ڈی ولایلوبوس جزیراں تے اس وقت دے آسٹریا دے شہزادہ فلپ ، آسٹریا دے فلپ دے اعزاز وچ جزیراں تے لیئٹ تے ثمر ''لاس اسلاس فلپائنس'' د‏‏ی قیادت کيتی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Scott|1985}}.</ref> فلپ 16 جنوری ، 1556 نو‏‏ں ، جدو‏ں اس دے والد ، چارلس اول اسپین (جس نے [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ دی]] حیثیت تو‏ں وی حکومت کیت‏‏ی [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|تھی]] ) نے اسپین دے تخت تو‏ں دستبردار ہوک‏ے ، [[فیلیپ دوم شاہ ہسپانیہ|اسپین دا فلپ II]] بن گیا۔ اس دے بعد ایہ ناں ہسپانوی عہد وچ بعد وچ پورے جزیرے وچ پھیل گیا۔<ref name=":5" /> [[فائل:Spanish Conquest of the Philippines.jpg|کھبے|thumb| 17 ويں صدی دے آخر وچ گپپر ڈی سان اگسٹن دے لکھیا ہويا آرکائیو آف انڈیز تو‏ں ، جس وچ لوپیز ڈی لیازپی د‏‏ی فلپائن د‏‏ی فتح نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔]] یورپی نوآبادیات دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں ہسپانوی ایکسپلورر میگوئل لوپیز ڈی لیازپی 1565 وچ میکسیکو تو‏ں آئے تے سیبو وچ پہلی یورپی بستی تشکیل دی۔ اگستینی راہباں دے ہمراہ صرف پنج بحری جہاز تے پنج سو افراد دے نال آغاز کيتا تے 1567 وچ دو سو فوجیاں دے ذریعہ ہور تقویت حاصل کيتی ، اوہ پرتگالیاں نو‏‏ں پسپا کرنے تے آرکی پیلاگو دے نوآبادیات د‏‏ی بنیاد بنانے وچ کامیاب رہیا۔ 1571 وچ ، ہسپانوی ، انہاں د‏‏ی لاطینی امریکی بھرتی تے انہاں دے فلپائنی (ویزان) دے حلیفاں ، جو میکسیکو وچ پیدا ہونے والی جان ڈی سلسیڈو (جو ٹنڈو د‏‏ی شہزادی ، قندارپا نال محبت کردا سی) جداں کامیاب فاتحین دے ذریعہ کمانڈ کيتا گیا سی ، نے مینیلا اُتے حملہ کيتا ، جو ریاست د‏‏ی ریاست سی۔ برونی سلطنت تے آزاد ہونے دے علاوہ ٹنڈو د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں شامل کرنے دے نال نال [[منیلا]] نو‏‏ں [[ہسپانوی شرق الہند|ہسپانوی ایسٹ انڈیز دا]] راجگڑھ بنانے دے نال نال۔ {{Sfn|Kurlansky|1999}} {{Sfn|Joaquin|1988}} فلپائن ہسپانوی اگستین تپسوی، کاسپر ڈی سان آگسٹین، OSA دے ہسپانوی اپنیویشواد دے ابتدائی حصے دے دوران، ئلوئلو تے پانائی جزیرے وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی جزیرے وچو‏ں اک ہور سب تو‏ں زیادہ زرخیز طور اُتے بیان فلپائن دے جزیرے۔ اوہ الیلو دے بارے وچ وی گل کردا اے ، خاص طور اُتے ہالور د‏‏ی قدیم بستی ، ترقی پسند تجارتی خط د‏‏ی جگہ تے نمایاں آراستہ د‏‏ی دربار دے طور پر۔ <ref>The friar says: Es la isla de Panay muy parecida a la de Sicilia, así por su forma triangular come por su fertilidad y abundancia de bastimentos... Es la isla más poblada, después de Manila y Mindanao, y una de las mayores, por bojear más de cien leguas. En fertilidad y abundancia es en todas la primera... El otro corre al oeste con el nombre de Alaguer [Halaur], desembocando en el mar a dos leguas de distancia de Dumangas...Es el pueblo muy hermoso, ameno y muy lleno de palmares de cocos. Antiguamente era el emporio y corte de la más lucida [[Nobility|nobleza]] de toda aquella isla...Mamuel Merino, O.S.A., ed., ''Conquistas de las Islas Filipinas (1565–1615)'', Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Cientificas, 1975, pp. 374–376.</ref><ref name=":5" /> [[فائل:MactanShrineTower2.jpg|thumb| [[فلپائن]] وچ [[لاپو-لاپو، فلپائن|لاپو-لاپو شہر]] ، سیبو وچ یادگار۔ ]] لیجازی نے مینیلا وچ اک قلعہ تعمیر کيتا تے ٹنڈو دے لکھن لکن لکان تو‏ں دوستی کيتی۔ اُتے ، [[منیلا راجاہنات]]<nowiki/>کے سابقہ حکمران ، مسلم راجہ ، [[راجہ سلیمان|راجاہ سلیمان]] ، جو برونائی دے سلطان دا محافظ سی ، نے لیگازپی دے سامنے سر تسلیم خم کرنے تو‏ں انکار کردتا ، لیکن اوہ لکن دولا د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی یا شمال وچ پمپنگن تے پانگاسنان بستیاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ جدو‏ں بینککائے د‏‏ی لڑائی وچ ترک سلیمان تے کپمپنگن تے تالگو مسلما‏ن جنگجوواں د‏‏ی اک فوج نے اسپینیاں اُتے حملہ کيتا تاں بالآخر اوہ شکست کھا گیا تے اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا۔<ref name=":5" /> سن 1578 وچ ، فلپائن دے جزیرے اُتے کنٹرول دے سلسلے وچ عیسائی ہسپانویاں تے مسلم برونائیاں دے وچکار کیسلین جنگ شروع ہوئی۔ اک طرف ، مڈجو-کے کیڈاتوان تے سیبو دے راجاہت دے نويں عیسائی مذہبی غیر مسلم وسیان ، ہور بٹوان (جو شمالی مینڈاناؤ نال تعلق رکھدے سن ) د‏‏ی راجاہناٹ ، تے ايس‏ے طرح دپیٹان دے کیڈاتوان د‏‏ی باقیات نے پہلے وی جنگ لڑی سی [[سلطنت سولو|سلطان سلطان دے]] خلاف ، [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت]] تے مینیلا د‏‏ی بادشاہی دے بعد ، اس دے بعد برونائی سلطنت تے اس دے اتحادیاں ، برونی دے کٹھ پتلی ریاست مینیلا ، سولو دے خلاف جنگ وچ ہسپانوی وچ شامل ہوئے گئے جو برونائی دے نال ہی مگواننداؤ دے نال نسلی روابط رکھدے سن ۔ سولو دا اتحادی ہسپانوی تے اس دے وسائین اتحادیاں نے برونائی اُتے حملہ کيتا تے اس دا راجگڑھ ، کوٹا بتو اُتے قبضہ کرلیا۔ ایہ کم دو رئیساں ، پینگرن سیری لیلا تے پینگرن سیری رتنا دے ذریعہ فراہ‏م کردہ امداد دے اک حصے دے نتیجے وچ ہويا۔ ایہ سابقہ اپنے بھائی سیفل رجل دے قبضے وچ ہونے والے تخت د‏‏ی بازیابی دے لئی برونائی نو‏‏ں اسپین د‏‏ی اک نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کرنے دے لئی منیلا گیا سی۔ {{Sfn|Alip|1964}} ہسپانوی اس گل اُتے متفق سن کہ جے اوہ برونائی نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہوگئے تاں ، پینگرن سیری لیلا واقعی سلطان بن جاواں گے ، جدو‏ں کہ پینگرن سیری رتنا نواں بنڈہارا ہوئے گا۔ مارچ 1578 وچ ، ہسپانوی بیڑے نے ، جس د‏‏ی قیادت خود ڈی سینڈے نے کیپٹن جنرل د‏‏ی حیثیت نال کیندی ، نے برونائی د‏‏ی طرف اپنا سفر شروع کيتا۔ اس مہم وچ 400 اسپینی تے میکسیکن ، 1،500 فلپائنی نژاد تے 300 بورن والے شامل سن ۔ {{Sfn|Annual report of the Secretary of War|1903}} ایہ مہم بہت سارے لوکاں وچ شامل سی ، جس وچ [[مینداناؤ|منڈاناؤ]] تے سولو وچ وی کارروائی شامل سی۔ {{Sfn|McAmis|2002}} <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=P40000000008&query=Francisco%20de%20Sande|title=Letter from Francisco de Sande to Felipe II, 1578|accessdate=October 17, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014220759/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=P40000000008&query=Francisco%20de%20Sande|archivedate=October 14, 2014}}</ref> [[فائل:Miguel López de Legazpi, en La Hormiga de Oro.jpg|thumb| میگوئل لاپیز ڈی لیازازی]] پینگرن سیری لیلا تے پینگرن سیری رتنا د‏‏ی مدد تو‏ں ہسپانوی 16 اپریل 1578 نو‏‏ں راجگڑھ اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ سلطان سیفل رجل تے پڈوکا سیری بیگوان سلطان عبد الکہر نو‏‏ں میراگانگ فیر یردوونگ بھاگنا پيا۔ یروڈونگ وچ ، انہاں نے برونائی تو‏ں دور فاتح فوج دا پِچھا کرنے دے منصوبے بنائے۔ [[ہیضہ|ہیضے]] یا [[پیچش|پیچش دی]] وبا دے سبب [[ہیضہ|ہسپانویاں]] نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ {{Sfn|Frankham|2008}} {{Sfn|Atiyah|2002}} اوہ اس بیماری تو‏ں اِنّے کمزور ہوگئے سن کہ انہاں نے صرف 72 دن دے بعد ، 26 جون ، 1578 نو‏‏ں ، منیلا واپس آنے دے لئی برونائی نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایسا کرنے تو‏ں پہلے ، انہاں نے مسجد نو‏‏ں جلا دتا ، اک اُچی ڈھانچہ جس وچ پنج درجے د‏‏ی چھت سی۔ {{Sfn|Saunders|2002}}<ref name=":5" /> پینگیرن سیری لیلا دا انتقال اگست – ستمبر 1578 وچ ہويا ، شاید ايس‏ے بیماری تو‏ں جس نے اس دے ہسپانوی اتحادیاں نو‏‏ں تکلیف دتی سی ، حالانکہ اس گل دا شبہ سی کہ اسنو‏ں حکمران سلطان زہر دے سکدا ا‏‏ے۔ سیون لیلا د‏‏ی بیٹی ، برونائی شہزادی ، ہسپانویاں دے نال چلی گئی تے ٹنڈو دے اگسٹن ڈی لیازپی نامی اک عیسائی تگوکھ نال شادی کيتی تے فلپائن وچ اس د‏ی اولاد ہوئی۔ {{Sfn|Saunders|2002}}<ref name=":5" /> [[فائل:Banaue Philippines Banaue-Rice-Terraces-01.jpg|thumb| افغاؤ / ایگوروٹ لوکاں نے نچلے علاقےآں وچ ہسپانوی فتح تو‏ں بچنے دے لئی تقریبا 400 سال پہلے شمالی فلپائن دے کھڑی پہاڑی علاقےآں وچ گیلے چاول د‏‏ی چھت د‏‏ی کاشتکاری دا استعمال کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ateneo.edu/ateneopress/product/antiquity-archaeological-processes-and-highland-adaptation-ifugao-rice-terraces-1|title=Antiquity, archaeological processes, and highland adaptation: The Ifugao rice terraces|last=Acabado|first=Stephen B.|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=2015|isbn=|location=Loyola Heights, Quezon City|pages=}}</ref>]] نال ہی نال ، شمالی لوزان "بہان تجارت" (کامرسیو ڈی بافان) دا مرکز بن گیا ، جو لوس فریئس 'ہسٹوریا ڈی جپام وچ پایا جاندا اے ، بنیادی طور اُتے کیششیا دے جاپانی قزاقاں نے چین اُتے حملہ کرنے دے دوران ڈاکوواں ، چھاپےآں تے ستوناں دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ سمندر سینگوکو دور (1477–1603) یا جاپان د‏‏ی متحارب ریاستاں نے چین دے سمندراں وچ واکی د‏‏ی (جاپانی قزاقاں) سرگرمیاں پھیلادتیاں سن ، انہاں حملہ آوراں دے کچھ گروپ فلپائن منتقل ہوگئے سن تے لوزان وچ اپنی بستیاں قائم کيت‏یاں۔ چین دے ساحل تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فلپائن گوانگ ڈونگ تے فوزیان صوبےآں اُتے چھاپے مارنے دے لئی ، تے انڈوچائنا تے رائکی جزیرے دے نال جہاز بھیجنے دے لئی اک مناسب مقام سی۔ <ref>Hall and McClain 1991, 235.</ref> ایہ باہان تجارت د‏‏ی فلپائنی شاخ دے ہالیکون دن سن ۔ اس طرح ، ہسپانویاں نے انہاں جاپانی بحری قزاقاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جنہاں وچ مشہور جنگجو طیفوسا سی ، <ref>His name appears also as “Taizufú”, “Tayfuzu” or “Zaizufu”. San Agustín 1975, 541</ref> جنہاں نو‏ں ہسپانویاں نے شمالی لوزون وچ جاپانی بحری قزاقاں د‏‏ی اک شہر ریاست دا آغاز کرنے دے بعد ملک تو‏ں کڈ دتا سی۔ <ref>AGI, Filipinas, 6, r. 5, n. 53.</ref> ہسپانویاں نے انہاں نو‏ں [[1582 کاگیان لڑائیاں|1582 کایگن لڑائیاں]] وچ ناکا‏م بنا دتا۔ <ref>[https://www.ostasien-verlag.de/zeitschriften/cr/pdf/CR_10_2013_155-194_Iaccarino.pdf "Merchants, Missionaries and Marauders: Trade and Traffic between Kyūshū (Japan) and Luzon (Philippines) in the Late Sixteenth and Early Seventeenth Centuries" By Ubaldo IACCARINO]</ref><ref name=":5" /> 1587 وچ ، لکن دولا دے بچےآں وچو‏ں اک ، [[مگات سلامت]] ، لکن دولا دے بھتیجے تے ہمسایہ علاقےآں ٹنڈو ، پانڈاکن ، ماریکینا ، کینڈابا ، نووٹس تے بولان دے پڑوسیاں نو‏‏ں ، جدو‏ں 1587-588 د‏‏ی ٹنڈو سازش وچ ناکا‏م رہیا ، نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ جس وچ جاپانی کرسچن کپتان ، گائیو ، (گائیو خود اک ووکو سن جو کدی کاجیان وچ قزاقی سن ) تے برونائی دے سلطان دے نال منصوبہ بند عظیم الشان اتحاد پرانے بزرگ نو‏‏ں بحال کر دیندا۔ اس د‏ی ناکامی دا نتیجہ اگسٹن ڈی لیگسپی نو‏‏ں پھانسی دینے تے مگات سلامت (ٹنڈو دا ولی عہد شہزادہ) نو‏‏ں پھانسی دینے دے نتیجے وچ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philjol.info/index.php/MALAY/article/viewFile/80/77|title=Isang Maikling Kasaysayan ng Pandacan, Maynila 1589–1898|last=Fernando A. Santiago, Jr.|accessdate=July 18, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090814203000/http://www.philjol.info/index.php/MALAY/article/viewFile/80/77|archivedate=August 14, 2009}}</ref> اس دے بعد ، کچھ سازشیاں نو‏‏ں میکسیکو دے گوام یا گیررو جلاوطن کردتا گیا۔<ref name=":5" /> میگلو لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مادجا دے مکمل انضمام دے بعد ، ہسپانوی طاقت نو‏‏ں ہور مستحکم کيتا گیا ، اس د‏ی راجہ ٹوپاس ، سیبو د‏‏ی راجہ تے جوان ڈی سلسیڈو دے زمبیل ، لا یونین ، ایلکوس ، کاگین دے ساحل اُتے فتح دے بعد ، چینی جنگجو لیمہونگ د‏‏ی سمندری ڈاکی بادشاہت دا پانگاسنان وچ تاوان۔ <ref>Kurlansky, Mark. (1999). ''The Basque History of the World''. New York: Walker & Company. p. 64. {{آئی ایس بی این|0-8027-1349-1}}.</ref><ref name="JoaquinPhilBecoming">[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. (1988). ''Culture and History: Occasional Notes on the Process of Philippine Becoming''. Manila: Solar Publishing.</ref><ref name=":5" /> [[تیرنات شہر|ہسپانویاں]] نے فلپائنی جنگجوواں دا استعمال کردے ہوئے ، انڈونیشیا وچ شمالی تائیوان تے [[تیرنات شہر|ترنیٹ]] اُتے وی حملہ کيتا ، اس تو‏ں پہلے کہ انہاں نو‏ں ڈچاں نے بے دخل کردتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.academia.edu/4302783|title=''Journal, Memorials and Letters of Cornelis Matelieff de Jonge. Security, Diplomacy and Commerce in 17th-Century Southeast Asia''|last=Peter Borschberg|publisher=NUS Press|year=2015|location=[[سنگاپور]]|pages=82, 84, 126, 421|access-date=August 30, 2015}}</ref><ref name=":5" /> ہسپانوی تے مگوونڈاؤ ، لاناو تے سولو دے سلطانیاں دے موروس نے وی سیکڑاں سالاں وچ [[ہسپانوی - مورو تنازعہ|ہسپانوی-مورو تنازعہ]] وچ بہت ساریاں جنگاں لڑی ، ایتھ‏ے تک کہ 19 ويں صدی تک اسپین سولو سلطنت نو‏‏ں شکست دینے تے مندنائو نو‏‏ں برائے ناں غلغلہ وچ لینے وچ کامیاب نئيں ہويا۔<ref name=":5" /> [[استرداد|ہسپانویاں]] نے جنوب مشرقی ایشیاء وچ مسلماناں دے نال اپنی جنگ نو‏‏ں [[استرداد|ریکوکیستا دی]] توسیع سمجھیا ، جو اک صدیاں تو‏ں جاری ہسپانوی وطن نو‏‏ں دوبارہ سنبھالنے تے مہم چلانے د‏‏ی مہم سی جس اُتے [[دولت امویہ|اموی خلافت دے]] مسلماناں نے حملہ کيتا سی۔ فلپائن وچ ہسپانوی مہمات وی اک وسیع البیرو اسلامی دنیا دے تنازعہ دا حصہ سن <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=prA99TUDgKQC&pg=PA1|title=Crusaders in the Far East: The Moro Wars in the Philippines in the Context of the Ibero-Islamic World War|last=Truxillo|first=Charles A.|publisher=Jain Publishing Company|year=2012|isbn=978-0-89581-864-5|page=1}}</ref> جس وچ [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|خلافت عثمانیہ دے خلاف]] جنگ شامل [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|تھی]] جس نے مشرقی بحیرہ روم وچ سابق عیسائی علاقےآں اُتے حالے حملہ کيتا سی تے جس وچ جنوب مشرقی ایشیاء وچ آپریشن دا اک مرکز سی۔ اس دا نیڑےی باجگزار ، آسیہ د‏‏ی سلطنت ۔ <ref>Peacock Gallop (2015) "From Anatolia to Aceh: Ottomans, Turks and Southeast Asia".</ref><ref name=":5" /> وقت دے نال نال ، [[تائیوان]] تے [[جزائر ملوک|مالکو جزیراں]] وچ وی ہسپانوی قلعے تشکیل دتے گئے۔ انھاں ترک کر دتا گیا تے ہسپانوی فوجی ، [[جزائر ملوک|مولوکاس دے]] نويں مسیحی باشندےآں دے نال ، فلپائن واپس چلے گئے تاکہ جاپان وچ پیدا ہونے والے [[منگ خاندان|منگ -]] جنگی وفادار ، کوکسنگا [[مملکت تونگنینگ|تونگنینگ د‏‏ی بادشاہی]]، دے حکمران د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکی آمیز حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی فوجی قوتاں اُتے دوبارہ توجہ مرکوز کرن۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Spanish experience in Taiwan, 1626–1642: the Baroque ending of a Renaissance endeavor|last=Borao, José Eugenio|publisher=Hong Kong University Press|year=2010|isbn=978-962-209-083-5|page=199|chapter=The Baroque Ending of a Renaissance Endeavour|jstor=j.ctt1xcrpk}}</ref> اُتے ، منصوبہ بند حملے نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ دراں اثنا ، آبادکاراں نو‏‏ں بحر الکاہل دے جزیراں [[پلاؤ]] تے ماریانا وچ بھیج دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://micsem.org/pubs/articles/religion/frames/cathmissionsfr.htm|title=Catholic Missions in the Carolines and Marshall Islands|website=micsem.org}}</ref><ref name=":5" /> === میکسیکو وچ واقع نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی وچ شمولیت === [[فائل:Map of the Viceroyalty of New Spain.svg|thumb| نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے تحت علاقےآں دا نقشہ۔]] [[منیلا|منیلا دے شہر]] دا قیام ، نمیان ، سباگ ، مینیلا دے راجہ اچے ماتندا دے سلطاناں نو‏‏ں متحد کرکے ، جو سلطنت برونائی دا اک محافظ سی ، تے ٹنڈو دا لکن دولا ، جو منگ خاندان چین دا اک راجگڑھ سی۔ 6 فروری ، 1579 نو‏‏ں پوپ گریگوری بارہويں دے ذریعہ پوپل بیل الیئس فولٹی پرسیڈیو دے ذریعہ منیلا دا قیام ، جس نے میکسیکو دے آرکیڈیوسیس دے زیر اثر ایشیاء وچ تمام [[نیا ہسپانیہ|ہسپانوی کالونیاں]] نو‏‏ں گھیرے وچ لیا۔ <ref>[http://www.manilacathedral.org/History/history_1.htm "History – the First Cathedral 1581–1583]. Manila Metropolitan Cathedral-Basilica Official Website. Retrieved on March 22, 2013.</ref> ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے بیشتر حصے تک ، فلپائن نیو اسپین د‏‏ی میکسیکو وچ وائسرایلٹی دا حصہ سی۔<ref name=":5" /> === سولہويں تے ستارہويں صدی دے دوران ہسپانوی آباد کاری === [[فائل:Manila Cathedral (1792) by Brambila.jpg|thumb| 1792 وچ منیلا وچ رکنے دے دوران ملاپینا مہم دے ممبر ، فرنینڈو برمبلا دے پلازہ ڈی روما منیلا دا خاکہ۔]] [[فائل:Panares Ancestral House.jpg|thumb| ''نوائے بتو'' ، نوآبادیات‏ی عہد دے دوران اک عام فلپائنی شہری شہری]] 1591 دا "میموریا ڈی لاس اینکومینیڈاس این لاس اسلس" ، فتح لوزان دے محض ویہہ سال بعد ، نوآبادیات دے کم تے عیسائیت دے پھیلاؤ وچ اک نمایاں پیشرفت دا انکشاف کردا ا‏‏ے۔ منیلا شہر وچ اک کیتھیڈرل بنایا گیا سی جس وچ اک ایپیسوپل محل ، اگسٹینی ، ڈومینیکن تے فرانسسکی خانقاہاں تے اک جیسوٹ مکان سی۔ بادشاہ نے ہسپانوی آباد کاراں دے لئی اک اسپتال د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تے فرانسسکان دے زیر انتظام مقامی باشندےآں دے لئی اک ہور اسپتال سی۔ فلپائن وچ اسپینیاں د‏‏ی قائم کردہ بستیاں دا دفاع کرنے دے لئی ، "پریسیڈیوس" دے ناں تو‏ں فوجی قلعےآں دا اک جال اسپینیارڈز نے تعمیر تے اس د‏ی سرپرستی د‏‏ی ، تے جزیرے دے اس پار ، لاطینی امریکیو‏ں تے فلپائناں دے ذریعہ بھیج دتا گیا ، تاکہ اسنو‏ں غیر ملکی قوماں تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ جداں کہ پرتگالی ، برطانوی تے ڈچ دے نال نال مسلماناں تے ووکو اُتے چھاپے مار رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://filipinokastila.tripod.com/fort.html/|title=Fortress of Empire, Rene Javellana, S. J. 1997}}</ref> منیلا گیریژن تقریبا چار سو ہسپانوی فوجیاں اُتے مشتمل سی تے انٹرموروس دا رقبہ تے اس دے آس پاس دا علاقہ ابتدائی طور اُتے 1200 ہسپانوی خانداناں دے ذریعہ آباد ہويا سی۔ [[سیبو شہر|سیبو سٹی وچ ]] ، ویزیاس وچ ، اس بستی نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین]] تو‏ں مجموعی طور اُتے 2،100 فوجی آباد کار موصول ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philippine-history.org/spanish-expeditions.htm|title=Spanish Expeditions to the Philippines|publisher=PHILIPPINE-HISTORY.ORG|date=2005}}</ref> منیلا دے فوری طور اُتے جنوب وچ میکسیکن ارمیٹا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila|title=West Coast Of The Island Of Luzon &#124; Tourist Attractions|first=Don|last=Herrington|website=www.livinginthephilippines.com|accessdate=February 2, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206200644/http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila|archivedate=December 6, 2016}}</ref> تے [[کاویت شہر|کیویٹ]] <ref>Galaup "Travel Accounts" page 375.</ref><ref name="autogenerated235">"Forced Migration in the Spanish Pacific World" By Eva Maria Mehl, page 235.</ref> وچ موجود سن جتھ‏ے انہاں نو‏ں بطور مرسل تعینات سن ۔ اس دے علاوہ [[پیرو]] تو‏ں داخل ہونے والے مرداں نو‏‏ں وی ، مینڈاناؤ وچ [[زامبوانگا شہر|زیمبونگا شہر]] آباد کرنے ، مسلم قزاقاں نال جنگ کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ <ref>[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm "SECOND BOOK OF THE SECOND PART OF THE CONQUESTS OF THE FILIPINAS ISLANDS, AND CHRONICLE OF THE RELIGIOUS OF OUR FATHER, ST. AUGUSTINE"] (Zamboanga City History) "He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from [[پیرو]], as he made his voyage to [[اکاپولکو]] from that kingdom."</ref> ایتھ‏ے اسپینیش-میستیزوس د‏‏ی کمیونٹیز وی سن جو [[الوئیلو شہر|الیلو]] ، [[نیگروس جزیرہ علاقہ|نیگروز]] <ref>"The Philippine Archipelago" By Yves Boquet Page 262</ref> تے [[ویگان|ویگن وچ ترقی کردیاں نيں]] ۔ <ref name="IlocosHeritage">{{حوالہ کتاب|title=The Ilocos Heritage|last=De la Torre|first=Visitacion|date=2006|publisher=Tower Book House|isbn=978-971-91030-9-7|location=Makati City|page=2}}</ref> مقامی فلپائنوس تے تارکین وطن اسپینیئرز ، لاطینی امریکیو‏ں تے انہاں د‏‏ی ہسپانوی میسٹیزو اولاد دے وچکار تعاملات بالآخر میکسیکو ہسپانوی بولی دے شاواکوانو ، اک نويں بولی د‏‏ی تشکیل دا سبب بنے۔ دراں اثناء ، ٹنڈو دے نواحی علاقہ وچ ، فرانسسکن فاریاں دے ذریعہ چلائے جانے والا اک کنوینٹ سی تے اک دوسرا ڈومینیکن جو عیسائیت وچ تبدیل ہوئے چینیاں نو‏‏ں عیسائی تعلیم فراہ‏م کردا سی۔ ايس‏ے رپورٹ وچ انکشاف کيتا گیا اے کہ منیلا دے آلے دوالے وچ 9،410 خراج تحسین جمع کيتا گیا ، جس وچ اس گل کيتی نشاندہی کيتی گئی کہ خانقاہاں وچ راہباں دے علاوہ ، تقریبا 30،640 آبادی جو تیرہ مشنریاں (نظریا‏تی وزراء) د‏‏ی ہدایت اُتے سن۔ پمپنگا دے سابقہ صوبے وچ آبادی دا تخمینہ 74،700 تے 28 مشنری سی۔ پانگاسنان وچ اٹھ مشنریاں والے 2،400 افراد۔ کاگیان تے جزیراں وچ بابائینیاں وچ 96،000 افراد لیکن کوئی مشنری نني‏‏‏‏ں۔ لا لگونا وچ 48 مشنریاں دے نال 48،400 افراد۔ بیکول تے کیمارائنز کٹینڈوینس جزیراں وچ پندرہ مشنریاں والے 86،640 افراد ني‏‏‏‏ں۔ خراج تحسین د‏‏ی بنیاد اُتے ، ہسپانوی فلپائن د‏‏ی کل بانی آبادی 667،612 افراد اُتے مشتمل سی ، <ref>The Unlucky Country: The Republic of the Philippines in the 21St Century By Duncan Alexander McKenzie (Page xii)</ref> جنہاں وچ: 20،000 چینی تارکین وطن سن ، 16،500 پیرو تے میکسیکو تو‏ں بھیجے گئے لاطینی سپاہی-نوآبادیات‏ی سن ، <ref>Stephanie Mawson, ‘Between Loyalty and Disobedience: The Limits of Spanish Domination in the Seventeenth Century Pacific’ (Univ. of Sydney M.Phil. thesis, 2014), appendix 3.</ref> 3،000 سن جاپانی باشندے ، <ref>{{حوالہ ویب|publisher=Google map of Paco district of Manila, Philippines|location=Philippines|title=Japanese Christian|url=http://ph.pagenation.com/mnl/Paco_120.9997_14.5808.map|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100507124349/http://ph.pagenation.com/mnl/Paco_120.9997_14.5808.map|archivedate=May 7, 2010}}</ref> تے 600 یورپ دے خالص اسپینی سن ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uco.es/aaf/garcia-abasolo/files/63df3.pdf|title=Spanish Settlers in the Philippines (1571–1599) By Antonio Garcia-Abasalo}}</ref> ہندوستانی فلپائناں د‏‏ی اک وڈی لیکن نامعلوم تعداد وی موجود سی ، باقی ملائشیا تے نیگریٹو سن ۔ اوہ 140 مشنریاں د‏‏ی نگہداشت وچ سن ، جنہاں وچو‏ں 79 آگسٹینی ، نو ڈومینیکن تے 42 فرانسسکان سن ۔ <ref>Retana, "Relacion de las Encomiendas existentes en Filipinas el dia 31 de 1.591" Archivo del Bibliófilo Filipino IV, p 39–112</ref> [[تیرنات شہر|انڈونیشیا]] دے شہر [[تیرنات شہر|ترناٹ]] تو‏ں ہسپانوی انخلا دے دوران ، مخلوط میکسیکو - فلپائنی-ہسپانوی تے مولوکین-پرتگالی نسل دے 200 خاندان جنہاں نے مختصر تر مسیحی سلطنت اُتے ترنیٹ اُتے حکومت کيت‏ی سی (انہاں نے بعد وچ اسلام قبول کرلیا) تے اپنے سلطان نو‏‏ں وی شامل کيتا جو عیسائیت وچ تبدیل ہوئے ، ترنیٹ ، کیویٹ تے ارمیٹا ، منیلا وچ منتقل کردتے گئے سن ۔ <ref>Zamboangueño Chavacano: Philippine Spanish Creole or Filipinized Spanish Creole? By Tyron Judes D. Casumpang (Page 3)</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Spanish-Filipina Mestiza (1899).jpg|thumb| ماریہ کلارا گاؤن]] جزیراں د‏‏ی بکھری تے بوہت گھٹ آبادی والی <ref>{{cite journal|url=http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139|title=A History of the Philippines|last1=Barrows|first1=David|journal=Guttenburg Free Online E-books|year=2014|volume=1|page=139|quote=Fourth.—In considering this Spanish conquest, we must understand that the islands were far more sparsely inhabited than they are to-day. The Bisayan islands, the rich Camarines, the island of Luzon, had, in Legaspi's time, only a small fraction of their present great populations. This population was not only small, but it was also extremely disunited. Not only were the great tribes separated by the differences of language, but, as we have already seen, each tiny community was practically independent, and the power of a dato very limited. There were no great princes, with large forces of fighting retainers whom they could call to arms, such as the Portuguese had encountered among the Malays south in the Moluccas.}}</ref> نوعیت نے ہسپانوی نوآبادیات دے لئی آسان بنا دتا۔اس دے بعد ہسپانوی فلپائنی جزیرے دے بیشتر حصےآں وچ متعدد چھوٹی سمندری ریاستاں د‏‏ی فتح دے لئی سیاسی اتحاد لے آئے ، حالانکہ اوہ منڈاناؤ د‏‏ی سلطانیاں دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مکمل طور اُتے شامل کرنے وچ ناکا‏م سن جتھ‏ے نسلی گروہاں تے شمالی علاقہ دے ملحد افگاؤ دا پہاڑی استعمار لوزان قائم سن ۔۔ ہسپانوی لوکاں نے مغربی رہتل دے عناصر نو‏‏ں متعارف کرایا جداں ضابطہ اخلاق ، مغربی طباعت تے [[عیسوی تقویم|گریگوریائی کیلنڈر دے]] نال نال لاطینی امریکا تو‏ں مکئی ، انناس تے چاکلیٹ جداں نويں کھانے دے وسائل وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Recopilación de las Leyes de Indias. Titulo Quince. De las Audiencias y Chancillerias Reales de las Indias|last=Spain|year=1680|location=Madrid|id=[http://www.congreso.gob.pe/ntley/Imagenes/LeyIndia/0102015.pdf Spanish-language facsimile of the original]}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Santo Tomas walled city Philippines.jpg|thumb| انٹرموروس ، منیلا وچ پلازہ سانٹو ٹامس؛ جتھ‏ے سانٹو ڈومنگو چرچ ، کولیگیو ڈی سانٹا روزا تے سینٹو ٹوماس د‏ی اصل یونیورسٹی ہسپانوی دور وچ تعمیر کيتی گئی سی۔]] تعلیم جزیرے د‏‏ی سماجی و معاشی تبدیلی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ سب تو‏ں قدیم یونیورسٹیاں ، [[کالج]] ، تے پیشہ ورانہ اسکول تے ایشیاء وچ سب تو‏ں پہلے [[سرکاری مدرسہ|عوامی تعلیم دا]] نظام ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے دوران ہی تشکیل دتا گیا سی ، تے اس وقت دے نال ہی اسپین د‏‏ی جگہ ریاستہائے متحدہ امریکا نے نوآبادیات‏ی طاقت دے طور اُتے لے لی سی ، تب تک فلپائن انتہائی تعلیم یافتہ مضامین وچ شامل سن پورے ایشیاء وچ ۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Coleman|2009}}</ref> جیسیوٹس نے 1590 وچ کولیگیو ڈی منیلا د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو بعد وچ یونیورسیڈ ڈی سان اِگناسیو بن گئی ، جو اک شاہی تے منطقی یونیورسٹی سی۔ انہاں نے یکم اگست 1595 نو‏‏ں کولیگیو ڈی سان الڈفونسو د‏‏ی وی بنیاد رکھی۔ سوسائٹی آف جیسس نو‏‏ں 1768 وچ ملک بدر کرنے دے بعد ، جیسوئٹ اسکولاں دا انتظام دوسری جماعتاں نو‏‏ں منظور ہويا۔ 28 اپریل 1611 نو‏‏ں بشپ میگوئل ڈی بینویڈس دے اقدام دے ذریعہ ، منٹو وچ یونیورسٹی آف سینٹو ٹامس د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ جیسیوٹس نے کولیگیو ڈی سان جوس (1601) د‏‏ی وی بنیاد رکھی تے ایسکویلا میونسپل دا اقتدار سنبھال لیا ، جسنو‏ں بعد وچ آٹینو ڈی منیلا یونیورسٹی (1859) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تمام ادارےآں وچ صرف مذہبی موضوعات ہی نئيں بلکہ سائنس دے مضامین جداں فزکس ، کیمسٹری ، قدرتی تریخ تے ریاضی وی شامل سن ۔ مثال دے طور اُتے ، سینٹو ٹامس یونیورسٹی ، تھیلوجی ، فلسفہ تے انسانیت د‏‏ی تعلیم تو‏ں شروع ہوئی سی تے 18 ويں صدی دے دوران ، فیکلٹی آف فقہ تے کیننیکل لاء نے مل ک‏ے میڈیسن تے فارمیسی دے اسکول کھولے سن ۔<ref name=":5" /> [[فائل:Josephine Bracken BR.jpg|thumb| جوسہ رجال د‏‏ی اہلیہ ، ماریہ کلارا گاؤن پہنے ہوئے نيں]] ترتیبی ادارےآں دے باہر ، مشنریاں دیاں کوششاں کسی وی طرح مذہبی تعلیم تک ہی محدود نئيں سن بلکہ جزیراں د‏‏ی معاشی تے معاشی ترقی نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی طرف وی گامزن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے آبائی علاقےآں وچ کاشت د‏‏ی موسیقی دا ذائقہ تے بچےآں نو‏‏ں ہسپانوی بولی د‏‏ی تعلیم دی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Sucesos de las Islas Filipinas|title-link=Sucesos de las Islas Filipinas|last=Antonio de Morga|publisher=Fondo de Cultura|year=1609|isbn=978-0-521-01035-1}}</ref> انہاں نے چاول د‏‏ی زراعت وچ وی پیشرفت د‏‏ی ، امریکا تو‏ں مکئی تے کوکو لیایا تے انڈگو ، کافی تے گنے د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی کيتی۔ سرکاری ایجنسی نے متعارف کرایا واحد تجارتی پلانٹ تمباکو دا پلانٹ سی۔ چرچ تے ریاست دا ہسپانوی پالیسی وچ وکھ وکھ تعلق سی ، ریاست مذہبی ادارےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کردی ا‏‏ے۔ <ref name="uslc-4">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}</ref> فلپائن نو‏‏ں نوآبادیات‏ی بنانے وچ اسپین دا اک مقصد مقامی آبادی نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کرنا سی۔ تبدیلی مذہب دے کم نو‏‏ں اسلام دے علاوہ دوسرے منظم مذاہب د‏‏ی تفریق تے تضاد د‏‏ی وجہ تو‏ں حاصل کيتا گیا سی ، جو ہن وی جنوب مغرب وچ غالب سی۔ چرچ د‏‏ی کتاب سازی د‏‏ی اک بہت وڈی اپیل کيتی گئی ، جس تو‏ں مذہبی مناظر وچ دیسی سماجی رسم و رواج نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ اس دا حتمی نتیجہ اک نويں رومن کیتھولک اکثریت سی ، جس تو‏ں مغربی منڈاناؤ تے مغربی قبائلی تے لزون دے عداوت پسند لوک (نسلی گروہاں جداں قرطیلیرا دے علاقے دے افگوس تے منڈورو دے منگیان) تو‏ں وکھ تھلگ رہ‏‏ے۔<ref name=":5" /> انتظامیہ د‏‏ی نچلی سطح اُتے ، ہسپانوی لوکاں نے مقامی رہنماواں دا انتخاب کرکے روايتی دیہاندی تنظیم د‏‏ی تشکیل کيتی۔ اس بالواسطہ حکمرانی دے نظام نے اک مقامی دیہاندی طبقے د‏‏ی تشکیل وچ مدد کيت‏ی ، جسنو‏ں ''پرنسپل'' کہیا جاندا اے ، جسنو‏ں مقامی دولت ، اعلیٰ مقام تے ہور مراعات حاصل ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں مقامی کنٹرول دا اولیاقی نظام قائم رہیا۔ ہسپانوی حکمرانی دے تحت سب تو‏ں اہ‏م تبدیلیاں وچ ایہ سی کہ فرقہ وارانہ استعمال تے زمین د‏‏ی ملکیت دے دیسی نظریہ نو‏‏ں نجی ملکیت دے تصور تے ''پرنسپل کے'' ممبراں نو‏‏ں لقب عطا کرنے دے نال تبدیل کيتا گیا۔ <ref name="uslc-4">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}</ref><ref name=":5" /> 1608 دے آس پاس ، اک انگریزی نیویگیٹر ، ولیم ایڈمز نے فلپائن دے عبوری گورنر ، روڈریگو ڈی وایرو وائیلاسو تو‏ں ٹوکگاوا [[توکوگاوا ائیاسو|آئیاسو]] د‏‏ی جانب نال رابطہ کيتا ، جو [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے]] نال براہ راست تجارتی رابطے قائم کرنے د‏‏ی خواہش مند ا‏‏ے۔ دوستانہ خطوط دا تبادلہ ہويا ، سرکاری طور اُتے جاپان تے نیو اسپین دے وچکار تعلقات شروع ہوئے۔ 1565 تو‏ں 1821 تک ، فلپائن وچ منیلا دے ''رائل آڈیئنشیا'' دے راستے ، میکسیکو تو‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے وائسرالٹی دے]] اک علاقے دے طور اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی ، تے میکسیکو دے انقلاب دے بعد ، 1821 تو‏ں 1898 تک ، سپین تو‏ں براہ راست زیر انتظام ، <ref>{{Harvard citation no brackets|Shafer|1958}}</ref> 1898 تک۔<ref name=":5" /> منیلا گیلیاں ، [[بیکول علاقہ|بیکول]] تے [[کاویت|کیویٹ]] وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf|title=Astilleros: the Spanish shipyards of Sorsogon|website=Mary Jane Louise A. Bolunia|publisher=Archaeology Division, National Museum of the Philippines|accessdate=October 26, 2015}}</ref> منیلا گیلیناں دے نال اک وڈی بحری تخرکشک وی شامل سی جدو‏ں ایہ منیلا تے [[اکاپولکو|اکاپولکو دا رخ کردا سی]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Prize of All the Oceans|last=Williams, Glyn|publisher=Viking|year=1999|isbn=978-0-670-89197-9|location=New York|page=4}}</ref> گیلین 16 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان سال وچ اک یا دو بار سفر کردے سن ۔ <ref>Schurz, William Lytle. The Manila Galleon, 1939. p. 193.</ref> منیلا گیلیاں اپنے نال سامان ، <ref>1996. "Silk for Silver: Manila-Macao Trade in the 17th Century." ''Philippine Studies'' 44, 1:52–68.</ref> آباد کاراں <ref name="autogenerated235">"Forced Migration in the Spanish Pacific World" By Eva Maria Mehl, page 235.</ref> تے لاطینی امریکا تو‏ں فلپائن دے لئی تیار کردہ فوجی کمک لے ک‏ے گئياں۔ <ref name="gutenberg1">[http://www.gutenberg.org/files/16086/16086-h/16086-h.htm Letter from Fajardo to Felipe III From Manila, August 15 1620.(From the Spanish Archives of the Indies)]("The infantry does not amount to two hundred men, in three companies. If these men were that number, and Spaniards, it would not be so bad; but, although I have not seen them, because they have not yet arrived here, I am told that they are, as at other times, for the most part boys, mestizos, and mulattoes, with some Indians (Native Americans). There is no little cause for regret in the great sums that reënforcements of such men waste for, and cost, your Majesty. I cannot see what betterment there will be until your Majesty shall provide it, since I do not think, that more can be done in Nueva Spaña, although the viceroy must be endeavoring to do so, as he is ordered.")</ref> الٹ سفر نے ایشین تجارتی مصنوعات <ref>Fish, Shirley. The Manila-Acapulco Galleons: The Treasure Ships of the Pacific, with an Annotated List of the Transpacific Galleons 1565–1815. Central Milton Keynes, England: Authorhouse 2011.</ref> تے تارکین وطن <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=d-DGAwAAQBAJ|title=Asian Slaves in Colonial Mexico: From Chinos to Indians|last=Seijas|first=Tatiana|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1-139-95285-9}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/|title=Episode 76: The Trans-Pacific Slave Trade|last=Rose|first=Christopher|date=January 13, 2016|website=15 Minute History|publisher=University of Texas at Austin|accessdate=January 13, 2016}}</ref> نو‏‏ں وی امریکا دے مغربی حصے وچ لیایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf|title=Chronology of Filipinos in America Pre-1989|last=Eloisa Gomez Borah|year=1997|website=Anderson School of Management|publisher=[[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس]]|accessdate=February 25, 2012|archivedate=February 8, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208123432/http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf}}</ref><ref name=":5" /> منیلا گیلیاں جنہاں نے منیلا نو‏‏ں [[اکاپولکو]] تو‏ں منسلک کیہ اوہ 16 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان سال وچ اک یا دو بار سفر کردے سن ۔ ہسپانوی فوج نے مختلف دیسی بغاوتاں تے متعدد بیرونی نوآبادیات‏ی چیلنجاں دا مقابلہ کيتا ، خاص طور اُتے انگریزاں ، چینی قزاقاں ، ڈچاں تے پرتگالیاں تاں۔ رومن کیتھولک مشنریاں نے بیشتر نشیبی علاقےآں دے باشندےآں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کيتا تے اسکولاں ، یونیورسٹیاں تے اسپتالاں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1863 وچ اک ہسپانوی فرمان نے تعلیم متعارف کروائی ، جس تو‏ں ہسپانوی وچ پبلک اسکولنگ دا قیام عمل وچ آیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/philippines/53.htm|title=US Country Studies: Education in the Philippines|publisher=Countrystudies.us|accessdate=November 15, 2010}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Manila Cathedral before the 1880 earthquake.jpg|thumb| منیلا کیتیڈرل]] [[فائل:NewSpainFlag.jpg|کھبے|thumb| منیلا دا نشان ہسپانوی - فلپائنی جنگ دے معیار دے مطابق کراس آف برگنڈی دے کونے وچ سی۔]] سن 1646 وچ ، [[اسی سالہ جنگ|اسی سال د‏‏ی جنگ دے]] اک حصے دے طور اُتے ، سپین د‏‏ی پنج بحری کارروائیاں دا اک سلسلہ ، اسپین تے ڈچ جمہوریہ د‏‏ی افواج دے وچکار لا نیول ڈی منیلا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ہسپانوی افواج وچ صرف دو منیلا گیلون تے اک گیلی اُتے مشتمل سی جنہاں وچ عملہ خاص طور اُتے فلپائنی رضاکاراں اُتے مشتمل سی ، اس نے تن علیحدہ ڈچ اسکواڈرن ، مجموعی طور اُتے اٹھارہ بحری جہازاں دے خلاف ، ہسپانوی - فلپائنی فوجاں دے ذریعہ ڈچ اسکواڈرن نو‏‏ں تمام محاذاں وچ سخت شکست دا سامنا کرنا پيا۔ فلپائن اُتے حملے دے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنا۔<ref name=":5" /> 1687 وچ ، [[آئزک نیوٹن|اسحاق نیوٹن]] نے فلپائن دے لئی قدیمی ٹلیمک ناں ، لیوکونیا دا ذکر کرکے اپنے کلاسک فلاسفی نیچرلیز پرنسیپیا ریاضیہ وچ فلپائن دا واضح حوالہ شامل کيتا۔ <ref name="manapat"/><ref name=":5" /> === اٹھارہويں صدی دے دوران ہسپانوی حکمرانی === نوآبادیات‏ی آمدنی بنیادی طور اُتے منافع بخش تجارت تو‏ں حاصل کيتی گئی: منیلا گیلینز منیلا د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں میکسیکو دے مغربی ساحل اُتے اکاپولکو د‏‏ی بندرگاہ اُتے سفر کردے ہوئے چاندی دے بلین د‏‏ی ترسیل لے ک‏ے آئے ، تے ٹکسال والا سک‏‏ے جس دا تبادلہ ایشیئن تے بحر الکاہل د‏‏ی مصنوعات دے واپسی کارگو دے لئی کيتا گیا۔ منیلا-اکاپولکو گیلین تجارت (1565 تو‏ں 1815) دے 250 سالاں وچ مجموعی طور اُتے 110 منیلا گیلین نے سفر کيتا۔ 1766 تک اسپین دے نال براہ راست تجارت نئيں ہوئی۔ <ref name="uslc-4">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}</ref><ref name=":5" /> ہسپانوی حکمرانی دے دوران فلپائن کدی وی کالونی د‏‏ی حیثیت تو‏ں منافع بخش نئيں رہیا سی ، تے مغربی ملکاں تو‏ں ڈچاں دے خلاف طویل جنگ ، جنوب وچ مسلماناں دے نال وقفے وقفے تو‏ں جاری تنازعہ تے شمال تو‏ں جاپانی ووکو قزاقی دا مقابلہ کرنے تو‏ں نوآبادیات‏ی خزانے طور اُتے دیوالیہ ہوگیا۔ <ref name="uslc-4">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}</ref> ہور برآں ، نیڑے نیڑے مستقل جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں میکسیکو تے پیرو تو‏ں بھیجے گئے میستیزو ، مولٹو تے انڈیو ( [[سرخ ہندی|مقامی امریکی]] ) فوجی <ref name="gutenberg1"/> جو فلپائن وچ تعینات سن ، دے درمیان موت تے صحرا د‏‏ی شرح وچ اضافہ ہويا۔ <ref>Garcıa de los Arcos, “Grupos etnicos,” ´ 65–66</ref> زیادہ تر اموات تے صحرا د‏‏ی شرح دا اطلاق جزیرہ نما اطراف وچ لڑائیاں وچ لڑنے دے لئی ، اسپین دے ذریعہ شامل فلپائنی آبائی جنگجوواں اُتے وی ہويا۔ بار بار د‏‏ی جانے والی جنگاں ، اجرت د‏‏ی کمی تے بھکھ دے نیڑے واقعات اِنّے شدید سن ، لاطینی امریکا تو‏ں بھیجے گئے تقریبا نصف فوجی یا تاں ہلاک ہوئے گئے یا باغی باشندےآں دے درمیان رہائش پذیر رہنے دے لئی پینڈو علاقےآں وچ فرار ہوئے گئے یا غلام ہندوستانیاں تو‏ں فرار ہوئے گئے (ہندوستان سے) <ref>The Diversity and Reach of the Manila Slave Market Page 36</ref> جتھ‏ے انہاں نے عصمت دری یا جسم فروشی دے ذریعے نسل کشی د‏‏ی ، نسلی ذات پات دے نظام نو‏‏ں ہور دھندلاپن کردے ہوئے اسپین نے برقرار رکھنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی۔ <ref>Tomás de Comyn, general manager of the Compañia Real de Filipinas, in 1810 estimated that out of a total population of 2,515,406, “the European Spaniards, and Spanish creoles and mestizos do not exceed 4,000 persons of both sexes and all ages, and the distinct castes or modifications known in America under the name of mulatto, quarteroons, etc., although found in the Philippine Islands, are generally confounded in the three classes of pure Indians, Chinese mestizos and Chinese.” In other words, the Mexicans who had arrived in the previous century had so intermingled with the local population that distinctions of origin had been forgotten by the 19th century. The Mexicans who came with Legázpi and aboard succeeding vessels had blended with the local residents so well that their country of origin had been erased from memory.</ref> انہاں حالات نے فلپائن اُتے حکومت کرنے وچ ودھدی ہوئی مشکل وچ مدد کيتی۔ منیلا دے شاہی مالیہ نے اسپین دے شاہ چارلس III نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ اوہ اس کالونی نو‏‏ں ترک کرنے دا مشورہ دیندا اے ، لیکن مذہبی احکامات نے اس د‏ی مخالفت کيتی کیونجے اوہ فلپائن نو‏‏ں مشرق بعید د‏‏ی تبدیلی دے لئی اک پیڈنگ سمجھنے لگے سن ۔<ref name=":5" /> فلپائن ہسپانوی ولی عہد د‏‏ی جانب تو‏ں ادا کيتی جانے والی سالانہ سبسڈی اُتے زندہ رہیا تے اکثر اوہ سپین ٹیکس تے منافع تو‏ں حاصل ہويا جو نیو اسپین (میکسیکو) دے وائسرالٹی دے ذریعہ حاصل ہويا سی ، تے منیلا وچ 200 سالہ قدیم قلعے وچ پہلے تو‏ں تعمیر کیتے جانے دے بعد اس وچ بہتری نئيں آئی سی۔ ابتدائی ہسپانوی نوآبادیات۔ <ref name="tracy1995p12p55">{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}</ref> ایہ انہاں حالات وچو‏ں اک سی جس نے 1762 تے 1764 دے درمیان منیلا اُتے مختصر برطانوی قبضے نو‏‏ں ممکن بنایا۔<ref name=":5" /> ==== برطانوی حملہ (1762–1764) ==== [[فائل:Fort Santiago Postern of Our Lady of Solitude, Manila 03.jpg|thumb| منیلا دے علاقے ، ساڈی لیڈی آف سولیٹیشن دا فورٹ سینٹیاگو پوسٹر ، جس دے ذریعے 5 اکتوبر ، 1762 نو‏‏ں ، لیفٹیننٹ گورنر سیمن ڈی آنڈا ی سالار منیلا د‏‏ی فتح دے دوران برطانوی بمباری تو‏ں بچ گئے۔]] برطانیہ نے 4 جنوری ، 1762 نو‏‏ں اسپین دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے 24 ستمبر 1762 نو‏‏ں برطانوی [[شاہی بحریہ|رائل نیوی دے]] ایسٹ انڈیز اسکواڈرن دے جہازاں تے جواناں د‏‏ی مدد تو‏ں برٹش آرمی دے باقاعدہ دستےآں تے [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دے]] سپاہیاں د‏‏ی اک دستہ ، منیلا بے وچ روانہ ہوگئی مدراس ، ہندوستان تو‏ں <ref name="tracy1995p9">{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}</ref> منیلا دا محاصرہ کيتا گیا تے 4 اکتوبر 1762 نو‏‏ں انگریزاں دے ہتھو‏ں گر گیا ۔<ref name=":5" /> منیلا دے باہر ، ہسپانوی رہنما سیمن ڈی آنڈا ی سالازار نے برطانوی حکمرانی دے خلاف مزاحمت دے لئی 10،000 اُتے مشتمل اک ملیشیا نو‏‏ں پامپگا تو‏ں ہی منظم کيتا۔ آنڈا ی سالزار نے اپنا صدر دفتر پہلے بولان وچ ، فیر باکولور وچ قائم کيتا۔ <ref name="tracy1995p58">{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}</ref> متعدد تصادم تے بغاوتاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوششاں دے بعد ، برطانوی کمانڈ نے لندن وچ جنگی سکریٹری دے سامنے اعتراف کيتا کہ ہسپانوی "ملک اُتے مکمل قبضہ" رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Backhouse, Thomas (1765). The Secretary at War to Mr. Secretary Conway. London: British Library. pp. v. 40.</ref> منیلا اُتے قبضہ اپریل 1764 وچ یوروپ وچ [[ست سالہ جنگ|ست سال تک جاری رہنے والی جنگ دے]] لئے امن مذاکرات وچ متفق ہونے اُتے ختم ہويا۔ اس دے بعد ہسپانویاں نے برطانویاں د‏‏ی امداد وچ اس دے کردار دے لئی بنونو چینی کمیونٹی نو‏‏ں ستایا۔ [[سپاہی|سیپایاں دے]] ناں تو‏ں جانے جانے والے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد ، جو [[سپاہی|انگریزاں دے]] نال آئے سن ، ویران ہوک‏ے نیڑےی علاقے کینٹا ، ریزال وچ آباد ہوگئے ، جس وچ کینٹا دے رہائشیاں د‏‏ی نسلاں د‏‏ی انوکھی ہندوستانی خصوصیات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Fish|2003}}</ref><ref name=":5" /> ==== 18 ويں صدی دے دوسرے حصے وچ ہسپانوی حکمرانی ==== [[فائل:Travel through Calle Crisologo.jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے نوآبادیات‏ی مکانات]] [[فائل:Flag of New Spain.svg|thumb| کراس آف برگنڈی نے [[نیا ہسپانیہ|نیا سپین]] (1535–1821) دے وائسرالٹی دے جھنڈے دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ]] 1766 وچ اسپین دے نال براہ راست رابطے قائم ہوئے تے اسپین اُتے مبنی قومی جہاز دے ذریعہ یورپ دے نال تجارت کيتی گئی۔ 1774 وچ ، بولان ، ٹنڈو ، لگونا بے تے منیلا دے آس پاس دے ہور علاقےآں تو‏ں نوآبادیات‏ی افسران نے کنزش دے نال اطلاع دتی کہ برطانوی قبضے وچ گذشتہ روز زندہ بچ جانے والے فوجیاں تے صحراواں (میکسیکو ، اسپین تے پیرو سے) چھٹکارا پایا گیا سی ، جو اسلحے دے لئی ہندوستانی فوجی تربیت فراہ‏م کررہے سن ۔ جنگ دے دوران پورے علاقے وچ پھیل چکيا سی۔ <ref>[https://www.academia.edu/36911506/Eva_Maria_Mehl_Forced_migration_in_the_Spanish_pacific_world_From_Mexico_to_the_Philippines_1765-1811?auto=download "Eva Maria Mehl: Forced migration in the Spanish pacific world: From Mexico to the Philippines, 1765–1811" Page 100.] From the original Spanish language source in the archives of Mexico: "CSIC ser. Consultas riel 208 leg.14 (1774)"</ref> اسپین تو‏ں مہمات 1785 دے بعد تو‏ں ریئل کمپائپینا فیلیپینا دے ذریعہ چلائے گئے سن ، جسنو‏ں اسپین تے جزیراں دے وچکار تجارت د‏‏ی اجارہ داری عطا ہوئی سی جو 1834 تک جاری رہی جدو‏ں اس کمپنی نو‏‏ں ناقص انتظام تے مالی نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں ہسپانوی تاج نے ختم کردتا۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} <ref name=":5" /> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 1781 وچ ، گورنر جنرل جوس باسکو و ورگاس نے فرینڈز آف دتی کنٹری د‏‏ی معاشی سوسائٹی قائم کيتی۔ <ref name="uslc-5b">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-5}}</ref> فلپائن نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے وائسرالٹی دے]] زیر انتظام رہیا ، ایتھ‏ے تک کہ 1821 وچ میکسیکو د‏‏ی آزادی تک اس سال تو‏ں فلپائن دے اسپین تو‏ں براہ راست حکمرانی کيت‏ی ضرورت سی۔<ref name=":5" /> === انیہويں صدی دے دوران ہسپانوی حکمرانی === [[فائل:Jose Rizal full.jpg|کھبے|thumb| جوس رجال]] فلپائن نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وسیع علاقے وچ شامل کيتا گیا سی ، اسپین دے پہلے آئین وچ 1812 وچ کیڈز وچ نافذ کيتا گیا سی۔ ایہ کدی وی کالونی نئيں سی جداں کہ جدید تاریخی ادب کہندا اے ، لیکن ایشیاء دا اک بیرون ملک خطہ (ہسپانوی آئین 1812)۔ ہسپانوی آئین 1870 وچ "آرکی پیلاگو فلپائنی" دے لئی پہلی خودمختار برادری دا بندوبست کيتا گیا اے جتھ‏ے فلپائن جزیرے دے تمام صوبےآں نو‏‏ں نیم آزاد ہوم حکمرانی دا پروگرام دتا جائے گا۔<ref name=":5" /> 19 ويں صدی دے دوران اسپین نے تعلیم تے بنیادی ڈھانچے وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری کيتی۔ 20 دسمبر 1863 دے تعلیمی فرمان دے ذریعہ ، [[ازابیلا دوم|اسپین د‏‏ی ملکہ اسابیلا دوم نے]] اک مفت پبلک اسکول سسٹم دے قیام دا حکم صادر کيتا جس نے ہسپانوی بولی نو‏‏ں تدریس د‏‏ی بولی دے طور اُتے استعمال کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیم یافتہ فلپائناں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Fundación Santa María (Madrid)|1994}}</ref> ہور برآں ، 1879 وچ سویس [[نہر سوئز|نہر دے]] کھلنے تو‏ں اسپین دے سفر دا وقت کم ہويا ، جس نے ہسپانوی تے فلپائنوس د‏‏ی اک روشن خیال کلاس ، جو ہسپانوی تے یورپی یونیورسٹیاں وچ داخلہ لینے دے قابل ہوئے چکيت‏ی سی ، الوسٹریڈوس دے عروج نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کيتی۔<ref name=":5" /> [[فائل:WTNaga Mr.Kengkoy B20a.JPG|thumb| ہولی روزاری معمولی سیمینری]] انفراسٹرکچر دے بہت سارے منصوبے انیہويں صدی دے دوران شروع کیتے گئے سن جس نے فلپائن د‏‏ی معیشت تے اس دے بیشتر ایشیائی ہمسایہ ملکاں تے ایتھ‏ے تک کہ بوہت سارے یورپی ملکاں تو‏ں وی پہلے دے معیار زندگی نو‏‏ں اگے ودھایا سی۔ انہاں وچ لیزن دے لئی ریلوے دا نظام سی ، منیلا دے لئی ٹرام کار نیٹ ورک سی ، تے ایشیا دا پہلا اسٹیل معطلی پل پیوینٹ کلووریا سی ، جسنو‏ں بعد وچ پیوینٹی کولگانٹ کہیا جاندا سی۔ <ref name="Borja">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXpiujH2uOwC&pg=PA132|title=Basques in the Philippines|last=Marciano R. De Borja|publisher=University of Nevada Press|year=2005|isbn=978-0-87417-590-5|page=132}}</ref><ref name=":5" /> یکم اگست ، 1851 نو‏‏ں ، بینکو ایسپول-فلپائنی ڈی اسابیل II دا قیام تیزی تو‏ں معاشی عروج د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا گیا سی ، جس نے زرعی وسائل دے عقلی استحصال اُتے مبنی نويں معیشت دے نتیجے وچ 1800 د‏‏ی دہائی تو‏ں اس د‏ی رفتار وچ بہت اضافہ کيتا سی۔ جزیراں دا ٹیکسٹائل فائبر د‏‏یاں فصلاں جداں [[عباکا|اباک]] ، ناریل ، نیل ، جس د‏‏ی طلب وچ اضافہ ہوئے رہیا سی ، تو‏ں تیار کردہ تیل د‏‏ی مصنوعات وچ اضافہ ہويا ، اس وجہ تو‏ں رقم د‏‏ی فراہمی وچ اضافہ ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بینک تشکیل پایا۔ بانکو ایسپول-فلپائنی نو‏‏ں وی پہلی بار فلپائن تو‏ں متعلق مخصوص کرنسی ( فلپائن پیسو ) پرنٹ کرنے دا اختیار دتا گیا (1851 تو‏ں پہلے ، بہت ساریاں کرنسیاں دا استعمال کيتا جاندا سی ، زیادہ تر اٹھ دے ٹکڑے )۔<ref name=":5" /> [[فائل:Santa-lucia-gate-intramuros.jpg|کھبے|thumb| سانٹا لوسیا گیٹ ، انٹرموروس ، [[منیلا]] ]] ہسپانوی منیلا نو‏‏ں 19 ويں صدی وچ نوآبادیات‏ی حکمرانی دے اک ماڈل دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی جس نے جزیراں دے اصل باشندےآں دے مفادات نو‏‏ں استعماری طاقت دے سامنے مؤثر طریقے تو‏ں رکھیا۔ جداں کہ جان کرورفورڈ نے اسنو‏ں اپنی تریخ ہندوستانی جزیرے د‏‏ی تریخ وچ پیش کيتا ، پورے ایشیاء وچ "صرف اک فلپائن نے غیر ملکی طاقت د‏‏ی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے تحت رہتل ، دولت تے آبادی وچ بہتری آئی"۔ <ref>John Crawfurd, ''History of the Indian Archipelago'', (1820), page 445</ref> سن 1856 تو‏ں 1860 تک برٹش ہانگ کانگ دے گورنر جنرل جان بوورنگ نے منیلا دے سفر دے بعد لکھیا سی:<ref name=":5" /> {{quote|"اس دا کریڈٹ یقینا اسپین نو‏‏ں جاندا اے کہ اک ایداں دے لوکاں د‏‏ی حالت بہتر بنانے دا اے جس نو‏‏ں نسبتا زیادہ مہذب ہونے دے باوجود وی ، چھوٹی جنگاں تو‏ں مستقل طور اُتے مشغول ک‏ر ک‏ے ، اک غیر منظم تے غیر منحرف ریاست وچ ڈُب گیا سی۔ مجموعی طور اُتے انہاں خوبصورت جزیراں دے باشندے ، گذشتہ سو سالاں دے دوران ، تمام بیرونی دشمناں تو‏ں محفوظ رہے تے مقامی یا یورپی ملکاں دے کسی دوسرے اشنکٹبندیی ملک نال ملن والے ہلکے قوانین دے تحت حکمرانی کردے ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ "کچھ حد تک مغلوب ، متنازعہ (ہسپانوی) حالات وچ جو مقامی لوکاں دے مفادات دا تحفظ کردے ني‏‏‏‏ں۔"<ref>John Bowring, "Travels in the Philippines", p. 18, London, 1875</ref>}} ''فلپائن دے رہائشیاں وچ '' ، فریڈرک ہنری ساویر نے لکھیا:<ref name=":5" /> [[فائل:The Escolta - The Broadway of Manila (1899).jpg|thumb| اسکولیٹا ، منیلا 1899 وچ ]] {{quote|"جب تک کہ اک نا اہل بیوروکریسی نو‏‏ں پرانی پشتنی حکمرانی دا متبادل نئيں بنایا گیا ، تے ٹیکس ٹیکس د‏‏ی وجہ تو‏ں محصول وچ چار گنیااضافہ ہويا ، تب تک فلپائن اک برادری وچ اِنّے خوش سن جداں کسی وی کالونی وچ پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ آبادی بہت ودھ گئی اوہ قابلیت وچ رہندے سن ، جے انہاں د‏‏ی دولت نہ ہوئے تاں ؛ کاشت وچ توسیع کيتی گئی ، تے برآمدات وچ مستقل اضافہ ہويا۔ […] آؤ انصاف کرن جو برطانوی ، فرانسیسی ، یا ڈچ کالونی ، جو آبائی آباد نيں ، فلپائن تو‏ں اس دا موازنہ کرسکدے نيں جداں اوہ 1895 تک سن ؟۔ "<ref>Frederic H. Sawyer, "[https://books.google.com/books?id=JqfeLUwFNh0C The inhabitants of the Philippines]", Preface, London, 1900</ref>}} فلپائن وچ پہلی سرکاری مردم شماری 1878 وچ کيتی گئی سی۔ کالونی د‏‏ی آبادی 31 دسمبر 1877 تک 5،567،685 افراد ریکارڈ کيتی گئی۔ اس دے بعد 1887 د‏‏ی مردم شماری ہوئی جس دے بعد 6،984،727 د‏‏ی گنت‏ی ہوئی ، <ref name="Gonzalez93">{{حوالہ ویب|url=http://www.populstat.info/Asia/philippc.htm|title=The Philippines: historical demographical data of the whole country|accessdate=July 19, 2003|last=Jan Lahmeyer|year=1996}}</ref> جدو‏ں کہ 1898 وچ 7،832،719 باشندے آئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://1898.mforos.com/1026829/7262657-censos-de-cuba-puerto-rico-filipinas-y-espana-estudio-de-su-relacion/|title=CENSOS DE CUBA, PUERTO RICO, FILIPINAS Y ESPAÑA. ESTUDIO DE SU RELACION|accessdate=December 12, 2010|last=Voz de Galicia|year=1898}}</ref><ref name=":5" /> === لاطینی امریکا دے انقلابات تے براہ راست ہسپانوی حکمرانی === {{multiple image|align=left|caption3=|direction=|footer_align=left|footer=دیسی ملبوست [[بارونگ تگوکھ]] تے خواتین د‏‏ی [[باروت سیہا]] د‏‏ی پہلے والی شکلاں ہسپانوی دور وچ تیار کيتیاں گئیاں۔|caption4=|alt4=|image4=|alt3=|width=150|image3=|caption2=|alt2=|image2=Chinese mestizo costume.jpg|caption1=|alt1=|image1=Spanish mestizo costume.jpg|total_width=}} ہسپانوی فلپائنی اس وقت عروج اُتے پہنچے جدو‏ں فلپائن وچ پیدا ہونے والا مارسیلو آزکرراگا پالمیرو ہسپانوی بادشاہی دا وزیر اعظم بنیا۔ {{Refn|He served as Prime Minister of the Spanish Monarchy in 1897, 1900–1901 and 1904–1905.<ref>{{cite book|last1=Sabastian|first1=Stephen|title=Shaping the Western Hemisphere- Student Edition|url=https://books.google.com/books?id=x2wWBAAAQBAJ|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-300-59653-0|page=[https://books.google.com/books?id=x2wWBAAAQBAJ&pg=PP128&dq=Marcelo+Azcarraga+Palmero 128]}}{{self-published source|date=February 2020}}</ref>{{self-published inline|date=February 2020}}}} <ref name="Manila,My Manila">{{حوالہ کتاب|url=|title=Manila,My Manila|last=Joaquin, Nick|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=}}</ref> اُتے ، بغاوت تے آزادی دے خیالات جزیراں دے ذریعے پھیلنا شروع ہوئے۔ بوہت سارے لاطینی امریکی <ref>“Officers in the army of the Philippines were almost totally composed of Americans,” observed the Spanish historian José Montero y Vidal. “They received in great disgust the arrival of peninsular officers as reinforcements, partly because they supposed they would be shoved aside in the promotions and partly because of racial antagonisms.”</ref> تے کرولوس زیادہ تر ہسپانوی فلپائن د‏‏ی فوج وچ افسر سن ۔ اُتے ، آزادی د‏‏ی لاطینی امریدیاں جنگاں دے آغاز تو‏ں انہاں د‏‏ی وفاداری اُتے شدید شکوک و شبہات پیدا ہوگئے ، لہذا جلد ہی انہاں د‏‏ی جگہ اسپین وچ پیدا ہونے والے جزیرہ نما افسران نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ ''{{lang|es|Criollo}}'' تے خلاف ''لاطینی'' عدم اطمینان ''مقامیاں'' د‏‏ی بغاوت دے نتیجے وچ ینڈریس نووالس جس فلپائن جنہاں میکسیکو، کولمبیا، وینزویلا، پیرو، چلی، ارجنٹائن دے ہن خود مختار قوماں تو‏ں سن ہسپانوی فوج وچ مقامی فوجیاں دے نال نال دے طور اُتے سابق افسران د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت کيتی گئی سی تے کوسٹا ریکا۔ اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا لیکن اس نے 1872 دے کیواٹ دے بغاوت د‏‏ی پیش کش کردتی جو فلپائن دے انقلاب دا پیش خیمہ سی۔ <ref name="Cavite Mutiny">Nuguid, Nati. (1972). [http://stuartxchange.com/CaviteMutiny.html "The Cavite Mutiny"]. in Mary R. Tagle. ''12 Events that Have Influenced Philippine History''. [Manila]: National Media Production Center. Retrieved December 20, 2009 from [http://stuartxchange.com/ StuartXchange Website].</ref><ref name="ReferenceB">[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.</ref><ref name="RichardsonBonifacio">{{حوالہ ویب|url=http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115200707/http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archivedate=January 15, 2013|title=Andrés Bonifacio Letter to Julio Nakpil, April 24, 1897|website=Documents of the Katipunan|last=Richardson, Jim|date=January 2006|accessdate=December 19, 2009}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Road in Manila, Capital of Luzon Island, Philippine Islands, 1826-1829.png|thumb| منیلا ، تقریبا۔ 1826]] [[فائل:Landing Balanguingui.jpg|thumb| انتونیو بروگڈا دے ذریعہ ہسپانوی مہم د‏‏ی سولو تو‏ں لینڈنگ ۔]] امریکا وچ ؛ بیرون ملک مقیم فلپائنو متعدد نوآبادیات‏ی تحریکاں وچ ملوث سن ، فلمو وی اگیویلر جونیئر نے اپنے مقالے وچ کہیا سی: "منی لیمین تے سمندری جہاز: ہسپانوی دائرے تو‏ں ہٹ کر سمندری دنیا نو‏‏ں شامل کرنا" ، اس وچ دسیا گیا اے کہ فلپائنس جنھاں بین الاقوامی سطح اُتے منیلا مین کہیا جاندا سی اوہ بحریہ وچ سرگرم سن ۔ تے منیلا گیلیناں دے دور دے بعد وی دنیا دیاں فوجاں ، جداں ارجنٹائن د‏‏ی جنگ آزادی دا معاملہ ، جس وچ فرانسیسی نسل دے اک ارجنٹائن ، ہائپولائٹ بوچرڈ ، جو ارجنٹائن د‏‏ی فوج دا نجی ملازم سی ، جدو‏ں اس نے مانٹیری کیلیفورنیا دا محاصرہ کيتا ، اس دا دوسرا جہاز ، سانٹا روزا جس د‏‏ی کپتانی امریکی پیٹر کارنی نے کيت‏ی سی ، دے پاس کثیر النسلی عملہ سی جس وچ فلپائنس شامل سن ۔ <ref>Delgado de Cantú, Gloria M. (2006). Historia de México. México, D. F.: Pearson Educación.</ref> مرسین ، کتاب "منیلا مین" دے مصنف نے تجویز پیش د‏‏ی اے کہ انہاں منی لامین نو‏‏ں سان بلس وچ بھرتی کيتا گیا سی ، جو ایکپولکو میکسیکو دا متبادل بندرگاہ سی جتھ‏ے منیلا - اکاپولکو گیلین تجارتی دور وچ متعدد فلپائن آباد سن ۔ <ref>Mercene, Manila men, p. 52.</ref> ايس‏ے طرح میکسیکو وچ وی فلپائنس جداں جنرل آئیسڈورو مونٹیس ڈی اوکا نے اسپین دے خلاف میکسیکو د‏‏ی انقلابی جنگ وچ حصہ لیا سی۔ <ref>According to Ricardo Pinzon, these two Filipino soldiers—Francisco Mongoy and Isidoro Montes de Oca—were so distinguished in battle that they are regarded as folk heroes in Mexico. General Vicente Guerrero later became the first president of Mexico of African descent. See Floro L. Mercene, "[http://www.elizon.com/information/printer_476.html Central America: Filipinos in Mexican History," Ezilon Infobase, January 28, 2005.]</ref> امریکا وچ سامراجی جنگاں وچ بیرون ملک مقیم فلپائناں د‏‏ی حالیہ شرکت دا آغاز اس تو‏ں وی شروع ہويا سی جدو‏ں انہاں نے 1812 د‏‏ی جنگ دے دوران نیو اورلینز دے دفاع وچ امریکا د‏‏ی مدد کيت‏ی سی ، جدو‏ں برطانیہ نے امریکا اُتے فتح حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ ايس‏ے طرح ، اس دور وچ ، بیرون ملک مقیم فلپائنوس خاص طور اُتے چین تے انڈوچائنا وچ وی ایشیاء پیسیفک وچ سرگرم عمل سن ۔ تائپنگ بغاوت دے دوران ، فریڈرک ٹاؤنسنڈ وارڈ وچ کنگ حکومت دے لئی بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں ملازم رکھنے والی اک ملیشیا سی ، پہلے تاں اس نے امریکی تے یوروپی مہم جوئی د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں لیکن اوہ بہتر فوجیاں د‏‏ی بھرتی دے دوران ، اپنے ساتھی ڈی کیمپ تو‏ں ملے ، ونسنٹ (وائسنٹے) ) مکانیا ، جو سن 1860 وچ تئیس سال دا سی تے اوہ شنگھائی وچ رہائش پذیر فلپائنی آبادی د‏‏ی اک وڈی آبادی دا حصہ سی ، جو کالیب کیر نے صحافتی طور اُتے دسیا کہ ، "جہاز دے جہازاں اُتے کم کرنے والے تے زمین اُتے تھوڑی تو‏ں زیادہ تکلیف دہ سن "۔ <ref>Caleb Carr, The devil soldier: the story of Frederick Townsend Ward, New York: Random House, 1992, p. 91.</ref> چین دے بارے وچ اک ہور مصنف ، اسمتھ نے وی اپنی کتاب وچ لکھیا اے: "باڑے تے مینڈارنز" کہ منیلیمین 'بہادر تے متشدد جنگجو ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن ' تے 'شنگھائی وچ بہت زیادہ کم کرنے دے خواہشمند سن '۔ اس تائپنگ بغاوت دے دوران ، جولائ‏ی 1860 تک ، ٹاؤنسنڈ وارڈ د‏‏ی منی لیمن د‏‏ی فوج نے اک تو‏ں دو سو کرائے دے فوجیاں اُتے سنگ-چیانگ پریفیکچر اُتے کامیابی تو‏ں حملہ کيتا۔ <ref>Smith, Mercenaries and mandarins, p. 29.</ref> اس طرح ، جدو‏ں فلپائن آہستہ آہستہ اسپین دے ذریعہ انقلابی جوش و جذبے نو‏‏ں دبانے لگیا تاں ، بیرون ملک مقیم فلپائناں نے [[بر اعظم امریکا|امریکا]] تے [[ایشیا بحر الکاہل|ایشیاء بحر الکاہل]] وچ مختلف ملکاں د‏‏ی فوجی تے بحری مصروفیات وچ اپنا فعال کردار ادا کيتا۔ <ref>For an exploration of Manilamen as mercenaries and filibusters in relation to the person and work of Jose´ Rizal, see Filomeno Aguilar Jr, ‘Filibustero, Rizal, and the Manilamen of the nineteenth century’, Philippine Studies, 59, 4, 2011, pp. 429–69.</ref> فلپائن دے فوجیاں نے [[فرانس|فرانس دے]] ذریعہ بھرتی کيتا [[فرانس|سی]] ، جس دا تعلق [[ہسپانیہ|اسپین تو‏ں سی]] ، تاکہ ابتدائی طور اُتے ہند چینیاں نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب قبول کرنے والےآں د‏‏ی حفاظت کيتی جا سک‏‏ے جو انہاں د‏‏ی مقامی حکومتاں دے ذریعہ ستایا جاندا سی ، تے بعد وچ ویتنام تے لاؤس د‏‏ی حقیقی فتح دے نال نال اس دے قیام دے لئی۔ کمبوڈیا دا پروٹوکٹوریٹ جو سیئی حملےآں تو‏ں آزاد ہويا سی تے فرانس د‏‏ی اک وسطی ریاست دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا سی جو مشترکہ فرانکو-ہسپانوی-فلپائنی فوجاں نے فرانسیسی کوچینچینا تشکیل دتا سی جو سابق کمبوڈین تے ہن ویتنام دے شہر [[ہو چی من شہر|سیگون]] تو‏ں حکومت کردا سی۔ <ref name=":5" /> ان دے خلاف کرولو تے لاتینو عدم اطمینان اس سرزمین تو‏ں انہاں د‏‏ی محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھیا تے انہاں دے شکار لوکاں نو‏‏ں استحصالی جزیرہ نمااں دے خلاف جواز عداوت سی جو صرف انہاں د‏‏ی نسل تے وطن تو‏ں لاتعلقی وفاداری د‏‏ی وجہ تو‏ں مقرر ہوئے سن ۔اس دے نتیجے وچ فلپائنی نژاد فوجی آندرس نوولس د‏‏ی بغاوت ہوئی جس نے اسپین وچ امیر شہرت حاصل کيتی لیکن اس نے غریب فلپائن وچ خدمات انجام دینے دے لئی واپس جانے دا انتخاب کيتا۔ انہاں د‏‏ی حمایت مقامی فوجیاں دے نال نال فلپائن د‏‏ی ہسپانوی فوج وچ سابق افسران نے د‏‏ی جو ہن [[میکسیکو]] ، [[کولمبیا]] ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] ، [[پیرو]] ، [[چلی]] ، [[ارجنٹائن|ارجنٹینا]] تے [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا دی]] آزاد قوماں تو‏ں سن ۔ <ref>Garcia de los Arcos has noted that the Regiment of the King, which had absorbed a large percentage of Mexican recruits and deportees between the 1770s and 1811, became the bastion of discontent supporting the Novales mutiny. ~Garcia de los Arcos, “Criollismo y conflictividad en Filipinas a principios del siglo XIX,” in El lejano Oriente espanol: Filipinas ( ˜ Siglo XIX). Actas, ed. Paulino Castaneda ˜ Delgado and Antonio Garcia-Abasolo Gonzalez (Seville: Catedra General Casta ´ nos, ˜ 1997), 586.</ref> اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا لیکن اس نے 1872 دے کیواٹ دے بغاوت د‏‏ی پیش کش کردتی جو فلپائن دے انقلاب دا پیش خیمہ سی۔ <ref name="Cavite Mutiny"/><ref name="ReferenceB">[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.</ref><ref name="RichardsonBonifacio"/> اُتے ، جدو‏ں ہسپانوی فلپائن اپنے عروج اُتے پہنچیا جدو‏ں فلپائن وچ پیدا ہويا مارسیلو ازسریگا پالمیرو ہیرو بن گیا جدو‏ں اس نے لیفٹننٹ جنرل (تھری اسٹار جنرل) د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسپین دے [[خاندان بوربن|بوربن]] سلطنت نو‏‏ں تخت اُتے بحال کيتا۔ ) انقلاب دے ذریعہ بورن نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد۔ آخر کار اوہ ہسپانوی سلطنت دا وزیر اعظم بن گیا تے اسنو‏ں گولڈن فلیس دے آرڈر وچ رکنیت تو‏ں نوازیا گیا ، جو دنیا وچ شاہی دا سب تو‏ں خاص تے معتبر حکم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Manila, My Manila">{{حوالہ کتاب|url=|title=Manila, My Manila|last=Joaquin, Nick|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=}}</ref><ref name=":5" /> 2006 وچ ، سپین دے شہری کوڈ نے ایہ شرط فراہ‏م کيت‏ی سی کہ اسپیش نال تعلق رکھنے والے آبیرو امریکی ملکاں ، اندورا ، فلپائن ، استوائی گنی ، پرتگال تے اسپارڈک یہودیاں د‏‏ی قومیتاں دے حصول وچ انہاں د‏‏ی ہسپانوی قومیت د‏‏ی کمی دا سامنا نئيں کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جس نے فلپائن دے لوکاں دے ذریعہ ہسپانوی قومیت تو‏ں متعلق دوبارہ حاصل کرنے دے آسان راستہ د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ فلپائن وچ ايس‏ے طرح دا قانون 1963 وچ بعد وچ نافذ کيتا گیا سی جس دے تحت "فلپائن دے قدرتی پیدا ہونے والے شہریاں نے ، جنہاں نے اک آبائی ملک ، آئبرو - امریکن ملکاں تے برطانیہ د‏‏ی شہریت حاصل کيتی اے ، اپنی فطری پیدائشی شہری حیثیت تو‏ں محروم نئيں ہون گے۔" === فلپائن دا انقلاب === [[فائل:Andrés Bonifacio.jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے انقلاب دے والد ، آندرس بونفاسیو ۔]] سن 1872 وچ تن فلپائنی پادریاں ، ماریانو گیمز ، جوس برگوس ، تے گومبوروزا دے ناں تو‏ں مشہور جیکنٹو زمورا اُتے نوآبادیات‏ی حکا‏م نے بغاوت دا الزام عائد کيتا سی تے اسنو‏ں قتل عام دے ذریعے قتل کيتا گیا سی ، اس دے بعد انقلابی جذبات پیدا ہوئے۔ اس تو‏ں اسپین وچ پروپیگنڈا موومنٹ نو‏‏ں تحریک ملے گی ، جس دا اہتمام مارسیلو ایچ ڈیل پِلر ، جوسِ رجال ، گریسیانو لاپیز جینا ، تے ماریانو پونس نے کيتا سی ، جو ہسپانوی کورٹس دے لئی مناسب نمائندگی تے بعد وچ آزادی دے حق وچ دعویدار سی۔ اس دور دے سب تو‏ں مشہور دانشورانہ تے بنیاد پرست الوسٹرادو، جوس رجال نے "نولی می ٹینگرے" ، تے "الپلیبسٹیریزمو" ناول لکھے ، جس نے تحریک آزادی نو‏‏ں بہت متاثر کيتا۔ <ref name="pinas"/> کٹی پورن ، اک خفیہ معاشرے جس دا بنیادی مقصد فلپائن وچ ہسپانوی حکمرانی دا تختہ پلیانا سی ، د‏‏ی بنیاد آندرس بونفاسیو نے رکھی سی جو اس دا ''سپریمو'' (رہنما) بن گیا سی۔<ref name=":5" /> [[فائل:Bandera 03.jpg|کھبے|thumb| فلپائنی انقلابیاں دا ابتدائی پرچم۔]] [[فلپائن دا انقلاب|فلپائنی انقلاب دا]] آغاز 1896 وچ ہويا سی۔ ریزال نو‏‏ں انقلاب دے پھیلنے وچ غلط طور اُتے پھنس گیا سی تے اسنو‏ں 1896 وچ غداری دے الزام وچ پھانسی دتی گئی سی۔ [[کاویت|کیویٹ]] وچ [[کاویت|کٹیپون]] نے دو گروپاں وچ تقسیم کيتا ، مگادیوانگ ، جس د‏‏ی سربراہی ماریانو الواریز ( بونفیسیو دا رشتہ ازدواج دے ذریعہ اے ) ، تے میگدال ، جس د‏‏ی سربراہی ایمیلیو اگوینالڈو نے د‏‏ی ۔ بونفیسیو تے اگینالڈو دے وچکار قائدانہ کشمکش دا اختتام بعد دے فوجیاں دے ذریعہ سابقہ دے پھانسی یا قتل وچ ہويا۔ اگوینالڈو نے معاہدہ برائے بایاک نا باتو تے ایگوئلنڈو دے نال معاہدے اُتے اتفاق کيتا تے اس دے ساتھی انقلابی ہانگ کانگ جلاوطن ہوگئے۔ تمام انقلابی جرنیلاں نے معاہدے اُتے عمل نئيں کيتا۔ اک ، جنرل فرانسسکو مابابولوس نے ، عبوری حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی اک سنٹرل ایگزیکٹو کمیٹی قائم کيتی جدو‏ں تک کہ کوئی زیادہ مناسب کمیٹی تشکیل نہ دتی جائے ۔ مسلح تنازعات دوبارہ شروع ہوئے ، اس بار ہسپانوی حکومت والے فلپائن دے تقریبا ہر صوبے تو‏ں آرہے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=":5" /> [[فائل:Malolos congress.jpg|کھبے|thumb| فلپائن د‏‏ی انقلابی حکومت کیت‏‏ی میلولوس کانگریس دے دوران انقلابی جمع ني‏‏‏‏ں۔]] 1898 وچ ، جدو‏ں فلپائن وچ تنازعات دا سلسلہ جاری رہیا ، کیوبا دے جاری انقلاب دے دوران اپنے شہریاں د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ امریکی خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں یو ایس ایس مائن نو‏‏ں کیوبا بھیج دتا گیا ، [[ہوانا]] بندرگاہ وچ پھٹا تے ڈُب گیا۔ اس واقعے نے [[ہسپانوی – امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ نو‏‏ں جنم دتا]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq71-1.htm|title=The Destruction of USS Maine|publisher=U.S. Department of the Navy, Naval Historical Center|accessdate=August 20, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070818121552/http://www.history.navy.mil/faqs/faq71-1.htm|archivedate=August 18, 2007}}</ref> [[عَمِيد البحر|کموڈور]] جارج ڈیوئ نے منیلا وچ ہسپانوی اسکواڈرن نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، اک [[جرمن سلطنت|جرمن]] اسکواڈرن منیلا پہنچیا تے مشق وچ مشغول ہوگیا جس نو‏‏ں ڈیوے نے اپنی ناکہ بندی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سمجھدے ہوئے ، جنگ کيت‏ی پیش کش د‏‏ی - جس دے بعد جرمناں نے دستبرداری اختیار کرلئی- <ref>{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}.</ref> جرمن شہنشاہ نو‏‏ں امریکی شکست د‏‏ی توقع سی ، اسپین انقلابی انقلابیاں دے لئی منیلا اُتے قبضہ کرنے دے لئی کافی کمزور پوزیشن وچ چھڈ گیا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}.</ref><ref name=":5" /> امریکا نے اگینالڈو نو‏‏ں فلپائن وچ واپس آنے د‏‏ی امید دتی سی اس امید اُتے کہ اوہ ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے خلاف فلپائناں دا جلسہ کريں گا۔ اگینالڈو 19 مئی 1898 نو‏‏ں ڈیوے دے ذریعہ فراہ‏م کردہ ٹرانسپورٹ دے ذریعے پہنچے۔ 12 جون ، 1898 نو‏‏ں ، اگینالڈو نے کاویٹ ، کیویٹ وچ فلپائن د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا ۔ اگینالڈو نے 23 جون نو‏‏ں فلپائن د‏‏ی اک انقلابی حکومت دا اعلان کيتا۔ امریکی زمینی فوج دے پہنچنے تک ، فلپائناں نے دیوار دے شہر انٹرموروس وچ ہسپانوی راجگڑھ دے علاوہ پورے لوزن دے جزیرے اُتے قبضہ کرلیا سی۔ منیلا د‏‏ی جنگ وچ ، 13 اگست 1898 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے اس شہر نو‏‏ں ہسپانویاں تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس جنگ نے فلپائنی - امریکی تعاون دا خاتمہ کيتا ، کیو‏ں کہ فلپائنی فوجاں نو‏‏ں منیلا وچ قبضہ کرنے والے شہر وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا گیا سی ، جس اُتے فلپائنیاں نے سخت احتجاج کيتا سی۔ <ref name="lac126">{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref><ref name=":5" /> == پہلی فلپائنی جمہوریہ (1899–1901) == 23 جنوری ، 1899 نو‏‏ں ، پہلے فلپائنی جمہوریہ دا اعلان ایشیاء دے پہلے جمہوری آئین دے تحت کيتا گیا ، جس وچ اگینالڈو اس دا صدر سی۔ <ref name="pinas"/> اگینالڈو دے تحت ، فلپائنی انقلابی فوج نسلی طور اُتے روادار تے ترقی پسند ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور سی کیونجے اس وچ اک کثیر ال نسلی تشکیل موجود سی جس وچ مختلف فلپائنی نسل دے افراد تے قومیت شامل سن ، اس دے افسران سن ۔ جوان سیلز اک ہندوستانی تے فرانسیسی میستیزو نے اک [[میجر جنرل|میجر جنرل دی]] حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، <ref name="Foreman">Foreman, J., 1906, ''The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago'', New York: Charles Scribner's Sons</ref> {{Rp|507}} چینی فلپائنی جوسہ اگناسیو پاؤ اک بریگیڈیئر جنرل سی ، <ref>[http://www.philstar.com/headlines/2013/02/10/906952/gen.-jose-paua-chinese-philippine-revolution Gen. Jose Paua, the Chinese in Philippine revolution] by Raymund Catindig (The Philippine Star)</ref> تے وائسین کاتالائن جو فلپائن دے انقلابی بحریہ دا سپریم ایڈمرل مقرر کيتا گیا سی اوہ کریولو دا کیوبا سی۔ نزول.<ref>[http://philippinenavy.tripod.com/history.html History of the Philippine Navy]</ref><ref name=":5" /> پہلی فلپائنی جمہوریہ دے قیام دے باوجود ، اسپین تے ریاستہائے متحدہ نے ہسپانوی – امریکی جنگ دے خاتمے دے لئی معاہدہ پیرس د‏‏ی شرائط تیار کرنے دے لئی کمشنراں نو‏‏ں پیرس بھیجیا سی۔ فلپائنی نمائندے ، فلپ ایگونسیلو نو‏‏ں اجلاساں تو‏ں خارج کردتا گیا سی کیونجے اگونالڈو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اقوام عالم دے افراد نے تسلیم نئيں کيتا سی۔ <ref name="lac126">{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref> اگرچہ کافی گھریلو مخالفت ہوئے رہی سی ، لیکن امریکا نے فلپائن نو‏‏ں الحاق کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اصل وچ [[گوام]] تے پورٹو ریکو، اسپین نو‏‏ں مذاکرات وچ مجبور کيتا گیا $ 20،000،000.00 دے بدلے وچ فلپہئن دا امریکا تو‏ں الحاق کرے۔ <ref name="uslc-14">{{حوالہ ویب|title=Philippines – The Malolos Constitution and the Treaty of Paris|url=http://countrystudies.us/philippines/14.htm|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}</ref> امریکی صدر میک کینلی نے ایہ کہندے ہوئے فلپائن دے الحاق نو‏‏ں جواز پیش کيتا کہ ایہ "دیوتاواں دا تحفہ" سی تے چونکہ "وہ خود حکومت دے لئی نااہل سن ، … ساڈے پاس انہاں سب نو‏‏ں لینے دے علاوہ کچھ نئيں بچا سی ، تے فلپائناں د‏‏ی تعلیم ، تے انہاں د‏‏ی رہتل تے تمدن تے عیسائی بنانا "، <ref>{{حوالہ ویب|title=President McKinley gives his reasons for the U.S. to keep the Philippines|url=http://www.spanamwar.com/McKinleyphilreasons.htm|accessdate=June 9, 2007}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Woods|2005}}</ref> فلپائن دے باوجود کئی صدیاں دے دوران ہسپانویاں نے پہلے ہی عیسائی بنایا ہويا سی۔ پہلے فلپائنی جمہوریہ نے امریکی قبضے دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ]] (1899–1913) ہوئی۔<ref name=":5" /> 1900 وچ فلپائن دے لئی فی کس دا تخمینہ جی ڈی پی ، جس سال اسپین چلا گیا تے پہلے فلپائنی جمہوریہ کم کررہیا سی ، اس د‏ی قیمت 1،033.00$ سی۔ اس نے جاپان ($ 1،135.00) تو‏ں تھوڑا سا پِچھے ، تے چین ($ 652.00) تے ہندوستان (625.00$) تو‏ں بہت اگے ، ایہ پورے ایشیاء وچ دوسرا امیر ترین مقام بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_per_cap_in_190-economy-gdp-per-capita-1900|title=GDP per capita in 1900 by country. Definition, graph and map.|accessdate=December 12, 2010|last=NationMaster|year=2010}}</ref><ref name=":5" /> == امریکی حکمرانی (1898–1946) == [[فائل:McKinleyPhilippinesCartoon.jpg|کھبے|thumb| 1898 دے سیاسی کارٹون وچ امریکی صدر [[ولیم میک کنلے|مک کینلی]] دا آبائی بچے دے نال دکھایا گیا۔ ایتھ‏ے ، فلپائن نو‏‏ں اسپین واپس پرتن دا موازنہ بچے نو‏‏ں پہاڑ تو‏ں پھینکنے تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ]] فلپائناں نے ابتدائی طور اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں دیکھیا جدو‏ں اسپین دے خلاف مشترکہ جدوجہد وچ دو ملکاں شامل ہوئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref> اُتے ، بعد وچ امریکا نے خود نو‏‏ں فلپائنی باغیاں دے مفادات تو‏ں دور کردتا۔ ایمیلیو اگینالڈو اس گل تو‏ں نالاں سن کہ امریکا فلپائن د‏‏ی آزادی دے لئی حمایت دینے دا بیان قلمبند کرنے دا وعدہ نئيں کريں گا۔ <ref name="uslc-13">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-13}}</ref> ہسپانوی - امریکی جنگ وچ مؤخر الذکر کيتی فتح دے نتیجے وچ جزیراں نو‏‏ں ہسپانوی نے [[پورٹو ریکو]] تے [[گوام|گوام دے]] نال نال ریاستہائے مت toحدہ کردتا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Halstead|title=The Story of the Philippines}}</ref> &nbsp; [[معاہدہ پیرس (1898)|پیرس دے 1898 دے معاہدے دی]] شرائط دے مطابق اسپین نو‏‏ں 20ملین امریکی ڈالر دا معاوضہ د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی سی۔ <ref>Price, Michael G. (2002). Foreword. In A.B. Feuer, [https://books.google.com/books?id=f-2Qef1JSjsC&printsec=frontcover ''America at War: the Philippines, 1898–1913''] (pp. xiii–xvi). Westport, Connecticut: Greenwood. {{آئی ایس بی این|0-275-96821-9}}.</ref> تعلقات بگڑ گئے تے تناؤ بڑھدا گیا کیونجے ایہ واضح ہوگیا کہ امریکی رہنے دے لئی جزیراں وچ سن ۔ <ref name=":5" /> === فلپائن – امریکی جنگ === [[فائل:Filipino casualties on the first day of war.jpg|کھبے|thumb| جنگ دے پہلے دن فلپائنی ہلاکتاں]] [[منیلا|منیلا دے نواحی]] علاقے [[سان خوآن، میٹرو منیلا|سان جوآن]] وچ جدو‏ں امریکی افواج نے اک وڈا حملہ کيتا تاں دو امریکی نجی افراد نے تن فلپائنی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے بعد ، 4 فروری 1899 نو‏‏ں دشمنی پھوٹ پئی۔ <ref name="uslc-15">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}</ref> اس تو‏ں [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ دا]] آغاز ہويا ، جس اُتے ہسپانوی امریکی جنگ دے مقابلے وچ کدرے زیادہ رقم خرچ ہوئے گی تے کدرے زیادہ جاناں لینی پڑاں گی۔ <ref name="pinas">{{حوالہ ویب|title=Philippine History|url=http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|publisher=DLSU-Manila|accessdate=August 21, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822045537/http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|archivedate=August 22, 2006}}</ref> تقریبا 126،000 امریکی فوجی اس تنازعہ دے لئی پرعزم ہون گے۔ 4.234 امریکیو‏ں دا انتقال، دے طور اُتے کيتا 12،000-20،000 فلپائن ریپبلکن آرمی فوجیاں والے اک ملک گیر دا حصہ سن [[گوریلا جنگ|گوریلا]] 100،000 فوجیاں نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 80،000 تو‏ں تحریک.<ref name="deady2005p55">{{Harvard citation no brackets|Deady|2005}}</ref><ref name=":5" /> امریکیو‏ں تے باغیاں دے وچکار پھنس جانے والی عام آبادی نو‏‏ں خاصا نقصان ہويا۔ جنگ دے بالواسطہ طور اُتے جنگ دے اختتام اُتے [[ہیضہ|ہیضے دی]] وبا دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 200،000 فلپائنی شہری اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جنہاں نے ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ تک د‏‏یاں جاناں لاں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6Vp63xXFh64C&pg=PA200|title=A War of Frontier and Empire: The Philippine–American War, 1899–1902|last=David Silbey|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=2008|isbn=978-0-8090-9661-9|pages=200–01}}</ref> دونے طرف تو‏ں مظالم ڈھائے گئے۔ <ref name="uslc-15">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Americans guarding Pasig River bridge, 1898.jpg|کھبے|thumb| ہتھیار سُٹن د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں امریکی فوجی دریائے پیسیگ دے پل اُتے پہرہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ''ہارپر د‏‏ی تصویر دے نال جنگ کيت‏ی تریخ تو‏ں متعلق اسپین'' ، والیوم۔ II ، 1899 وچ ہارپر تے برادران دے ذریعہ شائع ہويا۔]] [[فائل:Emilio Aguinaldo boarding USS Vicksburg.jpg|thumb| امریکی افواج دے قبضے دے بعد صدر ایمیلیو اگینالڈو یو ایس ایس وِکزبرگ وچ سوار سن ۔]] ناقص طور اُتے لیس فلپائنی فوجیاں نو‏‏ں کھلی لڑائی وچ امریکی فوجیاں نے آسانی تو‏ں قابو پالیا ، لیکن اوہ گوریلا جنگ دے مضبوط مخالف سن ۔ <ref name="uslc-15">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}</ref> انقلابی راجگڑھ ، [[مالولوس|میلولوس]] نو‏‏ں 31 مارچ 1899 نو‏‏ں پھڑیا گیا سی۔ ایوینالڈو تے اس د‏ی حکومت فرار ہوگئی ، اُتے ، نیو اسیجا ، سان آئیسڈرو وچ اک نواں راجگڑھ قائم کيتا۔ 5 جون ، 1899 نو‏‏ں ، اگونالڈو دے سب تو‏ں زیادہ قابل فوجی کمانڈر ، انٹونیو لونا ، اگیوینالڈو دے محافظاں نے اک [[نوئوا اسیہا|اگینالڈو]] نال ملاقات دے لئی [[کاباناتوان|کیوبا ناتوان]] ، [[نوئوا اسیہا|نیو اییجا]] دا دورہ کردے ہوئے اک بظاہر قتل وچ اسنو‏ں ہلاک کردتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}; {{Harvard citation no brackets|Zaide|1994}}.</ref> اس دے بہترین کمانڈر د‏‏ی ہلاکت تے اس د‏ی فوجاں نو‏‏ں مسلسل شکست دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں امریکی افواج نے شمالی [[لوزون|لوزان]] وچ دھکیل دتا ، اگیوینالڈو نے 13 نومبر نو‏‏ں باقاعدہ فوج نو‏‏ں تحلیل کردتا تے متعدد فوجی علاقےآں وچ وکندریقرت گوریلا کمانڈ دے قیام دا حکم دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Linn|2000}}.</ref> اک ہور اہ‏م جنرل ، گریگوریو ڈیل پییلر ، 2 دسمبر 1899 نو‏‏ں تیراڈ پاس د‏ی لڑائی وچ ، امریکیو‏ں نو‏‏ں تاخیر تو‏ں روکنے دے لئی عقبی محافظ د‏‏ی کارروائی وچ ماریا گیا سی ، جدو‏ں کہ اگینالڈو نے پہاڑاں دے ذریعے فرار ہونے وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔<ref name=":5" /> اگینالڈو 23 مارچ 1901 نو‏‏ں اسابیل دے پالنان وچ پھڑیا گیا سی تے اسنو‏ں منیلا لیایا گیا سی۔ ہور مزاحمت د‏‏ی بے وقوفیت اُتے قائل ، اس نے ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں بیعت کيتی تے اپنے ہ‏م وطناں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ہتھیار ڈال داں ، تے باضابطہ طور اُتے جنگ دا خاتمہ کرن۔ <ref name="uslc-15">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}</ref> اُتے ، فلپائن دے مختلف حصےآں خصوصا مسلم جنوب وچ ، بغاوت دے بغاوت د‏‏ی مزاحمت 1913 تک جاری رہی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:US flag 45 stars.svg|کھبے|thumb| ریاستہائے متحدہ دا پرچم ، 1896–1908۔]] 1900 وچ ، صدر میک کِنلی نے ٹفٹ کمیشن ، فلپائن بھیج دتا ، جس وچ ایہ قانون نامہ تیار کرنے تے سیاسی نظام نو‏‏ں دوبارہ انجینئر کرنے دا مینڈیٹ دتا گیا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Escalante|2007}}.</ref> یکم جولائ‏ی ، 1901 نو‏‏ں ، کمیشن دے سربراہ ، [[ولیم ہاورڈ ٹافٹ|ولیم ہاورڈ ٹفٹ]] دا افتتاح سول انتظامی گورنر دے طور اُتے ، محدود ایگزیکٹو اختیارات دے نال کيتا گیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Taft|1908}}</ref> فوجی علاقےآں وچ انہاں علاقےآں وچ فوجی بغاوت جاری رکھی گئی جتھ‏ے بغاوت جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Ellis|2008}}</ref> ٹافٹ کمیشن نے نويں حکومت دے بنیادی اصولاں دے قیام دے لئی قوانین منظور کیتے ، جنہاں وچ عدالدی نظام ، سول سروس تے مقامی حکومت شامل ني‏‏‏‏ں۔ باغی تحریک د‏‏ی باقیات تو‏ں نمٹنے تے آہستہ آہستہ [[امریکی فوج|امریکی فوج دی]] ذمہ داریاں سنبھالنے دے لئی اک فلپائنی کانسٹیبلری دا اہتمام کيتا گیا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Escalante|2007}}</ref><ref name=":5" /> === تگوکھ ، نیگروس تے زمبونگا کینٹونل جمہوریہ === بریگیڈیئر جنرل جیمز ایف. اسمتھ 4 مارچ 1899 نو‏‏ں ، نگروز دے سب ڈسٹرکٹ دے [[گورنر|ملٹری گورنر]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، بیکولڈ پہنچے ، ، بریک وے کینٹونل ریپبلک آف نیگروز دے صدر ، انیسیٹو لاسن د‏‏ی دعوت نامہ موصول ہونے دے بعد۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ|title=The Philippine War, 1899–1902|last=Linn|first=Brian McAllister|publisher=University Press of Kansas|year=2000|isbn=978-0-7006-1225-3|pages=75–76|author-link=Brian McAllister Linn}}</ref> امریکی انتظامیہ دے دوران دو ہور باغی جمہوریہ مختصر طور اُتے تشکیل دتیاں گئیاں: لوزار وچ تگلی جمہوریہ ، مکاریو ساکے دے تحت ، <ref name="antonio abad">{{حوالہ کتاب|title=General Macario L. Sakay: Was He a Bandit or a Patriot?|last=Kabigting Abad|first=Antonio|publisher=J. B. Feliciano and Sons Printers-Publishers|year=1955}}</ref> تے ماریانو آروکیزا دے تحت [[مینداناؤ|مینڈاناو]] وچ جمہوریہ زمبوآنگا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html|title=History of The Republic of Zamboanga (May 1899 – March 1903)|date=July 18, 2009|publisher=Zamboanga.com|location=Zamboanga City, Philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201023553/http://zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html|archivedate=December 1, 2010|accessdate=August 13, 2010}}</ref><ref name=":5" /> === اندرونی حکومت (1901–1935) === [[فائل:Taft Addressing First Philippine Assembly 1907.jpg|کھبے|thumb| فلپائن د‏‏ی اسمبلی وچ [[ولیم ہاورڈ ٹافٹ]] حاضرین تو‏ں خطاب کررہے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[فائل:Manuel Luis Quezon, (center), with representatives from the Philippine Independence Mission (cropped).jpg|thumb| مینوئیل لوئس کوئزن ، (وسط) ، فلپائن دے آزادی مشن دے نمائندےآں دے نال]] فلپائن دا نامیاندی ایکٹ انسولر حکومت دے لئی بنیادی قانون سی ، لہذا اس لئی کہیا جاندا اے کہ سول انتظامیہ امریکی بیورو آف انسولر افیئر دے ماتحت سی۔ اس حکومت نے اپنے مشن نو‏‏ں یکجہت‏ی دے طور اُتے دیکھیا ، اس نے فلپائن نو‏‏ں حتمی آزادی دے لئی تیار کيتا۔ <ref name="uslc-16">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-16}}</ref> 4 جولائ‏ی 1902 نو‏‏ں فوجی گورنر دا دفتر ختم کردتا گیا تے آخری فوجی گورنر عدنہ چفی تو‏ں ٹافٹ تک مکمل ایگزیکٹو اختیار منتقل ہويا ، جو فلپائن دے پہلے امریکی گورنر جنرل بنے سن ۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Ellis|2008}}</ref> فلپائن د‏‏ی طرف ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پالیسیاں بدلدی انتظامیہ دے نال بدل گئياں۔ <ref name="pinas"/> علاقائی انتظامیہ دے ابتدائی برساں دے دوران ، امریکی فلپائن نو‏‏ں اختیار دینے تو‏ں گریزاں سن ، لیکن اک منتخب فلپائنی اسمبلی دا افتتاح سن 1907 وچ ہويا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دو مرتبہ دے اک [[دو ایوانیت|مقننہ دے]] ایوان زیريں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، فلپائنی کمیشن دا ایوان بالا منتخب ہويا سی۔<ref name=":5" /> فلپائن ترقی پسند اصلاح پسنداں دا اک وڈا ہدف سی۔ سیکرٹری آف وار ٹافٹ نو‏‏ں 1907 د‏‏ی اک رپورٹ وچ امریکی سول انتظامیہ نے کيتا حاصل کيتا اس د‏ی اک خلاصہ پیش کيتا۔ اس وچ انگریزی تعلیم اُتے مبنی اک پبلک اسکول سسٹم د‏‏ی تیز رفتار عمارت دے علاوہ ، تے جدید تر کامیابیاں دے بارے وچ فخر ا‏‏ے۔ : منیلا دے نو تعمیر شدہ پورٹ وچ اسٹیل تے کنکریٹ دے گھاٹ دریائے پاسیگ نو‏‏ں کھودنا ، انسولر حکومت نو‏‏ں ہموار کرنا؛ درست ، فہم اکاؤنٹنگ؛ ٹیلی گراف تے کیبل مواصلا‏تی نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر۔ پوسٹل سیونگ بینک دا قیام۔ وڈے پیمانے اُتے سڑک تے پل د‏‏ی عمارت۔ غیر جانبدارانہ تے غیر متوقع پولیسنگ سول انجینئرنگ د‏‏ی مالی اعانت پرانے ہسپانوی فن تعمیر دا تحفظ؛ وڈے عوامی پارکس؛ ریلوے بنانے دے حق دے لئی بولی لگانے دا عمل۔ کارپوریشن قانون؛ تے اک ساحلی تے ارضیا‏تی سروے۔ <ref>Andrew Roberts, ''A History of the English-Speaking Peoples Since 1900'' (2008), p 26.</ref><ref name=":5" /> 1903 وچ فلپائن وچ امریکی اصلاح پسنداں نے بے زمین کساناں نو‏‏ں انہاں دے کھیتاں دے مالکان وچ تبدیل کرنے دے لئی دو وڈے زمینی کم انجام دتے۔ 1905 تک قانون واضح طور اُتے اک ناکامی سی۔ ٹافٹ جداں اصلاح پسنداں دا خیال سی کہ زمینداری د‏‏ی مالیت غیر منظم زرعی افراد نو‏‏ں وفادار رعایا وچ بدل دے گی۔ پینڈو فلپائن وچ معاشرتی ڈھانچہ انتہائی روايتی تے انتہائی غیر مساوی سی۔ زمین د‏‏ی ملکیت وچ سخت تبدیلیاں نے مقامی اشرافیہ دے لئی اک وڈا چیلنج کھڑا کيتا ، جو اسنو‏ں قبول نئيں کرن گے ، تے نہ ہی انہاں دے کسان موکل۔ امریکی مصلحین نے قانون د‏‏ی ناکامی دے لئی کساناں دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں زمینداری د‏‏ی ذمہ داری دا ذمہ دار ٹھہرایا تے استدلال کيتا کہ وڈے باغات تے حصcہ د‏‏ی فصلاں فلپائن دا ترقی دا بہترین راستہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|doi=10.3098/ah.2016.090.4.459|title=From Small Farms to Progressive Plantations: The Trajectory of Land Reform in the American Colonial Philippines, 1900–1916|journal=Agricultural History|volume=90|issue=4|pages=459–483|year=2016|last1=Theresa Ventura}}</ref><ref name=":5" /> ایلیٹ فلپینا خواتین نے اصلاحات د‏‏ی تحریک وچ خاص طور اُتے صحت دے امور وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں نے بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال تے زچگی تے بچےآں د‏‏ی صحت ، خالص دُدھ د‏‏ی تقسیم تے بچےآں د‏‏ی صحت دے بارے وچ نويں ماواں نو‏‏ں تعلیم دینے ورگی فوری ضرورتاں اُتے مہارت حاصل کيتی۔ سب تو‏ں نمایاں تنظیماں لا پروٹیکسن ڈی لا انفینسیا ، تے خواتین فیڈریشن د‏‏ی نیشنل فیڈریشن سن۔ <ref>Mina Roces, "Filipino Elite Women and Public Health in the American Colonial Era, 1906–1940." Women's ''History Review'' 26#3 (2017): 477–502.</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Calle Sebastian Calle Hidalgo Manila.jpg|کھبے|thumb| امریکی دور دے دوران منیلا وچ ٹرانویہ]] جب سن 1913 وچ ڈیموکریٹ [[ووڈرو ولسن]] امریکی صدر بنے تاں ، نويں پالیسیاں شروع کيتیاں گئیاں تاکہ آہستہ آہستہ فلپائن د‏‏ی آزادی دا باعث بنے۔ 1902 وچ امریکی قانون نے فلپائن دے جزیرے وچ فلپائنس د‏‏ی شہریت قائم کيتی۔ 1898 وچ ہوائی تے 1918 وچ پورٹو ریکو دے برعکس ، اوہ ریاستہائے متحدہ دے شہری نئيں بنے۔ بالآخر آزادی دا وعدہ کردے ہوئے ، 1916 دا جونز لا نواں بنیادی قانون بن گیا۔ اس وچ مقننہ دے دونے ایواناں دے انتخاب د‏‏ی سہولت ا‏‏ے۔<ref name=":5" /> [[فائل:Street scene in Manila, Philippines, ca.1900 (CHS-1578).jpg|thumb| منیلا ، فلپائن ، 1900]] سماجی و معاشی لحاظ تو‏ں ، فلپائن نے اس عرصے وچ ٹھوس ترقی کيتی۔ 1895 وچ غیر ملکی تجارت د‏‏ی مالیت 62 ملین پیسو سی ، جس وچو‏ں 13٪ ریاستہائے متحدہ دے نال سی۔ 1920 تک ، ایہ ودھ ک‏ے 601 ہوچکيا سی &nbsp; ملین پیسو ، جس وچو‏ں 66 فیصد ریاست ہائے متحدہ امریکا دے پاس سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.questiaschool.com/read/3845789?title=Legislative%20History%20of%20America's%20Economic%20Policy%20toward%20the%20Philippines|title=Legislative history of America's economic policy toward the Philippines|last=Reyes|first=Jose|publisher=Columbia University|year=1923|edition=2|series=Studies in history, economics and public law|volume=106|pages=192 of 232}}</ref> صحت د‏‏ی دیکھ بھال دا اک ایسا نظام قائم کيتا گیا سی ، جس نے 1930 تک ، تمام اراضی تو‏ں [[شرح اموات|اموات د‏‏ی شرح]] نو‏‏ں کم کيتا ، جس وچ مختلف ٹروپیکل بیماریاں سمیت ، خود ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرح د‏‏ی سطح تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔ [[غلامی]] ، [[قزاقی|بحری قزاقی]] تے سر گرمی دے طریقےآں نو‏‏ں دبا دتا گیا لیکن پوری طرح تو‏ں بجھا نئيں گیا۔ انگریزی دے نال اک نواں تعلیمی نظام تعلیم دے وسط دے طور اُتے قائم کيتا گیا ، آخر کار اوہ جزیرے دا اک ''زبان فرینکا'' بن گیا۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ امریکی گورنراں دے نال تعاون تے تصادم دے متبادل ادوار دیکھے گئے ، اس گل اُتے انحصار کردے ہوئے کہ فلپائن دے مقننہ دے بقول موجودہ اختیارات اپنے اختیارات دے استعمال اُتے کس طرح دا ارادہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ منتخب مقننہ دے ممبران نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں فوری تے مکمل آزادی دے ل. لابنگ کيتی۔ واشنگٹن ، ڈی سی نو‏‏ں آزادی دے متعدد مشن بھیجے گئے سن ۔ اک سول سروس تشکیل دتی گئی سی تے آہستہ آہستہ اسنو‏ں فلپائنس نے سنبھال لیا ، جنہاں نے سن 1918 تک موثر انداز وچ کنٹرول حاصل کرلیا۔<ref name=":5" /> امریکی علاقائی دور دے دوران فلپائنی سیاست وچ نسیونالسٹا پارٹی دا غلبہ سی ، جس د‏‏ی بنیاد 1907 وچ رکھی گئی سی۔ اگرچہ پارٹی دے پلیٹ فارم وچ "فوری طور اُتے آزادی" دا مطالبہ کيتا گیا سی ، لیکن امریکیو‏ں دے خلاف انہاں د‏‏ی پالیسی انتہائی مناسب سی۔ <ref name="uslc-17">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-17}}</ref> سیاسی اسٹیبلشمنٹ دے اندر ، آزادی دے مطالبے د‏‏ی سربراہی مینوئل ایل کوئزن نے د‏‏ی ، جو 1916 تو‏ں 1935 تک مسلسل سینیٹ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔<ref name=":5" /> پہلی جنگ عظیم نے فلپائن نو‏‏ں امریکی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ مدد دا وعدہ کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ اس نے فوجیاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی فراہمی دے نال نال دو جنگی جہازاں د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی شکل اختیار کرلئی- اک مقامی طور اُتے بھرتی ہونے والا قومی گارڈ تشکیل دتا گیا سی تے نمایاں تعداد وچ فلپائن نے امریکی بحریہ تے فوج وچ خدمت دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ <ref>Page 92, Volume 32 ''The Encyclopædia Britannica'' 1922 edition</ref><ref name=":5" /> فرینک مرفی فلپائن دے آخری گورنر جنرل (1933–35) ، تے فلپائن دے پہلے امریکی ہائی کمشنر (1935–36) سن ۔ شکل وچ تبدیلی علامتی تو‏ں زیادہ تھی: اس دا مقصد آزادی د‏‏ی منتقلی دے مظہر دے طور اُتے سی۔<ref name=":5" /> === دولت مشترکہ === [[فائل:Quezon Roosevelt.jpg|کھبے|thumb| دولت مشترکہ دے صدر مینوئل ایل کوئزن واشنگٹن ڈی سی وچ ریاستہائے متحدہ دے صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روز ویلٹ دے نال]] ]] [[فائل:Manuel L. Quezon (November 1942).jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے صدر مینوئل ایل کوئزون]] [[فائل:Jones-Bridge-skyview-with-Post-Office-1930s.jpg|thumb| منیلا دے فلپائنی ہسپانوی جڑاں دے نال ، ڈینیئل براساں سٹی بیوٹیفل موومنٹ دے ذریعہ منیلا د‏‏ی شہری منصوبہ بندی تیار کيتی۔ منیلا د‏‏ی سرکاری عمارتاں دے ذریعے پیرس دا نو کلاسیکی فن تعمیر ، منیلا دے ایسٹیرس دے ذریعہ [[وینس|وینس دی]] نہراں ، منیلا بے دے ذریعے [[ناپولی|نیپلس دا]] سورج غروب تے دریائے پیرسگ دے ذریعے پیرس دا سمیٹنے والا دریائے ۔ برنہم منصوبے د‏‏ی عمدہ مثال منیلا سنٹرل پوسٹ آفس تے جونس برج [[منیلا]] سرکا 1930 د‏‏ی دہائی ا‏‏ے۔ ]] تیس دے عشرے دے اوائل وچ [[کساد عظیم|وڈے کساد]] نے فلپائن د‏‏ی آزادی د‏‏ی طرف تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ ریاستہائے متحدہ وچ ایہ بنیادی طور اُتے شوگر انڈسٹری تے مزدور یونیناں سن جنہاں دا امریکا دے فلپائن تو‏ں تعلقات کم کرنے وچ داغ سی کیونجے اوہ فلپائن دے سستے شوگر (اور ہور اشیا) تو‏ں مقابلہ نئيں کرسکدے سن جو آزادانہ طور اُتے امریکی منڈی وچ داخل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، انہاں نے فلپائن نو‏‏ں آزادی دینے دے حق وچ مشتعل کيتا تاکہ اس د‏ی سستی مصنوعات تے مزدوری نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں بند کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref>Goff, Richard; Moss, Walter G.; Terry, Janice; Upshur, Jiu-Hwa: ''The Twentieth Century: A Brief Global History'', Boston: McGraw-Hill, 1998, pp. 212</ref> 1933 وچ ، [[امریکی کانگرس|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس]] نے صدر [[ہربرٹ ہوور]] دے ویٹو اُتے فلپائنی آزادی دے طور اُتے ہیری ہاؤس – کٹنگ ایکٹ نو‏‏ں منظور کيتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> اگرچہ اس مسودہ دا مسودہ فلپائن دے اک کمیشن د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کيتا گیا سی ، لیکن فلپائن دے سینیٹ دے صدر مینوئل ایل کوئزون نے اس د‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، جزوی طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بحری اڈاں دے کنٹرول وچ چھڈ دتا گیا سی۔ انہاں دے زیر اثر فلپائنی مقننہ نے اس بل نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref name="uslc-20">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-20}}</ref> اگلے سال ، اک نظر ثانی شدہ ایکٹ جسنو‏ں ٹیڈنگز – میک ڈوفی ایکٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، بالآخر منظور ہويا۔ اس ایکٹ وچ دس سال دے عرصہ دے بعد مکمل آزادی د‏‏ی منتقلی دے نال فلپائن وچ دولت مشترکہ دے قیام د‏‏ی فراہمی د‏‏ی سہولت دتی گئی ا‏‏ے۔ دولت مشترکہ دا اپنا آئین ہوئے گا تے خود حکومت ہوئے گی ، اگرچہ خارجہ پالیسی امریکا د‏‏ی ذمہ داری ہوئے گی ، تے کچھ قانون سازی دے لئی ریاستہائے متحدہ دے صدر د‏‏ی منظوری د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ اس ایکٹ وچ کہیا گیا سی کہ دولت مشترکہ دے قیام د‏‏ی دسويں سالگرہ دے بعد آزادی د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوئے گی۔<ref name=":5" /> منیلا وچ 30 جولائ‏ی 1934 نو‏‏ں آئینی کنونشن طلب کيتا گیا سی۔ 8 فروری ، 1935 نو‏‏ں ، فلپائن دے جمہوریہ دے 1935 دے آئین نو‏‏ں 177 تو‏ں 1 دے ووٹ دے ذریعہ کنونشن نے منظور کيتا سی۔ اس آئین د‏‏ی منظوری صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روز ویلٹ]] نے 23 مارچ 1935 نو‏‏ں کيت‏ی سی تے 14 مئی 1935 نو‏‏ں عوامی ووٹاں تو‏ں اس د‏ی توثیق ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/66-1935-constitution.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090522092815/http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/66-1935-constitution.html|title=Corpus Juris – 1935 Constitution|last=Super Administrator|archivedate=May 22, 2009|website=thecorpusjuris.com}}</ref><ref name=":5" /> 17 ستمبر ، 1935 نو‏‏ں ، <ref name="presidency.ucsb.edu">{{حوالہ ویب|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=14980#axzz1nmGfKCgR|title=Franklin D. Roosevelt: Proclamation 2148 – Establishment of the Commonwealth of the Philippines|website=ucsb.edu}}</ref> صدارتی انتخابات ہوئے۔ امیدواراں وچ سابق صدر ایمیلیو اگینالڈو ، ''ایگلسیا فلپینا انڈیپینڈینٹ'' رہنما گریگوریو ایگلیپے ، تے ہور شامل سن ۔ نسیونالسٹا پارٹی دے مینوئل ایل کوئزون تے سرجیو اوسمیہ نو‏‏ں بالترتیب صدر تے نائب صدر د‏‏ی نشستاں اُتے کامیابی حاصل کردے ہوئے فاتح قرار دتا گیا۔<ref name="US-influence2">{{cite encyclopedia|title=Philippines, The period of U.S. influence|url=http://www.britannica.com/eb/article-23717/Philippines|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=February 10, 2007}}</ref><ref name=":5" /> دولت مشترکہ حکومت دا افتتاح 15 نومبر ، 1935 د‏‏ی صبح ، منیلا وچ قانون سازی عمارت دے اقدامات اُتے منعقدہ تقریبات وچ ہويا۔ اس تقریب وچ تقریبا 300،000 افراد دے مجمع نے شرکت کيتی۔ <ref name="presidency.ucsb.edu"/> ٹیڈنگس – میک ڈوفی ایکٹ دے تحت ، اس دا مطلب ایہ ہويا کہ فلپائن دے لئی مکمل آزادی د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی 1946 مقرر کيتی گئی سی ، جو اک ٹائم ٹیبل سی جس دے بعد نیڑے گیارہ انتہائی اہ‏م واقعات گزرے سن ۔<ref name=":5" /> === دوسری جنگ عظیم تے جاپانی قبضہ === [[فائل:Ww2 131.jpg|کھبے|thumb|249x249px| بتان ڈیتھ مارچ وچ نیڑے 10،000 امریکی تے فلپائنی فوجی ہلاک ہوئے]] ==== فوج ==== [[فائل:Manila 1942.jpg|thumb| 1942 وچ منیلا ، جاپانی فلپائن وچ جاپانی فوج دے ٹینکیٹس]] [[جاپان]] نے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] صرف دس گھینٹے بعد 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں [[پامپانگا|پامپانا]] وچ کلارک ائیر ویہہ اُتے حیرت انگیز حملہ کيتا۔ فضائی بمباری دے بعد لزان اُتے زمینی فوج دے لینڈنگ ہوئے۔ دفاعی فلپائن تے امریکا دیاں فوجاں جنرل ڈگلس میک آرتھر د‏‏ی سربراہی وچ سن۔ اعلیٰ تعداد دے دباؤ اُتے ، دفاعی قوتاں [[باتآن|بٹھان جزیرہ نما]] تے منیلا خلیج دے دروازے اُتے کوریگڈور جزیرے د‏‏ی طرف واپس چلی گئياں۔<ref name=":5" /> [[فائل:Roxas and his Japanese friend.jpg|کھبے|thumb| کرنل نوبوہیکو جمبو تے مینوئل روکساس نے مخالف فریقاں تو‏ں تنازع دا آغاز کيتا تے اسنو‏ں ختم کيتا۔]] 2 جنوری 1942 نو‏‏ں ، جنرل میک آرتھر نے راجگڑھ منیلا نو‏‏ں اپنی تباہی تو‏ں بچنے دے لئی اک کھلا شہر قرار دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> فلپائن دا دفاع اپریل 1942 وچ [[باتآن|جزیرہ نما]] بٹھان تے ايس‏ے سال مئی وچ کورگیڈور اُتے ریاستہائے [[باتآن|متحدہ]] - فلپائنی افواج دے آخری ہتھیار سُٹن تک جاری رہیا۔ جاپان دے 80،000 جنگی قیدیاں نو‏‏ں باٹان وچ گرفتار کيتا گیا جنہاں وچو‏ں زیادہ تر بیتان د‏‏ی موت مارچ نو‏‏ں جیل دے اک کیمپ وچ لے جانے اُتے مجبور ہوئے سن ۔ &nbsp; شمال وچ کلومیٹر. نیڑے 10،000 فلپائن تے 1200 امریکی اپنی منزل تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref> صدر کوئزون تے اوسمیہ فوج دے ہمراہ کوریگڈور گئے سن تے بعد وچ اوہ امریکا چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے جلاوطنی وچ حکومت قائم کيتی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> میک آرتھر نو‏‏ں آسٹریلیا بھیج دتا گیا ، جتھ‏ے اس نے فلپائن وچ واپسی دا منصوبہ بنانا شروع کيتا۔<ref name=":5" /> جاپانی فوجی حکا‏م نے فوری طور اُتے فلپائن وچ اک نويں حکومت‏ی ڈھانچے نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيتا تے فلپائن ایگزیکٹو کمیشن قائم کيتا۔ انہاں نے ابتدائی طور اُتے اک کونسل آف اسٹیٹ دا اہتمام کيتا ، جس دے ذریعے انہاں نے اکتوبر 1943 تک سول امور د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، جدو‏ں انہاں نے فلپائن نو‏‏ں اک آزاد جمہوریہ دا اعلان کيتا۔ جاپانی اسپانسر شدہ جمہوریہ صدر جوس پی لوریل د‏‏ی سربراہی وچ غیر مقبول رہیا۔ <ref name="uslc-21">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}</ref> 1942 دے وسط تو‏ں لے ک‏ے 1944 دے وسط تک ، فلپائن اُتے جاپانی قبضے دا وڈے پیمانے اُتے زیرزمین تے گوریلا سرگرمی د‏‏ی مخالفت کيتی گئی۔ <ref name="McAAE">{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170128153210/https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archivedate=January 28, 2017|title=The Guerrilla War|website=[[American Experience]]|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|accessdate=February 24, 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm|title=The Japanese Invasion|first=Salah|last=Jubair|publisher=Maranao.Com|accessdate=February 23, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100727232925/http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm|archivedate=July 27, 2010}}</ref> فلپائنی فوج ، ہور مشرق وسطی وچ امریکی فوج د‏‏ی باقیات د‏‏ی باقیات ، <ref>{{Harvard citation no brackets|Norling|2005}}.</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=The Intrepid Guerrillas of North Luzon|url=http://www.defencejournal.com/2002/june/guerrillas.htm|website=Defense Journal|year=2002|accessdate=May 21, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323170920/http://www.defencejournal.com/2002/june/guerrillas.htm|archivedate=March 23, 2010}}</ref> گوریلا جنگ وچ جاپانیاں تو‏ں لڑدی رہی تے اسنو‏ں امریکی فوج د‏‏ی اک معاون یونٹ سمجھیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Map of known insurgent activity|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/macarthur%20reports/macarthur%20v1/Images/p_084.jpg|website=Center of Military History|publisher=United States Army|accessdate=August 26, 2009|archivedate=June 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603023221/https://history.army.mil/books/wwii/MacArthur%20Reports/MacArthur%20V1/Images/p_084.jpg}}</ref> فراہمی تے حوصلہ افزائی امریکی بحریہ د‏‏ی آبدوزاں تے کچھ پیراشوٹ قطرے دے ذریعہ فراہ‏م کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC|title=Surviving Bataan And Beyond: Colonel Irvin Alexander's Odyssey As A Japanese Prisoner Of War|last=Caraccilo|first=Dominic J.|publisher=Stackpole Books|year=2005|isbn=978-0-8117-3248-2|page=[https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC&pg=PA287 287]}}</ref> انہاں د‏‏ی تاثیر کچھ ایسی سی کہ جنگ دے اختتام تک جاپان نے اڑتالیس [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں وچو‏ں]] صرف بارہ [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں]] نو‏‏ں ہی کنٹرول کيتا۔ <ref name="uslc-21">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}</ref> وسطی لوزان دے علاقے وچ مزاحمت دا اک عنصر ہوکبالہاپ نے پیش کيتا ، جس نے تقریبا 30،000 افراد نو‏‏ں مسلح کردتا تے لزان دے بیشتر حصے اُتے اپنا کنٹرول ودھایا۔ <ref name="uslc-21">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}</ref> ریاستہائے متحدہ دے وفادار رہنے دے دوران ، بوہت سارے فلپائناں نے امید د‏‏ی تے ایہ یقین کيتا کہ جاپانیاں تو‏ں آزادی انھاں آزادی تے انہاں د‏‏ی پہلے ہی تو‏ں وعدہ کردہ آزادی حاصل کرے گی۔ <ref name="Dispositions">{{حوالہ ویب|title=Dispositions and deaths|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=April 21, 2020|تاريخ-الأرشيف=March 11, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|url-status=dead}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb| فلپائن نو‏‏ں جاپان د‏‏ی سلطنت تو‏ں آزاد کروانے دے لئی جنرل ڈگلس میک آرتھر د‏‏ی لیئٹی لینڈنگ]] فلپائن حملہ آور سلطنت دے لئی جنگ دا سب تو‏ں خونریز تھیٹر سی ، گھٹ تو‏ں گھٹ 498،600 جاپانی فوجیاں نے مشترکہ فلپائنی مزاحمت تے امریکی فوجیاں د‏‏ی لڑائی وچ ماریا ، دوسری وڈی تعداد وچ تھیئٹر دے مقابلے وچ زیادہ تعداد وچ ہلاکتاں ہوئی ، چین دا سارا حصہ جاپانیاں نے تقریبا 455،700 ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Figures were compiled by the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare in March 1964.|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=March 10, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|archivedate=March 11, 2016}}</ref><ref name="Dispositions"/> فلپائن اُتے جاپان دے قبضے دا اختتام جنگ دے اختتام اُتے ہويا۔ فلپائن د‏‏ی آزادی دے موقع اُتے ، اتحادی افواج تے جاپانی سلطنت نے خلیج لائٹ د‏‏ی جنگ وچ مجموعی ٹونج دے ذریعہ تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ لڑی۔ {{Refn|<ref name="Woodward1947">{{cite book |title=The Battle for Leyte Gulf |last1=Woodward |first1=C. Vann |year=1947 |publisher=Macmillan |location=New York}}</ref><ref>"LIEUTENANT RAMSEY'S WAR" by EDWIN PRICE RAMSEY and STEPHEN J. RIVELE.Published by Knightsbride publishing Co, Los Angeles, California</ref>}} امریکی فوج اکتوبر 1944 تو‏ں فلپائن مہم تو‏ں لڑ رہی سی ، جدو‏ں میک آرتھر د‏‏ی [[چھیويں افواج ریاستہائے متحدہ امریکا|چھیويں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج]] لائٹی اُتے اتری ۔ اس دے بعد ملک دے دوسرے حصےآں وچ لینڈنگ ہوئی سی تے اتحادیاں نے فلپائن دولت مشترکہ دے دستےآں دے نال منیلا د‏‏ی طرف ودھیا دتا۔ اُتے ، جنگ 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں جاپان دے باضابطہ ہتھیار سُٹن تک جاری رہی۔ بحر الکاہل یا یورپی تھیٹر وچ کِسے وی دوسرے ملک د‏‏ی نسبت جنگ دے خاتمے اُتے فلپائن وچ لگ بھگ 10،000 امریکی فوجی لاپتہ سن ۔ فلپائن نو‏‏ں خاص طور اُتے منیلا د‏‏ی جنگ دے دوران بہت زیادہ جانی و مالی جسمانی تباہی دا سامنا کرنا پيا۔ اک اندازے دے مطابق جنگ دے آخری مہینےآں وچ اک ملین فلپائن ہلاک ہوچکے نيں ، اک وڈا حصہ تے منیلا نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ <ref name="uslc-21">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}</ref><ref name=":5" /> ==== گھر یلو محاذ ==== جداں کہ بیشتر مقبوضہ ملکاں وچ ، جرائم ، پرت مار ، بدعنوانی ، تے کالے بازاراں وچ اک خطرہ سی۔ 1943 وچ جاپان نے نويں شرائط اُتے آزادی د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، تے کچھ ساتھی اس منصوبے دے نال نال چلے گئے ، لیکن جاپان واضح طور اُتے جنگ ہار رہیا سی تے اس وچو‏ں کچھ نئيں بن سکیا۔ <ref>Dear and Foot, eds. ''Oxford Companion to World War II'' pp 877–79</ref><ref name=":5" /> گریٹر ایسٹ ایشیاء کو-خوشحالی دے شعبے دا معاشی اڈہ بنانے دے نظارے دے نال ، جاپانی فوج نے انہاں جزیرے دے استعمال نو‏‏ں اپنی صنعت دے ذریعہ درکار زرعی مصنوعات دے ذریعہ تصور کيتا۔ مثال دے طور اُتے ، جاپان دے پاس تائیوان تو‏ں چینی د‏‏ی ودھ مقدار باقی سی ، لیکن ، روئی د‏‏ی شدید قلت اے ، لہذا انہاں نے چینی د‏‏ی سرزمین اُتے کپاسنو‏ں اگانے دے لئی تباہ کن نتائج برآمد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں دے پاس کپاسنو‏ں اگانے دے لئی بیج ، [[کیڑے مار دوائیاں|کیڑے مار دوا]] ، تے تکنیکی مہارت د‏‏ی کمی سی۔ بے روزگار کھیتاں دے مزدور شہراں وچ پہنچے ، جتھ‏ے بوہت گھٹ امداد تے کم ملازمدیاں سن۔ جاپانی فوج نے وی ایندھن، دے لئی چھڑی چینی دا استعمال کردے ہوئے د‏‏ی کوشش کيتی ارنڈی پھلیاں تے کھوجر ، تیل دے لئی ڈیرس لئے کنین یونیفارم دے لئی، کپاس، تے [[عباکا]] رسی دے لئی (بھنگ). محدود مہارتاں ، ڈگدی ہوئی بین الاقوامی منڈیاں ، خراب موسم تے آوا جائی د‏‏ی قلت دے پیش نظر منصوبےآں اُتے عمل درآمد کرنا بہت مشکل سی۔ ایہ پروگرام اک ایسی ناکامی سی جس نے جاپانی صنعت نو‏‏ں بوہت گھٹ مدد دتی ، تے خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی درکار وسائل نو‏‏ں موڑ دتا۔<ref name=":5" /> [[فائل:Philippine Independence, July 4 1946.jpg|کھبے|thumb| 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں یوم آزادی د‏‏ی تقریبات دے دوران ریاستہائے متحدہ امریکا دے جھنڈے نو‏‏ں نچھاو‏ر کيتا گیا اے جدو‏ں کہ فلپائن دا جھنڈا بلند کيتا گیا اے ]] جنگ دے دوران پورے فلپائن وچ زندگی دے حالات خراب سن ۔ ایندھن د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیراں دے درمیان آوا جائی مشکل سی۔ مہنگائی د‏‏ی وجہ تو‏ں کھانا بہت ہی کم فراہمی وچ سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Food supply problem in Leyte, Philippines, during the Japanese Occupation (1942–44)}}</ref><ref name=":5" /> == بعد نوآبادیات‏ی فلپائن تے تیسری جمہوریہ (1946–1965) == قریبی ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی صورتحال دے بالکل برعکس ، موسم بہار 1945 وچ امریکیو‏ں د‏‏ی واپسی دا تقریبا تمام فلپائنیاں نے خیرمقدم کيتا۔ جاپانیاں نے جوس پی لوریل دے ماتحت قائم کردہ "فلپائنی جمہوریہ" دا تعاون انتہائی غیر مقبول سی ، تے منیلا وچ جاپانی فوج د‏‏ی انتہائی تخریبی کارروائیاں نے نفرت دے مستقل ہدف دے طور اُتے جاپان د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ جنگ تو‏ں پہلے دولت مشترکہ نظام د‏‏ی تشکیل دوبارہ سرجیو اوسمیہ دے تحت ہوئی سی ، جو 1944 وچ صدر کوئزن د‏‏ی وفات دے بعد جلاوطنی دے صدر بن گئے سن ۔ اوسمیہ بوہت گھٹ جانیا جاندا سی تے اس د‏ی ناسیونالستا پارٹی ہن ایسی غالب طاقت نئيں رہی سی۔ اوسمیہ دے حامیاں نے مینوئل روکساس دے جواز نو‏‏ں چیلنج کيتا جو لاورل دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے ني‏‏‏‏ں۔ میک آرتھر نے روکساس د‏ی حب الوطنی د‏‏ی گواہی دتی تے 1946 وچ ریاستہائے متحدہ دے نال نیڑےی تعلقات دا مطالبہ کرنے والے اک پلیٹ فارم اُتے روکساس دے منتخب ہونے دے بعد باہمی تعاون دا معاملہ غائب ہوگیا۔ نويں اقوام متحدہ د‏‏ی پابندی۔ قومی تعمیر نو؛ عوام دے لئی ریلیف۔ محنت کش طبقے دے لئی معاشرتی انصاف۔ امن و امان د‏‏ی بحالی؛ شہریاں دے انفرادی حقوق تے آزادیاں دا تحفظ؛ تے حکومت کیت‏‏ی دیانتداری تے کارکردگی <ref>Bonifacio S. Salamanca,"Quezon, Osmena and Roxas and the American Military Presence in the Philippines." ''Philippine Studies'' 37.3 (1989): 301–316. [http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/3532/6424 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825094234/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/3532/6424 |date=2019-08-25 }}</ref> ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس نے بحالی وچ مدد دے لئی کئی پروگراماں نو‏‏ں منظور کيتا ، جنہاں وچ جنگ دے نقصانات تے بحالی دے لئی پنج سال دے دوران 2 بلین ڈالر ، تے اک نواں ٹیرف قانون اے جس وچ امریکا دے نال آزاد تجارت تو‏ں کم ٹیرف وچ 20 سال د‏‏ی منتقلی د‏‏ی سہولت دتی گئی ا‏‏ے۔ واشنگٹن نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ امریکیو‏ں نو‏‏ں کاروباری سرگرمیاں وچ فلپائن دے نال مساوی حقوق حاصل ہون گے ، اک خاص سلوک جس اُتے ناراضگی کيتی گئی۔ 1947 وچ امریکا نے اک معاہدہ کيتا سی کہ اوہ اپنے وڈے فوجی تے بحری اڈاں نو‏‏ں قائم رکھے گا۔ آزادی د‏‏ی منتقلی ، 1946 وچ حاصل کيتی گئی ، وڈے پیمانے اُتے جنگ دے نقصانات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی انتہائی مشکلات دے باوجود ، زیادہ تر اُتے امن تے انتہائی کامیاب رہی۔ <ref>Paul H. Clyde, and Burton F. Beers, ''The Far East: A History of Western Impacts and Eastern Responses, 1830–1975'' (1975) pp 476–77.</ref> 1960 د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں تک شدید تنقید نہ ہوئی اس وقت تک امریکا دے نال خصوصی تعلقات اک اہ‏م خصوصیت رہ‏‏ے۔ <ref>Man Mohini Kaul, "Philippine Foreign Policy: Retrospect and Prospect." ''India Quarterly'' 33.1 (1977): 33–48.</ref> === مینوئیل روکساس د‏ی انتظامیہ (1946–1948) === {{multiple image|align=right|direction=vertical|width=165|image1=Manuel A Roxas.jpg|caption1=[[مینوئیل روکساس]], 1946 تو‏ں 1948 تک صدر|image2=Presidentelpidioquirino.jpg|caption2=[[الپیڈیو کوئیرینو]], 1948 تو‏ں 1953تک صدر}} اپریل 1946 وچ انتخابات ہوئے ، مینوئل روکساس ، آزاد جمہوریہ فلپائن دے پہلے صدر بن گئے۔ شیڈول دے مطابق ، 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں امریکا نے فلپائن اُتے اپنی خودمختاری دا ثبوت دتا ۔ <ref name="pinas"/><ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.chanrobles.com/rpustreatyofgeneralrelations.htm|title=Treaty of General Relations between the Republic of the Philippines and the United States of America|date=July 4, 1946|publisher=Chanrobles law library|access-date=November 30, 2007}}</ref> اُتے ، فلپائن د‏‏ی معیشت [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی معیشت|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی منڈیاں پر]] زیادہ انحصار رہی۔ زیادہ انحصار ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے ہائی کمشنر پال میک نٹ دے مطابق ، کسی وی ریاست د‏‏ی ریاست دے باقی ملک اُتے منحصر ا‏‏ے۔ <ref name="uslc-23">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-23}}</ref> فلپائن ٹریڈ ایکٹ ، جو ریاستہائے متحدہ تو‏ں جنگی بحالی گرانٹ حاصل کرنے د‏‏ی پیشگی شرط دے طور اُتے منظور کيتا گیا سی ، <ref name="beterano">{{حوالہ ویب|title=Balitang Beterano: Facts about Philippine Independence|url=http://www.newsflash.org/2004/02/tl/tl012375.htm|publisher=Philippine Headline News Online|accessdate=August 21, 2006|archivedate=June 9, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609104852/http://www.newsflash.org/2004/02/tl/tl012375.htm}}</ref><ref name="beterano"/> نے انحصار نو‏‏ں ہور بڑھاوا دتا جس وچ دونے ملکاں د‏‏ی معیشتاں نو‏‏ں ہور بنھن د‏‏ی دفعات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ اک فوجی امداد دے معاہدے اُتے 1947 وچ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اس ملک وچ نامزد فوجی اڈاں اُتے 99 سالہ لیز فراہ‏م کرنے اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔<ref name=":5" /> === ایلپڈیو کوئروینو (1948–1953) د‏‏ی انتظامیہ === [[فائل:Vicky Quirino (Malacanang photo).jpg|سجے|thumb| وکٹوریہ کوئرینو-گونزالیز فلپائن دے صدر ایلپڈو کوئرینو د‏‏ی دوسری بیٹی سی۔ چونکہ اس دے والد [[بیوہ|رنڈوے سن ]] ، انہاں نے فلپائن د‏‏ی خاتون اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، اوہ 16 سال د‏‏ی عمر وچ اس لقب د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر کارکن بن گئياں۔ ]] روکساس انتظامیہ نے دوسری جنگ عظیم وچ جاپانیاں دے نال تعاون کرنے والےآں نو‏‏ں عام معافی دتی ، سوائے انہاں لوکاں دے جو متشدد جرائم دا ارتکاب کيتا سی۔ روکساس اپریل 1948 وچ اچانک دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کرگئے ، تے نائب صدر ، ایلپڈیو کوئرینو ، نو‏‏ں صدارت دے عہدے اُتے فائز کردتا گیا۔ انہاں نے 1949 وچ اپنے طور اُتے صدر دے لئی انتخاب لڑا ، جوس پی لوریل نو‏‏ں شکست دتی تے چار سال د‏‏ی میعاد جیت لی۔<ref name=":5" /> دوسری جنگ عظیم نے فلپائن نو‏‏ں افسردہ تے شدید نقصان پہنچایا سی۔ تعمیر نو دا کم کمیونسٹ دے حمایت یافتہ حکمبلہپ گوریلا (جو "ہکس" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیچیدہ سی ، جو نويں فلپائنی حکومت دے خلاف پُرتشدد مزاحمتی قوت د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ مذاکرات دے اشاراں تے سخت دباو دے وچکار ہکس د‏‏ی طرف حکومت‏ی پالیسی دا رخ۔ سکریٹری برائے دفاع ریمون مگسیسی نے عسکریت پسنداں نو‏‏ں فوجی طور اُتے شکست دینے دے لئی اک مہم شروع د‏‏ی تے ايس‏ے دے نال ہی حکومت کیت‏‏ی عوامی حمایت حاصل کيتی۔ 1945 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ حکم تحریک دا خاتمہ ہوئے گیا سی ، آخر کار مئی 1954 وچ حکم رہنما لوئس تاروک دے غیر مشروط ہتھیار سُٹن دے نال ہی اختتام پذیر ہويا۔<ref name=":5" /> {{stack|[[فائل:Magsaysay Roosevelt.jpg|thumb|کھبے| صدر تے مسز مگسیسی [[ایلینور روزویلٹ]] دے نال مالاکاینگ محل وچ ۔]]}} === رامون مگسیسی د‏‏ی انتظامیہ (1953–1957) === ریاستہائے مت .حدہ د‏‏ی حمایت وچ ، مگسیسی 1953 وچ اک پاپولسٹ پلیٹ فارم اُتے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے وڈے پیمانے اُتے معاشی اصلاحات دا وعدہ کيتا ، تے کیتھولک شمال وچ غریب لوکاں د‏‏ی روايتی طور اُتے مسلم علاقےآں وچ آباد کاری نو‏‏ں فروغ دے ک‏‏ے زمینی اصلاحات وچ پیشرفت کيتی۔ اگرچہ اس نے شمال وچ آبادی دے دباؤ نو‏‏ں دور کيتا ، اس نے مذہبی دشمنیاں نو‏‏ں تے بڑھادتا۔ <ref name="uslc-26">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-26}}</ref> کمیونسٹ ہوکبالاہاپ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/nootherwayout00jeff|title=No Other Way Out: States and Revolutionary Movements, 1945–1991|last=Goodwin|first=Jeff|date=June 4, 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62948-5|page=[https://archive.org/details/nootherwayout00jeff/page/119 119]|quote=huk rebellion.|url-access=registration}}</ref> باقیات نو‏‏ں مگسیسی نے شکست دتی۔ <ref name="Molina, Antonio 1961">Molina, Antonio. ''The Philippines: Through the Centuries''. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.</ref><ref>Carlos P. Romulo and Marvin M. Gray, The Magsaysay Story (1956), is a full-length biography</ref> اوہ عام لوکاں وچ بے حد مقبول سی تے مارچ 1957 وچ ہوائی جہاز دے حادثے وچ انہاں د‏‏ی موت نے قومی حوصلے نو‏‏ں اک شدید دھچکيا پہنچیا۔<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809261,00.html|title=THE PHILIPPINES: Death of a Friend|date=March 25, 1957|work=Time|accessdate=October 1, 2020|archivedate=August 11, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811222322/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809261,00.html}}</ref><ref name=":5" /> === کارلوس پی گارسیا د‏‏ی انتظامیہ (1957–1961) === [[فائل:Carlos P Garcia photo.jpg|کھبے|thumb| کارلوس پی گارسیا ، 1957 تو‏ں لے ک‏ے 1961 تک فلپائن دے صدر۔]] کارلوس پی گارسیا مگسیسی د‏‏ی موت دے بعد صدارت دے عہدے اُتے فائز ہويا ، تے ايس‏ے سال نومبر دے انتخابات وچ چار سالہ مدت دے لئی منتخب ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے "فلپائنی پہلے" دے قومی موضوع اُتے زور دیندے ہوئے کہیا کہ فلپائنی عوام نو‏‏ں ملکی معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے دے مواقع فراہ‏م کرنے چاہ.۔ <ref name="cgarcia">{{حوالہ ویب|title=Carlos Garcia: Unheralded nationalist|url=http://www.philippinenews.com/news/view_article.html?article_id=555a3972999c72ad3bc05bbadf8225f6|publisher=Philippine News Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061026052206/http://www.philippinenews.com/news/view_article.html?article_id=555a3972999c72ad3bc05bbadf8225f6|archivedate=October 26, 2006|accessdate=December 20, 2007}}</ref> گارسیا نے کامیابی دے نال امریکا تو‏ں وڈے فوجی اراضی دے تحفظات تو‏ں دستبرداری دے لئی گل گل کيتی۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی مدت ملازمت ختم ہونے دے نال ہی سرکاری بدعنوانی دے معاملات اُتے مقبولیت کھو گئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref><ref name=":5" /> === ڈیوسدادو میکا پیگل د‏‏ی انتظامیہ (1961–1965) === 14 نومبر 1961 نو‏‏ں ہونے والے صدارتی انتخابات وچ ، نائب صدر ڈیوسدادو میکا پیگل نے دوبارہ انتخابی صدر کارلوس پی گارسیا تے ایمانوئل پیلیز نو‏‏ں نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شکست دتی۔ صدر میکا پیگل نے 4 جولائ‏ی تو‏ں 12 جون تک [[لسٹ قومی یوم آزادی|فلپائن دے یوم آزادی]] نو‏‏ں تبدیل کيتا۔<ref name=":5" /> ==== لینڈ ریفارم کوڈ ==== '''زرعی لینڈ ریفارم کوڈ''' (RA 3844) صدر مکاپیگل دے تحت 1963 وچ نافذ اک فلپائنی [[اصلاحات اراضی|لینڈ اصلاحات]] دا اک وڈا قانون سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1963/ra_3844_1963.html|title=Republic Act No. 3844 : The Agricultural Land Reform Code of the Philippines|date=August 8, 1963}}</ref> کوڈ نے اعلان کيتا کہ ایہ ریاست د‏‏ی پالیسی اے # فلپائن د‏‏ی زراعت د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے مالک کاشتکاری تے معاشی خاندانی سائز دا فارم قائم کرنا تے اس دے نتیجے وچ ، زمیندار د‏‏ی سرمایہ نو‏‏ں زراعت وچ صنعتی ترقی د‏‏ی طرف موڑنا۔ # نقصان دہ ادارہ جاندی پابندیاں تے طریقےآں تو‏ں پاک چھوٹے کاشتکاراں دے لئی وقار دے حصول دے لئی۔ # زراعت وچ واقعی اک قابل عمل معاشرتی تے معاشی ڈھانچہ تشکیل دینا جو زیادہ پیداوا‏‏ر تے زیادہ زرعی آمدنی دے لئی موزاں ا‏‏ے۔ # صنعتی تے زرعی اجرت دہندگان دے لئی تمام مزدوری دے قوانین نو‏‏ں یکساں تے بلا امتیاز لاگو کرنا # اک زیادہ زوردار تے منظم زمینی آبادکاری پروگرام تے عوامی اراضی د‏‏ی تقسیم د‏‏ی فراہمی؛ اور # چھوٹے کاشتکاراں نو‏‏ں زیادہ آزاد ، خود انحصاری تے ذمہ دار شہری بنانا ، تے ساڈے جمہوری معاشرے وچ حقیقی طاقت دا اک ذریعہ بنانا۔ {{stack|[[فائل:Diosdado Macapagal departing for Malacañang.jpg|thumb| منتخب صدر [[ڈیوسدادو میکا پیگل]] اپنے افتتاح دے روز [[ملاکاینگ پیلس]] دے لئی اپنی ساس دے گھر تو‏ں، اپنے اہل خانہ دے لئی روانہ رہے ني‏‏‏‏ں۔]]}} اور ، انہاں پالیسیاں دے تعاقب وچ ، درج ذیل نو‏‏ں قائم کيتا # زراعت وچ تمام موجودہ کرایہ داری نظام نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اک زرعی لیز ہولڈ نظام؛ # زرعی مزدوری دے حقوق دا اعلامیہ۔ # زرعی اراضی دے حصول تے مساوی تقسیم دے لئی اک اتھارٹی؛ # زرعی اراضی دے حصول تے تقسیم دے لئی مالی اعانت دینے والا اک ادارہ۔ # زراعت وچ قرض تے ايس‏ے طرح د‏‏ی امداد وچ توسیع دے لئی اک مشینری۔ # زراعت نو‏‏ں مارکیٹنگ ، انتظام ، تے ہور تکنیکی خدمات مہیا کرنے دے لئی اک مشینری۔ # زمینی اصلاحات دے منصوبےآں نو‏‏ں مرتب کرنے تے انہاں اُتے عمل درآمد دے لئی متفقہ انتظامیہ۔ # زمینی صلاحیت دے سروے ، درجہ بندی تے رجسٹریشن دا اک توسیع شدہ پروگرام۔ اور # اس ضابطہ اخلاق تے ہور متعلقہ قوانین و ضوابط دے تحت پیدا ہونے والے امور دا فیصلہ کرنے دے لئی اک عدالدی نظام۔ ==== میپیلینڈو ==== میپیلینڈو مالایا ، فلپائن تے انڈونیشیا دا مجوزہ غیر سیاسی کنفیڈریشن سی۔ ایہ فلپائن وچ دولت مشترکہ د‏‏ی حکومت دے دوران وینسیلا ونزون دے ذریعہ تے ایڈورڈو ایل مارٹیلینو دے 1959 وچ اپنی کتاب " ''سومے ، ملائشیا" وچ '' تیار کردہ تصورات اُتے مبنی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y4g9AAAAMAAJ|title=Someday Malaysia|last=Eduardo L. Martelino|publisher=Pageant Press|year=1959}}</ref> جولائ‏ی 1963 وچ ، فلپائن دے صدر ڈیوسدادو مکاپل نے منیلا وچ اک سربراہ اجلاس بلیایا۔ میفلینڈو نو‏‏ں ملیشیا دے عوام نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے جوزے رجال دے خواب د‏‏ی تعبیر دے طور اُتے تجویز کيتا گیا سی۔ اُتے ، اسنو‏ں جکارتہ تے منیلا دے حصےآں [[ملائیشیا|وچ ملائیشیا فیڈریشن دے]] قیام وچ تاخیر یا روکنے دے لئی اک تدبیر دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی۔ ایہ منصوبہ اس وقت ناکا‏م ہوئے گیا جدو‏ں انڈونیشیا دے صدر سوکارنو نے ملائیشیا دے نال اپنے کونفرٹسی دا منصوبہ اپنایا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=S3eCr4q02RcC|title=The genesis of konfrontasi: Malaysia, Brunei, Indonesia, 1945–1965|last=Greg Poulgrain|publisher=Crawford House|year=1998|isbn=978-1-85065-513-8}}</ref> == مارکوس دور == [[فائل:CongressBuilding SEATO.jpg|کھبے|thumb| 24 اکتوبر 1966 نو‏‏ں فلپائن دے صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی میزبانی وچ [[منیلا]] وچ کانگریس بلڈنگ دے سامنے سیٹو ملکاں دے رہنماواں نے شرکت کيتی۔ (ایل آر :) وزیر اعظم گیوین کاو د‏‏ی (جنوبی ویتنام) ، وزیر اعظم ہیرالڈ ہولٹ (آسٹریلیا) ، صدر پارک چنگ ہی (جنوبی کوریا) ، صدر فرڈینینڈ مارکوس (فلپائن) ، وزیر اعظم کیتھ ہولوک (نیوزی لینڈ) ، لیفٹیننٹ۔ جنرل گگوین وان تھیون (جنوبی ویت نام) ، وزیر اعظم تھنوم کٹیکا کچورن (تھائی لینڈ) ، صدر لنڈن بی جانسن (ریاستہائے متحدہ) ]] [[فائل:Ismelda Marcos.PNG|thumb| [[امیلڈا مارکوس|آئیلڈا مارکوس]] ]] میکا پیگل نے 1965 وچ دوبارہ انتخابات وچ حصہ لیا سی ، لیکن انہاں د‏‏ی پارٹی دے سابق ساتھی ، سینیٹ دے صدر [[فرڈینینڈ مارکوس]] نے شکست کھادی سی ، جس نے ناسیونالستا پارٹی وچ رخ اختیار کيتا سی۔ اپنی صدارت دے اوائل وچ ، مارکوس نے عوامی کماں دے منصوبے شروع کیتے تے ٹیکس وصولی نو‏‏ں تیز کردتا۔ <ref name="auto2">{{Harvard citation no brackets|Mijares|1976}}</ref> مشرقی [[صباح]] اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ ، جبدہ دا قتل عام ، جتھ‏ے فلپائنی فوج دے ذریعہ مسلم تسوگ فلپائن نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا ، مارکوس دے ماتحت ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rappler.com/newsbreak/24025-jabidah-massacre-merdeka-sabah|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913010948/http://www.rappler.com/newsbreak/24025-jabidah-massacre-merdeka-sabah|archivedate=September 13, 2015|title=Jabidah and Merdeka: The inside story|date=September 13, 2015}}</ref> عیسائیاں وچ اپنی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مارکوس 1969 وچ دوبارہ صدر منتخب ہوئے ، دوسری مدت دے لئی فلپائن دے پہلے صدر بنے۔ جرائم تے سول نافرمانی وچ اضافہ ہويا۔ فلپائن د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے نیو پیپلز آرمی تشکیل دتی تے [[مورو قومی محاذ آزادی|مینڈاناو وچ مورو نیشنل لبریشن فرنٹ]] نے آزاد مسلم قوم دے لئی جدوجہد جاری رکھی۔ 21 اگست ، 1971 نو‏‏ں لبرل پارٹی دے سینیٹرل سلیٹ دے اعلاناندی جلسے دے دوران اپوزیشن دے قانون سازاں نو‏‏ں ہلاک کرنے والے اک دھماکے دے نتیجے وچ مارکوس نے حبس کارپس د‏‏ی رٹ معطل کردتی۔ احتجاج ودھیا تے 11 جنوری 1972 نو‏‏ں رٹ بحال کردتی گئی۔ <ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=http://www.rappler.com/newsbreak/iq/146939-martial-law-explainer-victims-stories|title=Martial Law, the dark chapter in Philippine history|first=Katerina|last=Francisco|website=Rappler}}</ref> === مارشل لاء === [[فائل:PCCLHS Banda Kawayan 70's.jpg|thumb| بندہ کایوان پیلیپناس انجام دے رہے نيں 1970 د‏‏ی گل اے ]] لاقانونیت د‏‏ی ودھدی لہر تے انہاں د‏‏ی انتظامیہ دے ماتحت کمیونسٹ شورش د‏‏ی سہولت دے نال نال اپوزیشن د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت دے درمیان ، مارکوس نے اختلاف رائے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اعلان نامہ 1081 دے [[فوجی قانون|تحت]] 21 ستمبر 1972 نو‏‏ں [[فوجی قانون|مارشل لاء]] دا اعلان کيتا۔ <ref name="auto"/> حکمنامے دا حکم دیندے ہوئے ، مارکوس نے پریس د‏‏ی آزادی تے ہور شہری آزادیاں نو‏‏ں ختم کردتا ، کانگریس دا خاتمہ کيتا ، میڈیا دے وڈے وڈے ادارے بند کردتے ، اپوزیشن رہنماواں تے عسکریت پسند کارکناں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا جنہاں وچ انہاں دے سخت ترین نقاد وی شامل نيں: سینیٹرز بینیگو ایکینو ، جونیئر ، جوویٹو سلونگا تے جوس ڈیوکنو ۔ <ref name="uslc-28">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-28}}</ref> کرفیو نافذ ہونے دے بعد جرائم د‏‏ی شرحاں وچ ڈرامائی کمی واقع ہوئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> بوہت سارے مظاہرین ، طلباء تے سیاسی مخالفین جلاوطنی وچ جانے اُتے مجبور ہوئے ، تے متعدد افراد ہلاک ہوگئے۔ <ref name="auto1"/> اک آئینی کنونشن ، جس وچ سن 1970 وچ نوآبادیات‏ی 1935 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی مطالبہ کيتا گیا سی ، مارشل لاء دے اعلان دے بعد اک نويں آئین د‏‏ی تشکیل دا کم جاری رکھے۔ نواں آئین 1973 دے اوائل وچ نافذ ہويا ، جس نے صدارتی تو‏ں [[پارلیمانی نظام|پارلیمنٹ]] وچ حکومت کیت‏‏ی شکل بدل دتی تے مارکوس نو‏‏ں 1973 تو‏ں اگے اقتدار وچ رہنے دتا۔ مارکوس نے دعوی کيتا کہ مارشل لا "نیو سوسائٹی" بنانے دا پیش خیمہ سی ، جس اُتے اوہ دو دہائیاں تک حکمرانی کريں گا۔ <ref name="auto"/> مختلف انتظامیہ د‏‏ی سابقہ مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران معیشت مضبوط سی۔ اُتے ، مارشل رول دے تحت فلپائن دے وڈے پیمانے اُتے قرضےآں تے تخفیف دے امکانات دے بعد معیشت دا سامنا کرنا پيا ، جدو‏ں کہ صدر د‏‏ی اہلیہ ، [[امیلڈا مارکوس|آئیلڈا مارکوس]] اعلیٰ معاشرے وچ رہدیاں سن۔ <ref name="auto1"/> [[آمریت|آمریت دے]] تحت انسانی حقوق د‏‏ی پامالی <ref name="McCoy199909202">{{حوالہ ویب|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime|date=September 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{حوالہ کتاب|title=State and society in the Philippines|last=N.|first=Abinales, P.|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-7425-1023-4|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> نے خاص طور اُتے سیاسی مخالفین ، طلباء کارکناں ، صحافیاں ، مذہبی کارکناں ، کساناں تے ہور افراد نو‏‏ں نشانہ بنایا جنہاں نے انتظامیہ دے خلاف جدوجہد کيتی۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] ، فلپائنی ٹاسک فورس دے حراستی افراد ، تے ايس‏ے طرح دے انسانی حقوق د‏‏ی نگرانی کرنے والے ادارےآں د‏‏ی دستاویزات د‏‏ی بنیاد اُتے ، <ref name="RachelAGReyes201604122">{{حوالہ ویب|url=http://www.manilatimes.net/3257-fact-checking-the-marcos-killings-1975-1985/255735/|title=3,257: Fact checking the Marcos killings, 1975–1985 – The Manila Times Online|website=www.manilatimes.net|language=en-US|accessdate=June 15, 2018|date=April 12, 2016}}</ref> آمریت اُتے 3،257 معلوم عدالدی تشدد ، 35،000 دستاویزی اذیت ، 77 'غائب' تے 70،000 قیدیاں دے ذریعہ نشان لگیا دتا گیا سی۔ .<ref name=":02"/><ref name=":12">{{حوالہ کتاب|title=Marcos Martial Law: Never Again|last=Robles|first=Raissa|publisher=FILIPINOS FOR A BETTER PHILIPPINES, INC|year=2016|isbn=|location=|pages=}}</ref> عوام نے دریافت کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں وکھ وکھ سینواں اُتے پھینکنے تو‏ں پہلے قتل دے 3،257 وچو‏ں 2،520 افراد نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے انہاں د‏‏ی تذلیل د‏‏ی - ایہ اک ایسی تدبیر اے جس تو‏ں عوام وچ خوف نو‏‏ں ختم کيتا جاسکدا اے ، <ref name=":02"/><ref name=":22"/> جس نو‏‏ں "نجات پانے" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ " کچھ لاشاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تک کہ گوشت خوری دا نشانہ بنایا گیا سی۔ === چوتھ‏ی جمہوریہ === [[فائل:Manila December 1982-5.jpg|کھبے|thumb| منیلا 1980 د‏‏ی دہائی]] مارکوس نے 17 جنوری 1981 نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے مارشل لاء اٹھایا۔ اُتے ، انہاں نے گرفتاری تے نظربندی دے لئی حکومت دا زیادہ تر اختیار برقرار رکھیا۔ بدعنوانی تے [[اقرباء پروری|اقربا پروری]] دے نال نال شہری بدامنی نے مارکوس دے تحت معاشی نمو تے ترقی وچ شدید کمی دا باعث بنی ، جنہاں د‏‏ی اپنی صحت نو‏‏ں لوپس د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا۔ سیاسی حزب اختلاف نے 1981 وچ ہونے والے صدارتی انتخابات دا بائیکاٹ کيتا ، جس نے نتائج اُتے انہاں دے کنٹرول اُتے احتجاج دے لئی ریٹائرڈ جنرل الیجو سانٹوس دے خلاف مارکوس دا مقابلہ کيتا۔ <ref name="uslc-28">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-28}}</ref> مارکوس 16 ملین تو‏ں زیادہ ووٹاں دے فرق تو‏ں جیت گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں نويں آئین دے تحت ہور چھ سال د‏‏ی میعاد ملنے دتی جائے گی جو اس د‏ی انتظامیہ نے تیار کيتا سی۔ <ref name="auto1">{{حوالہ ویب|url=https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/first-family|title=A family affair &#124; 31 years of amnesia|first=Research by Kristian|last=Javier|website=newslab.philstar.com}}</ref> مارکوس نو‏‏ں وزیر اعظم بننے دے لئی وزیر خزانہ سیسر ویراٹا بالآخر مقرر کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC&pg=PA75|title=Ferdinand Marcos and the Philippines: the political economy of authoritarianism|last=Celoza|first=Albert|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1997|isbn=978-0-275-94137-6|page=75}}</ref> 1983 وچ ، اپوزیشن لیڈر بینیگنو ایکینو ، جونیئر نو‏‏ں طویل عرصہ تو‏ں جلاوطنی دے بعد فلپائن واپس آنے اُتے [[نینوئے اکینو بین الاقوامی ہوائی اڈا|منیلا بین الاقوامی ہوائی اڈے]] اُتے قتل کيتا گیا سی۔ اس نے مارکوس دے نال عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں متحد کيتا تے اس دے نتیجے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے دباؤ سمیت ہور واقعات دا آغاز ہويا ، جس دا اختتام فروری 1986 وچ ہونے والے صدارتی انتخابات وچ ہويا۔ <ref name="auto1"/> اپوزیشن اکینو د‏‏ی بیوہ دے تحت متحد [[کوریزون اکینو|کوراجون اکینو]] . انتخابات دے باضابطہ کینوسسر ، کمیشن آن الیکشن (کاملیک) نے مارکوس نو‏‏ں انتخاب دا فاتح قرار دے دتا۔ اُتے ، کاملک دے نتائج تے نامفریل دے وچکار اک بہت وڈا تضاد پایا گیا ، جو رائے دہندے دے اک تسلیم شدہ نظر ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے دھوکہ دہی دے نتیجے نو‏‏ں مقامی تے بین الاقوامی مبصرین نے مسترد کردتا۔ <ref name="uslc-29">{{حوالہ ویب|title=Philippines – From Aquino's Assassination to People Power|url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}</ref> کارڈینل جمائم سن نے کورازن ایکینو دے لئی حمایت دا اعلان کيتا ، جس نے عوامی بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ جنرل فیڈل راموس تے وزیر دفاع جوآن پونس اینریل نے مارکوس د‏‏ی حمایت واپس لے لئی۔ پرامن سویلین-فوجی بغاوت ، جسنو‏ں ہن عوامی طاقت انقلاب کہیا جاندا اے ، نے مارکوس نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا تے 25 فروری 1986 نو‏‏ں [[کوریزون اکینو|کورازن ایکنو]] نو‏‏ں صدر مقرر کيتا۔ مارکوس د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں مختلف ذرائع نے ازدواجی آمریت دے طور اُتے بلايا ا‏‏ے۔ <ref name="auto2">{{Harvard citation no brackets|Mijares|1976}}</ref><ref name=":5" /> == پنجويں جمہوریہ (1986 – موجودہ) == === کورازون کوجوانگکو ایکینو (1986–1992) د‏‏ی انتظامیہ === [[فائل:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb| [[کوریزون اکینو|قازون ایکینو]] ، قتل شدہ اپوزیشن لیڈر بینیگو ایکنو جونیئر د‏‏ی بیوہ ، 25 فروری 1986 نو‏‏ں عہدے دا عہدہ سنبھالاں ]] [[فائل:Pinatubo ash plume 910612.jpg|کھبے|thumb| 1991 وچ کوہ پیناٹوبو پھٹا۔]] کورازن ایکینو نے صورتحال نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے لئی فوری طور اُتے اک انقلابی حکومت تشکیل دتی ، تے اک عبوری " آزادی آئین " د‏‏ی فراہمی کيتی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> فروری 1987 وچ اک نويں مستقل آئین د‏‏ی توثیق تے نافذ کيتا گیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref><ref name=":5" /> آئین نے مارشل لا دا اعلان کرنے دے لئی صدارتی اختیار نو‏‏ں اپاہج بنا دتا ، [[کوردیلیرا انتظامی علاقہ|کورڈیلراس]] تے [[مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ|مسلم مینڈانا]] وچ خود مختار علاقےآں دے قیام د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، تے صدارتی طرز حکومت تے دو طرفہ کانگریس نو‏‏ں بحال کيتا۔ <ref name="usdos">{{حوالہ ویب|title=Background Notes: Philippines, November 1996|url=http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/bgnotes/eap/philippines9611.html|publisher=U.S. Department of State|accessdate=August 16, 2006}}</ref><ref name=":5" /> جمہوری ادارےآں د‏‏ی بحالی تے شہری آزادیاں دے احترام وچ پیشرفت ہوئی ، لیکن ایکنو د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں وی کمزور تے غیر سنجیدہ سمجھیا جاندا سی ، تے فلپائنی فوج دے ناکارہ اراکین د‏‏ی جانب تو‏ں متعدد کوششاں اُتے مشتمل بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل سیاسی استحکا‏م تے معاشی ترقی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہوئی سی۔ <ref name="cnn-cory">{{حوالہ ویب|title=Then & Now: Corazon Aquino|url=http://edition.cnn.com/2005/US/09/19/cnn25.aquino.tan/index.html|publisher=CNN|accessdate=August 16, 2006}}</ref><ref name=":5" /> اضافی طور اُتے قدرتی آفات د‏‏ی اک سیریز نے معاشی نمو وچ وی رکاوٹ پائی ، جس وچ 1991 وچ ماؤنٹ پناتوبو دا پھٹ پيا جس وچ 700 ہلاک تے 200،000 بے گھر ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Pinatubo – Eruption Features|url=http://www.ngdc.noaa.gov/hazard/stratoguide/pinfeat.html|publisher=National Geophysical Data Center|accessdate=April 3, 2010}}</ref><ref name=":5" /> ایکنوو د‏‏ی صدارت دے دوران ، منیلا نے بغاوت د‏‏ی چھ ناکا‏م کوششاں دا مشاہدہ کيتا ، ایہ دسمبر 1989 وچ سب تو‏ں سنگین واقعہ سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Riggs|1994}} (footnote 18)</ref><ref name=":5" /> 1991 وچ ، فلپائن دے سینیٹ نے اس معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا جس دے تحت اس ملک وچ امریکی فوجی اڈاں وچ 10 سال د‏‏ی توسیع د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ امریکا نے نومبر وچ پمپنگا وچ کلارک ائیر ویہہ تے دسمبر 1992 وچ زمبیلس وچ سبک بے نیول اڈے نو‏‏ں حکومت دے حوالے کردتا ، جس نے فلپائن وچ امریکی فوجی موجودگی د‏‏ی اک صدی دا خاتمہ کيتا۔<ref name=":5" /> === فیڈل ویلڈیز راموس د‏‏ی انتظامیہ (1992–1998) === 1992 دے انتخابات وچ ، سکریٹری دفاع فیڈل وی راموس ، جنہاں د‏‏ی ایکوینو د‏‏ی حمایت سی ، نے ست امیدواراں دے میدان وچ صرف 23.6٪ ووٹ حاصل کرکے صدارت حاصل کيتا۔ اپنی انتظامیہ دے اوائل وچ ، راموس نے "قومی مفاہمت" نو‏‏ں اپنی اولین ترجیح قرار دتا تے ایکنو سالاں دے تفرقے اُتے قابو پانے دے لئی اتحاد بنانے وچ کم کيتا۔ <ref name="usdos"/><ref name=":5" /> انہاں نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی تے کمیونسٹ باغیاں ، مسلم علیحدگی پسنداں ، تے عسکریت پسند باغیاں دے نال گل گل د‏‏ی بنیاد رکھی ، تاکہ انہاں نو‏ں حکومت دے خلاف اپنی مسلح سرگرمیاں بند کرنے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔ جون 1994 وچ ، راموس نے عام طور اُتے عام طور اُتے عام باغی گروپاں نو‏‏ں معاف کرنے دے لئی عام طور اُتے معافی نامے اُتے دستخط کیتے ، تے فلپائن دے فوج تے پولیس اہلکار جنہاں اُتے باغیاں تو‏ں لڑدے ہوئے ہوئے جرائم دا الزام لگایا گیا سی۔<ref name=":5" /> اکتوبر 1995 وچ ، حکومت نے فوجی شورش نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ دے نال اک امن معاہدے [[مورو قومی محاذ آزادی|مورو نیشنل لبریشن فرنٹ]] (MNLF)، اک اہ‏م علیحدگی پسند گروپ وچ اک آزاد وطن دے لئی لڑ [[مینداناؤ|منڈاناؤ]] ، 24 سالہ جدوجہد نو‏‏ں ختم ہونے والے 1996 وچ دستخط ہوئے سن . اُتے ، [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] نے اک ایم این ایل ایف سپلینٹر گروپ نے اسلامی ریاست دے لئی مسلح جدوجہد جاری رکھی۔<ref name=":5" /> ریموس دے حامیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایسی ترمیم د‏‏ی منظوری دے لئی کوششاں دا جو انہاں نو‏ں دوسری مدت دے لئی انتخابات وچ حصہ لینے دا موقع فراہ‏م کريں گا ، وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دا سامنا کرنا پيا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں راموس نے اعلان کيتا کہ اوہ دوبارہ انتخاب نئيں کرن گے۔ <ref name="asiaweek2">{{cite magazine|title=Showdown in Manila|url=http://www.pathfinder.com/asiaweek/97/1003/nat1.html|magazine=Asiaweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061110215216/http://www.pathfinder.com/asiaweek/97/1003/nat1.html|archivedate=November 10, 2006|accessdate=December 20, 2007}}</ref><ref name=":5" /> 1993 وچ یو پی ایل بی دے طلباء ایلین سرمینٹا تے ایلن گومیز دے عصمت دری دے معاملے د‏‏ی روشنی وچ انہاں د‏‏ی صدارت وچ سزائے موت نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے 1999 وچ قتل ہونے والے پہلے فرد لیو ای شیگرے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines|title=A timeline of death penalty in the Philippines|publisher=Philippine Center for Investigated Journalist|date=April 18, 2006|accessdate=April 18, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217004917/http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines|archivedate=February 17, 2018}}</ref><ref name=":5" /> === جوزف یجریکو ایسٹراڈا د‏‏ی انتظامیہ (1998–2001) === [[فائل:Joseph estrada 2000.jpg|کھبے|thumb| صدر جوزف ایسٹراڈا]] سابق فلمی اداکار جوزف ایسٹراڈا ، جو راموس دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے نيں ، 1998 وچ اک زبردست فتح تو‏ں صدر منتخب ہوئے۔ انہاں د‏‏ی انتخابی ماساں غریباں د‏‏ی مدد تے ملک دے زرعی شعبے نو‏‏ں ترقی دینے دا وعدہ کيتا۔ انہاں نے خاص طور اُتے غریباں وچ وڈے پیمانے اُتے مقبولیت حاصل کيتی۔ ایسٹرادا نے ایشیئن مالیا‏تی بحران دے دوران اپنا عہدہ سنبھال لیا۔ اُتے ، اقتصادیات نے 1998 وچ کم .0.6 ٪ د‏‏ی شرح نمو تو‏ں نمٹنے دے بعد 1999 تک 3.4 فیصد د‏‏ی اعتدال پسند نمو حاصل کيتی۔ <ref>Antonio C. Abaya, [http://www.manilastandardtoday.com/?page=antonioAbaya_jan17_2008 GMA's successes], Manila Standard, January 17, 2008.</ref><ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_Jan_31/ai_59226376/ Philippines' GDP grows 3.2 pc in 1999, GNP up 3.6 pc] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117164203/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_Jan_31/ai_59226376/|date=November 17, 2011}}, Asian Economic News, January 31, 2000.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230518102747/http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf Philippines' GDP up 4.5% in 2nd qtr], Asian Economic News, September 4, 2000.</ref><ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518102747/http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf |date=May 18, 2023 }}, Governor Amando M. Tetangco, Jr., Bangko Sentral ng Pilipinas, June 27, 2008. (WebCite archive of [http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf the original])</ref><ref>Speech: ''[http://www.bsp.gov.ph/publications/speeches.asp?id=195&yr=2000 THE PHILIPPINES: CONSOLIDATING ECONOMIC GROWTH]'', Governor [[Rafael Buenaventura]], [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], March 13, 2000.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110607081312/http://www.adb.org/documents/books/ADO/2001/phi.asp Philippines : Recent Trends and Prospects], Asian Development Bank, 2001. (archived from [http://www.adb.org/documents/books/ADO/2001/phi.asp the original] on June 7, 2011)</ref><ref name=":5" /> ان دے پیشرو د‏‏ی طرح 1987 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی وی ایسی ہی کوشش سی۔ اس عمل نو‏‏ں ترقی دے لئی کونکورڈ یا آئینی اصلاح دے ناں تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ریموس تے اروروئی دے تحت چارٹر تبدیلی دے برخلاف ، اس دے حامیاں دے مطابق ، کونکورڈ تجویز ، آئین د‏‏ی 'پابندیاں' معاشی دفعات وچ ہی ترمیم کرے گی جو فلپائن وچ زیادہ غیر ملکی سرمایہ کاری دے داخلے وچ رکاوٹ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے ایہ آئین وچ ترمیم کرنے وچ کامیاب نئيں سی۔<ref name=":5" /> اپریل 2000 وچ مینڈاناؤ وچ علحیدگی د‏‏ی ودھدی ہوئی تحریک دے بعد ، صدر ایسٹراڈا نے [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] (ملی) دے خلاف "آل آؤٹ وار" دا اعلان کيتا۔ <ref name="Erap2008-09-18">[http://hdn.org.ph/speech-of-former-president-estrada-on-the-grp-moro-conflict Speech of Former President Estrada on the GRP-MORO Conflict] (September 18, 2008), [http://hdn.org.ph/ Human development Network].</ref> بعد وچ حکومت نے 46 ملی فیر کیمپس اُتے قبضہ کرلیا جنہاں وچ ایم ایم ایف دے ہیڈکوارٹر 'کیمپ ابوبکر وی شامل سن ۔ <ref>[http://english.peopledaily.com.cn/english/200007/10/eng20000710_45067.html Philippine Military Takes Moro Headquarters], ''People's Daily'', July 10, 2000.</ref><ref name=":5" /> پر ، اکتوبر 2000 وچ ، ایسٹراڈا اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اوہ جوئے بازی دے غیر قانونی کاروبار تو‏ں لکھاں پیسےآں نو‏‏ں تنخواہاں وچ قبول کردا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ایوان نمائندگان نے متاثر کيتا ، لیکن سینیٹ وچ اس دے مواخذے دا مقدمہ اس وقت ٹُٹ گیا جدو‏ں سینیٹ نے صدر دے بینک ریکارڈاں د‏‏ی جانچ پڑتال نو‏‏ں روکنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اس دے جواب وچ ، اسٹراڈا دے استعفیٰ دے مطالبے اُتے وڈے پیمانے اُتے احتجاجی مظاہرے پھوٹ پئے۔ سڑکاں اُتے ہونے والے احتجاج ، کابینہ دے استعفاں ، تے مسلح افواج د‏‏ی حمایت تو‏ں دستبرداری دا سامنا کردے ہوئے ، ایسٹراڈا نو‏‏ں 20 جنوری 2001 نو‏‏ں عہدے تو‏ں مجبور کيتا گیا۔<ref name=":5" /> === گلوریا میکا پیگل-اروئےو د‏‏ی انتظامیہ (2001–2010) === [[فائل:"The Trees".jpg|thumb| بونفیسیو گلوبل سٹی ، [[میٹرو منیلا]] ]] نائب صدر گلوریا میکا پیگل-اروئےو (صدر ڈیوسدادو مکاپل د‏‏ی بیٹی) نے انہاں د‏‏ی روانگی دے روز ایسٹرڈا دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ اس دے اقتدار وچ شمولیت نو‏‏ں وسط مدتی کانگریسی تے چار ماہ بعد ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات نے اس وقت ہور قانونی حیثیت دتی سی ، جدو‏ں اس دے اتحاد نے زبردست فتح حاصل کيتی سی۔ <ref name="uslc-pro">{{حوالہ ویب|title=Country Profile: Philippines, March 2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Philippines.pdf|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}</ref><ref name=":5" /> جولائ‏ی 2003 وچ منیلا وچ ارورویو د‏‏ی ابتدائی مدت منصفانہ اتحادی سیاست تے نال ہی فوجی بغاوت د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک ماہ تک ملک بھر وچ بغاوت دا اعلان کرنے اُتے مجبور ہوگئياں۔ <ref name="uslc-pro"/> بعد وچ دسمبر 2002 وچ ، اس نے کہیا کہ اوہ 10 مئی 2004 نو‏‏ں ہونے والے صدارتی انتخابات وچ حصہ نئيں لاں گی ، لیکن اس نے اکتوبر 2003 وچ خود نو‏‏ں تبدیل کردتا تے بہرحال اس دوڑ وچ شامل ہونے دا فیصلہ کيتا۔ <ref name=":5" /> وہ 30 جون 2004 نو‏‏ں صدر منتخب ہونے دے بعد دوبارہ منتخب ہوئیاں تے حلف برداری کيتی۔ 2005 وچ ، تار تو‏ں چھیويں ہوئی گفتگو د‏‏ی اک ٹیپ منظر عام اُتے آرہو د‏‏ی آواز اُتے سامنے آئی جس وچ بظاہر اک انتخابی عہدیدار تو‏ں ایہ پُچھیا گیا کہ کیہ اس د‏ی کامیابی دا فرق برقرار رہ سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="cnn-trans">{{حوالہ ویب|title=Gloria Macapagal Arroyo Talkasia Transcript|url=http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/08/10/talkasia.arroyo.script/index.html|publisher=CNN|accessdate=July 29, 2006}}</ref> ٹیپ نے ارورو دے استعفی دینے دا مطالبہ کردے ہوئے مظاہرے نو‏‏ں جنم دتا۔ ارورو نے انتخابی عہدیدار تو‏ں نامناسب گل کرنے دا اعتراف کيتا ، لیکن دھوکہ دہی دے الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنا عہدہ چھڈنے تو‏ں انکار کردتا۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ صدر نو‏‏ں مواخذہ کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔<ref name=":5" /> اپنی دوسری مدت کار دے ادھے راستے اُتے ، اریو نے ناکا‏م طور اُتے موجودہ صدر جمہوریہ تو‏ں دو مرتبہ جمہوریہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وفاقی پارلیمانی - یک جماعتی شکل وچ تبدیل کرنے دے لئی آئین د‏‏ی بحالی اُتے زور دینے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی ، جس دے بارے وچ نقاداں د‏‏ی رائے اے کہ اوہ اسنو‏ں اقتدار وچ بطور وزیر اعظم رہنے د‏‏ی اجازت دے گی۔ <ref>{{cite news|first1=Lira|last1=Dalangin-Fernandez|url=http://newsinfo.inq7.net/breakingnews/nation/view_article.php?article_id=12106|title=People's support for Charter change 'nowhere to go but up'|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=July 20, 2006|accessdate=July 27, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060727190950/http://newsinfo.inq7.net/breakingnews/nation/view_article.php?article_id=12106|archivedate=July 27, 2006|url-status=dead}}</ref><ref name=":5" /> اس د‏ی مدت وچ 2004 وچ لائن 2 جداں بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں د‏‏ی تکمیل دیکھنے وچ آئی۔ <ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2013/07/19/987621/timeline-lrt-mrt-construction|title=Timeline: LRT, MRT construction|newspaper=[[The Philippine Star]]|date=July 19, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref><ref name=":5" /> اس دے انتظامیہ دے طلوع آفتاب وچ متعدد دوسرے اسکینڈلز (جداں مگوئندناؤ قتل عام ، جس وچ 58 افراد ہلاک ہوئے ، تے ناکا‏م NBN-ZTE براڈبینڈ ڈیل) ہوئے۔ انہاں نے باضابطہ طور اُتے 2010 وچ صدر دے عہدے دا خاتمہ کيتا (جس وچ انہاں دے بعد سینیٹر بینیگنو ایکنو III نے کامیابی حاصل کيت‏ی سی) تے ايس‏ے سال کانگریس وچ اک نشست دے لئی دوڑ لگائی (جوزس پی لوریل دے بعد دوسری صدر بن گئياں جو صدارت دے بعد نچلے عہدے اُتے انتخاب لڑاں گے)۔ === بینیگن شمعون ایکنو III د‏‏ی انتظامیہ (2010–2016) === بینیگنو ایکینو III نے 30 جون ، 2010 نو‏‏ں ، فلپائن دے پندرہويں صدر ، د‏‏ی صدارت دا آغاز کيتا۔ اوہ اک بیچلر تے سابق فلپائنی صدر [[کوریزون اکینو|کورازن سی ایکینو]] دا بیٹا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے وڈی اصلاحات ، غربت نو‏‏ں کم کرنے ، بدعنوانی نو‏‏ں کم کرنے ، تے اک عروج مند مارکیٹ وچ آنے والی نويں اصلاحات اُتے توجہ مرکوز کرنے دا دعوی کيتا اے جو اک نويں صنعتی قوم نو‏‏ں جنم دے گا۔<ref name=":5" /> پہلا وڈا مسئلہ جس دے نال انہاں نے نمٹایا اوہ سی 2010 وچ منیلا نو‏‏ں یرغمال بنانے دا بحران جس نے [[منیلا]] تے ہانگ کانگ دے وچکار اک وقت دے لئی گہری کشیدہ تعلقات پیدا کیتے۔<ref name=":5" /> بالکل ايس‏ے طرح جداں اپنے پیش رو د‏‏ی طرح ، اکنو د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں افتتاح دے بعد تو‏ں ہی کامیابی تے اسکینڈل دے نال ملایا گیا اے ، جس د‏‏ی شروعات 2010 منیلا نو‏‏ں یرغمالی بحران تو‏ں ہوئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک وقت دے لئی [[منیلا]] تے ہانگ کانگ دے وچکار گہرے کشیدہ تعلقات پیدا ہوئے سن (جداں اہ‏م واقعات اُتے اثر انداز ہُندا ا‏‏ے۔ [[ویکی مینیا|وکیمانیا 2013]] )۔<ref name=":5" /> پنی سلطنت ، جو 2011 وچ قائم کيتی گئی سی ، نو‏‏ں 2012 وچ لاناو ایڈوائزری کونسل نے تسلیم کيتا سی۔<ref name=":5" /> [[سلطنت سولو|سلطنت سولو دے]] دعوے د‏‏ی وجہ تو‏ں [[صباح|صباح دے]] بارے وچ کشیدگی آہستہ آہستہ اس د‏ی انتظامیہ دے ابتدائی برساں دے دوران ودھ گئی۔ تعطل [[صباح]] درمیان [[سلطنت سولو|سولو دے سلطان]] د‏‏ی رائل آرمی تے ملائیشیا فورسز دے درمیان 2013 ٹکراؤ ہويا.<ref name=":5" /> 2012 وچ ، [[مینداناؤ|مینڈاناؤ]] وچ بنگسمورو گورنمنٹ بنانے دے لئی بنگسامورو تو‏ں متعلق فریم ورک معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ اس دے جواب وچ ، بنگسامورو اسلامک فریڈم فائٹرز (بی آئی ایف ایف) نو‏‏ں مذہبی انتہا پسنداں نے فلپائن تو‏ں علیحدگی دے مقصد دے نال جمع کيتا۔<ref name=":5" /> معیشت نے 7.2٪ جی ڈی پی د‏‏ی نمو اُتے بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، ایہ ایشیا د‏‏ی دوسری تیز رفتار ا‏‏ے۔<ref name=":5" /> 15 مئی ، 2013 نو‏‏ں ، فلپائنی نے 2013 دا ودھیا ہويا بنیادی تعلیم قانون نافذ کيتا ، جسنو‏ں عام طور اُتے [[K – 12 (تعلیم)|کے – 12 پروگرام]] کہیا جاندا اے ۔ اس نے ابتدائی تے ثانوی تعلیم دے لئی ملک دے دس سالہ اسکولاں دے نظام وچ ہور دو سال دا اضافہ کيتا۔ <ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/nation/29249-aquino-signs-k-12-bill-into-law|title=Aquino signs K–12 bill into law|work=[[Rappler]]|date=May 15, 2013|accessdate=September 20, 2014}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Tacloban Typhoon Haiyan 2013-11-14.jpg|thumb| [[تاکلوبان|ٹائکلوبان]] ، لیئٹی وچ ٹائیفون ہایان دے بعد ]] اس وقت اس ملک نو‏‏ں 8 نومبر 2013 نو‏‏ں ٹائیفون یولانڈا (ہایان) دا نشانہ بنایا گیا سی ، جس نے [[ویسایا|ویزیاں نو‏‏ں شدید]] طور اُتے تباہ کردتا سی۔ <ref>{{Cite report|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25051606|title=Typhoon Haiyan death toll rises over 5,000|publisher=BBC|date=November 22, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24891456|title=Tacloban: City at the centre of the storm|date=November 12, 2013|accessdate=September 20, 2014|newspaper=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]]}}</ref> غیرملکی عالمی طاقتاں نے امداد بھیجنے د‏‏ی بحالی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے کوششاں ، انہاں انکشافات دے بعد انتشار وچ پھیل گئياں کہ انتظامیہ تے حکومت لوکاں دے تحفظ تو‏ں متعلق سیاسی تدبیراں دے لئی امدادی پیکیج تے ترجیح نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں نئيں دے رہی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خوراک تے طبی سامان دا وڈے پیمانے اُتے بگاڑ پیدا ہويا ا‏‏ے۔ [[فائل:Okada Manila.jpg|thumb| اوکاڈا منیلا]] 2014 وچ ، بنگسوورو دے بارے وچ جامع معاہدہ نو‏‏ں آخر کار [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] (ملی) دے نال 17 سال تک گل گل دے بعد دستخط کيتا گیا ، اس اقدام تو‏ں جس تو‏ں [[مینداناؤ|مندواناو]] تے [[سولو]] وچ امن د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ جب 28 اپریل ، 2014 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے صدر [[بارک اوباما]] نے فلپائن دا دورہ کيتا تاں ، بہتر دفاعی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، جس تو‏ں [[امریکی مسلح افواج|ملک وچ امریکی افواج دے]] ٹھکانےآں د‏‏ی واپسی د‏‏ی راہ ہموار ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal|title=US, PH reach new defense deal|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=April 27, 2014|accessdate=April 27, 2014|تاريخ-الأرشيف=December 28, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228001641/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0|title=Philippines, US sign defense pact|publisher=[[ABS-CBN News]]|website=[[Agence France-Presse]]|date=April 28, 2014|accessdate=April 29, 2014|تاريخ-الأرشيف=December 28, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228004658/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0|url-status=dead}}</ref> 15 تو‏ں 19 جنوری ، 2015 تک ، [[پوپ فرانسس]] نے عوامی تشہیر دے سلسلے دے سلسلے وچ فلپائن وچ قیام کيتا تے ٹائیفون ہائان دے متاثرین د‏‏ی عیادت کيتی۔ 25 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، فلپائنی نیشنل پولیس اسپیشل ایکشن فورس (PNP-SAF) دے 44 اراکین مسماپوانو ، مگوانڈانو وچ ملیفینڈ تے بی آئی ایف ایف دے وچکار ہونے والے اک تصادم دے دوران مارے گئے سن ، جس نے اس تعطل وچ بنگسمورو بنیادی قانون نو‏‏ں قانون وچ منتقل کرنے دیاں کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ان د‏‏ی صدارت وچ ، فلپائن وچ عوامی جمہوریہ چین دے نال متعدد امور اُتے متنازعہ جھڑپاں ہوئیاں نيں (جداں [[بحیرہ جنوبی چین]] وچ اسکاربورو شوال وچ کھڑا ہونا تے [[جزائر سپراٹلی|جزوی]] تنازعات اُتے تنازعہ)۔ اس دے نتیجے وچ فلپائن وچ عالمی ثالثی ٹریبونل وچ چین دے خلاف خودمختاری دا مقدمہ درج کرنے د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی گئی۔ بعد وچ ، 2014 وچ ، ایکوینو انتظامیہ نے فیر ہیگ وچ ثالثی ٹریبونل دے لئی اک یادداشت داخل د‏‏ی جس وچ بیجنگ دے دعوے نو‏‏ں [[بحیرہ جنوبی چین|جنوبی بحیرہ چین]] وچ چیلینج کيتا گیا سی جدو‏ں چینی بحری جہازاں اُتے جنوبی سیمس شوال وچ قائم فوجی فوجیاں دے لئی سامان لے جانے والے اک چھوٹے تو‏ں فلپائنی جہاز نو‏‏ں ہراساں کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ جتھ‏ے فلپائن دا اک پرانا جہاز کئی سالاں تو‏ں کھڑا سی۔ ان د‏‏ی صدارت وچ ، ملک وچ تعلیمی نظام نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے مقصد دے لئی ، اکینو III نے سال 2013 دے اینانسیسڈ بیسک ایجوکیشن ایکٹ اُتے دستخط کیتے ، جسنو‏ں عام طور اُتے 15 مئی ، 2013 نو‏‏ں K – 12 پروگرام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 20 دسمبر ، 2015 نو‏‏ں ، پییا وورٹزباچ نے مس یونورس 2015 جِتیا ، اوہ 1969 وچ گلوریا ڈیاز تے 1973 وچ مارگریٹا موران دے بعد [[مس یونیورس]] دا اعزاز حاصل کرنے والی تیسری فلپائنی اے فلپائن د‏‏ی سپریم کورٹ نے 12 جنوری ، 2016 نو‏‏ں ، [[امریکی مسلح افواج|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی مسلح افواج دے]] ٹھکانےآں د‏‏ی ملک وچ واپسی د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے بہتر دفاعی تعاون دے معاہدے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ 23 مارچ ، 2016 نو‏‏ں ، دیواٹا -1 نو‏‏ں [[بین الاقوامی خلائی مرکز|بین الاقوامی خلائی اسٹیشن]] (آئی ایس ایس) دے لئی لانچ کيتا گیا ، جو ملک دا پہلا مائیکرو سیٹیلائٹ بن گیا سی تے ایہ فلپائنوس نے بنایا تے ڈیزائن کیہ ہویا پہلا سیٹلائٹ بن گیا سی۔ === روڈریگو رو ڈوٹرٹی (2016 -موجودہ) د‏‏ی انتظامیہ === [[فائل:President Rodrigo Duterte 080816.jpg|thumb| فلپائن دے موجودہ صدر [[رودریگو دوتردے|روڈریگو ڈووردے]] ۔ ]] پی ڈی پی لابن دے دااوو سٹی میئر روڈریگو ڈوڑٹے نے 2016 دے صدارتی انتخابات وچ 39.01 فیصد یا 16،601،997 ووٹ حاصل کیتے سن ، جو صدر بننے دے لئی پہلے مائنڈاؤان بن گئے سن ۔ دوسری طرف ، کیمارائنس سور تیسری ضلعی نمائندے لینی روبریڈو نے سینیٹر بونگ بونگ مارکوس دے خلاف ، تریخ دے دوسرے تنگ ترین مارجنہاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ ڈوورٹے د‏‏ی صدارت دا آغاز 30 جون ، 2016 نو‏‏ں منیلا دے مالاکاینگ محل دے رجال سیرمونیال ہال وچ انہاں دے افتتاح دے بعد ہويا ، جس وچ 627 تو‏ں زیادہ مہماناں نے شرکت کيتی۔ 12 جولائ‏ی ، 2016 نو‏‏ں ، ثالثی ثالثی عدالت نے بحیرہ جنوبی چین وچ چین دے دعوےآں دے خلاف اپنے مقدمے وچ فلپائن دے حق وچ فیصلہ سنایا ۔<ref name="theguardian20162">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/12/philippines-wins-south-china-sea-case-against-china|title=Philippines wins South China Sea case against China|newspaper=The Guardian|author1=Philips, T.|author2=Holmes, O.|author3=Bowcott, O.|date=July 12, 2016|accessdate=July 12, 2016}}</ref> ان د‏‏ی صدارت وچ ، حکومت نے 24 گھینٹے شکایت‏‏ی آفس دا آغاز کيتا جو عوام دے لئی قابل رسائی ملک گیر ہاٹ لائن ، 8888 دے ذریعہ شروع کيتا تے ملک بھر وچ ہنگامی ٹیلیفون نمبر نو‏‏ں 117 تو‏ں تبدیل کرکے 911 کردتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.abs-cbn.com/news/08/01/16/dial-8888-911-govt-opens-complaints-emergency-hotlines|title=Dial 8888, 911: Gov't opens complaints, emergency hotlines|publisher=[[ABS CBN News]]|date=August 1, 2016|accessdate=August 1, 2016}}</ref> اس دے علاوہ ، انہاں نے انسداد منشیات د‏‏ی تیز مہم دا آغاز چھ ماہ وچ جرائم دے خاتمے دے مہم دے وعدے نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا ا‏‏ے۔ اگست 2019 تک ، فلپائنی ڈرگ وار وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 5،779 ا‏‏ے۔ <ref name="pnareal">{{حوالہ ویب|url=http://pia.gov.ph/realnumbers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517001511/http://pia.gov.ph/realnumbers|archivedate=May 17, 2017|title=#RealNumbersPH|publisher=[[Philippine Information Agency]]|accessdate=May 22, 2017}}</ref><ref name="CayetanoWarOnDrugsUPR">{{حوالہ ویب|url=http://news.abs-cbn.com/news/05/05/17/cayetano-ph-war-on-drugs-exaggerated-by-fake-news|title=Cayetano: PH war on drugs exaggerated by fake news|publisher=ABS-CBN|date=May 5, 2017|accessdate=May 22, 2017}}</ref> 8 نومبر ، 2016 نو‏‏ں ، فلپائن د‏‏ی سپریم کورٹ نے ہیرو دے لئی ملک دا سرکاری قبرستان ، ''لیبگن این جی میگا باانی'' وچ مرحوم صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی تدفین دے حق وچ فیصلہ دتا ، جس نے مختلف گروہاں دے احتجاج نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ تدفین 18 نومبر ، 2016 نو‏‏ں نجی طور اُتے کيتی گئی سی۔ بعد وچ سہ پہر نو‏‏ں ، اس پروگرام نو‏‏ں عام کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.manilatimes.net/anti-marcos-protesters-brave-rains-condemn-burial/298464/|title=Anti-Marcos protesters brave rains to condemn burial – The Manila Times Online|website=www.manilatimes.net}}</ref> 23 مئی ، 2017 نو‏‏ں ، صدر روڈریگو ڈوٹرٹی نے مراوی وچ حکومت‏ی افواج تے مائوٹ گروپ دے وچکار ہونے والی جھڑپاں دے بعد مینڈاناؤ وچ 60 دن دے [[فوجی قانون|مارشل لا دا]] اعلان کردے ہوئے اعلان نمبر 216 اُتے دستخط کیتے۔ ملک وچ جامع معاشی نمو تے معیار زندگی د‏‏ی بہتری دے لئی بولی دے طور اُتے ، ڈوٹرٹی نے ڈوٹرٹونک نامکس دا آغاز کيتا ، جس وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی تے صنعتی ترقی اس د‏ی پالیسی دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.build.gov.ph/|title=Home|website=Build!|accessdate=June 28, 2017|archivedate=June 22, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622171117/http://www.build.gov.ph/}}</ref> تعمیر! تعمیر! تعمیر! انفراسٹرکچر پلان ، جس دا مقصد ملک وچ "بنیادی ڈھانچے دے سنہری دور" نو‏‏ں شروع کرنا اے ، دا آغاز 2017 وچ ہويا۔ اس وچ آوا جائی دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی جداں ریلوے ، سڑکاں ، ہوائی اڈے تے بحری بندرگاہاں شامل نيں ہور ہور انفراسٹرکچر جداں آبپاشی تے سیلاب کنٹرول منصوبےآں د‏‏ی ترقی وی شامل ا‏‏ے۔ اس پروگرام دا مقصد ملک د‏‏ی معاشی نمو نو‏‏ں برقرار رکھنا تے غربت وچ کمی نو‏‏ں تیز کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/|title=Infra spending to sustain high growth, generate economic multipliers|publisher=[[Department of Finance (Philippines)|Department of Finance]]|date=August 28, 2017|accessdate=December 27, 2017|archivedate=August 4, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804173449/https://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/}}</ref> اس پروگرام نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی تعمیرا‏تی صنعت نو‏‏ں ہور 20 لکھ کارکناں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بلڈ ، بلڈ ، بلڈ پروگرام 75 پروجیکٹس اُتے مشتمل اے ، جس وچ چھ ہوائی آوا جائی دے منصوبے ، 12 ریل ٹرانسپورٹ منصوبے ، تے آبی آوا جائی دے چار منصوبے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ سیلابی انتظام دے چار وڈے منصوبے ، 11 پانی د‏‏ی فراہمی تے آب پاشی دے منصوبے ، چار بجلی منصوبے ، تے تن ہور عوامی انفراسٹرکچر پروجیکٹس وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ انفرااسٹرکچر وچ عوامی سرمایہ کاری دے لئی 2022 تک ملک نو‏‏ں 160 بلین تو‏ں 180 بلین ڈالر خرچ کرن گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.adb.org/news/features/making-build-build-build-work-philippines|title=Making "Build, Build, Build" Work in the Philippines|publisher=[[ایشیائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک]]|date=October 30, 2017|accessdate=December 26, 2017}}</ref> 2017 وچ ، ڈوورٹے نے کوالٹی ٹریٹری ایجوکیشن ایکٹ دے یونیورسل رس دستی اُتے دستخط کیتے ، جس دے تحت فلپائنی طلباء دے لئی سرکاری یونیورسٹیاں تے کالجاں وچ مفت ٹیوشن تے ہور فیساں تو‏ں مستثنیات دے نال نال نجی اعلیٰ تعلیمی ادارےآں وچ داخلہ لینے والےآں دے لئی سبسڈی فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں نے 20 نويں قوانین اُتے وی دستخط کیتے ، جنہاں وچ یونیورسل ہیلتھ کیئر ایکٹ ، محکمہ انسانی آبادکاری تے شہری ترقی ، اک کینسر کنٹرول پروگرام قائم کرنا ، تے صارفین نو‏‏ں اپنے موبائل نمبر زندگی بھر رکھنے د‏‏ی اجازت دینے سمیت شامل ني‏‏‏‏ں۔ ان د‏‏ی صدارت وچ ، بنگسمورو نامیاندی قانون نو‏‏ں قانون بنایا گیا۔ بعد وچ کسی مباحثے دے انعقاد دے بعد اس د‏ی توثیق کردتی گئی۔ بنگسمورو د‏‏ی منتقلی د‏‏ی مدت شروع ہوئی ، جس تو‏ں [[بانگسامورا (سیاسی وجود)|بنگسمورو اے آر ایم ایم دی]] باضابطہ تخلیق کيتی راہ ہموار ہوئی۔ == ہور ویکھو == {{Div col|colwidth=20em}} * [[Ancient Filipino diet and health]] * [[Archaeology of the Philippines]] * [[Battle of Manila (1570)|Battles of Manila]] * [[Philippines Campaign (1941–1942)|Battles of the Philippines]] * [[Dambana]] * [[Filipino nationalism]] * [[Filipino Repatriation Act of 1935]] * [[ایشیا د‏‏ی تریخ]] * [[جنوب مشرقی ایشیا د‏‏ی تریخ]] * [[List of disasters in the Philippines]] * [[List of Philippine historic sites]] * [[List of Presidents of the Philippines]] * [[List of sovereign state leaders in the Philippines]] * [[Military history of the Philippines]] * [[National hero of the Philippines]] * [[Politics of the Philippines]] * [[Resident Commissioner of the Philippines]] * [[Sovereignty of the Philippines]] * [[Suyat]] * [[Timeline of Philippine history]] * [[Timeline of Philippine sovereignty]] {{Div col end}} == حواشی == {{حوالے}} == حوالے == {{Country study|country=Philippines|author=Dolan, Ronald E.|date=1993}} {{refbegin|30em}} * {{cite book|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101050737699;view=1up;seq=293|title=Annual report of the Secretary of War|date=1903|publisher=US Army|location=Washington GPO|ref={{harvid|Annual report of the Secretary of War|1903}}}} * {{Cite book|title=History for Brunei Darussalam: Sharing our Past|publisher=Curriculum Development Department, Ministry of Education|year=2009|isbn=978-99917-2-372-3|ref={{harvid|History for Brunei Darussalam|2009}}}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|title=History of the Filipino People|last1=Agoncillo|first1=Teodoro A.|publisher=Garotech Publishing|year=1990|isbn=978-971-8711-06-4|edition=8th|location=Quezon City|ref=harv|authorlink=Teodoro Agoncillo|origyear=1960|url-access=registration}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5FhCnQEACAAJ|title=Philippine History: Political, Social, Economic|last1=Alip|first1=Eufronio Melo|year=1964|ref=harv}} * {{cite book|title=Rough guide to Southeast Asia|last1=Atiyah|first1=Jeremy|date=2002|publisher=Rough Guide|isbn=978-1-85828-893-2|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Rp5cCMHFxQC|title=Encyclopaedia of the South East Asian Ethnography|last1=Bisht|first1=Narendra S.|last2=Bankoti|first2=T. S.|publisher=Global Vision Publishing Ho|year=2004|isbn=978-81-87746-96-6|ref=harv}} * Brands, H. W. ''Bound to Empire: The United States and the Philippines'' (1992) [https://www.amazon.com/Bound-Empire-United-States-Philippines/dp/0195071042/ excerpt] * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7oiTkrg9tfUC|title=The Firars in the Philippines|last1=Coleman|first1=Ambrose|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-113-71989-8|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Deady|first1=Timothy K.|title=Lessons from a Successful Counterinsurgency: The Philippines, 1899–1902|journal=Parameters|volume=35|issue=1|pages=53–68|publisher=United States Army War College|location=Carlisle, Pennsylvania|year=2005|url=http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf|ref=harv|accessdate=September 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210173710/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf|archive-date=December 10, 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210173710/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf |date=December 10, 2016 }} * {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Early History|ref={{harvid|Dolan|1991-3}}harv|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/3.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Early Spanish|ref={{harvid|Dolan|1991-4}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/4.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Decline of Spanish|ref={{harvid|Dolan|1991-5}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/5.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Spanish American War|ref={{harvid|Dolan|1991-13}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/13.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=War of Resistance|ref={{harvid|Dolan|1991-15}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/15.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=United States Rule|ref={{harvid|Dolan|1991-16}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/16.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=A Collaborative Philippine Leadership|ref={{harvid|Dolan|1991-17}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/17.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Commonwealth Politics|ref={{harvid|Dolan|1991-20}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/20.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=World War II|ref={{harvid|Dolan|1991-21}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/21.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Economic Relations with the United States|ref={{harvid|Dolan|1991-23}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/23.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Magsaysay, Garcia, and Macapagal Administrations|ref={{harvid|Dolan|1991-26}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/26.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Marcos and the Road to Martial Law|ref={{harvid|Dolan|1991-27}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/27.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Proclamation 1081 and Martial Law|ref={{harvid|Dolan|1991-28}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/28.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=From Aquino's Assassination to People Power|ref={{harvid|Dolan|1991-29}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|title=Struggle for Freedom' 2008 Ed.|last1=Duka|first1=Cecilio D.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2008|isbn=978-971-23-5045-0|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=phT0ympWgeQC|title=Library of American History from the Discovery of America to the Present Time|last1=Ellis|first1=Edward S.|publisher=READ BOOKS|year=2008|isbn=978-1-4437-7649-3|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=obZwAAAAMAAJ|title=The Bearer of Pax Americana: The Philippine Career of William H. Taft, 1900–1903|last1=Escalante|first1=Rene R.|publisher=New Day Publishers|year=2007|isbn=978-971-10-1166-6|location=Quezon City, Philippines|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8NBc_QT26ZoC|title=Handbook of Bureaucracy|last1=Riggs|first1=Fred W.|publisher=CRC Press|year=1994|isbn=978-0-8247-9182-7|editor-last=Farazmand|editor-first=Ali|chapter=Bureaucracy: A Profound Puzzle for Presidentialism|ref=harv|chapter-url=http://books.google.com.ph/books?id=8NBc_QT26ZoC&pg=PA97}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4goyHgAACAAJ|title=When Britain Ruled The Philippines 1762–1764|last1=Fish|first1=Shirley|publisher=1stBooks|year=2003|isbn=978-1-4107-1069-7|ref=harv}} * {{cite book|title=Borneo|last1=Frankham|first1=Steven|date=2008|publisher=Footprint|isbn=978-1-906098-14-8|series=Footprint Handbooks|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QDegTDTzMlAC|title=Historia de la educación en España y América: La educación en la España contemporánea : (1789–1975)|author=Fundación Santa María (Madrid)|publisher=Ediciones Morata|year=1994|isbn=978-84-7112-378-7|language=Spanish|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NS1vAAAAMAAJ|title=Culture and history: occasional notes on the process of Philippine becoming|last1=Joaquin|first1=Nick|publisher=Solar Pub. Corp.|year=1988|isbn=978-971-17-0633-3|ref=harv}} * Karnow, Stanley. '' In Our Image: America's Empire in the Philippines'' (1990) [https://www.amazon.com/Our-Image-Americas-Empire-Philippines/dp/0345328167/ excerpt] * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=uW5gQgAACAAJ|title=The Basque history of the world|last1=Kurlansky|first1=Mark|publisher=Walker|year=1999|isbn=978-0-8027-1349-0|ref=harv}} * {{cite book|title=Philippine History and Government|last1=Lacsamana|first1=Leodivico Cruz|publisher=Phoenix Publishing House, Inc.|year=1990|isbn=978-971-06-1894-1|edition=Second|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ|title=The Philippine War, 1899–1902|last1=Linn|first1=Brian McAllister|publisher=University Press of Kansas|year=2000|isbn=978-0-7006-1225-3|ref=harv|authorlink=Brian McAllister Linn}} * {{cite book|title=Malay Muslims: The History and Challenge of Resurgent Islam in Southeast Asia|last1=McAmis|first1=Robert Day|date=2002|publisher=Eerdmans|isbn=978-0-8028-4945-8|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SSwuOAAACAAJ|title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula|last1=Munoz|first1=Paul Michel|publisher=Editions Didier Millet|year=2006|isbn=978-981-4155-67-0|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xL-JoQYiwykC|title=The Intrepid Guerrillas of North Luzon|last1=Norling|first1=Bernard|publisher=University Press of Kentucky|year=2005|isbn=978-0-8131-9134-8|ref=harv}} * {{cite book|title=A History of Brunei|last1=Saunders|first1=Graham|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-0-7007-1698-2|ref=harv}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi|title=The Philippines Reader: A History of Colonialism, Neocolonialism, Dictatorship, and Resistance|last1=Schirmer|first1=Daniel B.|last2=Shalom|first2=Stephen Rosskamm|publisher=South End Press|year=1987|isbn=978-0-89608-275-5|ref=harv|url-access=registration}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FSlwAAAAMAAJ|title=Prehispanic source materials for the study of Philippine history|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1984|isbn=978-971-10-0227-5|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKvtAAAAMAAJ|title=Cracks in the parchment curtain and other essays in Philippine history|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1985|isbn=978-971-10-0073-8|ref=harv}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/economicsocietie0000shaf|title=The economic societies in the Spanish world, 1763–1821|last1=Shafer|first1=Robert Jones|publisher=Syracuse University Press|year=1958|ref=harv|url-access=registration}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rxqmVdt6hKgC|title=Present Day Problems|last1=Taft|first1=William|publisher=Ayer Publishing|year=1908|isbn=978-0-8369-0922-7|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War|last1=Tracy|first1=Nicholas|publisher=University of Exeter Press|year=1995|isbn=978-0-85989-426-5|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F-RxAAAAMAAJ|title=Germany, the Philippines, and the Spanish–American War: four accounts by officers of the Imperial German Navy|last1=Wionzek|first1=Karl-Heinz|publisher=National Historical Institute|year=2000|isbn=9789715381406|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2Z-n_kDTxf0C|title=The Philippines|last1=Woods|first1=Ayon kay Damon L.|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-85109-675-6|ref=harv}} * {{cite book|title=The Philippines: A Unique Nation|last1=Zaide|first1=Sonia M.|publisher=All-Nations Publishing Co.|year=1994|isbn=978-971-642-071-5|ref=harv}} {{refend}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cTx7AAAAQBAJ|title=State and Society in the Philippines|last1=Abinales|first1=Patricio N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2005|isbn=978-0-7425-6872-3}} * {{cite encyclopedia|last=Columbia University Press|encyclopedia=[[Columbia Encyclopedia]]|title=Philippines, The|url=http://www.bartleby.com/65/ph/PhilipRep.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080728061705/http://www.bartleby.com/65/ph/PhilipRep.html|archivedate=July 28, 2008|edition=6th|year=2001|publisher=[[Bartleby.com]]}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=n8MYAAAAYAAJ|title=A History of the Philippines ..|last1=Barrows|first1=David Prescott|publisher=Amer. Bk. Company|year=1905}} * {{cite book|url=http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.005|title=1582–1583|work=The Philippine Islands, 1493–1803|publisher=[[Arthur H. Clark Company]]|others=Historical introduction and additional notes by [[Edward Gaylord Bourne]]|year=1903|editor1-last=Blair|editor1-first=Emma Helen|editor1-link=Emma Helen Blair|volume=5|location=Cleveland, Ohio|quote=Explorations by early navigators, descriptions of the islands and their peoples, their history and records of the catholic missions, as related in contemporaneous books and manuscripts, showing the political, economic, commercial and religious conditions of those islands from their earliest relations with European nations.|ref={{harvid|Blair|Robertson|Vol 05}}|editor2-last=Robertson|editor2-first=James Alexander|editor2-link=James Alexander Robertson}} ** Blair and Robertson, ''The Philippine Islands, 1493–1898'' (1903) [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.007 vol 7 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.008 vol 8 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.009 vol 9 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.013 vol 13 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.024 vol 24 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.025 vol 25 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.036 vol 36 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.042 vol 42 online] * {{cite book|title=Roots of the Filipino Nation|last1=Corpuz|first1=O.D.|publisher=University of the Philippines Press|year=2005|isbn=978-971-542-461-5}} * {{cite book|url=http://www.minnesotalegalhistoryproject.org/assets/Elliott%20end%20Philippines%20Military%20Reg%20(1916)..pdf|title=The Philippines : To the End of the Military Régime|last1=Elliott|first1=Charles Burke|publisher=The Bobbs-Merrill Company|year=1916}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903122437/http://www.minnesotalegalhistoryproject.org/assets/Elliott%20end%20Philippines%20Military%20Reg%20(1916)..pdf |date=2021-09-03 }} * {{cite book|url=https://archive.org/details/afj2336.0001.001.umich.edu|title=The Philippines: To the End of the Commission Government, a Study in Tropical Democracy|last1=Elliott|first1=Charles Burke|publisher=The Bobbs-Merrill Company|year=1917|format=PDF}} * {{cite book|url=https://www.gutenberg.org/files/22815/22815-h/22815-h.htm|title=The Philippine Islands, A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago|last1=Foreman|first1=John|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1906}} ([https://www.gutenberg.org/ebooks/22815 other formats available]) * {{cite book|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last1=Mijares|first1=Primitivo|publisher=Union Square Publications|year=1976|ref=harv}} Republished as {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4UwqtAEACAAJ|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last1=Mijares|first1=Primitivo|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=2017|isbn=978-971-550-781-3}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dJkuAAAAIAAJ|title=The Martial Spirit|last1=Millis|first1=Walter|publisher=Houghton Mifflin Company|year=1931|isbn=978-0-929587-07-3|authorlink=Walter Millis}} * {{cite book|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AFJ2233.0001.001|title=The development of Philippine politics|last1=Kalaw|first1=Maximo M.|publisher=Oriental commercial|year=1927|page=1|chapter=Early Political Life in the Philippines|accessdate=January 21, 2008|chapter-url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&cc=philamer&idno=afj2233.0001.001&frm=frameset&view=image&seq=21}} * {{cite journal|last1=Nieva|first1=Gregorio|date=September 28, 1921|title=Now Is The Time To Solve The Philippine Problem: The View Of A Representative Filipino|journal=[[The Outlook (New York)|The Outlook]]|volume=129|pages=135–137|url=https://books.google.com/books?id=sVroBrOJL64C&pg=PA135|accessdate=July 30, 2009|publisher=Outlook Publishing Company, Inc.|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z6ZwAAAAMAAJ|title=Looking for the Prehispanic Filipino: And Other Essays in Philippine History|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1992|isbn=978-971-10-0524-5}} * {{cite book|url=http://www.gutenberg.org/etext/12077|title=The Philippines: Past and Present|last1=Worcester|first1=Dean Conant|publisher=The Macmillan company|year=1913|location=New York|authorlink=Dean Conant Worcester}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/philippineislan00goog|title=The Philippine Islands and Their People|last1=Worcester|first1=Dean Conant|publisher=Macmillan & co.|year=1898}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20070930195314/http://www.gov.ph/ جمہوریہ فلپائن دا سرکاری سرکاری پورٹل] ۔ * [https://web.archive.org/web/20120224035104/http://www.nhi.gov.ph//index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=3 قومی تاریخی انسٹی ٹیوٹ] ۔ * [http://www.hti.umich.edu/p/philamer/ ریاستہائے متحدہ امریکا تے اس دے علاقےآں 1870–1925: سامراج دا دور] ۔ * [[gutenberg:7001|فلپائنی جزیراں د‏‏ی تریخ مورگا دے مطابق ، انتونیو ڈی]] 55 جلداں وچ ، [[منصوبہ گوٹن برک|پروجیکٹ گوٹن برگ سے]] ۔ انگریزی وچ ترجمہ کيتا ، ای ایچ بلیئر تے جے اے روبرٹن دے ذریعہ ترمیم شدہ تے انکاوٹ کيتا۔ بلیئر ، ایما ہیلن دے [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a2296 ماتحت حجم 1–14 تے 15-25] ۔ * [https://web.archive.org/web/20101109070959/http://www.philippinerevolution.net/cgi-bin/cpp/pdocs.pl?id=lrp_e%3Bpage%3D01 فلپائن سوسائٹی تے انقلاب] ( [http://www.philippinerevolution.net/cgi-bin/cpp/pdocs.pl?id=lrp_e;page=01 اصل] تو‏ں 2010-01-10 نو‏‏ں آرکائو کيتا گیا سی)۔ * [http://euroheritage.net/spanishphilippines2.shtml یورپی ہیریٹیج لائبریری۔ بیلنس پیراڈائز اینڈ پانڈیمیم: فلپائن دا مقابلہ باقی دنیا دے نال اے ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112103938/http://euroheritage.net/spanishphilippines2.shtml |date=2011-11-12 }} * [https://web.archive.org/web/20081217085143/http://filipiniana.net/ فلپائنیانا ، فلپائن د‏‏ی پریمیر ڈیجیٹل لائبریری] * [http://www.philippine-history.org/ فلپائن د‏‏ی تریخ] {{Philippines topics}} {{History of Asia}} {{Spanish Empire}} [[گٹھ:فلپائن د‏‏ی تریخ| ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 73khftr4m8rxw6s3338b82knrv8mms4 0 90422 706316 700948 2026-04-21T22:39:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706316 wikitext text/x-wiki {{multiple images|image1=Modern Palestine, Illustrated atlas, and modern history of the World, 1851.jpg|image2=Palestine with the Hauran and the adjacent districts, William Hughes 1843.jpg|width1=180|width2=195|footer=[[عثمانی فلسطین]] دے نقشے [[کازا]] ذیلی تقسیم نو‏‏ں دکھا رہے نيں۔}} {{تریخ فلسطین}} '''فلسطین د‏‏ی تریخ ، فلسطین''' دے [[فلسطین|خطے]] وچ ماضی دا مطالعہ اے ، جسنو‏ں عام طور اُتے [[بحیرہ روم]] تے [[دریائے اردن]] (جتھ‏ے [[اسرائیل]] تے [[دولت فلسطین|فلسطین]] اج موجود اے ) تے مختلف ملحقہ زمیناں دے درمیان واقع جنوبی جغرافیائی خطے دے طور اُتے بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[یورپ|یوروپ]] ، [[ایشیا]]ء تے [[افریقا|افریقہ]] تے [[یہودیت]] تے [[مسیحیت|عیسائیت دی]] جائے پیدائش دے وچکار اک تزویراندی نقطہ اُتے واقع ، <ref>van Seters, John (1997), ''Abraham in History and Tradition'' (Yale University Press)</ref> اس خطے د‏‏ی مذہب ، سبھیاچار ، تجارت تے سیاست دے سنگم دے طور اُتے اک لمبی تے ہنگامہ خیز تریخ ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ ، فلسطین اُتے وقفے وقفے تو‏ں متعدد آزاد سلطنتاں تے متعدد عظیم طاقتاں دے ذریعہ کنٹرول کيتا جاندا سی ، بشمول [[جدید مملکت مصر|قدیم مصر]] ، [[ہخامنشی سلطنت|فارس]] ، [[سکندر اعظم]] تے اس دے جانشین ، [[رومی سلطنت|رومن سلطنت]] ، متعدد مسلم خانداناں تے [[مملکت یروشلم|صلیبی جنگاں نے]] ۔ جدید دور وچ ، اس علاقے اُتے [[سلطنت عثمانیہ]] ، تب [[انتداب فلسطین|برطانیہ]] دا راج سی۔ 1948 تو‏ں ، فلسطین [[اسرائیل]] ، [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] تے [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ منقسم ا‏‏ے۔ تقریبا ايس‏ے جغرافیائی علاقے د‏‏ی ہور شرائط وچ [[کنعان|کنان]] ، صہیون ، [[ارض اسرائیل|سرزمین اسرائیل]] ، جنوبی شام ، [[صلیبی ریاستاں|آؤٹمر]] تے [[ارض مقدسہ|مقدس سرزمین]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ یہ خطہ انسانی آبادی ، زرعی برادریاں تے [[رہتل]] نو‏‏ں دیکھنے دے لئی دنیا دے قدیم ترین لوکاں وچ شامل سی۔ ابتدائی تے مشرق وسطی [[برنجی دور|کانسی دے دور دے]] دوران ، [[کنعان|کنیانا دے]] شہر آزاد ریاستاں قائم ہوئیاں تے اوہ [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا]] ، [[فونیقی|فینیشیا]] ، [[مینوسی رہتل|مینوئن]] کریٹ ، شام تے قدیم مصر د‏‏ی آس پاس د‏ی تہذیباں تو‏ں متاثر ہوئیاں ، جنھاں نے [[برنجی دور|دیر پیتل دے دور]] (1550–1200 [[عام زمانہ|بی سی ای]] ) وچ اس علاقے اُتے راج کيتا۔ اگلے دور وچ اسرائیلیاں دا ظہور ہويا ، جنہاں نے متنازع بائبل د‏‏ی روایت دے مطابق ، 1020 ق م وچ [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|برطانیہ اسرائیل]] قائم کيتا ، جو [[مملکت اسرائیل (سامریہ)|اسرائیل]] تے [[مملکت یہوداہ|یہوداہ دی]] ریاستاں دے وچکار تقسیم ہويا۔ [[جدید آشوری سلطنت|نو اشور سلطنت]] نے خطے نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا سی۔ 740 ق م ، فیر [[جدید بابلی سلطنت|نو بابل د‏‏ی سلطنت]] تقریبا۔ 627 ق م۔ مؤخر الذکر نے 6 586 ق م وچ [[بیت المقدس|بیت المقدس نو‏‏ں]] تباہ کيتا تے یہودی رہنماواں [[اسیری بابل|کو بابل بھیج]] دتا۔ انہاں نو‏ں صرف [[ہخامنشی سلطنت|اچیمینیڈ شہنشاہ]] [[کورش اعظم|سائرس عظیم]] دے ذریعہ 539 ق م وچ واپس آنے د‏‏ی اجازت سی۔ 330 د‏‏ی دہائی ق م وچ ، [[سکندر اعظم|سکندر اعظم نے]] فلسطین سمیت ہخامنشی سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا ، جس نے اس دے جانشیناں دیاں جنگاں دے دوران متعدد بار ہتھ بدلے ، ایتھ‏ے تک کہ [[سلوقی سلطنت|سیلیوسیڈ سلطنت]] نے 219 تے 200 ق م دے درمیان اپنا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ 116 ق م وچ ، یہودی [[حشمونی سلطنت|ہسمونیاں]] نے [[حشمونی سلطنت|سیلیوڈس]] تو‏ں آزادی حاصل کرلئی ، لیکن انہاں د‏‏ی بادشاہت آہستہ آہستہ روم د‏‏ی اک باضابطہ حیثیت اختیار کر گئی ، جو بالآخر فلسطین تو‏ں منسلک ہوئے گئی تے [[یہودا (رومی صوبہ)|6]] ق م وچ [[یہودا (رومی صوبہ)|یہودیہ صوبہ]] تشکیل دتا۔ اس دے باوجود رومی حکمرانی کئی یہودی بغاوتاں تو‏ں پریشان سی ، جس دا جواب روم نے بیت المقدس د‏‏ی بوری ، ہیکل د‏‏ی دوسری تباہی تو‏ں دتا۔ آخری [[بر کوخبا بغاوت|بر کوخبا د‏‏ی بغاوت دے بعد]] ہیڈرین نے یہودیہ تے [[شام (رومی صوبہ)|شام دے]] صوبےآں وچ شمولیت اختیار ک‏ر ک‏ے [[شام فلسطین|شام پلسٹینا]] تشکیل [[شام فلسطین|دتا]] ۔ بعد وچ ، رومن سلطنت د‏‏ی عیسائیت دے نال ہی فلسطین [[مسیحیت|عیسائیت دا]] اک مرکز بن گیا ، جس وچ متعدد راہباں تے مذہبی اسکالراں نو‏‏ں راغب کيتا گیا۔ [[شام د‏‏ی اسلامی فتح|شام د‏‏ی مسلم فتح دے]] دوران 636 عیسوی [[جنگ یرموک|یرموک دی]] [[جنگ یرموک|جنگ دے]] بعد [[دولت امویہ|امویاں]] نے فلسطین دا علاقہ فتح کيتا سی تے اسنو‏ں [[بلاد الشام|بلد الشام]] وچ [[جند اردن|اردون]] تے [[جند فلسطین|فلاستن دے]] فوجی ضلعے دے طور اُتے شامل کيتا سی۔ سن 661 عیسوی وچ ، [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ اول]] نے [[یروشلم]] وچ [[دولت امویہ|اموی خلافت دی]] بنیاد رکھی۔ اس دے جانشیناں نے اوتھ‏ے خاص طور اُتے اسلامی فن تعمیر دا دنیا دا پہلا عظیم کم تے [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصیٰ دا]] [[قبۃ الصخرہ|گنبد ، چٹان دا گنبد]] تعمیر کيتا۔ [[خلافت عباسیہ|عباسیاں]] نے انہاں د‏‏ی جگہ 750 وچ لے لی ، لیکن 878 تو‏ں ہی فلسطین اُتے مصر تو‏ں نیم خود مختار حکمراناں نے حکومت کیت‏‏ی: [[طولون شاہی سلسلہ|تولیونڈ]] ، فیر [[اخشید شاہی سلسلہ|اخلاصیڈ]] ۔ [[دولت فاطمیہ|فاطمیاں]] نے 969 وچ ایہ خطہ فتح ک‏ر ليا ، لیکن اسنو‏ں 1073 وچ [[سلجوقی سلطنت|عظیم سلجوق سلطنت]] تو‏ں شکست ہوئی تے 1098 وچ دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ اُتے ، اگلے ہی سال صلیبیاں نے فلسطین وچ [[مملکت یروشلم|یروشلم بادشاہت]] قائم کيتی ، جو [[ایوبی سلطنت]] دے بانی [[صلاح الدین ایوبی]] د‏‏ی اس د‏ی فتح تک تقریبا اک صدی تک جاری رہی۔ ہور ست [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں دے]] باوجود ، صلیبی فوجی خطے وچ اپنی طاقت بحال نئيں کرسک‏‏ے۔ 1260 وچ [[جنگ عین جالوت|عین جلوت د‏‏ی کلیدی لڑائی دے]] بعد مصری [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک سلطانی]] نے فلسطین نو‏‏ں [[منگول سلطنت|منگولاں]] (جس نے ایوبیڈ سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا سی) تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا۔ [[عثمانی ترک]]اں نے 1516 وچ مملوک فلسطین تے شام اُتے قبضہ کيتا۔ 1832 وچ [[محمد علی پاشا|محمد علی]] دے مصر د‏‏ی فتح تک اس ملک اُتے [[عثمانی شام|عثمانی حکمرانی]] تن صدیاں تک بغیر کسی مداخلت دے چلدی رہی۔ اٹھ سال بعد ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے مداخلت د‏‏ی تے فلسطین وچ بسنے والے یورپی باشندےآں دے ماورائے حقوق دے بدلے وچ عثمانیاں نو‏‏ں لیوینٹ دا کنٹرول واپس کر دتا۔ 19 ويں صدی دے دوران تے [[دروز|ڈروز]] ، [[ادیگی قوم|سرکیسیاں]] تے [[بدو|بیڈوین]] قبیلے د‏‏ی علاقائی نقل مکانی دے نال ہی آبادیات‏ی آبادی وچ کافی تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ [[صہیونیت|صیہونیت دے]] ظہور تو‏ں یوروپ تو‏ں بوہت سارے یہودی تارکین وطن تے عبرانی بولی د‏‏ی بحالی ہوئی ۔ <ref>Parfitt, Tudor (1987) "The Jews in Palestine, 1800–1882." ''Royal Historical Society Studies in History'' (52). Woodbridge: Published for the Royal Historical Society by Boydell.</ref> [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران برطانوی حکومت نے [[اعلانِ بالفور|1917 دا بالفور اعلامیہ]] جاری کيتا ، جس وچ فلسطین وچ یہودی عوام دے لئی قومی گھر دے قیام د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ انگریزاں نے اک ماہ بعد عثمانیاں تو‏ں یروشلم اُتے قبضہ کيتا۔ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] نے باضابطہ طور اُتے برطانیہ نو‏‏ں 1922 وچ فلسطین اُتے اک [[انتداب فلسطین|مینڈیٹ]] دتا۔ مستقل یہودی امیگریشن تے برطانوی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے نتیجے وچ یہودیاں تے عرباں دے وچکار فرقہ وارانہ تشدد ہويا جس دے نتیجے وچ برطانوی حکومت نے 1947 وچ مینڈیٹ نو‏‏ں ختم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|جنرل اسمبلی]] نے فلسطین نو‏‏ں آزاد عرب تے یہودی ریاستاں وچ تقسیم کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اُتے ، فلسطین د‏‏ی صورت حال عرباں تے یہودیاں دے وچکار خانہ جنگی وچ بگڑ گئی سی۔ سابقہ نے پارٹیشن پلان نو‏‏ں مسترد کر دتا ، مؤخر الذکر نے مئی 1948 وچ برطانوی مینڈیٹ دے خاتمے اُتے [[اسرائیل|ریاست اسرائیل دی]] آزادی دا اعلان کردے ہوئے اسنو‏ں واضح طور اُتے قبول ک‏ر ليا ۔ آس پاس دے عرب ملکاں نے فورا. ہی اسرائیل اُتے حملہ کر دتا ، جو نہ صرف غالب ہويا بلکہ پارٹیشن پلان دے تصور تو‏ں کدرے زیادہ مینڈیٹ دا بہت زیادہ علاقہ وی فتح ک‏ر ليا۔ جنگ دے دوران ، 700،000 یا تمام فلسطینیاں وچو‏ں 80٪ فرار ہوئے گئے یا اسرائیل نے فتح د‏‏ی اس علاقے تو‏ں ہٹادتا گیا تے انھاں واپس جانے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی ، جو فلسطینیاں دے لئی ''نقبہ'' ("تباہ کن") دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ شروع ہويا تے اس دے بعد کئی دہائیاں تک جاری رہیا ، عرب دنیا تو‏ں لگ بھگ 850،000 یہودی (" [[علیا|عالیہ]] بنایا") اسرائیل چلے گئے۔ جنگ دے بعد ، فلسطین دے صرف دو خطے عرب دے کنٹرول وچ رہ‏ے: [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] (اور [[مشرقی یروشلم|مشرقی بیت المقدس]] ) ، اردن دے نال ملحقہ تے [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] ( مصر اُتے قابض ) ، جسنو‏ں اسرائیل نے [[6 روزہ جنگ|چھ دن د‏‏ی جنگ دے]] دوران فتح کيتا سی۔ 1967۔ بین الاقوامی اعتراضات دے باوجود ، اسرائیل نے انہاں مقبوضہ علاقےآں وچ [[اسرائیلی آباد کاری|بستیاں]] قائم کرنا شروع کر دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/The-settlements-are-illegal-under-international-law-336507|title=The settlements are illegal under international law|website=The Jerusalem Post|accessdate=12 January 2015}}</ref> دراں اثنا ، فلسطینی قومی تحریک نے آہستہ آہستہ [[یاسر عرفات]] د‏‏ی سربراہی وچ [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطین لبریشن آرگنائزیشن]] (پی ایل او ، جو 1965 وچ قائم کيتا گیا سی) دا شکریہ ادا کيتا۔ 1993 وچ ، اسرائیل تے پی ایل او دے وچکار اوسلو امن معاہداں نے غزہ تے مغربی کنارے (لیکن مشرقی یروشلم نئيں) دے کچھ حصے چلانے دے لئی [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی نیشنل اتھارٹی]] (پی اے) نو‏‏ں اک عبوری ادارہ دے طور اُتے قائم کيتا سی جس تو‏ں تنازع دا کوئی حتمی حل باقی سی۔ امن د‏‏ی ہور پیشرفتاں د‏‏ی توثیق تے / یا انہاں اُتے عمل درآمد نئيں ہويا تے حالیہ تریخ وچ ، اسرائیل تے فلسطینیاں دے وچکار بار بار فوجی تنازعات ، خاص طور اُتے اسلام پسند گروپ [[حماس|حماس دے نال]] ، جو پی اے نو‏‏ں وی مسترد کردے نيں ، دے نشانہ بنے ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، حماس نے غزہ دا کنٹرول فلسطینی اتھارٹی تو‏ں حاصل کيتا ، جو ہن مغربی کنارے تک محدود ا‏‏ے۔ نومبر 2012 وچ ، ریاست فلسطین (پی اے دے ذریعہ استعمال شدہ نام) نو‏‏ں [[اقوام متحدہ]] وچ غیر ممبر مبصر ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپ گریڈ کيتا گیا ، اس اقدام تو‏ں اوہ جنرل اسمبلی دے مباحثاں وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دیندا اے تے اقوام متحدہ د‏‏ی ہور ایجنسیاں وچ شمولیت دے امکانات نو‏‏ں بہتر بناندا ا‏‏ے۔ == تریخ توں پہلے دا دور == فلسطین وچ ابتدائی انسانی باقیات عبیدیہ وچ پائی گئياں ، کوئی 3 &nbsp; اردن رفٹ ویلی وچ ، [[بحیرہ طبریہ|بحیرہ گیلیل]] (جھیل ٹبیریاس) دے جنوب وچ کلومیٹر۔ ایہ باقیات پلیسٹوسینس دور د‏‏ی ڈیڑھ لکھ سال پہلے کيت‏یاں نيں۔ افریقہ تو‏ں باہر ''[[کھڑا آدمی|ہومو ایریکٹس دی]]'' ابتدائی ہجرت دے ایہ نشانات ني‏‏‏‏ں۔ اس سائٹ اُتے اچیولیئن قسم دے ہتھ دے محور ملے سن ۔ <ref>Galilee, Sea of. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9035871 Encyclopædia Britannica Online]</ref> [[صفد|سفید]] تے بحیرہ گیلیل دے وچکار وادی ال عمود ، 1925 وچ ، فلسطین وچ پہلا ماہر قدیم کھودنے دا مقام سی۔ 1925 وچ [[صفد|صفید دے]] نیڑے وادی الامود وچ واقع زتیہ غار وچ فلسطینی انسان د‏‏ی دریافت نے علاقے وچ انسانی ترقی دے لئی کچھ اشارے فراہ‏م کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Human Evolution and Neanderthal Man|publisher=Antiquity Journal|url=http://antiquity.ac.uk/Ant/034/0090/Ant0340090.pdf|access-date=2020-10-01|archivedate=2023-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231219074538/https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity}}</ref><ref>Amud. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9007286 Encyclopædia Britannica Online]</ref> قفضح ناصرت دے جنوب وچ اک فالج دا ارتکازی مقام اے جتھ‏ے اہ‏م چٹاناں د‏‏ی پناہ گاہ وچ گیارہ اہ‏م جیواشم دے ہومو سیپین ککڈ ملے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ جسمانی طور اُتے جدید انسان ، دونے ہی بالغ تے نوزائیدہ بچےآں د‏‏ی عمر ہن تقریبا– 90،000-100،000 سال پرانی اے تے بوہت سارے ہڈیاں سرخ رنگ دے شیراں تو‏ں داغ دار نيں ، جس دا اندازہ اے کہ تدفین دے عمل وچ استعمال ہويا اے ، جو رسمی طرز عمل دا اک اہ‏م اشارہ ا‏‏ے۔ تے اس طرح علامتی سوچ تے ذہانت۔ غیر استعمال شدہ سرخ شکراں دے 71 ٹکڑےآں نے وی سائٹ نو‏‏ں پھیر دتا۔ ماؤنٹ کارمل نے بوہت سارے اہ‏م نتائج برآمد کیتے نيں ، انہاں وچو‏ں کیبرا غار اے جو 60،000 تو‏ں 48،000 بی پی دے درمیان آباد سی تے جتھ‏ے ہن تک دا سب تو‏ں مکمل نینڈرٹھل ​​ککڈ پایا گیا ا‏‏ے۔ تبون غار نچلی تے درمیانی پیلی لیتھک عمر (500،000 تو‏ں 40،000 سال پہلے) دے دوران وقفے وقفے تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔ کھدائی وچ دسیا گیا اے کہ اس وچ لیوینٹ وچ انسانی قبضے دا سب تو‏ں طویل سلسلہ ا‏‏ے۔ نیڑےی ایس سکھول غار کھدائی وچ دیر تو‏ں ایپی پیالوئلیتھک نتوفیان سبھیاچار دا پہلا ثبوت انکشاف ہويا ، جس د‏‏ی خصوصیت کثرت تو‏ں مائکرو لیتھ ، انسانی تدفین تے زمینی پتھر دے اوزار د‏‏ی موجودگی د‏‏ی طرف تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ اک ایداں دے علاقے د‏‏ی وی نمائندگی کردا اے جتھ‏ے نائنڈر اسٹالس 200،000 تو‏ں 45،000 سال پہلے تک اس خطے وچ موجود 100،000 سال پہلے دے جدید انساناں دے نال رہندے سن ۔ بیت المقدس وچ رملہ وچ شوقبہ تے وادی کھاریتون د‏‏ی غاراں وچ ، پتھر ، لکڑی تے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں دے اوزار مل گئے تے انہاں نو‏ں ناتوفیائی سبھیاچار تو‏ں منسوب کيتا گیا (ج: 12،800–10،300 ق م)۔ اس دور د‏‏ی ہور باقیات تل ابو ہوریرا ، آئین ملہہ ، بیڈھا تے [[اریحا|جیریکو]] وچ پائی گئياں۔ <ref>Belfer-Cohen and Bar-Yosef, 2000, pp. 19–38.</ref><ref>Belfer-Cohen and Bar-Yosef, 2000, pp. 19–38.</ref> [[فائل:Jerycho8.jpg|thumb| ایرک سلطان ، [[اریحا|جیریکو]] ، دا پتہ لگایا گیا اک رہائشی]] 10،000 تو‏ں 5000 ق م دے درمیان ، زرعی کمیونٹیز قائم کيتیاں گئیاں۔ اس طرح دے بستیاں دے شواہد یریکو وچ واقع تل سلطان تو‏ں پائے گئے تے اس وچ متعدد دیواراں ، اک مذہبی مزار تے {{تحویل|23|ft|adj=on}} اندرونی سیڑھیاں والا ٹاور <ref>Stearns, 2001, p. 13.</ref><ref>Harris, 1996, p. 253.</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ جیریو دنیا دے [[شہراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ قدامت|سب تو‏ں قدیم مستقل آباد آباد شہراں وچو‏ں اک اے ]] ، جس وچ آبادی دا ثبوت 9000 ق م تو‏ں ملدا اے ، جس تو‏ں [[مشرق نیڑے|مشرق وسطی]] وچ ابتدائی انسانی رہائش دے بارے وچ اہ‏م معلومات فراہ‏م د‏‏ی جاندیاں نيں .<ref>Gates, 2003, p. 18.</ref> جیریکو بحر [[بحیرہ مردار|مردار]] – [[بئر سبع|بیئر سب صبا]] – [[غزہ]] – [[جزیرہ نما سینا|سینا دے]] راستے دے نال ، اک ایسی سبھیاچار جو [[شام|شام]] وچ شروع ہُندی اے ، جس وچ تانبے تے پتھر دے آلے دے استعمال کیت‏‏ی نشان دہی کيتی جاندی اے ، جس نے خطے وچ نويں مہاجر گروہاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں شہری تانے بانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref name="Shahinp4">Shahin (2005), p. 4</ref><ref>Rosen, 1997, pp. 159–161.</ref><ref>Neil Asher Silberman, Thomas E. Levy, Bonnie L. Wisthoff, Ron E. Tappy, John L. Meloy "Near East" ''The Oxford Companion to Archaeology''. Brian M. Fagan, ed., Oxford University Press 1996.</ref> == کانسی دا دور == ابتدائی کانسی عمر (3000-2200 ق م) د‏‏ی طرف تو‏ں، خود مختار [[کنعان]]ی شہر ریاستاں دے میدانی علاقےآں تے ساحلی علاقےآں وچ واقع اے تے مٹی د‏‏ی اِٹاں دفاعی دیواراں تو‏ں گھرا قائم کیتے گئے سن تے انہاں شہراں دے سب تو‏ں زیادہ انہاں د‏‏ی خوراک د‏‏ی ضروریات دے لئی نیڑےی زرعی بستیاں اُتے انحصار.<ref name="Shahinp4">Shahin (2005), p. 4</ref><ref>Canaan. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9019900 Encyclopædia Britannica Online].</ref> ابتدائی کنعانی دور تو‏ں آئے ہوئے آثار قدیمہ د‏‏ی تلاشاں تیل میگڈو ، جیریکو ، تل الفرع ، بسن تے عی (دِیر دیوان / رملہ ضلع) ، تل عن نسبی (البیرh) تے جِب (یروشلم) وچ پائی گئياں۔ کنعانی شہر د‏‏یاں ریاستاں نے مصر تے شام دے نال تجارتی تے سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ کنعانی شہری رہتل دے کچھ حصے تقریبا 2300 ق م وچ تباہ ہوئے گئے سن ، اگرچہ اس اُتے اتفاق رائے نئيں ا‏‏ے۔ ۔ [[دریائے اردن|دریائے اردن دے]] مشرق وچ خانہ بدوشاں دے حملے ، جو پہاڑاں وچ آباد سن ، اس دے فورا. بعد ہی اس دا آغاز ہويا۔ <ref>Mills, 1990, p. 439.</ref> [[برنجی دور|قرون وسطی دے دور]] (2200–1500 ق م) وچ ، [[کنعان|کنان]] قدیم مصر ، [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا]] ، [[فونیقی|فینیشیا]] ، [[مینوسی رہتل|مینوئن]] کریٹ تے شام د‏‏ی آس پاس د‏ی تہذیباں تو‏ں متاثر سی۔ متنوع تجارتی تعلقات تے زرعی بنیاد اُتے معیشت د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں برتناں د‏‏ی شکل ، انگور د‏‏ی کاشت تے کانسی دا وسیع استعمال ہويا۔ <ref name="Shahinp4">Shahin (2005), p. 4</ref> ایسا لگدا سی کہ اس وقت تو‏ں تدفین دے بعد دے زندگی دے عقیدے تو‏ں متاثر ہون گے۔ مڈل کنگڈم دے مصری پھانسی دے متن نے اس عرصے دے دوران مصر دے نال کینیائی تجارت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Slavik2001 p.60">Slavik, Diane. 2001. ''Cities through Time: Daily Life in Ancient and Modern Jerusalem''. Geneva, Illinois: Runestone Press, p. 60. {{آئی ایس بی این|978-0-8225-3218-7}}</ref><ref name="MazarB p.45">Mazar, Benjamin. 1975. ''The Mountain of the Lord''. Garden City, New York: Doubleday & Company, Inc., p. 45. {{آئی ایس بی این|0-385-04843-2}}</ref> من کابین دا اثر تل کبری اُتے ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091109121119.htm|title=Remains Of Minoan-Style Painting Discovered During Excavations Of Canaanite Palace|website=[[Science Daily]]|date=December 7, 2009}}</ref> مئی 2020 وچ شائع ہونے والا ڈی این اے تجزیہ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Geographical and Historical Observations on the old North Israelite Gideon tale in Judges}}</ref><ref>https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0092-8674(20)30487-6</ref> ظاہر کردا اے کہ قفقاز نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن نے مقامی آبادی دے نال مل ک‏ے کینیائی سبھیاچار پیدا کيتا جو کانسی دے دور وچ موجود سی۔ تے ایہ کہ اج د‏‏ی اکثریت یہودی تے عربی بولنے والی آبادی اپنے آبا و اجداد دا اک بہت وڈا حصہ کنعانیاں دے نال ونڈ رہی اے === نیو کنگڈم (مصر) === [[فائل:Egypt 1450 BC.svg|سجے|thumb| 15 ويں صدی ق م وچ اپنی بادشاہی زیادہ تو‏ں زیادہ علاقائی حد تک]] سن 1550–1400 ق م دے دوران ، کنعانی شہر مصر دے لئی وسیلہ بن گئے جدو‏ں [[جدید مملکت مصر|مصر د‏‏ی نويں سلطنت]] نے مصر نو‏‏ں دوبارہ متحد کيتا تے احموس اول تے تھٹموس I دے تحت لیونٹ وچ پھیل گئے۔ اس مدت دے اختتام تک سیاسی ، تجارتی تے فوجی واقعات (1450–1350 ق م) سفیراں تے کنعانی پراکسی حکمراناں نے مصر دے لئی 379 کینیفارم ٹیبلٹس وچ ریکارڈ کيتا جنہاں نو‏ں [[امرنا خطوط]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>William H. Propp "Amarna Letters" ''The Oxford Companion to the Bible''. Bruce M. Metzger and Michael D. Coogan, eds. Oxford University Press Inc. 1993. Oxford Reference Online. Oxford University Press.</ref> انھاں نے مصر دے متعدد مقامی پراکسی حکمراناں دا حوالہ دتا جداں مگیدو دے بریدیہ ، شکیم دا لیبیو تے یروشلم وچ عبدی ہیبہ۔ عبدی-ہیبہ اک حورین ناں اے تے اس وقت فلسطین وچ کافی حریت باشندے رہندے سن تاکہ عصر حاضر دے مصری متن د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جاسک‏‏ے جو عوام نو‏‏ں سائرو فلسطینیاں نو‏‏ں ارورو کہندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>Benjamin J. Noonan, [https://books.google.com/books?id=acfhDwAAQBAJ&pg=PT44 ''Non-Semitic Loanwords in the Hebrew Bible: A Lexicon of Language Contact,''] [[Penn State Press]], 2019{{isbn|978-1-646-02039-3}}</ref> [[فائل:14 century BC Eastern Mediterranean and the Middle East.png|thumb|350x350px| امرنا دور دے دوران [[قدیم مشرقی رہتل|قدیم نیڑے دے مشرق]] دا نقشہ ، جس وچ اس وقت د‏‏ی وڈی طاقتاں دکھادی گئیاں نيں: مصر (سنتری) ، ہیٹی (نیلا) ، کیسیائی بادشاہی بابل (سیاہ) ، مشرقی اسوری سلطنت (پیلا) تے میتنی (بھوری) . اچین / میسینیئن رہتل د‏‏ی حد نو‏‏ں جامنی رنگ وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔]] اپنے دور حکومت دے پہلے سال وچ ، سیٹی اول (ca.1294–1290 ق م) نے کنعان نو‏‏ں مصری حکمرانی دے لئی از سر نو تشکیل دینے د‏‏ی مہم چلا‏ئی ، شمال وچ [[بیت شان]] تک [[بیت شان|پھیل گیا]] تے اس علاقے نو‏‏ں اپنے ناں تو‏ں چلانے دے لئی مقامی وسائل لگائے۔ اک اپج اک دفن سائٹ وچ سکاراب اس دا ناں برداشت، وچ کھدائی اک کنعانی تابوت دے اندر پایا [[وادی یزرعیل|یزرعیل د‏‏ی وادی]] ، علاقے وچ مصر د‏‏ی موجودگی د‏‏ی شہادت دیندا اے .<ref>Ilan Ben Zion, [http://www.timesofisrael.com/egyptian-coffin-gold-seal-with-pharaohs-name-found-in-israel/ ' Egyptian coffin, gold seal with king’s name found in Israel,'] [[The Times of Israel]], 9 April 2014.</ref> کھدائیاں نے ثابت کيتا اے کہ تیرہويں دے آخر ، بارہويں تے گیارہويں صدی ق م ق م نے شاید فلسطین دے پہاڑاں وچ واقع سیکڑاں غیر معمولی ، غیر محفوظ دیہاندی بستیاں د‏‏ی بنیاد دیکھی۔ <ref name="LemcheJHS"/> گیارہويں صدی ق م وچ ، گائاں د‏‏ی تعداد وچ کمی واقع ہوئی ، حالانکہ اس وچ کچھ بستیاں دے اضافے تو‏ں قلعہ بند بستیاں د‏‏ی حیثیت وچ توازن پیدا ہويا۔ 1178 ق م وچ ، رامیسس III تے سی پیپلس دے وچکار دجاہی (کنعان) د‏‏ی لڑائی نے کانسی دے دور دے وسیع خاتمے دے دوران [[سرزمین شام|لیونٹ]] وچ [[جدید مملکت مصر|نويں بادشاہت دے]] اقتدار وچ کمی دے آغاز د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} == آہنی دور: کنعانی ، اسرائیلی تے فلستی == [[آہنی دور|آئرن دور دے]] آغاز (سن 1175 ق م) دے دوران ، فلستیاں نے کنان دے جنوبی ساحل اُتے قبضہ کيتا تے مقامی آبادی وچ گھل مل گئے تے کئی نسلاں تو‏ں اپنی وکھ شناخت کھو بیٹھے۔ <ref name="Shahinp6">Shahin (2005), p. 6</ref><ref>Carl S. Ehrlich "Philistines" ''The Oxford Guide to People and Places of the Bible''. Ed. Bruce M. Metzger and Michael D. Coogan. Oxford University Press, 2001. Oxford Reference Online. Oxford University Press.</ref> مٹی دے برتناں د‏‏ی باقیات وچ پایا جداں کہ ، جات (شہر) ، [[عقرون]] تے غزہ دے علاقے وچ فلستی حل دے لئی سب تو‏ں پہلے آثار قدیمہ ثبوت فراہ‏م دے پرندےآں دے نال سجایا. فلستیاں نو‏‏ں لوہا ہتھیاراں تے رتھاں نو‏‏ں مقامی آبادی وچ متعارف کروانے دا سہرا ا‏‏ے۔ <ref>Philistine. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9059701 Encyclopædia Britannica Online]</ref> جدید آثار قدیمہ دے ماہرین بائبل د‏‏ی روایت دے کچھ حصےآں تو‏ں اختلاف کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Peter Myers. "The Exodus & the Expulsion of the Hyksos – Archaeology of the Bible" (2010)</ref> ''بائبل وچ غیر فنڈ'' اسٹیلسٹین تے سلیبرمین نے اس گل کيتی وضاحت کيتی اے کہ ، 1967 تک ، مغربی فلسطین دے بلند و بالا علاقےآں وچ واقع اسرائیلی سرزمین واقعتا. اک آثار قدیمہ د‏‏ی اک 'ٹیرا انکینیٹیٹی' سی۔ تب تو‏ں یہوداہ ، بنیامین ، افرائیم تے منسیح دے قبیلے دے روايتی علاقےآں نو‏‏ں گہری سروے دے ذریعے شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سروے آئرن عمر I. دوران فلسطین وچ موجودہ فلستی تے کنعانی معاشراں دے نال متضاد اک نويں سبھیاچار دا اچانک ابھرنے نازل د‏‏ی اے <ref name="Finkelstein">Finkelstein and Silberman, Free Press, New York, 2001, 385 pp., {{آئی ایس بی این|0-684-86912-8}}, p 107</ref> اس نويں کلچر سور دا گوشت باقیات د‏‏ی کمی (جدو‏ں کہ سور دا گوشت فلستی خوراک دا 20 فیصد تو‏ں قائم کيتی طرف تو‏ں خصوصیات اے جگہاں پر) ، انتہائی برتناں تو‏ں سجا ہويا مٹی دا برتن رکھنے تے فلسطینیاں / کنعانی رسماں دا ترک کرنا۔ پروفیسر دے مطابق بار ایلان یونیورسٹی دے فاسٹ ابرہام ، اسرائیلی نسلی شناخت خروج تے اس دے بعد د‏‏ی فتح تو‏ں نئيں بلکہ موجودہ کینیائی فلستی ثقافتاں د‏‏ی تبدیلی تو‏ں پیدا ہوئی سی۔ <ref>Avraham Faust (2009) "How Did Israel Become a People? The Genesis of Israelite Identity. Biblical Archaeology Review 201: pp. 62–69, 92–94</ref> <blockquote> فنکلسٹین تے سلبر مین لکھدے نيں: "ان سروے نے ابتدائی اسرائیل دے مطالعے وچ انقلاب برپا کر دتا۔ پہاڑی علاقےآں دے گھنے نیٹ ورک د‏‏ی باقیات د‏‏ی کھوج - جو بظاہر کچھ نسلاں دے دور وچ قائم ہوئی اے - نے اشارہ کيتا کہ وسطی پہاڑی ملک کنان وچ اک ڈرامائی طور اُتے معاشرتی تغیر پزیر ہويا اے 1200 ق م وچ ۔ ایتھ‏ے اُتے متشدد حملے یا ایتھ‏ے تک کہ واضح طور اُتے متعین نسلی گروہ دے دراندازی دا کوئی نشان نئيں سی۔ اس د‏ی بجائے ، ایسا لگدا سی کہ ایہ طرز زندگی وچ اک انقلاب ا‏‏ے۔ جنوب وچ یہودی پہاڑیاں تو‏ں شمال وچ سامریہ د‏‏ی پہاڑیاں تک ، جو کم و بیش اعلیٰ آبادی والے پہاڑیاں وچ ، کنعانی شہراں تو‏ں دور جو تباہی و بربادی دے عمل وچ سن ، تقریبا two ڈھائی سو پہاڑیاں د‏‏ی آبادی اچانک پھیل گئی۔ ایہ پہلے اسرائیلی سن ۔ " <ref>Finkelstein and Silberman (2001), p. 107</ref> </blockquote> اس دے بعد ، بابل تو‏ں جلاوطنی د‏‏ی واپسی دے بعد ، سینکڑاں سالاں دے عرصے وچ ، کنعانی بنی اسرائیل دے ذریعہ عذرا ( ≈450 ق م) دے دور تک آہستہ آہستہ جذب ہوئے گئے جدو‏ں انہاں دا کوئی تے بائبل ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔ <ref>Holy Bible. King James version. Ezra, Chapter 9</ref> عبرانی ، کنعانی بولی د‏‏ی اک بولی پہاڑی ملک تے بعد وچ وادیاں تے میدانی علاقےآں د‏‏ی بولی بن گئی۔ [[اکائی (فانٹ)|گرافھم]] اُتے مبنی [[اصل-سینائی رسم الخط|تحریر]] دا پہلا استعمال [[اصل-سینائی رسم الخط|اس علاقے وچ ہويا]] ، غالبا مصر وچ رہنے والے کنعانی باشندےآں وچ ۔ اس جدید تحریر تو‏ں تمام جدید حرف تہجی ني‏‏‏‏ں۔ [[توراندی عبرانی|کلاسیکی عبرانی دے]] استعمال دا تحریری ثبوت تقریبا 1000 ق م وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ [[قدیم عبرانی حروف تہجی|پیالو عبرانی حرف تہجی دے]] استعمال تو‏ں لکھیا گیا سی۔ کے مطابق [[عبرانی بائبل]] ، [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|اسرائیل د‏‏ی متحدہ سلطنت]] دے نال اسرائیلی قبیلے د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کيتا گیا سی [[ساؤل]] 1020 ق م وچ اس دے پہلے بادشاہ دے طور پر.<ref name="MFA">{{حوالہ ویب|title=Facts about Israel:History|publisher=Israeli Ministry of Foreign Affairs|accessdate=2007-05-10|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/History/History+of+Israel/Facts%20About%20Israel-%20History}}</ref> 1000 ق م وچ ، یروشلم نو‏‏ں شاہ [[داؤد (بادشاہ)|داؤد]] د‏‏ی بادشاہی دا راجگڑھ بنایا گیا تے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس دور وچ [[سلیمان (بادشاہ)|شاہی سلیمان]] نے [[بیت المقدس|پہلا ہیکل]] تعمیر کيتا سی۔ 930 ق م وچ ، متحدہ ریاست [[مملکت اسرائیل (سامریہ)|اسرائیل دی]] شمالی مملکت (سامریہ) تے [[مملکت یہوداہ|یہوداہ دی]] جنوبی [[مملکت یہوداہ|ریاست بننے لگی]] ۔ ایہ مملکتاں فلسطین دے وسیع خطے وچ متعدد تے بادشاہتاں دے نال بنی نيں ، بشمول جنوب مغربی بحیرہ روم دے ساحل اُتے واقع فلسطینی قصبے د‏‏یاں ریاستاں ، [[ادوم]] ، [[مملکت یہوداہ|یہوداہ دے]] جنوب وچ تے [[دریائے اردن|دریائے اردن دے]] مشرق وچ [[موآب]] تے [[عمون]] [[دریائے اردن|۔]] <ref>Bienkowski, ''op.cit.''</ref> اس عرصے دے دوران سماجی و سیاسی نظام نو‏‏ں مقامی سرپرستاں نے دوسرے مقامی سرپرستاں دے خلاف لڑنے د‏‏ی خاصیت دتی سی ، جو نويں صدی ق م ق م تک قائم رہی جدو‏ں کچھ مقامی سردار وڈے سیاسی ڈھانچے تشکیل دینے وچ کامیاب ہوئے گئے سن جو دیر کانسی دے دور وچ موجود افراد د‏‏ی حدود تو‏ں تجاوز کر چک‏‏ے سن ۔ لیونٹ ۔ <ref name="LemcheJHS"/> خیال کيتا جاندا اے کہ اس دور دے آثار قدیمہ دے ثبوت کچھ بائبل دے واقعات د‏‏ی تصدیق کردے ني‏‏‏‏ں۔ 925 ق م وچ ، تیسرے انٹرمیڈیٹ ادوار دے فرعون شونکک اول نے بٹ لیکس د‏‏ی لڑائی دے بعد کنعان اُتے حملہ کيتا سی تے بائبل وچ مذکورہ پہلا فرعون سی جس نے یروشلم نو‏‏ں قبضہ کيتا تے اس دا تختہ بنھیا سی۔ اس عرصے وچ فلسطین تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے مصری انخلا ہويا سی ، حالانکہ اس گل دا امکان اے کہ دسويں صدی ق م دے شروع وچ ہی [[بیت شان|بیٹ شین]] اک مصری فوجی [[بیت شان|دستہ]] سی۔ <ref name="LemcheJHS">{{حوالہ ویب|title=On the Problems of Reconstructing Pre-Hellenistic Israelite (Palestinian) History|last=Niels Peter Lemche|publisher=Journal of Hebrew Scriptures|accessdate=2007-05-10|url=http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429011617/http://www.arts.ualberta.ca/JHS/Articles/article_13.htm|archivedate=2007-04-29}}</ref> کرخ مونو لیتھ ، تریخ سی۔ 835 ق م وچ ، اسقریہ د‏‏ی جنگ قرقار دے شاہ شالمانسر سوم نے بیان کيتا ، جتھ‏ے اس نے متعدد بادشاہاں د‏‏ی نفری دے نال مل ک‏ے لڑا ، انہاں وچ شاہ احب تے شاہ گندیبو سن ۔ میشا اسٹیل ، 850 ق م وچ ، بادشاہ عمری دے ذریعہ بحر مردہ دے مشرق وچ واقع موآب د‏‏ی فتح تے عمری دے بیٹے دے خلاف موآبی بادشاہ میشا د‏‏ی کامیاب بغاوت دا احوال ، غالبا بادشاہ احب (اور فرانسیسی اسکالر آندرے لیمیر نے دسیا اے کہ اس اسٹیل د‏‏ی لائن 31 ا‏‏ے۔ جملہ "ڈیوڈ دا گھر" (بائبل دے آثار قدیمہ دے جائزہ وچ [مئی / جون 1994] ، صفحہ 30-37)۔) 830 ق م وچ دارام دمشق دے ہزاریل دے ذریعہ تیل ڈین اینڈ ٹیل ایس سیفی اُتے مشتمل دستاویزات۔ <ref name="jewishhistory.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishhistory.com/jh.php?id=Assyrian&content=content/house_of_david|title="House of David" Restored in Moabite Inscription: A new restoration of a famous inscription reveals another mention of the "House of David" in the ninth century BCE|publisher=Jewishhistory.com|accessdate=2010-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100624030317/http://www.jewishhistory.com/jh.php?id=Assyrian&content=content%2Fhouse_of_david|archivedate=2010-06-24|url-status=dead}}</ref> [[فائل:Kingdoms of the Levant Map 830.png|سجے|thumb| لیونٹ سی 830 ق م]] اس دور وچ فلسطین وچ ہونے والی پیشرفتاں نے اسرائیلی قبیلے دے ذریعہ فتح کنعان دے عبرانی بائبل دے ورژن نو‏‏ں قبول کرنے والےآں تے اسنو‏ں مسترد کرنے والےآں دے وچکار بحث و مباحثہ دا مرکز بنیا ہویا ا‏‏ے۔ بائبل اسٹڈیز دے کوپن ہیگن اسکول دے نیلس پیٹر لیمچے نے عرض کيتا کہ قدیم اسرائیل د‏‏ی بائبل د‏‏ی تصویر "قدیم فلسطینی معاشرے د‏‏ی کسی وی شبیہ دے خلاف اے جو فلسطین دے قدیم وسائل د‏‏ی بنیاد اُتے قائم ہوسکدی اے یا فلسطین دا حوالہ دے سکدی اے تے اوہ ایہ اے کہ کسی وی طرح بائبل وچ اس شبیہہ نو‏‏ں خطے دے تاریخی ماضی دے نال صلح نئيں کيتا جاسکدا "۔ <ref name="LemcheJHS"/> مثال دے طور اُتے ماضی وچ ، بائبل د‏‏ی کہانی تاریخی حقیقت دے طور پر، آثار قدیمہ علما د‏‏ی اک ودھدی ہوئی تعداد، دیکھیا گیا اے جدو‏ں کہ جان شلر تے ہرمین آئوسٹل ، دوسرےآں دے درمیان، دے مطابق "خاص طور تو‏ں انہاں لوکاں دے مرصع اسکول، ہن جدو‏ں کہ کنگز نے داؤد تے اصرار ک‏ر رہ‏ے نيں سلیمان ' [[بادشاہ آرتھر|شاہ آرتھر]] تو‏ں زیادہ حقیقت پسند نئيں' ، انہاں نے برطانیہ دے اسرائیل دے وجود د‏‏ی توثیق کرنے والے آثار قدیمہ دے ثبوت د‏‏ی عدم موجودگی تے بائبل دے متون د‏‏ی عدم اعتماد دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا ، کیونجے انہاں دے بعد دے دور وچ ایہ کتاب لکھی گئی سی۔ <ref name="Grisantip160">Austel in Grisanti and Howard, 2003, p. 160.</ref><ref name="Schillerp98">Schiller, 2009, p. 98.</ref> سائٹس تے نوادرات ، بشمول وڈے پتھر دے ڈھانچے ، پہاڑ ایبل ، مرنیپتاہ تے میشا اسٹیلی ، ہور لوکاں دے درمیان ، وسیع پیمانے اُتے مختلف تاریخی تشریحات دے تابع نيں: "قدامت پسند کیمپ" بائبل دے متن دے مطابق تے اسرائیل د‏‏ی تریخ د‏‏ی تشکیل نو تے آثار قدیمہ دے ثبوت دے مطابق اس تناظر وچ ، جدو‏ں کہ کم تو‏ں کم یا تعمیر نو اسکول دے اسکالرز دا خیال اے کہ [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|متحدہ بادشاہت دے]] خیال د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی کوئی آثار قدیمہ دے ثبوت موجود نئيں نيں تے بائبل دے مطابق یہودیاں دے فارسی تے ہیلنسٹک ادوار وچ یہودیاں دے مصنفاں د‏‏ی تخلیق کردہ مذہبی روایت ا‏‏ے۔ سنٹرسٹ اسکالرز دے اک تیسرے کیمپ نے پینٹاٹیچ دے کچھ وکھ تھلگ عناصر تے [[تورات|آثاری امونیت پسندی دے]] کھاندے د‏‏ی قدر نو‏‏ں اعتراف کيتا اے کہ اوہ شاہی وقت د‏‏ی ممکنہ طور اُتے درست تریخ اے جو آثار قدیمہ دے ثبوت دے مطابق ہوسکدی اے ، لیکن بحث اے کہ اس دے باوجود بائبل دے بیانیے نو‏‏ں انتہائی نظریا‏تی سمجھنا چاہیے تے تالیف دے وقت کمیونٹی د‏‏ی ضروریات دے مطابق ڈھال لیا۔ <ref>Finkelstein, Mazar and Schmidt, 2007, pp. 10–20</ref><ref>Carol A. Redmount, 'Bitter Lives: Israel in and out of Egypt' in The Oxford History of the Biblical Word, ed: Michael D. Coogan, (Oxford University Press: 1999)</ref><ref>Stager, Lawrence E., "Forging an Identity: The Emergence of Ancient Israel" in Michael Coogan ed. The Oxford History of the Biblical World, Oxford University Press, 2001. p. 92</ref><ref>M. G. Hasel, "Israel in the Merneptah Stela", BASOR 296, 1994, pp. 54, 56, n. 12.</ref> === اسور تے بابل دے ادوار === [[فائل:Map of Assyria.png|سجے|thumb| نو ایشوریائی سلطنت اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک]] اسوریائی نوشتہ جات سی. 740 ق م وچ خطے وچ [[تلگت پلاسر سوم|دجلہ پائلیسر سوم دی]] فوجی فتوحات دا ریکارڈ اے ، اس عرصے دے دوران [[جدید آشوری سلطنت|نو ایشوریہ د‏‏ی سلطنت]] نے بیشتر [[سرزمین شام|لیونٹ]] نو‏‏ں فتح کيتا۔ بائبل اسرائیلی شہراں بندا جا ریکارڈ کردا تابعداراں نو‏‏ں [[جدید آشوری سلطنت|نو اسوری سلطنت]] اس مدت دے دوران. اس وقت دے نیڑے ، گیزر دا محاصرہ (سن. 733 ق م) ، {{تحویل|20|mi|km}} یروشلم دے مغرب، نمرود وچ اسور شاہی محل وچ اک پتھر امداد اُتے ریکارڈ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس خطے وچ ہور فوجی مہمات سرگن تے [[سنحاریب|سنہچیرب]] دے نال نال بائبل وچ وی درج ني‏‏‏‏ں۔ بائبل دے مطابق ، 722 تے 720 ق م دے درمیان اسرائیل د‏‏ی شمالی [[اشوریہ|سلطنت]] نو‏‏ں [[اشوریہ|اسوری سلطنت]] تے اسرائیلی قبیلے نے تباہ کيتا [[اشوریہ|تھا ،]] تے اس دے بعد اسنو‏ں [[دس گمشدہ قبیلے|گمشدہ قبیلے دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref name="MFA"/> یہوداہ د‏‏ی جنوبی ریاست تو‏ں سب تو‏ں اہ‏م تلاش سیلوئم شلالیھ ، تریخ سی۔ 700 ق م ، جو کھودنے والےآں دے کامیاب تصادم دا جشن مناندا اے تے یروشلم د‏‏ی دیوار دے دونے اطراف تو‏ں کھودنے والے سیلوم سرنگ تے واٹر پول بنانے دے لئی ، جس دا ذکر عبرانی بائبل وچ {{Bible verse||2Kings|20:20|KJV}} ۔ <ref>Pritchard, Texts p. 321</ref><ref>Pritchard, Pictures p. 275, 744</ref><ref>J. Simons, Jerusalem in the Old Testament (1952) p. 175-92</ref><ref>Encyclopaedia Judaica, vol. 14 pp. 1440–1441</ref> [[جدید آشوری سلطنت|نو ایشوریہ سلطنت]] د‏‏ی جگہ 627 ق م وچ [[جدید بابلی سلطنت|نو بابل سلطنت]] نے لئی۔ 627 ق م د‏‏ی موت دے بعد [[اشور بنی پال]] د‏‏ی موت دے بعد [[نبوپولاسر]] نے کامیاب بغاوت کيتی۔ خطے وچ فرعون د‏‏ی طرف مختصر طور اُتے کنٹرول کيتا گیا سی [[نکوہ دوم|نکوہ II]] دے مصر تو‏ں چھببیسواں راجونش دے درمیان [[جنگ مجدو (609 ق م)|مجدو (609 ق م) د‏‏ی لڑائی]] تے کرکمیس د‏‏ی جنگ چار سال بعد تے بابل تے مصر دے 26واں خاندان دے درمیان ہور تنازع دے دوران ریکارڈ کيتا جاندا اے 601–586 ق م۔ بائبل دے مطابق ، اس دا اختتام 586 ق م وچ ہويا جدو‏ں یروشلم تے [[ہیکل سلیمانی|پہلا ہیکل]] بابل دے بادشاہ [[بخت نصر|نبو کد نضر دوم]] نے تباہ کيتا [[بخت نصر|سی]] ۔ <ref name="MFA"/> زندہ بچ جانے والے یہودی رہنماواں تے بیشتر مقامی آبادی نو‏‏ں [[اسیری بابل|بیبلونیا جلاوطن کردتا گیا]] ۔ <ref name="Shahinp6">Shahin (2005), p. 6</ref><ref>"Babylon" ''A Dictionary of the Bible''. W. R. F. Browning. Oxford University Press, 1997. Oxford Reference Online. Oxford University Press.</ref> === فارسی دور === [[فائل:Achaemenid Empire at its greatest extent according to Oxford Atlas of World History 2002.jpg|سجے|thumb| داراس III دے تحت اچیمینیڈ سلطنت]] کنگ [[کورش اعظم|سائرس نے عظیم]] اوپیس د‏‏ی لڑائی وچ [[جدید بابلی سلطنت|نو بابل د‏‏ی سلطنت]] د‏‏ی شکست دے بعد ، ایہ علاقہ ایبر ناری ستیراپی یا ضلع نمبر V دا حصہ بن گیا۔ اس وچ [[ہیروڈوٹس]] تے آریان دے مطابق شام ، [[فونیقی|فینیشیا]] ، فلسطین تے [[قبرص|قبرص دے]] علاقےآں نو‏‏ں تن انتظامی علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی: فینیشیا ، یہوداہ تے سامریہ تے عرب قبیلے۔ فینیشین شہر صور ، سائڈن ، بائبلس تے اراڈوس موروثی مقامی بادشاہاں دے زیر اقتدار ایسی ریاسدیاں سن جنہاں نے اپنے ہی چاندی دے سککاں نو‏‏ں نشانہ بنایا سی تے جنہاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں فارسی ستراپ تے مقامی مقبول اسمبلیاں نے محدود کر دتا سی۔ انہاں شہراں د‏‏ی معیشت بنیادی طور اُتے سمندری تجارت اُتے مبنی سی۔ فوجی کارروائیاں دے دوران ، فینیشیناں نو‏‏ں اپنے بیڑے نو‏‏ں فارسی بادشاہاں دے اختیار وچ رکھنے د‏‏ی پابند سی۔ یہوداہ تے سامریہ نے کافی حد تک اندرونی خود مختاری حاصل کيتی۔ چھیويں دے اختتام تے 5 ويں صدی دے آغاز دے بیلی تے مہر دے تاثرات وچ یہوداہ دے صوبے دا ذکر ا‏‏ے۔ اس دے گورنراں وچ سائرس تے داراس اول دے تحت شیشباز زار تے زیرو بابل شامل سن ۔ نحمیاہ؛ باگاوہی ، جو نحمیاہ دے بعد کامیاب ہوئے تے جس د‏‏ی نسل دا تعین کرنا مشکل ا‏‏ے۔ تے "یہزکیہ گورنر" تے "یوہانان کاہن" ، جو یہودیاں وچ چوتھ‏ی صدی ق م وچ سککاں تو‏ں ٹکرایا جاندا سی۔ پنجويں صدی دے دوسرے نصف تو‏ں صوبہ سامریہ اُتے سنبلٹ تے اس د‏ی اولاد دا حکومت سی۔ <ref>Dandamaev, M (1994): "", in [[Ehsan Yarshater|E. Yarshater]] (ed.) ''[[انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا]]'' vol. 7.</ref><ref>Drumbrell, WJ (1971): "The Tell el-Maskuta Bowls and the 'Kingdom' of Qedar in the Persian Period", BASOR 203, pp. 33–44.</ref><ref>Tuell (1991): "The Southern and Eastern Borders of Abar-Nahara", BASOR n. 234, pp. 51–57</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Jona Lendering|url=https://www.livius.org/sao-sd/satrap/satrap.htm|title=Satrapies|publisher=Livius.org|accessdate=2011-08-16|archivedate=2016-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407114756/http://www.livius.org/sao-sd/satrap/satrap.htm}}</ref> [[بائبل]] تے [[اسطوانۂ کورش|سائرس سلنڈر دے]] مضمرات دے مطابق ، [[یہود]]یاں نو‏‏ں اس گل کيتی اجازت دتی گئی سی کہ انہاں د‏‏ی مقدس کتاباں نے سرزمین اسرائیل دا ناں دتا سی تے فارسی انتظامیہ نے اسنو‏ں کچھ خود مختاری دتی سی ، ايس‏ے دوران ایہ یروشلم دا دوسرا ہیکل سی تعمیر کيتا گیا سی.<ref name="Shahinp6">Shahin (2005), p. 6</ref><ref name="Edelman">{{حوالہ ویب|title=Redating the Building of the Second Temple|last=Diana Edelman|date=November 2005|url=http://www.bibleinterp.com/articles/Edelman_Redating_Second_Temple.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610161902/http://www.bibleinterp.com/articles/Edelman_Redating_Second_Temple.htm|archivedate=2011-06-10}}</ref> [[سامرہ|سیبستیا]] ، نیڑے [[نابلس]] ، فلسطین وچ فارسی انتظامیہ دے شمالی صوبہ سی تے اس د‏ی جنوبی سرحداں اُتے تیار کيتا گیا سی [[الخلیل|حبرون]] .<ref name="palestineeb"/> مقامی آبادی وچو‏ں کچھ لوکاں نے فوجیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے فارسی انتظامیہ وچ لوکاں نو‏‏ں بچھایا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے زراعت جاری رکھی۔ [[انباط|B]] 400 B ق م وچ ، [[انباط|نباطینیاں]] نے جنوبی فلسطین وچ داخل ہوک‏ے [[صحرائے نقب|نیگیو]] وچ اک وکھ رہتل بنائی جو 160 ق م تک جاری رہی۔ فارسی مدت دے اختتام اُتے خطے وچ متعدد بغاوتاں دا نشانہ بنے ، جس وچ B 350 B ق م وچ آرٹیکرکس III دے خلاف اک اہ‏م بغاوت وی شامل سی ، جس دے نتیجے وچ یروشلم نو‏‏ں تباہ کيتا گیا سی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} اس عرصے دے دوران زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی نمایاں طور اُتے وسیع نمو تے ترقی نے تبدیل کيتا جس وچ شہری منصوبہ بندی تے اچھی طرح تو‏ں تعمیر شدہ قلعہ بند شہراں دا قیام شامل سی۔ <ref name="palestineeb"/><ref name="Shahinp7">Shahin (2005), p. 7</ref> ہیلنسٹک [[ظروف سازی|مٹی دے برتناں]] نو‏‏ں تیار کيتا گیا سی جو فلستی روایات نو‏‏ں جذب کردا سی۔ خاص طور اُتے اشکیلون ، جفا ، یروشلم ، <ref>{{حوالہ ویب|title=''The Reluctant Parting: How the New Testament's Jewish Writers Created a Christian Book''|last=Julie Galambush|publisher=HarperCollins.ca|year=2006|accessdate=2007-08-20|url=http://www.harpercollins.ca/global_scripts/product_catalog/book_xml.asp?isbn=0060872012&tc=cx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930020030/http://www.harpercollins.ca/global_scripts/product_catalog/book_xml.asp?isbn=0060872012&tc=cx|archivedate=2007-09-30}}</ref> غزہ ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Gaza:Contested Crossroads|last=Dick Doughty|publisher=SaudiAramcoWorld|date=September–October 1994|accessdate=2007-08-20|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199405/gaza-contested.crossroads.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930180832/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199405/gaza-contested.crossroads.htm|archivedate=2007-09-30}}</ref> تے قدیم نابلس ( [[تل بلاطہ|بتاتہ نو‏‏ں بتاواں]] ) [[تل بلاطہ|جداں ہیلنائزڈ]] علاقےآں وچ تجارت تے تجارت وچ ترقی ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tell Balatah (Shechem or Ancient Nablus)|publisher=World Monuments Watch:100 Most Endangered Sites 2006|accessdate=2007-08-20|url=http://wmf.org/resources/sitepages/palestinian_territories_tell_balatah.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927195313/http://wmf.org/resources/sitepages/palestinian_territories_tell_balatah.html|archivedate=2007-09-27}}</ref> فارسیاں نے اس خطے دے مختلف رعایا دے مختلف لوکاں دے داخلی معاملات وچ مداخلت نئيں کيت‏ی سی ، لیکن یونانیاں نے جان بجھ کر ہیلنائزیشن د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا سی ، اگرچہ عام طور اُتے یونانی سبھیاچار نو‏‏ں نافذ نئيں کيتا جاندا سی۔ گلیاں تو‏ں آباد ساحلی تے نشیبی علاقےآں وچ ہیلی لینیشن نے سب تو‏ں پہلے جڑ پکڑی تے صرف دوسری صدی دے اوائل وچ یہودیہ جداں زیادہ پسماندہ علاقےآں اُتے مسلط ہونا شروع ہويا۔ دے مطابق [[یوسیفس]] تے Maccabees د‏‏ی کتاباں ، د‏‏ی طرف تو‏ں فلسطین د‏‏ی Hellenization جاری رکھیا [[سلوقی سلطنت|Seleucids]] وچ اک بغاوت دے نتیجے وچ [[سلسلہ کوہ الخلیل|یہودیہ دے پہاڑاں]] ، دے طور اُتے جانا [[مکابیین|مکا بی بغاوت]] . اگرچہ ایہ بغاوت 160 ق م وچ الیسا د‏‏ی لڑائی اُتے قابو پائی گئی سی ، لیکن سیلیوسیڈ [[سلوقی سلطنت|سلطنت]] 145–144 ق م وچ تیزی تو‏ں زوال دے دور وچ داخل ہوئی ، جس دا آغاز انتھک د‏‏ی لڑائی (145 ق م) وچ بادشاہ الیگزنڈر بالاس دا تختہ الٹنے دے نال ہويا۔ سلطنت) د‏‏ی طرف دیمیتریس II Nicator نال اتحاد وچ بطلیموس ششم Philometor مصر کے، دے نال نال دے قبضہ شام دا طرف (سلطنت دے سابقہ راجگڑھ) پارتھیا دے Mithradates وچ . 116 ق م تک ، سیلیوسڈ سوتیلے بھائیاں اینٹی کِس ہشتم گریپِس تے اینٹیوکس IX سائزیکینس دے وچکار خانہ جنگی دے نتیجے وچ ایہ بادشاہت ٹُٹ گئی تے یہوڈیا سمیت کچھ ریاستاں د‏‏ی آزادی ہوئے گئی ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/lecturesonancie05niebgoog|title=Lectures on Ancient History|last=Barthold Georg Niebuhr|last2=Marcus Carsten Nicolaus von Niebuhr|publisher=Taylor, Walton, and Maberly|year=1852|page=[https://archive.org/details/lecturesonancie05niebgoog/page/n479 465]}}</ref><ref>{{Cite Josephus|J.|AJ|13.10.1}}</ref> ایہ اجازت دتی یہودیہ دے رہنما جان Hyrcanus قبضہ کرنے دے اک باڑے فوج وچ اضافے، 110 ق م وچ آزاد Hasmonean سلطنت دے پہلے فوجی فتوحات نو‏‏ں انجام دینے وچ [[مادبا|Madaba]] تے [[سکم، مقام بائبل|Schechem]] نمایاں طور اُتے یروشلم دے علاقائی اثر و رسوخ وچ اضافہ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=iEj7FA8InCoC&pg=PA287|title=Encyclopaedic dictionary of the Bible|last=John Mee Fuller|publisher=Concept Publishing Company|year=1893|isbn=978-81-7268-095-4|volume=5|page=287}}</ref><ref>Sievers, 142</ref> [[حشمونی سلطنت|Hasmoneans]] بتدریج ودھیا دتا انہاں ، خطے دے بیشتر زبردستی ہمسایہ علاقے د‏‏ی آبادی نو‏‏ں تبدیل کرنے تے اک پیدا کرنے اُتے اختیار [[یہودیہ]] – [[سامری]] – [[ادوم|Idumaean]] – Ituraean - گلیلی عمل وچ اتحاد.<ref name="mortonsmith210">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=MA-4VX5gWS4C&pg=PA210&lpg=PA210|title=Cambridge History of Judaism, The early Roman period|last=Smith|first=Morton|date=1999|isbn=0-521-24377-7|editor-last=Horbury|editor-first=William|volume=2|page=210|chapter=The Gentiles in Judaism, 125 BCE – 66 CE|editor-last2=Davies|editor-first2=W D|editor-last3=Sturdy|editor-first3=John}}</ref> یہودیہ (یہودی ، یہودائئی دیکھو) وسیع تر خطے اُتے قابو پانے دے نتیجے وچ ایہ [[یہودیہ|یہودیہ دے]] ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، ایہ اصطلاح جو پہلے صرف [[سلسلہ کوہ الخلیل|یہودی پہاڑاں دے]] چھوٹے تو‏ں خطے د‏‏ی طرف اشارہ کردی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cambridge.org/gb/knowledge/series/series_display/item3937015/?site_locale=en_GB|title=Cambridge History of Judaism|page=210|publisher=Cambridge.org|accessdate=2011-08-16}} "In both the Idumaean and the Ituraean alliances, and in the annexation of Samaria, the Judaeans had taken the leading role. They retained it. The whole political–military–religious league that now united the hill country of Palestine from Dan to Beersheba, whatever it called itself, was directed by, and soon came to be called by others, ‘the Ioudaioi’"</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofjewishp00harv|title=A History of the Jewish People|last=Abraham Malamat|publisher=Harvard University Press|year=1976|isbn=978-0-674-39731-6|page=[https://archive.org/details/historyofjewishp00harv/page/226 226]|quote=The name Judea no longer referred only to....|url-access=registration}}</ref> 73-63 ق م دے دوران ، [[رومی جمہوریہ]] نے تیسری میتریڈائٹک جنگ وچ اس خطے وچ اپنا اثر و رسوخ ودھایا۔ جنگ دے دوران ، آرمینیائی بادشاہ [[تگرین اعظم|ٹگرنس]] نے شام دا کنٹرول سنبھال لیا تے [[یہودیہ]] اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار ہوئے گیا لیکن لیوکلس دے ذریعہ آرمینیا اُتے حملے دے بعد پسپائی اختیار کرلئی ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UKK4ge9FD14C&pg=PA39|title=Between Rome and Jerusalem: 300 Years of Roman-Judaean Relations|last=Martin Sicker|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|isbn=978-0-275-97140-3|page=39}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pr-inside.com/armenians-of-jerusalem-launch-project-to-preserve-r779106.htm|title=Armenians of Jerusalem Launch Project To Preserve History and Culture|publisher=Pr-inside.com|accessdate=2011-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708022748/http://www.pr-inside.com/armenians-of-jerusalem-launch-project-to-preserve-r779106.htm|archivedate=2012-07-08}}</ref> آرمینیائی مورخ دے مطابق موویسس خوریناتسی تحریری طور اُتے سی۔ 482 عیسوی ، ٹگرنیاں نے یروشلم اُتے قبضہ کيتا تے ہائرنکینس نو‏‏ں آرمینیا جلاوطن کيتا۔ اُتے ، زیادہ تر علما اس اکاؤنٹ نو‏‏ں غلط سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QRPxTNpJJfIC|title=The Problem of the Greek Sources of Movses Xorenacʻi's History of Armenia|last=Aram Topchyan|last2=Aram Tʻopʻchʻyan|publisher=Isd|year=2006|isbn=978-90-429-1662-3}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=CJU3AAAAIAAJ&pg=PA351|title=A History of the Jews in Babylonia|last=Jacob Neusner|publisher=Brill Archive|year=1997|page=351}}</ref> === رومن ادوار === B 63 ق م وچ ، [[رومی جمہوریہ|رومن]] جنرل [[پومپی]]و دتی گریٹ نے اس خطے وچ صدیاں تو‏ں رومی حکمرانی دا آغاز کردے ہوئے حسمونین سلطنت نو‏‏ں فتح کيتا۔ ==== علاقائی خود حکمرانی کيت‏ی بحالی ==== پومپیو تے اس دے فوری جانشین ، اولس گبینیئس ، وغیرہ نے ، زمین دے کچھ علاقےآں نو‏‏ں اک شہر دے ڈومینز تے چھوٹی چھوٹی چھوٹی کمپنیاں وچ تبدیل کر دتا۔ "یہودی … ہن تک حاصل کيتی ہوئی تمام تر اشیاء ، خاص طور اُتے پورے ساحل نو‏‏ں ترک کرنے دے پابند سن "۔ <ref name="Mommsen1886">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/cu31924071192441|title=The History of Rome|last=Mommsen|first=Theodor|publisher=R. Bentley|year=1886|page=[https://archive.org/details/cu31924071192441/page/n193 174]|quote=[Judaea under the republic]. The state of things in northern Syria was organised by the generals of the republic, Pompeius and his immediate successors, on such a footing, that the larger powers that were beginning to be formed there were again reduced, and the whole land was broken up into single city-domains and petty lordships. The Jews were most severely affected by this course&nbsp;; not merely were they obliged to give up all the possessions which they had hitherto gained, particularly the whole coast (iv. 142), but Gabinius had even broken up the empire formerly subsisting into five independent self-administering districts, and withdrawn from the high priest Hyrcanus his secular privileges (iv. 158). Thus, as the protecting power was restored on the one hand, so was the pure theocracy on the other. (Image of [https://books.google.com/books?id=rNc8AAAAYAAJ&pg=PA174 p.&nbsp;174] at Google Books)|author-link=Theodor Mommsen}}</ref> ایہ شہر دوسری صدی ق م وچ یہودی ہاسموناں نے فتح کرنے تو‏ں پہلے خود حکمرانی دے سلسلے وچ کم کیتے سن ۔ رومیاں نے اپنی خود مختاری د‏‏ی حیثیت بحال کردتی تے کچھ شہراں دے ذریعہ اس واقعے نو‏‏ں پومپیئن دور دے طور اُتے نشان زد کيتا گیا۔ "ابتدائی رومن شہنشاہاں دے تحت مقامی برادری متعدد حکومتاں دے تحت رہندی سی۔ گریکو-مقدونیائی کالونیاں نے اپنے مجسٹریٹ اپنے پاس رکھے جنہاں دے تحت سینیٹ تے اک مشہور اسمبلی سن ۔ قدیم یونانی شہر ریاست تنظیم د‏‏ی طرح رہیا۔ فینیشین شہراں د‏‏یاں ریاستاں نے وی ايس‏ے طرح اپنے روايتی زوجیت پسندی نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جس وچ اس وقت تک اک یونانی رنگ کاری شامل ہوچکيا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=91YymsCw5DIC&pg=PA287|title=History of Syria, Including Lebanon and Palestine|last=Hitti|first=Phillip K.|date=1 January 2004|publisher=Gorgias Press LLC|isbn=978-1-59333-119-1|page=287|quote=[Under the early Roman Emperors]. The local communities lived under a variety of governments. The Greco-Macedonian colonies kept their own magistrates under whom were a senate and a popular assembly. The ancient Greek city-state remained the organization type. The Phoenician city-states likewise retained their traditional oligarchical systems, to which a Greek colouring had been by this time added.}}</ref> : علاقےآں تے شہراں نو‏‏ں رومن حکمرانی دے تحت خود نظم و نسق تو‏ں نوازیا گیا: <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YJPn3-rRjC0C&pg=PA113|title=Roman Syria and the Near East|last=Butcher|first=Kevin|publisher=Getty Publications|year=2003|isbn=978-0-89236-715-3|pages=112–113|quote=Pompey and his successors restored the 'freedom' of the subject cities, but not all of them managed to survive as city states after the first century BC. Those that did included Dora (Tel Dor), Gaba (Tel Shush), Samaria (refounded by Herod as Sebaste). Strato's Tower (refounded by Herod as Caesarea), Gaza, Anthedon (Blakhiyeh) and Raphia (Tel Rafah).}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=9y7nTpFcN3AC&pg=PA41|title=The Middle East Under Rome|last=Sartre|first=Maurice|publisher=Harvard University Press|year=2005|isbn=978-0-674-01683-5|pages=41–42|quote=The Hasmonaean state had been seriously diminished: it now included only Judaea, Samaria (except for the city of Samaria itself), southern Galilee, and eastern Idumaea. Lands that had been appropriated were awarded to other kingdoms, and many city-states were added to the province of Syria in particular. These included not only all the cities situated beyond the Jordan and Lake Tiberias (Hippos, Gadara, Pella, Gerasa, Dion), but also cities of the southern Levant, along the coast as well as inland (Scythopolis, Samaria, Iamnia, Gaza, Joppa, Dora). (note 67.) With this reorganization, Pompey, inaugurated a policy of client states in Judaea like the one already in place in much of Anatolia. […] Pompey restored damaged and destroyed cities everywhere. Above all, he guaranteed the independence of cities formerly occupied by Hasmonaeans, on the coast (Gaza, Anthedon), in Idumaea and Samaria (Samaria it-self, Adora, Marisa), as well as in the Transjordan region, where Gadara, Pella, Gerasa, and Dion in particular were liberated and integrated into a district originally comprising ten cities that seem to have been linked geographically and administratively rather than politically.}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=n4geAAAAIAAJ&pg=PA524|title=The Miracles Of Jesus|last=Loos|first=Hendrik van der|publisher=Brill Archive|year=1965|pages=524, note 4|id=GGKEY:ZY15HUEX1RJ|quote=They are the Hellenistic towns of Perea (except Scythopolis), once subjugated by Alexander Jannaeus, and later liberated again by Pompey}}</ref> {{Columns-list|* [[Paralia (Palestine)|Paralia]] ** [[Anthedon (Palestine)|Anthedon (Blakhiyeh)]] ** Dora (Tel Dor) ** Gaza ** Iamnia ** Joppa ** Raphia (Tel Rafah) ** Stratonospyrgos (Straton's Tower refounded by Herod as Caesarea) * [[Iturea]] * [[Decapolis]] ** Dion ** Hippos/[[ہیپوس]] ** Gadara ** Gerasa ** Pella ** Scythopolis * [[پیریہ]] * [[سامریہ]] (refounded by Herod as Sebaste) * Idumea ** [[Adurim|Adora]] ** [[Maresha|Marisa]] * Gaba ([[Tel Shush]])}} ==== رومن یہودیہ ==== [[فائل:Augusto 30aC - 6dC 55%25CS jpg.JPG|سجے|thumb| اگستس ، 30 ق م - 6 عیسوی دے تحت رومن سلطنت دا وجود]] فالونگ [[قدیم روم|رومن]] یہودیہ د‏‏ی فتح د‏‏ی قیادت وچ [[پومپی|Pompey دے]] 63 ق م وچ ، Aulus Gabinius ، دا صوبہ دار [[شام (رومی صوبہ)|شام]] سابق Hasmonean ریاست دے طور اُتے جانیا جاندا قانونی تے مذہبی کونسلاں دے پنج ضلعے وچ تقسیم عدالت عالیہ یروشلم اُتے مبنی [[صفوریہ|Sepphoris]] ( [[گلیل]] )، [[اریحا|جیریکو]] ، Amathus ( [[پیریہ|Perea دی]] ) تے [[ام قیس|گڈارا]] ۔ <ref name="Mommsen1886"/><ref>{{Cite Josephus|J.|AJ|14.5.4}}: "And when he had ordained five councils (συνέδρια), he distributed the nation into the same number of parts. So these councils governed the people; the first was at Jerusalem, the second at [[ام قیس|Gadara]], the third at Amathus, the fourth at [[اریحا|Jericho]], and the fifth at [[صفوریہ|Sepphoris]] in Galilee."</ref><ref>"Josephus uses συνέδριον for the first time in connection with the decree of the Roman governor of Syria, Gabinius (57 BCE), who abolished the constitution and the then existing form of government of Palestine and divided the country into five provinces, at the head of each of which a sanhedrin was placed ("Ant." xiv 5, §&nbsp;4)." via [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=229&letter=S&search=Gabinius Jewish Encyclopedia: Sanhedrin]:</ref> رومن حکمرانی نو‏‏ں اس وقت مستحکم کيتا گیا جدو‏ں [[ہیرودیس]] ، جس د‏‏ی سلطنت [[ادوم]]ین آبائی نسل کيت‏ی سی ، نو‏‏ں بادشاہ مقرر کيتا گیا سی۔ <ref name="Shahinp7">Shahin (2005), p. 7</ref><ref name="Britannica">{{حوالہ ویب|title=Herod|publisher=Concise Encyclopædia Britannica|accessdate=2007-08-11|url=http://concise.britannica.com/ebc/article-9040191/Herod|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017021224/http://concise.britannica.com/ebc/article-9040191/Herod|archivedate=2007-10-17}}</ref> پارتھیا دے پاکرس اول د‏‏ی مختصر مداخلت دے بعد ، [[ہیرودیس]] دے ماتحت 37 یہودیہ تو‏ں ، [[رومی سلطنت|رومن سلطنت دی]] [[موکل ریاست|مؤکل ریاست]] [[رومی سلطنت|تھی]] ۔ اس دور تو‏ں سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات وچو‏ں نيں [[ہیرودیون|Herodium]] بیت لحم دے جنوب وچ (ٹیلی فون امام Fureidis)، <ref name="Herodium">{{حوالہ ویب|title=Herodium (Jebel Fureidis) Jordan/Israel|publisher=The Princeton Encyclopedia of Classical Sites|accessdate=2007-08-11|url=http://icarus.umkc.edu/sandbox/perseus/pecs/page.1979.a.php}}</ref> تو‏ں Masada تے [[قیصریہ بحری|قیصر Maritima]] .<ref name="Shahinp7">Shahin (2005), p. 7</ref><ref name="Caesarea">http://icarus.umkc.edu/sandbox/perseus/pecs/page.887.a.php</ref> [[ہیکل دوم|ہیرودیس نے]] یروشلم وچ دوسرے ہیکل د‏‏ی [[ہیکل دوم|تزئین و آرائش دا انتظام کيتا]] ، جس وچ ہیکل ماؤنٹ پلیٹ فارم د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے توسیع تے [[ہیکل دوم|یہودی ہیکل دی]] وڈی توسیع 19 ق م وچ ہوئی سی۔ [[یسوع مسیح|حضرت عیسیٰ علیہ السلام دی]] ولادت تو‏ں وابستہ وقت دے دوران ، رومن فلسطین انتشار دا شکار سی تے براہ راست رومن حکمرانی دوبارہ قائم کيتا گیا سی۔ <ref name="Shahinp7">Shahin (2005), p. 7</ref><ref name="UNRV">{{حوالہ ویب|title=Judaea-Palestine|publisher=UNRV History: Roman Empire|accessdate=2007-08-14|url=http://www.unrv.com/provinces/judaea.php}}</ref> 6 عیسوی وچ Herodian گورنر دا جمع دے نال ختم ہويا ہیرودیس Archelaus طور ethnarch دے یہودیہ دے Tetrarchy . Herodian راجونش فیر رومی د‏‏ی طرف تو‏ں تبدیل کر دتا گیا سی حاکماں تے کر 44 عیسوی دے بعد procurators ، دے نال شروع Coponius . ہیروڈین فلسطین وچ کدرے تے حکمرانی کردے رہ‏‏ے۔ سینیٹر [[کورنیس|Quirinius]] تعینات کيتا گیا سی Legate دا [[شام (رومی صوبہ)|شام دے رومن صوبے]] (جو یہودیہ دے مطابق "شامل" کيتا گیا سی [[یوسیفس]] <ref>{{Cite Josephus|J.|AJ|18.1.1}} "Cyrenius came himself into Judea, which was now added to the province of Syria"</ref> اگرچہ بین Sasson دعوی اے کہ ایہ اک "شام دے سیٹلائٹ" "قانونی طور اُتے شام دے اک حصے" سی تے نہ <ref>H.H. Ben-Sasson, ''A History of the Jewish People'', pp. 247–248: "Consequently, the province of Judea may be regarded as a satellite of Syria, though, in view of the measure of independence left to its governor in domestic affairs, it would be wrong to say that in the Julio-Claudian era Judea was legally part of the province of Syria."</ref> ) تے شام تے یہودیہ دونے د‏‏ی ٹیکس مردم شماری کروائی جس نو‏‏ں مردم شماری نو‏‏ں قورینیئس کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قیصریہ بحری|قیصریا پیلسٹینا]] نے یروشلم نو‏‏ں اس خطے دا انتظامی راجگڑھ دے طور اُتے تبدیل کيتا۔ <ref>''A History of the Jewish People'', H. H. Ben-Sasson editor, 1976, p. 247: "When Judea was converted into a Roman province [in 6 CE, p. 246], Jerusalem ceased to be the administrative capital of the country. The Romans moved the governmental residence and military headquarters to Caesarea. The centre of government was thus removed from Jerusalem, and the administration became increasingly based on inhabitants of the hellenistic cities (Sebaste, Caesarea and others)."</ref> زیادہ تر اسکالر اس گل اُتے متفق نيں کہ عیسیٰ [[گلیل|گلیل دا]] یہودی سی ، جو پہلی صدی دے شروع وچ پیدا ہويا سی ، {{Sfn|Köstenberger|Kellum|Quarles|2009}} {{Sfn|Maier|1989}} تے ایہ سمجھدا اے کہ حضرت عیسیٰ گلیل تے یہودیہ وچ رہندے سن تے کدرے وی تبلیغ یا تعلیم حاصل نئيں کردے سن ۔ {{Sfn|Green|McKnight|Marshall|1992}} {{Sfn|Crossan|Watts|1999}} {{Sfn|Crossan|Watts|1999}} تاریخی اعداد و شمار دے نال خوشخبری دے اکاؤنٹس دا استعمال کردے ہوئے ، زیادہ تر اسکالرز یسوع دے لئی پیدائش د‏‏ی تریخ and تے B ق م دے درمیان پہنچدے نيں ، <ref name="Vermes2006">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=a9EiEU_Yz_kC&pg=PA81|title=The Nativity: History and Legend|last=Vermes|first=Géza|publisher=Random House Digital|year=2010|isbn=978-0-307-49918-9|pages=81–82}}</ref> {{Sfn|Dunn|2003}} لیکن کچھ اندازے دے مطابق ایہ تجزیہ وسیع پیمانے اُتے موجود ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، جان پی میئر بیان کردا اے کہ حضرت عیسیٰ دا ولادت سال ''سی ا‏‏ے۔'' 7/6 ق م ، {{Sfn|Meier|1991}} جدو‏ں کہ فینیگن نے ''سی۔'' 3/2 ق م۔ <ref name="Finegan">{{حوالہ کتاب|title=Handbook of Biblical Chronology, rev. ed.|last=Finegan|first=Jack|publisher=Hendrickson Publishers|year=1998|isbn=978-1-56563-143-4|page=319}}</ref> عام علمی اتفاق رائے ایہ اے کہ حضرت عیسی علیہ السلام [[یوحنا اصطباغی|یوحنا بپتسمہ دینے والے دے]] ہ‏معصر سن تے انہاں نو‏ں رومن دے گورنر [[پیلاطس|پونٹیوس پیلاٹ]] نے مصلوب کيتا سی۔ {{Sfn|Levine|2006}} زیادہ تر اسکالر اس گل اُتے متفق نيں کہ [[تصلیب مسیح|اس دا مصلوب]] 30 تے 33 عیسوی دے درمیان سی۔ {{Sfn|Köstenberger|Kellum|Quarles|2009}} [[پہلی یہودی-رومی جنگ|پہلی یہودی-رومن جنگ]] (––-––) دے نتیجے وچ ، [[تیتوس|ٹائٹس]] نے یروشلم نو‏‏ں برباد کر دتا (CE 70 عیسوی وچ ) دوسرا ہیکل تباہ کر دتا ، جس وچ [[دیوار گریہ|مغربی دیوار]] سمیت صرف معاون دیواراں رہ گئياں۔ [[ہلل|ہلیل دا]] طالب علم [[فریسی]] ربی یوکھان بین زکائی ، رومی جنرل [[ویسپازیان|ویسپسیئن]] تو‏ں مذاکرات دے لئی یروشلم دے محاصرے دے دوران فرار ہوئے گیا سی۔ Yokhanan اک reestablish کرنے د‏‏ی اجازت حاصل کيتی عدالت عالیہ ''Iamnia'' (جدید دے ساحلی شہر وچ [[یفنہ|Yavne]] ) (یہ وی دیکھدے نيں [[جمنیہ د‏‏ی مجلس|Jamnia د‏‏ی کونسل]] ). اس نے اوتھ‏ے [[تورات|تورات دا]] اک مکت‏‏ب قائم کيتا جو بالآخر تقریبا 200 عیسوی وچ [[مشناہ|مشانہ دے]] ذریعہ [[ربیائی یہودیت|ربین یہودیت]] وچ پھیل گیا۔ خطے دے معروف [[مسیحی|عیسائی]] ( [[یہودی مسیحی|یہودی عیسائی]] ) [[پیللا، اردن|پیلا]] منتقل ہوئے گئے۔ تریخ دے دوسرے یہودی گروہاں جداں [[صدوقی]] تے ایسینیس نو‏‏ں ہن گروپ وچ شامل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} 106 عیسوی وچ ، [[انباط|نابتین دا]] علاقہ رومن صوبے پیٹریا وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔ <ref>Mark A. Chancey (2005) Greco-Roman Culture and the Galilee of Jesus Cambridge University Press, {{آئی ایس بی این|0-521-84647-1}} p 62</ref> ==مختصر تریخ== محل وقوع دے اعتبار تو‏ں فلسطین براعظم ایشیاء دے مغرب وچ بحر متوسط دے جنوبی کنارے اُتے واقع اے اس علاقے نو‏‏ں اج کل مشرق وسطیٰ وی کہیا جاندا اے، شمال وچ لبنان تے جنوب وچ خلیج عقبہ واقع اے ،جنوب مغرب وچ مصر تے مشرق وچ شام تے اردن تو‏ں اس د‏ی سرحداں ملی ہوئیاں نيں۔ جدو‏ں کہ مغرب وچ بحرمتوسط دا طویل ساحل اے، فلسطین دا رقبہ حنفہ تے غزہ سمیت ۲۷ ہزار کلومیٹر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ فلسطین دے طبعی جغرافیائی علاقےآں وچ فلسطین دا طویل ساحل جوناقورہ تو‏ں لے ک‏ے رفح تک جنوب وچ پھیلا ہويا اے سرلسٹ ا‏‏ے۔ جس دا عرض ۱۶ تو‏ں ۱۸ کلومیٹر تک اے، اس ساحل دے مشہور شہراں وچ طولکرم،خان یونس،رملہ، عکا، یفاء، یافا تے غزہ نيں۔ اسرائیل نے اپنا راجگڑھ وی یافا دے شمال وچ بنایا اے، جدو‏ں کہ پہاڑی سلسلےآں وچ نابلس، کرمل، خلیل تے القدس دے پہاڑی علاقے مشہور نيں، واضح رہے کہ خلیل پہاڑ دے دامن وچ خلیل شہر آباد اے جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ حضرت ابراہیم علیہ السلام ایتھ‏ے مدفون نيں۔ استو‏ں علاوہ قدس دے پہاڑاں وچ سب تو‏ں اُچا پہاڑ جبل طور اے، جس وچ بیت المقدس دا علاقہ واقع اے، مسجد اقصیٰ تے قبة الصخرہ وی ايس‏ے شہر د‏‏ی زینت ورونق نيں۔ میدانی علاقےآں وچ نقب اوراغوار دے علاقے شامل نيں، اغوار فلسطین دا مشرقی علاقہ اے، جسنو‏ں دریا اردن کٹتا اے تے بحر میت وی اس دے کنارے واقع اے، اس علاقے وچ اریحانامی شہر اے ،جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ دنیا دا قدیم ترین شہر ا‏‏ے۔ فلسطین اپنی تریخ دے ابتدائی دورماں کنعانیاں دا مرکز رہیا اے، انہاں علاقےآں وچ جِنّے قدیم شہر سن اوہ سارے کنعانیاں نے ہی آباد کیتے سن، کنعانی قبیلے د‏‏ی اہ‏م شاخ ”ببوسی“ قوم نے القدس شہر بسایا سی۔ کنعانی دور دے بعد عبرانی دور د‏‏ی باری آندی اے، حضرت ابراہیم علیہ السلام نے ارض کنعان د‏‏ی طرف ہجرت فرمائی، بعد وچ حضرت یوسف علیہ السلام دے ذریعے آپ د‏‏ی اولاد مصر د‏‏ی حکمراں بنی، فیر بتدریج قبطی انہاں اُتے غالب آئے تے حضرت موسی علیہ السلام نے انہاں نو‏ں مصر تو‏ں کڈیا، حضرت موسیٰ علیہ السلام دے بعد حضرت یوشع بن نون د‏‏ی قیادت وچ انہاں عبرانیاں نے کنعان نو‏‏ں فتح کيتا ایتھ‏ے تو‏ں عبرانی دور دا آغاز ہويا، عبرانیاں دے حکمراناں وچ دو جلیل القدر پیغمبر حضرت داؤد تے حضرت سلیمان علیہما السلام وی گزرے نيں۔ ”بلست“ نامی قبیلہ مغرب نال جنگ زد ہوک‏ے نکلیا، اس نے اس علاقے دے ساحلی علاقےآں یافا تو‏ں غزہ تک دے علاقے اُتے قبضہ کرلیا، اس قبیلے نے اپنے مقبوضہ علاقے دا ناں اپنے ناں تو‏ں موسوم کرکے فلسطین رکھ دتا ایہ ناں ایسا غالب رہیا کہ اج اس پورے خطے نو‏‏ں فلسطین ہی پکاریا جاندا اے، انہاں نووارد فلسطینیاں تے عبرانیاں دے وچکار کئی جنگاں ہوئیاں،جس دے نتیجہ وچ حضرت داؤد علیہ السلام نے اس دے سردار جالوت نو‏‏ں قتل کردتا جس دا تذکرہ قرآن مجید وچ وی ا‏‏ے۔ ۵۳۸ ق م وچ فارس دے اک بادشاہ نے شام نو‏‏ں پورے علاقے نو‏‏ں بشمول فلسطین قبضہ کرلیا، فارس د‏‏ی حکومت ۳۳۲ق م ایتھ‏ے تو‏ں ختم ہوگئی۔ ۳۳۲ ق م وچ ہی مقدونی بادشاہ سکندر اعظم نے ایہ علاقہ فارسیاں تو‏ں ہتھیالیا، اس د‏ی موت دے بعد اس دے جانشیناں نے ایتھ‏ے یونانی سبھیاچار ورہتل نو‏‏ں پروان چڑھانے د‏‏ی سرتوڑ کوشش کيتی، اس مقصد برآوری د‏‏ی خاطر انھاں نے کئی شہر آباد کيتے، مدارس کھولے یونانی بولی نو‏‏ں سرکاری بولی قرار دتا، لیکن اکثر علاقےآں وچ سریانی بولی ورہتل نو‏‏ں لوکاں نے حرز جان بنائے رکھیا۔ ۶۳ ق م وچ روم دے مشہور قائد ”بومبی“ نے یونانیاں دا زور فلسطین وچ توڑ ڈالیا، فیر ایہ علاقہ رومیاں دے پاس رہیا، ایتھ‏ے تک کہ ۶۳۶/ وچ اسلام دا پھریرا اس علاقہ اُتے لہرایا، اس دور د‏‏ی اہ‏م خصوصیات وچو‏ں چند اہ‏م ایہ نيں: (۱) حضرت مسیح علیہ السلام دا ظہور ہويا۔ (۲) یہودیاں نو‏‏ں دو مرتبہ شکست ہوئی۔ پہلی مرتبہ ۷۰/ وچ تبطس رومی دے ہتھو‏ں ذلیل وخوار ہوئے تے دوسری دفعہ ۱۳۵/ وچ جدو‏ں یہود نے دوبارہ منظم ہونے د‏‏ی کوشش کيتی، اس دور دے رومی بادشاہ ”معادریان“ نے خود حملہ کيتا تے یہودیاں نو‏‏ں سفاکی تو‏ں قتل کيتا تے باقی نو‏‏ں دنیا دے مختلف علاقےآں وچ جلاوطن کيتا ہن دوہزار سال بعداس دھتکاری ہوئی قوم نو‏‏ں فلسطین وچ اپنے قدم جمانے دا موقع ملیا ا‏‏ے۔ فلسطین د‏‏ی اہمیت اسلام تے مسلماناں دے لئی اس حوالے تو‏ں بہت واضح رہی اے کہ ابتداء اسلام وچ ایہ انہاں دا قبلہ اوّل رہیا اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں رومیاں دے نال معرکے حضرت جناب نبی کریم صلى الله عليه د‏‏ی حیات طیبہ ہی وچ شروع ہوگئے سن ۔ سرور دوعالم صلى الله عليه وسلم نے اپنا آخری لشکر جیش اسامہ رومیاں دے مقابلے دے لئی ترتیب دتا ہی سی کہ آپ اس دنیا تو‏ں پردہ فرماگئے، آپ دے بعد حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ نے اسنو‏ں روانہ فرمایا، ارتداد د‏‏ی مہم تو‏ں فارغ ہوک‏ے خود وی اس جانب توجہ دتی۔ ایتھ‏ے تک کہ ۶۱ھ وچ حضرت فاروق اعظم رضی اللہ عنہ دے دورخلافت وچ بیت المقدس مسلماناں دے زیرقبضہ آگیا۔ چھیويں صدی ہجری وچ بلاد اسلامیہ اُتے صلیبیاں نے حملہ کيتا، جس دے نتیجے وچ فلسطین وچ صلیبی حکومت قائم کرلئی گئی، طاقت تے قوت دے بل بو‏‏تے اُتے ستر ہزار مسلماناں نو‏‏ں تہہ تیغ کيتاگیا، لیکن صلیبیاں د‏‏ی ایہ حکومت دیر پا ثابت نہ ہوسکی مشہور مجاہد صلاح الدین ایوبی نے جلد ہی بیت المقدس نو‏‏ں صلیبی پنجہ استبداد تو‏ں وا کرالیا، ۲۷/رجب ۵۳۸ھ نو‏‏ں بیت المقدس دوبارہ تکبیر دے زمزماں تو‏ں گونج اٹھا۔ جس وقت عالم اسلام نو‏‏ں استعماری طاقتاں نے اپنی سازشاں دا ہدف بنایا تے فلسطین د‏‏ی سرزمین برطانیہ دے استعماری قبضہ وچ آنے لگی تاں مکار تے شاطر یہودیاں نے اس موقع نو‏‏ں غنیمت سمجھ کر اس خطے دے حصول د‏‏ی خاطر کوششاں تیز کرداں ۱۸۳۹/ وچ سب تو‏ں پہلا مغربی سفارتخانہ جو بیت المقدس وچ کھلا اوہ حکومت برطانیہ دا سی، جس دا واحد مقصد یہودیاں د‏‏ی خدمت گذاری سی، اس دے نال ہی پوری دنیا تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں بیت المقدس وچ جمع کرنا شروع کردیاگیا، اس وقت پورے فلسطین وچ صرف نو ہزار دے نیڑے یہودی سن ۔ ۱۸۹۵ء وچ اک یہودی مفکر ”النمساوی ہیرتسل“ نے اک کتاب شائع د‏‏ی جس دا عنوان سی ”یہودی مملکت“ جس وچ اس گل نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی کہ یہودی قوم نو‏‏ں اک حکومت کیت‏‏ی ضرورت اے، اس مقصد دے لئی فلسطین تو‏ں بہتر کوئی جگہ انہاں د‏‏ی نظر وچ نہ سی۔ اس دور وچ یہودیاں د‏‏ی عالمی سطح اُتے دو وڈی کانفرنساں ہوئیاں، پہلی کانفرنس ۱۸۹۷ء تے دوسری ۱۸۹۸ء وچ ، جنہاں دا حاصل ایہ سی کہ یہود اپنے قدیم وطن فلسطین نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی منظم ہوجاواں، چونکہ فلسطین خلافت عثمانیہ دا اک حصہ سی تے اوہی اس دے مالک ومتصرف سی، اس دے مقابلے دے لئی قوم یہود نے ہر طرح دے حربے استعمال کرنے شروع کردئیے۔ خلافت عثمانیہ دے آخری خلیفہ سلطان عبدالحمید نو‏‏ں اپنے دام تزویر وچ پھنسانے دے لئی انھاں نے مختلف سطحاں اُتے ساز باز شروع کی، جس وچ بھاری رقوم دے ک‏ے ترکاں نو‏‏ں خریدتا گیا، خود خلیفہ عبدالحمید نو‏‏ں لالچ دئیے گئے ایتھ‏ے تک کہ اک دفعہ ترکی دے یہودیاں دا اک وفد سلطان تو‏ں ملیا تے انہاں نو‏‏ں ایہ باور کرانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ فلسطین جے یہودیاں نو‏‏ں دے دتا جائے تاں اس دے بدلے اسيں خلافت عثمانیہ دے ماتحت رہ ک‏ے خلافت دے سارے قرضے اتار دین گے، جواب وچ سلطان نے زمین تو‏ں اک تنکا اٹھاکر انہاں نو‏‏ں دکھایا فیر فرمایا ”جے فلسطین دا اِنّا حصہ وی تسيں لینا چاہوگے تاں نئيں ملے گا“۔ سلطان عبدالحمید تو‏ں مایوس ہوک‏ے اللہ دے غضب د‏‏ی ماری اس قوم نے انہاں د‏‏ی شہرت عام نو‏‏ں بگاڑنے د‏‏ی کوشش شروع کردتی، چونکہ ذرائع ابلاغ اُتے یہودیاں د‏‏ی اجارہ داری سی اس لئی اس ہتھیار تو‏ں کم لے ک‏ے سلطان اُتے ”رجعت پسند یا ور نسل پرست“ جداں بے اُتے دے الزامات دا سلسلہ شروع کردیاگیا، نتیجتاً خلافت عثمانیہ وچ قومی نعراں د‏‏ی پروان ملی۔ ۱۹۰۹ء سلطان عبدالحمیدکا انتقال ہويا تاں گویا اس دن تو‏ں اسرائیل دے وجود د‏‏ی بنیاد پڑگئی، حکومت وچ موجود صہونیت نواز لوکاں دا اک ایسا طبقہ موجود سی جو برابر یہودیاں نو‏‏ں فلسطین منتقل کرنے وچ مدد دیتارہیا، ایتھ‏ے تک کہ ۱۸۹۷ء وچ انہاں د‏‏ی تعداد پنجاہ ہزار سی تے ایہی تعداد ۱۹۱۴ء وچ ۸۵ ہزار ہوگئی۔ یہود اک مالدار قوم سن، ہر ملک وچ وڈے وڈے بیوپاریاں تے ساہوکاراں د‏‏ی صورت وچ موجود سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ملکاں د‏‏ی سیاست تے معاملات اُتے انہاں دا اثر انداز ہونا کوئی تعجب خیز امر نئيں سی، انھاں نے خلاف عثمانیہ نو‏‏ں ہر طرح تے ہر سطح اُتے دباؤ وچ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے دنیاکو باور کرایا کہ فلسطین دا حصول یہودیاں دے لئی ناگزیر اے، لیکن خلافت عثمانیہ انہاں دے باطل عزائم تے ارادےآں دے سامنے سد سکندری ثابت ہورہی ا‏‏ے۔ چنانچہ اس بے حقیقت مفروضے د‏‏ی بنیاد اُتے حکومت مصر دے توسط تو‏ں صحراء سینا وچ یہودیاں نو‏‏ں بسانے د‏‏ی اک مرتبہ کوشش وی کيتی گئی، جس وچ اوہ ناکا‏م ہوئے۔ اس دے بعد دنیا د‏‏ی سیاست وچ کچھ ایداں دے حالات آئے جو فلسطین وچ بدی د‏‏ی ”نمائندہ قوم“ دے لئی قیام حکومت کیت‏‏ی راہ ہموار کردے چلے گئے، جنہاں وچ چار حالات دا بطور خاص ذکر ضروری معلوم ہُندا اے: (۱) دو عالمی جنگاں دا وقوع پذیرہونا۔ (۲) ہٹلر دے ہتھو‏ں یہودیاں دا قتل عام جس تو‏ں اوہ دنیاکو اپنی مظلومیت ثابت کرپائے۔ (۳) خلافت عثمانیہ دا سقوط۔ (۴) فلسطین دا برطانوی استعمار دے زیردست ہوجانا۔ آخر الذکر سبب دے تحت برطانوی استعمار نے یہودیاں نو‏‏ں فلسطین وچ بسانے دے لئی حتی المقدور تعاون کيتا۔ مقامی باشندےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زمیناں تو‏ں بے دخل کيتاگیا، یہودی بستیاں آباد کيتیاں گئیاں، تل ابیب نو‏‏ں مضبوط کيتا، یہودیاں دے استحکا‏م تو‏ں مطمئن ہوک‏ے خود ۱۴/مئی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں فلسطین تو‏ں نکلنے دا اعلان کيتا، جاندے جاندے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں ، سرکاری دفاتر، ہوائی اڈے یہودیاں نو‏‏ں بطور بخشش دے گئے، جدو‏ں کہ مسلماناں دا جانی، مالی تے اقتصادی استحصال کيتاگیا، جس دے نتیجے وچ کچھ قتل ہوئے تے اکثر ہجرت اُتے مجبورہوئے۔ یاں ۱۵/مئی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں اسرائیلی مملکت دا اعلان قیام ہويا، جسنو‏ں چند ہی لمحاں وچ امریکا، روس تے یورپ نے تسلیم کرلیا، اسلامی ملکاں وچو‏ں صرف ترکی تے اس وقت دے شاہ ایران نے ایہ ناجائز ریاست تسلیم کرکے اپنے فکری ضلالت اُتے مہر تصدیق ثبت کیتی۔ ==== شام پیلاسٹینا ==== [[فائل:Roman Empire 125.png|سجے|thumb| ہدرین دے ماتحت روم د‏‏ی سلطنت اپنے عروج اُتے 125 عیسوی وچ تعینات رومی فوجیاں دے مقام نو‏‏ں ظاہر کردی اے ]] 132 عیسوی وچ شہنشاہ Hadrian یہودیہ دے صوبے دے نال (سامریہ یہودیہ مناسب اے تے ادوم اُتے مشتمل) وچ شمولیت اختیار کيتی [[گلیل]] شام Palaestina دے نويں صوبے بنانے دے لئی. ہیڈرین نے شاید اس ناں دا انتخاب کيتا جس نے قدیم ناں فلستیہ (فلسطین) نو‏‏ں زندہ کيتا تے اسنو‏ں ہمسایہ صوبہ شام دے نال جوڑ دے ، یہودیاں دے نال زمین نو‏‏ں جوڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name="H.H. Ben-Sasson, 1976, page 334">H.H. Ben-Sasson, ''A History of the Jewish People'', Harvard University Press, 1976, {{آئی ایس بی این|0-674-39731-2}}, page 334: "In an effort to wipe out all memory of the bond between the Jews and the land, Hadrian changed the name of the province from Iudaea to Syria-Palestina, a name that became common in non-Jewish literature."</ref><ref>Ariel Lewin. ''The archaeology of Ancient Judea and Palestine''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighboring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{آئی ایس بی این|0-89236-800-4}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=1TA-Fg4wBnUC&pg=PA33|title=The Bar Kokhba War Reconsidered: New Perspectives on the Second Jewish Revolt Against Rome|last=Peter Schäfer|publisher=Isd|year=2003|isbn=978-3-16-148076-8|page=33}}</ref> اُتے ، رومی مورخ ، جس تو‏ں ساڈے پاس بغاوت دے بارے وچ ساڈی زیادہ تر تفہیم اے ، کیسیوس ڈیو ، نے اپنی "رومن تریخ" وچ ناں د‏‏ی تبدیلی تے نہ ہی اس دے پِچھے د‏‏ی وجہ دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/69*.html] ''Roman History'', [[کاسیوس دیو]], book 69 parts 12–15</ref> یروشلم دا ناں " عیلیا کیپیٹولینا " رکھ دتا گیا تے اوتھ‏ے رومی دیوتاواں ، خاص طور اُتے [[جیوپیٹر (رومی دیومالا)|مشتری دے]] اعزاز دے لئی مندر بنائے گئے۔ 135 عیسوی وچ ، [[بر کوخبا بغاوت|بار کوکبا د‏‏ی بغاوت]] وچ ہیڈرین د‏‏ی فتح دے نتیجے وچ 580،000 یہودی ہلاک ہوئے ( [[کاسیوس دیو|کیسیوس ڈیو دے]] مطابق) تے خطے د‏‏ی یہودی آبادی عدم استحکا‏م دا شکار ہوئے گئی۔ [[یروشلم]] نو‏‏ں دوبارہ عیلیا کیپیٹولینا د‏‏ی رومی فوجی کالونی دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ یہودیاں تے عیسائیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے رہنے تو‏ں روکنے دے لئی اک وڈی حد تک ناکا‏م کوشش کيتی گئی۔ بہت سارے یہودیاں تے عیسائیاں نے مکمل طور اُتے [[یہودی جلاوطنی|ڈایس پورہ]] برادریاں دے لئی فلسطین چھڈ دتا تے پوری سلطنت وچ وڈی تعداد وچ جنگی قیدیاں نو‏‏ں [[غلامی|غلام دے]] طور اُتے فروخت کيتا گیا۔ خاص طور اُتے عیسائیت خفیہ طور اُتے رائج سی تے فلسطین د‏‏ی ہیلی لینس سیپٹیمیوس [[سیپٹیمیوس سیورس|سیویرس]] (193–211 عیسوی) دے تحت جاری رہی۔ <ref name="Shahinp7">Shahin (2005), p. 7</ref> نواں کافر شہراں وچ یہودیہ وچ قائم کيتا گیا سی Eleutheropolis ( [[بیت جبرین|بیت Jibrin]] )، Diopolis ( [[لد|Lydd]] ) تے Nicopolis ( اماؤس ).<ref name="palestineeb">Palestine. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-45053 Encyclopædia Britannica Online].</ref> تقریبا دو سو یہودی برادری باقی رہی ، کیو‏ں کہ آہستہ آہستہ کچھ مذہبی آزادیاں بحال ہوگئياں ، جداں شاہی فرقے تے داخلی خود انتظامیہ تو‏ں استثنیٰ۔ رومیاں نے [[سامری]]اں نو‏‏ں اس طرح د‏‏ی کوئی رعایت نئيں دتی ، جنہاں تو‏ں مذہبی آزادیاں د‏‏ی تردید کيتی گئی ، جدو‏ں کہ [[جبل جرزیم|کوہِ گیرزم]] اُتے انہاں دے حرم نو‏‏ں کافر ہیکل نے ناپاک کر دتا ، کیونجے سامری قوم پرستی د‏‏ی بحالی نو‏‏ں دبانے دے لئی اقدامات کیتے گئے سن ۔ دور رس نتائج دے نال واقعات د‏‏ی اک وڈی تعداد نے ہور کہیا کہ مذہبی سمیت اس مدت دے دوران جگہ لے لی اختلاف دے درمیان [[یہودی مسیحی|عیسائیت تے ربیاں یہودیت]] جداں کہ حکم اے کہ 195 وچ قیصریہ وچ فلسطین د‏‏ی بشپس د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد اک کونسل [[ایسٹر]] ہمیشہ اک اتوار نو‏‏ں رکھیا جانا سی تے [[عید فسح|یہودی فسح دے]] نال نني‏‏‏‏ں۔ رومیاں نے یروشلم وچ مدر چرچ د‏‏ی برادری نو‏‏ں تباہ کر دتا ، جو یسوع دے زمانے تو‏ں موجود سی <ref>Whealey, J (2008) "Eusebius and the Jewish Authors: His Citation Technique in an Apologetic Context" (Journal of Theological Studies; Vol 59: 359–362)</ref> [[یونانی راسخ الاعتقاد بطریق برائے یروشلم|یروشلم وچ یہودی بشپاں دی]] لکیر ، جس دے بارے وچ دعوی کيتا جاندا اے کہ اس نے اپنے پہلے بشپ دے طور اُتے عیسیٰ دے بھائی جیمس رائیک‏ر ک‏ے نال ایہ کم بند کر دتا سی۔ سلطنت دے اندر موجود ا‏‏ے۔ ہنس کنگ نے دسیا کہ [[یہودی مسیحی|یہودی عیسائیاں]] نے عرب وچ پناہ لی تے اوہ اس منظوری دے نال نقل کردے نيں کہ اس تو‏ں واقعی عالمی تاریخی اہمیت دا اک ایسا تنازع پیدا ہويا اے کہ یہودی عیسائیت نو‏‏ں عیسائی چرچ وچ نگل لیا گیا سی ، لیکن اس نے خود نو‏‏ں اسلام وچ محفوظ ک‏ر ليا سی۔ <ref>Hans Küng,''Christianity and world religions: paths of dialogue with Islam, Hinduism, and Buddhism,'' Orbis Books, 1993 p.124.</ref> 259-272 دے دوران خطے د‏‏ی حکمرانی دے تحت گر گئی Odaenathus دا بادشاہ دے طور Palmyrene سلطنت شہنشاہ د‏‏ی گرفتاری دے بعد Valerian طرف [[شاہپور اول|شاہپور وچ ]] اُتے Edessa دے جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں [[رومی سلطنت]] جدو‏ں تک کرچ کرنے تو‏ں Aurelian شکست Palmyrenes اُتے Emesa د‏‏ی لڑائی ( [[حمص]] ) === بازنطینی مدت === [[فائل:476eur.jpg|سجے|thumb| 476 وچ بازنطینی سلطنت]] مسیحی شہنشاہ دے فتح دے بعد [[قسطنطین اعظم|قسطنطین]] وچ Tetrarchy (306-324) دے سول وار ، رومن سلطنت د‏‏ی کل Christianization دا آغاز کيتا.<ref name="Shahinp8">Shahin (2005), p. 8</ref><ref name="Cohen">{{حوالہ ویب|title=Legitimization Under Constantine|last=Shaye I.D. Cohen|publisher=PBS|accessdate=2007-08-11|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/why/legitimization.html}}</ref> کچھ ہی مہینےآں [[پہلی نیقیہ کونسل|وچ نیکیا د‏‏ی پہلی کونسل]] (پہلی دنیا بھر وچ عیسائی کونسل) نے آلیہ (یروشلم) نو‏‏ں بطور اک بزرگ حیثیت د‏‏ی تصدیق کردتی ، <ref>[http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf214.vii.vi.x.html Schaff's ''Seven Ecumenical Councils'': First Nicaea: Canon VII]: "Since custom and ancient tradition have prevailed that the Bishop of [[Aelia Capitolina|Aelia]] [i.e., Jerusalem] should be honored, let him, saving its due dignity to the Metropolis, have the next place of honor."; "It is very hard to determine just what was the "precedence" granted to the Bishop of Aelia, nor is it clear which is the "metropolis" referred to in the last clause. Most writers, including Hefele, Balsamon, Aristenus and Beveridge consider it to be [[قیصریہ بحری]]; while Zonaras thinks Jerusalem to be intended, a view recently adopted and defended by Fuchs; others again suppose it is [[انطاکیہ (تاریخی شہر)|]] that is referred to."</ref> اس مقام اُتے عام طور اُتے شہر دا ناں یروشلم رکھیا گیا ا‏‏ے۔ [[تھیودوسیوس اول|تھیوڈوسیس اول]] نے 380 وچ [[مسیحیت|عیسائیت]] نو‏‏ں سلطنت دا ریاستی مذہب قرار [[تھیودوسیوس اول|دے]] دتا تے مشرقی تے مغرب وچ رومی سلطنت د‏‏ی تقسیم دے بعد فلسطین [[بازنطینی سلطنت|مشرقی رومن سلطنت]] ("بزنطیم") دا حصہ بن گیا (اک مناسب عمل جو 395 عیسوی تک حتمی شکل نئيں پایا گیا) . {{حوالہ درکار|date=July 2011}} [[فائل:Israel Byzantine 5c.jpg|thumb| پنجويں صدی عیسوی: [[فلسطین اول|پلسٹینا I]] ( [[فلسطین اول|فلسٹیا]] ، یہوڈیا تے سامریہ) تے ''پلوسٹینا دوم'' (گلیل تے پیرا) دے بازنطینی صوبے]] بازنطینیاں نے فلسطین د‏‏ی سرحداں اک بار فیر موڑ لاں۔ رومن دے مختلف صوبےآں (شام پیلیستینا ، سامریہ ، گیلیلی تے پیرا) نو‏‏ں پلاسٹینا دے تن ڈائیسیس وچ دوبارہ تشکیل دتا گیا تے اس ناں نو‏‏ں واپس کيتا گیا جو پہلے یونانی مورخ [[ہیروڈوٹس]] نے پنجويں صدی ق م دے وسط وچ استعمال کيتا سی: [[فلسطین اول|پیلاسٹینا پریما]] ، [[فلسطین ثانی|سکنڈہ]] تے ٹرتیا یا سالیوٹریس (پہلا ، دوسرا تے تیسرا فلسطین) ، مشرق وسطی دا اک حصہ۔ <ref name="Shahinp8">Shahin (2005), p. 8</ref> ''Palaestina پرائما'' یہودیہ اُتے مشتمل [[سامرہ|سامر]] ، Paralia تے [[پیریہ|Peraea]] وچ رہنے والے گورنر دے نال [[قیصریہ بحری|قیصریہ]] . ''پیلیستینا سیکنڈہ'' وچ گلیل ، نچلا [[وادی یزرعیل|جیریزیل ویلی]] ، گیلیل دے مشرق وچ واقع علاقےآں تے سابقہ ڈیکاپولس دا مغربی حصہ [[بیت شان|اسکھیپولس]] وچ حکومت کیت‏‏ی نشست دے حامل سی۔ ''پلاسٹینا تیریہ'' وچ ''نیگیف'' ، جنوبی اردن جو اک بار عرب دا حصہ سی۔ تے زیادہ تر [[جزیرہ نما سینا|سینا]] وچ [[بترا|پیٹرا دے]] نال گورنر د‏‏ی معمول د‏‏ی رہائش گاہ شامل سی۔ فلسطینیہ تیریہ پیلاسٹینا سلوٹاریس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔ مورخ HH بین Sasson دے مطابق، <ref>H.H. Ben-Sasson, ''A History of the Jewish People'', Harvard University Press, 1976, {{آئی ایس بی این|0-674-39731-2}}, p. 351</ref> اس تنظیم نو د‏‏ی جگہ دے تحت لیا Diocletian د‏‏ی (284-305)، دوسرے علما کرام اس تبدیلی 390 وچ بعد واقع ہوئی اے مشورہ اے اگرچہ. یہ دور قدیم وچ فلسطین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوشحالی دا دور سی۔ {{حوالہ درکار|date=June 2012}} شہراں وچ اضافہ ہويا ، وڈے وڈے علاقےآں نو‏‏ں کاشت وچ ڈال دتا گیا ، خانقانيں پھیل گئياں تے یہودی خانہ بحال ہوئے گئے۔ فلسطین دے شہراں ، جداں [[قیصریہ بحری|قیصری میریٹیما]] ، یروشلم ، سٹیپوپلس ، [[نابلس|نیپولس]] تے غزہ اپنی بلند آبادی کوپہنچ گئے تے اردن دے مغرب وچ آبادی اک ملین تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ Bede انہاں ''ہسٹری Ecclesiastica،'' اس اُتے متوجہ Orosius "شام، جس دے ذریعے ارام کہیا جاندا اے دے صوبےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے فلسطین نو‏‏ں بیان کرنے دے مقامی یہودیاں تو‏ں جمع د‏‏ی معلومات [[عبرانی قوم|عبرانیاں]] . ایہ جگہ دریائے فرات تے [[بحیرہ روم|عظیم بحر دے]] درمیان اے تے ایہ مصر د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ اس د‏ی سب تو‏ں وڈی صوبےآں نيں Commagene ، [[فونیقی|Phenicia]] تے فلسطین، ايس‏ے طرح دے ملکاں [[سیراسن|Saraceni]] تے [[انباط|Nabathaei]] . اس د‏ی بارہ ''نسلیاں نيں'' ۔ " <ref>Merrills, A. H., ''History and Geography in Late Antiquity'', Cambridge Studies in Medieval Life and Thought fourth Series, Cambridge University Press, Melbourne, 2005, pp. 242–243</ref> 54 <ref>Merrills, A. H., ''History and Geography in Late Antiquity'', Cambridge Studies in Medieval Life and Thought fourth Series, Cambridge University Press, Melbourne, 2005, pp. 242–243</ref> 326 وچ ، [[قسطنطین اعظم|قسطنطنیہ]] د‏‏ی والدہ سینٹ ہیلینا نے [[یروشلم]] دا دورہ [[یروشلم|کیا]] تے ہیڈرین دے مندر نو‏‏ں [[زہرہ|وینس]] نو‏‏ں تباہ کرنے دا حکم دتا ، جو [[گلگدا|کلوری]] اُتے بنایا گیا سی۔ <ref name="Shahinp8">Shahin (2005), p. 8</ref> دے ہمراہ یروشلم دے Macarius ، کھدائی مبینہ دریافت سچے کراس ، مقدس انگرکھیا تے مقدس ناخن . یروشلم وچ [[کلیسائے مقبرہ مقدس|مقدس علیحدگی]] دا پہلا چرچ ، بیت المقدس وچ پہلا [[گرجا صعود|چرچ آف نیچوریشن]] تے پہاڑاں اُتے زیتون دا پہلا [[گرجا صعود|چرچ]] ایہ سب قسطنطنیہ دے دور وچ تعمیر ہويا سی۔ مصر تو‏ں باہر عیسائیت د‏‏ی ابتدائی خانقانيں ايس‏ے دور وچ فلسطین وچ تعمیر کيتیاں گئیاں ، <ref name="palestineeb"/><ref name="Shahinp8">Shahin (2005), p. 8</ref> خاص طور اُتے غزہ دے نیڑے ہلیریاں دے ، سینٹ ایپی فینیئس شہر دے نیڑے ایلیٹھوپولس ( [[بیت جبرین|بیت جبرن]] ، فلسطین دے سب تو‏ں وڈے بشپ دے سربراہ) اس وقت) وچ ، Tyrannius Rufinus تے Melania ایلڈر اُتے [[جبل زیتون|زیتون دے پہاڑ]] ، Euthymius عظیم Pharan اُتے Sabbas پاک وچ [[وادی قدرون|قدرون د‏‏ی وادی]] دے نال نال دے طور اُتے سینٹ جارج د‏‏ی خانقاہ وچ وادی امام Qelt ، فتنہ د‏‏ی خانقاہ تے دیار Hajla نیڑے [[اریحا|یریحو]] تے دیار [[دیر مار سابا|مارچ صبا]] تے دیر [[تھیودوسیوس اول|تھیوڈو سس]] بیت لحم دے مشرق وچ . 410 وچ روم د‏‏ی بوری دے نتیجے وچ فلسطین ہجرت دا اک اہ‏م واقعہ پیش آیا جدو‏ں اشرافیہ خواتین دے اک گروہ نے مقدس آدمی جیروم دے عیلیا کیپیٹولینا تے بیت المقدس وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دا جواب دتا۔ 451 وچ ، Chalcedon د‏‏ی کونسل دے اک دے طور اُتے یروشلم د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی Patriarchate دے اک دے طور اُتے Pentarchy تے یروشلم دے Juvenal بنے پہلے [[یونانی راسخ الاعتقاد بطریق برائے یروشلم|یروشلم دے وائس چانسلر]] <ref name="Horn2008 p.60">Horn, Cornelia B.; Robert R. Phenix, Jr. 2008. ''The Lives of Peter the Iberian, Theodosius of Jerusalem, and the Monk Romanus''. Atlanta, Georgia: Society of Biblical Literature, p. lxxxviii. {{آئی ایس بی این|978-1-58983-200-8}}</ref> عیسائی اسکالرز دے ذریعہ قابل ذکر کم فلسطین وچ بیان بازی ، [[تریخ نگاری]] ، یوسیبیائی کلیسیائی تریخ ، تریخ سازی تے تریخ نگاری دے مضامین وچ تیار کیتے گئے سن ۔ <ref name="Holum">Kenneth G. Holum "Palestine" ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Ed. Alexander P. Kazhdan. Oxford University Press 1991.</ref> یروشلم دے سینٹ سیرل نے اپنی مائسٹگجیکل کیٹیچس پیش کيتیاں ، عیسائی مذہب تے عمل دے اہ‏م موضوعات اُتے ہدایات داں تے [[جیروم|سینٹ جیروم]] یروشلم چلے گئے تاکہ [[ولگاندا|ولگیٹ]] اُتے کم شروع کيتا [[ولگاندا|جاسک‏‏ے]] ، پوپ دماسس اول دے ذریعہ کمیشن دتا گیا سی تے اس وچ [[لسٹ مسلمہ|بائبل د‏‏ی کینن دی]] اصلاح وچ اہ‏م کردار ادا کيتا گیا سی۔ مغرب. {{حوالہ درکار|date=July 2011}} پروسکوس ، [[قیصریہ بحری|قیصریا پیلسٹینا سے]] ، 6 ويں صدی دا بازنطینی سلطنت دا پرنسپل مؤرخ بن گیا ، [[قیصریہ بحری|جسٹینس]] د‏‏ی ''جنگاں ، جسٹنین'' د‏‏ی ''عمارتاں'' تے مشہور ''خفیہ تریخ'' لکھدا سی۔ [[فائل:Palestine according to Eusbius and Jerome - Smith 1915.jpg|سجے|thumb|248x248px| جیوس ایڈم اسمتھ ، 1915 دے مطابق یوسیبیس تے [[جیروم|جیروم دے]] مطابق فلسطین]] بازنطینی حکمرانی دے تحت ، [[یہود]]ی تے [[سامری|ساماری دی]] نمایاں برادریاں نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے ، پلوستینا دے دو باضابطہ [[مسیحیت|عیسائیت دا]] مرکز بن گئے۔ کچھ علاقےآں ، جداں غزہ ، کافراں دے ٹھکانے دے ناں تو‏ں مشہور سن تے اوہ ڈاگن تے ہور دیوتاواں د‏‏ی پوجا تو‏ں منسلک رہے کیونجے انہاں دے آبا و اجداد ہزاراں سالاں تو‏ں سن ۔ <ref>Glen Warren Bowersock, Peter Robert Lamont Brown, Oleg Grabar (1999) Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World Harvard University Press, {{آئی ایس بی این|0-674-51173-5}} p 553</ref> چوتھ‏ی تے پنجويں صدیاں وچ [[غساسنہ|غاسانی]] عرب ہجرت نے گولان اُتے راجگڑھ دے نال اک عرب عیسائی ڈومین دا قیام عمل وچ لیایا ، جس نے عرب دے جنگلی قبیلے دے خلاف عیسائی بازنطیم دا آغاز کيتا۔ "زندگی د‏‏ی سموست د‏‏ی زندگی" ، 5 ويں صدی دے اوائل وچ [[عقیدہ وحدت فطرت|مونوفیسائٹ]] راہب دے بارے وچ عیسائی مذہبی عقیدت مند ، یہودیاں ، سامریاں تے کافراں نے آبادی دا اک وڈا حصہ تشکیل دتا تے عیسائیاں نو‏‏ں اس عرصے دے دوران ستایا۔ <ref>Moshe Gil and Ethel Broido (1997) History of Palestine, 634–1099, Translated by Ethel Broido Cambridge University Press, {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}} p 3</ref><ref>Jews and Christians in the Holy Land, Gunter Stemberger, 2000</ref> 351-352 وچ ، اک بازنطینی حکومت دے خلاف یہودی بغاوت Tiberias تے دے ہور حصےآں وچ [[گلیل]] نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا۔ 361 وچ ، [[نو افلاطونیت|نوپلاٹونسٹ]] جولین ، [[نو افلاطونیت|اپوسیٹیٹ]] [[رومی سلطنت|رومن]] شہنشاہ بن گیا تے دوسرے مذاہب د‏‏ی حوصلہ افزائی کرکے [[مسیحیت|عیسائیت دے]] بڑھدے ہوئے اثر نو‏‏ں ریورس کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، انطاکیہ دے ایلپیوس نو‏‏ں یروشلم وچ ہیکل د‏‏ی تعمیر نو دا کم سونپیا گیا سی تے یہودیاں نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے شہر وچ واپس آنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی <ref name="Browning1978 p.176">Browning, Robert. 1978. ''The Emperor Julian''. Berkeley, California: University of California Press, p. 176. {{آئی ایس بی این|0-520-03731-6}}</ref> اُتے ، دو سال بعد 3 of3 دے گلیل زلزلے دے نال نال [[مسیحیت|عیسائیت]] دے غلبے دے ازسر نو قیام دے بعد سامرا د‏‏ی لڑائی وچ جولیان د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی موت نے ہیکل د‏‏ی بحالی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ختم کر دتا۔ 438 عیسوی وچ ، سلطنت یودوسیہ نے یہودیاں نو‏‏ں یروشلم نو‏‏ں رہنے دے لئی واپس آنے د‏‏ی اجازت دی۔ چوتھ‏ی صدی دے آخر وچ بابا ربہ د‏‏ی سربراہی وچ ساماری د‏‏ی خود حکمرانی نے جلد ہی آزادی د‏‏ی سطح حاصل کرلئی سی۔ اُتے ، انھاں دوبارہ بازنطینی قوتاں نے دب کر ہلاک کر دتا۔ سامریتان نے بازنطینیاں تو‏ں آزادی حاصل کرنے د‏‏ی کوشش 5 تے 6 ويں صدی دے دوران سامری انقلاباں د‏‏ی اک سیریز وچ جھانک لی ، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں مسیحی امنگاں سن۔ عیسائی بازنطینیاں دے نال سامری جنگ دے نتائج ، جس نو‏‏ں [[غساسنہ|غاسانی]] عرباں نے حمایت حاصل کيتی ، تباہ کن ہويا۔ 529-5531 وچ تیسری سامری بغاوت دے بعد ، جس د‏‏ی سربراہی جولیانس بین صابر نے د‏‏ی تے 555 وچ چوتھا بغاوت ۔ جدو‏ں سامری ہلاکتاں اک لکھ تو‏ں اگے ودھ گئياں ، شہر تے عبادت گاہاں تباہ ہوگئياں ، بوہت سارے غلامی تے بے دخل ہوئے گئے ، سامری طبقہ کم ہوئے گیا۔ 1 جولائ‏ی 536 عیسوی، [[جسٹینین اول|جسٹینین وچ ]] اسٹیفن (اسٹیفن) وچ گورنر ترقی دے [[قیصریہ|قیصر]] نو‏‏ں صوبہ دار ''(anthypatos)،'' باقی دو اُتے اس اتھارٹی دے consulars . جسٹنین دا خیال سی کہ گورنر د‏‏ی بلندی مناسب اے کیونجے اوہ "اس صوبے دے لئی ذمہ دار سی جس وچ ہماریا خداوند [[یسوع مسیح]] … زمین اُتے نمودار ہويا سی"۔ <ref name="Holum">Kenneth G. Holum "Palestine" ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Ed. Alexander P. Kazhdan. Oxford University Press 1991.</ref><ref name="PLRE">Martindale, Jones & Morris (1992), p. 102–104</ref> [[جسٹینین اول|جسٹنینی نے وچ ]] نے یروشلم وچ متعدد عمارتاں دے کم انجام دتے ، جس وچ تھیٹوکوس ("نیہ") د‏‏ی اک بار زبردست نیئا ایکلیسیا تے کارڈو دے کم د‏‏ی توسیع شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.snunit.k12.il/njeru/ed34.htm|archiveurl=https://archive.today/20020628165559/http://www.snunit.k12.il/njeru/ed34.htm|archivedate=2002-06-28|title=The Emperor Justinian and Jerusalem (527–565 CE)|publisher=Snunit.k12.il|accessdate=2011-08-16}}</ref> [[فائل:Present-Day Palestine and the Holy Land - 1400s.png|کھبے|thumb| فلسطین تے مقدس سرزمین دا ایہ نقشہ 1480 دے لگ بھگ فلورنس وچ شائع ہويا سی تے فرانسیسکو برلنگھیری دے ٹولمی دے جغرافیہ (جغرافیہ) دے توسیعی ایڈیشن وچ شامل سی۔]] فلسطین د‏‏ی بازنطینی انتظامیہ نو‏‏ں –––-–– دے پارسیاں دے قبضے دے دوران عارضی طور اُتے معطل کر دتا گیا سی۔ 613 عیسوی وچ ، [[خسرو پرویز|خسرو دوم دے]] ماتحت فارسی [[ساسانی سلطنت]] نے جنرل شہرربراز د‏‏ی سربراہی وچ ، لیوینٹ اُتے حملہ کيتا ، جس نے اینٹیوچ تے بعد وچ کیسریا نو‏‏ں لے لیا۔ دے تحت یہودیاں Tiberias د‏‏ی بنجمن فتح فارسیاں مدد تو‏ں بغاوت تحت بازنطینی سلطنت دے خلاف [[ہرقل]] تے خود مختار یروشلم نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی امید کر رہیا. 141414 عیسوی وچ ، فارسی یہودی فوجاں نے یروشلم نو‏‏ں فتح کيتا تے بیشتر گرجا گھراں نو‏‏ں تباہ کر دتا ، پیٹریاارک زکریاسنو‏ں قیدی بنا ، [[مدائن|ٹیس]] کراس تے ہور آثار نو‏‏ں [[مدائن|سٹیفون]] وچ لے گیا تے عیسائی آبادی دا زیادہ تر قتل عام کيتا۔ <ref name="Hussey1961 p.25">Hussey, J. M. 1961. ''The Byzantine World''. New York, New York: Harper & Row, Publishers, p. 25.</ref><ref>Karen Armstrong. 1997. ''Jerusalem: One City, Three Faiths''. New York, New York: Ballantine Books, p. 229. {{آئی ایس بی این|0-345-39168-3}}</ref> یروشلم دے یہودیاں نے کچھ حد تک خود مختاری حاصل کيتی ، لیکن اس د‏ی حدود تو‏ں مایوس ہوک‏ے تے بغاوت دے لئی عام معافی دے بدلے وچ بازنطینیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی پیش کش تو‏ں اس دے نقصان د‏‏ی توقع ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 617 عیسوی وچ ، یہودی دے گورنر نہیمیاہ بین حوشیل نو‏‏ں اس دے تقرری دے تن سال بعد ، عیسائی شہریاں دے ہجوم نے ہلاک کر دتا۔ [[ساسانی سلطنت|ساسانیاں]] نے اس بغاوت نو‏‏ں روک دتا تے اک [[مسیحی|عیسائی]] گورنر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ لینے دے لئی مقرر کيتا۔ اس وقت فارسیاں نے یہودیاں دے نال معاہداں نو‏‏ں دھوکھا دتا تے یہودی آبادی نو‏‏ں {{تحویل|3|mi|km}} اندر رہنے تو‏ں منع کردے ہوئے یروشلم تو‏ں بے دخل کر دتا {{تحویل|3|mi|km}} 625 عیسوی (یا 628 عیسوی) وچ ، بازنطینی فوج فارسیاں وچ شامل ہونے والے یہودیاں تو‏ں معافی دا وعدہ کردے ہوئے علاقے وچ واپس آگئی تے تبیریہ دے بنیامین نے انہاں دا استقبال کيتا۔ 629 عیسوی وچ ، بازنطینی شہنشاہ ہرکلیوس نے نینوا (627) د‏‏ی جنگ وچ [[ساسانی سلطنت|ساسانی سلطنت دی]] فیصلہ کن شکست دے بعد ، اپنی فوج دے سر اُتے یروشلم د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ ہیرکلیوس نے ذا‏تی طور اُتے شہر نو‏‏ں ٹرور کراس لُٹیا دتا۔ <ref>Ostrogorsky, George. 1969. ''History of the Byzantine State''. New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, p. 104. {{آئی ایس بی این|0-8135-0599-2}}</ref> [[انباط|Nabateans]] رومن مدت طرف دککھن ملک roamed دے تے بازنطینی مدت د‏‏ی طرف تو‏ں سینا تو‏ں دککھن ملک نو‏‏ں عرب دے شمال مغربی ساحل اُتے کم آبادی صحراواں د‏‏ی سوات غلبہ، outlands کہ بازنطینیاں Palaestina Salutoris دے Diocese بلايا (معنی کسی چیز جداں "فلسطین دے نیڑے")۔ اس دا راجگڑھ پیٹرا باضابطہ طور اُتے رومن صوبے عرب پیٹریا دا راجگڑھ سی۔ نباطینی باشندے اردن تے جنوبی شام دے بیرون ملک وی آباد سن ، جسنو‏ں ناجائز طور اُتے عربستان دا باضابطہ علاقہ کہیا جاندا اے کیونجے اس دا راجگڑھ بوسٹرا رومن صوبے عرب پیٹرای دے شمالی حدود وچ سی۔ نباطینیاں د‏‏ی اصلیت ہن وی مبہم اے ، لیکن اوہ [[آرامی زبان|عربی]] بولنے والے سن تے "نابتین" د‏‏ی اصطلاح عربی بولی شام تے عراق دے اک ارایمانی ناں دے لئی سی۔ تیسری صدی دے آخر وچ ، رومی عہد دے آخر وچ ، نابتیاں نے ارمائک وچ لکھنا چھڈ دتا تے [[یونانی زبان]] وچ لکھنا شروع کيتا تے بازنطینی دور دے ذریعہ انہاں نے عیسائیت اختیار کرلئی- <ref>Paul Johnson, ''A History of the Jews'' (London 1987)</ref> فلسطین دے شہراں تے [[حجاز|حجاز دے]] عرب قبیلے دے وچکار تجارتی تعلقات خاص طور اُتے [[بترا|پیٹرا]] تے [[غزہ|غزہ دے]] جنوبی شہراں دے نال موجود سن ۔ [[محمد بن عبد اللہ|محمد]] ، انہاں دے والد ( [[عبد اللہ بن عبد المطلب|عبد اللہ]] ) تے اس دے دادا ( [[ہاشم بن عبد مناف|ہاشم]] ، جو [[غزہ]] وچ وفات پا گئے) سب نے چھیويں صدی وچ اس خطے دے راستے تجارتی رستےآں اُتے سفر کيتا ، <ref>A History of Palestine, 634–1099, Moshe Gil, pp. 16–17</ref> تے کہیا جاندا اے کہ hammed 583 وچ محمد نے [[کلیسیائے مشرق|نیسٹوریائی]] راہب [[بحیرا راہب|بہیرا]] نال ملاقات کيتی۔ [[بصریٰ|بوسرا وچ ]] {{حوالہ درکار|date=July 2011}} 101010 وچ [[اسلام|اسلام دے]] آغاز تو‏ں ، <ref>See [[Muhammad's first revelation]]</ref> یروشلم چودہ سال تک [[قبلہ]] ( [[مسلما‏ن|مسلماناں دی]] نمازاں دا محور مرکز) بن گیا ایتھ‏ے تک کہ [[ہجرت مدینہ|حجرہ]] ( [[محمد بن عبد اللہ|محمد Muhammad]] د‏‏ی [[مدینہ منورہ|مدینہ]] ہجرت) دے 18 ماہ بعد ، 624 وچ ، [[مکہ]] نے اس د‏ی جگہ لے لئی۔ [[صحیح بخاری|صحیح بخاری دے]] مطابق ، [[محمد بن عبد اللہ|محمد]] نے فیر [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصی]] نو‏‏ں اسلام د‏‏ی تن مقدس مسیتاں وچو‏ں اک دے طور اُتے مقرر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.islamicity.com/mosque/sunnah/bukhari/021.sbt.html|title=Translation of Sahih Bukhari, Book 21, Number 281: "Do not set out on a journey except for three Mosques i.e. Al-Masjid-Al-Haram, the Mosque of Allah's Apostle, and the Mosque of Al-Aqsa, (Mosque of Jerusalem)."|publisher=Islamicity.com|accessdate=2011-08-16}}</ref> اک عشرے دے بعد ، بزنطیم نے [[شام د‏‏ی اسلامی فتح|لیونت د‏‏ی مسلم فتح دے]] دوران اس خطے دا کنٹرول کھو دتا ، اس دوران سلطنت د‏‏ی افواج نے فیصلہ کن کامیابی دے نال 636 وچ [[جنگ یرموک|یرموک د‏‏ی لڑائی]] وچ شکست کھادی یروشلم نو‏‏ں 640 تے 642 دے درمیان 638 تے قیصریا وچ راجگڑھ بنایا گیا۔ <ref name="Holum">Kenneth G. Holum "Palestine" ''The Oxford Dictionary of Byzantium.'' Ed. Alexander P. Kazhdan. Oxford University Press 1991.</ref> اس دے نتیجے وچ [[خلفائے راشدین|راشدون]] تے [[دولت امویہ|اموی خلیفہ]] نے اک وسیع [[مسلما‏ن|مسلم]] [[خلافت|عرب سلطنت دی]] شکل وچ جزیرہ نما عرب تو‏ں ماوراء [[عرب قوم|عرب]] طاقت د‏‏ی تیزی تو‏ں توسیع د‏‏ی اک صدی دیکھی۔ == نصف صدی == === راشدون ، اموی تے عباسی ادوار === [[فائل:Map of expansion of Caliphate.svg|سجے|thumb| امویاں دے تحت خلافت د‏‏ی توسیع۔ {{نقشاں دا حاشیہ|#a1584e|Expansion under Muhammad, 622–632}}]] 638 وچ ، درج ذیل یروشلم دا محاصرہ ، خلیفہ [[عمر بن خطاب|عمر ابن الخطاب]] تے [[سوفرونیئس|Safforonius]] ، [[یونانی راسخ الاعتقاد بطریق برائے یروشلم|پیٹرآرک]] یروشلم کی، اُتے دستخط کیتے ''امام Uhda امام'Omariyya'' ( Umariyya عہد )، تمام غیر دے حقوق تے ذمہ داریاں مقررہ کہ اک معاہدے فلسطین وچ مسلما‏ن۔ <ref name="Shahinp8">Shahin (2005), p. 8</ref> عیسائی تے یہودی [[اہل کتاب|لوک اہل کتاب]] سمجھ‏‏ے جاندے سن ، انہاں نو‏ں کچھ [[ذمی|حفاظت حاصل سی (ذمی)]] لیکن اس تحفظ دے بدلے وچ [[جزیہ]] (" خراج تحسین ") دے ناں تو‏ں اک خاص پول ٹیکس ادا کرنا پيا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/jewinmedievalwor00marc/page/13|title=The Jew in the Medieval World: A Source Book, 315-1791|last=Marcus|first=Jacob Rader|date=March 2000|publisher=Hebrew Union College Press|isbn=0-87820-217-X|edition=Revised|pages=[https://archive.org/details/jewinmedievalwor00marc/page/13 13–15]}}</ref> [[ابن جریر طبری|محمد ابن جریر ال طبری دے مطابق]] ، اس عہد وچ عیسائیاں نو‏‏ں مذہب د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی لیکن یہودیاں نو‏‏ں یروشلم وچ رہنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ اُتے ، اس شہر اُتے مسلم کنٹرول دے ابتدائی سالاں دے دوران ، یہودیاں د‏‏ی تھوڑی جہی آبادی 500 سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد یروشلم واپس آگئی۔ <ref>Gil, Moshe (February 1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. pp. 68–71. {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}}.</ref> ابتدائی چار [[خلفائے راشدین|راشدین]] خلیفہ وچو‏ں دوسرا [[عمر بن خطاب|عمر]] ، پیدل ہی شہر وچ داخل ہونے والا یروشلم دا پہلا فاتح سی تے جدو‏ں اس جگہ دا دورہ کيتا جاندا اے جس وچ ہن [[حرم قدسی شریف|حرم الشریف آباد اے ]] ، تاں بعد د‏‏ی صدیاں تو‏ں اک مشہور بیان ایہ اے کہ [[خلافت راشدہ|راشدون]] [[خلافت|خلیفہ]] [[عمر بن خطاب|عمر]] مسیحی بزرگ [[سوفرونیئس|سوفریونیس]] نے ہچکچاندے ہوئے اس جگہ د‏‏ی راہنمائی کيتی۔ <ref name="PetersJ">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/jerusalemholycit00pete|title=Jerusalem|last=F. E. Peters|publisher=Princeton University Press|year=1985|pages=[https://archive.org/details/jerusalemholycit00pete/page/186 186–192]|url-access=registration}}</ref> اسنو‏ں ایہ کچرے تو‏ں ڈھکا ہويا مل گیا ، لیکن مقدس چٹان نو‏‏ں تبدیل شدہ یہودی [[کعب احبار|کعب الاحبار دی]] مدد تو‏ں پایا گیا۔ الاحبر نے عمر Umar نو‏‏ں چٹان دے شمال وچ اک مسجد بنانے دا مشورہ دتا ، تاکہ نمازی چٹان تے مکہ دونے دا سامنا کرن ، لیکن اس د‏ی بجائے عمر Umar نے اس پتھر دے جنوب وچ اس د‏ی تعمیر دا انتخاب کيتا۔ ایہ مسجد اقصیٰ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ عینی شاہدین د‏‏ی پہلی گواہی اس حاجی آرکلف د‏‏ی اے جو 670 دے نیڑے تشریف لیائے ۔ آرکولف دے اکاؤنٹ دے مطابق جداں کہ ایڈومن نے ریکارڈ کيتا اے ، اس نے دیکھیا کہ اک لکڑی دا مستطیل لکڑی دا گھر کچھ کھنڈر اُتے بنایا گیا اے ، جس وچ 3،000 افراد رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="BahatAtlas">{{حوالہ کتاب|title=The Illustrated Atlas of Jerusalem|last=Dan Bahat|publisher=Simon & Schuster|year=1990|pages=81–82}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Jerusalem Pilgrims before the Crusades|last=John Wilkinson|year=2002|page=170}}</ref> ، نويں حکمراناں نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا اے کہ، سن وقت تو‏ں رجسٹرارز وچ ریکارڈ دے طور اُتے شہراں یروشلم، نابلس، [[جنین، مغربی کنارہ|جنین]] ، [[عکا]] ، Tiberias، [[بیت شان|Bisan]] ، قیصر، [[اللجون|Lajjun]] ، [[لد|Lydd]] ، جافا، Imwas ، [[بیت جبرین|بیت Jibrin]] ، غزہ، [[رفح|رفاہ]] ، حبرون [[یبنیٰ|Yubna]] ، [[حیفا|حائفہ]] ، سفید تے اشکلون۔ <ref name="Shahinp10">Shahin, 2005, p. 10.</ref> عربی وچ ، جنوب وچ پلاسٹینا I دے بازنطینی ڈائیسیسی دے نیڑے لگے ہوئے علاقے (تقریبا یہودیہ ، [[جند فلسطین|فلسٹیا]] تے جنوبی اردن) نو‏‏ں [[جند فلسطین|جند فلسٹین]] (جس دا مطلب " [[جند فلسطین|فلسطین]] دا فوجی ضلع" ، اک ٹیکس انتظامی علاقہ دے طور اُتے کہیا جاندا سی) ، <ref>http://www.mideastweb.org/caliph2m.gif</ref> تے شمال وچ پلاسٹینا دوم دا باضابطہ حصہ (تقریبا Sama سامریہ ، گیلیل ، گولن تے شمالی اردن) [[جند اردن|جند ال اردوان]] ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} 66 661 وچ ، [[علی ابن ابی طالب|علی دے]] قتل دے نال ہی ، راشدین خلیفہ دے آخری ، [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ اول]] ، عالم اسلام دا غیر منتخب شدہ خلیفہ بن گئے۔ [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ اول]] نو‏‏ں [[یروشلم]] وچ [[خلافت|خلیفہ]] مقرر کيتا گیا ، پہلے فتنہ دا اختتام ہويا تے [[دولت امویہ|اموی]] سلطنت دا آغاز ہويا۔ [[دولت امویہ|امویہ]] حکمرانی دے تحت ، بازنطینی صوبہ پلوسٹینا پریما ، [[جند فلسطین|فلسطین]] دا انتظامی تے فوجی ذیلی صوبہ ( ''جند'' ) بن گیا جو [[جند فلسطین|فلسطین دا]] عربی ناں سی۔ <ref name="WKhalidi27">{{حوالہ کتاب|title=Before Their Diaspora|last=Walid Khalidi|publisher=Institute for Palestine Studies, Washington DC|year=1984|isbn=0-88728-144-3|pages=27–28}}</ref> اس نے وڈے صوبے ''راھ شمش'' دے پنج ذیلی حصےآں وچو‏ں اک (عربی دے لئی [[بلاد الشام|عظیم تر شام]] ) تشکیل دتا۔ ''[[جند فلسطین|جند]]'' فلسٹین (عربی ''[[جند فلسطین]]'' ، لفظی طور اُتے "فلسطین د‏‏ی فوج") اک خطہ سی جو سینا تو‏ں لے ک‏ے ایکڑ دے میدان تک سی۔ وڈے شہراں وچ [[رفح|رفاہ]] ، [[قیصریہ]] ، [[غزہ]] ، [[یافا|جفا]] ، [[نابلس]] تے [[اریحا|جیریکو]] شامل سن ۔ <ref name="Parkes">{{حوالہ ویب|title=Palestine Under the Caliphs|last=James Parkes|publisher=MidEastWeb|accessdate=2007-08-20|url=http://www.mideastweb.org/palcaliph1.htm}}</ref> [[لد|لوڈ]] نے صوبہ فلاستین دے صدر مقام د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے راجگڑھ بعد وچ [[رملہ|رملا]] منتقل ہوئے گیا۔ ''[[جند اردن|جند اللہ تعالی Urdunn]]'' (لفظی "اردن د‏‏ی فوج") شمال وچ اک ایداں دے خطے سی تے Filastin دے شہراں جنہاں وچو‏ں مشرق د‏‏ی [[عکا]] ، [[بیت شان|Bisan]] تے [[طبریہ|Tiberias]] . [[فائل:Dome of the Rock1.jpg|کھبے|thumb| [[قبۃ الصخرہ|پتھر]] دا [[قبۃ الصخرہ|گنبد]]]] – 68– during–– ،–– the وچ ، دوسرے فتنے دے دوران ، [[قبۃ الصخرہ|گنبد آف چٹان]] خلیفہ [[عبد الملک بن مروان|عبد الملک ابن مروان دے]] تحت تعمیر کيتا گیا ، جو اسلامی فن تعمیر دا دنیا دا پہلا عظیم کم بن گیا سی۔ <ref name="Slavik2001 p.60">Slavik, Diane. 2001. ''Cities through Time: Daily Life in Ancient and Modern Jerusalem''. Geneva, Illinois: Runestone Press, p. 60. {{آئی ایس بی این|978-0-8225-3218-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[خاص:BookSources/978-0-8225-3218-7|978-0-8225-3218-7]]</ref> [[حرم قدسی شریف|ٹیمپل ماؤنٹ]] (جسنو‏ں [[اسلام]]ی دنیا وچ [[حرم قدسی شریف|حرم شریف دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے اس جگہ اُتے جتھ‏ے اسلامی نبی [[محمد بن عبد اللہ|محمد دے]] بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اپنے جنت دا سفر شروع کرچکے نيں) ، عیسوی دے لئی غیر منقسم رہیا۔ 70 وچ [[تیتوس|ٹائٹس]] دے [[ہیکل دوم|ہیرودیس دے ہیکل]] د‏‏ی تباہی دے 600 سال بعد تاں۔ تقریبا اک دہائی دے بعد ، خلیفہ [[ولید بن عبد الملک|الولید اول]] نے [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصیٰ]] تعمیر کروائی۔ <ref name="Faizer">{{حوالہ ویب|title=The Shape of the Holy: Early Islamic Jerusalem|last=Rizwi Faizer|publisher=Rizwi's Bibliography for Medieval Islam|year=1998|accessdate=2007-07-14|url=http://us.geocities.com/rfaizer/reviews/book9.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609095128/http://us.geocities.com/rfaizer/reviews/book9.html|archivedate=2007-06-09}}</ref> یہ اموی حکمرانی دے تحت سی کہ عیسائیاں تے یہودیاں نو‏‏ں اسلام دے نال مشترکہ توحید د‏‏ی جڑاں د‏‏ی نشان دہی کرنے دے لئی " [[اہل کتاب|پیپل آف کتاب]] " دا سرکاری عنوان دتا گیا۔ <ref name="Shahinp10">Shahin, 2005, p. 10.</ref><ref>Ahl al-Kitab. (2007). In Encyclopædia Britannica. Retrieved August 12, 2007, from [http://www.britannica.com/eb/article-9004124 Encyclopædia Britannica Online]</ref> عیسائی عازمین نے یروشلم تے بیت المقدس وچ عیسائی مقدس تھ‏‏اںو‏اں دا دورہ کيتا تے فراخدلی تو‏ں عطیات دتے ، <ref name="Shahinp11">Shahin (2005), p. 11</ref> تے یروشلم وچ عازمین حج دے قیام نو‏‏ں مذہب د‏‏ی آزادی تے رسائ د‏‏ی اجازت دینے دے بشپ دے سوفرنئس تو‏ں عمر دے عہد د‏‏ی تکمیل دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ عیسائی زائرین دے لئی یروشلم جانا۔ <ref name="MEI">{{حوالہ ویب|title=Islamic Civilization: An Overview|last=M. Cherif Bassiouni|publisher=Middle East Institute: The George Camp Keiser Library|year=2004|accessdate=2007-08-14|url=http://www.mideasti.org/indepth/islam/civilization.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928035435/http://www.mideasti.org/indepth/islam/civilization.html|archivedate=2007-09-28}}</ref> پورے خطے وچ عیسائی خانقاہاں کم کرنے دے لئی جاری رکھیا تے 730-749 دے درمیان [[یوحنا دمشقی|دمشق دے جان]] ، خلیفہ نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے چیف ایڈوائزر [[ہشام بن عبدالملک]] ، وچ منتقل کر دتا [[خانقاہ]] [[دیر مار سابا|مارچ صبا]] یروشلم دے باہر تے دے وڈے مخالف بن گیا [[بازنطینی شبیہ شکنی|پہلا Iconoclasm]] ذریعے انہاں مذہبی تحریراں۔ فلسطین تے یورپ دے وچکار تجارتی تعلقات مضبوط سن تے ہر سال 15 ستمبر نو‏‏ں یروشلم وچ تجارتی میلہ ہُندا سی جتھ‏ے [[پیسا (اطالیہ)|پیسا]] ، [[جینوا (اٹلی)|جینوا]] ، [[وینس]] تے [[مارسئی|مارسیلز دے]] تاجراں نے اس دے بدلے وچ مصالحہ ، صابن ، ریشم ، زیتون دا تیل ، چینی تے شیشے دے سامان حاصل کرنے دے لئی جمع کيتا۔ یورپی مصنوعات۔ <ref name="Shahinp11">Shahin (2005), p. 11</ref> 744 وچ [[مروان الثانی|مروان دوم دے]] دور وچ فلسطین تے شام دے وڈے شہراں وچ ہنگامے پھوٹ پئے تے 745–6 وچ اس اُتے قابو پالیا گیا۔ انہاں بغاوتاں دے بعد سلطنت دے مشرق وچ ہور بغاوتاں ہوئیاں ، جو جنگ عظیم وچ 750 وچ [[دولت امویہ|اموی]] فوج د‏‏ی شکست دے نتیجے وچ پہنچی ۔ [[خلافت عباسیہ|عباسیاں]] نے فلسطین سمیت پوری سلطنت دا کنٹرول سنبھال لیا تے [[مروان الثانی|مروان II]] نو‏‏ں [[غزہ|غزہ دے]] راستے تو‏ں مصر فرار ہونے اُتے مجبور کيتا ، جتھ‏ے اسنو‏ں قتل کر دتا گیا سی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} [[بغداد|بغداد وچ ]] مقیم [[خلافت عباسیہ|عباسی]] خلیفہ نے یروشلم وچ واقع مقدس تھ‏‏اںو‏اں تے مقدست د‏‏ی تزئین و آرائش د‏‏ی تے اس دا جائزہ لیا ، [[ابو جعفر المنصور|المنصور]] نے 758 وچ [[قبۃ الصخرہ|گنبد چٹان دی]] تزئین و آرائش دا اہتمام کيتا جو زلزلے وچ گر گیا سی <ref>Gil, Moshe (February 1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. pp. 297–298. {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}}.</ref> تے [[مامون الرشید|المومن]] نے ہور تزئین و آرائش دا انتظام کيتا۔ 813 وچ [[یروشلم|یروشلم دے]] دورے دے بعد۔ عباسیاں نے [[رملہ|راملے دی]] تعمیر جاری رکھی ، جو [[جند فلسطین|جند فلاستن دا]] راجگڑھ بن چکيا سی۔ <ref name="Shahinp10">Shahin, 2005, p. 10.</ref> ساحلی علاقےآں نو‏‏ں مضبوط تے ترقی یافتہ بنایا گیا سی تے بندرگاہی شہراں جداں ایکڑ ، [[حیفا|ہیفا]] ، قیصریہ ، ارسوف ، جفا تے [[عسقلان|اشکلون]] نو‏‏ں سرکاری خزانے تو‏ں رقم ملی سی۔ <ref name="Shahinp11">Shahin (2005), p. 11</ref> اُتے ، عباسی خلفاء نے امویاں دے مقابلہ وچ اس خطے دا بوہت گھٹ دورہ کيتا کیونجے [[بغداد]] وچ انہاں دا راجگڑھ ہور {{تحویل|500|mi|km}} مشرق۔ [[خلافت عباسیہ|عباسی]] دور دے آغاز دا نشان لگیا [[اسلامی عہد زريں|اسلامی سنہری دور]] اے، جس وچ اس طرح دے طور اُتے فلسطین تو‏ں علما کرام د‏‏ی اک وڈی تعداد [[غزہ]] د‏‏ی نژاد قانون دان تے بانی [[شافعی]] دے اسکول [[فقہ]] [[محمد بن ادریس شافعی|محمد بن ادریس راھ Shafi`i]] تے [[یروشلم|Jerusalemite]] جغرافیہ [[شمس الدین مقدسی|المقدادی نے]] ، اک لازمی کردار ادا کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} عباسی دور دے دوران عرب قبیلے دے اثر و رسوخ وچ کمی واقع ہوئی اے تے صرف اک ہی سیاق و سباق دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ اوہ مرکزی اتھارٹی دے خلاف بغاوت وچ ا‏‏ے۔ <ref name="Gil283">Gil, Moshe (February 1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. pp. 279–281. {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}}.</ref> اُتے ، [[جند اردن|جند ال]] [[مضر بن نزار|اردوان]] وچ قیسی [[مضر بن نزار|مدھر]] تے یامانی قبیلے دے وچکار اک تنازع 8 ويں صدی دے آخر تک پیدا ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قیصی - یمانی د‏‏ی جنگ 793–96 د‏‏ی جنگ دا سبب بنی۔ ہارون الرشید نے اس قبائلی تنازع نو‏‏ں بغاوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا تے جعفر ابن یحیی البرماکی دے تحت بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی اک وڈی فوج بھیجی۔ مورخ موشے گل دے مطابق ، "اس نے لوہے دے ہتھ تو‏ں باغیاں نو‏‏ں تھلے ڈالیا تے بہت زیادہ خون بہایا گیا۔" دے شہراں [[غزہ]] ، [[بیت جبرین|بیت Jibrin]] ، [[عسقلان|Ascalon]] جند Filastin وچ تے وچ شہر Sariphaea [[جند اردن|جند اللہ تعالی Urdunn]] مکمل طور اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں متصادم تباہ ہوئے [[بدو]] قبیلےآں. مغربی فلسطین دے متعدد شہراں تے دیہاتاں نو‏‏ں وی برطرف کر دتا گیا۔ <ref>Palestine Exploration Fund, 1872, p. 167.</ref> سینٹ چیریٹن ، سینٹ سائیریاکس ، سینٹ سباس ، سینٹ تھیوڈوسیس تے سینٹ ایتھیمیوس د‏‏ی خانقاہاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ <ref name="Patrich65">Patrich, 2001, p. 65.</ref> قبائلی فیڈریشناں د‏‏ی مشترکہ ہلاکتاں تقریبا 1، 1200 سن۔ <ref name="SERK22">Shagrir, Ellenblum, Riley-Smith, and Kedar, 2007, p. 22.</ref> دوران [[ہارون الرشید]] د‏‏ی (786-809) دے نال پہلی رسمی رابطےآں سلطنت کر [[فرانکیا|اوتھ‏ے Frankish سلطنت]] دے [[شارلیمین]] ، واقع ہوئی اقدام دے حصے دے طور عباسی-Carolingian اتحاد <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/charlemagneearly0000gree|title=Charlemagne and the Early Middle Ages|last=Miriam Greenblatt|publisher=Benchmark Books|year=2002|isbn=978-0-7614-1487-2|page=[https://archive.org/details/charlemagneearly0000gree/page/29 29]|url-access=registration}}</ref> 797 وچ ، [[ہارون الرشید]] د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی اے نو‏‏ں رپورٹ کيتا جاندا اے چارلیمان نے تعمیر تے بہتری دے ل money پیسہ بھیجنے دے بدلے وچ [[یروشلم]] وچ عیسائی مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی حفاظت Charlemagne نو‏‏ں کيتی۔ <ref>Gil, Moshe (February 1997). A History of Palestine, 634–1099. Cambridge University Press. pp. 159 and 285–289. {{آئی ایس بی این|0-521-59984-9}}.</ref> اس دے نتیجے وچ ، [[کلیسائے مقبرہ مقدس|چرچ آف ہولی سلیپرچر]] نو‏‏ں بحال کيتا گیا تے لاطینی اسپتال نو‏‏ں بڑھاوا دتا گیا تے اسنو‏ں بینیڈکٹائن دے ماتحت کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=5qNgiv-ZOEAC&pg=PA179|title=Charlemagne, Muhammad, and the Arab roots of capitalism|last=Heck|first=Gene W.|year=2006|isbn=978-3-11-019229-2|page=172}}</ref> دو سال بعد [[شارلیمین|چارلمگن]] نے [[یروشلم|یروشلم دے]] پیٹریاارک جارج نو‏‏ں اک ہور مشن بھیجیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UHWd6gLZsFIC&pg=PA247|title=War and Peace in the Law of Islam|last=Majid Khadduri|publisher=The Lawbook Exchange, Ltd.|year=2006|isbn=978-1-58477-695-6|page=247}}</ref> نويں صدی دے آخر تک ، بغداد وچ مقیم عباسیاں نے اپنے مغربی صوبےآں دا کنٹرول ختم کرنا شروع کر دتا۔ 78 From78 تو‏ں فلسطین اُتے تقریبا [[احمد بن طولون|aut]] اک صدی تک نیم خود مختار حکمراناں نے مصر اُتے حکومت کیت‏‏ی ، اس دا آغاز مصر دے حکمران تے [[طولون شاہی سلسلہ|تلونیڈ]] خاندان دے بانی ، [[احمد بن طولون|احمد ابن ٹلن تو‏ں ہويا]] ، جس نے [[خلافت عباسیہ|عباسی]] عدالت تو‏ں مصر د‏‏ی آزادی دے اعلان دے چار سال بعد فلسطین تے بیشتر [[شام|شام]] نو‏‏ں فتح کيتا۔ [[بغداد]] وچ 4 in4 وچ عباسیاں نے فلسطین دا براہ راست کنٹرول حاصل ک‏ر ليا ، جدو‏ں انہاں دے حملے دے بعد تلونیڈ امیر ہارون د‏‏ی فوج نو‏‏ں مصر واپس جانا پيا ، جتھ‏ے اگلے ہی سال تولیاں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} بغداد تو‏ں براہ راست کنٹرول 939 جدو‏ں تک برقرار رکھیا گیا سی محمد بن Tughj امام Ikhshid دے گورنر [[خلافت عباسیہ|عباسی]] مصر تے فلسطین، اپنے ڈومین تے عباسی خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں عنوان امام Ikhshid (شہزادہ) زیادہ آزاد کنٹرول دتی گئی [[الراضی باللہ|رضی]] . تلونیاں د‏‏ی طرح ، اخدشید راجگڑھ فلسطین تو‏ں نسبتہ قربت دے نتیجے وچ اس خطے اُتے زیادہ توجہ مرکوز ہوئے گئی ، ایويں کہ دونے اخشید حکمران ، محمد بن تغج الاخشید تے ابو المسک کافر یروشلم وچ دفن ہوئے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} 968 وچ ابو المسمک کافر د‏‏ی ہلاکت دے نتیجے وچ [[اخشید شاہی سلسلہ|اخلاصید]] حکومت کیت‏‏ی مہلک تقسیم ہوئے گئی کیونجے انہاں نے [[دولت فاطمیہ|فاطمیاں دے]] متوقع حملے د‏‏ی تیاری [[دولت فاطمیہ|کرلئی]] ۔ === فاطمہ مدت === [[فائل:Fatimid Caliphate.PNG|سجے|thumb| فاطمid خلافت اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک]] ماں اپنے اڈے تو‏ں [[تونس|تیونس]] ، جنرل Gawhar امام Siqilli د‏‏ی [[اسماعیلی]] [[اہل تشیع|شیعہ]] [[دولت فاطمیہ|فاطمیاں]] ، جنہاں نے انہاں د‏‏ی بیٹی دے ذریعے محمد د‏‏ی اولاد ہونے دا دعوی کيتا [[فاطمہ زہرا|فاطمہ]] ، فتح کيتا [[اخشید شاہی سلسلہ|Ikhshidid]] 969 وچ فلسطین تے مصر دے ڈومینز، مقامی ضمانت اک معاہدے اُتے مندرجہ ذیل [[اہل سنت|سنیاں]] آزادی مذہب د‏‏ی <ref name="Arabnet">{{حوالہ ویب|title=Egypt: The Fatimid Period 969–1771|publisher=Arab Net|year=2002|accessdate=2007-08-14|url=http://www.arab.net/egypt/et_fatimid.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070617112914/http://www.arab.net/Egypt/et_fatimid.htm|archivedate=June 17, 2007}}</ref> انہاں نے نويں شہر نو‏‏ں اپنا راجگڑھ منتقل کر دتا [[قاہرہ]] ، صرف شمال [[اخشید شاہی سلسلہ|Ikhshidid]] دے راجگڑھ [[فسطاط|Fustat]] . {{حوالہ درکار|date=July 2011}} فاطمیاں نے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی سلطنت دی]] حدود تک اپنی توسیع جاری رکھی تے [[انطاکیہ (تاریخی شہر)|717171]] وچ اینٹیوک اُتے اک ناکا‏م حملے دے بعد امیڈا دے باہر بازنطینی شکست ہوئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Norwich|1997}}</ref> اُتے ، بازنطینیاں نے دوبارہ جنگ لڑی تے 975 وچ شہنشاہ جان اول تیمسکیس د‏‏ی دوسری ماساں شام تے شمالی فلسطین دے بیشتر حصےآں ، بشمول [[طبریہ|ٹبیریاس]] ، [[ناصرہ|ناصرت]] تے [[قیصریہ بحری|قیصریہ پیلیستینا اُتے قبضہ کيتا]] ، لیکن یروشلم جاندے ہوئے اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ شہنشاہ بیمار ہوئے گیا تے مہم تو‏ں واپسی اُتے 97 976 وچ اچانک دم توڑ گیا تے بازنطینیاں نے اس د‏ی سلطنت دے شمال وچ بلغاری خطرہ دا سامنا کرنے دے فورا بعد ہی پِچھے ہٹ گئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Norwich|1997}}</ref> یروشلم ، نابلس تے اسسکان نو‏‏ں فاطمid حکمرانی دے تحت توسیع تے تزئین و آرائش کيتی گئی۔ <ref name="Shahinp11">Shahin (2005), p. 11</ref> اُتے ، 1009 وچ ، فاطمid خلیفہ [[حاکم بامراللہ|الحکیم]] نے سلطنت دے تمام گرجا گھراں تے عبادت خاناں نو‏‏ں ختم کرنے دا حکم دتا ، جس وچ [[کلیسائے مقبرہ مقدس|چرچ آف ہولی سیپلچر]] شامل سی۔ اُتے ، ویہہ سال بعد اسنو‏ں ال Hakحکیم دے جانشین نے خلیفہ دے طور اُتے تبدیل کيتا ، [[علی الظاہر|علی ا -ظاہر]] ، جس نے بازنطینی شہنشاہ رومانوس III ارگیرس دے نال معاہدے وچ [[کلیسائے مقبرہ مقدس|چرچ آف ہولی سیپلچر]] تے ہور مسیحی گرجا گھراں د‏‏ی از سر نو تعمیر دا اختیار دتا۔ رومانوس دے جانشین کانسٹیٹائن IX مونوموس نے اس بحالی د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی تے اس دوران [[مورستان]] اسپتال ، چرچ تے خانقاہ سمیت متعدد ہور عیسائی عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ ازظہر نے اپنے دور حکومت وچ [[قبۃ الصخرہ|گنبد آف چٹان دی]] اک وڈی تزئین و آرائش دا کم وی کيتا۔ دسويں صدی دے بعد ، فلسطین دا ''جھنڈاں'' وچ ''تقسیم'' ہونے لگا۔ 11 ويں صدی دے اوائل دے دوران ، [[سلجوق خاندان|سیلجوک ترکاں]] نے مغربی ایشیا دے وڈے حصے اُتے حملہ کيتا تے [[دولت فاطمیہ|فاطمیڈ]] تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینیاں]] دوناں نو‏ں اس لڑائی دا سامنا کرنا پيا۔ فاطمیڈ تے سلجوق دے وچکار جنگ نے مقامی آبادی تے مغربی عازمین حج دے لئی زبردست خلل پیدا کيتا۔ 1073 وچ فلسطین د‏‏ی طرف تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا سی [[ملک شاہ اول|، رحمان ملک، شاہ وچ ]] د‏‏ی [[اصفہان]] د‏‏ی بنیاد اُتے [[سلجوقی سلطنت|عظیم سلجوق سلطنت]] <ref>Moshe Gil, ''A History of Palestine'' (Cambridge, 1992) p. 410; p. 411 n. 61</ref> امیر دے زیر Atsiz ابن Uvaq ، جنہاں نے کمزور، وچ جنوبی پیش قدمی کر رہیا سی [[دولت فاطمیہ|فاطمی سلطنت]] دے اُتے فیصلہ کن شکست دے بعد [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] فوج [[جنگ ملازکرد|Manzikert د‏‏ی لڑائی]] دو سال پہلے تے 1067 تو‏ں 1072 دے درمیان مصر وچ چھ سالہ تباہ کن قحط سالی۔ <ref name="Singh2002 p.455">Singh, Nagendra. 2002. "International Encyclopedia of Islamic Dynasties"</ref> سلجوق د‏‏ی حکمرانی غیر مقبول سی تے 1077 وچ یروشلم نے انہاں د‏‏ی حکمرانی دے خلاف بغاوت کر دتی جدو‏ں کہ امیر عاطiz ابن اووق مصر وچ [[دولت فاطمیہ|فاطمی سلطنت دا]] مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ یروشلم واپسی اُتے ، اٹز نے شہر اُتے دوبارہ قبضہ کيتا تے مقامی آبادی دا قتل عام کيتا۔ <ref name="Bosworth2007 p. 234">Bosworth, Clifford Edmund. 2007. "Historic Cities of the Islamic World</ref> نتیجتا Atsiz دے گورنر د‏‏ی طرف تو‏ں پھانسی دے دتی گئی [[شام|شام]] Tutush وچ ، دے بھائی [[سلجوق خاندان|سلجوق]] رہنما [[ملک شاہ اول|رحمان ملک، شاہ وچ ]] . توتوش اول نے آرتوق بن ایکسیب ، بعد وچ آرتوقید خاندان دے بانی ، نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا۔ آرتوق بن عقب 1091 وچ فوت ہويا تے اس دے بعد انہاں دے بیٹے الغازی تے سوکمین ، جو آرتوقید خاندان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی حیثیت تو‏ں گورنر بن گیا۔ [[ملک شاہ اول|ملک شاہ دا]] انتقال 1092 وچ ہويا تے [[سلجوقی سلطنت|عظیم سلجوق سلطنت]] چھوٹی متحارب ریاستاں وچ تقسیم ہوئے گئی۔ 1095 وچ اپنے والد توتوش اول د‏‏ی موت دے بعد ، ڈوق تے ردوان دے درمیان فلسطین اُتے قابو پانا تنازع پیدا ہوئے گیا۔ جاری دشمنی نے شام نو‏‏ں کمزور کر دتا اے تے فاطمی ریجنٹ العفدال شاہان شاہ نے صلیبیاں د‏‏ی آمد تو‏ں عین پہلے 1098 وچ آرتوکیڈس تو‏ں اس علاقے اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>Holt, pp. 11–14.</ref> 1054 وچ ، [[تفرقۂ عظیم|عظیم الزم]] نے عیسائی چرچ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے مشرق تے مغرب وچ تقسیم کر دتا ، جس دے نتیجے وچ فلسطین دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے]] دائرہ اختیار وچ [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|آگئے]] ۔ اُتے ، 1090 وچ ، بازنطینی شہنشاہ الیکسیوس I کومنینوس نے سلجوقاں دے خلاف مغربی حمایت حاصل کرنے دے ارادے تو‏ں ، [[پوپ|پاپسی]] <ref>Norwich, pg. 30</ref> د‏‏ی طرف مفاہمت دے اقدامات کرنا شروع کیتے۔ 1095 وچ انہاں دے سفیر [[اربن دوم|پوپ اربن II دے]] سامنے پیانوزا کونسل وچ حاضر ہوئے ، {{حوالہ درکار|date=August 2018}} کرائے د‏‏ی فوجاں تو‏ں درخواست کرنے دے ل تے ايس‏ے سال دے آخر وچ کونسل آف کلرمونٹ پوپ [[اربن دوم|اربن II]] وچ [[پہلی صلیبی جنگ|پہلے صلیبی جنگ دا]] مطالبہ کيتا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} === صلیبی جنگ: یروشلم د‏‏ی بادشاہی === [[فائل:Map Crusader states 1135-en.svg|thumb| یروشلم تے ہور صلیبی ریاست 1135 وچ اپنے عروج اُتے اے ]] [[فائل:The Byzantine Empire, c.1180.PNG|سجے|thumb| صلیبی ریاستاں نے 1180 وچ انہاں دے زوال تو‏ں کچھ پہلے ہی کہیا]] [[مملکت یروشلم|یروشلم دی]] بادشاہی اک [[مسیحیت|عیسائی]] بادشاہی سی جو [[پہلی صلیبی جنگ|پہلے صلیبی جنگ دے]] نتیجے وچ 1099 وچ [[سرزمین شام|لیونٹ]] وچ قائم ہوئی سی۔ یروشلم تے بیشتر فلسطین اُتے اس دا کنٹرول 1187 وچ [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] د‏‏ی افواج دے ہتھو‏ں شکست تک نیڑے اک صدی تک جاری رہیا ، جس دے بعد بیشتر فلسطین نو‏‏ں ایوبیڈس نے کنٹرول کيتا۔ فلسطین وچ صلیبی حکمرانی قائم ہونے دے فورا بعد بعد ، بولن دے گاڈفری نے وعدہ کيتا سی کہ صلیبیاں نے مصر اُتے قبضہ کرلینے دے بعد اس خطے د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں پاپسی دے حوالے ک‏ے دتا سی۔ اُتے ، مصر اُتے حملہ نئيں ہويا کیو‏ں کہ اس دے فورا بعد ہی گوڈفری د‏‏ی موت ہوئے گئی تے سیاسی طور اُتے پیسا دے ڈاگبرٹ نو‏‏ں باہر لے جانے دے بعد بالڈون نو‏‏ں یروشلم دا پہلا بادشاہ قرار دتا گیا جو اس تو‏ں پہلے لاطینی سرپرست مقرر ہوئے سن ۔ <ref>Runciman, Steven. 1951. ''A History of the Crusades: Volume 1 The First Crusade and the Foundation of the Kingdom of Jerusalem''. New York, New York: Cambridge University Press, pp. 279–290. {{آئی ایس بی این|0-521-06161-X}}</ref> پہلے صلیبی بادشاہت [[پہلی صلیبی جنگ|پہلے صلیبی جنگ دے]] دوران قبضہ کیتے گئے شہراں تے شہراں دے ڈھیلے ذخیرے تو‏ں تھوڑی زیادہ سی۔ عروج اُتے ، مملکت نے جدید دور دے اسرائیل تے ریاست فلسطین دا علاقہ تقریبا. گھیر لیا سی۔ ایہ شمال وچ لبنان تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ [[جزیرہ نما سینا|صحرائے سیناء تک]] تے مشرق وچ جدید اردن تے شام تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ [[دولت فاطمیہ|فاطمid]] مصر وچ مملکت نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی وی کوششاں ہوئیاں۔ اس دے بادشاہاں نے شمال وچ دوسری [[صلیبی ریاستاں|صلیبی ریاستاں]] اُتے اک خاص مقدار دا اختیار حاصل کيتا سی: کاؤنٹی آف طرابلس ، [[امارت انطاکیہ|انٹیوچ دا راج]] تے ایڈیسہ کاؤنٹی ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} بہت سارے رسم و رواج تے ادارے مغربی یورپ دے انہاں علاقےآں تو‏ں درآمد کیتے گئے سن جتھ‏ے تو‏ں صلیبی حملہ آور آئے سن تے ریاست دے وجود وچ مغرب دے نال نیڑےی خاندانی تے سیاسی روابط سن ۔ اُتے ، اس دے مقابلے وچ ایہ اک نسبتا minor معمولی سلطنت سی تے اس وچ اکثر یورپ د‏‏ی مالی تے فوجی مدد کيت‏ی کمی سی۔ اس خلا نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی مملکت وچ مقامی سطح اُتے قائم فوجی احکامات قائم کیتے گئے سن ۔ د‏‏ی بنیاد شورویراں Hospitaller طرف جیرارڈ Thom دے اُتے [[مورستان|Muristan]] یروشلم وچ مسیحی ہسپتال د‏‏ی اک د‏‏ی طرف تو‏ں تصدیق کيتی گئی سی پوپ دے بل تو‏ں پوپ ایسٹر II 1113 وچ تے د‏‏ی طرف تو‏ں بانی Hugues ڈی Payens تے Godfrey د‏‏ی ڈی سینٹ عمر دے [[فرسان الہیکل|شورویراں Templar]] 1119 وچ منعقد ہوئی [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصیٰ وچ ]] ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} یہ سلطنت ہمسایہ آرمینی بادشاہی سیلیکیا تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی سلطنت دے]] نیڑے ہوئے گئی ، جتھ‏ے تو‏ں اسنو‏ں "مشرقی" خصوصیات وراثت وچ مل گئياں تے مملکت وی پہلے تو‏ں موجود مسلم ادارےآں تو‏ں متاثر سی۔ اُتے ، جدو‏ں 1112 وچ دوسری مرتبہ چوکس دے آرنولف نو‏‏ں لاطینی سرپرست مقرر کيتا گیا تاں ، اس نے [[کلیسائے مقبرہ مقدس|چرچ آف ہولی سیپلچر]] وچ غیر کیتھولک عبادت اُتے پابندی عائد کردتی۔ معاشرتی طور اُتے ، مغربی یورپ نال تعلق رکھنے والے "لاطینی" باشندےآں دا مسلماناں تے مشرقی عیسائیاں تو‏ں تقریبا almost کوئی رابطہ نئيں سی جنہاں اُتے اوہ حکومت کردے سن ۔ سلطنت دا شاہی محل [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصی وچ قائم سی]] تے [[قبۃ الصخرہ|گنبد آف چٹان]] نو‏‏ں چرچ وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ صلیبی حکمرانی دے تحت ، کلی طور اُتے قلعے ، قلعے ، ٹاورز تے قلعے دیہات وڈے پیمانے اُتے پینڈو علاقےآں وچ فلسطین بھر وچ تعمیر ، دوبارہ تعمیر تے تزئین و آرائش کيتی گئی۔ <ref name="Shahinp11">Shahin (2005), p. 11</ref><ref name="Nicolle">{{حوالہ کتاب|url=http://www.ospreypublishing.com/title_detail.php/title=S8278~per=41|title=Crusader Castles in the Holy Land 1192–1302|last=[[David Nicolle]]|date=July 2005|publisher=Osprey|isbn=978-1-84176-827-4|access-date=2012-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927003055/http://www.ospreypublishing.com/title_detail.php/title=S8278~per=41|archive-date=2007-09-27|url-status=dead}}</ref> اس زمانے دے صلیبی فن تعمیر دا اک قابل ذکر شہری باقی ایکرا دے پرانے شہر <ref name="IsraelAntiquities">{{حوالہ ویب|title=Projects:The Old City of Akko (Acre)|publisher=Israeli Antiquities Authority|accessdate=2007-08-14|url=http://www.iaa-conservation.org.il/Projects_Item_eng.asp?subject_id=11&site_id=5&id=22}}</ref> تے جزیرہ ارود وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران متعدد مسلما‏ن خانداناں نے فلسطین ہجرت د‏‏ی ، جنہاں وچ مشہور اسلامی اسکالرز [[ابن قدامہ]] تے [[ضیاء الدین مقدسی|دیاالدین المقدی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ صلیبی کنٹرول دے دور دے دوران ، ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ فلسطین وچ صرف اک ہزار غریب یہودی خاندان سن ۔ <ref>Frank Heynick, ''Jews and medicine, An Epic Saga,'' KTAV Publishing House, Inc., 2002 p. 103, commenting on Maimonidies' decision not to settle there a century later.</ref> یہودی 1099 وچ [[یروشلم]] تے 1100 وچ [[حیفا|ہیفا]] وچ صلیبیاں دے خلاف مسلماناں دے نال مل ک‏ے لڑے۔ یورپ دے کچھ یہودی اس ملک دے دورے اُتے آئے سن ، جداں توڈیلہ دے بینجمن جس نے اس دے بارے وچ لکھیا سی۔ [[موسی بن میمون|Maimonides]] تو‏ں فرار دے بعد فلسطین دا دورہ کيتا [[دولت موحدین|Almohads]] 1165 وچ اور، عکا، یروشلم تے حبرون دا دورہ کيتا آخر وچ حل کرنے دا انتخاب کر [[فسطاط|Fostat]] مصر وچ .<ref>Sefer HaCharedim Mitzvat Tshuva Chapter 3</ref> جولائ‏ی 1187 وچ ، [[قاہرہ]] اُتے مبنی [[کردستان|کرد]] جنرل [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] نے اپنی فوجاں نو‏‏ں [[جنگ حطین|ہاتن د‏‏ی جنگ]] وچ فتح دا حکم دتا ، <ref name="Setton">Kenneth Setton, ed. ''[http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/History.CrusOne A History of the Crusades, vol. I.]'' [[University of Pennsylvania]] Press, 1958</ref><ref name="Shahinp12">Shahin (2005), p. 12.</ref> جلد ہی اس دے بعد [[فتح بیت المقدس|یروشلم دا محاصرہ (1187)]] جس وچ [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] نے یروشلم اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ === ایوبیڈ تے مملوک ادوار === [[فائل:Ayyubid Dynasty.svg|سجے|thumb| 1193 ، صلاح الدین د‏‏ی موت دے بعد ایوبیڈ خاندان دے تحت یروشلم]] [[فائل:Bahri Dynasty 1250 - 1382 (AD).PNG|سجے|thumb| بحری مملوک خاندان 1250–1382]] [[فائل:White Tower, Ramla (Dez. 2006).jpg|thumb| ٹاور جو رملہ ، 1318 وچ تعمیر کيتا گیا سی]] 1187 وچ [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] د‏‏ی فوجاں دے ذریعہ صلیبی شکست دے بعد ، فلسطین دا بیشتر حصہ [[ایوبی سلطنت|ایوبیڈس دے]] زیر کنٹرول سی۔ ایکور د‏‏ی [[مملکت یروشلم|بادشاہی دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا شمالی ساحلی شہراں وچ اک صلیبی صلیبی ریاست ، ایوبیڈ دور وچ تے مملوک دور تک ، اس علاقے وچ 1291 تک 12 سو سال تک باقی رہیا۔ اُتے ، یورپ تو‏ں ہور ست صلیبی جنگاں دے باوجود ، صلیبی ریاست 1187 وچ [[یروشلم|یروشلم دے]] زوال دے بعد اس خطے وچ ہن اک خاص طاقت نئيں رہی سی۔ ایوبیڈس نے اس خطے وچ یہودی تے آرتھوڈوکس عیسائی آبادکاری د‏‏ی اجازت دتی تے [[قبۃ الصخرہ|گنبد آف چٹان]] نو‏‏ں اک [[اسلام]]ی عبادت گاہ وچ تبدیل کر دتا گیا {{حوالہ درکار|date=January 2016}} ۔ [[مسجد عمر (یروشلم)|عمر د‏‏ی مسجد]] دے باہر صلاح الدین ایوبی دے تحت بنایا گیا سی [[کلیسائے مقبرہ مقدس|حضور Sepulchre دے چرچ]] د‏‏ی یاد وچ ، [[عمر بن خطاب|عمر نے]] اک مثال قائم کيتی اے تے اس طرح اک دے طور اُتے چرچ د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں خطرے وچ ڈال کرنے دے طور اُتے نئيں چرچ دے باہر نماز ادا کرنا عظیم دے فیصلے [[مسیحیت|عیسائی]] سائٹ. صلاح الدین د‏‏ی فتح دے تقریبا ايس‏ے ايس‏ے سال بعد ، کاتالان دے [[موسی بن نحمان|ربیحی ناہانیاں]] نے بارسلونا دے تنازع دے بعد یورپ چھڈ دتا ، <ref>p. 73 in Jonathan Sachs (2005) ''To heal a fractured world: the ethics of responsibility''. London: Continuum ({{آئی ایس بی این|978-0-8264-8039-2}})</ref> تے انہاں نے اپنی زندگی دے آخری تن سال فلسطین وچ صرف ایکر وچ گزارے۔ اس نے [[قدیم شہر (یروشلم)|یروشلم دے پرانے شہر]] وچ ریمن عبادت خانہ قائم کيتا تے اس طرح اس وقت اس شہر وچ صرف دو یہودی آباد کار پائے گئے ، انہاں نے یروشلم وچ یہودی فرقہ وارانہ زندگی نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} یوروپین د‏‏ی شکست نے سائز تے کامیابی دے لحاظ تو‏ں مختلف یوروپ تو‏ں ہور صلیبی جنگاں نو‏‏ں اکسایا۔ 1192 وچ ، [[رچرڈ اول شاہ انگلستان|رچرڈ لائنر ہارٹ دے]] تحت [[تیسری صلیبی جنگ]] نو‏‏ں یروشلم اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روکنے دے بعد ، صلاح الدین رملہ معاہدہ کيتا جس وچ اس نے اتفاق کيتا کہ مغربی عیسائی زائرین یروشلم وچ آزادانہ طور اُتے عبادت کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ایہ خطرہ باقی رہیا تے [[ایوبی سلطنت|ایوبیڈ]] امیر [[المعظم عیسی شرف الدین|المعظم]] نے 1219 وچ یروشلم دے شہر د‏‏ی دیواراں تباہ کر دیؤ تاکہ [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] نو‏‏ں اک مضبوط شہر اُتے قبضہ کرنے تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ چھیويں صلیبی جنگ دے خاتمے دے لئی ، [[فریڈرک دوم، مقدس رومی شہنشاہ|فریڈرک دوم ، مقدس رومن شہنشاہ]] تے ایوبیڈ [[سلطان]] [[الملک الکامل ناصر الدین محمد|الکامل دے]] وچکار اک 10 سالہ معاہدہ طے پایا ، جس دے تحت عیسائیاں نو‏‏ں غیر مصدقہ یروشلم ، ہور [[ناصرہ|نارتھ]] تے بیت المقدس وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، حالانکہ ایوبیڈس نے اپنا کنٹرول برقرار رکھیا۔ [[مسلما‏ن]] مقدس تھ‏‏اںو‏اں ۔ <ref name="Setton"/> 1239 وچ امن معاہدے د‏‏ی میعاد ختم ہونے دے بعد انہاں علاقےآں نو‏‏ں ایوبیڈ کنٹرول وچ واپس کر دتا گیا سی تے [[الکرک|کیرک دے ایوبیڈ]] امیر ، ناصر داؤد نے شہراں اُتے قبضہ کيتا سی۔ اگلے چار سالاں دے لئی ، انہاں ناصر داؤد تے اس دے چچا زاد بھائی صالح ایوب دے درمیان شہراں اُتے کنٹرول لڑا گیا سی ، جس نے صلیبیاں دے نال اتحاد کيتا سی ، جسنو‏ں شیمپین دے تھیباٹ چہارم د‏‏ی سفارتی کوششاں د‏‏ی مدد تو‏ں مدد ملی سی۔ مستقل طور اُتے حریف علیحدگی حکمراناں صلیبیاں دے نال اتحاد کيتا سی جو تو‏ں شہر لینا کرنے دے طور اُتے صالح ایوب دے اک باڑے فوج نو‏‏ں طلب واسطے Khwarezmians ، جنہاں نے شکست دے بعد کرایہ دے لئی دستیاب سن خوارزم شاہ منگولاں دس سال پہلے د‏‏ی طرف تو‏ں راجونش.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/08364a.htm|title=Catholic Encyclopedia: Jerusalem (After 1291)|publisher=Newadvent.org|accessdate=2011-08-16}}</ref> خوارزمینیاں کوصالح ایوب دے ذریعہ قابو نئيں کيتا جاسکیا تے یروشلم نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ کچھ ماہ بعد ، دونے فریقین نے اک بار فیر لا فوربی د‏‏ی فیصلہ کن جنگ وچ ملاقات کيت‏ی ، جس نے جنوبی تے وسطی فلسطین وچ [[صلیبی ریاستاں|صلیبی جنگ دے]] اثر و رسوخ دے خاتمے دا اشارہ کيتا۔ حمص جھیل اُتے المنصور ابراہیم دے ہتھو‏ں خوارزمینیاں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد دو سال بعد ایوبیڈس نے یروشلم اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک سلطنت]] نو‏‏ں بالواسطہ طور اُتے مصر وچ [[ستويں صلیبی جنگ]] دے نتیجے وچ تشکیل دتا گیا سی ، جو یروشلم د‏‏ی 1244 تباہی دے رد عمل وچ شروع کيتا گیا سی۔ ایہ صلیبی جنگ 1250 وچ فارسکور د‏‏ی لڑائی وچ [[لوئی نہم|فرانس]] دے [[لوئی نہم|لوئس IX نو‏‏ں]] ایوبیڈ سلطان ترنشاہ دے ہتھو‏ں شکست دینے تے اس دے قبضہ کرنے دے بعد ناکا‏م ہوئے گئی۔ ترنشاہ نو‏‏ں اس دے [[مملوک]] فوجیاں نے لڑائی دے اک ماہ بعد ہی مار ڈالیا تے اس د‏ی سوتیلی والدہ [[شجر الدر]] مصر دے [[سلطانہ]] بن گئياں مملوک ایبک دے نال بطور ایٹابیک ۔ ایوبیڈ [[دمشق]] منتقل ہوئے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے ہور 10 سال تک فلسطین اُتے قابو پالیا۔ تیرہويں صدی دے آخر وچ ، فلسطین تے شام تیزی تو‏ں پھیلدے ہوئے [[منگول سلطنت|منگول سلطنت دے]] خلاف بنیادی محاذ بن گئے ، جس د‏‏ی فوج 1260 وچ پہلی بار فلسطین وچ پہنچی ، اس دا آغاز [[کتبغا|نیسوریوریائی]] [[نسطوریت|عیسائی]] جنرل [[کتبغا|کِٹبوکا دے]] تحت فلسطین وچ منگول دے چھاپےآں تو‏ں ہويا ۔ منگول دے رہنما [[ہلاکو خان|ہلگو خان]] نے فرانس دے لوئس IX نو‏‏ں ایہ پیغام بھیجیا کہ یروشلم نو‏‏ں فرانکو - منگول اتحاد دے تحت [[مسیحی|عیسائیاں]] نو‏‏ں چھڈیا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ، اس دے فورا بعد ہی اسنو‏ں مانگکے د‏‏ی موت دے بعد منگولیا واپس جانا پيا ، [[کتبغا|کٹ بکا]] تے کم فوج چھڈ ک‏‏ے۔ اس دے بعد کٹ بکا نے [[وادی یزرعیل]] وچ [[جنگ عین جالوت|عین جلوت دی]] اہ‏م [[جنگ عین جالوت|جنگ]] وچ [[بیبرس|بائبراں دے]] تحت مملوکاں دے نال مشغول کيتا۔ فلسطین وچ مملوکس د‏‏ی فیصلہ کن فتح نظر آندی اے عالمی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م لڑائی دے طور اُتے ، منگول فتح دے لئی اک اعلیٰ پانی دا نشان قائم کيتا۔ اُتے ، منگول [[غازان خان|غزن]] تے مولائے دے تحت 1300 وچ غزہ تک پہنچنے دے بعد ہور کچھ مختصر چھاپےآں وچ مصروف سن ۔ یروشلم چار ماہ تک منگولاں دے پاس رہیا (ملاحظہ کرن [[نويں صلیبی جنگ]] )۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} 1270 وچ ، سلطان [[بیبرس|بائبرز]] نے بقیہ صلیبیاں نو‏‏ں ملک دے بیشتر علاقےآں تو‏ں بے دخل کر دتا تے آخری وڈے صلیبی فوج گڑھ ، [[عکا|ایکڑ]] ، 1291 وچ ، ایکڑ دے محاصرے وچ گر گیا۔ <ref name="Setton"/> اس دے بعد ، باقی کوئی وی یورپی یا تاں گھر چلا گیا یا مقامی آبادی وچ ضم ہوئے گیا۔ <ref name="Shahinp12">Shahin (2005), p. 12.</ref> مملوکاں نے ایوبیڈس د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں جاری رکھے ہوئے ، ساحلی علاقے نو‏‏ں تباہ کرنے تے اس دے بیشتر شہراں ، شمال وچ [[صور]] تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ غزہ تک ویران کرنے دا اسٹریٹجک فیصلہ کيتا۔ [[بندرگاہ]]اں تباہ کردتی گئياں تے متعدد مواد سُٹ دتا گیا تاکہ انہاں نو‏‏ں ناقابل برداشت بنایا جا سک‏‏ے۔ اس دا مقصد صلیبیاں د‏‏ی واپسی دے خدشے دے پیش نظر ، سمندر تو‏ں ہونے والے حملےآں نو‏‏ں روکنا سی۔ اس دا انہاں علاقےآں اُتے طویل مدتی اثر پيا ، جو صدیاں تو‏ں بوہت گھٹ آبادی وچ رہیا۔ اس وقت د‏‏ی سرگرمی زیادہ اندرون ملک سی۔ <ref>Myriam Rosen-Ayalon, ``Between Cairo and Damascus: Rural Life and Urban Economics in the Holy Land During the Ayyuid, Maluk and Ottoman Periods'' in ''The Archaeology of Society in the Holy Land'' edited Thomas Evan Levy, Continuum International Publishing Group, 1998''</ref> فلسطین نے دمشق [[ولایت (انتظامی تقسیم)|ولایت]] (ضلع) دا اک حصہ مصر د‏‏ی [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک سلطانی دی]] حکمرانی وچ تشکیل دتا تے [[یروشلم]] ، غزہ تے سفید وچ دارالحکومتاں والے تن چھوٹے [[سنجاق|سنجیک]] (ذیلی تقسیم) وچ تقسیم ہوئے گیا۔ <ref name="Shahinp12">Shahin (2005), p. 12.</ref> اس عہد دے دوران خطے وچ پائے جانے والے بہت سارے تنازعات ، زلزلےآں تے [[سیاہ موت|کالی موت د‏‏ی اک]] وجہ تو‏ں ، آبادی کم ہوئے ک‏ے کم ہوئے ک‏ے 200،000 ہوئے گئی ا‏‏ے۔ مملوکس نے [[قاہرہ]] تو‏ں دمشق تک "پوسٹل روڈ" تعمیر کيتا ، جس وچ مسافراں ( [[کارواں سرائے|خاناں]] ) تے پلاں دے لئی رہائش گاہاں شامل سن ، جنہاں وچو‏ں کچھ اج تک زندہ نيں (دیکھو جزر جنداس ، [[لد|لود دے]] نیڑے)۔ اس دور وچ صلیبی مدت دے دوران بوہت سارے اسکولاں د‏‏ی تعمیر تے مسیتاں د‏‏ی تزئین و آرائش نو‏‏ں نظرانداز یا تباہ کيتا گیا۔ <ref name="WKhalidi28">{{حوالہ کتاب|title=Before Their Diaspora|last=Walid Khalidi|publisher=Institute for Palestine Studies, Washington DC|year=1984|isbn=0-88728-144-3|pages=28–29}}</ref> سن 1377 وچ ، فلسطین تے [[شام|شام دے]] وڈے شہراں نے بغاوت د‏‏ی ، الشریف شعبان د‏‏ی موت دے بعد۔ بغاوت ٹل تے کیہ گیا سی اک [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی طرف تو‏ں کڈی گئی سی [[سیف الدین برقوق|Barquq]] مملوک بانی، 1382 وچ قاہرہ وچ [[برجی مملوک|Burji راجونش]] . اس وقت دے عرب تے مسلم مصنفاں دے ذریعہ فلسطین نو‏‏ں "انبیا د‏‏ی مبارک سرزمین تے اسلام دے معزز رہنماؤں" دے طور اُتے منایا جاندا سی۔ <ref name="Shahinp12">Shahin (2005), p. 12.</ref> مسلم پناہ گاہاں نو‏‏ں "دوبارہ دریافت کيتا گیا" تے بوہت سارے حجاج نو‏‏ں موصول ہوئے۔ <ref name="WKhalidi28"/> 1496 وچ ، [[مجیرالدین حنبلی|مجیرالدین العلیمی]] نے اپنی فلسطین د‏‏ی تریخ لکھی ''جو یروشلم تے ہیبرون د‏‏ی شاندار تریخ کے'' ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ == عثمانی دور == === ابتدائی عثمانی حکمرانی === [[فائل:OttomanEmpire1683.png|کھبے|thumb| سلطنت عثمانیہ نے 1683 وچ ، یروشلم نو‏‏ں دکھایا]] 1486 وچ ، مغربی ایشیا اُتے قابو پانے دے لئی لڑائی وچ مملوکاں تے [[عثمانی ترک|عثمانی ترکاں دے]] وچکار دشمنی شروع ہوئے گئی۔ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] نے [[جنگ مرج دابق|مرج دبیق د‏‏ی لڑائی]] وچ مملوکاں اُتے اپنی 1516 وچ فتح دے بعد فلسطین نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name="Shahinp12">Shahin (2005), p. 12.</ref><ref>Chase, 2003, pp. 104–105.</ref> فلسطین د‏‏ی عثمانی فتح نسبتا was تیز سی ، [[وادی اردن (مشرق وسطی)|وادی اردن]] وچ مملوکاں دے نال تے مصر دے راجگڑھ مملوک جاندے ہوئے خان یونس دے مقام اُتے چھوٹی لڑائیاں لڑیاں گئیاں۔ غزہ ، رملا تے صفاد وچ وی معمولی بغاوتاں ہوئیاں ، جنہاں نو‏ں جلد دباؤ وچ لیایا گیا۔ <ref name="Ze'evi2">Ze'evi, 1996, p. 2.</ref> عثمانیاں نے انتظامی تے سیاسی تنظیم نو‏‏ں برقرار رکھیا جسنو‏ں مملوک فلسطین وچ چھڈ گئے۔ [[شام (علاقہ)|گریٹر شام]] اک بن گیا ''[[ایالت|eyalet]]'' (صوبے) تو‏ں فیصلہ دتا [[دمشق]] ، ایہ اندر فلسطین خطے پنج وچ تقسیم کيتا گیا سی جدو‏ں کہ ''[[سنجاق|sanjaks]]'' دے (صوبائی ضلعے، وی عربی وچ ''liwa'' بلايا ''<nowiki/>')'' Safad ، نابلس ، [[متصرفیہ قدس|یروشلم]] ، [[اللجون|Lajjun]] تے غزہ .<ref>Doumani, 1995, p. 34.</ref><ref name="Gerber565">Gerber, 1998, pp. 565–566.</ref> ''سنجیکاں'' نو‏‏ں ''نواہی'' (گانا۔ ''[[ناحیہ|نحیہ]]'' ) دے ناں تو‏ں ذیلی ''ضلعات'' وچ تقسیم کيتا گیا۔ <ref name="Ze'evi2">Ze'evi, 1996, p. 2.</ref> سولہويں صدی دے بیشتر حصے وچ ، عثمانیاں نے [[ایالت شام|دمشق ییلیٹ]] اُتے مرکزی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيت‏ی ، [[استنبول|استنبول وچ واقع]] [[باب عالی|سبلیف پورٹ]] (شاہی حکومت) نے عوامی نظم و نسق تے گھریلو تحفظ نو‏‏ں برقرار رکھنے ، ٹیکس جمع کرنے تے معیشت ، مذہبی امور نو‏‏ں منظم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ تے معاشرتی بہبود <ref name="Ze'evi35">Ze'evi, 1996, p. 35.</ref> فلسطین د‏‏ی زیادہ تر آبادی ، جس دا تخمینہ عثمانی حکمرانی دے ابتدائی برساں وچ دو لکھ دے لگ بھگ سی ، دیہات وچ رہندے سن ۔ سب تو‏ں وڈے شہر غزہ ، صفاد تے یروشلم سن ، ہر اک د‏‏ی آبادی 5,000–6,000 ا‏‏ے۔ عثمانی املاک د‏‏ی انتظامیہ وچ ''چوراں'' دا اک ایسا نظام موجود سی جس نو‏‏ں ''تیمر'' کہیا جاندا سی تے ''[[وقف]]'' نامی ٹرسٹ ''تیمر کی'' زمیناں [[سلطنت عثمانیہ دے سلاطین د‏‏ی لسٹ|سلطان]] نے مختلف افسراں تے عہدیداراں نو‏‏ں تقسیم کيتیاں ، خاص طور اُتے ایلیٹ ''سیپاہی'' یونٹاں تاں۔ اک ''تیمار'' اپنے حاملین دے لئی آمدنی دا اک ذریعہ سی ، جو ''تیمار'' وچ نظم و ضبط برقرار رکھنے تے قانون دے نفاذ دا ذمہ دار سی۔ ''وقف'' اراضی مختلف افراد د‏‏ی ملکیت سی تے اس د‏ی آمدنی مذہبی کماں تے ادارےآں ، معاشرتی بہبود تے فرد مستفیداں دے لئی مختص سی۔ یروشلم سنجک وچ کاشت شدہ 60 فیصد تو‏ں زیادہ زمین ''وقف'' زمین سی۔ کسی حد تک ، ایتھ‏ے نجی ملکیت والی زمین وی سی جو بنیادی طور اُتے دیہات تے انہاں دے آس پاس دے آس پاس موجود سی۔ <ref name="Ze'evi2">Ze'evi, 1996, p. 2.</ref> اب "فلسطین" دا ناں عثمانیاں دے تحت کسی انتظامی یونٹ دے سرکاری ناں دے طور اُتے استعمال نئيں ہُندا سی کیونجے انھاں نے عام طور اُتے صوبےآں دا ناں انہاں دے دارالحکومتاں دے ناں اُتے رکھیا سی۔ بہر حال ، پرانا ناں مقبول تے نیم سرکاری استعمال وچ رہیا ، <ref name="Gerber, 1998">Gerber, 1998.</ref> جس د‏‏ی 16 ويں ، 17 ويں تے 18 ويں صدیاں وچ اس دے استعمال کیت‏‏ی بہت ساریاں مثالاں دے نال موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gRw_AAAAcAAJ&pg=PA248|title=The Historie of the Holy Warre|last=Fuller|first=Thomas|publisher=Thomas Buck|year=1639|page=248|author-link=Thomas Fuller}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bjQBAAAAcAAJ|title=A Collection of the Church-history of Palestine: From Birth of Christ ...|last=John Milner|publisher=Dring|year=1688}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bub_gb_NV9FAAAAYAAJ|title=The London Magazine, and Monthly Chronologer|publisher=Edward Ekshaw|year=1741|page=[https://archive.org/details/bub_gb_NV9FAAAAYAAJ/page/n231 206]}}</ref> سولہويں صدی وچ یروشلم وچ مقیم اسلامی فقہ سیف الاسلام ابوال سعود سعودی نے اس اصطلاح نو‏‏ں ''ارازی-مقدادس'' ("مقدس سرزمین" دے لئی ترکی) دے متبادل ناں تو‏ں تعبیر کيتا۔ <ref name="Gerber565">Gerber, 1998, pp. 565–566.</ref> 17th صدی Ramla د‏‏ی بنیاد اُتے فقیہ Khayr الدین رحمہ Ramli د‏‏ی اکثر اصطلاح "Filastin" انہاں وچ استعمال ''[[فتوی|fatawat]]'' (مذہبی فتوی) د‏‏ی اصطلاح د‏‏ی وضاحت کیتے بغیر، انہاں ''fatawat'' وچو‏ں کچھ مشورہ اے اگرچہ ایہ کم یا زیادہ د‏‏ی سرحداں دے نال corresponded کہ [[جند فلسطین|جند فلسٹین]] ۔ سیمس سالمن د‏‏ی 18 ويں صدی د‏‏ی کتاب ، ''جدید تریخ یا ، تمام قوماں د‏‏ی موجودہ ریاست'' ، وچ لکھیا اے کہ "یروشلم نو‏‏ں حالے وی فلسطین دا راجگڑھ سمجھیا جاندا اے ، حالانکہ اس د‏ی قدیم عظمت تو‏ں بہت زیادہ گر گئی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=f7I-AAAAcAAJ&pg=PA534|title=Modern History, Or, The Present State of All Nations: Describing Their Respective Situations, Persons, Habits, and Buildings, Manners, Laws and Customs … Plants, Animals, and Minerals|last=Salmon|first=Thomas|publisher=Printed for T. Longman. T. Osborne. J. Shuckburgh. C. Hitch. S. Austen. And J. Rivington|year=1744|volume=1|location=London|page=461|author-link=Thomas Salmon (historian)|access-date=28 January 2011}}</ref> === غیر مرکزیت دا عمل === ==== ردوان - فرخ۔ترابائے مدت ==== سولہويں صدی دے آخر تک ، دمشق آئیلیٹ اُتے عثمانی دا براہ راست حکمرانی کمزور پيا ، جس د‏‏ی اک وجہ جیلالی بغاوتاں تے [[اناطولیہ|اناطولیہ دی]] ہور سرکشی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ <ref name="Ze'evi35">Ze'evi, 1996, p. 35.</ref> ''تیمر'' نظام ، جو عثمانی حکومت کیت‏‏ی مالی تے فوجی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کم کردا سی ، اس عرصے دے دوران وی اس تو‏ں کم متعلقہ ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Scholch140">Scholch, ed. Qusner, 1986, p. 140.</ref> چنانچہ اک نويں گورننگ اشرافیہ اُتے مشتمل فلسطین وچ ابھر کر سامنے Ridwan ، فرخ تے [[اللجون|Turabay]] خانداناں جس دے ارکان نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی ضلعی گورنراں دیر 16th صدی دے اواخر تے 17th صدی دے درمیان غزہ، نابلس، یروشلم تے Lajjun ''sanjaks'' کی. اپنے اقتدار دے استحکا‏م غزہ د‏‏ی Ridwan کنٹرول، Lajjun دے Turabay کنٹرول تے وڈی حد تک مسلسل نابلس دے فرخ کنٹرول دے نال، ''sanjak'' طرف تو‏ں مختلف تے یروشلم دا Ridwan-فرخ ہولڈ اکثر استنبول تو‏ں مقرر گورنراں د‏‏ی طرف تو‏ں رکاوٹ پیدا.<ref name="Zeevi56">Ze'evi, 1996, p. 56.</ref> بین شادیاں ، کاروباری تے سیاسی تعاون دے ذریعے خانداناں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں مستحکم کيتا گیا۔ <ref>Ze'evi, 1996, p. 39.</ref> سولہويں صدی دے آخر تو‏ں لے ک‏ے اٹھارہويں صدی دے اوائل تک ، ''امیر'' [[حج|الحاج]] ( [[حج]] کارواں دے کمانڈر) دا وقار منصب اکثر نابلس یا غزہ دے ضلعی گورنر دے سپرد ہُندا سی۔ اس روایت تو‏ں انہاں تِناں خانداناں دے درمیان پائیدار فوجی اتحاد د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی کیونجے انہاں وچو‏ں اک خاندان تو‏ں ''امیر الحج'' روانہ ہونے اُتے ہمسایہ ''سنجک کے'' گورنر نو‏‏ں اس دے ''سانجک'' دا اختیار سونپ دتا جائے گا۔ <ref name="Ze'evi49">Ze'evi, 1996, p. 49.</ref> آہستہ آہستہ ، ردوان ، فرخ تے ترابی خانداناں دے وچکار تعلقات نے اک واحد توسیعی سلطنت دا قیام عمل وچ لیایا جس نے فلسطین دے بیشتر حصے اُتے قبضہ کيتا۔ <ref>Ze'evi, 1996, p. 39 and p. 47.</ref> 1622 وچ ، پہاڑ لبنان دے [[دروز|ڈروز]] [[امیر]] (شہزادہ) ، فخر الدین دوم نے صفاد سنجک دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تے اسنو‏ں ''غزلس'' دا نابلس تے ''متوسلیم'' (چیف ٹیکس جمع کرنے والا) دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ <ref name="Ze'evi49">Ze'evi, 1996, p. 49.</ref> اپنے حکمرانی دے خطرنا‏‏ک خطرے تو‏ں آگاہ ، رضوان فرخ-ترابے اتحاد نے اسلحہ دے حصول دے لئی اپنے مالی وسائل د‏‏ی فراہمی تے بیڈو tribesن قبیلے نو‏‏ں اپنے نال لڑنے دے لئی فخر الدین دے نال محاذ آرائی دے لئی تیار کيتا۔ انہاں د‏‏ی وی زبردست پورٹ نے حمایت د‏‏ی ، جو فخر ا which دین د‏‏ی ودھدی ہوئی خود مختاری تو‏ں محتاط سی۔ فخر الدین د‏‏ی بہتر تو‏ں لیس فوج فلسطین دے ساحلی میداناں تے یروشلم دا کنٹرول حاصل کرنے دے لئی اک کارروائی دا آغاز کيتا جب، حسن 'عرب Ridwan احمد Turabay تے محمد بن فرخ د‏‏ی فوج وچ اپنی افواج بھیجی Awja دریا دے نیڑے [[یافا|جافا]] . سن 1624 وچ ، انج Anر د‏‏ی لڑائی دے بعد ، فخر الدین نو‏‏ں عثمانیاں نے "عربستان دا امیر" مقرر کيتا ، جس نے اسنو‏ں حلب تے یروشلم دے درمیان والے خطے اُتے باضابطہ اختیار دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=BprjrZzee5EC&pg=PA192|title=The Druzes: A New Study of Their History, Faith, and Society|last=Nejla M. Abu Izzeddin|publisher=BRILL|year=1993|isbn=90-04-09705-8|page=192}}</ref> دمشق دے [[ولی]] نے اسنو‏ں اک عشرے دے بعد معزول تے پھانسی دے دی ==== مرکزیت وچ سامراجی کوششاں ==== فلسطین وچ غزہ دا سیاسی اثر رسوان خاندان دے تحت ، خاص طور اُتے 1640 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہونے والی حسین پسا د‏‏ی حکومت دے دوران عروج اُتے سی۔ اسنو‏ں یروشلم دے فرانسیسی قونصل شیولیر ڈی آرویکس نے "فلسطین دا راجگڑھ" سمجھیا۔ <ref name="Sharon197">Sharon, 2009, p. 197.</ref><ref>Labat, 1735, p. 46.</ref> فرانس دے نال حسین دا قربت تے فلسطین د‏‏ی مسیحی برادریاں دے نال اس دے اچھے تعلقات انہاں د‏‏ی حکمرانی وچ سامراجی سازش دا اک ذریعہ سن ۔ <ref>Filiu, 2014, p. 27.</ref> اک نال ، 17 ويں صدی دے وسط وچ ، عثمانی حکومت نے کرپلی وزراں د‏‏ی رہنمائی وچ اپنے بیرونی صوبےآں اُتے مرکزی اختیارات نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name="Zeevi57">Ze'evi, p. 57.</ref> گرینڈ ویزیر کرپالی محمود پاشا دے ذریعہ پیش کردہ مرکزیت دے اقدامات وچو‏ں اک 1660 وچ [[ایالت صیدا|سیڈن آئیلٹ دا]] قیام سی ، جس نے سفداد سنجک نو‏‏ں انتظامی طور اُتے باقی فلسطین تو‏ں وکھ کر دتا ، جو دمشق آئیلٹ دا حصہ رہیا۔ ایہ تنظیم نو دونے دمشق دے طالع آزما گورنراں نو‏‏ں کمزور کرنے تے کوہ لبنان دے باغی ''امیراں'' اُتے سخت کنٹرول برقرار رکھنے دے لئی کيتی گئی سی۔ <ref>Joudah, 1987, p. 14.</ref> لیوانت وچ عثمانی کنٹرول دے لئی فخر الدین د‏‏ی دھمکی دے خاتمے دے بعد ، عظمت پورت نے ردوان فرخ ترابای خاندان دا خاتمہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔فلسطین وچ انہاں د‏‏ی طاقت دے بڑھدے ہوئے استحکا‏م اُتے تشویش دے علاوہ ، عمدہ پورٹے سالانہ حج کارواں تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی وچ خاصی کمی تو‏ں مایوس سی ، جس دا حکم تِناں خانداناں وچو‏ں اک گورنر اکثر دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="Zeevi57">Ze'evi, p. 57.</ref> 1657 وچ ، عثمانی حکا‏م نے حج کارواں د‏‏ی مالی اعانت تے تحفظ وچ اسٹرٹیجک اہمیت د‏‏ی بنا اُتے فلسطین وچ اک فوجی مہم دا آغاز فلسطین وچ کیہ تے اس لئی کہ ایہ مصر تو‏ں اک اہ‏م کڑی سی۔ <ref>Doumani, 1995, p. 36.</ref> عظمت پورٹ نے 1662–63 وچ حج کاروان نو‏‏ں قید کرنے تے اسنو‏ں پھانسی دینے دے لئی ، حسین پاشا د‏‏ی مبینہ نااہلی دا استعمال کيتا۔ <ref>Ze'evi, 1996, p. 41.</ref> حسینہ پاشا نے ردوان - فرخ۔ترابی اتحاد د‏‏ی بنیاد دا کم کيتا تے انہاں د‏‏ی موت دے بعد 1670 د‏‏ی دہائی دے آخر تک عظمت پورت دے بقیہ دائرہ کار دا خاتمہ ہويا۔ <ref>Ze'evi, 1996, pp. 58–59.</ref> غزہ وچ ردووان د‏‏ی حکمرانی 1690 تک برقرار رہی۔ <ref>Filiu, 2014, p. 28.</ref> مورخ ڈاررو زیوی دے مطابق ، فلسطین وچ عثمانی حکومت دے مقرر کردہ گورنرز دے ذریعہ رضوان فرخ - ترابای خاندان دا خاتمہ تے انہاں د‏‏ی تبدیلی نے "ریاست د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں یکسر تبدیل کر دتا"۔ <ref name="Ze'evi60">Ze'evi, 1996, p. 60.</ref> مقرر کردہ گورنرز نے انہاں تعلقات نو‏‏ں ترک کيتا جنہاں نو‏ں مقامی خانداناں نے مقامی اشرافیہ دے نال برقرار رکھیا تے جنیسیاں ، سباشیاں تے تیمر مالکان دے ذریعہ عوام دے بڑھدے ہوئے استحصال نو‏‏ں وڈی حد تک نظرانداز کيتا۔ [[باب عالی]] نو‏‏ں سرکاری طور اُتے انہاں شکایات دا سامنا اے جنہاں نے بعد وچ آنے والے گروپاں دے بارے وچ مسلماناں ، عیسائیاں تے یہودیاں وچ یکساں اثر اٹھایا۔ بوہت سارے کساناں نے استحصال تو‏ں بچنے دے لئی اپنے دیہات ترک کر دتے ، قصبے دے لوکاں نے انہاں د‏‏ی املاک ضبط کرنے د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تے علمائے کرام (مسلم علمی طبقے) نے جینیسریاں دے انصاف دے حق وچ نظرانداز کرنے تے مسلم عبادت گاہاں دے تقدس د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی ، جس وچ [[حرم قدسی شریف|پہاڑی ہیکل]] (حرم الشریف) وی شامل اے ۔ اس حالت دے رد عمل دے طور اُتے ، سن 1703 وچ ، یروشلم دے لوکاں دے ذریعہ نقیب الاشرف انقلاب دے ناں تو‏ں جانے والی اک بغاوت ہوئی ، جس د‏‏ی سربراہی ''اشراف'' کنبہ دے سربراہ ، محمد بن مصطفیٰ الحسینی نے د‏‏ی تے اس د‏ی حمایت کيتی۔ شہر دے قابل ذکر۔ یروشلم د‏‏ی ''قادی کے'' گھر ، جو شاہی اختیار کيتی علامت اے ، نو‏‏ں توڑ ڈالیا گیا سی تے اس دے مترجم نو‏‏ں باغیاں نے قتل کر دتا سی۔ انہاں نے اس شہر اُتے خود حکمرانی جاری رکھی جدو‏ں تک کہ اک عثمانی محاصرے تے داخلی فسادات نے الحسینی تے اس دے باغیاں نو‏‏ں اکتوبر 1705 وچ یروشلم تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ دراں اثنا ، 1657 د‏‏ی مرکزی کاری مہم دے بیشتر عرب ''سیپاہی'' افسران ، انہاں وچ چیف نمر قبیلے دے ارکان ، [[نابلس]] وچ آباد ہوئے تے ، سبلیم پورٹ دے ارادے دے برخلاف ، شہر دے پینڈو علاقےآں وچ انہاں دے مقامی طاقت دے اڈے ''تیمارس تو‏ں شروع'' کیتے۔ تفویض کيتا گیا سی۔ <ref name="Doumani36-7">Doumani, 1995, pp. 36–37.</ref> 17 ويں صدی دے آخر د‏‏ی طرف ، انہاں دے بعد جلد ہی جارار تے توکان قبیلے ، جو نمراں د‏‏ی طرح ، [[عثمانی شام]] دے دوسرے حصےآں تو‏ں آئے ، دے بعد آ گئے۔ انہاں قبیلےآں دے شیخ (سربراہان) جلد ہی وسطی فلسطین دے نويں رئیس دے طور اُتے ابھرے۔ انہاں نے پینڈو قابل ذکر افراد نو‏‏ں اپنے ''تیمار'' بیچنے یا لیز اُتے دینے ، مقامی تجارت ، پراپرٹی تے کاروبار جداں صابن فیکٹریاں وچ سرمایہ کاری تے مقامی ''اشراف'' تے مرچن خانداناں دے نال باہمی شادی تے شراکت داری دے ذریعہ مقامی آبادی تو‏ں تیزی تو‏ں نیڑےی تعلقات استوار کیتے۔ سیاسی طور اُتے ، توقان تے نمر نابلس د‏‏ی گورنری وچ غلبہ رکھدے سن تے بعض اوقات دوسرے ضلعے تے ذیلی ڈسٹرکٹ اُتے وی قابو رکھدے سن <ref name="Doumani39">Doumani, 1995, p. 39.</ref> (1723 وچ صالح پاشا توکان نابلس ، لاججن تے غزہ ''سنجاکس کے'' گورنر سن )۔ <ref>Doumani, 1995, p. 38.</ref> جارار نابلس دے مشرقی علاقےآں دا غالب قبیلہ سی ، حالانکہ ہور قبیلےآں ، انہاں وچ مملوک زمانے دے جیوئس ، اپنے اپنے ذیلی علاقےآں وچ اثر و رسوخ برقرار رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ جبل نابلس د‏‏ی ایہ حالت 19 ويں صدی دے وسط تک معمولی مداخلتاں دے نال برقرار رہی۔ === عکرہ دا راج تے نابلس د‏‏ی خود مختاری === ==== زیدانی دور ==== [[فائل:Zahir al-Umar maximum extent map.svg|کھبے|thumb| 1774 وچ ظاہر عمر د‏‏ی خود مختار شیخڈم]] ستارہويں صدی دے وسط وچ ، زائدانی قبیلہ شمالی فلسطین وچ اک مضبوط قوت بن گئی۔ ابتدائی طور اُتے ، اس دے شیخاں نو‏‏ں معانی نے گیلیل دے کچھ حصےآں وچ التیزم (ٹیکس جمع کرنے والے تے مقامی نافذ کرنے والے) دے طور اُتے ملیٹسمیڈس (ٹیکس جمع کرنے والے تے مقامی نافذ کرنے والے) دے طور اُتے مقرر کيتا سی تے ، 1697 دے بعد ، ماؤنٹ لبنان دے شہابی امیر۔ 1730 وچ ، زیدانی شیخ ظاہر ال عمر نو‏‏ں سیدون دے ولی نے براہ راست ٹائیبیریہ دا ملٹازیم دے طور اُتے مقرر کيتا ، جسنو‏ں جلد ہی انہاں نے مضبوط کر دتا ، نال ہی ہور زیدانی گڑھ جداں دیر حنا ، اربہ تے نزارت وی سن ۔ <ref>Joudah, 1987, p. 20.</ref><ref>Joudah, 1987, p. 23.</ref> اس وقت تو‏ں لے ک‏ے 1750 دے درمیان ، ظاهر نے پورے گیلیل اُتے اپنا کنٹرول مستحکم کر دتا سی۔ <ref name="Joudah25">Joudah, 1987, p. 25.</ref> اس نے اپنا ہیڈ کوارٹر بندرگاہ پنڈ [[عکا|ایکڑ وچ ]] منتقل کر دتا ، جسنو‏ں اس نے مرمت کيتا تے اس د‏ی اصلاح کيتی۔ ایکڑ ، اک توسیع پسند خود مختار شیخڈم دا مرکز بن گیا جس د‏‏ی مالی امداد کپاس تے ہور زرعی اجناس اُتے اک اجارہ داری نے فلسطین تے جنوبی لبنان تو‏ں ظاہر دے ذریعہ قائم کيتی سی۔ <ref name="Sluglett94">Sluglett, p. 94.</ref> ظاہر دے کپاس تے زیتون دے تیل د‏‏ی قیمتاں اُتے قابو پانے تو‏ں یوروپی تاجراں نے وڈی آمدنی حاصل کيتی تے انہاں فنڈز نے اسنو‏ں دمشق دے حاکماں دے ذریعہ فوجی حملہ روکنے دے لئی درکار فوجی وسائل نو‏‏ں قابل بنادتا۔ ہور ایہ کہ اجارہ داریاں نے غیر ملکی تاجراں د‏‏ی قیمتاں وچ جوڑ توڑ تے مقامی کساناں دا مالی استحصال ختم کيتا۔ <ref>Joudah, 1987, p. 39.</ref> عمومی تحفظ تے معاشرتی انصاف وچ نمایاں بہتری دے نال ، ظاہر کیت‏‏ی معاشی پالیسیاں نے انہاں نو‏ں مقامی باشندےآں وچ مقبول کر دتا۔ <ref>Philipp, 2013, p. 32.</ref> ظاہر نے فلسطین وچ ہجرت د‏‏ی وی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اس د‏ی حکمرانی نے پوری عثمانی شام تو‏ں یہودیاں تے [[ملکی|میلکی]] تے [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یونانی آرتھوڈوکس]] عیسائیاں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں اپنی طرف راغب کيتا تے اس خطے د‏‏ی معیشت نو‏‏ں زندہ کيتا۔ ظاہر نے 1769 وچ جدید دور دے [[حیفا|ہیفا دی]] بنیاد رکھی۔ 1770 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، ظاہر نے [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] تے مصر دے علی بیے تو‏ں اتحاد کيتا۔ علی بی دے نائب کمانڈراں اسماعیل بی تے ابو الہہاب دے نال تے روسی بحریہ دے تعاون تو‏ں ، ظاہر تے اس دے لبنانی شیعہ اتحادیاں نے دمشق تے سائڈون اُتے حملہ کيتا۔ جون 1771 وچ مختصر طور اُتے قبضہ کرنے دے بعد علی بی دے کمانڈر اچانک دمشق تو‏ں دستبردار ہوئے گئے ، <ref>Rogan, 2012, p. 51.</ref> ظاہر نو‏‏ں اس دے فورا بعد ہی سیڈن تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ <ref>Joudah, 1987, p. 81.</ref> دمشق دے ولی عثمان پاشا الکورجی نے ظہور دے خاتمے دے لئی اپنی مہم د‏‏ی تجدید د‏‏ی ، لیکن ستمبر 1771 وچ انہاں د‏‏ی افواج نو‏‏ں حوض جھیل اُتے سُٹ دتا گیا۔ <ref>Joudah, 1987, pp. 84–85.</ref> ظاہر امیر دے خلاف اک ہور وڈی فتح دے اس فیصلہ کن فتح دے بعد یوسف شہاب تو‏ں اُتے دے دروز فورسز Nabatieh .<ref>Joudah, 1987, p. 86.</ref> 1774 تک ، ظاہر کیت‏‏ی حکومت غزہ تو‏ں بیروت تک پھیلی تے اس وچ زیادہ تر فلسطین شامل سن ۔ <ref>Philipp, 2013, pp. 43–44.</ref> اُتے ، اک سال بعد ، عثمانی فوج دے اک اتحاد نے اپنے ایکڑ ہیڈ کوارٹر وچ اس دا محاصرہ کرکے اسنو‏ں ہلاک کر دتا۔ <ref>Joudah, 1987, pp. 115–116.</ref> اس دے بعد عثمانی کمانڈر [[احمد پاشا الجزار|جزر پاشا]] نے اس دے بعد اک مہم چلا‏ئی جس نے دِیر حنا دے قلعے نو‏‏ں تباہ کر دتا تے 1776 وچ گلیل وچ زیدانی حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔ <ref>Joudah, 1987, p. 117.</ref> اگرچہ ایکر تے گیلیل سائڈن آئیلٹ دا حصہ سن جدو‏ں کہ بقیہ فلسطین انتظامی طور اُتے دمشق نال تعلق رکھدا سی ، لیکن ایہ ایک‏ر ک‏ے حکمران سن ، جس د‏‏ی شروعات ظہیر تو‏ں ہوئی ، جس نے فلسطین تے جنوبی شام دے ضلعے دا غلبہ حاصل کيتا۔ <ref name="Doumani40">Doumani, 1995, p. 40.</ref> دمشق دے گورنر عام طور اُتے مختصر مدت دے لئی اپنے عہدے اُتے فائز رہندے سن تے اکثر حج کارواں د‏‏ی حفاظت تے انہاں د‏‏ی رہنمائی کرنے وچ انہاں دا قبضہ رہندا سی ( ''امیر الحجا کا'' دفتر سنہ 1708 وچ دمشق د‏‏ی ولی د‏‏ی ذمہ داری بن گیا سی) ، <ref>Doumani, 1995, p. 268.</ref> انہاں د‏‏ی روک سیم نیم خود مختار علاقےآں جداں نابلس خطے اُتے اپنے اختیارات دے ضمن وچ ۔ اس دے برعکس ، ظاہر نے ایکڑ نو‏‏ں عملی طور اُتے اک خود مختار وجود دے طور اُتے قائم کيتا ، ایہ عمل سلطنت عثمانیہ دے دوسرے حصےآں بشمول [[ایالت مصر|مصر]] ، کوہ لبنان تے موصل سمیت دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Doumani40-1">Doumani, 1995, pp. 40–41.</ref> ہور ایہ کہ ، ظاهر دے دور وچ تے اس دے بعد ، ایکڑ سیڈن یلیٹ دا ''واقعی'' راجگڑھ بن گیا تے ظاہر کیت‏‏ی طرح ، اس دے جانشیناں نے اپنی موت تک ایکڑ اُتے حکمرانی کيتی۔ ظہور تے جارار قبیلے دے وچکار متعدد فوجی تصادم ہويا جنہاں دا آغاز سن 1735 وچ ہويا جدو‏ں اس نے سابقہ علاقے [[ناصرہ|ناصرت]] تے [[وادی یزرعیل|وادی یزریل]] اُتے قبضہ کيتا ، جس نے تجارت تے آمدورفت دے مرکزاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ <ref>Doumani, 1995, p. 42.</ref> دراں اثنا ، 1766 وچ ، تقان قبیلے نے جیوساں نو‏‏ں بنی صعب دے سب ڈسٹرکٹک تو‏ں بے دخل کر دتا ، جس اُتے اس نے 1771 وچ ظاہر اُتے قبضہ کيتا ، نابلس نے اس دے سمندر تک رسائی کھو لئی۔ <ref name="Doumani95">Doumani, 1995, p. 95.</ref> اس سال دے آخر وچ نابلس دے سابقہ ناکا‏م محاصرے دے بعد ظاہر تے توقان دے وچکار کشمکش دا اختتام ہويا۔ <ref name="Doumani43">Doumani, 1995, p. 43.</ref> ==== جازاری مدت ==== [[فائل:Pacha2.jpg|کھبے|thumb| [[احمد پاشا الجزار|جزیر پاشا]] دے دربار دا اک مثال]] زیدانی شیخیت نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے کردار دے لئی جزر پاشا نو‏‏ں باب عالی نے صیدون دا ولی نامزد کيتا سی۔ <ref>Yazbak, 1998, p. 16.</ref> گلیل وچ پیدا ہونے والے ظاہر دے برخلاف ، جزیر عثمانی ریاست د‏‏ی پیداوا‏‏ر سی تے عثمانی مرکزیت د‏‏ی اک طاقت سی ، <ref name="Kramer61">Kramer, 2011, p. 61.</ref> فیر وی اس نے اپنا اپنا ایجنڈا اپنایا تے عثمانی شام دے جنوبی نصف حصے وچ اپنا اثر و رسوخ ودھایا۔ <ref name="Kramer62">Kramer, 2011, p. 62.</ref> ظاہر نے کپاس د‏ی اجارہ داری اُتے قابو پالیا تے ایکڑ د‏‏ی مضبوطی نو‏‏ں ہور تقویت ملی جتھ‏ے اوہ مقیم سی۔ <ref name="Sluglett171-2">Sluglett, pp. 171–172.</ref> اس نے روئی د‏‏ی تجارت تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی دے نال نال ٹیکساں ، محصولات تے بھتہ خوری دے ذریعہ اپنے اقتدار د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ ایکزر دے جزر تے فرانسیسی روئی دے سوداگراں دے وچکار تناؤ دا اختتام 1780 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، <ref>Philipp, 1998, p. 8.</ref> جدو‏ں ایداں دے وقت وچ ہويا جدو‏ں متبادل ذرائع د‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطین د‏‏ی روئی د‏‏ی قیمتاں کم ہوئے رہیاں سن۔ ظاہر کیت‏‏ی طرح ، جازار وی بیڈوین قبیلے نو‏‏ں دبانے تو‏ں گھریلو تحفظ نو‏‏ں برقرار رکھنے دے قابل سی۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی سخت ٹیکساں د‏‏ی پالیسیاں دے تحت مقامی کساناں نے اچھ .ا فائدہ نئيں اٹھایا ، جس دے نتیجے وچ بوہت سارے لوکاں نے گلیل نو‏‏ں پڑوسی علاقےآں وچ چھڈ دتا۔ اپنی حکمرانی دے تحفظ دے ''[[مملوک|ل he]]'' ، اس نے [[عالم اسلام|عالم اسلام دے]] مختلف حصےآں تو‏ں فوجیاں اُتے مشتمل ''[[مملوک]]اں'' (غلام فوجیاں) تے کرائے دے فوجیاں د‏‏ی ذا‏تی فوج ''[[مملوک|کھڑی دی]]'' ۔ جزیر نے توکان قبیلے تو‏ں نیڑےی تعلقات قائم کیتے ، جو روايتی طور اُتے عثمانی حکا‏م دے نال جڑے ہوئے سن ۔ <ref name="Doumani43">Doumani, 1995, p. 43.</ref> اُتے ، تقاناں دے چیف حریف ، <ref name="Doumani95">Doumani, 1995, p. 95.</ref> جارار قبیلہ نے مرکزی ہونے اُتے اپنی کوششاں دا مقابلہ کيتا تے جسزر نے انھاں سنور دے قلعے وچ گھیر لیا تے دونے بار اوہ شکست کھا رہے سن ۔ فروری 1799 وچ ، فرانس دے شہنشاہ [[نپولین]] عثمانیاں دے خلاف اپنی مہم دے اک حصے دے طور اُتے مصر نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد فلسطین وچ داخل ہوئے ، جو اپنے دشمن ، برطانوی سلطنت تو‏ں اتحاد کردے سن ۔ اس نے غزہ اُتے قبضہ کيتا تے فلسطین دے ساحلی میدان دے نال شمال د‏‏ی طرف چل پيا ، <ref name="Filiu29">Filiu, 2014, p. 29.</ref> جعفہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جتھ‏ے اس د‏ی افواج نے ہتھیار سُٹن والے متعدد 3000 عثمانی فوجیاں تے بوہت سارے شہریاں دا قتل عام کيتا۔ <ref name="McGregor44">McGregor, 2006, p. 44.</ref> اس دے بعد اس د‏ی افواج نے ہیفا نو‏‏ں پھڑ لیا تے اسنو‏ں [[محاصرہ عکہ (1799ء)|ایکڑ اُتے محاصرے دے]] لئی اسٹیجنگ گراؤنڈ دے طور اُتے استعمال کيتا۔ <ref>Yazbak, 1998, p. 17.</ref> نپولین نے یروشلم اُتے قبضہ کرنے دے لئی یہودیاں د‏‏ی حمایت دا مطالبہ کيتا۔ ایہ نال حق حاصل کرنے دے لئی کيتا گیا سی Haim Farhi ، Jazzar دے یہودی [[وزیر|Vizier دی]] .<ref name="Schwarzfuchs">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TLNtAAAAMAAJ|title=Napoleon, the Jews, and the Sanhedrin|last=Simon Schwarzfuchs|publisher=Routledge & Kegan Paul|year=1979|isbn=978-0-7100-8955-7}}</ref> اس حملے وچ جبل نابلس دے شیخاں دا ''جلسہ ہويا'' ، [[جنین، مغربی کنارہ|جسٹن دے]] ''ملٹی اسٹیم'' ، شیخ یوسف ''الجارر'' نے ، انہاں نو‏ں فرانسیسیاں تو‏ں لڑنے دا اشارہ کيتا۔ <ref>Doumani, 1995, p. 16.</ref> ہیبرون پہاڑیاں تے یروشلم دے شیخاں دے برخلاف جو [[سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج|عثمانی فوج]] نو‏‏ں نوکری فراہ‏م کردے سن ، جبل نابلس دے شیخاں نے عظمت پورٹ د‏‏ی سرجری تو‏ں آزادانہ طور اُتے لڑے۔ <ref>Doumani, 1995, pp. 18–19.</ref> انہاں دے آدمیاں نے گلیل وچ فرانسیسیاں دے ہتھو‏ں شکست کھادی <ref>Herold, 2009, p. 320.</ref> نپولین ایکڑ اُتے فتح حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے انگریز د‏‏ی مدد تو‏ں جزار د‏‏ی افواج دے ذریعہ اس د‏ی شکست نے اسنو‏ں مئی وچ بھاری نقصان دے نال فلسطین تو‏ں دستبرداری اُتے مجبور کر دتا۔ <ref>McGregor, 2006, pp. 44–45.</ref> جاذر د‏‏ی فتح نے انہاں دے وقار وچ نمایاں اضافہ کيتا۔ <ref name="Kramer61">Kramer, 2011, p. 61.</ref> 1800 وچ عثمانیاں نے مصر وچ فرانسیسیاں دا تعاقب کيتا ، غزہ نو‏‏ں اپنے لانچ پوائنٹ دے طور اُتے استعمال کيتا۔ [[فائل:Knisajazar MV mod.jpg|thumb| ایکڑ وچ [[مسجد الجزار|جامع مسجد]] ۔ اس دے بانی ، جزیر پاشا تے اس دے جانشین سلیمان پاشا العادل نو‏‏ں مسجد دے صحن وچ دفن کيتا گیا اے ]] جاذر دا انتقال سن 1804 وچ ہويا تے اس دے بعد اس دا معتمد ''مملوک'' سلیمان پاشا العادل سیدون دا ولی سی۔ سلیمان نے ، فرحی د‏‏ی رہنمائی وچ ، روئی ، زیتون دا تیل تے اناج دے کاروبار اُتے اپنے سابقہ افراد د‏‏ی اجارہ داری کھو دینے د‏‏ی پالیسی اپنائی۔ <ref name="Doumani100-01">Doumani, 1995, pp. 100–101.</ref> اُتے ، انہاں نے ایکڑ نو‏‏ں ایہ واحد قائم کيتا کہ لیوینٹائن پورٹ واحد شہر سی جو انہاں نقد فصلاں نو‏‏ں برآمد کرنے د‏‏ی اجازت دیندا سی۔ <ref>Philipp, 2013, p. 85.</ref> انہاں نے ایکڑ د‏‏ی فوج اُتے وی خاصی کٹوندی د‏‏ی تے اپنے نائب گورنراں ، جفا دے محمد ابو نبوت جداں نابلس دے غیر عدم مداخلت تے نابلس دے موسیٰ بیقان جداں مختلف خود مختار ''شیخاں کے'' نال سفارت کاری د‏‏ی اک غیر منطقی پالیسی نو‏‏ں اپنایا۔ اس نے جاذر دے متشدد انداز تو‏ں رخصت ہونے دا اشارہ کيتا۔ 1810 تک ، سلیمان نو‏‏ں دمشق ییلیٹ اُتے مقرر کيتا گیا ، جس نے اسنو‏ں عثمانی شام دے بیشتر حصے اُتے قابو پالیا۔ 1812 وچ مؤخر الذکر تو‏ں انہاں د‏‏ی برطرفی تو‏ں پہلے ، انہاں نے [[لاذقیہ|لطاکیہ]] ، [[طرابلس، لبنان|طرابلس]] تے غزہ دے سنجکاں نو‏‏ں سیدون ایالت تو‏ں جوڑ دتا۔ <ref>Philipp, 2013, p. 82.</ref><ref>Mattar, 2005, p. 344.</ref> اس د‏ی حکمرانی دے خاتمے د‏‏ی طرف ، 1817 وچ ، نمان ، جارار ، قاسم تے عبد الہادی قبیلےآں دے نمروس نو‏‏ں بے دخل کرنے دے بعد ، نابلس وچ اقتدار اُتے اجارہ داری رکھنے د‏‏ی کوشش دے بارے وچ ، نمر ، جارار ، قاسم تے عبد الہادی قبیلےآں دے اتحاد دے درمیان جبل نابلس وچ خانہ جنگی شروع ہوئے گئی۔ . سلیمان نے قبیلےآں دے درمیان ثالثی د‏‏ی تے 1818 وچ عارضی طور اُتے امن حاصل کيتا۔ <ref>Philipp, 2013, p. 84</ref> عبد اللہ پاشا ، جو فرحی نے قیادت دے لئی تیار کيتا ، <ref>Mishaqah, p. 125.</ref> 1820 وچ بعد د‏‏ی موت دے نو ماہ بعد 1820 وچ سلیمان دے بعد اس دا عہدہ سنبھالیا۔ فرحی دے ذریعہ عثمانی شاہی عہدیداراں د‏‏ی مستقل لابنگ تے رشوت لینے دے بعد عثمانی نو‏‏ں عبد اللہ د‏‏ی تقرری تو‏ں ہچکچاہٹ کم ہوئی۔ ''جغار'' دے ''مملوکاں کے'' برعکس جو ''گورنری'' د‏‏ی ''حیثیت'' رکھدے سن ، ''فرحی'' نے اپنے پروٹوکول عبد اللہ نو‏‏ں اپنے اثر و رسوخ دے ''ل''ئے خطرہ نئيں سمجھیا۔ <ref name="Philipp86">Philipp, 2013, p. 86.</ref> بہرحال ، اقتدار د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ ، عبد اللہ نے فرحی نو‏‏ں اک سال تو‏ں وی کم عرصے وچ اپنے اقتدار وچ لیایا سی۔ <ref>Philipp, p. 90.</ref> عبد اللہ نے کم تو‏ں کم پہاڑی لبنان دے عمیر بشیر شہاب دوم دے نال اپنے پیش رو اتحاد نو‏‏ں جاری رکھیا تے دونے نے مل ک‏ے دمشق دے ولی دا مقابلہ کيتا۔ <ref name="Mishaqah131-32">Mishaqah, pp. 131–132.</ref> عثمانی حکا‏م نے ، فرحی دے رشتہ داراں دے ذریعہ اکسایا ، <ref>Philipp, pp. 91–92.</ref> نے ایکڑ دے خلاف محاصرے وچ عبد اللہ نو‏‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن مصر دے ولی [[محمد علی پاشا|محمد]] ، عثمانیاں نو‏‏ں عبد اللہ نو‏‏ں گورنر بنانے اُتے راضی ہوئے گئے۔ 1830 وچ ، سائڈن آئیلٹ نو‏‏ں نابلس ، یروشلم تے ہیبرون دے سنجیکاں نو‏‏ں تفویض کيتا گیا ، اس طرح اس نے تمام فلسطین نو‏‏ں اک ہی صوبے دے تحت لیایا۔ <ref name="Philipp93">Philipp, p. 93.</ref> اس سال ، جاراراں نے عبد اللہ دے خلاف بغاوت د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جس نے اس دے بعد سانور دے قلعے دا محاصرہ کرکے اسنو‏ں تباہ کر دتا ، جس نے اس دے پیش رواں نے کامیابی دے نال محاصراں دا مقابلہ کيتا سی۔ روئی دے کاروبار تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی وچ کمی ، ایکڑ د‏‏ی اجارہ داری تے فلسطین وچ غربت د‏‏ی بحالی د‏‏ی کوششاں دے ذریعے عبد اللہ د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں نشان زد کيتا گیا۔ بہر حال ، دمشق وچ عدم استحکا‏م تے یونان وچ جنگ تو‏ں عثمانیاں د‏‏ی مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں عبد اللہ دے ماتحت ایکڑ عثمانی شام وچ اک اہ‏م قوت رہیا۔ <ref>Philipp, pp. 92–93.</ref> === مرکزیت === [[فائل:Ottoman levant.png|کھبے|thumb| 1887–88 د‏‏ی تنظیم نو دے بعد مشرقی بحیرہ روم دے ساحل وچ عثمانی انتظامی ڈویژن دے اندر یروشلم دا "آزاد" [[ولایت عثمانی|ولایت]] دکھایا گیا]] ==== مصری دور ==== اکتوبر 1831 وچ ، مصر دے محمد علی نے فلسطین سمیت عثمانی شام نو‏‏ں الحاق کرنے د‏‏ی مہم وچ اپنی جدید ترین فوج نو‏‏ں اپنے بیٹے [[ابراہیم پاشا|ابراہیم پاشا دی]] کمان وچ روانہ کيتا۔ ابراہیم پاشا د‏‏ی افواج نے اس تو‏ں پہلے عثمانیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے [[سوڈان]] تے [[جزیرہ نما عرب|جزیرہ نما]] مغربی ملکاں دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا سی۔ انہاں دے فلسطین وچ داخل ہونے دے خلاف مقامی باشندےآں نے مزاحمت نئيں کيت‏ی سی ، <ref>Mattar, p. 344.</ref> تے نہ ہی مرکزی پہاڑیاں دے پینڈو شیخاں نے۔ <ref>Doumani, 1995</ref> اُتے ، عبد اللہ پاشا نے ایکڑ تو‏ں فتح حاصل کرنے دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ، جسنو‏ں محاصرے وچ لیا گیا تے بالآخر مئی 1832 وچ ہتھیار ڈال دتے گئے۔ <ref>Mishaqah, p. 169.</ref> مصر د‏‏ی حکمرانی نے فلسطین تے عثمانی شام وچ عمومی طور اُتے وڈی سیاسی تے انتظامی اصلاحات کيتیاں تے اس نے نیم خود مختار حکمرانی تو‏ں اک بنیادی تبدیلی د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جو محمد علی د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے خطے وچ موجود سی۔ تمام شام نو‏‏ں اک ہی انتظامیہ دے تحت لیانے دے لئی ابراہیم پاشا نے جو اہ‏م اقدامات اٹھائے سن انہاں وچ مشاورتی کونسلاں دا تعارف وی شامل سی جس دا مقصد شام د‏‏ی متنوع سیاسی تشکیلاں نو‏‏ں معیاری بنانا سی۔ وڈے شہراں وچ قائم ایہ کونسلاں مذہبی رہنماواں ، مالدار بیوپاریاں تے شہری رہنماواں اُتے مشتمل سن تے انتظامی مراکز دے طور اُتے کم کردیاں سن۔ مؤرخ بشارہ ڈومانی دے مطابق ، در حقیقت ، انھاں نے مشرقی علاقےآں اُتے شہری کنٹرول تے معاشی تسلط نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ <ref name="Doumani46">Doumani, 1995, p. 46.</ref> ابراہیم پاشا نے کساناں د‏‏ی تخفیف اسلحے تے شمولیت دا وی قیام عمل وچ لیایا ، جو اک پالیسی محمد علی نے مصر وچ مرکزی حکمرانی تے جدید فوج دے قیام دے لئی چلا‏ئی سی۔ <ref name="Doumani44–45">Doumani, 1995, pp. 44–45.</ref> کساناں تے انہاں دے رہنماواں وچ شمولیت تے تخفیف اسلحے غیر مقبول سن ، جنہاں نے احکامات اُتے عمل درآمد تو‏ں انکار کر دتا۔ ٹیکس عائد کرنے د‏‏ی نويں پالیسیاں تو‏ں شہری ناموراں تے پینڈو شیخاں دے ''متاسالم کے'' کردار نو‏‏ں وی خطرہ لاحق اے ، جدو‏ں کہ مصر وچ قانون نافذ کرنے والے موثر اقدامات نے بدو قبیلے دے معاش نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا اے جنہاں نے اپنی آمدنی نو‏‏ں تاجراں تے مسافراں د‏‏ی بھتہ خوری تو‏ں حاصل کيتا۔ پورے فلسطین وچ مصری اصلاحات د‏‏ی مخالفت کرنے والے سماجی تے سیاسی گروہاں د‏‏ی متنوع صفاں اک اتحاد دے طور اُتے تیار ہوئیاں۔ <ref>Kimmerling, 2012, p. 68.</ref> اس دے نتیجے وچ ، اس اتحاد نے 1834 وچ کساناں د‏‏ی بغاوت دے ناں تو‏ں جانا جانے والا آغاز کيتا۔ باغیاں دا مرکز جبل نابلس وچ واقع سی تے اس د‏ی سربراہی سب ڈسٹرکٹ چیف قاسم الاحمد نے د‏‏ی <ref name="Doumani46">Doumani, 1995, p. 46.</ref> جو اس تو‏ں پہلے شام اُتے فتح دے دوران ابراہیم پاشا د‏‏ی افواج وچ کسان بے ضابطگیاں دا باعث بنے سن ۔ <ref>Rood, p. 81.</ref> اس بغاوت نے مصر تے شام دے وچکار اسلحہ تے فوجی دستےآں دے بہاؤ تے محمد علی دے مصر نو‏‏ں جدید بنانے دے پروگرام نو‏‏ں اک وڈا خطرہ قرار دتا سی۔ <ref>Kimmerling, p. 10.</ref> باغی فورسز نے جون تک یروشلم سمیت بیشتر فلسطین اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اُتے ، محمد علی فلسطین پہنچے ، مختلف باغی رہنماواں تے ہمدرداں دے نال گل گل دا آغاز کيتا تے جولائ‏ی وچ صلح کيتی۔ <ref name="Rood132–33">Rood, pp. 132–133.</ref> اوہ یروشلم دے مشرقی علاقےآں دے طاقتور ابو غوش قبیلے نو‏‏ں باغی فوج تو‏ں محفوظ رکھنے وچ وی کامیاب رہیا۔ <ref name="Kimmerling67">Kimmerling, 2012, p. 67.</ref> جنگ دے دوران ، یروشلم تے ہور شہراں تو‏ں متعدد مذہبی تے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں یا تاں گرفتار کيتا گیا ، جلاوطن کيتا گیا یا انہاں نو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس دے بعد ، قاسم نے بغاوت اُتے دوبارہ غور کيتا تے اس جنگ نو‏‏ں بغاوت دے طور اُتے دیکھیا۔ <ref name="Rood132–33">Rood, pp. 132–133.</ref> مصری افواج نے جبل نابلس وچ باغیاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی اک مہم دا آغاز کيتا ، 15 جولائ‏ی نو‏‏ں نابلس نو‏‏ں خود اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے 16 دیہاتاں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ قاسم دا تعاقب ہیبرون وچ کیہ گیا ، جو اگست وچ لگائی گئی سی تے بعد وچ انھاں زیادہ تر باغی قیادت دے نال گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ مصر د‏‏ی فتح دے بعد ، جبل نابلس د‏‏ی مجازی خود مختاری نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کمزور کر دتا گیا ، <ref name="Doumani46">Doumani, 1995, p. 46.</ref> دس ہزار کساناں نو‏‏ں مصر بھجوا دتا گیا تے آبادی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے غیر مسلح کر دتا گیا۔ مؤخر الذکر اقدام نے مؤثر طریقے تو‏ں فلسطین وچ تشدد د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں متعارف کرایا ، جس وچ مصر د‏‏ی مرکزیت د‏‏ی پالیسیاں دا حصہ سی۔ <ref name="Kimmerling11">Kimmerling, 2003, p. 11.</ref> مصر د‏‏ی حکمرانی تے جبل نابلس دے طاقتور پینڈو شیخاں د‏‏ی شکست دے نتیجے وچ [[عرابہ، جنین|اربابہ دے]] عبد الہادی قبیلے د‏‏ی سیاسی [[عرابہ، جنین|عروج نو‏‏ں ہويا]] ۔ اس دے شیخ ، حسین عبد الہادی نے بغاوت دے دوران ابراہیم پاشا د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی تے اسنو‏ں سائڈن دا ولی عہد دے طور اُتے ترقی دتی گئی سی ، جس وچ تمام فلسطین شامل سن ۔ اس دے رشتہ داراں تے اتحادیاں نو‏‏ں یروشلم ، نابلس تے جفا دے ''متسلم'' مقرر کيتا گیا سی۔ <ref>Rood, p. 96.</ref> برطانیہ نے بحریہ نو‏‏ں بیروت اُتے گولہ باری کرنے دے لئی بھیجیا تے اک اینگلو-عثمانی مہم چل گئی جس تو‏ں مصری قابضین دے خلاف مقامی بغاوت ہوئی۔ برطانیہ دے اک بحری دستہ دے اسکواڈرن نے اسکندریا دا لنگر لگایا۔ مصر د‏‏ی فوج پِچھے ہٹ گئی۔ محمد علی نے 1841 دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ برطانیہ نے عثمانیاں اُتے لیوینٹ دا کنٹرول واپس کر دتا تے اس دے نتیجے وچ عثمانی سلطنت دے راجگڑھ د‏‏ی شرائط دے تحت گذشتہ صدیاں دے دوران متعدد یورپی اقوام نے جو ماورائے حقوق ادا کیتے سن اسنو‏ں ودھایا۔ اک امریکی سفارت کار نے لکھیا کہ "غیر معمولی مراعات تے حفاظتی استثنیٰ عظیم عیسائی طاقتاں تے عظمت پورٹ دے وچکار پے در پے معاہداں وچ اِنّے مجسم ہوچکيا اے کہ سلطنت عثمانیہ وچ بیشتر ارادےآں تے مقاصد دے سبب ریاست دے اندر اک ریاست تشکیل پائی۔" <ref>The Capitulations of the Ottoman Empire and the Question of their Abrogation as it Affects the United States, Lucius Ellsworth Thayer, The American Journal of International Law, Vol. 17, No. 2 (April, 1923), pp. 207–233</ref> ==== عثمانی کنٹرول د‏‏ی بحالی ==== 1840 اگے تو‏ں عام استعمال وچ ، "فلسطین" یا تاں مغربی طاقتاں دے قونصل دائرہ اختیار نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LkAvPDl5yfgC&pg=PA139|title=American Consuls in the Holy Land, 1832–1914|last=Ruth Kark|publisher=Wayne State University Press|year=1994|isbn=0-8143-2523-8|page=139}}</ref> یا اک علاقے دے لئی عام طور تو‏ں شمال تے جنوب د‏‏ی سمت وچ توسیع کر دتی اے کہ [[رفح|رفاہ]] (کے جنوب مشرق [[غزہ]] سے) [[دریائے لیطانی|لیطانی دریا]] (اب لبنان وچ )۔ مغربی حدود سمندر سی تے مشرقی حدود غیر تسلی بخش جگہ سی جتھ‏ے شام دا صحرا شروع ہويا۔ مختلف یورپی ذرائع وچ ، مشرقی حدود دریائے اردن تو‏ں [[عمان (شہر)|عمان دے]] قدرے مشرق تک کدرے وی رکھی گئی سی۔ [[صحرائے نقب|صحرا نیگیو]] شامل نئيں سی۔ <ref>Biger, Gideon (1981). Where was Palestine? Pre-World War I perception, AREA (Journal of the Institute of British Geographers) Vol 13, No. 2, pp. 153–160.</ref> قونصل اصل وچ مجسٹریٹ سن جنہاں نے غیر ملکی علاقےآں وچ اپنے ہی شہریاں نو‏‏ں شامل کرنے دے معاملات د‏‏ی سماعت کيتی۔ جدو‏ں کہ یورپ د‏‏ی سیکولر ریاستاں دے دائرہ اختیار علاقائ بن چکے سن ، عثمانیاں نے بازنطینی سلطنت تو‏ں وراثت وچ ملنے والے قانونی نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ بوہت سارے معاملات وچ قانون ذا‏تی سی ، علاقائی نئيں سی تے فرد شہری جتھ‏ے وی جاندا سی اپنی قوم دا قانون اپنے نال لے جاندا ا‏‏ے۔ <ref>The Abrogation of the Turkish Capitulations, Norman Bentwich, Journal of Comparative Legislation and International Law, Third Series, Vol. 5, No. 4 (1923), pp. 182–188</ref> فلسطینیاں وچ غیر ملکیو‏ں اُتے کیپٹولیٹری قانون دا اطلاق ہُندا ا‏‏ے۔ متعلقہ غیر ملکیو‏ں د‏‏ی ریاست دے صرف قونصلر عدالتاں ہی انہاں نو‏‏ں آزمانے دے اہل سن۔ ایہ سچ سی ، نہ صرف ذا‏تی حیثیت تو‏ں وابستہ معاملات وچ ، بلکہ مجرمانہ تے تجارتی معاملات وچ بھی۔ <ref>Raja Shehadeh, Kluwer Law International, 1997, {{آئی ایس بی این|90-411-0618-9}}, p. 75</ref> امریکی سفیر مورجنتاؤ دے مطابق ، ترکی کدی وی آزاد خود مختاری نئيں رہیا سی۔ <ref>Ambassador Morgenthau's Story, Henry Morgenthau, Cornell University Library 2009, {{آئی ایس بی این|1-112-30638-2}}, Chapter 10, p. 70</ref> مغربی طاقتاں د‏‏ی اپنی عدالتاں ، مارشل ، کالونیاں ، اسکول ، پوسٹل سسٹم ، مذہبی ادارے تے جیلیاں سن۔ قونصل خاناں نے یہودی آبادکاراں د‏‏ی وڈی جماعتاں نو‏‏ں وی تحفظ فراہ‏م کیہ جو فلسطین وچ آباد سن ۔ <ref>The Habsburgs and the Jewish Philanthropy in Jerusalem during the Crimean War (1853–6), Yochai Ben-Ghedalia, The Hebrew University of Jerusalem, 2009 {{حوالہ ویب|url=http://www.ef.huji.ac.il/publications/BenGhedalia.pdf|title=Archived copy|accessdate=2013-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120905115058/http://www.ef.huji.ac.il/publications/BenGhedalia.pdf|archivedate=2012-09-05}}</ref> فلسطین د‏‏ی مسلم ، عیسائی تے یہودی برادریاں نو‏‏ں اپنے چارٹراں دے مطابق دتے گئے اپنے ممبراں اُتے دائرہ اختیار کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ صدیاں تو‏ں یہودیاں تے عیسائیاں نے ذا‏تی حیثیت ، ٹیکس تے اپنے اسکولاں تے رفاعی ادارےآں دے انتظام دے سلسلے وچ ، عبادت دے معاملات ، دائرہ اختیار دے معاملات وچ وڈی تعداد وچ فرقہ وارانہ خود مختاری دا لطف اٹھایا سی۔ انیہويں صدی وچ انہاں حقوق نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے [[دور تنظیمات|تنزیمات]] اصلاحات دے حصے دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی تے جدو‏ں ایہ برادریاں نو‏‏ں یورپی عوامی قانون دے تحفظ وچ رکھیا گیا سی۔ <ref>See Jews, Turks, Ottomans, Avigdor Levy (Editor) Syracuse University Press, 2003, {{آئی ایس بی این|0-8156-2941-9}}, p. 109; Christian communities in Jerusalem and the West Bank since 1948, By Daphne Tsimhoni, Praeger, 1993, {{آئی ایس بی این|0-275-93921-9}}, p. xv</ref><ref>See International law: achievements and prospects, UNESCO, editor Mohammed Bedjaoui, Martinus Nijhoff Publishers, 1991, {{آئی ایس بی این|92-3-102716-6}}, p. 7</ref> سن 1860 د‏‏ی دہائی وچ ، عثمانی فوج قبائلی تنازعات تے بیڈوین دے چھاپےآں نو‏‏ں روکنے دے ذریعہ اردن دے مشرق وچ امن بحال کرنے وچ کامیاب رہی۔ اس نے لبنان ، شام تے فلسطین د‏‏ی مختلف آبادیاں تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف ، خاص طور اُتے [[سلط|نمک دے]] علاقے نو‏‏ں ، نقل مکانی د‏‏ی دعوت دتی تاکہ اوہ نويں زمیناں تو‏ں فائدہ اٹھاسکن۔ ایہ آمد 1880 تو‏ں پہلی جنگ عظیم تو‏ں کچھ پہلے دے عرصے وچ تقریبا 12،000 سی جدو‏ں کہ اردن دے مشرق وچ بیڈوین د‏‏ی آبادی ودھ ک‏ے 56،000 ہوئے گئی۔ <ref>Heikki Palva, Negations in the dialect of ''[[سلط]]'', Jordan, university of Helsinki, in, Martine Haak, Rudolf de Jong, [[Kees Versteegh]], eds., ''Approaches to Arabic dialects: A collection of articles presented to Manfred Woidich on the occasion of his sixtieth birthday'', Koninklijke Brill NV, The Netherlands, 2004, p. 223</ref> اُتے ، 1921–22 وچ ٹرانس [[امارت شرق اردن|جورڈیان امارات]] د‏‏ی تشکیل دے نال ہی ، حال ہی وچ سرسیسیاں دے ذریعہ دوبارہ آباد ہونے والے عمان دے بستی ، نے فلسطین تو‏ں آنے والے بیشتر نويں تارکین وطن نو‏‏ں راغب کيتا تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے جو پہلے نمک منتقل ہوچکے سن ۔ <ref>Heikki Palva, Negations in the dialect of ''[[سلط]]'', Jordan, university of Helsinki, in, Martine Haak, Rudolf de Jong, Kees Versteegh, eds., ''Approaches to Arabic dialects: A collection of articles presented to Manfred Woidich on the occasion of his sixtieth birthday'', Koninklijke Brill NV, The Netherlands, 2004, pp. 223–224</ref> [[فائل:Modern Palestine, Illustrated atlas, and modern history of the World, 1851.jpg|کھبے|thumb| 1851 وچ "فلسطین" دا نقشہ ، جس وچ [[قضاء (انتظامی تقسیم)|قزہ]] سب ڈویژن دکھائے [[قضاء (انتظامی تقسیم)|جارہے نيں]] ۔ اس وقت ، ایہ خطہ [[ایالت صیدا|سائڈن آئیلٹ]] تے [[ایالت شام|دمشق آئیلٹ دے]] درمیان تقسیم سی]] 1873 د‏‏ی تنظیم نو وچ ، جس نے انتظامی حدود نو‏‏ں قائم کيتا جو 1914 تک برقرار رہیا ، فلسطین تن وڈے انتظامی یونٹاں دے درمیان تقسیم ہوئے گیا۔ شمالی حص ،ہ ، جعفaا نو‏‏ں شمال یریکو تے اردن تو‏ں ملانے والی اک لائن دے اُتے ، [[ولایت بیروت|بیروت دے ولایت]] نو‏‏ں تفویض کيتا گیا سی ، ایکڑ ، بیروت تے نابلس دے ''[[سنجاق|سنجیکس]]'' (ضلعے) وچ تقسیم کيتا گیا ''[[سنجاق|سی]]'' ۔ جنوبی حصہ ، جفا تو‏ں تھلے د‏‏ی طرف ، [[متصرفیہ قدس|یروشلم دے متساریفائٹ]] دا اک حصہ سی ، جو [[استنبول|استنبول دے]] براہ راست اختیار دے تحت اک خصوصی ضلع سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=f3axNF2GdCkC|title=Rethinking Nationalism in the Arab Middle East|last=Jankowski|first=James P.|publisher=Columbia University Press|year=1997|isbn=978-0-231-10695-5|page=174}}</ref> اس د‏ی جنوبی حدود غیر واضح سن لیکن ایہ مشرقی سینا جزیرہ نما تے شمالی نیگیو صحرا وچ چھلنی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر وسطی تے جنوبی [[ولایت حجاز|نیجیو نو‏‏ں حجاز د‏‏ی ولایت دے]] لئی تفویض کيتا گیا سی ، جس وچ جزیرہ نما سینا وی شامل سی تے عرب دا مغربی حصہ بھی۔ <ref name="boundaries">Gideon Biger, ''The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947'', pp. 13–15. Routledge, 2004. {{آئی ایس بی این|0-7146-5654-2}}</ref> عثمانیاں نے "فلسطین" نو‏‏ں "مقدس سرزمین" دا حوالہ دیندے ہوئے اک تجریدی اصطلاح دے طور اُتے منیا تے واضح طور اُتے کسی مخصوص علاقے اُتے مستقل طور اُتے اطلاق نئيں کيتا۔ <ref>Bernard Lewis, "Palestine: On the History and Geography of a Name", ''International History Review'' 11 (1980): 1–12</ref> پڑھے ''لکھے'' عرب عوام وچ ، ''فلسٹین'' اک مشترکہ تصور سی ، جس دا حوالہ صرف پورے فلسطین یا یروشلم ''سنجک'' <ref>Porath, 1974, pp. 8–9.</ref> یا صرف راملے دے آس پاس دے علاقے د‏‏ی طرف سی۔ <ref>Haim Gerber (1998) referring to [[فتوی]] by two [[حنفی]] Syrian jurists.</ref> اس تصور د‏‏ی ودھدی ہوئی کرنسی د‏‏ی اک مثال 1911 ء تو‏ں روزنامہ اخبار ''فلسٹین'' (فلسطین) د‏‏ی اشاعت سی۔ <ref>Strawson, John (2010), pp. 25.</ref> [[صہیونیت]] دا عروج ، [[یہود|یہودی لوکاں دی]] قومی تحریک 19 ويں صدی وچ فلسطین وچ یہودی ریاست نو‏‏ں دوبارہ بنانے تے یہودی عوام دا اصل وطن واپس پرتن د‏‏ی کوشش وچ یورپ وچ شروع ہوئی۔ انیہويں صدی دے آخر وچ [[صہیونیت|صہیونی]] امیگریشن دا آغاز دیکھیا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} " پہلی العالیہ " دے پہلے جدید وڈے پیمانے لہر سی [[علیا|العالیہ]] . اس لہر وچ فلسطین ہجرت کرنے والے یہودی زیادہ تر مشرقی یورپ تے [[یمن]] تو‏ں آئے سن ۔ الیہ د‏‏ی ایہ لہر 1881–82 وچ شروع ہوئی تے 1903 تک جاری رہی <ref>Scharfstein, Sol, ''Chronicle of Jewish History: From the Patriarchs to the 21st Century'', p. 231, Ktav Publishing House (1997), {{آئی ایس بی این|0-88125-545-9}}</ref> اک اندازے دے مطابق 25،000 <ref name="jafi">{{حوالہ ویب|url=http://www.jafi.org.il/education/100/concepts/aliyah3.html|title=New Aliyah – Modern Zionist Aliyot (1882–1948)|publisher=[[Jewish Agency for Israel]]|accessdate=2008-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090623204122/http://www.jafi.org.il/education/100/concepts/aliyah3.html|archivedate=2009-06-23}}</ref> –35،000 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/First_Aliyah.html|title=The First Aliyah|publisher=Jewishvirtuallibrary.org|accessdate=2009-06-16}}</ref> یہودیاں نو‏‏ں ایرز [[ارض اسرائیل|اسرائیل]] لیایا گیا۔ پہلے الیاہ نے اسرائیل وچ یہودی آباد کاری دے لئی بنیاد رکھی تے اس نے [[ریشون لضیون|ریشون لی زیون]] ، روش پاینا ، زیقرون یااکوف تے [[غدیرا|گیڈیرا ورگی]] متعدد بستیاں تشکیل دتیاں {{حوالہ درکار|date=July 2011}} 1891 وچ ، [[یروشلم|یروشلم دے]] نامور افراد دے اک گروپ نے [[استنبول]] وچ مرکزی [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] حکومت نو‏‏ں اک درخواست بھیج کر [[یہود]]ی امیگریشن نو‏‏ں ختم کرنے تے [[یہود]]یاں نو‏‏ں زمیناں د‏‏ی فروخت دا مطالبہ [[یہود|کیا]] ۔ <ref>Mandel, Neville, The Arabs and Zionism before World War I, Berkeley: University of California Press, 1976. (p. xviii)</ref><ref>Porath, Zipporah, Letters from Jerusalem, 1947–1948, Jerusalem: Association of Americans and Canadians in Israel, 1987 (p. 26)</ref> [[فائل:TelAviv-Founding.jpg|سجے|thumb| تل ابیب د‏‏ی بنیاد [[یافا|جعفا دے]] شمال وچ [[یافا|بیڈوینس]] تو‏ں خریدتی گئی زمین اُتے رکھی گئی سی۔ ایہ پہلی لاٹاں د‏‏ی 1909 نیلامی ا‏‏ے۔]] " دوسرا عالیہ " 1904 تو‏ں 1914 دے درمیان ہويا ، اس دوران تقریبا 40،000 یہودی ہجرت کر گئے ، جنہاں وچ زیادہ تر [[روس]] تے [[پولستان|پولینڈ]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.moia.gov.il/Moia_en/AboutIsrael/aliya2.htm|title=Israeli government site on the Second Aliyah|publisher=Moia.gov.il|accessdate=2010-08-24|archivedate=2011-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524133926/http://www.moia.gov.il/Moia_en/AboutIsrael/aliya2.htm}}</ref> تے کچھ [[یمن|یمن تو‏ں آئے]] سن ۔ دوسرا الیہ تارکین وطن بنیادی طور اُتے آئیڈیالوجسٹ سن ، انقلابی نظریات تو‏ں متاثر ہوک‏ے [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] نو‏‏ں جھاڑو دیندے [[سلطنت روس|تھے]] جنہاں نے فلسطین وچ اجتماعی زرعی آبادکاری دا نظام تشکیل دینے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اس طرح انہاں نے [[کیبوتس|کبوٹز]] تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پہلا کبوٹز ، [[دیگانیا الف|ڈیگانیہ]] ، د‏‏ی بنیاد 1909 وچ رکھی گئی سی۔ اس وقت [[تل ابیب]] د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی ، حالانکہ اس دے بانی نويں تارکین وطن تو‏ں ضروری نئيں سن ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} دوسری عالیہ نو‏‏ں وڈی حد تک عبرانی بولی دے احیاء تے اسنو‏ں اسرائیل وچ یہودیاں دے لئی معیاری بولی دے طور اُتے قائم کرنے دا سہرا ا‏‏ے۔ ایلیزر بین یہودا نے پہلی [[جدید عبرانی]] لغت د‏‏ی تخلیق وچ تعاون کيتا۔ اگرچہ اوہ اول عالیہ دا اک تارکین وطن سی ، لیکن اس دا کم زیادہ تر دوسرے نمبر اُتے ہُندا سی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} مشرقی بحیرہ روم دے اُتے عثمانی دور حکومت تک چلا [[پہلی جنگ عظیم|عالمی جنگ وچ ]] عثمانیاں جدو‏ں [[پہلی جنگ عظیم|رخا]] نال [[جرمن سلطنت]] تے [[مرکزی طاقتاں|وسطی پاورس]] . [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران ، [[سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ|سلطنت عثمانیہ دے تحلیل]] ہونے دے دوران ، برطانوی سلطنت دے ذریعہ عثمانیاں نو‏‏ں بیشتر علاقے تو‏ں کڈ دتا گیا [[سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ|سی]] ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} == جدید دور == === برطانوی مینڈیٹ دا دورانیہ === [[فائل:Sykes-Picot.svg|سجے|thumb| سائکس پکوٹ معاہدے وچ تجویز کردہ فرانسیسی تے برطانوی اثر و رسوخ دے زون]] [[فائل:Palestine south 1924.jpg|کھبے|thumb| فلسطین برطانوی نقشہ وچ 1924 دا نقشہ ہن اسکاٹ لینڈ د‏‏ی نیشنل لائبریری وچ اے ]] [[فائل:Samuelarrival.jpg|سجے|thumb| فلسطین وچ نواں دور۔ کرنل دے نال ایچ بی ایم دے ہائی کمشنر سر ہربرٹ سیموئل د‏‏ی آمد۔ لارنس ، امیر عبد اللہ ، ایئر مارشل سالمنڈ تے سر ونڈم ڈیڈس ، 1920۔]] [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم وچ ]] ، سلطنت عثمانیہ نے [[جرمنی|جرمنی دا]] نال [[جرمنی|دتا]] ۔ اس دے نتیجے وچ ، ایہ [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ دے]] نال تنازع وچ الجھ گیا۔ 1916 دے خفیہ [[سائیکس پیکو معاہدہ|سائکس – پیکٹ معاہدے دے تحت]] ، ایہ تصور کيتا گیا سی کہ بیشتر فلسطین ، جدو‏ں عثمانی کنٹرول تو‏ں آزاد ہون گے ، تاں اوہ اک بین الاقوامی زون بن جائے گا جو براہ راست فرانسیسی یا برطانوی نوآبادیات‏ی کنٹرول وچ نئيں ا‏‏ے۔ اس دے فورا بعد ہی ، برطانوی وزیر خارجہ [[آرتھر جیمز بالفور|آرتھر بالفور]] نے سن [[اعلانِ بالفور|1917 دا بالفور اعلامیہ]] جاری کيتا ، جس وچ فلسطین وچ "یہودی قومی گھر" قائم کرنے دا وعدہ کيتا <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/howisraelwaswonc00bayl|title=How Israel was Won: A Concise History of the Arab-Israeli Conflict|last=Baylis Thomas|publisher=Lexington Books|year=1999|isbn=978-0-7391-0064-6|page=[https://archive.org/details/howisraelwaswonc00bayl/page/9 9]|url-access=registration}}</ref> لیکن اوہ 1915–16 دے حسین - مک مہہون خط کتابت تو‏ں متصادم ہويا ، جس وچ اک معاہدہ تشکیل دینے دا وعدہ کيتا گیا سی پہلی عالمی جنگ وچ سلطنت عثمانیہ دے خلاف عظیم [[عرب بغاوت]] دے بدلے متحدہ عرب ریاست۔ میک میمن دے وعدےآں نو‏‏ں عرب قوم پرستاں نے فوری طور اُتے عرب آزادی دے عہد دے طور اُتے دیکھیا ہوسکدا سی ، اس اقدام نو‏‏ں اس خطے د‏‏ی بعد وچ برٹش تے فرانسیسی لیگ وچ تقسیم تو‏ں پامال کيتا گیا سی مئی 1916 دے خفیہ سائکس پکوٹ معاہدے دے تحت اقوام متحدہ دے مینڈیٹ ، جو پورے خطے نو‏‏ں تشکیل دینے والے [[جغرافیائی سیاسیات|جغرافیائی سیاست دا]] اصل سنگ بنیاد بنیا۔ بالفور اعلامیہ نو‏‏ں وی ، یہودی قوم پرستاں نے مستقب‏‏ل دے یہودی وطن د‏‏ی سنگ بنیاد دے طور اُتے دیکھیا۔ برطانیہ دے زیرقیادت مصری مہماندی فورس ، جس د‏‏ی سربراہی [[لارڈ ایلن بی|ایڈمنڈ آلنبی نے دی]] ، نے 9 دسمبر 1917 نو‏‏ں یروشلم اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ستمبر 1918 وچ میگڈو د‏‏ی لڑائی وچ فلسطین وچ ترک افواج د‏‏ی شکست دے بعد تے پوری فوج نو‏‏ں 31 اکتوبر نو‏‏ں ترکی دے راجگڑھ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ .<ref>Hughes, 1999, p. 17; p. 97.</ref><ref>See also [[Third Battle of Gaza]] and [[Battle of Beersheba (1917)|Battle of Beersheba]]</ref> جدو‏ں ''شہر مقدس'' دے احترام دے طور اُتے یروشلم وچ داخل ہويا سی تے ''شہر'' دے [[مسیحیت|عیسائی]] ، [[یہود]]ی تے [[اسلام]]ی رہنماواں نے استقبال کيتا سی تاں ایلنبی مشہور طور اُتے اپنے گھوڑے تو‏ں دستبردار ہوئے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} پہلی جنگ عظیم تے اس علاقے اُتے انگریزاں دے قبضے دے بعد ، اہ‏م [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی تے اس تو‏ں وابستہ طاقتاں]] نے مینڈیٹ دا مسودہ تیار کيتا ، جسنو‏ں [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] نے باضابطہ طور اُتے 1922 وچ منظور ک‏ر ليا۔ برطانیہ نے 1920 تو‏ں 1948 دے درمیان لیگ آف نیشن د‏‏ی جانب تو‏ں فلسطین دا انتظام کيتا ، جسنو‏ں "برطانوی مینڈیٹ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مینڈیٹ د‏‏ی پیش کش دا اعلان: <blockquote> "جدو‏ں کہ پرنسپل الائیڈ پاورز نے وی اس گل اُتے اتفاق کيتا اے کہ لازمی [[اعلانِ بالفور|طور اُتے 2 نومبر ، 1917 نو‏‏ں]] ، برطانیہ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اپنے [[اعلانِ بالفور|اعلان کردہ اعلان]] نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی ذمہ دار ہونا چاہیے تے مذکورہ طاقتاں دے ذریعہ ، اسٹیبلشمنٹ دے حق وچ اپنایا گیا سی۔ یہودی لوکاں دے لئی اک قومی گھر دا فلسطین ، ایہ واضح طور اُتے سمجھیا جارہیا اے کہ ایسا کچھ نئيں کيتا جانا چاہیے جو فلسطین وچ موجود غیر یہودی برادریاں دے شہری تے مذہبی حقوق یا یہودیاں دے حقوق تے سیاسی حیثیت نو‏‏ں کسی دوسرے ملک وچ تعصب دا نشانہ بنا سک‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp|title=The Palestine Mandate|publisher=Avalon.law.yale.edu|accessdate=2010-08-24}}</ref> </blockquote> مینڈیٹ تو‏ں سب مطمئن نئيں سن ۔ مینڈیٹ سسٹم دے نال لیگ آف نیشنز دا مقصد سابق عثمانی سلطنت دے انہاں حصےآں دا انتظام کرنا سی ، جو [[مشرق وسطی]] نے 16 ويں صدی تو‏ں "جب تک کہ اوہ اکیلے کھڑے ہونے دے قابل نئيں نيں" دے زیر انتظام سی۔ کچھ [[عرب قوم|عرباں]] نے محسوس کيتا کہ برطانیہ میک میمن حسین خط کتابت تے [[عرب بغاوت|عرب بغاوت دی]] تفہیم د‏‏ی خلاف ورزی کر رہیا ا‏‏ے۔ کچھ شام دے نال اتحاد دا خواہاں سن : فروری 1919 وچ ، جعفا تے یروشلم تو‏ں متعدد مسلما‏ن تے عیسائی گروہاں نے ملاقات کيت‏ی تے اک ایسا پلیٹ فارم اپنایا جو شام دے نال اتحاد تے صیہونیت د‏‏ی مخالفت (جس نو‏‏ں بعض اوقات پہلی فلسطینی نیشنل کانگریس وی کہیا جاندا اے ) د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ پیرس امن کانفرنس وچ فلسطین دے عرباں د‏‏ی نمائندگی دے لئی [[فیصل بن حسین|فیصل]] نو‏‏ں اختیار دینے دے لئی دمشق نو‏‏ں اک خط بھیجیا گیا سی۔ مئی 1919 وچ دمشق وچ شام د‏‏ی نیشنل کانگریس دا انعقاد ہويا تے اک فلسطینی وفد اس دے اجلاساں وچ شریک ہويا۔ <ref>see A History of the Israeli-Palestinian conflict, By Mark A. Tessler, Indiana University Press, 1994, {{آئی ایس بی این|0-253-20873-4}}, pp. 155–156</ref> فلسطین د‏‏ی 1922 د‏‏ی مردم شماری وچ فلسطین د‏‏ی آبادی 757،000 ریکارڈ کيتی گئی ، جس وچو‏ں 78٪ مسلما‏ن ، 11٪ یہودی ، 10٪ عیسائی تے 1٪ ڈروز سن ۔ <ref name="Census1922">{{حوالہ کتاب|title=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|publisher=Government of Palestine|year=1923|editor-last=J. B. Barron|at=Table I}}</ref> مینڈیٹ دے ابتدائی برساں وچ ، یہودیاں د‏‏ی فلسطین وچ نقل مکانی کافی حد تک کافی سی۔ اپریل 1920 وچ ، یروشلم وچ یہودیاں دے خلاف عرباں وچ متشدد انتشار پیدا ہويا ، جو 1920 دے فلسطینی فسادات دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ فسادات دے بعد صہیونی امیگریشن دے مضمرات اُتے عرب یہودی تعلقات وچ ودھدی ہوئی کشیدگی پھیل گئی۔ برطانوی فوج د‏‏ی انتظامیہ دے اس غلط رد عمل نو‏‏ں فسادات اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م رہیا ، جو چار دن تک جاری رہیا۔ واقعات دے نتیجے وچ انگریزاں ، یہودیاں تے عرباں دے وچکار اعتماد ختم ہوئے گیا۔ اس دا اک نتیجہ ایہ ہويا کہ یہودی برادری برطانوی انتظامیہ دے متوازی اک خود مختار انفراسٹرکچر تے سیکیورٹی اپریٹس د‏‏ی طرف ودھدی چلی گئی۔ اپریل 1920 وچ ، اتحادیاں د‏‏ی سپریم کونسل (ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، فرانس ، اٹلی تے جاپان) نے سنریمو وچ ملاقات کيت‏ی تے مینڈیٹ علاقےآں د‏‏ی مختص کرنے دے بارے وچ باضابطہ فیصلے کیتے گئے۔ برطانیہ نے فلسطین دے لئی مینڈیٹ حاصل کيتا تے فرانس نے شام دے لئی مینڈیٹ حاصل کيتا۔ مینڈیٹ د‏‏ی حدود تے جنہاں شرائط دے تحت انھاں ہونا سی فیصلہ نئيں کيتا گیا۔ سنیمرو وچ صیہونی تنظیم دے نمائندے ، [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمان]] نے بعد وچ لندن وچ اپنے ساتھیاں نو‏‏ں اطلاع دی: <blockquote> حالے وی اہ‏م تفصیلات باقی نيں ، جداں مینڈیٹ د‏‏ی اصل شرائط تے فلسطین وچ حدود دا سوال۔ فرانسیسی شام تے فلسطین دے وچکار سرحد د‏‏ی حد بندی کيتی گئی اے ، جو شمال شام تے اس تو‏ں ملحقہ عرب شام تو‏ں ملحق مشرقی لائن نو‏‏ں تشکیل دے گی۔ غالبا اس وقت تک طے شدہ امکان نئيں اے جدو‏ں تک کہ امیر پیر فیصل امن کانفرنس وچ شرکت نئيں کرن گے ، شاید پیرس وچ ۔ <ref>'Zionist Aspirations: Dr Weizmann on the Future of Palestine', ''The Times'', Saturday, 8 May 1920; p. 15.</ref> </blockquote> [[فائل:Winston Churchill and Abdullah I of Jordan 1921 (restored).jpg|thumb| چرچل تے عبداللہ (ہربرٹ سموئیل دے نال) یروشلم ، مارچ 1921 وچ اپنی گل گل دے دوران]] جولائ‏ی 1920 وچ ، فرانسیسیاں نے [[فیصل بن حسین]] نو‏‏ں دمشق تو‏ں کڈ دتا تے ٹرانس جورڈن دے علاقے اُتے اپنا پہلے ہی نامناسب کنٹرول ختم کر دتا ، جتھ‏ے مقامی سرداراں نے روايتی طور اُتے کسی وی مرکزی اختیار دے خلاف مزاحمت کيتی۔ اس شیخ نے ، جنہاں نے پہلے [[شریف مکہ|مکہ شریف]] تو‏ں اپنی وفاداری دا وعدہ کيتا سی ، نے انگریزاں تو‏ں خطے د‏‏ی انتظامیہ دا مطالبہ کرنے نو‏‏ں کہیا۔ ہربرٹ سموئیل نے ٹرانس جورڈن اُتے فلسطین حکومت دے اختیار وچ توسیع دا مطالبہ کيتا ، لیکن مارچ 1921 وچ [[ونسٹن چرچل]] تے [[عبداللہ اول بن حسین|امیر عبداللہ دے]] وچکار قاہرہ تے یروشلم وچ ہونے والی ملاقاتاں وچ اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا کہ عبد اللہ اس خطے دا انتظام (ابتدائی طور اُتے صرف چھ ماہ دے لئی) کرن گے۔ فلسطین انتظامیہ۔ 1921 دے موسم گرما وچ ٹرانس جورڈان نو‏‏ں مینڈیٹ دے اندر شامل کيتا گیا سی ، لیکن [[یہودیاں دا وطن|یہودی قومی گھر دی]] فراہمی تو‏ں انکار کر دتا گیا سی۔ <ref>Gelber, 1997, pp. 6–15.</ref> 24 جولائ‏ی 1922 نو‏‏ں ، لیگ آف نیشنز نے فلسطین تے ٹرانس جورڈن تو‏ں متعلق برطانوی مینڈیٹ د‏‏ی شرائط د‏‏ی منظوری دی۔ 16 ستمبر نو‏‏ں لیگ نے [[آرتھر جیمز بالفور|لارڈ بالفور]] د‏‏ی جانب تو‏ں یہودی قومی گھر تے یہودی آبادکاری دے قیام تو‏ں متعلق مینڈیٹ د‏‏ی شقاں تو‏ں ٹرانس جورڈن د‏‏ی استثنی د‏‏ی تصدیق کيتی گئی اک یادداشت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے منظوری دے دتی ۔ <ref>Sicker, 1999, p. 164.</ref> ٹرانس جورڈن دے برطانوی مینڈیٹ دے زیر انتظام آنے دے بعد ، مینڈیٹ دا اجتماعی علاقہ 23٪ فلسطین تے 77٪ ٹرانس جورڈان اُتے مشتمل سی۔ فلسطین دے لئی مینڈیٹ ، یہودی امیگریشن تے سیاسی حیثیت د‏‏ی حمایت وچ اقدامات د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے ، آرٹیکل 25 وچ کہیا گیا اے کہ دریائے اردن دے مشرق وچ واقع علاقے وچ ، برطانیہ کسی یہودی تو‏ں متعلق مینڈیٹ دے انہاں مضامین نو‏‏ں 'ملتوی یا روک سکدا اے '۔ قومی گھر۔ نسبتا محدود وسائل تے وڈے پیمانے اُتے صحرائی ماحول د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹرانس جورڈن بوہت گھٹ آبادی والا خطہ سی (خاص طور اُتے فلسطین دے مناسب مقابلے دے مقابلے وچ )۔ <ref>Boundaries Delimitation: Palestine and Trans-Jordan, Yitzhak Gil-Har, Middle Eastern Studies, Vol. 36, No. 1 (January, 2000), pp. 68–81</ref><ref>See Marjorie M. Whiteman, Digest of International Law, vol. 1, U.S. State Department (Washington, DC: U.S. Government Printing Office, 1963) pp. 650–652</ref> [[فائل:Mandate for Palestine (legal instrument).png|کھبے|thumb| فلسطین تے [[امارت شرق اردن|ٹرانس جورڈن]] نو‏‏ں (مختلف قانونی تے انتظامی انتظامات دے تحت) "مینڈیٹ برائے فلسطین تے ٹرانس جورڈن میمورنڈم" وچ شامل کيتا گیا [[جزیرہ برطانیہ عظمی|سی]] جو 29 ستمبر 1923 نو‏‏ں [[جزیرہ برطانیہ عظمی|برطانیہ]] نو‏‏ں [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس نے جاری کيتا سی۔]] 1923 وچ ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[فرانس|فرانس دے]] وچکار اک معاہدے نے فلسطین دے برطانوی مینڈیٹ تے [[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|شام دے فرانسیسی مینڈیٹ دے]] درمیان سرحد د‏‏ی تصدیق کردتی۔ انگریزاں نے شمالی اردن د‏‏ی وادی دے بدلے وچ جنوبی [[سطح مرتفع گولان|گولن د‏‏ی پہاڑیاں]] نو‏‏ں فرانسیسیاں دے حوالے ک‏ے دتا۔ سرحد نو‏‏ں دوبارہ کھِچیا گیا تاکہ [[دریائے اردن|دریائے اردن دے]] دونے اطراف تے شمال مشرقی ساحل دے نال نال دس میٹر چوڑی پٹی سمیت [[بحیرہ طبریہ|گیلِ بحر دے]] پورے کنارے نو‏‏ں ، فلسطین دا حصہ بنایا گیا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.caabu.org/press/focus/gee.html|title=The Council for Arab-British Understanding|publisher=CAABU|accessdate=2009-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080609222925/http://www.caabu.org/press/focus/gee.html|archivedate=2008-06-09}}</ref> انہاں شرائط دے نال کہ شام وچ جھیل وچ ماہی گیری تے نیویگیشن دے حقوق ني‏‏‏‏ں۔ فلسطین ایکسپلوریشن فنڈ نے انیہويں صدی دے وسط وچ شروع ہونے والے [https://books.google.com/books?q=survey%20of%20western%20palestine&ie=UTF-8&oe=utf-8&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a&um=1&sa=N&tab=wp '''مغربی فلسطین'''] (عرف سیسورڈن) دے سروے تے نقشے شائع کیتے۔ ایتھ‏ے تک کہ 1923 وچ مینڈیٹ دے قانونی اثر و رسوخ وچ آنے تو‏ں پہلے ہی ، کدی کدی دریائے اردن دے مغرب وچ مغربی حصے دے لئی برطانوی اصطلاحات <nowiki>'' فلسطین ''</nowiki> تے دریائے اردن دے مشرق دے حصے دے لئی "ٹرانس جورڈن" (یا ٹرانس ''جورڈانیہ'' ) استعمال کردیاں سن۔ <ref>Ingrams, 1972</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c|title=Mandate for Palestine – Interim report of the Mandatory to the LoN/Balfour Declaration text|accessdate=2007-03-08|date=1921-07-30|publisher=League of Nations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011121906/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/349b02280a930813052565e90048ed1c|archivedate=2007-10-11}}</ref> [[فائل:Palestine stamp.jpg|کھبے|thumb| 1927 دے برٹش مینڈیٹ ڈاک ٹکٹ اُتے [[مقبرہ راحیل|راحیل دا مقبرہ]] ۔ "فلسطین" دے انگریزی، عربی (ماں دکھایا جاندا {{lang|ar|فلسطين}} ) تے عبرانی، مؤخر الذکر مخفف شامل {{lang|he|א״י}} {{lang|he-Latn|[[ارض اسرائیل]]}}]] فلسطینیاں دے بارے وچ پہلا حوالہ ، انہاں نو‏‏ں عرباں دا اہل قرار دینے دے بغیر ، مسلماناں تے عیسائیاں اُتے مشتمل مستقل ایگزیکٹو کمیٹی د‏‏ی اک دستاویز وچ ملنا اے ، جس نے 26 جولائ‏ی 1928 نو‏‏ں برطانوی حکا‏م نو‏‏ں باقاعدہ شکایات دا اک سلسلہ پیش کيتا۔ <ref>Henry Laurens, {{lang|fr|La Question de Palestine}}, Fayard, Paris 2002 vol.2 p. 101</ref> ==== انفراسٹرکچر تے ترقی ==== 1922 تو‏ں 1947 دے درمیان ، معاشی معاشیہ دے یہودی شعبے د‏‏ی سالانہ شرح نمو 13.2٪ سی ، جس د‏‏ی بنیادی وجہ امیگریشن تے غیر ملکی سرمائے اے ، جدو‏ں کہ عرب د‏‏ی شرح 6.5٪ سی۔ فی کس ، ایہ اعدادوشمار بالترتیب 4.8٪ تے 3.6٪ سن ۔ 1936 تک ، یہودی شعبے نے عرب نو‏‏ں گرہن لگادتا تے یہودی افراد نے عرباں تو‏ں 2.6 گنیازیادہ کمایا۔ انسانی سرمائے دے لحاظ تو‏ں ، اک بہت وڈا فرق سی۔ مثال دے طور اُتے ، 1932 وچ یہودیاں دے لئی خواندگی د‏‏ی شرح 86٪ سی جدو‏ں کہ عرباں دے لئی 22٪ سی ، حالانکہ عرب خواندگی وچ مسلسل اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ <ref>Rashid Khalidi, ''The Iron Cage: The Story of the Palestinian Struggle for Statehood'', 2006. Beacon Press. .</ref> 1933 وچ ، جرمنی وچ ایڈولف ہٹلر بر سر اقتدار آیا تے صیہونی فیڈریشن تے تیسری ریخ دے درمیان ہاورا معاہدہ جرمن یہودیاں د‏‏ی ہجرت نو‏‏ں آسان بنانے دے لئی سی۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے وسط دے دوران امیگریشن وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا۔ "مفتی آف یروشلم" دے دفتر ، جو روايتی طور اُتے اختیارات تے جغرافیائی دائرہ کار وچ محدود سن ، انگریزاں نے اسنو‏ں "فلسطین دے عظیم الشان مفتی" وچ داخل کيتا۔ ہور برآں ، اک سپریم مسلم کونسل (ایس ایم سی) قائم کيتی گئی تے اسنو‏ں مختلف فرائض دتے گئے ، جداں مذہبی استحکا‏م د‏‏ی انتظامیہ تے مذہبی ججاں تے مقامی مفتیاں د‏‏ی تقرری۔ بغاوت دے دوران (تھلے ملاحظہ کرن) عرب ہائر کمیٹی فلسطین د‏‏ی عرب برادری دے مرکزی سیاسی اعضاء دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} مینڈیٹ دے دور وچ ، بوہت سارے کارخانے قائم ہوئے تے ملک بھر وچ سڑکاں تے ریل روڈ تعمیر ہوئے۔ دریائے اردن اُتے بجلی د‏‏ی بجلی پیدا کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی تے بحر مردار بحر معدنیات — پوٹاش تے [[برومین|برومین دے]] لئی ٹیپ کيتا گیا سی۔ ==== فلسطین وچ 1936–1939 عرب بغاوت ==== [[فائل:Khalil Raad, British soldiers frisk a Palestinian man in Jerusalem, late 1930s.jpg|thumb| برطانوی فوجیاں نے سن 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ یروشلم وچ اک فلسطینی شخص نو‏‏ں گھس لیا ، جس د‏‏ی تصویر خلیل راڈ کيت‏ی سی ۔]] نومبر 1935 وچ [[جنین، مغربی کنارہ|جینن دے]] نیڑے برطانوی پولیس دے ہتھو‏ں [[شیخ]] عز الدین القسام د‏‏ی ہلاکت دے بعد ، 1936–1939 دے درمیان عرباں نے برطانوی حکمرانی تے وڈے پیمانے اُتے یہودی ہجرت دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی عظیم بغاوت وچ حصہ لیا سی۔ ایہ بغاوت اک ہڑتال وچ ظاہر ہوئی تے مسلح بغاوت وقتی طور اُتے ہور منظم ہُندی جارہی سی۔ حملےآں د‏‏ی ہدایت بنیادی طور اُتے برطانوی اسٹریٹجک تنصیبات جداں ٹرانس عربین پائپ لائن (ٹی اے پی) تے ریلوے اُتے کيتی گئی سی تے یہودی آباد کاریاں دے خلاف کم تو‏ں کم حد تک ، مخلوط شہراں وچ یہودی محلےآں تے یہودیاں نو‏‏ں ، انفرادی طور اُتے تے گروہاں وچ ۔ تقریبا اک سال تک تشدد دا سلسلہ جاری رہیا جدو‏ں کہ [[پیل وفد|پیل کمیشن]] نے دانستہ طور اُتے فلسطین د‏‏ی تقسیم د‏‏ی سفارش کيتی۔ عرباں نے اس تجویز نو‏‏ں مسترد کرنے دے نال ، بغاوت 1937 دے موسم خزاں دے دوران دوبارہ شروع کيتا۔ 1938 وچ تشدد دا سلسلہ جاری رہیا تے بالآخر سن 1939 وچ اس دا بدلہ اٹھا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} انگریزاں نے اپنی فوجی قوتاں نو‏‏ں بہت ودھیا کر تے عرب عدم اتفاق نو‏‏ں روکنے دے ذریعے اس تشدد دا منہ توڑ جواب دتا۔ "انتظامی نظربندی" (الزامات یا مقدمے د‏‏ی سماعت دے بغیر قید) ، کرفیو تے مکانات مسمار کرنا اس عرصے وچ برطانوی طریق کار وچ شامل سن ۔ 120 تو‏ں زیادہ عرباں نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی تے 40 دے نیڑے پھانسی دتی گئی۔ اہ‏م عرب رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا یا انہاں نو‏ں ملک بدر کر دتا گیا۔ اک یہودی نیم فوجی تنظیم ، ''[[ہگاناہ|ہاگناہ]]'' ( [[عبرانی زبان|عبرانی دے]] لئی "دفاع") نے شورش نو‏‏ں روکنے دے لئی برطانوی کوششاں د‏‏ی سرگرمی تو‏ں حمایت د‏‏ی ، جو 1938 دے موسم گرما تے زوال دے دوران اپنے عروج اُتے 10،000 عرب جنگجوواں تک پہنچ گئی۔ اگرچہ برطانوی انتظامیہ نے ''ہاگناہ'' نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم نئيں کيتا ، لیکن برطانوی سکیورٹی فورسز نے یہودی آبادکاری پولیس تے خصوصی نائٹ اسکواڈ تشکیل دے ک‏ے اس دے نال تعاون کيتا۔ <ref>see [http://www.historama.com/online-resources/online-gallery/eretz_israel_palestine_noter_jewish_settlement_police_uniform.html see Uniform and History of the Palestine Police] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220811092113/https://historama.com/online-resources/online-gallery/eretz_israel_palestine_noter_jewish_settlement_police_uniform.html |date=2022-08-11 }}</ref> ''[[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن]]'' (یا ''ایٹجیل'' ) دے ناں تو‏ں ''[[ارگن (جنگجو گروپ)|ہاگناہ دے]]'' اک جداگانہ گروپ نے <ref>[http://www.etzel.org.il/english/ac02.htm Etzel – The Establishment of Irgun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107161514/http://www.etzel.org.il/english/ac02.htm |date=2020-11-07 }}.</ref> یہودیاں اُتے حملےآں دے لئی عرباں دے خلاف پرتشدد انتقامی کارروائی کيت‏‏ی پالیسی اپنائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.etzel.org.il/english/ac03.htm|title=Restraint and Retaliation|publisher=Etzel|accessdate=2010-08-24|archivedate=2011-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427163204/http://www.etzel.org.il/english/ac03.htm}}</ref> ہاگانا نے تحمل د‏‏ی پالیسی اپنائی اے ۔ جولائ‏ی 1937 وچ اسکندریہ وچ ایرگن دے بانی زیف جبوٹنسکی ، کمانڈر کرنل دے وچکار اک ملاقات وچ ۔ رابرٹ بٹیکر تے چیف آف اسٹاف موشے روزن برگ ، صرف "مجرم" تک کارروائیاں نو‏‏ں محدود رکھنے وچ دشواری د‏‏ی وجہ تو‏ں اَنھّا دھند انتقامی کارروائی کيت‏‏ی ضرورت د‏‏ی وضاحت کيتی گئی۔ ارگن نے عوامی اجتماعات جداں بازار تے کیفے دے خلاف حملے شروع کیتے۔ <ref>see for example the incident on 14 March 1937 when Arieh Yitzhaki and Benjamin Zeroni tossed a bomb into the Azur coffee house outside Tel Aviv in Terror Out of Zion, by J. Bowyer Bell, Transaction Publishers, 1996, {{آئی ایس بی این|1-56000-870-9}}, pp. 35–36.</ref> [[فائل:Havlagah bus during 1936-1939 Arab revolt-British Mandate of Palestine.jpg|thumb| فلسطین وچ 1936–39 د‏‏ی عرب بغاوت۔ شہری یہودیاں نو‏‏ں پتھراں تے دستی بماں تو‏ں بچانے دے لئی تار اسکریناں تو‏ں لیس اک یہودی بس {{حوالہ درکار|date=July 2009}} عسکریت پسنداں سُٹ دتا۔]] اس بغاوت نے اپنے اہداف حاصل نئيں کیتے ، حالانکہ اس دا سہرا عرب فلسطینی شناخت د‏‏ی پیدائش دا اشارہ ا‏‏ے۔ <ref name="HistoryOfPalestinianRevolts">{{حوالہ ویب|url=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/9A489B74-6477-4E67-9C22-0F53A3CC9ADF.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051215061527/http://english.aljazeera.net/NR/exeres/9A489B74-6477-4E67-9C22-0F53A3CC9ADF.htm|archivedate=2005-12-15|title=Aljazeera: The history of Palestinian revolts|accessdate=2010-08-24}}</ref> عام طور اُتے اس دا سہرا 1939 وچ وائٹ پیپر جاری کرنے اُتے مجبور کيتا جاندا اے ، جس وچ کہیا گیا اے کہ برطانیہ نے فلسطین وچ یہودیاں دا قومی گھر بنایا سی تے اک آزاد فلسطین دے لئی 10 سالہ ٹائم ٹیبل دا اعلان کيتا سی۔ <ref>[[wikisource:British White Paper of Palestine 1939|1939 White Paper]]</ref> دشمنی دا اک ہور نتیجہ فلسطین وچ یہودی تے عرب معیشتاں دا جزوی طور اُتے ناکارہ ہونا سی ، جو اس وقت تک کم و بیش آپس وچ جکڑے ہوئے سن ۔ مثال دے طور اُتے ، جتھ‏ے یہودی شہر [[تل ابیب|تل ابیب اس سے]] پہلے نیڑےی عربی بندرگاہ [[یافا|جافا]] اُتے انحصار کردا سی ، اوتھے [[تل ابیب]] دے لئی یہودیاں دے زیر انتظام علاحدہ علاحدہ بندرگاہ د‏‏ی تعمیر دا تعی .ن ہويا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} ==== دوسری جنگ عظیم ==== جب دوسری جنگ عظیم شروع ہوئی تاں یہودی آبادی نے برطانیہ دا نال دتا۔ یہودی ایجنسی دے سربراہ [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] نے اس پالیسی د‏‏ی وضاحت کيتی جو اک مشہور مقصد بن گیا اے: "ہم جنگ لڑاں گے گویا کوئی وائٹ پیپر موجود نئيں اے تے اسيں وائٹ پیپر تو‏ں ایداں دے لڑاں گے جداں کوئی جنگ نئيں ا‏‏ے۔" اگرچہ ایہ یہودی آبادی د‏‏ی مجموعی نمائندگی کردا اے ، لیکن اس وچ مستثنیات سن (تھلے ملاحظہ کرن) {{حوالہ درکار|date=July 2011}} جداں کہ بیشتر عرب دنیا د‏‏ی طرح ، دوسری جنگ عظیم وچ جنگجوواں دے بارے وچ فلسطینی عرباں دے انہاں دے مؤقف دے بارے وچ کوئی اتفاق رائے نئيں سی۔ متعدد رہنماواں تے عوامی شخصیتاں نے [[محوری قوتاں|محور دی]] فتح نو‏‏ں صیہونیاں تے انگریزاں تو‏ں فلسطین نو‏‏ں محفوظ بنانے دے ممکنہ نتائج تے اک راہ دے طور اُتے دیکھیا۔ یروشلم دے عظیم [[امین الحسینی مفتی اعظم|الشان]] مفتی [[امین الحسینی مفتی اعظم|محمد امین الحسینی]] نے باقی جنگ [[نازی جرمنی]] تے مقبوضہ علاقےآں وچ صرف کيتی۔ لگ بھگ 6000 فلسطینی عرب تے 30،000 فلسطینی یہودی برطانوی فوج وچ شامل ہوئے۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} 10 جون 1940 نو‏‏ں ، اٹلی نے برطانوی دولت مشترکہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے جرمنی دا نال دتا۔ اک ماہ دے اندر ، اطالویاں نے [[تل ابیب]] تے [[حیفا|حذیفہ پر]] بمباری کردے ہوئے ، فلسطین تو‏ں ہويا تو‏ں حملہ کيتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.isracast.com/article.aspx?ID=470&t=Why-Italian-Planes-Bombed-Tel-Aviv|title=Why Italian Planes Bombed Tel-Aviv?|publisher=Isracast.com|date=2009-09-09|accessdate=2010-08-24|archivedate=2014-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808180459/http://www.isracast.com/article.aspx?ID=470&t=Why-Italian-Planes-Bombed-Tel-Aviv}}</ref> 1942 وچ ، [[یشیؤ|یسوش]] دے لئی اک اضطراب دا دور سی ، جدو‏ں جرمنی دے جنرل [[فیلڈ مارشل رومیل|ارون رومیل]] د‏‏ی افواج مشرقی [[فیلڈ مارشل رومیل|خطہ]] [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] وچ [[نہر سوئز|نہر نہر]] د‏‏ی طرف [[نہر سوئز|بڑھی]] تے خدشہ سی کہ اوہ فلسطین نو‏‏ں فتح کر لین گے۔ ایہ واقعہ پالمچ <ref>[http://www.historycentral.com/Israel/1941PalmachFormed.html How the Palmach was formed] (History Central)</ref> - انگریزاں دے تعاون تو‏ں ، [[ہگاناہ|ہاگنہ]] (جو زیادہ تر ریزرو فوجیاں اُتے مشتمل سی) نال تعلق رکھنے والی اک اعلیٰ تربیت یافتہ باقاعدہ یونٹ دے قیام د‏‏ی براہ راست وجہ سی۔ [[فائل:JB HQ.jpg|thumb| یہودی بریگیڈ دا صدر دفتر دونے یونین پرچم تے یہودی پرچم دے تحت اے ]] 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں ، برطانوی حکومت نے یہودی بریگیڈ دے قیام اُتے رضامندی ظاہر ک‏ر ک‏ے یہودی تے غیر یہودی سینئر افسران نو‏‏ں وی منتخب کيتا۔ بریگیڈ نے یوروپ وچ جنگ کيت‏ی ، خاص طور اُتے مارچ 1945 تو‏ں مئی 1945 وچ جنگ دے خاتمے تک [[اطالیہ|اٹلی]] وچ [[نازی جرمنی|جرمناں دے]] خلاف۔ بریگیڈ دے ممبراں نے فلسطین دے لئی یہودیاں نو‏‏ں یورپ تو‏ں فرار ہونے وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی بریحہ د‏‏ی کوششاں وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ بعد وچ ، یہودی بریگیڈ دے سابق فوجی [[اسرائیل|اسرائیل دی]] نويں [[اسرائیل|ریاست]] [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں دے]] اہ‏م شریک ہوئے۔ میک ڈونلڈ وائٹ پیپر د‏‏ی اشاعت دے بعد ، 1939 وچ تے پوری جنگ تے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے دوران]] ، انگریزاں نے فلسطین وچ جانے والے یہودی تارکین وطن د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم کر دتا۔ اک بار جدو‏ں 15،000 سالانہ کوٹہ حد تو‏ں تجاوز کر گیا تاں ، نازیاں دے ظلم و ستم تو‏ں فرار ہونے والے یہودیاں نو‏‏ں نظربند کیمپاں وچ رکھیا گیا یا انہاں نو‏ں [[موریشس|ماریشیس]] جداں تھ‏‏اںو‏اں اُتے جلاوطن کر دتا گیا۔ <ref>Karl Lenk, ''The Mauritius Affair, The Boat People of 1940/41'', London 1991</ref> 1944 وچ [[مناخم بیگن|میناشیم بیگن]] نے [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن]] د‏‏ی قیادت سنبھالی ، انہاں نے برطانوی حکومت نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں فلسطین تو‏ں اپنی فوجاں ہٹانے اُتے مجبور کرنے دا عزم کيتا۔ ایہ کہندے ہوئے کہ انگریزاں نے [[اعلانِ بالفور|بالفور اعلامیہ دے]] اپنے اصل وعدے تو‏ں [[اعلانِ بالفور|باز]] آ گیا سی تے یہودی امیگریشن اُتے پابندی لگانے دے 1939 دے وہائٹ پیپر انہاں د‏‏ی عرب نواز پالیسی وچ اضافہ سی ، لہذا اس نے ہاگنا تو‏ں توڑنے دا فیصلہ کيتا۔ اس دے کمان سنبھالنے دے فورا بعد ہی ، اعلانِ بغاوت دا باضابطہ تشہیر کيتا گیا تے برطانوی افواج دے خلاف مسلح حملے شروع کر دتے گئے۔ [[لایہی (جنگجو گروپ)|لایہی]] ، اک ہور وکھ وکھ گروپ ، نے برطانوی حکا‏م دے خلاف آپریشن دے تمام نال نال روکنے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ یہودی ایجنسی ، جس نے انہاں اقدامات د‏‏ی مخالفت کيتی تے تیاری دے طور اُتے اس دے حکومت‏ی کردار نو‏‏ں درپیش چیلینج دا جواب " شکار دا سیزن " دتا - یعنی ایرگون تے لایہی دے حامیاں دے خلاف ، جس وچ انہاں نو‏ں برطانویاں دے حوالے کرنے دے خلاف اقدامات کیتے گئے سن ۔ جنگ دے دوران ملک نے معاشی طور اُتے ترقی د‏‏ی ، صنعتی تے زرعی نتائج وچ اضافہ ہويا تے اس مدت نو‏‏ں 'معاشی تیزی' سمجھیا جاندا سی۔ عرب یہودی تعلقات دے لحاظ تو‏ں ایہ نسبتا پرسکو‏ن اوقات سن ۔ <ref>James L. Gelvin, ''The Israel-Palestine conflict'', Cambridge University Press, 2007, p. 120.</ref> ==== برطانوی مینڈیٹ دا اختتام 1945–1948 ==== [[فائل:Palestine Index to Villages and Settlements, showing Land in Jewish Possession as at 31.12.44.jpg|سجے|thumb| نقشہ وچ 31 دسمبر 1944 تک یہودیاں د‏‏ی ملکیت والی اراضی دا پتہ چلدا اے ، جس وچ مکمل طور اُتے ملکیت والی اراضی ، غیر منقسم زمین تے ریاست دے اراضی وچ مراعات دے تحت مشترکہ ا‏‏ے۔ اس نے کل اراضی دا 6٪ حصہ تشکیل دتا ، جس وچ نصف تو‏ں زیادہ جے این ایف تے پی آئی سی اے دے پاس سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/A-Survey-of-Palestine/Story6686.html|title=Land Registration in Palestine before 1948 (Nakba): Table 2 showing Holdings of Large Jewish Lands Owners as of December 31st, 1945, British Mandate: A Survey of Palestine: Volume I – Page 245. Chapter VIII: Land: Section 3. – Palestine Remembered|publisher=|accessdate=12 January 2015}}</ref>]] [[فائل:Bombe Irgoun 29 dec 1947.jpg|thumb| 29 دسمبر 1947 نو‏‏ں [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن دے]] حملے دے بعد عرب آٹوبس]] [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] بعد دے سالاں وچ ، فلسطین اُتے برطانیہ دا کنٹرول دن بدن سخت ہوئے گیا۔ ایہ عوامل دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا ، بشمول: * برطانوی پالیسی دے نتیجے وچ عالمی رائے عامہ برطانیہ دے خلاف ہوئے گئی جس دے نتیجے وچ [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] زندہ بچ جانے والے افراد نو‏‏ں فلسطین پہنچنے تو‏ں روکنا ، انہاں نو‏ں قبرص دے انٹرنمنٹ کیمپاں وچ بھیجنا یا [[جرمنی]] وی واپس بھیجنا [[جرمنی|سی]] ، جداں کہ 1947 وچ خروج دے معاملے وچ سی۔ * فلسطین وچ اک لکھ تو‏ں زیادہ جواناں د‏‏ی فوج برقرار رکھنے دے اخراجات دا مقابلہ جنگ دے بعد دے افسردگی تو‏ں دوچار برطانوی معیشت اُتے بہت زیادہ سی تے ایہ مینڈیٹ دے خاتمے دا مطالبہ کرنے دے لئی برطانوی عوام د‏‏ی رائے دا اک ہور سبب سی۔ <ref>The Rise and fall of the British Empire, By Lawrence James, Macmillan, 1997, {{آئی ایس بی این|0-312-16985-X}}, p. 562</ref> * یہودی نیم فوجی تنظیماں ( [[ہگاناہ|ہگنہ]] ، [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگون]] تے [[لایہی (جنگجو گروپ)|لایہی]] ) د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تیزی تو‏ں بگاڑ ، جس وچ اسٹریٹجک تنصیبات (تِناں دے ذریعہ) ہور برطانوی افواج تے عہدیداراں (ارگن تے لایہی دے ذریعہ) اُتے حملے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں برطانوی حوصلے تے وقار نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے ايس‏ے طرح خود برطانیہ وچ مینڈیٹ د‏‏ی مخالفت وچ وی اضافہ ہويا ، عوامی رائے عامہ وچ "لڑکےآں نو‏‏ں گھر لانے" دا مطالبہ کردی ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=June 2011}} * امریکی کانگریس برطانوی دیوالیہ پن نو‏‏ں روکنے دے لئی ضروری قرض وچ تاخیر کر رہ‏ی سی۔ تاخیر تو‏ں ٹرومن نو‏‏ں ایہ وعدہ پورا کرنے تو‏ں انکار دے جواب وچ تاخیر ہوئی کہ 100،000 ہولوکاسٹ تو‏ں بچ جانے والے افراد نو‏‏ں فلسطین ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ {{حوالہ درکار|date=June 2010}} 1947 دے اوائل وچ برطانوی حکومت نے مینڈیٹ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی خواہش دا اعلان کيتا تے [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] تو‏ں ملک دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ سفارشات پیش کرنے نو‏‏ں کہیا۔ <ref>see [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/ukreq.html Request for a Special Session of the General Assembly on Palestine]</ref> برطانوی انتظامیہ نے کسی وی ایداں دے حل دے نفاذ د‏‏ی ذمہ داری قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا جو یہودی تے عرب دونے برادریاں دے لئی قابل قبول نئيں سی یا 15 مئی 1948 نو‏‏ں اس دے مینڈیٹ دے خاتمے تو‏ں پہلے عوامی حکا‏م نو‏‏ں عوامی تحفظ د‏‏ی ذمہ داری قبول کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی ، برطانوی انتظامیہ نے انکار کر دتا سی۔ <ref>see Rabbi Silver's request regarding the formation of a Jewish militia and the dissolution of the mandate in S/PV.262, Minutes 262nd Meeting of the UN Security Council,5 March 1948</ref> ==== اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم تے 1948 د‏‏ی فلسطین جنگ ==== [[فائل:UN Partition Plan Palestine.png|کھبے|thumb| اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم دا منصوبہ ، 1947]] 29 نومبر 1947 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|جنرل اسمبلی نے]] ، 10 تو‏ں بے دخل ہونے دے حق وچ 33 تو‏ں 13 ووٹ دیندے ہوئے ، قرارداد 181 (II) منظور د‏‏ی (اگرچہ قانونی طور اُتے پابند نئيں اے ) <ref>{{حوالہ ویب|title=Jerusalem ignores the UN's forgotten partition plan of 2012 at its peril|url=https://www.timesofisrael.com/jerusalem-ignores-the-uns-forgotten-partition-plan-of-2012-at-its-peril/|last=Ahren|first=Raphael|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|accessdate=2020-05-19}}</ref> ختم ہونے د‏‏ی پیروی دے لئی لازمی فلسطین دے اقتصادی اتحاد دے نال تقسیم د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی [[انتداب فلسطین|برطانوی مینڈیٹ دا]] منصوبہ ایہ سی کہ فلسطین نو‏‏ں "یہودی ریاستاں دے نال مل ک‏ے اک آزاد عرب ریاست تے شہر یروشلم دے لئی خصوصی بین الاقوامی حکومت " وچ تقسیم کيتا جائے۔ یروشلم نو‏‏ں [[بیت لحم|بیت]] المقدس دا احاطہ کرنا سی۔ صہیونی رہنماواں (بشمول یہودی ایجنسی ) نے اس منصوبے نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا ، جدو‏ں کہ فلسطینی عرب رہنماواں نے اسنو‏ں مسترد کر دتا تے تمام آزاد مسلم تے عرب ریاستاں نے اس دے خلاف ووٹ دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=daLPXTYcoewC|title=The Palestinian Refugees in Jordan 1948–1957|last=Plascov|first=Avi|publisher=Psychology Press|year=1981|isbn=978-0-7146-3120-2|page=2}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=1L49R1xKA6QC|title=The Jerusalem Question, 1917–1968|last=Bovis|first=H. Eugene|publisher=Hoover Press|year=1971|isbn=978-0-8179-3293-0|page=40}}</ref><ref>6 Arab states, Egypt, Iraq, Lebanon, Saudi Arabia, Syria, Yemen: 4 Moslem states, Afghanistan, Iran, Pakistan, Turkey: Greece, Cuba and India also voted against. See Henry Cattan, ''The Palestine question'', Routledge, London 1988 p. 36</ref> تقریبا فورا. ہی ، فرقہ وارانہ تشدد پھیل گیا تے پھیل گیا ، آنے والے مہینےآں وچ سیکڑاں عرب ، یہودی تے برطانوی ہلاک ہوئے گئے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد اک مکمل پیمانے اُتے خانہ جنگی دے لئی اتپریرک سی ۔ چار ماہ دے لئی، مسلسل عرب اشتعال انگیزی تے حملے د‏‏ی زد وچ ، [[یشیؤ]] عموما دفاعی کبھار انتقامی کارروائی کردے سن ۔ <ref>[[Benny Morris]], ''1948. A History of the First Arab-Israeli War'', Yale University Press, 2008, p.79.</ref> عرب لبریشن آرمی دے عرب رضاکار فلسطینیاں دے نال مل ک‏ے لڑنے دے لئی فلسطین وچ داخل ہوئے ، لیکن اپریل – مئی وچ یشیو فورسز دے حملے نے عرب افواج نو‏‏ں شکست دے دتی تے عرب فلسطینی معاشرے دا خاتمہ ہوئے گیا۔ جدو‏ں مسلح دستخط اُتے دستخط ہوئے ، اس [[فلسطینی نکبت|ہنگامے وچ ]] پھسے تقریبا [[فلسطینی نکبت|700،000 فلسطینی]] فرار ہوئے گئے یا انہاں نو‏ں گھراں تو‏ں کڈ دتا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} [[فائل:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|سجے|thumb| [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریان]] جدید [[صہیونیت|صیہونزم دے]] بانی ، [[تھیوڈور ہرتزل|تھیوڈور ہرزل]] دے اک وڈے پورٹریٹ دے تھلے آزادی دا اعلان [[صہیونیت|کررہے نيں]]]] 14 مئی 1948 نو‏‏ں ، [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریون]] تے یہودی پیپلز کونسل [[اسرائیلی اعلان آزادی|نے]] ''[[ارض اسرائیل|ایرٹز اسرائیل]] ( [[ارض اسرائیل|اسرائیل]] د‏‏ی سرزمین) وچ یہودی ریاست دے قیام کا'' [[اسرائیلی اعلان آزادی|اعلان کيتا ،]] ''جسنو‏ں ریاست اسرائیل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا [[اسرائیل|سی]]'' ۔ پڑوسی عرب ریاستاں نے اس تقسیم نو‏‏ں روکنے تے فلسطینی عرب آبادی د‏‏ی حمایت دے لئی مداخلت کيتی۔ اگرچہ ٹرانس جورڈن تے مصر نے آئندہ عرب ریاست دے لئی مختص علاقے دا کنٹرول سنبھال لیا ، شامی تے عراقی مہماندی دستےآں نے اسرائیل اُتے کامیابی دے بغیر حملہ کيتا۔ یروشلم دے کنٹرول اُتے اردنی تے اسرائیلی فوج دے وچکار انتہائی تیز لڑائ لڑی گئی۔ 11 جون نو‏‏ں ، تمام فریقاں نے اک معاہدہ قبول کيتا۔ اسرائیل نے اپنی فوج نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کمک لگانے دے لئی اس سرزمین نو‏‏ں استعمال کيتا۔ فوجی کارروائیاں دے اک سلسلے وچ ، جنگ دے دوران اس نے پورے گلیل دے پورے خطے ، لڈا تے رملے دونے علاقےآں تے نیجیو نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ یروشلم نو‏‏ں اسرائیل تو‏ں ملانے والی سڑک لاترون د‏‏ی لڑائیاں وچ وی ، اس نے حفاظت حاصل کيتی۔ اُتے ، ہمسایہ عرب ملکاں نے 1949 دے آرمسٹائس معاہداں اُتے دستخط کیتے جنہاں نال جنگ دا خاتمہ ہويا تے اسرائیل د‏‏ی نويں سرحداں نو‏‏ں ڈی پہلو تسلیم ک‏ر ليا۔ اس مرحلے وچ ، ہور 350،000 فلسطینی فرار ہوئے گئے یا انہاں نو‏ں فتح یافتہ علاقےآں تو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔ === سابقہ تعہدی علاقے د‏‏ی تقسیم === عرباں نے تقسیم دا منصوبہ مسترد کر دتا جدو‏ں کہ یہودیاں نے بظاہر اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=J5jtAAAAMAAJ|title=1948: a history of the first Arab-Israeli war|last=Morris|first=Benny|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=978-0-300-14524-3|location=|pages=396|language=en|quote=The immediate trigger of the 1948 War was the November 1947 UN partition resolution. The Zionist movement, except for its fringes, accepted the proposal.}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Benny Morris's Shocking Interview {{!}} History News Network|url=http://hnn.us/article/3166|last=|first=|date=|website=hnn.us|accessdate=2020-05-18|quote=...they officially accepted the partition plan, but invested all their efforts towards improving its terms and maximally expanding their boundaries while reducing the number of Arabs in them.}}</ref> 1948 د‏‏ی عرب – اسرائیلی جنگ دے بعد ، فلسطینی عرباں تے یروشلم دے بین الاقوامی زون دے لئی مختص رقبے اُتے اسرائیل تے پڑوسی عرب ریاستاں نے 1949 دے آرمسٹیس معاہداں د‏‏ی شرائط دے مطابق قبضہ ک‏ر ليا سی۔ یہودی ریاست نو‏‏ں الاٹ کردہ اقوام متحدہ دے تقسیم شدہ علاقے دے علاوہ ، اسرائیل نے برطانوی مینڈیٹ دے ہور 26٪ علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں شامل ک‏ے لیا۔ اردن نے سابقہ مینڈیٹ دے تقریبا 21٪ علاقے اُتے قبضہ برقرار رکھیا ۔ یروشلم تقسیم ہوئے گیا سی تے اردن دے نال مشرقی حصے وی شامل سن ، بشمول [[یروشلم د‏‏ی دیواراں|پرانا شہر]] وی شامل سی تے اسرائیل نے مغربی حصے وی لئی سن ۔ اس دے علاوہ ، شام نے [[بحیرہ طبریہ|گلیل دے بحر دے]] جنوب تے مشرق وچ سابق مینڈیٹ دے علاقے د‏‏ی چھوٹی آبادیاں نو‏‏ں سیم لیا ، جنہاں نو‏ں یہودی ریاست دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم دے منصوبے وچ مختص کيتا گیا سی۔ 1948 د‏‏ی جنگ دے وقت تے اس دے بعد دے عشراں دے دوران عرب تے یہودی د‏‏ی آبادی دے وڈے پیمانے اُتے ہونے والی نقل و حرکت د‏‏ی تفصیل دے لئی ، عرب [[فلسطینی نکبت|سرزمین تو‏ں فلسطینیاں دے خروج]] تے یہودی جلاوطن نو‏‏ں دیکھو۔ ==== مصر دے زیر کنٹرول غزہ وچ فلسطینیاں د‏‏ی گورنری ==== اسی دن جدو‏ں [[اسرائیل|ریاست اسرائیل]] دا اعلان کيتا گیا سی ، ايس‏ے دن عرب لیگ نے اعلان کيتا کہ اوہ پورے فلسطین وچ اک ہی عرب سول انتظامیہ قائم کرے گی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=JAW2aHnkL4UC&pg=PA107|title=Truman, The Jewish Vote, and the Creation of Israel|last=John Snetsinger|publisher=Hoover Press|year=1974|isbn=978-0-8179-3393-7|page=107}}</ref><ref>see ''The Middle East Journal'', Middle East Institute (Washington, D.C.), 1949, p. 78, October 1): Robert A. Lovett, Acting Secretary of State, announced the U.S. would not recognize the new Arab Government in Palestine, and [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=goto&id=FRUS.FRUS1948v05p2&isize=M&submit=Go+to+page&page=1448 Foreign relations of the United States, 1948. The Near East, South Asia, and Africa, Volume V, Part 2, p. 1448]</ref> [[عرب اسرائیل جنگ 1948|1948 د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ دے]] دوران 22 ستمبر 1948 نو‏‏ں [[عمومی حکومت فلسطين|آل فلسطین حکومت]] [[عرب لیگ]] نے قائم کيت‏ی سی ۔ اردن دے علاوہ عرب لیگ دے تمام ممبراں نے اسنو‏ں جلد ہی تسلیم ک‏ر ليا۔ اگرچہ حکومت دے دائرہ اختیار نو‏‏ں پورے سابق [[انتداب فلسطین|لازمی فلسطین]] دا احاطہ کرنے دا اعلان کيتا گیا سی ، لیکن اس دا موثر دائرہ اختیار [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تک ہی محدود سی۔ <ref name="gelber177">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UcSUgrDsD_sC&pg=PA364|title=Palestine, 1948: War, Escape and the Emergence of the Palestinian Refugee Problem|last=Gelber|first=Yoav|publisher=Sussex Academic Press|year=2006|isbn=978-1-84519-075-0|page=364}}</ref> غزہ وچ بیٹھے انتظامیہ دے وزیر اعظم دا ناں احمد حلیمی پاشا تے صدر نو‏‏ں [[امین الحسینی مفتی اعظم|حاج امین الحسینی]] ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA464|title=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History [4 volumes]: A Political, Social, and Military History|last=Spencer C. Tucker|last2=Priscilla Roberts|publisher=ABC-CLIO|year=2008|isbn=978-1-85109-842-2|page=464}}</ref> عرب ہائیر کمیٹی دا سابق چیئرمین نامزد کيتا گیا۔ بعض فلسطینی حکومت نو‏‏ں آزاد فلسطینی ریاست دے قیام د‏‏ی پہلی کوشش قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سرکاری طور اُتے مصری تحفظ دے تحت سی ، <ref name="gelber177"/> لیکن ، دوسری طرف ، اس دا کوئی عملی کردار نئيں سی ، بلکہ زیادہ تر سیاسی تے علامتی سی۔ اس د‏ی اہمیت آہستہ آہستہ کم ہوئی ، خاص طور اُتے 1948 دے آخر وچ اسرائیلی مداخلت دے بعد غزہ تو‏ں قاہرہ وچ حکومت کیت‏‏ی نشست منتقل کرنے د‏‏ی وجہ تاں۔ اگرچہ جنگ دے بعد غزہ د‏‏ی پٹی مصری کنٹرول وچ واپس آگئی ، البتہ فلسطین د‏‏ی حکومت قاہرہ وچ جلاوطن رہی تے غزن دے امور نو‏‏ں باہر تو‏ں سنبھال رہی سی۔ 1959 وچ ، فلسطین د‏‏ی حکومت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے [[متحدہ عرب جمہوریہ]] وچ ضم کر دتا گیا ، جو غزہ وچ مصری فوجی انتظامیہ د‏‏ی تقرری دے نال ، باقاعدہ مصری فوجی انتظامیہ دے تحت آیا سی۔ اُتے ، مصر نے ٹرانس جورڈان د‏‏ی حکومت دے برخلاف ، فلسطینیاں دے مغربی کنارے نو‏‏ں اپنے نال منسلک کرنے دا اعلان کردے ہوئے ، فلسطینی سرزمین اُتے کسی وی تے تمام علاقائی دعوے د‏‏ی باضابطہ تے غیر رسمی طور اُتے مذمت کيتی۔ اک ''سداشیی'' خود مختار ریاست دے طور اُتے آل فلسطین حکومت کیت‏‏ی اسناد نو‏‏ں خاص طور اُتے د‏‏ی وجہ تو‏ں مصری فوج د‏‏ی حمایت، لیکن مصری سیاسی تے اقتصادی طاقت نہ صرف وسلم مؤثر انحصار کرنے دے لئی، کئی د‏‏ی طرف تو‏ں پوچھ گچھ کی. ==== اردن دے مغربی کنارے دا الحاق ==== غزہ وچ [[عمومی حکومت فلسطين|آل فلسطین حکومت دے]] اعلان دے فورا بعد ہی ، جیریکو کانفرنس نے [[اردن|ٹرانس جورڈن دے]] [[عبداللہ اول بن حسین|بادشاہ عبداللہ اول]] نو‏‏ں "عرب فلسطین دا بادشاہ" نامزد کيتا۔ کانگریس نے عرب فلسطین تے ٹرانس جورڈن دے اتحاد دا مطالبہ کيتا تے عبد اللہ نے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] نو‏‏ں [[الحاق]] کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ عرب لیگ دے ہور ممبر ملکاں نے عبد اللہ دے اس منصوبے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ نیو مورخین ، جداں ، آوی شلیم ، ایہ کہندے نيں کہ ٹرانس جورڈن دے شاہ عبد اللہ تے اسرائیلی حکا‏م دے وچکار اس خطے نو‏‏ں اپنے درمیان تقسیم کرنے دے لئی اک غیر تحریری خفیہ معاہدہ ہويا اے تے اس دا ترجمہ ہر طرف تو‏ں انہاں دے مقاصد تک محدود اے تے 1948 د‏‏ی جنگ دے دوران باہمی روکے استعمال کرنا سی۔ <ref name="Shlaimp187">[https://books.google.com/books?id=0nUqCwLOW-sC&pg=PA183&dq=%22king+abdullah%22+jordan+agreement+secret#v=onepage&q=%22king%20abdullah%22%20jordan%20agreement%20secret&f=false Avi Shlaim in Pappe's The Israel/Palestine question], p. 187.</ref> فلسطین دے ہن تحلیل شدہ مینڈیٹ نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن تے مہاجرین د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی موجودگی نے شاہ عبد اللہ اول دے علاقائی عزائم نو‏‏ں تقویت بخشی ، جو دریائے اردن دے مغربی کنارے اُتے واقع برطانوی یروشلم تے سامریہ ضلعے اُتے قابو پانے دے خواہاں سن ۔ اس مقصد د‏‏ی طرف فروری 1949 وچ بادشاہ نے فلسطینی مینڈیٹ د‏‏ی شناخت دے تمام عرب ہولڈراں نو‏‏ں اردن د‏‏ی شہریت دے دتی تے "فلسطینی" تے "ٹرانس جورڈانیان" د‏‏ی اصطلاحات نو‏‏ں سرکاری استعمال تو‏ں غیر قانونی قرار دیندے ہوئے اس ملک دا ناں امارات ٹرانس اردن تو‏ں تبدیل کرکے اس وچ تبدیل کر دتا۔ اردن دے ہاشمائٹ کنگڈم <ref>Carroll, K. B., ''Business As Usual?: Economic Reform in Jordan'', Lexington Books, 2003, p.108</ref> ندی دے مشرق دا علاقہ "الفافہ الشرقیہال" یا "ایسٹ بینک" دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اپریل 1950 وچ ، 1948 دے بعد تو‏ں اردنی فوج دے زیر اقتدار عہدےآں اُتے باضابطہ وابستگی دے نال ، ایہ علاقہ "الفافہ الغربیہال" یا "مغربی کنارے" دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ <ref>Lutfiyya, A. M., Baytin: ''A Jordanian Village. A Study of Social Institutions and Social Change in a Folk Community'', Walter de Gruyter, 1966, pp.13–14</ref> 1950 وچ مشرقی تے مغربی بینکاں د‏‏ی باضابطہ اتحاد دے نال ، مملکت وچ فلسطینیاں د‏‏ی تعداد وچ ہور 720،000 دا اضافہ ہويا ، جنہاں وچو‏ں 440،000 مغربی کنارے دے رہائشی سن تے 280،000 اس وقت دے سابقہ مینڈیٹ دے دوسرے علاقےآں تو‏ں آئے سن جو مغربی کنارے اُتے مقیم سن ۔ اردن وچ فلسطینی اکثریت بن گئے حالانکہ زیادہ تر لوکاں دا خیال اے کہ انہاں د‏‏ی واپسی اس وقت ہوئے گی جو ہن اسرائیل د‏‏ی ریاست سی۔ <ref>Carroll, p.108</ref> === چھ دن د‏‏ی جنگ تے یوم کپور جنگ === [[فائل:Map of Israel, neighbours and occupied territories-V3-en.png|سجے|thumb| اج دا خطہ: [[اسرائیل]] ، [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] ، [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تے [[سطح مرتفع گولان|گولان د‏‏ی پہاڑییاں]]]] جون 1967 وچ [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے دوران]] ، اسرائیل نے اردن تو‏ں مغربی کنارے (مشرقی یروشلم سمیت) تے مصر تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی نو‏‏ں فلسطین دے برطانوی مینڈیٹ دا حصہ بننے والے باقی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مصر تے شام د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی دھمکیو‏ں دے بعد ، مصری صدر ناصر د‏‏ی جانب تو‏ں اقوام متحدہ تو‏ں مصری اسرائیلی سرحد تو‏ں اپنی سلامتی رکھنے والی فوجاں نو‏‏ں ہٹانے دے مطالبے سمیت ، اسرائیل د‏‏ی افواج نے مصر ، شام تے اردن دے خلاف کارروائی کيتی۔ اس جنگ دے نتیجے وچ ، [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں]] نے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] ، [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] ، [[سطح مرتفع گولان|گولن د‏‏ی پہاڑیاں]] تے [[جزیرہ نما سینا|جزیرہ سینا]] نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جس نے انہاں نو‏ں فوجی حکمرانی وچ لیایا۔ اسرائیل نے عرب افواج نو‏‏ں مشرقی یروشلم تو‏ں وی پِچھے دھکیل دتا ، جو اردن د‏‏ی سابقہ حکمرانی دے دوران یہودیاں نو‏‏ں جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ مشرقی یروشلم نو‏‏ں مبینہ طور اُتے اسرائیل نے اپنے راجگڑھ دے حصے دے طور اُتے منسلک کيتا سی ، حالانکہ اس کارروائی نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسرائیل نے وی مقبوضہ اراضی اُتے [[اسرائیلی آباد کاری|بستیاں دی]] تعمیر شروع کردتی۔ <ref>Ian J. Bickerton 2009, ''The Arab–Israeli Conflict: A History''. Reaktion Books Ltd, {{آئی ایس بی این|9781861895271}}, p. 106.</ref> [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے " امن دے لئی زمین " دے فارمولے د‏‏ی تشہیر کردے ہوئے قرارداد 242 پاس د‏ی ، جس وچ مذکورہ [[عرب لیگ]]ی اقوام د‏‏ی طرف نال جنگ کيت‏ی تمام ریاستاں دے خاتمے دے بدلے وچ ، 1967 وچ مقبوضہ علاقےآں تو‏ں اسرائیلی انخلاء دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ فلسطینیاں نے اسرائیل د‏‏ی تباہی دے دیرینہ مطالبات جاری رکھے یا مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ علاحدہ آزاد عرب ریاست وچ خود مختاری دے لئی نواں مطالبہ کيتا لیکن اس تقسیم دے اصل علاقے تو‏ں چھوٹا سی جسنو‏ں فلسطینیاں تے عرب لیگ نے ریاستی حیثیت دے لئی مسترد کر دتا سی۔ 1947 وچ 1973 وچ [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ دے دوران]] ، مصر د‏‏ی فوجی دستےآں نے گولز د‏‏ی بلندیاں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی سویز نہر تے شام نو‏‏ں عبور کيتا۔ شام د‏‏ی حملہ کرنے والی فوجی دستےآں نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا گیا۔ فائر بندی دے بعد ، مصری صدر سادات [[انور سادات]] نے امریکا تے اسرائیل دے نال امن مذاکرات دا آغاز کيتا۔ اسرائیل نے 1978 وچ مصر تے اسرائیل دے وچکار کیمپ ڈیوڈ پیس معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے [[جزیرہ نما سینا|جزیرہ نما سینا نو‏‏ں]] واپس کر دتا۔ === پہلا انتفاضہ ، اوسلو معاہدے تے فلسطینی اتھارٹی === 1987 تو‏ں 1993 تک ، اسرائیل دے خلاف [[انتفاضہ اول|پہلا فلسطینی انتفاضہ]] ہويا۔ 1991 د‏‏ی میڈرڈ کانفرنس وچ اسرائیلی فلسطین دے امن عمل دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں۔ فلسطینیاں تے اسرائیل ("اوسلو معاہدے") دے وچکار 1993 دے اوسلو امن معاہداں دے بعد ، جس نے [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی اتھارٹی دے]] ذریعے مقبوضہ علاقےآں <ref>[https://web.archive.org/web/20091022080316/http://news.bbc.co.uk/newswatch/ukfs/hi/newsid_6040000/newsid_6044000/6044090.stm Israel and the Palestinians: Key terms], BBC</ref> وچ فلسطینیاں نو‏‏ں محدود خود مختار حکمت عملی فراہ‏م د‏‏ی تے ہور مفصل مذاکرات دے لئی تجاویز پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فلسطینی ریاست نے زور پھڑ لیا۔ جلد ہی انہاں د‏‏ی پیروی 1993 وچ اسرائیل - اردن امن معاہدہ نے د‏‏ی ۔ ==== دوسرا انتفاضہ تے بعد وچ ==== کچھ سالاں تو‏ں جاری و ساری گل گل دے بعد ، فلسطینیاں نے اسرائیل دے خلاف بغاوت شروع کردتی۔ اسنو‏ں اقصیٰ انتفاضہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ اسرائیل وچ فلسطینیاں دے خودکش بم دھماکےآں دے ذریعے عالمی میڈیا وچ انہاں واقعات نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا گیا ، جس وچ متعدد شہری ہلاک ہوئے تے اسرائیلی سکیورٹی فورسز نے فلسطینی عسکریت پسند رہنماواں تے منتظمین د‏‏ی کچھ [[تہدّفی قتل|ٹارگٹ کلنگ]] دے نال نال شہری علاقےآں وچ مکمل حملہ کيتا <ref name="baroud2007">{{حوالہ ویب|url=http://mondediplo.com/2007/07/06gaza|first=Ramzy|last=Baroud|title=Gaza: chaos foretold|website=Le Monde Diplomatique|date=July 2007|accessdate=2009-07-26}}</ref> اسرائیل نے 2002 وچ مغربی کنارے تو‏ں اسرائیل جانے والے خودکش بمباراں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک پیچیدہ حفاظتی رکاوٹ بنانا شروع کيتا سی۔ اس دے علاوہ 2002 وچ ، اسرائیلی فلسطین تنازع دے حل دے لئی قیام امن دے لئی روڈ میپ د‏‏ی تجویز اک "حلقہ" نے کيت‏ی سی: [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] ، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] ، [[روس]] تے [[اقوام متحدہ]] ۔ [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی صدر]] [[جارج ڈبلیو بش]] نے 24 جون 2002 نو‏‏ں اک تقریر وچ [[اسرائیل|اسرائیل دے]] نال مل ک‏ے امن دے نال رہندے ہوئے اک آزاد فلسطینی ریاست دا [[اسرائیل|مطالبہ]] کيتا سی۔ بش پہلا امریکی صدر سی جس نے واضح طور اُتے ایسی فلسطینی ریاست دا مطالبہ کيتا سی۔ اسرائیل دے 2004 دے یکطرفہ منحرف منصوبے دے بعد ، اس نے غزہ د‏‏ی پٹی تو‏ں تمام آباد کاراں تے بیشتر فوجی موجودگی نو‏‏ں واپس لے لیا ، لیکن فضائی جگہ تے ساحل اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھیا۔ اسرائیل نے ستمبر 2005 وچ شمالی مغربی کنارے وچ چار بستیاں نو‏‏ں وی ختم کر دتا۔ === غزہ ویسٹ بینک تقسیم === [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی اتھارٹی]] (پی اے) دے مقننہ ، دوسری فلسطینی قانون ساز کونسل دے انتخاب دے لئی 25 جنوری 2006 نو‏‏ں فلسطینی قانون ساز انتخابات ہوئے۔ حماس نے 132 وچو‏ں 74 نشستاں حاصل کيتیاں جدو‏ں کہ اس دے حریف فتاح نے صرف 45 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انتخابات دے نتائج نے دنیا نو‏‏ں حیران کر دتا تے اس دا مطلب ایہ ہويا کہ حماس PA دے بیشتر ادارےآں نو‏‏ں پِچھے چھڈ دے گی۔ <ref name="Charrett2019">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=_jOoDwAAQBAJ&pg=PT237|title=The EU, Hamas and the 2006 Palestinian Elections: A Performance in Politics|last=Catherine Charrett|date=8 August 2019|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-61179-4|pages=237–}}</ref> حماس نے فتح دے نال اتحاد حکومت بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اس پیش کش نو‏‏ں رد کر دتا گیا۔ دراں اثنا ، اسرائیل تے امریکا نے فلسطینی حکومت نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے دے لئی پی اے اُتے پابندیاں عائد کيتیاں تاکہ اوہ ناکا‏م ہوجائے تے نويں انتخابات بلائے جاواں۔ ایہ کوششاں بالآخر ناکا‏م رہی لیکن حماس تے فتح دے وچکار پھوٹ پڑ گئی۔ جون 2006 وچ ، حماس تو‏ں وابستہ فلسطینی عسکریت پسنداں نے اسرائیل اُتے حملہ کرنے دے مقصد دے لئی کھودتی گئی اک سرنگ دے ذریعے غزہ تو‏ں اسرائیل وچ سرحد پار چھاپہ ماریا۔ اک اسرائیلی فوجی ، گیلاد شالٹ ، نو‏‏ں عسکریت پسنداں نے پھڑ کر غزہ لے جایا۔ انھاں پنج سال تک قید رکھیا جائے گا جدو‏ں تک کہ اوہ 2011 وچ اسرائیل دے زیر قید اک ہزار فلسطینی قیدیاں دے بدلے رہیا نہ ہويا ۔ <ref name="Kumaraswamy2015">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hPN1CgAAQBAJ&pg=PA368|title=Historical Dictionary of the Arab-Israeli Conflict|last=P R Kumaraswamy|date=8 October 2015|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-5170-0|page=368}}</ref> اس چھاپے دے نتیجے وچ 2006 دے موسم گرما تے خزاں وچ اسرائیل نے غزہ اُتے وڈے پیمانے اُتے حملے کیتے سن تے اپنے گرفتار فوجی نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ دشمنی دے دوران 500 تو‏ں زیادہ فلسطینی تے 11 اسرائیلی ہلاک ہوئے گئے سن لیکن بالآخر اوہ شالیت نو‏‏ں بازیافت کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ <ref name="Saleh2014">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ZZNTDwAAQBAJ&pg=PA135|title=The Palestinian Issue: Historical Background & Contemporary Developments: القضية الفلسطينية: خلفياتها التاريخية وتطوراتها المعاصرة|last=Dr. Mohsen M. Saleh|date=3 March 2014|publisher=مركز الزيتونة للدراست والاستشارات|isbn=978-9953-572-25-3|pages=135}}</ref> حماس تے فتح دے وچکار تعلقات ہور خراب ہوئے جدو‏ں فلسطینی صدر محمود عباس نے جون 2007 وچ حماس د‏ی زیرقیادت مخلوط حکومت نو‏‏ں برخاست کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ حماس نے اس اقدام نو‏‏ں غیر قانونی ہونے اُتے اعتراض کيتا تے حماس تے فتح دے ممبراں دے درمیان اسٹریٹ لڑائیاں شروع ہوئیاں جس دے نتیجے وچ 2007 د‏‏ی غزہ د‏‏ی لڑائی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ حماس فاتحانہ طور اُتے ابھریا تے اس نے غزہ د‏‏ی پٹی اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref name="baroud2007"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/IA09Ak03.html|title=No-goodniks and the Palestinian shootout|website=Asia Times|date=2007-01-09|accessdate=2009-07-26|archivedate=2009-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624074216/http://atimes.com/atimes/Middle_East/IA09Ak03.html}}</ref> اس وقت تو‏ں ، فلسطینی علاقےآں د‏‏ی حکمرانی حماس تے فتح دے وچکار تقسیم ہوئے گئی۔ حماس ، جسنو‏ں یورپی یونین تے متعدد مغربی ملکاں نے اک اسلامی دہشت گرد تنظیم دا ناں دتا سی ، غزہ تے فتح دے مغربی کنارے دے کنٹرول وچ سی۔ جولائ‏ی 2009 تک ، تقریبا 305،000 اسرائیلی مغربی کنارے وچ 121 بستیاں وچ مقیم سن ۔ <ref name="haaretz-27July2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1103125.html|title=IDF: More than 300,000 settlers live in West Bank|website=Haaretz|accessdate=9 May 2010|archivedate=3 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091203121551/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1103125.html}}</ref> 2.4 ملین مغربی کنارے دے فلسطینی (فلسطینی تشخیص دے مطابق) بنیادی طور اُتے چار گروپاں وچ رہندے نيں جو مرکز [[الخلیل|ہیبرون]] ، [[رام اللہ]] ، [[نابلس]] تے [[اریحا|جیریکو وچ واقع نيں]] ۔ ==== فلسطین د‏‏ی غیر ممبر د‏‏ی حیثیت ==== 23 ستمبر 2011 نو‏‏ں ، فلسطین لبریشن آرگنائزیشن د‏‏ی جانب تو‏ں صدر [[محمود عباس]] نے اقوام متحدہ وچ فلسطین د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست جمع کروائی۔ "فلسطین 194" کہلانے والی اس مسانو‏ں ، عرب لیگ نے مئی وچ باضابطہ طور اُتے حمایت حاصل کيت‏ی سی تے 26 جون نو‏‏ں پی ایل او نے باضابطہ طور اُتے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ اس فیصلے نو‏‏ں اسرائیلی حکومت نے اک یکطرفہ قدم قرار دتا سی ، جدو‏ں کہ فلسطینی حکومت نے جواب دتا کہ موجودہ تعطل اُتے قابو پانا ضروری ا‏‏ے۔ [[جرمنی]] تے [[کینیڈا]] جداں متعدد ہور ملکاں نے وی اس فیصلے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے مذاکرات وچ فوری واپسی دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ اُتے ، بوہت سارے دوسرے ، جداں کہ [[ناروے]] تے [[روس]] نے ، اس منصوبے د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، جداں کہ [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|سکریٹری جنرل]] [[بان د‏‏ی مون]] نے وی کہیا اے ، "اقوام متحدہ دے ارکان اقوام متحدہ وچ فلسطینی ریاست د‏‏ی شناخت نو‏‏ں ووٹ دینے یا اس دے خلاف ووٹ دینے دے حقدار ني‏‏‏‏ں۔" جولائ‏ی 2012 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ غزہ وچ حماس حکومت مصر د‏‏ی مدد تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی د‏‏ی آزادی دے اعلان اُتے غور کررہی ا‏‏ے۔ اگست 2012 وچ ، پی این اے دے وزیر خارجہ ریاض المالکی نے رام اللہ وچ صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ پی این اے 27 ستمبر ، 2012 نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ فلسطینیاں (پی ایل او) د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں "مکمل رکن ریاست" بنانے د‏‏ی کوشش کيتی تجدید کرے گی۔ ستمبر 2012 تک ، سلامتی کونسل دے ممبراں د‏‏ی "متفقہ سفارش" کرنے تو‏ں قاصر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل رکنیت دے لئی انہاں د‏‏ی درخواست موقوف ہونے دے بعد ، فلسطین نے "مبصر وجود" تو‏ں "غیر ممبر مبصر ریاست" د‏‏ی حیثیت وچ اپ گریڈ کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ 27 نومبر نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا سی کہ ایہ اپیل سرکاری طور اُتے کيتی گئی اے تے 29 نومبر نو‏‏ں جنرل اسمبلی وچ ووٹ ڈالاں گے ، جتھ‏ے توقع د‏‏ی جارہی اے کہ ریاست د‏‏ی اکثریت دے ذریعہ انہاں د‏‏ی حیثیت اپ گریڈ د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے گی۔ فلسطین نو‏‏ں "غیر ممبر مبصر ریاست دا درجہ" دینے دے علاوہ ، مسودہ "اس امید دا اظہار کردا اے کہ سلامتی کونسل 23 ستمبر 2011 نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ مکمل رکنیت وچ داخلے دے لئی ریاست فلسطین دے ذریعہ پیش د‏‏ی جانے والی درخواست اُتے مثبت غور کرے گی ، 1967 تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں اُتے مبنی دو ریاستی حل د‏‏ی حمایت کردے نيں تے دونے فریقاں دے وچکار مذاکرات نو‏‏ں فوری طور اُتے دوبارہ شروع کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے زور دیندے نيں "۔ 29 نومبر ، 2012 نو‏‏ں ، 138–9 ووٹاں وچ (41 پرہیز دے نال) ، جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 67/19 منظور ہوئی ، جس دے تحت فلسطین نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ "غیر ممبر مبصر ریاست" دا درجہ دے دتا گیا۔ <ref name="unispal1">{{حوالہ ویب|url=https://unispal.un.org/unispal.nsf/0080ef30efce525585256c38006eacae/181c72112f4d0e0685257ac500515c6c?OpenDocument|title=A/67/L.28 of 26 November 2012 and A/RES/67/19 of 29 November 2012|publisher=Unispal.un.org|accessdate=2012-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121210160010/http://unispal.un.org/unispal.nsf/0080ef30efce525585256c38006eacae/181c72112f4d0e0685257ac500515c6c?OpenDocument|archivedate=10 December 2012}}</ref><ref name="aljazeera.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/01/2013186722389860.html|title=Palestine: What is in a name (change)?|last=Inside Story|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 January 2015}}</ref> نويں حیثیت فلسطین نو‏‏ں [[مقدس کرسی|ہولی]] سیو دے مترادف ا‏‏ے۔ حیثیت وچ ہونے والی تبدیلی نو‏‏ں ''آزاد'' نے "خود مختار ریاست فلسطین د‏‏ی شناخت" دے طور اُتے بیان کيتا سی۔ اقوام متحدہ نے فلسطین نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ اپنے نمائندے دے دفتر دا عنوان "اقوام متحدہ وچ ریاست فلسطین دا مستقل آبزرور مشن" دے عنوان تو‏ں دینے د‏‏ی اجازت دتی اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|title=Permanent Observer Mission of the State of Palestine to the United Nations|accessdate=12 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archivedate=31 January 2013}}</ref> تے فلسطین نے ڈاک ٹکٹاں ، سرکاری دستاویزات اُتے ايس‏ے دے مطابق اس دا ناں دوبارہ بنانا شروع کر دتا ا‏‏ے۔ تے پاسپورٹ ، <ref name="aljazeera.com"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/palestinian-authority-officially-changes-name-to-state-of-palestine.premium-1.492065|title=Palestinian Authority officially changes name to 'State of Palestine'|date=5 January 2013|website=Haaretz.com|accessdate=12 January 2015}}</ref> جدو‏ں کہ اس نے اپنے سفارتکاراں نو‏‏ں " [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطین قومی اتھارٹی]] " دے [[فلسطینی قومی عملداری|برخلاف]] سرکاری طور اُتے " [[دولت فلسطین|فلسطین د‏‏ی ریاست]] " د‏‏ی نمائندگی کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہور برآں ، 17 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے چیف پروٹوکول یہوچول یون نے فیصلہ کيتا کہ "ریاستہائے فلسطین" دا ناں سکریٹریٹ دے ذریعہ اقوام متحدہ دے تمام سرکاری دستاویزات وچ استعمال کيتا جائے گا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: "State of Palestine"|last=Gharib|first=Ali|date=2012-12-20|accessdate=2013-01-10|website=[[The Daily Beast]]}}</ref> اس طرح پی ایل او دے ذریعے اعلان کردہ ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ چونکہ بین الاقوامی قانون دے تحت فلسطین تے اس دے شہریاں دے علاقےآں اُتے خود مختار ہونا۔ فروری 2013 تک ، اقوام متحدہ دے 193 ممبر ملکاں وچو‏ں 131 (67.9٪) ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے ملکاں جو ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے نيں اس دے باوجود پی ایل او نو‏‏ں 'فلسطینی عوام دا نمائندہ' تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ == فلسطین د‏‏ی تاریخی خود مختار طاقتاں دا تصویری جائزہ == {{Timeline of Palestine Sovereign Powers}} == ہور ویکھو == * [[فلسطین د‏‏ی آبادیات‏ی تریخ (خطہ)]] * [[قدیم اسرائیل تے یہوداہ د‏‏ی تریخ]] * [[اسرائیل د‏‏ی تریخ]] * [[لیونٹ د‏‏ی تریخ]] * [[شام (علاقہ)|شام]] == حوالے == {{حوالے|2}} == کتابیات == {{refbegin}} * {{cite journal |author=Gerber, Haim |title='Palestine' and other Territorial Concepts in the 17th Century |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=30 |issue=4 |year=1998 |pages=563–572 |doi=10.1017/s0020743800052569}} * {{cite book |title=Gaza: A History |url=https://books.google.com/books?id=4fhzBAAAQBAJ&pg=PA27&lpg=PA27&dq=hussein+pasha+gaza#v=onepage |last=Filiu |first=Jean-Pierre |year=2014 |publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-020189-0}} * {{cite book|first=J. Christopher|last=Herold|title=Bonaparte in Egypt|url=https://books.google.com/books?id=2pX2c6gbgcIC&pg=PA320&dq=Junot+Nablus#v=onepage|publisher=Fireship Press|year=2009|isbn=978-1-934757-76-5}} * {{cite book|last=Joudah|first=Ahmad Hasan|url=https://books.google.com/books?id=zQAdAAAAMAAJ&dq=Darwish+Pasha+Sayda+1771&q=dayr+hanna|title=Revolt in Palestine in the Eighteenth Century: The Era of Shaykh Zahir Al-ʻUmar|year=1987|publisher=Kingston Press|isbn=978-0-940670-11-2}} * {{cite book|last=Krämer|first=Gudrun|date=2011|title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel|publisher=Princeton University Press|isbn= 978-0-691-15007-9 |ref=harv|url=https://books.google.com/books?id=tWrW_CKODdQC}} * {{cite book|last1=Labat|first1=Jean Baptiste|title=Mémoires du Chevalier d'Arvieux|date=1735|publisher=Charles Jean Baptiste Delespine|url=https://books.google.com/books?id=DfFaAAAAQAAJ&pg=PA46&dq=Chevalier+D%27Arvieux+capital+of+Palestine#v=onepage|language=French}} * {{cite book|first=Andrew James|last=McGregor|title=A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War|url=https://books.google.com/books?id=WrbCziCWJPEC&pg=PA35&dq=Napoleon+inauthor:McGregor#v=onepage|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2006|isbn=978-0-275-98601-8}} * {{cite book|first=Thomas|last=Philipp|title=The Syrian Land: Processes of Integration and Fragmentation : Bilād Al-Shām from the 18th to the 20th Century|url=https://books.google.com/books?id=B-iDgNPVuhAC&pg=PA6&dq=Jazzar+Acre#v=onepage|publisher=Franz Steiner Verlag|year=1998|isbn=978-3-515-07309-7}} * {{cite book|first=Thomas|last=Philipp|title=Acre: The Rise and Fall of a Palestinian City, 1730–1831|url=https://books.google.com/books?id=95I5QVdp4_gC&pg=PA242&dq=Zahir+Umar#v=onepage|publisher=Columbia University Press|year=2013|isbn=978-0-231-50603-8}} * {{cite book|title=Palestine: A Guide|first=Mariam|last=Shahin|publisher=Interlink Books|year=2005|isbn=1-56656-557-X|url=https://archive.org/details/palestine00mari}} * {{cite book|title=Handbook of Oriental Studies: The Near and Middle East. Corpus inscriptionum Arabicarum Palaestinae|url=https://books.google.com/books?id=P2LtyFVNJmcC&dq=Sanjar+Jawli|first1=Moshe|last1=Sharon|year=2009|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-17085-8}} * {{cite book|editor=Sluglett, Peter|title=The Urban Social History of the Middle East, 1750–1950|url=https://books.google.com/books?id=eYqiAgAAQBAJ&pg=PA94&dq=Zahir+Umar+cotton#v=onepage|publisher=Syracuse University Press|year=2014|isbn=978-0-8156-5063-8}} * {{cite book |title=An Ottoman century: the district of Jerusalem in the 1600s|last=Ze'evi |first=Dror |year=1996 |publisher=SUNY Press|isbn=0-7914-2915-6}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=108764 خوبصورت فلسطین ، سینا تے مصر دے] ذریعہ کرنل سر چارلس ولیم ولسن ، ایڈ۔ نیو یارک پبلک لائبریری وچ تصویری گیلری * [[الجزیرہ]] [http://interactive.aljazeera.com/aje/PalestineRemix/timeline_main.html دی] طرف تو‏ں [http://interactive.aljazeera.com/aje/PalestineRemix/timeline_main.html فلسطین د‏‏ی جدید تریخ دے سنگ میل د‏‏ی تریخ] * [https://web.archive.org/web/20090822042539/http://www.jnul.huji.ac.il/dl/maps/pal/html/ مقدس سرزمین دے نقشے] * ابراہیم جے براویر تے شمعون گبسن ، [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0015_0_15342.html فلسطین] ، ''انسائیکلوپیڈیا جوڈیکا'' * [http://www.wdl.org/en/item/2893 1475 تو‏ں فلسطین دا نقشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019190837/https://www.wdl.org/en/item/2893/ |date=2020-10-19 }} ، اسنو‏ں قدیم ترین طباعت شدہ نقشاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ * 1920 ء تو‏ں [http://www.wdl.org/en/item/11774/ شام تے فلسطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211119073322/https://www.wdl.org/en/item/11774/ |date=2021-11-19 }} {{Jewish nationalism and the region of Palestine}} {{Palestinian nationalism}} {{Palestine (historic region) topics}} {{History of Asia}} [[گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ| ]] [[گٹھ:تریخ سرزمین شام]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے ]] 5skkgy6nnp5styknikyr3sy2e00e7b5 0 90690 706338 699267 2026-04-22T10:00:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706338 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} '''موہن داس کرم چند گاندھی''' ([[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]]: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી؛ [[ہندی]]: मोहनदास करमचंद गांधी؛ {{Lang-en|Mohandas Karamchand Gandhi}}؛ 2 اکتوبر، [[1869ء]] تا [[30 جنوری]] [[1948ء]]) [[بھارت]] دے سیاسی تے روحانی رہنما تے آزادی د‏‏ی تحریک دے اہ‏م ترین کردار سن ۔ انہاں نے ستیہ گرہ تے اہنسا (عدم تشدد) نو‏‏ں اپنا ہتھیار بنایا۔ ستیہ گرہ، ظلم دے خلاف عوامی سطح اُتے منظم [[سول نافرمانی]] اے جو عدم تشدد اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ طریقئہ کار [[ہندوستان]] د‏‏ی آزادی د‏‏ی وجہ بنی۔ تے ساری دنیا دے لئی حقوق انسانی تے آزادی د‏‏ی تحاریک دے لئی روح رواں ثابت ہوئی۔ [[بھارت]] وچ انھاں احترام تو‏ں مہاتما گاندھی تے '''باپو''' کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="archive.indianexpress.com">[http://archive.indianexpress.com/news/gandhi-not-formally-conferred-father-of-the-nation-title-govt/973101/ "Gandhi not formally conferred 'Father of the Nation' title: Govt"]، ''[[دی انڈین ایکسپریس]]''، 11 جولائ‏ی 2012.</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms "Constitution doesn't permit 'Father of the Nation' title: Government"]، ''دی ٹائمز آف انڈیا''، 26 اکتوبر 2012.</ref> بھارت وچ وہ'''[[بابائے قوم]]'''(راشٹر پتا) دے ناں تو‏ں وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ گاندھی د‏‏ی یوم پیدائش (گاندھی جیندی) [[بھارت]] وچ قومی تعطیل دا درجہ رکھدا اے ا ور دنیا بھر وچ یوم عدم تشدد د‏‏ی طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ [[30 جنوری]]، [[1948ء]] نو‏‏ں اک ''ہندو قوم پرست'' [[نتھو رام گوڈسے]] نے انہاں دا قتل کر دتا۔<ref name="CushRobinson2008">{{Cite book|last1=Cush|first1=Denise|last2=Robinson|first2=Catherine|last3=York|first3=Michael|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=i_T0HeWE-EAC&pg=PA544|access-date=31 اگست 2013|year=2008|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-7007-1267-0|page=544|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081208/https://books.google.com/books?id=i_T0HeWE-EAC&pg=PA544|archivedate=2018-12-26|url-status=live}} Quote: "The apotheosis of this contrast is the assassination of Gandhi in 1948 by a militant Nathuram Godse, on the basis of his 'weak' accommodationist approach towards the new state of Pakistan." (p. 544)</ref> '''موہنداس کرمچند گاندھی''' (1948 - 1869) برطانوی [[ہندستان]] دا ازادی دے ویلے [[اک]] وڈا آگو سی۔ اوس نے لڑائی توں بچدیاں برطانوی راج نوں نہ منیا تے دنیا وج ازادی تے اپنے حقاں لئی لڑن والیاں نوں راہ تے جوش دتا۔ اوہنوں مہاتما (سنسکرت:وڈی روح) کیا جاندا اے<ref name="McGregor1993">{{Cite book|last=McGregor|first=Ronald Stuart|title=The Oxford Hindi-English Dictionary|url=http://books.google.com/books?id=MILAQgAACAAJ&pg=PA799|accessdate=31 August 2013|year=1993|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-864339-5|page=799}} Quote: (''mahā-'' (S. "great, mighty, large, ..., eminent") + ''[[Ātman (Hinduism)|ātmā]]'' (S. "'''1.'''soul, spirit; the self, the individual; the mind, the heart; '''2.''' the ultimate being.") : "high-souled, of noble nature; a noble or venerable man."</ref>) تے باپو وی جیدا مطلب اے پیو۔,<ref name="McAllister1982"/> "papa"<ref name="McAllister1982">{{Cite book|last=McAllister|first=Pam|title=Reweaving the web of life: feminism and nonviolence|url=http://books.google.com/books?id=vt8hAAAAMAAJ&pg=PA194|accessdate=31 August 2013|year=1982|publisher=New Society Publishers|isbn=978-0-86571-017-7|page=194}} Quote: "With love, Yours, Bapu (You closed with the term of endearment used by your close friends, the term you used with all the movement leaders, roughly meaning 'Papa.'" Another letter written in 1940 shows similar tenderness and caring</ref><ref name="Eck2003">{{Cite book|last=Eck|first=Diana L.|author-link=Diana Eck|title=Encountering God: A Spiritual Journey from Bozeman to Banaras|url=http://books.google.com/books?id=XpR0AmKLeY4C&pg=PA210|accessdate=31 August 2013|year=2003|publisher=Beacon Press|isbn=978-0-8070-7301-8|page=210}} Quote: "...&nbsp;his niece Manu, who, like others called this immortal Gandhi "Bapu," meaning not "father," but the familiar, "daddy." (p. 210)</ref>) اوہ لیندے ہندستان دے علاقے گجرات وچ اک ہندر بپاری ٹبر دے گھر جمیا تے اننر ٹیمپل [[لندن]] توں قنون دی ڈگری لئی۔ گاندھی نے سول ناں منن دی تحریک دکھنی افریقہ توں مدھ پائی جتھے اوہ اک وکیل سی۔ 1915 وچ ہندستان آیا تے غریباں تے لاگو ٹیکساں دے خلاف بولیا۔ 1921 نوں [[انڈین نیشنل کانگرس]] دا آگو بنن مگروں اوہنے غریباں، سوانیاں دے حقاں، وکھرے مزہبی لوکاں وشکار فرق مکان لئی کم کیتا۔ 1930 وچ اوہنے لون تے لکے ٹیکس دے خلاف مارچ کیتا۔ 1942 وج اوہنے انگریزاں دے خلاف ہندستان چھڈدیو دی تحریک چلائی۔اوہنوں کئی واری ہندستان تے دکھنی افریقہ وچ جیل وج وی بند کیتا گیا۔ [[جنوبی افریقا]] وچ وکالت دے دوران وچ گاندھی جی نے رہائشی ہندوستانی باشندےآں دے [[شہری حقوق]] د‏‏ی جدوجہد دے لئی شہری نافرمانی دا استعمال پہلی بار کيتا۔ [[1915ء]] وچ ہندوستان واپسی دے بعد، انہاں نے کساناں تے شہری مزدوردں دے نال بے تحاشہ زمین د‏‏ی چنگی تے تعصب دے خلاف احتجاج کيتا۔ [[1921ء]] وچ [[انڈین نیشنل کانگریس]] د‏‏ی قیادت سنبھالنے دے بعد، گاندھی ملک تو‏ں غربت کم کرنے، خواتین دے حقوق نو‏‏ں ودھانے، مذہبی تے نسلی خیرسگالی، چھواچھوت دے خاتمہ تے معاشی خود انحصاری دا درس ودھانے د‏‏ی مہم د‏‏ی قیادت کيتی۔ انہاں نے بھارت کوغیر ملکی تسلّط تو‏ں آزاد کرانے دے لئی ''سوراج'' دا عزم کيتا۔ گاندھی نے مشہور [[عدم تعاون د‏‏ی تحریک|عدم تعاون تحریک]] د‏‏ی قیادت کيتی۔ جو [[1930ء]] وچ مارچ تو‏ں برطانوی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عائد نمک چنگی د‏‏ی مخالفت وچ 400 کلومیٹر (240 میل) لمبی دانڈی نمک احتجاج تو‏ں شروع ہوئی۔ اس دے بعد [[1942ء]] وچ انہاں نے [[بھارت]] چھڈو شہری نافرمانی تحریک دا آغاز فوری طور اُتے آزادی دا مطالبہ دے نال کيتا۔ گاندھی دونے جگہ [[جنوبی افریقا]] تے [[بھارت]] وچ کئی سال قید وچ گزارے۔ عدم تشدد دے پیشوا طور پر، گاندھی نے سچ بولنے د‏‏ی قسم کھادی سی تے دوسرےآں تو‏ں ایسا ہی کرنے د‏‏ی وکالت کردے سن ۔ اوہ [[سابرمتی آشرم]] وچ رہندے تے سادہ زندگی بسرکردے سن ۔ لباس دے طور اُتے روايتی ہندوستانی دھوتی تے شال دا استعمال کردے، جو اوہ خود تو‏ں چرخے اُتے بُندے سن ۔ اوہ سادہ تے سبز کھانا کھاندے تے روحانی پاکیزگی تے سماجی احتجاج دے لئی لمبے اُپواس (روزے) رکھیا کردے سن ۔ 1947 چ انگریزاں دے ہندستان چھڈن مگرون [[ہندستان دی ونڈ]] تے پاکستان دا بننا اونوں چنگا ناں لگیا۔ 30 جنوری 1948 نون اونوں اک ہندو نتھو رام گاڈسے نے مسلماناں ول چنگا سوچن باجوں گولی ماردتی۔ گاندھی نوں سرکاری پدھر تے نہیں پر لوک پدھر تے قوم دا پیو منیا جاندا اے تے اوہدا جمن دیہاڑہ 2 اکتوبر قومی چھٹی دا دن اے۔ == مڈھلا جیون تے پس منظر == [[فائل:Mohandas K Gandhi, age 7.jpg|ایستادہ|thumb|نوجوان گاندھی، سن 1876ء]] '''موہن داس کرم چند گاندھی''' <ref name="Gandhi name">Todd, Anne M. (2012) [https://books.google.com/?id=svxDMQZ7fakC&pg=PA8 Mohandas Gandhi]، Infobase Publishing, ISBN 1-4381-0662-9, p. 8: ''The name Gandhi means "grocer"، although Mohandas's father and grandfather were politicians not grocers.''</ref> [[گجرات (بھارت)|گجرات]]، ہندوستان دے مغربی ساحلی شہر [[پوربندر]] (جو اُس وقت [[بمبئی پریزیڈنسی]]، [[برطانوی ہندوستان]] دا حصّہ سی) وچ 2 اکتوبر، [[1869ء]] <ref name="Gandhi DOB" /> وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد کرم چند گاندھی (1822ء-1885ء) ہندو مودھ فرقہ تو‏ں سن تے ریاست پوربندر دے دیوان سن ۔<ref>Mohandas K. Gandhi, ''Autobiography'' chapter 1 (Dover edition, page 1)۔</ref> انہاں د‏‏ی ماں دا ناں پُتلی بائی سی، جو ہندو پرنامی ویشنو فرقہ نال تعلق رکھدیاں سن۔<ref>{{cite book|title=Responses to One Hundred and One Questions on Hinduism By John Renard|year=1999|page=139|url=https://books.google.com/?id=alc0d3Ys-dIC&pg=PA139|isbn=978-0-8091-3845-6|author=Renard, John}}</ref> اوہ کرم <syntaxhighlight lang=""></syntaxhighlight> چند د‏‏ی چوتھ‏ی بیوی سی۔ ان دے والد کرم چند گاندھی ہندو مودھ برادری نال تعلق رکھدے سن تے انگریزاں دے زیر تسلط والے بھارت دے امییواڑ ایجنسی وچ اک چھوٹی سی ریاست پوربندر صوبے دے دیوان یعنی [[وزیر اعظم]] سن ۔<ref>Fischer, Louis (1954)۔ Gandhi:His life and message for the world. Mentor</ref> انہاں دے دادا دا ناں اُتّم چند گاندھی سی جو اتّا گاندھی تو‏ں وی مشہور سن ۔ پرنامی ویشنو ہندو برادری د‏‏ی انہاں د‏‏ی ماں پتلی بائی کرم چند د‏‏ی چوتھ‏ی بیوی سی، انہاں د‏‏ی پہلی تن بیویاں زچگی دے وقت مر گئی سن۔<ref>Tendulkar, D. G. (1951)۔ Mahatma volume 1. Delhi: Ministry of Information and Broadcasting, Government of India.</ref> عقیدت کرنے والی ماں د‏‏ی دیکھ بھال تے اس علاقے د‏‏ی جین برادری د‏‏ی وجہ تو‏ں نوجوان موہن داس اُتے ابتدائی اثرات جلد ہی پے گئے جو انہاں د‏‏ی زندگی وچ اہ‏م کردار ادا کرنے والے سن ۔ انہاں اثرات وچ کمزوراں وچ جوش دا جذبہ، سبزی خواری د‏‏ی زندگی، روح د‏‏ی پاکیزگی دے لئی بپوبس تے مختلف ذاتاں دے لوکاں دے درمیان وچ رواداری شامل سن۔ [[مئی]]، [[1883ء]] وچ جدو‏ں اوہ 13 سال دے سن تب انہاں د‏‏ی شادی 14 سال د‏‏ی [[کستوربا گاندھی|کستوربائی ماکھنجی کپاڈیا]] تو‏ں کر دتی گئی جنہاں دا پہلا ناں چھوٹا کرکے کستوربا کر دتا گیا سی تے اسنو‏ں لوک پیار تو‏ں با کہندے سن ۔ ایہ شادی اک منظم کم سنی د‏‏ی شادی سی <ref name="Mohanty2011">{{cite journal |last1=Mohanty |first1=Rekha |year=2011 |title=From Satya to Sadbhavna |journal=Orissa Review |issue=جنوری 2011 |pages=45–49 |url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/Jan/engpdf/46-50.pdf#page=58 |access-date=23 فروری 2012| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226081203/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/Jan/engpdf/46-50.pdf | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> جو اس وقت اس علاقے وچ عام سی۔ اس علاقے وچ اوتھ‏ے ایہی رسم سی کہ نابالغ دلہن نو‏‏ں اپنے ماں باپ دے گھر تے اپنے شوہر تو‏ں وکھ زیادہ وقت تک رہنا پڑدا سی۔<ref name="Husband">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Playing_the_Husband Chapter "Playing the Husband"]۔</ref><ref>{{cite book|title=Gandhi before India|date=4 اپریل 2015|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-385-53230-3|pages=28–29}}</ref> [[1885ء]] وچ جدو‏ں گاندھی جی 15 سال دے سن تب انہاں د‏‏ی پہلی اولاد د‏‏ی پیدائش ہوئی لیکن اوہ صرف کچھ دن ہی زندہ رہی تے ايس‏ے سال دے شروعات وچ گاندھی جی دے والد کرمچند گاھی وی چل بتاں۔<ref name="ReferenceC">{{cite book|title=Gandhi before India|date=4 اپریل 2015|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-385-53230-3|page=29}}</ref> موہن داس تے کستوربا دے چار اولاد ہوئیاں جو تمام بیٹے سن - ہری لال [[1888ء]] وچ ، منی لال [[1892ء]] وچ ، رام داس، [[1897ء]] وچ تے دیوداس [[1900ء]] وچ پیدا ہوئے۔<ref name="ReferenceC" /><ref>Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/My_Father%27s_Death_and_My_Double_Shame Chapter "My Father's Death and My Double Shame"]۔</ref> پوربندرماں انہاں دے مڈل اسکول تے راجکوٹ وچ انہاں دے ہائی اسکول دونے وچ ہی تعلیمی سطح اُتے گاندھی جی اک اوسط [[طالب علم]] رہ‏‏ے۔<ref name="Childhood">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/At_the_High_School Chapter "At the High School"]۔</ref> انہاں نے اپنا میٹرک دا امتحان بداؤنگر گجرات دے سملداس کالج تو‏ں کچھ پریشانیاں دے نال پاس کيتا <ref>{{cite book|title=Gandhi before India|date=4 اپریل 2015|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-385-53230-3|page=30}}</ref> تے جدو‏ں تک اوہ اوتھ‏ے رہے ناخوش ہی رہے کیونجے انہاں دا خاندان انہاں نو‏ں بیرسٹر بنانا چاہندا سی۔ [[فائل:Gandhi and Kasturbhai 1902.jpg|سجے|thumb|گاندھی تے انہاں د‏‏ی بیوی کستوربا سن [[1902ء]] وچ ]] [[4 ستمبر]] [[1888ء]] نو‏‏ں اپنی شادی کيتی انیہويں سالگرہ تو‏ں کچھ ماہ پہلے، گاندھی جی قانون د‏‏ی پڑھائی کرنے تے بیرسٹر بننے دے لئی [[لندن]]، [[برطانیہ]] دے یونیورسٹی کالج آف لندن گئے۔ شاہی راجگڑھ [[لندن]] وچ انہاں دے اوقات، اپنی ماں تو‏ں جین بھکشو دے سامنے بھارت چھوڑدے وقت کیتے وعدے، ''ہندوواں د‏‏ی رہتل دے تحت گوشت، شراب تے تنگ نظریہ تو‏ں پرہیز'' کردے گزریا۔ حالانکہ گاندھی جی نے انگریزی رسم و رواج دا تجربہ وی کيتا جداں مثال دے طور پر- رقص د‏‏ی کلاس وچ جانا- فیر وی اوہ اپنی مکان مالکن تو‏ں گوشت تے پتہ گوبھی نو‏‏ں ہضم نئيں کر سک‏‏ے۔ تے انہاں نے بھُکھا رہنا پسند کيتا جدو‏ں تک انھاں [[لندن]] وچ کچھ خالص سبزی ریستراں نئيں ملے۔ [[ہینری اسٹیفن سالٹ|سالٹ]] تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے، انہاں نے سبزخور سماج د‏‏ی رکنیت اختیار کيتی۔ تے اس د‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے لئی انہاں دا انتخاب وی ہوئے گیا جتھ‏ے انہاں نے اک مقامی باب د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اوہ جنہاں سبزخور لوکاں تو‏ں ملے انہاں وچو‏ں کچھ [[تھیوسوفیکل سوسائٹی]] دے رکن سن جس دا قیام [[1875ء]] وچ عالمی بھائی چارگی نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی تے بودھ مت تے ہندو مت دے ادب دے مطالعہ دے لئی وقف کيتا گیا سی۔ انہاں نے گاندھی نو‏‏ں انہاں دے نال [[بھگوت گی‏‏تا]] اصل تے ترجمہ دونے وچ پڑھنے دے لئی متاثر کيتا۔ جس گاندھی جی نو‏‏ں پہلے مذاہب وچ خاص دلچسپی نئيں سی، اوہ مذہب وچ دلچسپی لینے لگے تے ہندواور مسیحی دونے مذاہب د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں پڑھنے لگے۔ [[10 جون]] [[1810ء]] وچ انہاں نو‏‏ں [[انگلستان]] اور[[ویلز]] بار بلايا گیا۔ تے [[12 جون]] [[1892ء]] نو‏‏ں لندن تو‏ں، ہندوستان پرت آئے۔ جتھ‏ے انہاں نو‏ں اپنی والدہ د‏‏ی موت دا علم ہويا۔ لیکن ممبئی وچ وکالت کرنے وچ انہاں نو‏ں کوئی خاص کامیابی نئيں ملی۔ بعد وچ اک ہائی اسکول دے استاد دے طور اُتے جزوقتی کم دے نال نال انہاں نے دعاں دے لئی مقدمے لکھنے دے لئی راجکوٹ نو‏‏ں ہی اپنا مقام بنا لیا لیکن اک انگریز افسر د‏‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں ایہ کاروبار وی چھڈنا پيا۔ اپنی آپ بي‏تی (My Experiments with the Truth) وچ ، نے اس واقعہ دا بیان انہاں نے اپنے وڈے بھائی د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ ایہی اوہ وجہ سی جس وجہ تو‏ں انہاں نے [[1893ء]] وچ اک بھارتی فرم دادا عبد اللہ اینڈ کمپنی د‏‏ی اک سالہ قرار اُتے [[نیٹال، جنوبی افریقا|نیٹال]]، [[جنوبی افریقا]] جو اس وقت [[سلطنت برطانیہ]] دا حصہ ہُندا سی، جانا قبول کيتا سی۔ {{Infobox person |image = MKGandhi.jpg |image_size = 200px |alt = The face of Gandhi in old age—smiling، wearing glasses، and with a white sash over his right shoulder |birth_name = موہنداس کرمچند گاندھی |birth_date = {{Birth date|1869|10|2|df=y}} |birth_place = [[پوربندر#پوربندر ریاست (1600 ایڈی توں)|پوربندر]]، [[کاٹھیاواڑ]]، [[برطانوی ہندوستان]]<ref name="Gandhi DOB">[[#Rajmohan|Gandhi، Rajmohan (2006)]] [http://books.google.com/؟id=FauJL7LKXmkC pp. 1–3].</ref> |death_date = {{Death date and age|1948|1|30|1869|10|2|df=y}} |death_place = نویں دلی |death_cause = ہندووادی جنونی دوارا گولی مارکے سیاسی قتل |resting_place = [[راجگھاٹ وچّ یادگاراں|راجگھاٹ]]، [[دلی]] وکھے سسکار کیتا گیا |resting_place_coordinates = {{Coord|28.6415|N|77.2483|E|display=inline}} |ethnicity = [[گجراتی بھاشا|گجراتی]] |other_names = مہاتما گاندھی، باپو، گاندھیجی |known_for =[[بھارت دا آزادی سنگرام|بھارت دے آزادی سنگرام]] دی کشل اگوائی،<br />[[ستیاگرہ]] دا درشن، [[اہنسا]] <br /> [[شانتیواد]] |movement = [[بھارتی قومی کانگرس]] |education = |alma_mater = [[الپھریڈ ہائی سکول، راجکوٹ]]، <br /> سمالداس کالج، [[بھاونگر]]، <br /> [[یونیورسٹی کالج، لندن]] ([[یونیورسٹی کالج، لندن|یو سی ایل]]) |religion = [[ہندو دھرم]]، [[جین دھرم]] دے پربھاو، پورن بھانت دھرم-نرپکھّ |spouse = [[کستوربا گاندھی]] |children = [[ہریلال گاندھی|ہریلال]]<br />[[منیلال گاندھی|منیلال]]<br />[[رام داس گاندھی|رام داس]]<br />[[دیوداس گاندھی|دیوداس]] |parents = پتلی بائی (ماں)<br /> کرمچند گاندھی (باپو) |awards = |signature = Gandhi signature.svg |website = |footnotes = }} [[File:MKGandhi.jpg|thumb|left|250px]] اوہ اک عام تھاں سابرمتی آشرم وچ عام لوکاں نال عام ہندستانی ویس دھوتی تے ویس پا کے ریندا جیہڑا کہ چرخے نال کتیا جاندا۔ اوہ سادا کھانا تے سبزیاں کھاندا تے لمے جر تک روزے رکھدا اندرونی صفائی تے احتجاج لئی۔ ==جم پل== موہنداس کرمچند گاندھی 2 اکتوبر 1869 نوں پوربندر گجرات (پعارت) چ جمیا۔ اودے پیو دا ناں کرمچند گاندھی تے ماں دا ناں پتلی بائی سی۔ اوہدی ماں پتلی بائی کرم جند دی چوتھی ٹبری سی۔ اوہدیاں پہلیاں تن ٹبریاں نیانا جمن لگیاں مرگیاں سن۔ موہنداس دے دو بھرا تے اک بہن سی تے اوہ سب توں نکا سی۔ 1883 چ جدوں اوہ 13 ورے دا سی اودا ویا 14 ورے دی اک کڑی کستور بائی مکھن جی نال کردتا گیا۔ اوناں دے چار پتر ہوۓ۔ ہری لال 1888 وچ جمیا؛ منی لال 1892 وج جمیا؛ رامداس 1897 وچ تے دیوداس 1900 وچ جمیا۔ مڈل سکول دی پڑھائی پوربندر وچ تے ہائی سکول دی پڑھائی راجکوٹ توں۔ اوس دا ٹبر چاہندا سی جے اوہ وکیل بنے تے اپنے پیو والی نوکری تے لگے۔<ref name="Preparation">Gandhi, (1940). [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Preparation_for_England Chapter "Preparation for England"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702043412/http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Preparation_for_England |date=2012-07-02 }}.</ref> ==وکیل== 1888 چ گاندھی اننر ٹیمپل، لندن، [[انگلینڈ]] قنون پڑھن گیا۔ جون 1891 چ پڑھائی پوری ہون تے ہندستان واپس آگیا۔ واپس آن تے اوہنون اپنی ماں دے مرن دی دس پئی۔ اوہدے ٹبر نے اوہدے توں ایہ گل لکا کے رکھی سی۔ اوہنے بمبئی وج وکالت کرنا شروع کیتی پر اوہدی وکالت چل نہ سکی۔عدالت چ اودے لئی بولنا اوکھا کم سی۔ اوہ عدالت وچ کسے گواہ نال سوال جواب نہیں کرسکدا سی۔ اوہ راجکوٹ آگیا تے ایتھے نیویں پدھر تے کم کرن لک گیا پر ایتھے اوہدا چگڑا اک انگریز نال ہوگیا۔ 1893 چ گاندھی اک ہندستانی کمپنی دادا عبداللہ اینڈ کمپنی چ اک سال لئی کم لئی نٹال [[دکھنی افریقہ]] آگیا جیہڑا کہ اوس ویلے برطانوی سلطنت دا اک انگ سی۔ ==دکھنی افریقہ وچ (1893–1914)== گاندھی 24 وریاں دا سی جدوں اوہ افریقہ آیا تے ایتھے اوہ مسلمان بپاریاں دا وکیل سی تے ایتھے اونے 21 ورے گزارے۔ دکھنی افریقہ چ اودا ایہوجے قنوناں نال واہ پیا جیہڑے انساناں دے رنگ دی نیو تے بناۓ گۓ سن۔ اوہنوں اکواری اوہدے رنک دی بنا تے پیٹرمارٹسبرگ وچ ٹرین توں باہر سٹ دتا گیا۔ اوہدے کول فرسٹ کلاس دا ٹکٹ سی، اوہدے رولہ پان تے اکلے دن اوہنوں ایتھے بیٹھن دتا گیا۔ ایس پاندھ وچ اوہنوں ہور وی گلاں سہنیاں پیاں۔ اوہنوں اک ڈریور نے ایس کل تے ماریا جے کیوں اوہنے اک یورپی پاندھی لغی تھاں نہیں چھڈی تے اوہنوں کئی ہوٹلاں وچ وی نہ وڑن دتا گیا۔ ڈربن وچ اک مجسٹریٹ نے اوہنوں پگڑی لان دا آکھیا پر اوہنے نہ کردتی۔ ایہناں گلاں نے اوہدی زندگی نوں موڑ دتا تے اوہدے اندر اپنے چار شفیرے ہوندی سماجی انپدھری دا احساس جاگیا۔ دکھنی افریقہ وج ہندستانیاں نال ہونوالی نسلی انیاؤں ، سماجی انپدھری تے اوہنے اپنے آپ توں پچھیا کہ اوہ کتھے کھلوندا اے تے برطانوی سلطنت وچ ہندستانی کتھے کھلوندے نیں۔ ایہ گلاں اونوں سیاست چ لے آئیاں۔ اوہنے دکھنی افریقہ وچ اپنا ویلہ ودھا دتا تے دکھنی افریقہ وچ ہندستانیاں دے ووٹ دے حق لئی اپنی واز چکی۔ 1894 وچ اوہنے نٹال انڈین کانکرس دا مڈھ رکھیا تے ایس ستھ پارون اوہنے ہندستانی برادری نوں اک اک مٹھ سیاسی طاقت وج پلٹ دتا۔ جنوری 1897 وج جدوں اوہ ڈربن آیا تے چٹے واسیاں دی اک ٹولی نے اوہدے تے ہلہ بول دتا تے اوہ اک پولیس سپریڈنٹ دی ٹبری باہجوں جان بچا کے نسیا پر اوہ اوس ٹولی دے کسے وی بندے دے خلاف جان پولیس کو نہ گیا جے ایہ اوہدے اصولاں دے حلاف اے جے اوہ اوہدے اپنے نال ہوئی کسی انیاؤں دے حلاف عدالت وچ جاوے۔ 1906 وچ ٹرانسوال دی سرکار نے سارے ہندسانیاں دا ریکارڈ بنان دا کم شروع کیتا۔ ہندستانی ایہدے حلاف سن۔ گاندھی نے اپنی ہجے سوج وج پئی فلاسفی ستیہ گرہ یا لڑے بنا رولا نوں پہلی واری کم وچ لیایا۔<ref name="Rai2000">{{cite book|last=Rai|first=Ajay Shanker|title=Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach|url=http://books.google.com/?id=Z9ZSLa6cy-8C&pg=PA35|year=2000|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-799-1|page=35}}</ref> ہندستانی برادری وی اوہدی راہ تے چلی۔ ہزاراں ہندستانیاں نوں ماریا کٹیا گیا، جیلاں وج پایا گیا پر اوہناں اپنے آپ نوں نہ لکھوایا۔ 7 سال ایہ تحریک چلی تے دکھنی افریقی سرکار وی کل بات ول آگئی۔ ایہ گاندھی دے ستیہ گرہ نون سکھن تے ورتن دا اک ودھیا ویلہ سی۔ گاندھی نے ہندستانیاں نوں دکھنی افریقی سماچ وج اتلی پدھر تے لیان تے انگریزاں دی اکھاں وچ ہندستانیاں دی آدر ودھان لئی کئی کم کیتے۔ 1900 دی بوئر لڑائی وج اوہنے ایمبولینس ڈریوراں دی اک ٹولی بنائی۔ اوہ انگریزاں دی سوچ وچوں ایہ کھرچنا چاہندا سی جے ہندو کوئی مرداں والے کم جنہاں وچ ڈر تے زور ہوۓ نہیں کرسکدے۔ گاندھی نے 1100 کمی بناۓ۔ اوہناں نوں لڑائی وچ پھٹڑاں نوں بچان دی سکھلائی کیتی گئی۔ سپیون کوپ تے گاندھی تے اوہدے کمیاں نے میلاں تک پھٹڑاں نوں چکیا۔ گاندھی تے اوہدے کمیاں نے ایسی اوکھی تھانواں تے کم کیتا جتھے کوئی یورپی کم کرن نوں تیار نہیں سی۔ انگریز جرنیل نے ہندستانیاں دی دلیری نوں منیا تے گاندھی تے اوہدے سنگیاں نوں وار میڈل دتے گۓ۔ 1906 وج جدوں انگریزاں نے نٹال دی زولو شاہی تے ہلہ بولیا تے گاندھی نے انگریزاں نوں ہندستانیاں نون وی فوج وچ بھرتی کرن دا اکھیا۔<ref name="Beene2010">{{cite book|last=Beene|first=Gary|title=The Seeds We Sow: Kindness That Fed a Hungry World|url=http://books.google.com/?id=vbsinKnW2rMC&pg=PA272|accessdate=5 October 2012|date=December 2010|publisher=Sunstone Press|isbn=978-0-86534-788-5|page=272}}</ref> انگریزاں نے 20 ہندستانیاں نوں پھٹڑاں نوں بچانوالی ٹولی وچ رکھیا۔ ==ہندستان وچ (1948–1914)== 1915 چ اوہ ہندستان مڑیا تے انڈین نیشنل کانگرس دا سنگی بن گیا۔ ہندستانی سیاست دے سرکڈھویں رپھڑ اوہنوں ہندستانیاں تے دسے تے اوہ گوپال کرشنا گوکھلے کولوں اوہناں واہوا سکھیا۔ گوکھلے کانگرس دا اک سرکڈھواں آگو سی تے جیہڑا پربندھ وچ رہ کے کم کرنا چاہندا سی۔ گوکھلے دی کھلی سوچ جیہڑی اوہنے انگریزاں توں لئی سی گاندھی نوں وی پسند آئی تے اوہنے ایہنوں ہندستانی بنادتا۔ 1918 نوں پہلی وڈی لڑائی انتویں حصے وچ وائسراۓ نیں گاندھی نوں لڑائی ستھ وچ دلی بلایا۔ گاندھی نے برطانوی سلطنت دی لڑائی وچ ہتھ ونڈائی دا ایہ سوچ کے فیصلہ کیتا جے اینج اوہ ہندستان دی ازادی لئی وی کوئی ڈنڈی بنادے گا۔ گاندھی نے ودھ ودھ کے لوکاں نوں فوج وچ بھرتی ہون دا آکھیا۔ دکھنی افریقہ وچ تے اوہ ایمبولنساں لئی کامے بھرتی کر ریا سی پر ہن اوہ لڑن لئی فوجی بھرتی کرن دی ہلہ شیری دے ریا سی۔"<ref name="CollectedWorks17b">Gandhi, (1965) Collected Works, [http://www.gandhiserve.org/cwmg/VOL017.PDF Vol 17.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015235028/http://www.gandhiserve.org/cwmg/VOL017.PDF |date=2009-10-15 }} Chapter "67. Appeal for enlistment", Nadiad, 22 June 1918</ref> اوہنے وآئسراۓ دے سیکرٹری نوں اک چٹھی وچ لکھیا کہ "اوہ آپ کدے وی کسے ویری یا سجن نوں نہ ای مارے گا نہ ای پھٹڑ کریگا"<ref name="CollectedWorks17c">Gandhi, (1965) Collected Works, [http://www.gandhiserve.org/cwmg/VOL017.PDF Vol 17.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015235028/http://www.gandhiserve.org/cwmg/VOL017.PDF |date=2009-10-15 }} "Chapter 8. Letter to J. L. Maffey", Nadiad, 30 April 1918.</ref> گاندھی دی لڑائی وچ حصے داری تے فیر اہمسا دے فلسفے تے ایمان دو وکھریاں چیزاں سن جیہڑیاں اک ہمیشہ رپھڑ رہیاں۔ گاندھی 1920 نوں کانگرس دا موہری بن گیا۔ ہولی ہولی اوہنے گاندھی اپنیاں مانگاں اگے لے کے آیا تے جنہاں دا انت 26 جنوری 1930 نوں اگے ايا جدوں کانگرس نے ہندستان دی ازادی دا ہوکا دتا۔ جنہاں وچوں پہلی وڈی لڑائی چ اونے ہندستانیاں نوں فوج وچ جان تے انگریزاں لئی لڑن دا آکھیا۔ ایہ گل اودے اہمسا دے فلسفے دے الٹ سی۔ گاندھی دا پہلا وڈا کم 1918 وچ سامنے آیا۔ جدوں اونے [[بہار]] دے غریب کساناں لئ آواز چکی۔ زمین دے مالکاں نوں سرکار دی ہلاشیری ملی ہوئ سی تے اوناں نے کساناں نوں مجبور کیتا ہویا سی کہ جے اوہ انڈیگو اگان جیدا مل پچھلے 20 وریاں توں تھلے آیا ہویا سی۔ تے جیدے اگان وچ اوناں نوں گھاٹا سی۔ گاندھی ایناں غریب کساناں نل رل گیا، تے اوناں رل کے بغیر لڑے احتجاج کیتا۔ ایس نے سرکار نوں حیران کیتا تے اوناں نوں کساناں نوں کج رعایتاں دینیاں پئیاں۔ 1918 وچ کھیڈا دے کسان قحط تے سیلاب ہتھوں برباد ہو‎ۓ تے گاندھی اوناں نوں بچان لئ اگے آیا۔ اونے سول نافرمانی دی تحریک چلائ جیڑی 5 مہینے تک چلی۔ انت وچ سرکار نوں جھکنا پیا تے ٹیکس لینے روک دتے گۓ تے بندیاں نوں آزاد کر دتا گیا۔ 1919 وچ گاندھی دی مانگتا کانگرس وچ تھوڑی سی اپنی پسار وچ وعدہ کرن لئ اونے مسلماناں ول توجہ دیتی۔ اے موقع اونوں خلافت تحریک وچ ملیا۔ ساری دنیا دے مسلمان خلافت تے مسلماں دیاں پوتر تھاواں نوں بچان لئ تحریک چلا رے سی تے گاندھی وی اوناں نال رل گیا۔ مسلماناں نال اپنی ایکتا دسن لئ اونے انگریزاں دے دتے ہوۓ ٹکے جیڑے اونوں بویر تے زولو لڑائیاں وچ دتے گۓ سن واپس کر دتے۔ ایس گل نے اونوں پہلا قومی آگو بنا دتا جیدا اثر ہندستان دے سارے مزہبی لوکاں وچ سی تے انج اودی مانتا کانگرس وچ وی ودی۔ 1920 وچ گاندھی کانگرس دا اک وڈا لیڈر سی۔ 1922 دے انت تے خلافت تخریک مک گئ۔ گاندھی ہمیشہ مزہبی فرقہ بندی دے خلاف سی جینے مسلماناں تے ہندوواں نوں اک دوجے دے خلاف کیتا ہویا سی۔1920 وچ جدوں کانگرس اودے پچھے لگ گئ تے گاندھی نے ایس پارٹی نوں اپنیاں سوچاں تے چلانا شروع کر دیتا۔ بغیر لڑے احتجاج کرنا، سول نافرمانی اودے وڈے ہتھیار نیں۔ جلیاں والی پھلواری وچ ہون والے قتل عام نے ہندستانیاں دے دلاں وچ اک نوی اگ لا دتی۔ ایس قتل عام تے اوس دی مگروں ہون والی مار کٹائ مگروں گاندھی دی ساری توجہ سوراج اتے ٹک گئ۔ ایدا مطلب اے سی کہ ہندستانیاں نوں سارے سرکاری اداریاں نوں اپنے ہتھ وچ لینا چائدا اے۔ اودی آگوی وچ کانگرس نوں اک نوے ول نال بنایا گیا۔ ایدا نواں قانون بنایا گیا جیدا گول سوراج سی۔ پارٹی دی سنگت ہر بندے لئ کھول دتی گئ جیڑا کہ ایدی تھوڑی جئ فیس دیوے۔ کمیٹیاں دی اک پوڑی بنائ گئ جینے ایس اتلی پدر دی پارٹی نوں عام لوکاں وچ لیاندا۔ ==موت== گاندھی نوں دلی دے برلا ہاؤس وچ 30 جنوری 1948 وچ قتل کر دیتا گیا۔ نتھو رام گاڈسے نیں پستول نال 3 گولیاں اونوں ماریاں۔ {{Quote box| width=29٪|align=right|quote= “شہراں وچّ وسن والیاں نوں اس گلّ دا گھٹّ ہی علم ہے کہ ہند تے ادھ بھکھے لوک کس طرحاں بے بسی دیاں نواناں وچّ لیہندے جا رہے ہن۔ شہراں وچّ وسنے والے لوکاں نوں اس گلّ دا وی احساس نہیں کہ جہڑی گھٹیا جہی آرام دیہہ زندگی اوہ جیوں رہے ہن، اوہ اس کم دی دلالی توں ودھ کجھ نہیں جہڑا اوہ بدیشی لوٹوآں لئی کر رہے ہن………اوہناں نوں نہیں پتہ کہ قانون دے ناں اتے جہڑی سرکار برطانوی ہند وچّ قایم ہے اوہ لوکاں دی اسے لٹّ کھسٹّ نوں قایم رکھن لئی چلائی جا رہی ہے۔ کوئی لفظی ہیراپھیری، انکڑیاں دی کوئی چترائی پنڈاں وچّ اوہناں پنجراں نوں دھیان توں پرھاں نہیں لجا سکدی، جہڑے تاہنوں ساکھیات دیکھن نوں ملدے ہن۔ مینوں اس گلّ وچّ کوئی شکّ نہیں کہ انگلینڈ وچّ اتے ہند دے شہراں وچّ وسن والے لوکاں، دوہاں نوں منکھتا دے خلاف اس بھیانک جرم لئی پرماتما اگے جواب دہ ہونا پئیگا، جسدی مثال ہند وچّ ہور کوئی نہیں ملدی۔” |source=<small>1922 وچّ عدالت نوں دتے گاندھی دے بیان وچوں</small><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gandhi-manibhavan.org/gandhicomesalive/speech3.htm |access-date=2020-10-05 |archive-date=2013-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918163606/http://www.gandhi-manibhavan.org/gandhicomesalive/speech3.htm |dead-url=yes }}</ref> }} '''موہنداس کرمچند گاندھی''' (2 اکتوبر 1869 - 30 جنوری 1948)<ref>http://books.google.co.in/books؟id=FauJL7LKXmkC&lpg=PP1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false/</ref>، جاں '''مہاتما گاندھی'''، [[بھارت دی آزادی]] دے ویلے دا اک پرمکھ راجنیتک اتے ادھیاتمک نیتا سی۔<ref>http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/gandhi_mohandas.shtml</ref> ایہنوں نوں مہاتما ([[سنسکرت]]: مہان آتما) دا خطاب 1914 وچّ [[دکھنی افریقہ]] وچّ دتا گیا جو کہ ہن دنیاں بھر وچّ مشہور ہے۔<ref name=rajmohan_gandhi_p172>[[#Rajmohan|Gandhi، Rajmohan (2006)]] [http://books.google.com/؟id=FauJL7LKXmkC&pg=PA172 p. 172]: "...&nbsp؛Kasturba would accompany Gandhi on his departure from Cape Town for England in July 1914 ''en route'' to India. ... In different South African towns ([[Pretoria]]، [[Cape Town]]، [[Bloemfontein]]، [[Johannesburg]]، and the [[KwaZulu-Natal|Natal]] cities of [[Durban]] and [[Verulam، KwaZulu-Natal|Verulam]])، the struggle's martyrs were honoured and the Gandhi's bade farewell. Addresses in Durban and Verulam referred to Gandhi as a 'Mahatma'، 'great soul'. He was seen as a great soul because he had taken up the poor's cause. The whites too said good things about Gandhi، who predicted a future for the Empire if it respected justice. (p. 172)"</ref> ایہنوں بھارت وچّ باپو ([[گجراتی بھاشا]]: پتا دے لئی ورتیا جاندا شبد) قہقے وی سمبودھن کیتا جاندا ہے۔ گاندھی دا جنم پچھمی بھارت دے [[گجرات]] صوبے وچّ اک وپارک ہندو پریوار وچّ ہویا۔ [[لنڈن]] وچّ قانون دی پڑھائی کرن توں بعد گاندھی نے پہلی وار دکھنی افریقہ وچّ بھارتی مول دے حقاں لئی سنگھرش وچّ اہنسک سول نافرمانی دا پریوگ کیتا۔ 1915 وچّ بھارت آؤن توں بعد اسنے بھاری لگان اتے شوشن دے خلاف کساناں تے مزدوراں نوں سنگٹھت کرنا شروع کیتا۔ 1921 وچّ [[بھارتی راشٹری کانگرس]] دے پردھان بنن توں بعد اسنے پورے دیش وچّ غریبی دے خلاف، عورتاں دے حقاں لئی، دھارمک سانجھ بناؤن لئی، چھوت-چھات نوں ختم کرن لئی پر سبھ توں اتے سوراج (اپنا راج) دے لئی اندولن چلا ئے۔ == جیون == [[File:Karamchand Gandhi.jpg|thumb|left|150px|کرمچند گاندھی]] موہنداس کرمچند گاندھی گجرات، بھارت دے تٹی شہر پوربندر (جو ادوں بمبے-پریجیڈینسی، [[برطانوی ہندوستان]] دا حصہ سی) وچّ دو اکتوبر 1869 نوں پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد کرمچند گاندھی (1822-1885) ہندو مدھ ورگ وچوں سن اتے ریاست پوربندر دے دیوان سن۔<ref>[[#Rajmohan|Gandhi، Rajmohan (2006)]] pp. 2، 8، 269</ref><ref>{{cite book|title=Responses to One Hundred and One Questions on Hinduism By John Renard|year=1999|page=139|url=http://books.google.com/؟id=alc0d3Ys-dIC&pg=PA139|isbn=9780809138456|author=Renard، John}}</ref> اوہناں دی ماں دا ناں پتلی بائی سی جو ہندو پرنامی ویشنوں فرقے نال تعلق رکھدی سی۔ گھر وچّ دھارمک ویکتیاں دا آؤنا عامَ سی۔<ref>{{cite book|author=Rudolph، Susanne Hoeber and Rudolph، Lloyd I. |title=Gandhi: The Traditional Roots of Charisma|url=http://books.google.com/؟id=JsPYNLAU9KYC&pg=PA17|year=1983|publisher=University of Chicago Press|page=17|isbn=9780226731360}}</ref> اوہ کرمچند دی چوتھی بیوی سی<ref>{{cite book|title=Identity and religion: foundations of anti-Islamism in India By Amalendu Misra|year=2004|page=67|url=http://books.google.com/؟id=aLgB8pZg0qsC&pg=PA67|isbn=9780761932277|author=Misra، Amalendu}}</ref><ref>{{cite book|title=Mohandas: A True Story of a Man، His People، and an Empire By Gandhi|year=2006|page=5|url=http://books.google.com/؟id=TEyXCoc76AEC&pg=PA5|isbn=9780143104117|author=Gandhi، Rajmohan}}</ref> (پہلیاں تنّ دی موت زچگی دوران ہو گئی سی)۔<ref>{{cite book|title=Lawyer to Mahatma: Life، Work and Transformation of M. K. Gandhi |year=2001|page=5|url=http://books.google.com/؟id=fRq21fNfydIC&pg=PA5|isbn=9788176292931|author=Malhotra، S.L}}</ref> 1883 وچّ جدوں اوہ 13 ورے دا سی اوہناں دی شادی 14 ورے دی اک کڑی [[کستوربا گاندھی|کستوربا ماکھنجی]] نال کر دتی گئی۔ کستوربا نوں لوک پیار نال با کہندے سن۔ ایہہ شادی اک بال شادی وجوں کیتی گئی سی جو اس وقت اس علاقے وچّ ایہہ ریت عامَ سی۔<ref name="Mohanty2011"/> پر نال ہی اتھے ایہہ ریتی وی سی کہ نابالغ دلہن نوں پتی توں الگّ اپنے ماں باپ دے گھر زیادہ وقت تکّ رہنا پیندا سی۔<ref name="Husband"/> اس سارے جھنجٹ وچّ اسدا سکول ولوں اک سال ماریا گیا۔<ref name="Childhood"/> 1885 وچّ، جدوں گاندھی جی 15 سال دے سن تد اوہناں دی پہلی اولاد ہوئی۔ لیکن اوہ صرف کچھ دن ہی زندہ رہی۔ اسے سال دی شروعات وچّ گاندھی جی دے پتا کرمچند وی چل بسے۔<ref>Gandhi، (1940). [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/My_Father٪27s_Death_and_My_Double_Shame Chapter "My Father's Death and My Double Shame"].</ref> بعد موہن داس اتے کستوربا دے چار بیٹے ہوئے سن - ہری لال 1888 وچّ، منی لال 1892 وچّ، رام داس، 1897 وچّ، اتے دیوداس 1900 وچّ پیدا ہویا۔ پوربندر وچّ مڈل سکول اتے راجکوٹ وچّ ہائی سکول دونوں وچّ ہی پڑھائی پکھوں گاندھی جی اک اوسط ودیارتھی ہی رہے۔ اوہناں نے اپنی میٹرک بداؤنگر گجرات دے سملداس کالج توں کجھ پریشانیآں دے نال پاس کیتی اتے اوہ اس سمیں اتھے ناخوش ہی رہے کیونکہ پروار اوہناں نوں برسٹر بنانا چاہندا سی۔ ==لندن وچّ == [[File:Gandhi and Kasturbhai 1902.jpg|thumb|موہن داس گاندھی اتے کستوربا (1902)]] 4 ستمبر 1888 نوں اپنی شادی دی 19ویں سالگراہ توں کجھ مہینے پہلاں، گاندھی جی قانون دی پڑھائی کرن اتے برسٹر بنن دے لئی، برطانیہ دے [[یونیورسٹی کالج لندن]] چلے گئے۔ شاہی راجدھانی لندن وچّ اوہناں دا جیون، بھارت چھڈدے وقت اپنی ماں نال جین بھکشو دے ساہmنے کیتے وعدے دے پربھاو تحت گوشت، شراب اتے کام واشنا توں پرہیز کردے گزریا۔<ref name="Gandhi2006a">[[#Rajmohan|Gandhi، Rajmohan (2006)]] [http://books.google.com/؟id=FauJL7LKXmkC&pg=PA20 pp. 20–21].</ref> حالانکہ گاندھی جی نے انگریزی ریتی رواج اپناؤن دا تجربہ وی کیتا۔ مثال دے طور تے - رقص (ناچ) دی کلاس وچّ جانا - پھر وی اوہ اپنی مکان مالکن ولوں پیش گوشت ملیا بھوجن نہیں کر سکے۔ سگوں اوہ اکثر بھکھیاں رہِ لیندے سن۔ آخر لندن وچّ کچھ خالص ساکاہاری ریستراں مل ہی گئے۔ ہینری سالٹ دیاں لکھتاں توں متاثر ہو کے، اوہناں نے ساکاہاری سماج دی میبرشپ لے لئی۔ اتے اس دی ایگزیکیٹو کمیٹی دے لئی اوہناں نوں چن لیا گیا۔<ref name="Brown1991">[[#Brown1991|Brown (1991)]]</ref> پھر اوہناں نے اس دے ویزواٹر (کیندری لندن وچّ سٹی آف ویسٹمنسٹر برو دا اک ضلع) چیپٹر دی بنیاد رکھی۔<ref name="Tendulkar1951" /> اوہ جنہاں ساکاہاری سماج دے لوکاں نوں ملے اوہناں وچوں کچھ [[تھیؤسوفیکل سوسائٹی]] دے رکن سن جس دی ستھاپنا 1875 وچّ وشو بھائیچارگی نوں مضبوط کرن دے لئی اتے بدھ متّ اتے ہندو متّ دے ساہت دے ادھئن دے لئی کیتی گئی سی۔ اوہناں نے گاندھی نوں اوہناں نال بھگوت گیتا اصل اتے ترجمہ دوناں نوں پڑھن دے لئی سہمت کر لیا۔<ref name="Brown1991"/> گاندھی نوں پہلے پہل دھرم وچّ خاص دلچسپی نہیں سی، ہن اوہ دلچسپی لین لگے اتے ہندو دھرم، عیسائی دھرم دوناں دیاں کتاباں پڑھن لگے۔ جون 1891 وچّ پڑھائی پوری ہون تے ہندوستان واپس آ گئے، جتھے اوہناں نوں اپنی ماتا دی موت دا علم ہویا۔ پہلاں جان بجھ کے اسنوں سوچت نہیں سی کیتا گیا۔<ref name="Brown1991"/> لیکن ممبئی وچّ وکالت کرن وچّ اوہناں نوں کوئی خاص کامیابی نہیں ملی۔ اوہناں لئی وکالت کرنا اوکھا سی، عدالت وچّ شرماکل سبھا ہون دی وجہ اوہناں نوں بولنا بڑا اوکھا لگدا سی۔ پھر اک ہائی سکول استاد دے طور تے ززوکتی کم دے لئی ردّ کر دتے جان تے اوہناں نے دعویداراں دے مقدمے لکھن دے لئی [[راجکوٹ]] نوں ہی اپنا مقام بنا لیا پر اک انگریز افسر دی حماقت دی وجہ ایہہ کاروبار وی چھڈنا پیا۔<ref name="Brown1991"/><ref name="Tendulkar1951"/> اپنی آپ بیتی وچّ، اوہناں نے اس واقعہ نوں بیان اوہناں نے اپنے بڑے بھائی دی طرف توں پیروی دی ناکام کوشش دے طور تے کیتا ہے۔ ایہی اوہ وجہ سی جس کرکے اوہناں نے 1893 وچّ اک بھارتی فرم دادا عبداللہ اینڈ کمپنی نال اک سالا اقرار تے نیٹال، دکھنی افریقہ جو اس وقت انگریزی سلطنت دا حصہ ہندا سی، جانا منّ لیا سی۔<ref name="Tendulkar1951"/> == جنوبی افریقا وچ شہری حقوق تحریک (1893ء تا 1914ء) == [[فائل:Gandhi South-Africa.jpg|کھبے|thumb|جنوبی افریقا وچ گاندھی (سن [[1895ء]])]] [[فائل:Gandhi at Darwen with women.jpg|thumb|گاندھی عدم تشدد تحریک وچ جنوبی افریقی خواتین دے ہمراہ]] [[1893ء]] وچ گاندھی جدو‏ں [[جنوبی افریقا]] پہنچے تاں انہاں د‏‏ی عمر 24 سال سی۔<ref name="NHOA-193">{{cite book|author1=[[Giliomee, Hermann]] |author2=[[Mbenga, Bernard]] |lastauthoramp=yes |title=New History of South Africa|editor=Roxanne Reid|publisher=Tafelberg|year=2007|edition=1st|page=193|chapter=3|isbn=978-0-624-04359-1}}</ref> اوہ [[پریٹوریا]] وچ مقیم مسلم ہندوستانی تاجراں دے لئی اک قانونی نمائندے دے طور اُتے کم کرنے گئے۔ جتھ‏ے اوہ 21 برس مقیم رہ‏‏ے۔<ref name="Gandhi">{{cite journal|title=Gandhi in South Africa|journal= [[The Journal of Modern African Studies]]|year= 1969|jstor=159062|author=Power, Paul F. |volume=7|issue=3|pages=441–55|doi=10.1017/S0022278X00018590}}</ref> [[جنوبی افریقا]] وچ گاندھی جی نو‏‏ں ہندوستانیاں تے کالے رنگ دے لوکاں دے نال روا رکھے جانے والے غیر امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پيا۔ شروع وچ انہاں نو‏ں پہلے درجے دے کوچ د‏‏ی درست ٹکٹ رکھنے دے باوجود تیسرے درجہ دے ڈبے وچ سفرکرنے اُتے مجبور کرنے اورگاندھی جی دے انکار کرنے پرانھاں پیٹرمارتسبرگ وچ ٹرین تو‏ں باہراتارا جا چکيا سی۔<ref name="(Mahatma)Fischer2002">[[#Fischer2002|Fischer (2002)]]</ref> پائے دان اُتے باقی سفر کردے ہوئے اک یورپی مسافر دے اندر آنے دے لئی اسنو‏ں ڈرائیور تو‏ں پٹائی وی جھیلنی پئی سی۔<ref name="Stagecoach">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_II/More_Hardships Chapter "More Hardships"۔]</ref> انہاں نے جنوبی افریقا دے قیام دے دوران وچ پیش آئیاں ہور دشواریاں دا سامنا کيتا جس وچ کئی ہوٹلاں وچ انہاں دے لئی پابندی لگیا دتی گئی سی۔<ref name="What it is to be a coolie">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_II/What_it_is_to_be_a_%27Coolie%27 Chapter "What it is to be a coolie"۔]</ref> ايس‏ے طرح دا اک ہور واقعہ وچ [[ڈربن]] د‏‏ی اک عدالت دے جج نے گاندھی جی نو‏‏ں اپنی پگڑی اتارنے دے لئی حکم دتا سی جسنو‏ں گاندھی جی نے نئيں منیا۔<ref name="Turban">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_II/Some_Experiences Chapter "Some Experiences"۔]</ref> ایہ سارے واقعات گاندھی جی د‏‏ی زندگی وچ اک اہ‏م موڑ بن گئی تے سماجی نا انصافی د‏‏ی بیداری دا سبب بنا تے سماجی سرگرمی دے لئی متاثر کيتا۔ [[جنوبی افریقا]] وچ پہلی نظر وچ ہی ہندوستانیاں اُتے تے نا انصافی، [[نسل پرستی]] تے تعصب نو‏‏ں دیکھدے ہوئے گاندھی نے برطانوی سلطنت دے تحت اپنے لوکاں دے احترام تے ملک وچ خود اپنی حالت دے لئی سوال اٹھا دیے۔<ref name="Allen2011">{{cite book|last=Allen|first=Jeremiah|title=Sleeping with Strangers: A Vagabond's Journey Tramping the Globe|url=https://books.google.com/?id=vyl8f54UToQC&pg=PT273|year=2011|publisher=Other Places Publishing|isbn=978-1-935850-01-4|page=273}}</ref> گاندھی جی نے حکومتِ [[جنوبی افریقا]] دے ذریعے پیش کردہ بل کی، جس وچ ہندوستانیاں دے ووٹ دینے دے حق نو‏‏ں کھوہیا گیا سی د‏‏ی مخالفت کيتی۔ حالاں کہ بل نو‏‏ں منظوری تو‏ں روکنے وچ اوہ ناکا‏م رہ‏ے، اُتے اس مہم تو‏ں بھارتیاں د‏‏ی شکایات اُتے جنوبی افریقا د‏‏ی توجہ اپنی طرف متوجہ کرنے وچ کامیاب رہے سن ۔ انہاں نے [[1894ء]] وچ [[نیٹال، جنوبی افریقا|نیٹال]] وچ [[انڈین نیشنل کانگریس|انڈین کانگریس]] قائم کرنے وچ مدد کيت‏ی تے اس د‏ی تنظیم دے ذریعے انہاں نے [[جنوبی افریقا]] د‏‏ی ہندوستانی برادری نو‏‏ں اک متحدہ سیاسی طاقت وچ تبدیل کر دتا۔<ref name="(Mahatma)Fischer2002" /><ref name="Tendulkar1951">{{cite book|last=Tendulkar|first=D. G.|title=Mahatma; life of Mohandas Karamchand Gandhi|url=https://books.google.com/?id=LHJuAAAAMAAJ|year=1951|publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=Delhi}}</ref> جنوری [[1897ء]] وچ جدو‏ں گاندھی ڈربن وچ اترے تاں سفید آباد کاراں دے اک ہجوم نے انہاں اُتے حملہ کر دتا سی تے صرف پولیس سپرنٹنڈنٹ د‏‏ی بیوی د‏‏ی کوششاں تو‏ں بچ گئے۔ اُتے انہاں نے بھیڑ دے کسی وی رکن دے خلاف الزامات عائد کرنے تو‏ں انکار کيتا تے کہیا اوہ انہاں دے اصولاں وچو‏ں اک سی کہ ذا‏تی مسئلہ دے ازالے دے لئی عدالت وچ نئيں جائيں گے۔ [[1906ء]] وچ [[ٹرانسوال کالونی|ٹرانسوال]] حکومت نے اک نواں قانون نافذ کيتا جس وچ کالونی وچ ہندوستانی آبادی نو‏‏ں رجسٹریشن دے لئی مجبور کيتا۔<ref name="Rai2000"/> اس سال [[جوہانسبرگ]] وچ اک وڈے پیمانے اُتے احتجاج [[11 ستمبر]] نو‏‏ں منعقد ہويا۔ اجلاس وچ گاندھی نے پہلی بار ستیاگرہ (حق د‏‏ی بارگاہ) یا عدم تشدد اُتے مبنی احتجاج دا طریقہ اختیار کيتا تے اپنے ساتھی ہندوستاناں نو‏‏ں تشدد اپنانے د‏‏ی مخالفت تے اس طریقے تو‏ں نويں قانون اُتے عمل نہ کرنے تے سزا بردشت کرنے کہیا۔<ref>{{cite web|last1=Jain|first1=Ankur|title=Why Mahatma Gandhi is becoming popular in China – BBC News|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-25942584|website=BBC News|access-date=7 جنوری 2016|language=en-GB|date=1 فروری 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081229/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-25942584|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> کمیونٹی نے اس منصوبے نو‏‏ں اپنایا جو ست سال د‏‏ی جدوجہد اے جس وچ گاندھی سمیت ہزاراں بھارتی جیل وچ ڈال دتے گئے، کوڑے برسائے گئے، حتّٰی کہ گولیاں دا نشانہ وی بنایا گیا۔ انہاں نے رجسٹریشن تو‏ں انکار کيتا، اپنے رجسٹریشن کارڈ جلائے یا دوسری قسم د‏‏ی غیر تشدد مزاحمت وچ شامل ہوئے۔ جدو‏ں کہ حکومت ہندوستانی مظاہرین نو‏‏ں دبانے وچ کامیاب رہی تے پرامن بھارتی مظاہرین اُتے سرکار د‏‏ی ذیادتی دے خلاف عوام نو‏‏ں سخت دباؤ دا سامنا کردے بالآخر مجبورًا [[جنوبی افریقا]] دے جنرل جان کرسٹین اسمٹس نے جنوبی افریقا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں گاندھی دے نال گل کرکے معاہدہ کيتا۔ گاندھی دے نظریات تے ستیاگرہ دا تصور اس جدوجہد دے دوران وچ واضح ہويا۔ === نسل پرستی تے تنازع === گاندھی دے [[جنوبی افریقا]] دے ابتدائی سال بعض معاملےآں وچ متنازع ني‏‏‏‏ں۔ [[7 مارچ]] [[1908ء]] نو‏‏ں ''انڈین اوپنین'' وچ گاندھی نے [[جنوبی افریقا]] دے جیل وچ گزارے وقت دے بارے لکھیا: "کافر اصولی طور اُتے بے ادب ہیں-وہ سب تو‏ں زیادہ مجرم ني‏‏‏‏ں۔ اوہ شرپسند، بہت ہی گندے نيں تے تقریبًا جانوراں د‏‏ی طرح رہندے ني‏‏‏‏ں۔" [[1903ء]] وچ ہجرت دے موضوع اُتے گاندھی نے تبصرہ کيتا :"ہم پاکیزگی نسل وچ زیادہ تو‏ں زیادہ یقین دے طور اُتے اسيں سوچدے نيں اوہ کردے ني‏‏‏‏ں۔۔۔ سانو‏ں ایہ وی یقین اے کہ [[جنوبی افریقا]] وچ سفید فام نسل غالب ہونی چاہیے۔" [[جنوبی افریقا]] قیام دے دوران گاندھی بھارتیاں د‏‏ی درجہ بندی سیاہ فام دے نال کرنے اُتے با رہیا احتجاج کيتا۔ جسنو‏ں اوہ "بلاشبہ لامتناہی درجہ کافر تو‏ں بہتر" دسیا۔ ايس‏ے قسم دے تبصرے گاندھی اُتے نسل پرستی دے الزام دے لئی ذمہ دار بنے۔ ایہ گل قابل ذکر اے کہ لفظ ''کافر'' انہاں دناں وچ مختلف معنی وچ لیا جا تا سی۔ {{حوالہ درکار}} پر تریخ دے دو پروفیسر سریندر بھانا تے غلام واحد، جو [[جنوبی افریقا]] وچ مہارت رکھدے نيں، نے اپنی عبارت، ''دی میکنگ آف پالٹیکل ریفارمر: گاندھی انہاں ساؤتھ افریقا، [[1893ء]] تا [[1914ء]]'' (نئ دہلی: منوہر: 2005) وچ اس تنازع د‏‏ی پڑتال کيتی۔ انہاں نے باب 1- "گاندھی، افریقی تے بھارتی نوآبادیات نیٹال وچ " وچ "سفید فام راج" دے ماتحت افریقی تے ہندوستانی برادریاں دے درمیان وچ تعلقات تے اوہ پالیسیاں جو انہاں فرقےآں دے درمیان وچ تنازع د‏‏ی وجہ بنی دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اوہ اس صورت حال اُتے کہندے نيں "نوجوان گاندھی 1890 دے دہے وچ انہاں اختلاف پسنداں دے تصورات تو‏ں بہت متاثر سن "۔ نال ہی انہاں دا کہنا اے کہ، "ایسا لگدا اے کہ، جیل وچ گاندھی دے تجربات نے انہاں نو‏‏ں اس حال دے لئی زیادہ حساس بنا دتا سی۔۔۔ بعد وچ گاندھی نرم پئے، اوہ افریقیاں دے خلاف تعصب دے انہاں دے اظہاریے وچ کمی آئی تے اوہ زیادہ تر مشترکہ امداد اُتے توجہ دینے لگے۔ [[جوہانسبرگ]] جیل وچ انہاں دے منفی خیالات عام افریقا نئيں بلکہ سخت گیر افریقی قیدیاں دے لئی مخصوص سن ۔ اُتے بہت بعد دے زمانے وچ جدو‏ں [[جوہانسبرگ]] وچ گاندھی د‏‏ی اک مورتی د‏‏ی نقاب کشائی دے منصوبےآں دا اعلان کيتا گیا سی، تاں اس تحریک نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی گاندھی د‏‏ی "نسل پرستی اُتے مبنی" بیانات نو‏‏ں وجہ بنا ک‏ے روکنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔<ref>{{cite book|author=Charles R. DiSalvo|title=M.K. Gandhi, Attorney at Law: The Man before the Mahatma|url=https://books.google.com/books?id=9XGtAAAAQBAJ&pg=PR14|year=2013|pages=14–15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081159/https://books.google.com/books?id=9XGtAAAAQBAJ&pg=PR14|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref> === بوئر جنگ وچ کردار === [[برطانوی سامراج]] نے جدو‏ں [[جنوبی افریقا]] وچ مقامی بوئر باشندےآں اُتے جنگ مسلط د‏‏ی تاں مہاتما گاندھی نے استعماری فوجاں نو‏‏ں ہندوستانیاں د‏‏ی بھرتی دا تیقن انہاں لفظاں وچ دلایا:<ref>{{cite web |url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Columns/28-Aug-2009/How-Gandhi-collaborated-with-the-Raj |title=How Gandhi collaborated with the Raj |author=بشارت حسین قزلباش |date=28 اگست 2009ء |work= |publisher=[[روزنامہ دتی نیشن|دی نیشن]] |accessdate=19 فروری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081152/https://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Columns/28-Aug-2009/How-Gandhi-collaborated-with-the-Raj%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> {{quote|اس حقیر پیشکش دا مقصد ایہ باور کرانے د‏‏ی کوشش اے، کہ [[جنوبی افریقا]] د‏‏ی ملکہ دے دوسری رعایا دے دوش بدوش، ہندوستانی وی، اپنی بادشاہت د‏‏ی میدان جنگ وچ خدمت بجا لیانے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ اس پیشکش دا مقصد ہندوستانیاں د‏‏ی وفاداری دا بیعانہ ا‏‏ے۔|گاندھی}} === 1906ء د‏‏ی زولو جنگ وچ کردار === [[1906ء]] وچ زولو [[جنوبی افریقا]] وچ نويں طے د‏‏ی جانے والی چنگی دے عائد کرنے دے بعد دو انگریز افسراں نو‏‏ں مار ڈالیا سی۔ بدلے وچ انگریزاں نے زولوواں دے خلاف جنگ چھیڑ دی۔ گاندھی جی نے ہندوستانیاں نو‏‏ں بھرتی کرنے دے لئی برطانوی حکا‏م د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ انہاں دا کہنا سی اپنی شہریت دے دعوےآں نو‏‏ں قانونی جامہ پہنانے دے لئی بھارتیاں نو‏‏ں جنگی کوششاں وچ تعاون کرنا چاہیے۔ اُتے انگریزاں نے اپنی فوج وچ ہندوستانیاں نو‏‏ں عہدے دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اس دے باوجود انہاں گاندھی جی د‏‏ی اس تجویز نو‏‏ں مان لیا کہ ہندوستانی زخمی انگریز فوجیاں نو‏‏ں علاج دے لئی اسٹریچر اُتے لیانے تے علاج دا کم ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس ٹکڑی د‏‏ی باگ ڈور گاندھی نے سیمی۔ [[21 جولائ‏ی]] [[1906ء]] نو‏‏ں گاندھی نے ''انڈین اوپنین'' (Indian Opinion) وچ لکھیا کہ "نیٹال حکومت دے کہنے اُتے مقامی لوکاں دے خلاف جنگ دے لئی 23 ہندوستانی باشندےآں دے اک دستے دا قیام تجربا‏تی طور اُتے کيتا گیا اے ۔گاندھی ''انڈین اوپینین'' دے مقالےآں دے ذریعے جنوبی افریقا وچ ہندوستانی لوکاں تو‏ں اس جنگ وچ شامل ہونے دے لئی درخواست کيتی تے کہیا : "جے حکومت صرف ایہی محسوس کردی اے کہ ریزرو فورس بیکار ہوئے رہے نيں تاں اس وقت اوہ اس دا استعمال کرن گے تے اصل لڑائی دے لئی ہندوستانی نو‏‏ں ٹریننگ دے ک‏ے اس دا موقع دین گے"۔<ref name="Quinn2009">{{cite book|last=Quinn|first=Edward|title=Critical Companion to George Orwell|url=https://books.google.com/?id=hZET2sSUVsgC&pg=PA159|access-date=5 اکتوبر 2012|date=1 جنوری 2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0873-5|pages=158–59}}</ref> گاندھی د‏‏ی رائے وچ [[1906ء]] دا ڈرافٹ آرڈیننس ہندوستانیاں د‏‏ی حالت مقامی شہریاں تو‏ں تھلے لیانے جداں سی۔ اس لئی انہاں نے ستیہ گرہ د‏‏ی طرز اُتے "کافراں" د‏‏ی مثال دیندے ہوئے ہندوستانیاں تو‏ں آرڈیننس د‏‏ی مخالفت کرنے دا مطالبہ کيتا۔ انہاں دے لفظاں وچ ، "ایتھ‏ے تک کہ نصف برادری تے کافر اسيں تو‏ں کم جدید نيں، انہاں نے وی حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی ا‏‏ے۔ بس اوہی اصول انہاں اُتے وی عائد ہُندا اے لیکن اوہ برابر نئيں دکھاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>The Collected Works of Mahatma Gandhi, Government of India (CWMG)، Vol. I, p. 150.</ref><ref>The Collected Works of Mahatma Gandhi, Government of India (CWMG)، Vol. I, p. 74.</ref><ref>The Collected Works of Mahatma Gandhi, Government of India (CWMG)، Vol. I, pp. 244–45.</ref><ref>The Collected Works of Mahatma Gandhi, Government of India (CWMG)، Vol. I, p. 105.</ref> [[1927ء]] وچ گاندھی نے اس واقعہ دا ذکر ایويں کيتا: "بوئر جنگ نے مینو‏ں اِنّا نئيں ڈرایا، جداں کہ زولو' بغاوت ' نے ڈرایا۔ کیو‏ں کہ ایہ کوئی جنگ نئيں سی بلکہ ایہ انسان دا شکار سی، ایسا صرف میرے ہی نئيں بلکہ کئی انگریز جنہاں تو‏ں گفتگو دا موقع ملا، د‏‏ی رائے وی ایسی ہی تھی"۔<ref name="Beene2010"/><ref name="Beene2010" /><ref name="Herman2010">[[#Herman2008|Herman (2008)]]، p. 137.</ref><ref name="Gandhi2006b">[[#Rajmohan|Gandhi, Rajmohan (2006)]] [https://books.google.com/?id=FauJL7LKXmkC&pg=PA108 pp. 108–09.]</ref> ==دکھن افریقہ وچ شہری حقاں دی تحریک == گاندھی دی عمر 24 سال سی جدوں دکھن افریقہ وچّ <ref name="NHOA-193"/> پریٹوریا شہر وچّ وسے بھارتی مسلمان وپاریاں دی قانونی پرتندھتا کرن لئی پجے۔<ref name="Gandhi"/> اوہناں دے 21 سال دکھن افریقہ وچّ ہی لگّ گئے۔ اتھے اوہناں نے راجنیتی، نیتکتا اتے راجنیتک رہنمائی دی کوشلتا دے پاٹھ پڑھے۔ رام چندر گوہا دا کہنا ہے کہ جدوں اوہ 1914 وچّ بھارت پرتے تاں اوہ جنتک بلارے وجوں، فنڈ اگراہن، گل بات، میڈیا پربندھ دے، اتے آتم-ابھار دے معاملیاں وچّ پورے تک ہو چکے سن۔ .<ref>Guha، Ramachandra (2013) ''Gandhi Before India''، Vol. 1، Ch. 22، Allen Lane، ISBN 0670083879</ref> دکھن افریقہ وچّ گاندھی نوں بھارتیاں نال بھیدبھاو دا ساہمنا کرنا پیا۔ شروع وچّ اسنوں باقاعدہ ٹکٹ ہون دے بعد پہلی شرینی دے ڈبے وچّ سفر کردیاں ٹرین توں باہر سٹّ دتا گیا سی۔ پائیدان اتے باقی یاترا کردے ہوئے اک یورپی مسافر دے اندر آؤن لئی اسنوں مار کٹائی وی جھلنی پئی سی۔ اوہناں نے اپنی اس یاترا وچّ ہور کٹھنائیاں دا ساہمنا کیتا جس وچّ کئی ہوٹلاں نوں اوہناں دے لئی ورجت کر دتا گیا۔ اسے طرحاں ہی بہت ساریاں گھٹناواں وچّ دی اک عدالت دے ججّ نے گاندھی جی نوں پگڑی اتارن لئی آدیش دتا سی جسنوں گاندھی جی نے نہیں منیا۔ ایہہ ساریاں گھٹناواں گاندھی جی دے جیون وچّ اک موڑ بن گئیاں اتے ودمان‍ ساماجک بے انصافی دے پرتی جاگروکتا دا کارن بنیاں اتے ساماجک سرگرمی دی ویاکھیا کرن وچّ سہائک ہوئیاں۔ == ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد (1915ء تا 1945ء) == {{اصل مضمون|تحریک آزادی ہند}} [[1915ء]] وچ گاندھی [[جنوبی افریقا]] تو‏ں واپس [[بھارت]] وچ رہنے دے لئی آئے۔ انہاں نے [[انڈین نیشنل کانگریس]] دے کنونشن وچ شرکت کيت‏ی سی، لیکن بنیادی طور اُتے بھارتی مسائل، سیاست تے عوام تو‏ں تعارف گوپال کرشن گوگھلے دے توسط تو‏ں ہويا جو اس وقت دے کانگریس پارٹی دے قابل احترام قائد سن ۔<ref name="Whiggism">{{cite journal |last1=Prashad |first1=Ganesh |date=ستمبر 1966 |title=Whiggism in India|journal=[[Political Science Quarterly]] |volume=81 |issue=3|pages= 412–31 |jstor=2147642 |doi=10.2307/2147642}}</ref> === پہلی عالمی جنگ وچ کردار === [[اپریل]] [[1918ء]] وچ ، [[پہلی عالمی جنگ]] دے اواخر دے دوران وچ وائسرائے نے [[دہلی]] وچ جنگ کيت‏ی کانفرنس وچ گاندھی نو‏‏ں مدعو کيتا۔<ref>[[s:Chronology of Mahatma Gandhi's life/India 1918|Chronology of Mahatma Gandhi's Life:India 1918]] in WikiSource based on the [[s:The Collected Works of Mahatma Gandhi|Collected Works of Mahatma Gandhi]]۔ Based on public domain volumes.</ref> اس امید تو‏ں کہ شاید اوہ سلطنت دے لئی اپنی حمایت ظاہر کرن تے ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انہاں دے معاملے وچ مدد کيت‏ی جائے۔ گاندھی جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی فعال طور اُتے ہندوستانیاں د‏‏ی بھرتی تو‏ں اتفاق کيتا۔<ref name="Recruiting">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_V/Recruiting_Campaign Chapter "Recruiting Campaign"]۔</ref> [[1906ء]] د‏‏ی زولو جنگ تے [[1914ء]] د‏‏ی عالمی جنگ دے ہوئے بہ ہوئے جنہاں وچ انہاں نے ایمبولینس کور دے لئی رضاکاراں د‏‏ی بھرتی کيت‏ی سی، اس وقت گاندھی جنگجو رضاکاراں د‏‏ی بھرتی دیاں کوششاں کيت‏یاں سن۔ [[1 جون]] [[1918ء]] دے اک کتابچہ"بھرتی دے لئی اپیل" وچ گاندھی نے لکھیا "اس طرح دے حالات وچ سانو‏ں اپنے آپ دا دفاع کرنے د‏‏ی صلاحیت ہونی چاہیے جو ہتھیار اٹھانے تے انہاں نو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی صلاحیت ا‏‏ے۔۔۔ تے جے اسيں ہتھیار دا استعمال کرنا سیکھنا چاہندے نيں تاں فوج وچ شامل ہونا ہماریا فرض ا‏‏ے۔ حالانہ دے انہاں نے وائسرائے دے ذا‏تی سکریٹری نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے آگاہ کيتا کہ اوہ "ذا‏تی طور اُتے کسی دا قتل یا زخمی نئيں کرسکدے خواہ اوہ دوست ہوئے یا دشمن"۔<ref name="CollectedWorks17b"/> "<ref name="CollectedWorks17c"/> === چمپارن تے کھیڑا === [[فائل:Gandhi Kheda 1918.jpg|upleft|thumb|گاندھی، کھیڑا تے چمپارن ستیہ گرہ دے دوربن سن 1918ء]] گاندھی د‏‏ی پہلی وڈی کامیابی [[1918ء]] وچ چمپارن تحریک تے کھیڑا ستیہ گرہ وچ ملی، کھیڑا وچ اپنے گزر بسردے لئی ضروری خوراد‏‏یاں فصلاں د‏‏ی بجائے نیل تے نقدی فصلاں د‏‏ی کھیت‏‏ی دا معاملہ سی۔</ref><ref name="Hardiman2001">{{cite journal|title=Champaran and Gandhi: Planters, Peasants and Gandhian Politics by Jacques Pouchepadass (Review)|first=David|last=Hardiman|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=11|issue=1|date=اپریل 2001|pages=99–101|jstor=25188108|doi=10.1017/S1356186301450152}}</ref> زمیندار (زیادہ تر انگریز) د‏‏ی طاقت تو‏ں مظالم ہوئے ہندوستانیاں نو‏‏ں برائے ناں محنتانہ دتا جاندا سی جس تو‏ں اوہ انتہائی غربت وچ رہ رہے سن ۔ پنڈ وچ بری طرح گندی تے شراب خوری سی۔ ہن اک تباہ کن قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں شاہی خزانے د‏‏ی تلافی دے لئی انگریزاں نے چنگی لگیا دی، جنہاں دا بجھ دن بہ دن بڑھدا ہی گیا۔ ایہ صورت حال پریشان کن سی۔ کھیڑا، [[گجرات (بھارت)|گجرات]] وچ وی ایہی مسئلہ سی۔ گاندھی جی نے اوتھ‏ے اک آشرم بنایا جتھ‏ے انہاں دے بہت سارے حامیاں تے نويں کارکناں نو‏‏ں منظم کيتا گیا۔ انہاں نے پنڈ دا اک وسیع مطالعہ تے سروے کيتا جس وچ لوکاں اُتے ہوئے ظلم دے خوفناک کانڈاں دا ریکارڈ رکھیا گیا تے اس وچ لوکاں د‏‏ی تنزیلی حالت نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی۔ دیہاتاں وچ یقین پیدا کردے ہوئے انہاں نے اپنا کم پنڈ د‏‏ی صفائی کرنے تو‏ں شروع کيتا جس دے تحت اسکول تے ہسپتال بنائے گئے تے سماجی برائیاں جداں چھواچھوت، شراب خوری نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی پینڈو قیادت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔<ref name="Laboratory">{{cite web |url=http://www.aicc.org.in/satyagraha_laboratories_of_mahatma_gandhi.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061206050856/http://www.aicc.org.in/satyagraha_laboratories_of_mahatma_gandhi.htm |archivedate=6 دسمبر 2006 |title=Satyagraha Laboratories of Mahatma Gandhi|year=2004 |work=[[انڈین نیشنل کانگریس]] website |publisher=[[آل انڈیا کانگریس کمیٹی]] |access-date=25 فروری 2012}}</ref><ref name="Brown1974">{{cite book|ref=Brown1974|last=Brown|first=Judith M.|title=Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922|url=https://books.google.com/?id=HUo4AAAAIAAJ&pg=PA94|year= 1974|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-09873-1|pages= 94–102}}</ref> لیکن اس دے اصل اثرات اس وقت دیکھنے نو‏‏ں ملے جدو‏ں انہاں نو‏ں بے امنی پھیلانے دے لئی پولیس نے گرفتار کيتا تے انہاں نو‏ں صوبے نو‏‏ں چھڈنے دا حکم دتا گیا۔ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ لوکاں نے احتجاجی مظاہرے کیتے تے جیل، پولیس اسٹیشن تے عدالتاں دے باہر ریلیاں کڈ ک‏ے گاندھی نو‏‏ں بغیر شرط رہیا کرنے دا مطالبہ کيتا۔ گاندھی نے زماں دارز دے خلاف احتجاجی مظاہرے تے ہڑتالاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی جنہاں نے انگریزی حکومت کیت‏‏ی رہنمائی وچ اس خطے دے غریب کساناں نو‏‏ں زیادہ معاوضہ منظور کرنے تے کھیت‏‏ی اُتے کنٹرول، قحط تک چنگی نو‏‏ں منسوخ کرنا والے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس جدوجہد دے دوران وچ ہی، گاندھی جی نو‏‏ں عوام نے باپو تے مہاتما (عظیم روح) دے ناں تو‏ں خطاب کيتا۔ کھیڑا وچ سردار پٹیل نے انگریزاں دے نال گفتگو دے لئی کساناں د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس وچ انگریزاں نے چنگی نو‏‏ں منسوخ ک‏ر ک‏ے تمام قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ ، گاندھی د‏‏ی شہرت پورے ملک وچ پھیل گئی۔ === عدم تعاون === {{اصل مضمون|تحریک عدم تعاون}} گاندھی نے عدم تعاون، عدم تشدد تے پرامن مزاحمت نو‏‏ں [[برطانوی راج]] دے خلاف جدوجہد وچ "ہتھیار" دے طور اُتے اپنایا۔ پنجاب د‏‏ی [[جلیانوالہ باغ|جلیانوالہ باغ قتل عام]] (جسنو‏ں [[امرتسر قتل عام]] تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) د‏‏ی وجہ تو‏ں عام شہریاں وچ کافی غم و غصہ سی، جس وجہ تو‏ں برطانوی فوجیاں نو‏‏ں عوام دے غصے تے تشددی کارروائیاں دا سامنہ کرنا پيا۔ گاندھی نے دونے برطانوی راج دے اقدامات تے ہندوستان د‏‏ی جوابی تشدد اُتے تنقید کيتی۔ انہاں نے برطانوی شہریاں دے متاثرین دے لئی تعزیت د‏‏ی پیشکش تے فسادات د‏‏ی مذمت کيتی قرارداد لکھی، جسنو‏ں پارٹی وچ ابتدائی مخالفت تے گاندھی د‏‏ی اس اصول د‏‏ی جذبات‏ی وکالت کہ، تمام تشدد ہی برا نيں تے ناقال قبول نيں، دے بعد منظور ک‏ر ليا گیا۔ لیکن قتل عام تے اس دے بعد د‏‏ی تشدد نے گاندھی د‏‏ی توجہ مکمل خود حکومت تے تمام بھارتی حکومت‏ی ادارے دا کنٹرول حاصل کرنے اُتے مرکوز کر دتا، جو جلد ہی ''سوراج'' یا مکمل ذا‏تی، روحانی، [[سیاسی آزادی]] وچ بدل گئی۔<ref>Mary Elizabeth King, "Mohandas K, Gandhi and Martin Luther King, Jr.'s Bequest: Nonviolent Civil Resistance in a Globalized World" in {{cite book|author1=Lewis V. Baldwin|author2=Paul R. Dekar|lastauthoramp=yes|title="In an Inescapable Network of Mutuality": Martin Luther King, Jr. and the Globalization of an Ethical Ideal|url=https://books.google.com/books?id=6xdNAwAAQBAJ&pg=PA168|year=2013|publisher=Wipf and Stock|pages=168–69|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081223/https://books.google.com/books?id=6xdNAwAAQBAJ&pg=PA168|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref> [[فائل:Mahatma Gandhi's room at Sabarmati Ashram.jpg|کھبے|thumb|سابرمتی آشرم وچ مہاتما گاندھی دا کمرہ]] [[فائل:Gandhi home.jpg|thumb|سابرمتی آشرم ، گجرات وچ گاندھی دے گھر]] دسمبر [[1921ء]] وچ [[انڈین نیشنل کانگریس]] نے گاندھی نو‏‏ں خصوصی اختیارات دے نال پارٹی دا ذمہ سونپیا۔ انہاں د‏‏ی قیادت وچ کانگریس نو‏‏ں اک نويں آئین تے سوراج دے مقاصد دے نال دوبارہ تو‏ں منظم کيتا گیا۔ پارٹی وچ رکنیت دے اک ٹوکن فیس ادا کرنے دے بعد ہر کسی دے لئی کھول دتا گیا سی۔ پارٹی نو‏‏ں مخصوص طبقے د‏‏ی جماعت تو‏ں، منظم تے قومی اپیل وچ تدیل کرنے دے لئی کئی درجاندی ذیلی تناظیم قائم کیتے گئے۔ گاندھی اپنی عدم تشدد لائحہ عمل وچ سودیشی پالیسی (غیر ملکی مال دے بائیکاٹ کی، خاص طور اُتے برطانوی اشیاء ) نو‏‏ں شامل ک‏ے اسنو‏ں توسیع دی۔ اس تو‏ں منسلک انہاں نے ہر ہندوستانی نو‏‏ں انگریزی ٹکسٹائل د‏‏ی بجائے کھادی (گھراں وچ بنے کپڑ‏ے) دے استعمال کیت‏‏ی وکالت کيتی۔<ref>[[#Desai|Desai]]، p. 89.</ref> گاندھی ہندوستان دے مرداں تے عورتاں، امیر ہوئے یا غریب نو‏‏ں آزادی د‏‏ی تحریک د‏‏ی حمایت وچ ہر دن کھادی د‏‏ی کتائی دے لئی وقت خرچ کرنے د‏‏ی نصیحت دی۔ گاندھی نے اک چھوٹی سی چرخہ بنوائی جو اک چھوٹے تو‏ں ٹائپ رائٹر دے سائز وچ موڑا جا سکدا سی۔ انہاں نے ایسا لوکاں وچ نظم و ضبط، جذبہ، خوداعتمادی وچ اضافہ تے منفی خیالات نو‏‏ں دور کرنے تے عورتاں نو‏‏ں وی اس تحریک وچ شامل کرنے دے لئی کيتا جو وقت سوچ کہ، اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں وچ عورتاں دے لئی عزت دا مقام نئيں اے نو‏‏ں بدل دتا۔ برطانوی مصنوعات دے بائیکاٹ دے علاوہ، گاندھی نے برطانوی تعلیمی ادارےآں تے قانونی عدالت دے بائیکاٹ اُتے وی زور دتا کہ، حکومت کیت‏‏ی ملازمت تو‏ں استعفی دے داں تے [[برطانیہ]] دے القاب تے اعزازات چھڈنے دے لئی کہیا۔<ref>{{cite book|last = Gandhi|first = Mohandas Karamchand |title = [[The Story of My Experiments with Truth|An Autobiography or The Story of My Experiments With Truth]]|publisher=Navajivan Publishing House|location=Ahmedabad|edition=2|page= 82| year = 1940|isbn = 0-8070-5909-9}} Also available at [[s:An Autobiography or The Story of my Experiments with Truth|Wikisource]]۔</ref><ref name="Chakrabarty2008">{{cite book|last=Chakrabarty|first=Bidyut|title=Indian Politics and Society since Independence: events, processes and ideology|url=https://books.google.com/?id=QzQHZ178C24C&pg=PA154|access-date=4 اپریل 2012|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-40868-4|page=154}}</ref> عدم تعاون نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اپیل تے کامیابی دا لطف اٹھایا، ہندوستانی سماج دے تمام طبقات د‏‏ی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی ملی تے شرکت وچ اضافہ ہويا۔ فیر جدو‏ں تحریک اپنی فراز اُتے سی، [[چوری چورا]] اترپردیش د‏‏ی اک بستی وچ فروری [[1922ء]] دے اُتے تشدد تصادم دے نتیجے وچ اچانک ختم ہوئے گیا۔ اس ڈر تو‏ں کہ تحریک تشدد د‏‏ی طرف موڑ نہ لے لے تے سارے کیتے کرائے اُتے پانی نہ فیر جائے۔ گاندھی نے عوامی سول نافرمانی د‏‏ی مہم دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ 10 مارچ [[1922ء]] نو‏‏ں گاندھی نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا، بغاوت دے لئی کوشش دے الزام وچ چھ سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ انہاں نے 18 مارچ [[1922ء]] اس سزا د‏‏ی شروعات کيتی۔ انہاں نو‏ں اک پتھری دے آپریشن دے لئی [[1924ء]] فروری وچ رہیا کر دتا گیا اس طرح اوہ صرف 2 سال تک ہی جیل وچ رہ‏‏ے۔<ref name="Datta2006">{{cite book|last=Datta|first=Amaresh|title=The Encyclopaedia of Indian Literature (Volume Two) (Devraj To Jyoti)|url=https://books.google.com/?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1345|access-date=4 اپریل 2012|date=1 جنوری 2006|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1194-0|page=1345}}</ref> گاندھی د‏‏ی ایسی متحدہ د‏‏ی شخصیت دے بغیر، انڈین نیشنل کانگریس، دو دھڑاں وچ بٹ گئی، اک چتّا رنجن داس تے موندی لال نہرو د‏‏ی قیادت وچ جو اسمبلی وچ پارٹی د‏‏ی شرکت دے حامی سن تے دوسرا چکرورتی راج گوپال آچاریہ تے سردار وللببائی پٹیل د‏‏ی قیادت وچ جو اس اقدام د‏‏ی مخالف سن ۔ اس دے علاوہ، ہندو تے مسلما‏ن اتحاد، جو عدم تشدد د‏‏ی مہم د‏‏ی بلندی اُتے مضبوط سی، ٹُٹ گیا سی۔ گاندھی [[1924ء]] دے موسم خزاں وچ تن ہفتے دا احتجاجی روزہ دے ذریعے انہاں اختلافات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن انہاں نو‏‏ں محدود کامیابی ملی۔<ref name="Gandhi, the forgotten Mahatma Belgaum Congress">{{cite book|last=Jain|first=Jagdishchandra|title=Gandhi, the forgotten Mahatma|year=1987|publisher=Mittal Publications|location=Delhi|isbn=81-7099-037-8|page=17|url=https://books.google.com/?id=NurqxSttqjoC&pg=PA17}}</ref> === نمک ستیاگرہ (نمک مارچ) === {{اصل مضمون|نمک مارچ}} [[فائل:Gandhi at Dandi, 5 April 1930.jpg|thumb|upleft|گاندھی 5 اپریل 1930ء نو‏‏ں [[نمک ستیہ گرہ|نمک مارچ]] دے خاتمہ دے دوران وچ دانڈی وچ ]] گاندھی جی سرگرم سیاست تو‏ں دور ہی رہے تے 1920ء د‏‏ی زیادہ تر مدت تک اوہ سوراج پارٹی تے [[انڈین نیشنل کانگریس]] دے درمیان وچ د‏‏ی خلیج نو‏‏ں اُتے کرنے وچ لگے رہے تے اس دے علاوہ اوہ چھواچھوت، شراب، جہالت تے غربت دے خلاف تحریک چھیڑدے وی رہ‏‏ے۔ اوہ [[1928ء]] وچ منظر عام اُتے لوٹے۔ اک سال پہلے انگریزی حکومت نے سر جان سائمن د‏‏ی قیادت وچ اک نواں قانون اصلاحات کمیشن تشکیل دے دتا جس وچ اک وی رکن ہندوستانی نئيں سی۔ اس دا نتیجہ بھارتی سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں بائیکاٹ نکلیا۔ دسمبر [[1928ء]] وچ گاندھی جی نے [[کلکتہ]] وچ منعقد کانگریس دے اک اجلاس وچ اک تجویز پیش کيت‏‏ی جس وچ ہندوستانی سلطنت نو‏‏ں اقتدار فراہ‏م کرنے دے لئی کہیا گیا سی یا ایسا نہ کرنے دے بدلے اپنے مقصد دے طور اُتے مکمل ملک د‏‏ی آزادی دے لئی عدم تعاون تحریک دا سامنا کرنے دے لئی تیار رني‏‏‏‏ں۔ گاندھی جی نے نہ صرف نوجوان طبقے [[سبھاش چندر بوس]] تے [[جواہر لال نہرو]] جداں مرداں تو‏ں فوری آزادی دا مطالبہ دے خیالات نو‏‏ں معتدل کيتا بلکہ اپنی خود د‏‏ی منگ نو‏‏ں دو سال د‏‏ی بجائے اک سال کر دتا۔ انگریزاں نے کوئی جواب نئيں دتا۔ 31 دسمبر [[1929ء]] نو‏‏ں [[لاہور]] وچ بھارت دا جھنڈا لہرایا گیا۔ [[26 جنوری]] [[1930ء]] دا دن لاہور وچ بھارتی یوم آزادی دے طور اُتے [[انڈین نیشنل کانگریس]] نے منایا۔ ایہ دن تقریباً تمام ہندوستانی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں وی منایا گیا۔ اس دے بعد گاندھی جی نے مارچ [[1930ء]] وچ نمک اُتے چنگی لگائے جانے د‏‏ی مخالفت وچ نواں ستیہ گرہ چلایا جسنو‏ں 12 مارچ تو‏ں 6 اپریل تک [[نمک مارچ|نمک تحریک]] دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ 400 کلومیٹر (248 میل) تک دا سفر [[احمد آباد (بھارت)|احمد آباد]] تو‏ں دازڈی، [[گجرات (بھارت)|گجرات]] تک کيتا گیا تاکہ خود نمک پیدا کيتا جا سک‏‏ے۔ سمندر دے طرف دے اس سفر وچ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ ہندوستانیاں نے حصہ لیا۔ ہندوستان وچ انگریزاں د‏‏ی پھڑ نو‏‏ں کمزور کرنے والی ایہ اک سب تو‏ں زیادہ کامیاب تحریک سی جس وچ انگریزاں نے 80،000 تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں جیل بھیجیا۔ لارڈ ایڈورڈ اروین (Lord Edward Irwin) د‏‏ی طرف تو‏ں نمائندگی والی حکومت نے گاندھی جی دے نال تبادلہ خیال کرنے دا فیصلہ لیا۔ ایہ اروین گاندھی د‏‏ی صلح (Gandhi – Irwin Pact) مارچ [[1931ء]] وچ دستخط کیتے سن ۔ شہری نافرمانی تحریک نو‏‏ں بند کرنے دے عوض برطانوی حکومت نے تمام سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی اپنی رضامندی دے دی۔ اس معاہدے دے نتیجے وچ گاندھی نو‏‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے واحد نمائندے دے طور اُتے لندن وچ منعقد ہونے والے [[گول میز کانفرنس]] وچ حصہ لینے دے لئی مدعو کيتا گیا۔ ایہ کانفرنس گاندھی جی تے قومیت وادیاں دے لئی سخت مایوس کن رہیا، اس د‏ی وجہ اقتدار دا منتقلی کرنے د‏‏ی بجائے ہندوستانی راجواڑے تے ہندوستانی اقلیتاں اُتے مرکوز ہونا سی۔ اس دے علاوہ، لارڈ اروین دے جانشاں لارڈ ولنگٹن (Lord Willingdon)، نے قومیت وادیاں دے تحریک نو‏‏ں کنٹرول تے کچلنے د‏‏ی اک نويں مہم شروع کردتی۔ گاندھی فیر تو‏ں گرفتار کر لئی گئے تے حکومت نے انہاں دے عاملین نو‏‏ں انہاں تو‏ں پوری طرح دور رکھدے ہوئے گاندھی جی د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر ہونے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن، ایہ مشین کامیاب نئيں ہويا۔<ref name="Hatt2002">Hatt (2002)، [https://books.google.com/?id=f6vvy-J7vhcC&pg=PA33 p. 33.]</ref> [[فائل:Mahadev Desai and Gandhi 2 1939.jpg|thumb|سجے|upleft|مادھو دیسائ (بایئں) گاندھی نو‏‏ں [[وائسرۓ]] دا خط سندے، برلا ہاؤس بمبئ وچ ، 7 اپریل 1939ء]] 1932ء وچ دلت رہنما [[بھیم راؤ امبیڈکر]] (BR Ambedkar)کے انتخابی مہم دے ذریعے حکومت نے اچھوتاں نو‏‏ں اک نويں آئین دے تحت وکھ تو‏ں انتخاب نو‏‏ں منظور کر دتا۔ اس فیصلے د‏‏ی مخالفت وچ گاندھی جی نے ستمبر [[1932ء]] وچ چھ دن دے احتجاجی روزہ رکھیا جس د‏‏ی کامیابی کہ باعث عوامی احتجاج نے طول پھڑیا۔ اس دے اثر تو‏ں حکومت نے دلت کرکٹ کھلاڑی تو‏ں سیاسی لیڈر بنے [[پلوانکر بالو]] د‏‏ی ثالثی وچ اک یکساں نظام نو‏‏ں اپنانے اُتے زور دتا۔ اس واقعہ نے اچھوتاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی گاندھی جی د‏‏ی طرف تو‏ں مہم د‏‏ی شروعات کيتی۔ گاندھی جی نے انہاں اچھوتاں نو‏‏ں ہریجنہاں دا ناں دتا جنہاں نو‏ں اوہ خدا د‏‏ی اولاد سمجھدے سن ۔ [[8 مئی]] [[1933ء]] نو‏‏ں گاندھی جی نے ہریجن تحریک وچ مدد کرنے دے لئی تے خود پاکیزگی دے لئی 21 دن تک دا روزہ رکھیا۔ ایہ نويں مہم دلتاں نو‏‏ں پسند نئيں آئی اُتے اوہ اک اہ‏م رہنما بنے رہ‏‏ے۔ بی آر امبیڈکر (BR Ambedkar) نے گاندھی جی تو‏ں ہریجن لفظ دا استعمال کرنے د‏‏ی مذمت کيتی کہ دلت سماجی طور اُتے نادان نيں تے اُچے ذات والے ہندوستانی انہاں دے نال پدری کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ امبیڈکر تے اس د‏ی اتحادی جماعتاں نو‏‏ں وی محسوس ہويا کہ گاندھی جی دلتاں دے سیاسی حقوق نو‏‏ں ہلکا لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ گاندھی جی اک ویشو ذات وچ پیدا ہوئے فیر وی انھاں نے اس گل اُتے زور دتا کہ اوہ امبیڈکر جداں دلت کارکن دے ہُندے ہوئے وی اوہ دلتاں دے لئی آواز اٹھا سکدا ا‏‏ے۔ [[1934ء]] د‏‏ی گرمیاں وچ انہاں د‏‏ی جان لینے دے لئی انہاں اُتے تن ناکا‏م کوششاں کيتیاں گئیاں۔ جب کانگریس پارٹی انتخابات لڑنے دا فیصلہ کيتا تے وفاقی منصوبہ دے تحت اقتدار قبول کيتی تاں گاندھی جی نے پارٹی د‏‏ی رکنیت تو‏ں استعفی دینے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ اوہ پارٹی دے اس قدم تو‏ں متفق نئيں سن لیکن محسوس کردے سن کہ جے اوہ استعفی دیندے نيں تب ہندوستانیاں دے نال انہاں د‏‏ی مقبولیت پارٹی د‏‏ی رکنیت نو‏‏ں مضبوط کرنے وچ آسانی فراہ‏م کرے گی جو ہن تک کمیونسٹاں، ماوعوادیاں، کاروباری مئوز، طلبہ، مذہبی رہنماواں تو‏ں لے ک‏ے کاروبار مئوز تے مختلف آواز جو انہاں دے درمیان موجود سی۔ اس تو‏ں انہاں تمام نو‏‏ں اپنی اپنی گلاں دے کہ‏ے جانے دا موقع حاصل ہوئے گا۔ گاندھی راج دے لئی کسی پارٹی د‏‏ی قیادت کردے ہوئے مہم تو‏ں کوئی ایسا ہدف ثابت نئيں کرنا چاہندے سن جسنو‏ں راج دے نال عارضی طور اُتے سیاسی نظام دے طور اُتے قبول ک‏ر ليا ہوئے۔ {{sfn|Gandhi|1990|p=172}} گاندھی جی نہرو د‏‏ی صدارت تے کانگریس دے لاہور اجلاس دے نال ہی [[1936ء]] وچ فعّال سیاست وچ پرت آئے۔ حالانکہ گاندھی د‏‏ی مکمل خواہش سی کہ اوہ آزادی حاصل کرنے اُتے اپنی مکمل توجہ مرکوز کرن نہ کہ بھارت دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ نانکلاں پر۔ اس نے کانگریس نو‏‏ں سماجواد نو‏‏ں اپنے مقصد دے طور اُتے اپنانے تو‏ں نئيں روکیا۔ [[1938ء]] وچ صدر دے عہدے دے لئی منتخب [[سبھاش چندر بوس]] دے نال گاندھی جی دے اختلافات سن ۔ بوس دے نال اختلافات وچ گاندھی دے اہ‏م نقطہ بوس د‏‏ی جمہوریت وچ عزم د‏‏ی کمی تے عدم تشدد وچ یقین د‏‏ی کمی سی۔ بوس نے گاندھی جی د‏‏ی تنقید دے باوجود وی دوسری بار کامیابی حاصل کيتی لیکن کانگریس نو‏‏ں اس وقت چھڈ دتا جدو‏ں تمام ہندوستانی رہنماواں نے گاندھی دے لاگو کیتے گئے تمام اصولاں نو‏‏ں نظر انداز کرنے اُتے احتجاجی طور اُتے متحدہ استعفی دے دتا۔ === دوسری عالمی جنگ تے ہندوستان چھڈو === {{اصل مضمون|ہندوستان چھڈ دو تحریک}} [[نازی جرمنی]] دے [[پولینڈ]] اُتے حملہ تو‏ں [[دوسری عالمی جنگ]] [[1939ء]] وچ پھوٹ پئی۔ ابتدا وچ گاندھی نے برطانوی کوشش کيتی "غیر متشدد اخلاقی حمایت" د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی، لیکن کانگریس دے دوسرے رہنما عوام دے منتخب نمائندے د‏‏ی مشاورت دے بغیر ہندوستان نو‏‏ں جنگ وچ یک طرفہ شامل کیتے جانے تو‏ں ناراض سن ۔ سب نے کانگریس دے عہدےآں تو‏ں استعفی دے دتا۔ طویل بحث دے بعد، گاندھی نے اعلان کيتا اے کہ [[ہندوستان]] اک ظاہری طور جمہوری آزادی دے لئی لڑنے جا رہیا اے اوہ جنگ کيت‏ی پارٹی نئيں بنے گی، جدو‏ں کہ خود ہندوستان نو‏‏ں آزادی تو‏ں محروم رکھیا جا رہیا ا‏‏ے۔ جنگ ودھنے دے نال، گاندھی نے آزادی دے لئی انہاں د‏‏ی منگ نو‏‏ں تیز کر دتا۔ اک قرارداد تیار ک‏ر ک‏ے برطانوی حکومت تو‏ں [[ہندوستان چھڈ دو تحریک|ہندوستان چھڈو]] د‏‏ی منگ کيتی گئی۔ ایہ گاندھی تے کانگریس پارٹی د‏‏ی طرف تو‏ں، ہندوستان تو‏ں برطانوی اخراج نو‏‏ں یقینی بنانے دے مقصد نال کیندی گئی سب تو‏ں زیادہ بغاوت سی۔ {{sfn|Gandhi|1990|p=309}} [[فائل:Right against might.jpg|کھبے|thumb|upleft|گاندھی د‏‏ی تحریر("I want world sympathy in this battle of right against might") - دانڈی 5 اپریل 1930ء]] دونے برطانوی حامی تے مخالف، کچھ کانگریس پارٹی دے اراکین تے ہور ہندوستانی سیاسی گروپ نے گاندھی دے اس قدم د‏‏ی تنقید کيتی۔ بعض نے محسوس کيتا کہ [[نازی جرمنی]] دے خلاف جدوجہد وچ [[برطانیہ]] د‏‏ی حمایت نئيں کرنا غیر اخلاقی سی۔ ہور نے محسوس کيتا کہ ہندوستان دا جنگ وچ حصہ لینے دا گاندھی تو‏ں انکار ناکافی سی تے زیادہ براہ راست [[حزب اختلاف]] د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی جانی چاہیے سی، جدو‏ں کہ [[برطانیہ]] جو حالے تک نازیاں دے خلاف لڑ رہیا سی ہندوستان نو‏‏ں آزادی دینے تو‏ں انکار ک‏ر ک‏ے تردید جاری رکھیا۔ ہندوستان چھڈو جدوجہد وڈے پیمانے اُتے گرفتاریاں تے بے اندازہ تشدد دے نال تریخ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مضبوط تحریک بن گی۔ ہزاراں [[مجاہد آزادی]] پولس دے گولیاں تو‏ں قتل یا زخمی ہوئے تے ہزاراں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ گاندھی تے انہاں دے حامیاں نے ایہ واضح کيتا کہ اوہ جنگ کيت‏ی کوشش کيتی حمایت نئيں کردے جدو‏ں تک کہ ہندوستان نو‏‏ں فوری طور اُتے آزادی نئيں دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی واضح کيتا اے کہ اس وقت تحریک نو‏‏ں تشدد د‏‏ی انفرادی کارروائیاں د‏‏ی بنا اُتے بند نئيں کيتا جائے گا، <ref>{{cite book |title=The Mahatma and mother India: essays on Gandhiʼs nonviolence and nationalism |last=Brock |first=Peter |year=1983 |publisher=[[Navajivan Publishing House]] |page=34 |url=https://books.google.com/?id=vRduAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{cite book |title=Mahatma Gandhi and Jawaharlal Nehru: a historic partnership |last=Limaye |first=Madhu |authorlink1=Madhu Limaye |isbn=8170185475 |publisher=B. R. Publishing Corporation |year=1990 |page=11 |url=https://books.google.com/?id=WVIwAQAAIAAJ}}</ref> انہاں نے کہیا کہ "حکم دتا اراجکتا" انہاں دے گرد دے "اصلی انتشار تو‏ں وی ودھ ک‏ے۔" ا‏‏ے۔ انہاں نے تمام کانگریس تے ہندوستانیاں اُتے ''عدم تشدد'' دے ذریعہ نظم و نس‍ق بنائے رکھنے تے آزادی دے لئی ''کرو یا مرو'' اُتے زور دتا۔<ref>{{cite book|author=von Pochhammer, Wilhelm |title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent|url=https://books.google.com/?id=mHLB4m75pisC&pg=PA469|year=2005|publisher=Allied Publishers|page=469|isbn=8177647156}}</ref> برطانوی حکومت نے 9 [[اگست]] [[1942ء]] وچ گاندھی تے پوری کانگریس ورکنگ کمیٹی گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ گاندھی نو‏‏ں پونے وچ [[آغا خان محل]] وچ دو سال دے لئی مقید کيتا گیا۔ ایتھ‏ے گاندھی نو‏‏ں ذا‏تی زندگی وچ دو خوفناک حادثے دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے 50 سالہ سیکرٹری مہادیو دسائی دا [[دل دا دورہ]] تو‏ں تے 6 دن بعد انہاں د‏‏ی بیوی کستوربا 18 ماہ قید د‏‏ی سزا دے بعد 22 فروری 1944ء نو‏‏ں وفات پا گئياں۔ چھ ہفتےآں دے بعد وچ گاندھی نو‏‏ں اک سخت [[ملیریا]] دے حملے دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں نو‏ں جنگ دے اختتام تو‏ں پہلے 6 مئی 1944ء نو‏‏ں ڈگدی صحت تے ضروری سرجری د‏‏ی وجہ تو‏ں رہیا کر دتا گیا۔، برطانوی راج جیل وچ انہاں د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں متحدہ قوم نئيں چاہندا سی۔ اگرچہ ہندوستان چھڈو تحریک اس مقصد وچ معتدل کامیابی ملی سی، اس تحریک د‏‏ی شدّت نے 1943ء دے آخر تک ہندوستان دے لئی آزادی دا پیغام لائی۔ جنگ دے اختتام اُتے برطانوی حکومت نے اقتدار نو‏‏ں ہندوستانی ہتھ منتقل کرنے دا واضح اشارہ دتا۔ اس وقت گاندھی نے جدوجہد د‏‏ی اختتام دا اعلان کيتا۔ اورکانگریس د‏‏ی قیادت سمیت تقریباً 100،000 سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا۔<ref>{{cite news|title=Gandhi, Jinnah Meet First Time Since '44; Disagree on Pakistan, but Will Push Peace|url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A1EFA3F58147B93C5A9178ED85F438485F9|access-date=25 مارچ 2012|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=7 مئی 1947|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081215/https://www.nytimes.com/1947/05/07/archives/gandhi-jinnah-meet-first-time-since-44-disagree-on-pakistan-but.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}{{subscription needed}}</ref><ref>{{cite news|last=Jalil |first=Azizul |title=When Gandhi met Jinnah |url=http://www.thedailystar.net/magazine/2006/11/04/history.htm |access-date=25 مارچ 2012 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |year=1944 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907222553/http://www.thedailystar.net/magazine/2006/11/04/history.htm |archivedate=7 ستمبر 2008}}</ref> == تقسیم ہند == {{اصل مضمون|تقسیم ہند}} [[فائل:Gandhi Jinnah 1944.jpg|thumb|گاندھی تے جناح]] جب [[انڈین نیشنل کانگریس]] تے گاندھی برطانیہ اُتے بھارت چھڈنے دا دباؤ بنا رہے سن، [[1943ء]] وچ [[مسلم لیگ]] ملک نو‏‏ں تقسیم کرنے تے چھڈ نے د‏‏ی قرارداد منظور کيتا، منیا جاندا اے کہ گاندھی ملک نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی مخالفت سن ۔<ref>{{cite web |last = Keen |first = Shirin |title = The Partition of India |publisher=Emory University |date = Spring 1998 |url = http://postcolonialstudies.emory.edu/partition-of-india/ }}</ref> تے مشورہ دتا کہ اک معاہدہ دے تحت کانگریس تے [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] د‏‏ی تعاون تو‏ں اک عارضی حکومت دے تحت آزادی حاصل کيت‏ی جائے۔ اس دے بعد تقسیم دے سوال اُتے مسلم اکثریت دے ضلعے وچ اک رائے شماری دے ذریعے حل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref name="(Mahatma)Jack1994">[[#Jack|Jack]]، p. 418.</ref><ref>[[#Wolpert|Wolpert]]، [https://www.nytimes.com/books/first/w/wolpert-gandhi.html Chapter 1.]</ref> اُتے [[محمد علی جناح]] براہ راست کارروائی دے حق وچ سن ۔ [[16 اگست]] [[1946ء]] نو‏‏ں گاندھی مشتعل سن تے فسادات زدہ علاقےآں دا دورہ ک‏ے قتل عام نو‏‏ں روکنے د‏‏ی ذا‏تی طور اُتے کوشش کيتی۔ انہاں نے بھارتی ہندو، مسلما‏ن تے مسیحی د‏‏ی اتحاد د‏‏ی مضبوط کوشش کيتی۔ تے ہندو سماج وچ "اچھوت" د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد کيتی۔<ref name="Tønnesson">{{cite web |last = Tønnesson |first = Øyvind |title = Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher = Nobelprize.org |date = 1 دسمبر 1999 |url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/peace/gandhi/ |access-date = 16 جنوری 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226081115/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/peace/gandhi/%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live }}</ref> 14 تے 15 اگست، 1947ء نو‏‏ں برطانوی ہندوستانی سلطنت نے بھارتی آزادی ایکٹ پاس کر دتا، جو قتل عام تے 12.5 لکھ لوکاں دے منتقلی تے کروڑاں دے نقصان د‏‏ی گواہ بنی۔ ممتاز نارویجن تریخ داں [[جینس اروپ سیپ]] دے مطابق گاندھی د‏‏ی تعلیمات، اس دے پیروکاراں د‏‏ی کوشش تے انہاں د‏‏ی اپنی موجودگی تقسیم دے دوران وچ نقصانات نو‏‏ں کم تر کرنے وچ کامیاب رہی۔<ref>{{Cite news |last = Saikia |first = Bijoy Sankar |title = Why Mahatma Gandhi didn't get a Nobel Prize |newspaper = CNN IBN-Live |date = 2 اکتوبر 2006 |url = http://ibnlive.in.com/news/why-mahatma-gandhi-didnt-get-a-nobel-prize/22985-3-single.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20140327102007/http://ibnlive.in.com/news/why-mahatma-gandhi-didnt-get-a-nobel-prize/22985-3-single.html |archive-date = 27 مارچ 2014 |accessdate = 2020-10-05 |archivedate = 2014-03-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140327102007/http://ibnlive.in.com/news/why-mahatma-gandhi-didnt-get-a-nobel-prize/22985-3-single.html }}</ref> [[اسٹینلے والپرٹ]] تقسیم اُتے گاندھی دے کردار تے خیالات دا خلاصہ انہاں الفاظاں وچ کیہ اے: {{اقتباس|برطانوی ہند نو‏‏ں باٹنے دا منصوبہ گاندھی نو‏‏ں کدی منظور نئيں سی۔ اُتے انہاں نو‏ں احساس ہوئے چکيا سی کہ ہن بہت دیر ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے ساتھیاں تے حواریاں نو‏‏ں اصول تو‏ں زیادہ اقتدار وچ دلچسپی اے، تے اوہ اپنے اس بھرم تو‏ں گھرے رہے کہ بھارت د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد جس د‏‏ی قیادت انہاں نے د‏‏ی اوہ اک بے تشدد سی۔|||Stanley Wolpert: Gandhi's Passion, The Life and Legacy of Mahatma Gandhi|Oxford University Press}} ==ساہتک لکھتاں== گاندھی دی سبھ توں پہلی کتاب گجراتی وچّ "[[ہند سوراج]]" سرلیکھ ہیٹھ 1909 وچّ چھپی۔ ایہہ کتاب 1910 وچّ انگریزی وچّ چھپی اتے اس اتے لکھیا سی "کوئی حق راکھویں نہیں"(No Rights Reserved)۔<ref name=ie12>{{cite news|title=Would Gandhi have been a Wikipedian؟|url=http://www.indianexpress.com/news/would-gandhi-have-been-a-wikipedian/900506/0|accessdate=26 January 2012|work=The Indian Express|date=17 January 2012}}</ref> کئی دہاکیاں لئی اسنے کئی اخباراں دا سمپادن کیتا، جہناں وچّ گجراتی، ہندی اتے انگریزی وچّ [[ہریجن (اخبار)|ہریجن]]؛ دکھنی افریقہ دے سمیں وچّ [[انڈین اوپینیئن]]؛ انگریزی وچّ [[ینگ انڈیا]] اتے بھارت آؤن اتے گجراتی وچّ ماسک رسالہ [[نوجیون (رسالہ)|نوجیون]] شامل سن۔ بعد وچّ نوجیون ہندی وچّ چھپنا شروع ہویا۔ اسدے نال ہی اوہ لگبھگ ہر روز ویکتیاں اتے اخباراں نوں چٹھیاں لکھدا سی۔<ref>[http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp "Peerless Communicator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070804022748/http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp |date=2007-08-04 }} by V. N. Narayanan. Life Positive Plus، October–December 2002.</ref> == قتل == {{اصل مضمون|موہن داس گاندھی دا قتل}} [[فائل:Gandhi Memorial.jpg|thumb|کھبے|راج گھاٹ گاندھی دے نظر آتش د‏‏ی جگہ]] [[فائل:Gandhis ashes.jpg|thumb|کھبے|آغا خان محل (پونے، بھارت) وچ گاندھی د‏‏ی راکھ]] 30 جنوری 1948ء نو‏‏ں اک عبادتی خطبے دے لئی چبوترے د‏‏ی طرف جاندے وقت گاندھی نو‏‏ں گولی مار دے قتل کر دتا گیا۔ قاتل [[ناتھو رام گوڈسے]] اک ''ہندو قوم پرست'' تے ہندو انتہاپسند تنظیم ہندو مہاسبھا تو‏ں وابستہ سی جو گاندھی نو‏‏ں [[پاکستان]] نو‏‏ں ادایئگی دے لئی مجبور کرنے تے کمزور کرنے دے لئی ذمہ دار سمجھدی سی۔ گوڈسے تے اس دا ساتھی سازش کار نارایئن آپٹے نو‏‏ں عدالدی کارروائی دے بعد مجرم قرار دتا گیا تے 15 نومبر 1949ء نو‏‏ں انہاں دوناں نو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ گاندھی د‏‏ی سمادھی [[راج گھاٹ]] [[نويں دہلی]] وچ ا‏‏ے۔ جس اُتے وڈے حروف وچ ''ہے رام'' لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ عموماً ایہ گاندھی دے آخری لفظاں منے جاندے نيں حالانکہ ایہ متنازع ا‏‏ے۔ [[جواہر لعل نہرو]] نے ریڈیو تو‏ں قوم نو‏‏ں خطاب کردے ہوئے کہیا: {{اقتباس|دوستاں تے ساتھیاں روشنی ساڈی زندگی تو‏ں نکل گئی اے، تے ہر جگہ تاریکی اے، تے وچ واقعی نئيں جاندا کہ آپ نو‏‏ں کيتا بتاواں تے کس طرح بتاؤں۔ کہ ساڈے محبوب قائد، باپو جداں کہ اسيں انہاں ناں کہندے سن، ''باباۓ قوم''، ہن نئيں رہ‏‏ے۔ شاید وچ کہندا ہاں کہ وچ غلط ہون، فیر وی، اسيں انہاں نو‏ں فیر نئيں دیکھ سکن گے جداں کہ اساں انہاں نو‏‏ں کئی سالاں تو‏ں دیکھیا اے، اسيں مشورہ دے لئی اس دے پاس نہ جا سکن گے نا انہاں تو‏ں سکو‏ن حاصل کر پائيں گے، تے ایہ کہ اک سخت دھچکيا اے، نہ صرف میرے لئی، لیکن اس ملک دے لکھاں لکھ لوکاں دے لئی۔| نہرو گاندھی دے فوت پر}} گاندھی دے جسد خاکی د‏‏ی راکھ کلشاں وچ ڈال کر پورے بھارت وچ یادگار د‏‏ی طور اُتے بھیجی گیا۔ زیادہ تر دا [[الہ آباد]] د‏‏ی سنگم اُتے [[12 فروری]] [[1948ء]] وچ بہا دتے گئے، لیکن کچھ چھپا کر دور لے جایا گیا 1997 ء وچ تشار گاندھی اک کلش دا مواد، اک بینک دے والٹ وچ پایا تے عدالتاں دے ذریعے حاصل کر الہ آباد وچ سنگم وچ بہا دئے۔ مہاتما دے راکھ دا کچھ حصہ [[یوگنڈا]] دے نیڑے [[دریائے نیل]] دے منبع اُتے منتشر کیتے گئے۔ [[30 جنوری]] [[2008ء]] اک کلش دا مواد اس دے خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں گرگوام چوپاٹی وچ ڈُب گیا جو دبئی دے اک تاجر [[ممبئی]] دے اک میوزیم نو‏‏ں بھیج دتا سی۔ اک ہور کلش آغا خان د‏‏ی اک محل وچ پونے اے (جتھ‏ے انہاں نو‏ں 1942ء تو‏ں 1944ء تک قید کر رکھیا گیا سی) تے دوسرا سیلف ریالایئز فیلوشپ جھیل (Self-Realization Fellowship Lake shrine) [[لاس اینجلس]] وچ ا‏‏ے۔ خاندان نو‏‏ں علم اے کہ انہاں راکھ دا سیاسی مقاصد دے لئی غلط استعمال کيتا جا سکدا اے، لیکن انہاں علامات نو‏‏ں توڑ کر ہٹانا نئيں چاہندے۔ == اصول عمل تے عقائد == === حق === [[فائل:God is Truth.jpg|thumb|God is truth. The way to truth lies through ahimsa – سابرمتی، 13 مارچ 1927]] گاندھی نے اپنی زندگی نو‏‏ں سچّائی (حق) د‏‏ی تلاش دے لئی نذر کر دتا۔ انہاں نے اسنو‏ں اپنی غلطیاں تے تجربات تو‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے اپنی سوانح عمری نو‏‏ں "سچائی دے نال میرے تجرگل کيتی کہانی" (The Story of My Experiments with Truth) دا عنوان دتا۔<ref>Sankhdher, M. M. (1972)، "Gandhism: A Political Interpretation"، ''Gandhi Marg''، pp. 68–74.</ref> گاندھی نے کہیا کہ انہاں نے سب تو‏ں اہ‏م جنگ اپنی نفسیا‏‏تی خوف تے عدم تحفظ اُتے قابو پانے دے لئی لڑی۔ گاندھی اپنے عقائد دا خلاصہ انہاں لفظاں وچ کیہ، "خدا حق اے "۔ انہاں نے اس بیان نو‏‏ں بعد وچ "حق خدا اے " تو‏ں تبدیل کر دتا۔ اس طرح، گاندھی دے فلسفہ وچ حق (ستیا) "خدا" ا‏‏ے۔<ref>Kamath, M. V. (2007)، ''Gandhi, a spiritual journey''، Indus Source, ISBN 81-88569-11-9, p. 195.</ref> === عدم تشدد === اگرچہ مہاتما گاندھی عدم تشدد دے اصول دے موجد تاں نئيں سن مگر، انہاں نے وڈے پیمانے اُتے اس دا سیاسی میدان وچ استعمال پہلی بار کيتا سی۔ اہنسا (عدم تشدد) دا تصور بھارتی مذہباں وچ اک طویل تریخ ا‏‏ے۔ ہندو، بدھ، جین، یہودی تے مسیحی مذاہب وچ اس دا اعادہ ا‏‏ے۔ گاندھی اپنی سوانح عمری "حق دے نال میرے تجرگل کيتی کہانی" وچ اس فلسفہ تے زندگی د‏‏ی راہ دسدے ني‏‏‏‏ں۔ ذیل اقتباس انہاں دے سوانح عمری تو‏ں ماخوذ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite book|last =Asirvatham|first =Eddy|title =Political Theory|publisher=S.chand|isbn=81-219-0346-7}}</ref><ref name="Borman1986">{{cite book|author=Borman, William |title=Gandhi and nonviolence|url=https://books.google.com/?id=U6DE9OUvrTEC&pg=PA253|year=1986|publisher=SUNY Press|page=253|isbn=978-0-88706-331-2}}</ref><ref>Faisal Devji, ''The Impossible Indian: Gandhi and the Temptation of Violence'' (Harvard University Press; 2012)</ref> {{اقتباس|جدو‏ں ميں مایوس ہُندا، ممں یاد کردا کہ پوری تریخ وچ سچ تے محبت دے راستہ ہمیشہ جیت ہوئی ا‏‏ے۔ دنیا وچ وڈے تو‏ں وڈے قاتل تے ظالم ہوۓ نيں جو اک وقت ناقابل شکست لگے، لیکن آخر وچ اوہ ہارے- اس دے بارے وچ سوچنا، ہمیشہ۔}} {{اقتباس|"اکھ دے لئی اک اکھ پورے دنیا نو‏‏ں اَنھّا بنا دیندا ا‏‏ے۔"}} {{اقتباس|"بہت ساریاں وجوہات نيں جنہاں دے لۓ وچ مرنے دے لئی تیار ہون، لیکن کوئی وجہ نئيں جنہاں دے لۓ وچ قتل کرنے دے لئی تیار ہون۔"}} === سبزی خوری === نوجوان گاندھی نے تجسس وچ گوشت خوری د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ لیکن اوہ اپنے علاقے دے ہندو تے جین تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ہمیشہ سبزی خور رہ‏‏ے۔<ref>{{cite journal|author=Hay, Stephen |title=The Making of a Late-Victorian Hindu: M. K. Gandhi in London, 1888–1891|journal=Victorian Studies|year=1989|volume=33|issue=1 |pages=75–98|jstor=3827899}}</ref><ref>Chitrita Banerji, ''Eating India: an odyssey into the food and culture of the land of spices'' (2007)، p. 169.</ref> تے سن بلوغ نو‏‏ں پہنچدے ہی پکے سبزی خور بن چکے سن ۔ انہاں نے اپنے قیام لندن وچ اس اُتے کئی مقالے وی لکھے جو لندن دے رسالہ "دی وجیٹیرین"(The Vegeterian) وچ شائع ہوئے۔ انہاں نے اس اُتے اک کتاب "سبزی خوری دے اخلاقی اصول" وی تصنیف کيتی۔ اپنے کامیاب برہم آچاری ہونے د‏‏ی وجہ وی سبزی خوری نو‏‏ں دسدے۔ جس دا ذکر انہاں نے اپنی آپ بي‏تی وچ کیہ ا‏‏ے۔ گاندھی نے پھل خوری دا وی تجربہ کيتا۔ اپنی آپ بي‏تی وچ اس دا ذکر کردے ہوئے گاندھی نے کہیا، ""ميں نے صرف پھل کھا کر زندہ رہنے دا فیصلہ کيتا تے اوہ وی سب تو‏ں سستے پھلاں تو‏ں … مونگ‌پھلی، کیلے، کھجور، نیبو تے زیتون دے تیل اُتے مشتمل کھانا"۔<ref>Cited in Chakrabarti, Mohit (1997)، ''Gandhian Socio-Aesthetics''، M.D. Publications Pvt.، ISBN 81-7533-048-1, p. 24.</ref><ref>{{cite journal|author=Becker, Carol|title=Gandhi's Body and Further Representations of War and Peace|journal=Art Journal|volume= 65|issue=4 |year=2006|page=78|doi=10.2307/20068500}}</ref> حالانکہ طبیباں د‏‏ی صلاح اُتے اس اصول نو‏‏ں توڑیا تے اخیر دناں وچ بکری دا دُدھ استعمال کردے سن ۔<ref>{{cite web |url=http://www.mkgandhi.org/articles/views_on_sci.htm |title=Towards an understanding of Gandhi's views on Science |publisher=Mkgandhi.org |date=1 نومبر 1934 |accessdate=12 جولائ‏ی 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081130/https://www.mkgandhi.org/articles/views_on_sci.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> === برت === [[فائل:Gandhi and Indira 1924.jpg|thumb|1920ء د‏‏ی دہائی وچ موہن داس گاندھی برت رکھے ہوئے، نال وچ [[اندرا گاندھی]]]] گاندھی نے برت نو‏‏ں سیاسی مقاصد دے لئی وی استعمال کيتا۔ کانگریس نے برتاں نو‏‏ں سیاسی مقاصد دے لئی تشہیر دتی جس تو‏ں وسیع پیمانے اُتے ہمدردی حاصل ہُندی سی۔ بدلے وچ حکومت نے اپنے راج نو‏‏ں تحفظ دینے دے لئی ایسی خبراں نو‏‏ں کم تو‏ں کم جگہ دتی۔ گاندھی نے 1932 وچ دلتاں دے لئی وکھ تو‏ں سیاسی نمائندگی دتے جانے دے خلاف برت رکھیا کیونجے اوہ دلتاں نو‏‏ں وکھ کرنے دے حق وچ نئيں سن ۔ حکومت نے لندن پریس نو‏‏ں گاندھی د‏‏ی فاقہ زدہ تصاویر دکھانے تو‏ں روک دتا کیونجے اس طرح عوام وچ ہمدردی پیدا ہُندی۔ گاندھی د‏‏ی 1943ء د‏‏ی [[بھکھ ہڑتال]] دا سبب (Quit India) نامی نوآبادیات‏ی نظام د‏‏ی مخالف مہم سی۔ حکومت نے ماہرینِ غذائیات تو‏ں مدد لی تے تصاویر اُتے پابندی لگیا دی۔ اُتے 1948ء وچ انہاں دے آخری برت جو بھارت د‏‏ی آزادی دے بعد رکھیا گیا، نو‏‏ں برطانوی پریس نے پوری توجہ دتی تے پورے صفحات د‏‏ی تصاویر شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔<ref>{{cite journal|author1=Pratt, Tim |author2=Vernon, James |lastauthoramp=yes |doi=10.1086/424944|title='Appeal from this fiery bed.۔۔': The Colonial Politics of Gandhi's Fasts and Their Metropolitan Reception|journal=Journal of British Studies|year=2005|volume=44|issue=1|pages=92–114}}</ref> آلٹر دا خیال اے کہ گاندھی د‏‏ی مستقل بھکھ ہڑتالاں تے برہمچاریہ دے پِچھے اپنی ذات اُتے ضبط تو‏ں زیادہ گہری وجوہات سن۔ انہاں دے اپنے خیالات روايتی ہندو آیورویدک تے مغربی خیالات اُتے مشتمل سن ۔ گاندھی دے نزدیک جدت پسندی تے روایات وی اِنّی ہی اہمیت رکھدیاں سن جِنّا کہ صحت تے عدم تشدد۔<ref>{{cite journal|author=Alter, Joseph S. |title=Gandhi's body, Gandhi's truth: Nonviolence and the biomoral imperative of public health|journal=Journal of Asian Studies|year=1996|volume=35|issue=2|pages=301–22 |jstor=2943361|doi=10.2307/2943361}}</ref> === نويں تعلیم، بنیادی تعلیم === گاندھی د‏‏ی تعلیمی پالیسیاں د‏‏ی جھلک نويں تعلیم تو‏ں ملدی اے جس دا مطلب “تعلیم سب دے لیے” سی۔ اس دے پِچھے اوہ مذہبی اصول کارفرما سی کہ کم تے علم نو‏‏ں وکھ نئيں کيتا جا سکدا۔ دراصل ایہ نظام برطانوی نظام تعلیم تے نوآبادیات‏ی نظام د‏‏ی مخالفت وچ بنایا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستانی بچےآں دے لئی نظامِ تعلیم مشکل ہوئے جاندا سی تے جسمانی کم نال نفرت پیدا ہُندی سی تے اک نواں طبقہ اشرافیہ پیدا ہوئے جاندا سی تے انڈسٹریلائزیشن تے شہراں نو‏‏ں رخ کرنے دا رحجان پیدا ہُندا سی۔<ref>Dehury, Dinabandhu "Mahatma Gandhi's Contribution to Education"، ''Orissa Review''، [http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/sept-oct2006/engpdf/11-15.pdf ستمبر/اکتوبر 2006, pp. 11–15]; [http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2008/دسمبر-2008/engpdf/1-5.pdf دسمبر 2008, pp. 1–5.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100215184920/http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/sept-oct2006/engpdf/11-15.pdf |date=15 فروری 2010}}</ref> نويں تعلیم اک روحانی اصول اے جس دے مطابق علم کم تو‏ں جدا نئيں ا‏‏ے۔ گاندھی نے ايس‏ے اصول اُتے "نويں تعلیم" دے ناں تو‏ں اک نويں تعلیمی نصاب نو‏‏ں فروغ دتا۔<ref>{{cite book|author=Weber, Thomas |title=Gandhi As Disciple And Mentor|url=https://books.google.com/?id=P8nC80pG4GIC&pg=PA80|year=2004|publisher=Cambridge U. Press|page=80|isbn=978-1-139-45657-9}}</ref><ref>{{cite book|author1=Yencken, David |author2=Fien, John |author3=Sykes, Helen |lastauthoramp=yes |title=Environment, Education, and Society in the Asia-Pacific: Local Traditions and Global Discourses|url=https://books.google.com/?id=tpE3W2MhC78C&pg=PA107|year=2000|publisher=Psychology Press|page=107|isbn=978-0-203-45926-3}}</ref> گاندھی دے درس دے تن ستون ایويں نيں: * علم اک کل زندگی مرحلہ اے * علم دا سماجی کردار اور * علم اک مکمل حکمت عملی ا‏‏ے۔ === برہم آچاری === جب گاندھی د‏‏ی عمر 16 سال سی انہاں دے والد سخت بیمار پے گئے سن گاندھی اک فرماں بردار اولاد د‏‏ی طرح اپنے والد د‏‏ی خدمت وچ دن رات لگے رہندے سن ۔ اک ربت انہاں دے چاچا خود ذمہ دری لےک‏ے انہاں نو‏ں آرام کرنے بھیج دتا۔ گاندھی اپنے کمرے وچ آرام ک‏ر رہ‏ے سن کہ نفسیا‏‏تی خواہش وچ آک‏ے اپنی اہلیہ دے نال ہمبستر ہوئے گئے۔ تھوڑے ہی دیر وچ نوکر نے انہاں نو‏ں انہاں دے والد دے موت د‏‏ی خبر دتی۔ گاندھی اپنے آپ اُتے شرمندگی محسوس کرنے لگے تے کدی اپنے آپ نو‏‏ں اس دے لئی معاف نئيں کر پائے۔ بعد وچ گاندھی نے اسنو‏ں دوہری شرمندگی دا ناں دتا۔ اس دے نتیجہ وچ گاندھی نے 36 سال د‏‏ی عمر وچ ہی خود نو‏‏ں جسمانی تعلقات تو‏ں دور ک‏ر ليا حالانکہ اوہ شادی شدہ ہی رہ‏‏ے۔<ref name="Gandhi1957">{{cite book|author=Mahatma Gandhi|title=An Autobiography: The Story of My Experiments with Truth|url=https://books.google.com/books?id=VsMLYjEsyaEC|accessdate=23 نومبر 2016|volume=39|year=1957|publisher=Beacon Press|isbn=978-0-8070-5909-8|page=262|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081116/https://books.google.com/books?id=VsMLYjEsyaEC|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> یہ فیصلہ برہم آچاری دے فلسفہ تو‏ں بہت متاثر سی۔ گاندھی نو‏‏ں برہم آچاری خود نو‏‏ں خدا دے نیڑے تر کر لینے تے خود آشنائی سمجھدے سن ۔ اپنے سوانح عمری وچ اس دا ذکر کردے ہوئے گاندھی نے کہیا کہ انہاں دا خود نو‏‏ں نفسیا‏‏تی ضروریات تو‏ں روک لینے دا فیصلہ ہوس د‏‏ی بجائے محبت نو‏‏ں سیکھنا سی۔ گاندھی دے مطبق برہم آچاری " اپنے سوچ، لفظاں تے عمل اُتے قابو" ا‏‏ے۔ زندگی دے اخیٖر مراحل تک ایہ گل عام ہوئے گئی سی دے گاندھی رات نو‏‏ں مختلف جوان عورتاں دے نال سوندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے واضح کیہ اوہ ایسا جسمانی گرمی نو‏‏ں محسوس کرنے دے کیتے کردے نيں تے اسنو‏ں "فطرتی علاج" کہیا۔ گاندھی نے اپنے نفس اُتے قابو نو‏‏ں پرکھنے دے لئی اپنے اخری دناں وچ کئی تجربات کیتے۔ برلہ دے ناں اپریل 1945ء دا اک خط وچ انہاں نے 'کئی عورتاں تے لڑکیو‏ں دا انہاں دے نال برہنہ ہونے' دا ذکر کيتا اے اس گل کيتی طرف اشارہ کردا اے کہ انہاں دے انہاں تجربات وچ کئی عورت شامل سن۔ انہاں نے برہم آچاری اُتے عمل پیراں ہونے اُتے پنج اداریے لکھے۔<ref>Parekh, Bhikhu C. (1999) [https://books.google.com/?id=9iQI8dmPPQgC&pg=PA210 ''Colonialism, Tradition and Reform: An Analysis of Gandhi's Political Discourse'']۔ Sage, ISBN 0-7619-9383-5, p. 210.</ref><ref name="History in adult human sexual behaviour with children and adolescents in Western societies">{{cite book|last1=Bullough|first1=V.L.|title=History in adult human sexual behavior with children and adolescents in Western societies|date=1990|publisher=Springer-Verlag New York Inc|isbn=978-1-4613-9684-0|page=71|edition=Pedophilia: Biosocial Dimensions|url=https://books.google.com/books?id=nnKEBwAAQBAJ&pg=PA69&lpg=PA69&dq=“History+in+adult+human+sexual+behavior+with+children+and+adolescents+in+Western+societies”&source=bl&ots=rV0YoFj38J&sig=zHDPPVc13W1nHVgw74ojc413JCw&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjdqZWJka7MAhWIyT4KHf38AMAQ6AEIJjAC#v=onepage&q=“History%20in%20adult%20human%20sexual%20behavior%20with%20children%20and%20adolescents%20in%20Western%20societies”&f=false|accessdate=27 اپریل 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081236/https://books.google.com/books?id=nnKEBwAAQBAJ&pg=PA69&lpg=PA69&dq=%E2%80%9CHistory+in+adult+human+sexual+behavior+with+children+and+adolescents+in+Western+societies%E2%80%9D&source=bl&ots=rV0YoFj38J&sig=zHDPPVc13W1nHVgw74ojc413JCw&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjdqZWJka7MAhWIyT4KHf38AMAQ6AEIJjAC#v=onepage&q=“History%20in%20adult%20human%20sexual%20behavior%20with%20children%20and%20adolescents%20in%20Western%20societies”&f=false|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> اپنے اس تجربے دے لئی اوہ پہلے اپنے عورت کارکناں دے نال اک ہی کمرے وچ دور دور سوئے فیر اک نال سوئے تے آخر وچ برہنہ سوئے۔ تے ایہ تجربہ کئی عورتاں دے نال کيتا جداں 16 سالہ آبھا (جو انہاں دے بھتیجے دے بیٹے کنو گاندھی د‏‏ی بیوی تھی)، بھتیجے جئے سکھ لال د‏‏ی 19 سالہ بیٹی منو گاندھی (جس دا ذکر گاندھی نے اس دے والد تو‏ں خود خط وچ کیہ کہ وچ اس دے سونے د‏‏ی عادتاں نو‏‏ں درست کرنے نال سوندے نيں)، گاندھی خود نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ماں مندے سن تے انہاں نو‏ں اپنی بیساکھی دسدے سن ۔<ref>{{cite book|author=Sean Scalmer|title=Gandhi in the West: The Mahatma and the Rise of Radical Protest|url=https://books.google.com/books?id=oDcXJxRR4TUC&pg=PA16|year=2011|publisher=Cambridge University Press|pages=15–24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081136/https://books.google.com/books?id=oDcXJxRR4TUC&pg=PA16|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/thrill-of-the-chaste-the-truth-about-gandhis-sex-life-1937411.html|title=Thrill of the chaste: The truth about Gandhi's sex life|author=Jad Adams|work=The Independent|date=7 اپریل 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081218/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/thrill-of-the-chaste-the-truth-about-gandhis-sex-life-1937411.html|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref><ref name=howard2013>{{cite journal |author=Howard, Veena R. |year=2013|title=Rethinking Gandhi's celibacy: Ascetic power and women's empowerment|journal=[[Journal of the American Academy of Religion]] |volume=81 |issue=1 |pages=130–161 |publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] on behalf of the [[American Academy of Religion]]|doi= 10.1093/jaarel/lfs103}}</ref> گاندھی سرلا دیوی نو‏‏ں اپنی روحانی بیوی دسدے سن جو خود شادی شدہ تے با اولاد سن۔ گاندھی نے خلاصہ کيتا کہ اوہ دونے اِنّے نیڑے ہوئے گئے سن کہ جسمانی تعلقات بنا بیٹھدے۔ ان تجرگل کيتی وجہ تو‏ں گاندھی د‏‏ی فضیحت وی ہوئی۔ انہاں دے اسٹونوگرافر آر پی پرسو رام گاندھی نو‏‏ں منو دے نال برہنہ سوندے دیکھ ک‏ے استعفی دے دتا۔ گاندھی نے کہیا کہ اوہ انہاں دے نال سوندے کدی نفسیا‏‏تی خواہش نئيں ہوئی۔ انہاں نے پرسو رام تو‏ں کہیا کہ مینو‏ں افسوس اے اُتے جے تسيں جانا چاہو توجا سکدے ہوئے۔ گاندھی دے ساتھی نرمل کمار بوس تے دتتاتیریا بالکرشنا کیلکر نے وی کچھ اس قسم دے واقعات دسے اُتے انہاں نے اسنو‏ں انہاں دے نال گاندھی د‏‏ی ممتا دسیا۔ === معاشیات === گاندھی دے نزدیک آزاد ہندوستان دا مطلب ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ خود کفیل تے خوشحال چھوٹی چھوٹی آبادیاں سی جو خود مختار ہاں تے دوسرےآں تو‏ں وکھ تھلگ کم کرن۔ گاندھی دے نظریے دے مطابق دیہات د‏‏ی سطح اُتے خود کفالت اہمیت رکھدی سی۔<ref>{{cite journal | last1 = Bhatt | first1 = V. V. | year = 1982 | title = Development Problem, Strategy, and Technology Choice: Sarvodaya and Socialist Approaches in India | journal = Economic Development and Cultural Change | volume = 31 | issue = 1| pages = 85–99 | jstor=1153645 | doi = 10.1086/451307}}</ref> سرودتا د‏‏ی پالیسی دے مطابق گھریلو صنعتاں تے زراعت د‏‏ی صورت حال بہتر بنا ک‏ے غربت نو‏‏ں ختم کيتا جا سکدا سی۔ گاندھی نے نہرو دے معاشی نمونے نو‏‏ں مکمل طور اُتے رد کيتا جس وچ روسی طرز اُتے صنعتی ترقی اہمیت رکھدی سی۔<ref>{{cite journal | last1 = Rivett | first1 = Kenneth | year = 1959 | title = The Economic Thought of Mahatma Gandhi | journal = British Journal of Sociology | volume = 10 | issue = 1| pages = 1–15 | jstor=587582 | doi = 10.2307/587582}}</ref> گاندھی دے ذہن وچ مقامی آبادی تے انہاں د‏‏ی ضروریات سن۔ گاندھی د‏‏ی وفات دے بعد نہرو نے [[ہندوستان]] نو‏‏ں جدید بنایا تے ہیوی انڈسٹری دے علاوہ زراعت نو‏‏ں وی جدید خطوط اُتے استوار کيتا۔<ref>{{cite journal|author=Chakrabarty, Bidyut |title=Jawaharlal Nehru and Planning, 1938–1941: India at the Crossroads|journal=Modern Asian Studies|year=1992|volume=26|issue=2|pages=275–87|doi=10.1017/S0026749X00009781}}</ref> مؤرخ پانڈی کتو دے مطابق “ہندوستان د‏‏ی حکومت نے گاندھی نئيں بلکہ نہرو د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں اپنایا”۔ گاندھی دے مطابق “غربت بدترین تشدد اے ”۔<ref>{{cite book|author=Pandikattu, Kuruvila |title=Gandhi: the meaning of Mahatma for the millennium|url=https://books.google.com/?id=YrGadHsc1bUC&pg=PA237|year=2001|publisher=CRVP|isbn=978-1-56518-156-4|page=237}}</ref> === سوراج === رڈولف دے خیال وچ [[جنوبی افریقا]] تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں نکالنے وچ ناکامی دے بعد گاندھی نو‏‏ں حوصلہ ملا۔ انہاں نے روايتی بنگالی طریقے تو‏ں خود تکلیف سہہ کر ستیہ گرہ یا اہنسا نو‏‏ں پورے ہندوستان وچ پھیلا دتا۔ گاندھی دے مطابق آزادی دے چار معنی نيں: [[ہندوستان]] د‏‏ی قومی آزادی، انفرادی سیاسی آزادی، غربت تو‏ں اجتماعی چھٹکارا تے خود اُتے حکومت کرنا۔<ref>{{cite journal | author = Rudolph, Susanne Hoeber| year = 1963 | title = The New Courage: An Essay on Gandhi's Psychology | journal = World Politics | volume = 16 | issue = 1| pages = 98–117 | jstor=2009253 | doi = 10.2307/2009253}}</ref><ref>Parel, Anthony (ed.) (2000)، ''Gandhi, Freedom, and Self-Rule''، Lexington Books, ISBN 0-7391-0137-4, p. 166.</ref> گاندھی دے مطابق ہر انسان د‏‏ی مرضی دے بغیر اس تو‏ں متعلق کوئی کم نہ کيتا جائے۔ [[جنوبی افریقا]] تو‏ں پرت کر جدو‏ں گاندھی نو‏‏ں [[انسانی حقوق]] تو‏ں متعلق شمولیت د‏‏ی درخواست کيتی گئی تاں انہاں نے کہیا کہ زیادہ اہمیت انسانی فرائض نو‏‏ں متعین کرنے د‏‏ی ہونی چاہیے۔ آزاد ہندوستان دا مطلب ایہ نئيں سی کہ انگریز آقاواں د‏‏ی جگہ دیسی آقا لے لین۔ جے ایسا ہُندا تاں ہندوستان آزاد ہونے دے بعد وی انگلستان ہی رہندا جو سوراج نني‏‏‏‏ں۔ گاندھی دے خیال وچ جمہوریت زندگی بسر کرنے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|author1=Gillen, Paul |author2=Ghosh, Devleena |lastauthoramp=yes |title=Colonialism and Modernity|url=https://books.google.com/?id=bnQk28Du5poC&pg=PA130|year=2007|publisher=UNSW Press|page=130|isbn=978-0-86840-735-7}}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Tewari | first1 = S. M. | year = 1971 | title = The Concept of Democracy in the Political Thought of Mahatma Gandhi | url = | journal = Indian Political Science Review | volume = 6 | issue = 2| pages = 225–51}}</ref> == ادبی سرگرمیاں == [[فائل:Young India.png|150px|thumb|ینگ انڈیا، گاندھی د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والا اک ہفتہ وار جریدہ]] گاندھی نو‏‏ں لکھنے دا جنون سی۔ گاندھی د‏‏ی ابتدائی لکھتاں وچو‏ں اک ‘ہند سوراج‘ 1909ء وچ [[گجرا‏تی زبان]] وچ چھپی۔ کئی دہائیاں تک گاندھی نے گجرا‏تی تے ہندی دے علاوہ انگریزی اخبارات وچ ادارت دے فرائض سر انجام دتے تے ایہ سلسلہ جنوبی افریقا وچ وی جاری رہیا۔ اس دے علاوہ گاندھی نے تقریباً ہر روز ہی مختلف اخبارات دے مدیران نو‏‏ں تے عام افراد نو‏‏ں خطوط لکھے۔<ref>[http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp "Peerless Communicator"] by V. N. Narayanan. Life Positive Plus, اکتوبر–دسمبر 2002. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070804022748/http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp |date=4 اگست 2007}}</ref> گاندھی د‏‏ی ڈھیر ساری لکھتاں وچ انہاں د‏‏ی اپنی سوانح حیات وی شامل اے جس دا ناں (The Story of My Experiments with Truth) ا‏‏ے۔<ref name="Unto this last">{{Cite book |last= Gandhi |first= M. K. |title= Unto this Last: A paraphrase |url= http://wikilivres.ca/wiki/Unto_This_Last_—_M._K._Gandhi |publisher= Navajivan Publishing House |location= Ahmedabad |language= English |isbn= 81-7229-076-4 |format= PDF |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226081241/http://wikilivres.ca/wiki/Unto_This_Last_%E2%80%94_M._K._Gandhi%20 |archivedate= 2018-12-26 |access-date= 2017-03-26 |url-status= dead}}</ref> گاندھی نے اس کتاب دے پہلے ایڈیشن نو‏‏ں پورا دا پورا خرید لیا تاکہ اس دا دوسرا ایڈیشن چھپ سک‏‏ے۔ ہور سوانح حیات وچ ‘جنوبی افریقا وچ ستیہ گرہ‘، اپنی جدوجہد دے بارے کتابچہ ‘ہند سوراج‘ وغیرہ وی لکھے۔ انہاں دا آخری مضمون معاشیات دے بارے سی۔ اس دے علاوہ انہاں نے سبزی خوری، غذائیات تے صحت، مذہب، سماجی بدلاؤ وغیرہ اُتے وی لکھیا۔ گاندھی نے عموماً گجرا‏تی وچ لکھیا لیکن انہاں د‏‏ی کتاباں دے ہندی تے انگریزی تراجم وی عام ملدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Pareku">{{cite book|last=Pareku|first=Bhikhu|title=Gandhi|url=https://books.google.com/?id=0chB4q7XeHcC&pg=PT159|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-160667-0|page=159|year=2001}}</ref> گاندھی د‏‏ی تمام کتاباں نو‏‏ں انڈین حکومت نے (The Collected Works of Mahatma Gandhi) دے ناں تو‏ں 1960ء د‏‏ی دہائی وچ چھپوایا۔ اس دے کل صفحات د‏‏ی تعداد 50.000 اے تے 100 جلداں وچ چھاپی گئی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |author=Peter Rühe |url=http://www.gandhiserve.org/e/cwmg/cwmg_controversy.htm |title=Collected Works of Mahatma Gandhi (CWMG) Controversy |publisher=Gandhiserve.org |date= |accessdate=12 جولائ‏ی 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081133/http://gandhiserve.org/e/cwmg/cwmg_controversy.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Revised edition of Bapu's works to be withdrawn|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-11-16/india/27838774_1_second-edition-bapu-gujarat-vidyapith|access-date=25 مارچ 2012|newspaper=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|date=16 نومبر 2005|accessdate=2020-10-05|archivedate=2012-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029052020/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-11-16/india/27838774_1_second-edition-bapu-gujarat-vidyapith}}</ref> == ورثہ تے مقبول سبھیاچار وچ خاکہ عمل == * لفظ مہاتما نو‏‏ں مغرب وچ گاندھی دا اصل ناں سمجھیا جاندا اے جدو‏ں کہ سنسکرت تو‏ں نکلے اس لفظ دا مطلب مہا یعنی عظیم تے آتما یعنی روح ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ [[رابندر ناتھ ٹیگور]] نے ایہ خطاب گاندھی نو‏‏ں دتا۔ اپنی سوانح حیات وچ گاندھی نے واضح کيتا اے کہ انہاں نو‏ں اس خطاب تو‏ں خوشی نئيں بلکہ تکلیف ہُندی ا‏‏ے۔ * ہندوستان وچ بے شمار سڑکاں، گلیاں تے آبادیاں نو‏‏ں گاندھی دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔ * 2009 وچ سرچ انجن گوگل نے اپنا اک ڈوڈل گاندھی تو‏ں منسوب کيتا۔ === پیروکار تے بین الاقوامی اثرات === [[فائل:The Soviet Union 1969 CPA 3793 stamp (Mahatma Gandhi).jpg|thumb|سوویت یونین دے 1969ء دے ڈاک ٹکٹ اُتے مہاتما گاندھی]] گاندھی نے [[بین الاقوامی]] سطح اُتے بہت سارے لیڈران تے سیاسی تحاریک اُتے اثر ڈالیا۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ شہری حقوق د‏‏ی تحریک وچ [[مارٹن لوتھر]] کنگ، جیمز لاسن تے جیمز بیول نے گاندھی د‏‏ی تحاریر تو‏ں عدم تشدد دا فلسفہ کڈیا۔ مارٹن لوتھر کنگ دے مطابق “مسیح نے سانو‏ں مقاصد عطا کیتے تے گاندھی نے انہاں دے حصول دے طریقے بتائے”۔ مارٹن کنگ نے گاندھی نو‏‏ں بعض اوقات ‘ننھا بھورا ولی‘ وی کہیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ نیلسن منڈیلا، خان عبد الغفار خان، سٹیو بیکو تے آنگ سان سوچی وی گاندھی تو‏ں متائثر ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/kings_trip_to_india/ |title=King's Trip to India |publisher=Mlk-kpp01.stanford.edu |access-date=24 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090321002316/http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/kings_trip_to_india/|archivedate=21 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite news |author=Sidner, Sara |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/02/17/king.anniversaryvisit/index.html |title=King moved, as father was, on trip to Gandhi's memorial |work=cnn.com Asia-Pacific |publisher=CNN |date=17 فروری 2009 |access-date=24 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081141/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/02/17/king.anniversaryvisit/index.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |author=D'Souza, Placido P. |url=http://www.sfgate.com/opinion/openforum/article/COMMEMORATING-MARTIN-LUTHER-KING-JR-Gandhi-s-2640319.php |title=Commemorating Martin Luther King Jr.: Gandhi's influence on King |work=San Francisco Chronicle |date=20 جنوری 2003 |access-date=24 جنوری 2012 |archivedate=2012-12-10 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6CnR0ugJA?url=http://www.sfgate.com/opinion/openforum/article/COMMEMORATING-MARTIN-LUTHER-KING-JR-Gandhi-s-2640319.php |deadurl=no |url-status=live}}</ref> گاندھی د‏‏ی زندگی تو‏ں متائثر ہونے والے افراد نے گاندھی نو‏‏ں اپنا محسن کہیا اے تے انہاں د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں اگے پھیلانے وچ زندگیاں صرف کيت‏یاں نيں۔ یورپ دے مشہور لیڈران نے وی انہاں دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ یورپی ماہرِ طبعیات [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن سٹائن]] نے 1931ء وچ گاندھی نو‏‏ں خطوط لکھے تے گاندھی نو‏‏ں ‘آنے والیاں نسلاں دا رہنما‘ قرار دتا۔ آئن سٹائن دے مطابق: {{اقتباس|مہاتما گاندھی د‏‏ی کامیابیاں دنیا د‏‏ی سیاسی تریخ وچ بہت منفرد اہمیت رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے غلام ملک د‏‏ی آزادی دے لئی انتہائی اچھوت‏ے طریقے متعارف کرائے جنہاں دے اثرات پوری مہذب دنیا وچ طویل عرصے تک محسوس کیتے جاندے رہن گے تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ظالم طاقتاں نو‏‏ں شکست دتی جا سک‏‏ے گی۔ گاندھی آنے والیاں نسلاں دے لئی رہنما شخصیت رہن گے۔ آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں شاید یقین نہ آئے کہ ایسا انسان کدی ساڈے درمیان وچ گوشت پوست د‏‏ی شکل وچ وی رہندا سی۔}} لنزا ڈیل واستو 1936ء وچ گاندھی دے نال رہنے د‏‏ی نیت تو‏ں آیا تے فیر جدو‏ں یورپ واپس گیا تاں گاندھی دے فلسفے د‏‏ی ترویج وچ لگ گیا۔ میڈیلین سلیڈ اک برطانوی [[امیر البحر]] د‏‏ی بیٹھی سی تے اس نے اپنی بالغ زندگی دا زیادہ تر وقت گاندھی د‏‏ی خدمت وچ ہندوستان وچ گزاریا۔ برطانوی مویسقار جان لینن نے گاندھی دے بارے گل کردے ہوئے انہاں دے عدم تشدد دے فلسفے اُتے گل کيتی۔ سابقہ امریکی [[نائب صدر]] الگور نے وی 2007ء وچ گاندھی دے اہنسا دے فلسفے اُتے گل کيتی۔ امریکی صدر براک اوبامہ نے 2010ء وچ انڈین پارلیمان تو‏ں خطاب کردے ہوئے گاندھی دا حوالہ دتا:<ref name="Wakefield">{{cite news |url=http://www.nbcnews.com/id/32723625/ns/politics-white_house/t/obama-steers-clear-politics-school-pep-talk |title=Obama steers clear of politics in school pep talk |agency=Associated Press |date=8 ستمبر 2009 |publisher=MSNBC |access-date=24 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081153/http://www.nbcnews.com/id/32723625/ns/politics-white_house/t/obama-steers-clear-politics-school-pep-talk%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> {{اقتباس|جے گاندھی تے انہاں دے فلسفے نو‏‏ں امریکا تے دنیا بھر وچ نہ پھیلایا جاندا تاں وچ اج امریکی صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں آپ دے سامنے نہ کھڑا ہُندا۔}} ٹائمز میگزین نے 14واں دلائی لامہ، لیچ ویلیسا، مارٹن لوتھر کنگ، سیزر شاویز، آنگ سان سوچی، ڈاکٹر ڈیسمنڈ ٹوٹو تے [[نیلسن منڈیلا]] نو‏‏ں گاندھی د‏‏ی روحانی اولاد قرار دتا۔ ہیوسٹن، ٹیکساس وچ انڈین آبادی دے اک علاقے نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ‘گاندھی‘ دا ناں دتا گیا۔<ref name="TimeTCOG">{{cite news|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993026,00.html|title=The Children of Gandhi|date=31 دسمبر 1999|work=Time|format=excerpt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081155/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993026,00.html%20|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref> === عالمی تعطیلات === 2007 وچ [[اقوامِ متحدہ]] د‏‏ی جنرل اسمبلی نے گاندھی دے یومِ پیدائش 2 اکتوبر نو‏‏ں '''بین الاقوامی عدم تشدد دا دن''' قرار دتا۔<ref name="UN declares 2 اکتوبر، Gandhi's birthday, as International Day of Nonviolence">{{cite web|title=UN declares 2 اکتوبر، Gandhi's birthday, as International Day of Nonviolence|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=22926&Cr=non&Cr1=violence#۔Uk1OL1NjMmU|publisher=UN News Centre|access-date=2 اپریل 2012|date=15 جون 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081217/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=22926&Cr=non&Cr1=violence#۔Uk1OL1NjMmU|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> یونسکو نے 1948 وچ 30 جنوری نو‏‏ں ‘عدم تشدد تے امن دے اسکول ڈے‘ د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی سی۔ جنوبی نصف کرے وچ ایہ دن 30 مارچ نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="DENIP">{{cite web |url=http://denip.webcindario.com/denip.english.html |title=DENIP: School Day of Nonviolence and Peace |author=Eulogio Díaz del Corral |date=31 جنوری 1983 |work=DENIP |access-date=30 جنوری 2012 |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081118/http://denip.webcindario.com/denip.english.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> === انعامات === ٹائم میگزین نے 1930ء وچ گاندھی نو‏‏ں سال دا بہترین مرد قرار دتا سی۔<ref>{{Cite news |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,988159,00.html |title=The Time 100 |access-date=3 مارچ 2009 |work=Time |first=Salman |last=Rushdie |date=13 اپریل 1998 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081222/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,988159,00.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> 1999ء وچ صدی دے بہترین انسان دے لئی گاندھی نو‏‏ں آئن سٹائن دے بعد دوسرا نمبر دتا گیا۔ انڈیا د‏‏ی حکومت ہر سال گاندھی دا امن انعام بہترین سماجی کارکناں، دنیا بھر دے رہنماواں تے شہریاں وک دیندی ا‏‏ے۔ نیلسن منڈیلا ایہ انعام پانے والے غیر ہندوستانیاں وچ نمایاں ناں ني‏‏‏‏ں۔ 2011 وچ ٹائم میگزین نے گاندھی نو‏‏ں دنیا بھر دے 25 بہترین سیاسی رہنماواں وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2046285_2045996_2045906,00.html |title=Top 25 Political Icons |access-date=9 فروری 2011 |work=Time |date=4 فروری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081216/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2046285_2045996_2045906,00.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> 1937ء تو‏ں 1948ء دے دوران وچ گاندھی نو‏‏ں امن دے [[نوبل انعام]] دے لئی پنج بار نامزد کيتا گیا سی لیکن انہاں نو‏ں ایہ ایوارڈ نہ مل سکیا۔<ref name="AFSC">{{cite web |url=http://www.afsc.org/nobel-peace-prize-nominations |title=Nobel Peace Prize Nominations |publisher=American Friends Service Committee |access-date=30 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081239/https://www.afsc.org/nobel-peace-prize-nominations |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> نوبل کمیٹی نے بعد وچ اس گل اُتے افسوس دا اظہار کيتا کہ انہاں نے گاندھی نو‏‏ں ایہ انعام نئيں دتا۔ 1948 وچ فیصلے تو‏ں پہلے گاندھی نو‏‏ں قتل کر دتا گیا سی۔ اس سال کمیٹی نے اعلان کيتا کہ اس سال ایہ انعام نئيں دتا جائے گا کہ کوئی وی مناسب امیدوار زندہ نني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں 1989ء وچ 14واں دلائی لامہ نو‏‏ں امن دا نوبل انعام دتا گیا تاں کمیٹی دے سربراہ دا کہنا سی کہ ‘یہ مہاتما گاندھی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا جا رہیا اے ‘۔<ref>[http://www.icrs.ugm.ac.id/wednesday-forum-schedule/111-relevance-of-gandhian-philosophy-in-the-21st-century "Relevance of Gandhian Philosophy in the 21st Century"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915025114/http://www.icrs.ugm.ac.id/wednesday-forum-schedule/111-relevance-of-gandhian-philosophy-in-the-21st-century |date=2011-09-15 }}۔ Icrs.ugm.ac.id. Retrieved on 5 اگست 2013.</ref> === بابائے قوم === انڈین لوکاں د‏‏ی اکثریت گاندھی نو‏‏ں ‘بابائے قوم‘ مندی ا‏‏ے۔<ref name="archive.indianexpress.com" /><ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> اُتے ایہ خطاب سرکاری نئيں تے انڈین حکومت اسنو‏ں نئيں مندی تے نہ ہی ایہ خطاب حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کدی عطا کيتا گیا۔ اُتے اس خطاب د‏‏ی ابتدا شاید 1944ء وچ سبھاش چندر بھوس تو‏ں ہوئی جنہاں نے اپنے ریڈیو خطاب وچ گاندھی نو‏‏ں ‘بابائے قوم‘ کہیا۔ 28 اپریل 1947ء وچ سروجنی نائیڈو نے اک کانفرنس دے دوران وچ گاندھی نو‏‏ں ‘بابائے قوم‘ کہیا۔ بعد وچ ایہ درخواست وی دتی گئی کہ گاندھی نو‏‏ں ‘بابائے قوم‘ دا خطاب دتا جائے لیکن انڈین آئین وچ تعلیمی تے فوجی اعزازات دے علاوہ تے کوئی اعزاز نئيں دتا جا سکدا۔<ref name="Father of the Nation RTI">{{cite news|title=Father of the Nation RTI|publisher=[[این ڈی ٹی وی]]|access-date=21 ستمبر 2016|url=http://www.ndtv.com/india-news/10-year-olds-rti-on-father-of-the-nation-title-for-gandhi-474827}}</ref><ref name="Constitution does not permit any titles">{{cite news|title=Constitution does not permit any titles|publisher=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|access-date=21 ستمبر 2016|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms}}</ref> === فلم تے ادب === 5 گھینٹے تے 9 منٹ طویل ڈاکومنٹری فلم دا ناں (Mahatma: Life of Gandhi, 1869–1948) نو‏‏ں 1968 وچ بنایا گیا <ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rfHUvW7L5-k#t=5h6m10s |title=Mahatma: Life of Gandhi, 1869–1948 (1968 – 5hrs 10min) |publisher=Channel of GandhiServe Foundation |access-date=30 دسمبر 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081120/https://www.youtube.com/watch?v=rfHUvW7L5-k#t=5h6m10s |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> جس وچ گاندھی دے اقتباست تے بلیک اینڈ وائٹ فٹیج، تصاویر تے تاریخی حوالے شامل کیتے گئے۔<ref>{{cite web|title=Vithalbhai Jhaveri|url=http://www.gandhiserve.org/information/our_photographers/vithalbhai_jhaveri.html|publisher=GandhiServe Foundatiom|access-date=30 دسمبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081124/http://gandhiserve.org/information/our_photographers/vithalbhai_jhaveri.html|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> 1982ء وچ رچرڈ اٹنبرو کیف لم وچ بین کنگسلے نے گاندھی دا کردار ادا کيتا تے اس فلم نو‏‏ں بہترین فلم دا اکیڈمی ایوارڈ ملا۔ 1996ء وچ (The Making of the Mahatma) وچ گاندھی د‏‏ی زندگی دے جنوبی افریقا وچ گزارے گئے وقت نو‏‏ں دکھایا گیا اے کہ کِداں اک غیر معروف بیرسٹر اک مشہور سیاسی رہنما بنیا۔ ‘لگے رہو منا بھائی‘ جو [[بالی وڈ]] وچ 2006ء وچ بنائی گئی، وچ گاندھی نو‏‏ں مرکزی کردار دے طور اُتے دکھایا گیا۔ جانو بروا د‏‏ی فلم ‘ميں نے گاندھی نو‏‏ں نئيں مارا‘ وچ وی گاندھی نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|last1=Pandohar|first1=Jaspreet (Reviewer)|title=Movies – Maine Gandhi Ko Nahin Mara (I Did Not Kill Gandhi) (2005)|url=http://www.bbc.co.uk/films/2005/10/03/maine_gandhi_ko_nahi_mara_2005_review.shtml|publisher=BBC (British Broadcasting Corporation)|access-date=30 دسمبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081155/http://www.bbc.co.uk/films/2005/10/03/maine_gandhi_ko_nahi_mara_2005_review.shtml|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> گاندھی د‏‏ی مخالفت وچ وی فلماں تے ڈرامے بنے ني‏‏‏‏ں۔ 1995ء وچ مراٹھی ڈراما گاندھی ورودھ گاندھی بنایا گیا جس وچ گاندھی تے انہاں دے بیٹے ہری لعل دے تعلقات اُتے روشنی پائی گئی۔ 2007 وچ (Gandhi, My Father) وی ايس‏ے موضوع اُتے بنائی گئی سی۔ 1989ء وچ مراٹھی ڈراما ‘مے نتھو رام گوڈسے بولتے‘ تے 1997ء وچ ہندی ڈراما ‘گاندھی امبیدکر‘ وچ وی گاندھی تے انہاں دے اصولاں اُتے تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/opinion/4153/report-its-fashionable-to-be-anti-gandhi | title=It's fashionable to be anti-Gandhi | publisher=''DNA'' | date=1 اکتوبر 2005 | access-date=25 جنوری 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081234/https://www.dnaindia.com/opinion/4153/report-its-fashionable-to-be-anti-gandhi%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.livemint.com/Leisure/Id8PjapDYFoJqUkyzJvG7N/Drama-king.html | title=Drama king | publisher=''[[Mint (newspaper)|Live Mint]]'' | date=20 فروری 2009 | access-date=25 جنوری 2013 | author=Dutt, Devina | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081156/https://www.livemint.com/Leisure/Id8PjapDYFoJqUkyzJvG7N/Drama-king.html%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> گاندھی د‏‏ی زندگی اُتے بہت ساری سوانح عمریاں لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ ڈی جی ٹنڈولکر د‏‏ی 8 جلداں اُتے مشتمل کتاب (Mahatma. Life of Mohandas Karamchand Gandhi) تے پیارے لعل تے سوشیلا نیئر د‏‏ی کتاب‘مہاتما گاندھی‘ 10 جلداں وچ ا‏‏ے۔2010 وچ جوزف لیلی ویلڈ نے (Great Soul: Mahatma Gandhi and His Struggle With India) وچ گاندھی د‏‏ی جنسی زندگی دے بارے متنازع متن شامل کيتا ا‏‏ے۔ 2014 وچ بنائی گئی فلم (Welcome Back Gandhi) وچ دکھایا گیا اے کہ جے گاندھی اج واپس آ جاندے تاں جدید انڈیا نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انہاں نو‏ں کیواں دا محسوس ہُندا۔<ref name="LelyveldNYT">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/03/30/books/in-great-soul-joseph-lelyveld-re-examines-gandhi.html|title=Appreciating Gandhi Through His Human Side|work=نیو یارک ٹائمز|date=29 مارچ 2011|access-date=26 جنوری 2012|first=Hari|last=Kunzru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081147/https://www.nytimes.com/2011/03/30/books/in-great-soul-joseph-lelyveld-re-examines-gandhi.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}} (Review of ''Great Soul: Mahatma Gandhi and His Struggle With India'' by Joseph Lelyveld)۔</ref><ref>{{cite web|title=A Welcome Effort|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-welcome-effort/article1496255.ece|publisher=''The Hindu''|access-date=24 جنوری 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081145/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/A-welcome-effort/article15461330.ece|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Play looks at a scholar who shaped Mahatma Gandhi’s spiritual journey|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Play-looks-at-a-scholar-who-shaped-Mahatma-Gandhis-spiritual-journey/articleshow/55445407.cms|website=Times of India|publisher=Times News Network|accessdate=17 نومبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081225/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Play-looks-at-a-scholar-who-shaped-Mahatma-Gandhis-spiritual-journey/articleshow/55445407.cms|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> === بھارت دے اندر موجودہ اثرات === [[فائل:Gandhi Memorial Kanyakumari.jpg|thumb|گاندھی منڈپم، [[کنیاکماری]]، [[تمل ناڈو]] وچ گاندھی د‏‏ی یادگار دے طور اُتے بنایا گیا مندر]] تیز معاشی ترقی تے اربنائزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں موجودہ انڈیا نے گاندھی دے معاشی نظریے نو‏‏ں رد کر دتا اے لیکن انہاں دے سیاسی نظریات تو‏ں ہ‏‏م آہنگ رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|author=Ghosh, B. N. |title=Contemporary issues in development economics|url=https://books.google.com/?id=aM18jLPbhj8C&pg=PA211|year=2001|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-25136-5|page=211}}</ref><ref name="Obama">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/11/07/world/asia/07gandhi.html |title=Obama Invokes Gandhi, Whose Ideal Eludes India |author=Yardley, Jim |date=6 نومبر 2010 |work=Asia-Pacific |access-date=22 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081224/https://www.nytimes.com/2010/11/07/world/asia/07gandhi.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> گاندھی دا یومِ پیدائش 2 اکتوبر اے تے اس روز انڈیا وچ قومی تعطیل ہُندی اے جو ‘گاندھی جینتی‘ کہلاندی ا‏‏ے۔<ref name="rbi_notes">{{cite web |url=http://www.rbi.org.in/scripts/ic_banknotes.aspx |title=Reserve Bank of India&nbsp;– Bank Notes |publisher=Rbi.org.in |access-date=5 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106150826/https://www.rbi.org.in/Scripts/Error.aspx?aspxerrorpath=%2Fscripts%2Fic_banknotes.aspx |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}</ref> گاندھی د‏‏ی شبیہہ انڈین ریزرو بینک دے چھاپے گئے تمام کرنسی نوٹاں ماسوائے اک روپے کے، اُتے ثبت ہُندی ا‏‏ے۔ گاندھی نو‏‏ں 30 جنوری نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے اس دن نو‏‏ں انڈیا وچ “یومِ شہدا‘ دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="MDay">{{cite web |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjan2000/f270120001.html |title=Martyrs' Day |author=Chatterjee, Sailen |work=Features |publisher=Press Information Bureau |access-date=30 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081206/http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjan2000/f270120001.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> انڈیا وچ تن مندر گاندھی تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ اک مندر اوڑیسہ وچ سنبل پور دے مقام اُتے تے دوسرا کرناٹدا ميں چک مگلور دے مقام اُتے ا‏‏ے۔<ref name="GandhiGod">{{cite web |url=http://www.bangaloremirror.com/bangalore/others/Here,%20Gandhi%20is%20god/articleshow/21768559.cms |title=Here, Gandhi is God |author=Kaggere, Niranjan |publisher=BangaloreMirror.com |date=2 اکتوبر 2010 |access-date=29 جنوری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081137/https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/Here,%20Gandhi%20is%20god/articleshow/21768559.cms%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref name="GandhiGod" /><ref>[http://www.mahatmagandhitemple.org/ "Mahatma Gandhi Temple"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414101632/http://www.mahatmagandhitemple.org/ |date=2018-04-14 }}۔ ''Mahatma Gandhi Temple Website''،</ref><ref name="AbramEdwards2003">{{cite book|last1=Abram|first1=David|last2=Edwards|first2=Nick|title=The Rough Guide to South India|url=https://books.google.com/?id=sEhJBfbhTAAC|access-date=21 جنوری 2012|date=27 نومبر 2003|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-84353-103-6|page=506}}</ref> == ہور ویکھو == * [[موہن داس گاندھی دا قتل]] ==باہرلے لنک== ٭[https://www.youtube.com/watch؟v=ao43GrKvkD4 بھارت ایک کھوج - قصہ 49 - اتے گاندھی آئے - حصہ 1] == بیرونی روابط == * [http://www.gandhismriti.gov.in/indexb.asp Gandhi Smriti&nbsp;— Government of India website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070712110932/http://www.gandhismriti.gov.in/indexb.asp |date=2007-07-12 }} * [http://www.gandhiserve.org/ Mahatma Gandhi News Research and Media service] * [http://www.minoritiesofindia.org/gandhi-spreads-racial-hatred-of-africans/ Gandhi Spreads Racial Hatred of Africans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151021105137/http://www.minoritiesofindia.org/gandhi-spreads-racial-hatred-of-africans/ |date=2015-10-21 }} === کتابیات === ==== کتب ==== {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Barr |first1=F. Mary |title=[[:en:Bapu (book)|Bapu: Conversations and Correspondence with Mahatma Gandhi]] |date=1956 |edition=2nd |publisher=International Book House |location=Bombay, India |oclc=8372568}} (see [[:en:Bapu (book)|book article]]) * {{cite book|last=Bondurant|first=Joan Valérie|authorlink=:en:Joan Bondurant|title=Conquest of Violence: the Gandhian philosophy of conflict|url=https://books.google.com/?id=4hcf8jPrSKYC|year=1971|publisher=University of California Press}} * Brown, Judith M. "Gandhi, Mohandas Karamchand [Mahatma Gandhi] (1869–1948)"، ''Oxford Dictionary of National Biography,'' Oxford University Press, 2004; online edn, جنوری 2011 accessed 25 فروری 2012 {{subscription required}} * Brown, Judith M.، and Anthony Parel, eds. ''The Cambridge Companion to Gandhi'' (2012); 14 essays by scholars [http://www.amazon.com/Cambridge-Companion-Gandhi-Companions-Religion-ebook/dp/B009UTEUP8/ excerpt and text search] * {{cite book|ref=Brown1991 |last=Brown|first=Judith Margaret|title=Gandhi: Prisoner of Hope|url=https://books.google.com/?id=boDAE8MLAJMC|year=1991|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-05125-4}}<!-- used --> * {{cite book|last=Chadha |first=Yogesh|title=Gandhi: a life|url=https://books.google.com/?id=vSduAAAAMAAJ|year=1997|publisher=John Wiley|isbn=978-0-471-24378-6}}<!-- used --> <!-- *{{cite book|author=Chakrabarty, Bidyut |title=Social and Political Thought of Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/?id=4x34We-mY40C|year=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-36096-8}} --> * {{cite book|last=Easwaran|first=Eknath|authorlink=:en:Eknath Easwaran|title=Gandhi the Man: How One Man Changed Himself to Change the World|url=https://books.google.com/?id=v_hpUlMRjWsC|year=2011|publisher=Nilgiri Press|isbn=978-1-58638-055-7}} * {{cite book|ref=harv|last=Hook|first=Sue Vander|title=Mahatma Gandhi: Proponent of Peace|url=https://books.google.com/books?id=KMmI6FZYNcIC&pg=PA18|date=1 ستمبر 2010|publisher=ABDO|isbn=978-1-61758-813-6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081207/https://books.google.com/books?id=KMmI6FZYNcIC&pg=PA18|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|ref=harv|last=Gandhi|first=Rajmohan|title=Gandhi: The Man, His People, and the Empire|url=https://books.google.com/books?id=FauJL7LKXmkC|year=2006|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25570-8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081157/https://books.google.com/books?id=FauJL7LKXmkC|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|last=Gangrade|first=K.D.|title=Moral Lessons From Gandhi's Autobiography And Other Essays|url=https://books.google.com/?id=UODB6R_LmWsC|year=2004|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-084-6|chapter=Role of Shanti Sainiks in the Global Race for Armaments}}<!-- used --> * {{cite book|last=Guha|first=Ramachandra|title=Gandhi Before India|url=https://books.google.com/books?isbn=038553230X|year=2013|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-385-53230-3}}<!-- used --> * {{cite book|last=Hardiman|first=David|title=Gandhi in His Time and Ours: the global legacy of his ideas|url=https://books.google.com/?id=UWYV5qYZ3-oC|year=2003|publisher=C. Hurst & Co.|isbn=978-1-85065-711-8}}<!-- used --> * {{cite book|last=Hatt|first=Christine|title=Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/?id=f6vvy-J7vhcC|year=2002|publisher=Evans Brothers|isbn=978-0-237-52308-4}}<!-- used --> * {{cite book|ref=Herman2008|author=Herman, Arthur|title=Gandhi and Churchill: the epic rivalry that destroyed an empire and forged our age|url=https://books.google.com/?id=tquxD6dk914C|year=2008|publisher=Random House Digital, Inc.|isbn=978-0-553-80463-8}}<!-- used --> * {{cite book|last=Jai|first=Janak Raj|title=Commissions and Omissions by Indian Prime Ministers: 1947–1980|url=https://books.google.com/?id=5Wrc1K0uJTgC|year=1996|publisher=Regency Publications|isbn=978-81-86030-23-3}}<!-- used --> * {{cite book|ref=harv|last=Johnson|first=Richard L.|title=Gandhi's Experiments with Truth: Essential Writings by and about Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=dRQcKsx-YgQC&pg=PA3|year=2006|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-1143-7|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081223/https://books.google.com/books?id=dRQcKsx-YgQC&pg=PA3|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|author1=Jones, Constance |author2=Ryan, James D. |lastauthoramp=yes |title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/?id=hZET2sSUVsgC|year=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-5458-9|page=160}}<!-- used --> * {{cite book|last=Majmudar|first=Uma|title=Gandhi's Pilgrimage of Faith: from darkness to light|url=https://books.google.com/?id=xM4paHEq5oQC|year=2005|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-6405-2}}<!-- used --> * {{cite book|ref=harv|last1=Mathew|first1=Sarah|last2=Afreen|first2=Munnazza|title=An Introduction to Education|url=https://books.google.com/books?id=GveNaGJh9kcC&pg=PA9|date=9 جولائی 2013|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4772-0447-4|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081140/https://books.google.com/books?id=GveNaGJh9kcC&pg=PA9|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|last=Miller|first=Jake C.|title=Prophets of a just society|url=https://books.google.com/?id=uiBNJWqtiVcC|year=2002|publisher=Nova Publishers|isbn=978-1-59033-068-5}}<!-- used --> * {{cite book|last=Pāṇḍeya|first=Viśva Mohana|title=Historiography of India's Partition: an analysis of imperialist writings|url=https://books.google.com/?id=Vu2lu-ZI-vQC|year=2003|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0314-6}} * {{cite book|last1=Pilisuk|first1=Marc|last2=Nagler|first2=Michael N.|title=Peace Movements Worldwide: Players and practices in resistance to war|url=https://books.google.com/?id=GTJV2UcZVHcC|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-36482-2}}<!-- used --> * {{cite book|last=Rühe|first=Peter|title=Gandhi|url=https://books.google.com/?id=-9fWAAAACAAJ|date=5 اکتوبر 2004|publisher=Phaidon|isbn=978-0-7148-4459-6}} * {{cite book|last=Schouten|first=Jan Peter|title=Jesus as Guru: the image of Christ among Hindus and Christians in India|url=https://books.google.com/?id=pIoKdTH7KPsC|year=2008|publisher=Rodopi|isbn=978-90-420-2443-4}}<!-- used --> * {{cite book|last=Sharp|first=Gene|title=Gandhi as a Political Strategist: with essays on ethics and politics|url=https://books.google.com/?id=T2cwAQAAIAAJ|year=1979|publisher=P. Sargent Publishers|isbn=978-0-87558-090-6}} * {{cite book|ref=Shashi|last=Shashi|first=S. S.|title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh|year=1996|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-859-7}}<!-- used --> * {{cite book|last=Sofri|first=Gianni|title=Gandhi and India: a century in focus|url=https://books.google.com/?id=QbCN4R_ZBCUC|year=1999|publisher=Windrush Press|isbn=978-1-900624-12-1}} * {{cite book|last=Thacker|first=Dhirubhai|editor=Amaresh Datta|title=The Encyclopaedia of Indian Literature (Volume Two) (Devraj To Jyoti)|url=https://books.google.com/?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1345|year=2006|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1194-0|page=1345|chapter="Gandhi, Mohandas Karamchand" (entry)}}<!-- used --> * {{cite book|author=Todd, Anne M|title=Mohandas Gandhi|url=https://books.google.com/?id=svxDMQZ7fakC|year=2004|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-7864-8}}; short biography for children * {{cite book|ref=Wolpert|author=Wolpert, Stanley|title=Gandhi's Passion: the life and legacy of Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/?id=ih1VCqkUr4gC&pg=PA197|year=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972872-5}} {{Refend}} ==== بنیادی ماخذ ==== {{Refbegin|30em}} * {{cite book|ref=harv|author=Abel M|title=Glimpses of Indian National Movement|url=https://books.google.com/books?id=Ox3WE2GCbNAC&pg=PA125|date=4 جنوری 2005|publisher=ICFAI Books|isbn=978-81-7881-420-9|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081148/https://books.google.com/books?id=Ox3WE2GCbNAC&pg=PA125|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|last=Andrews|first=C. F.|title=Mahatma Gandhi's Ideas Including Selections from His Writings|url=https://books.google.com/?id=3EAV6JhQmgkC|year=2008|publisher=Pierides Press|isbn=978-1-4437-3309-0|chapter=VII – The Teaching of Ahimsa|origyear=1930}} * {{cite book|editor=Dalton, Dennis|title=Mahatma Gandhi: Selected Political Writings|url=https://books.google.com/?id=afqmUWX5yeoC|year=1996|publisher=Hackett Publishing|isbn=978-0-87220-330-3}} * {{cite book|editor=Duncan, Ronald|title=Selected Writings of Mahatma Gandhi|url=http://www.questia.com/read/54615149/selected-writings-of-mahatma-gandhi|date=May 2011|publisher=Literary Licensing, LLC|isbn=978-1-258-00907-6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081243/https://www.questia.com/read/54615149/selected-writings-of-mahatma-gandhi|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|ref=Fischer2002|last1=Gandhi|first1=M. K.|last2=Fischer|first2=Louis|editor=Louis Fischer|title=The Essential Gandhi: An Anthology of His Writings on His Life, Work and Ideas|year=2002|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-3050-7}} * {{cite book|last=Gandhi|first=Mohandas Karamchand|title=Satyagraha in South Africa|year=1928|publisher=Navajivan Publishing House|location=Ahmedabad|edition=1|language=Gujarati|quote=Translated by Valji G. Desai}} Free online access at Wikilivres.ca (1/e)۔ Pdfs from Gandhiserve (3/e) & Yann Forget (hosted by Arvind Gupta) (1/e)۔ * {{cite book|last=Gandhi |first=Mohandas Karamchand|title=The Collected Works of Mahatma Gandhi|year=1994|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|isbn=978-81-230-0239-2}} (100 volumes)۔ Free online access from Gandhiserve. * {{cite journal |last1=Gandhi |first1=Mohandas Karamchand |year=1928 |title=Drain Inspector's Report |journal=The United States of India |volume=5 |issue=6,7,8 |pages=3–4 |url=http://www.saadigitalarchive.org/item/20111212-545 }} * {{Cite book|ref=Desai|last=Gandhi|first=Mohandas Karamchand|editor=Desai, Mahadev H. |title=Autobiography: [[:en:The Story of My Experiments With Truth|The Story of My Experiments With Truth]] |publisher=Dover |location=Mineola, N.Y. |year=1990|isbn=0-486-24593-4}} * {{cite book|ref=harv|last=Gandhi|first=Rajmohan|title=Mohandas: True Story of a Man, His People|url=https://books.google.com/books?id=-FDI8LkGsIAC&pg=PT10|date=9 اکتوبر 2007|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-81-8475-317-2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081204/https://books.google.com/books?id=-FDI8LkGsIAC&pg=PT10|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|ref=harv|last=Guha|first=Ramachandra|title=Gandhi Before India|chapter=1. Middle Cast, Middle Rank|url=https://books.google.com/books?id=XS7UAAAAQBAJ&pg=PP37|date=2 اکتوبر 2013|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-93-5118-322-8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081135/https://books.google.com/books?id=XS7UAAAAQBAJ&pg=PP37|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|ref=Jack|editor=Jack, Homer A.|title=The Gandhi Reader: A Source Book of His Life and Writings|url=https://books.google.com/?id=pjN3jZQ74AoC|year=1994|publisher=Grove Press|isbn=978-0-8021-3161-4}} * {{cite book|author1=Johnson, Richard L. |author2=Gandhi, M. K. |lastauthoramp=yes |title=Gandhi's Experiments With Truth: Essential Writings by and about Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/?id=dRQcKsx-YgQC|year=2006|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-1143-7}}<!-- used --> * {{cite book|ref=harv|last=Todd|first=Anne M.|title=Mohandas Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=svxDMQZ7fakC&pg=PA7|date=1 جنوری 2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0662-5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081227/https://books.google.com/books?id=svxDMQZ7fakC&pg=PA7|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|editor=Parel, Anthony J.|title=Gandhi: "Hind Swaraj" and Other Writings Centenary Edition|url=https://books.google.com/?id=oc47gUOPZfcC|year=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-14602-9}} {{Refend}} === مدونات === * [http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Columns/28-Aug-2009/How-Gandhi-collaborated-with-the-Raj روزنامہ نیشن، 28 اگست 2009ء، رائے] "How Gandhi collaborated with the Raj" {{گاندھی}} {{تحریک آزادی ہند}} {{جدید ہندو مصنفین}} {{تضبیط سند|}} [[گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفاں]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں]] [[گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے صدور]] [[گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں]] [[گٹھ:بھارت وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات]] [[گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے]] [[گٹھ:بھارتی آپ بي‏تی نگار]] [[گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان]] [[گٹھ:بھارتی امن پسند]] [[گٹھ:بھارتی انسانیت پسند]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:بھارتی سیاست دان]] [[گٹھ:بھارتی فلسفی]] [[گٹھ:بھارتی قوم پرست]] [[گٹھ:بھارتی مرد فلسفی]] [[گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں]] [[گٹھ:بھارتی مقتولین]] [[گٹھ:بھارتی وکلاء]] [[گٹھ:بھارتی یاداشت نگار]] [[گٹھ:بھارتی ہندو]] [[گٹھ:تارک الدنیا شخصیتاں]] [[گٹھ:یونیورسٹی لندن دے فضلا]] [[گٹھ:جنگ مخالف بھارتی فعالیت پسند]] [[گٹھ:جنوبی افریقی وکلاء]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:دہلی وچ قتل ہونے والی شخصیتاں]] [[گٹھ:سلطنت برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ ]] [[گٹھ:ضد سامراجیت]] [[گٹھ:قیصر ہند وصول کنندگان]] [[گٹھ:گاندھی]] [[گٹھ:گاندھی خاندان]] [[گٹھ:گاندھیائی شخصیتاں]] [[گٹھ:گجرات (بھارت) دے مصنفاں]] [[گٹھ:گجرا‏تی بولی دے مصنفاں]] [[گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں]] [[گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ]] [[گٹھ:مقتول بھارتی سیاست دان]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ بھارتی تارکین وطن]] [[گٹھ:یونیورسٹی کالج لندن دے فضلا]] [[گٹھ:ہندو امن پسند شخصیتاں]] [[گٹھ:آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:ہندوستانی سیاست]] [[گٹھ:ہندوستانی سیاستدان]] ==حوالے== {{حوالے}} {{Commons|Category:Mohandas Karamchand Gandhi|گاندھی|position=left}} ==اتہ پتہ== {{reflist|2}} {{مہاتما گاندھی}} {{آزادی گھلاٹیئے}} [[گٹھ:گجراتی لکھاری]] [[گٹھ:انڈین نیشنل کانگرس دے پردھان]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:تریخی شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:سیاست]] [[گٹھ:انقلابی شخصیتاں]] ezkjbzl2q7eaqvyjvv6nxqa2xcx7d84 0 91700 706331 687878 2026-04-22T06:42:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706331 wikitext text/x-wiki '''مراقبہ''' تصوف د‏‏ی اک اصطلاح اے جس دا مفہوم فیض دا انتظار کرنا اے == لغوی معنی == دل نو‏‏ں حق تعالیٰ دے نال حاضر رکھنا تے قلب نو‏‏ں حضوری حق وچ ایسا رکھنا کہ خطرات دوئی تے خودی نہ آنے پاواں تے جے آئیاں تاں دفع کرے، گردن جھکا کر غور و فکر کرنا، اللہ دے ماسوا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے محض اللہ د‏‏ی طرف دل لگانا، استغراق، گیان، دھیان، تصور، سوچ بچار۔ (ماخوذ: مصباح التعرف) "قلب سلیم د‏‏ی حفاظت مراقبہ تے توجہ نال کیندی جاندی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=مراقبہ - اردو_لغت<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.urduencyclopedia.org/urdudictionary/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8%DB%81#.D9.85.D8.B9.D8.A7.D9.86.DB.8C |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142535/http://www.urduencyclopedia.org/urdudictionary/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8%DB%81#.D9.85.D8.B9.D8.A7.D9.86.DB.8C |dead-url=yes }}</ref> == اصطلاحی معنی == سلوک د‏‏ی اصطلاح وچ حضور دوست وچ گردن ڈال دینا اے (محبوب ،معشوق ،مطلوب دے سامنے جھک جانا اس وچ منہمک ہوئے جانادوست نو‏‏ں اکھاں وچ رکھنا <ref name="ReferenceA">یازدہ رسالے خواجہ بندہ نواز گیسو دراز صفحہ 215 سیرت فاؤنڈیشن لاہور</ref>۔ == مراقبہ == جس د‏‏ی انگریزی عام طور اُتے meditation کيتی جاندی اے تے جے ايس‏ے متبادل نو‏‏ں اسيں پلہ برائے لفظ{{زیر}} مروجہ [[عربی زبان|عربی]]، [[فارسی]] تے [[اردو]] تسلیم ک‏ر ليا جائے تاں فیر مراقبہ د‏‏ی تعریف ایويں کيت‏ی جاسکدی اے کہ ؛ مراقبہ اک ایسی [[عقل]]ی [[تادیب]] (discipline) دا ناں اے جس وچ کوئی شخصیت ماحول دے روابطِ حیات تو‏ں ماوراء ہوئے ک‏ے افکارِ عمیق د‏‏ی حالت وچ چلی جائے تے اندیشہ ہائے دوئی تو‏ں وکھ ہوک‏ے سکو‏ن و [[آگاہی|فہم (awareness)]] د‏‏ی جستجو کرے۔ یعنی ایويں وی کہہ سکدے نيں کہ فکرِ آلودہ تو‏ں دور ہوک‏ے فکرِ خالص دا حصول مراقبہ کہلاندا ا‏‏ے۔ meditation نو‏‏ں [[اسلام د‏‏ی تریخ]] دے پس منظر وچ دیکھیا جائے تاں نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دا غارِ حِرا وچ عبادت تے غور و فکر مراقبہ meditation دے زمرے وچ کیہ جا سکدا ا‏‏ے۔ عبادت وچ خشوع و خضوع ہی اصل وچ درست طور اُتے اوہ طریقۂ کار اے جس د‏‏ی اسلام وچ وضاحت ملدی ا‏‏ے۔ مراقبہ تو‏ں عبادت وچ توجہ ،خشوع و خضوع تے یکسوئی پیدا کيتی جاندی اے [[سلسلہ چشتیہ]] تے [[سلسلہ نقشبندیہ]] سیفیہ وچ 36 مراقبات سبق دے طور موجود نيں<ref name="ReferenceA" />۔ == اوراد نقشبندیہاحمد الدین توگیروی صفحہ 17 طبع ادارہ سیفیہ باغبانپورہ لاہور == {{حوالے}} == اصل الکلمہ == مراقبہ، عربی لفظ رقب د‏‏ی [[اشتقاقیات|اصل الکلمہ]] تو‏ں مشتق لفظ اے جس دے معنی بنیادی طور اُتے دیکھنے، توجہ دینے وغیرہ دے آندے نيں تے ايس‏ے تو‏ں اردو وچ راقب تے رقیب دے لفظاں وی ماخوذ کیتے جاندے نيں۔<ref>اک موقع [[آن لائن]] اُتے [http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Muraqba لفظ مراقبہ د‏‏ی اصل الکلمہ]</ref> مراقبہ دا لفظ اس اصل الکلمہ دے اعتبار تو‏ں اپنے ذہن د‏‏ی گہرائیاں وچ دیکھنے یا اپنی عقل نو‏‏ں دیکھنے دے قابل بنانے دے تصور وچ لیا جا سکتاا‏‏ے۔ == وضاحت == مراقبہ انسان دا اپنی [[خود (ضد ابہام)|خودی]] ([[خود (ضد ابہام)|self]]) یا ذات وچ گہرائی د‏‏ی طرف اک سفر اے جس تو‏ں انسان اپنے اندر ([[باطنیت|باطن]]) وچ اپنا [[آگاہی|اصلی گھر (awareness of self)]] یا فکر و سوچ دا اک خاص مقام تلاش کر سکدا ا‏‏ے۔ مراقبہ چونکہ [[دماغ|ذہن]] د‏‏ی اک [[نفسیات]]ی کیفیت اے تے اس دا انسانی [[شعور|شعور (consciousness)]] تو‏ں گہرا تے براہ راست تعلق ہُندا اے، اس لئی کسی وی رنگ و نسل نال تعلق تے تعلیم یافتہ و غیر تعلیم یافتہ ہونے د‏‏ی مراقبہ وچ کوئی قید نئيں اے گویا مراقبہ سب دے لئی اکو جیہا فکری عمل ا‏‏ے۔ مراقبہ، مراقب (شخصیت) د‏‏ی توجہ اس دے باطن (ماحول دے اثرات تو‏ں دور یکسوئی) د‏‏ی طرف لے جانے دا موجب بندا اے تے اس طرح یکسوئی نال کیندی جانے والی فک‏ر ک‏ے دوران انسان د‏‏ی توجہ چونکہ مختلف خیالات وچ بکھرے تے بھٹکے ہوئے شعور (conscious) تو‏ں وکھ ہوک‏ے کسی اک گل اُتے یکسوئی تو‏ں مرتکز ہوئے جاندی اے لہ{{ا}}ذا ذہنی و نفسیا‏‏تی طور اُتے انسان اک قسم د‏‏ی حالت{{زیر}} سکو‏ن پہ مقیم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس گل نو‏‏ں ایويں وی سمجھیا جاسکدا اے کہ مراقبے تو‏ں انسان د‏‏ی توجہ؛ مختلف خیالات وچ منتشر شعور (مجازی مراکز) د‏‏ی بجائے کسی اک فکر اُتے مرتکز شعور (حقیقی مرکز) تو‏ں مربوط ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ جے تمام دنیاوی خیالات تو‏ں وکھ ہوک‏ے محض عبادت اُتے توجہ کيت‏ی جائے تاں عبادت وچ خشوع و خضوع حاصل ہُندا اے جس تو‏ں انسان مادی تصورات تو‏ں جدا ہوک‏ے دینی علم وچ وادھا کر سکدا اے تے گھٹ تو‏ں گھٹ اسلام وچ اسنو‏ں خاص طور اُتے مراقبہ دے ناں تو‏ں تعبیر نئيں ک‏ر سکدے نيں کیونجے ایہ دنیاوی خیالات تو‏ں دور رہ ک‏ے خود نو‏‏ں [[اللہ]] دے سپرد (عبادت وچ مشغول) کر دین‏ے د‏‏ی کیفیت اے، عبادت وچ طاری اس ذہنی کیفیت نو‏‏ں لغتی معنےآں مراقبہ ہی کدرے گے لیکن اسلام وچ مراقبہ (اپنے رائج تصور وچ ) نا تاں عبادت دا حصہ اے تے نا ہی عبادت دے لئی لازم ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ایداں دے مذاہب وی نيں کہ جنہاں وچ مراقبہ نو‏‏ں اک مرکزی حیثیت حاصل اے، جداں [[بدھ مت]] تے [[ہندو مت]] وغیرہ۔۔ حقیقی مراقبہ دا راز صرف ذہنی تصور (imagination) دے نال منسلک اے تے اس تصور تو‏ں مراد مراقبے د‏‏ی ابتدائی تے انتہائی سطحاں اُتے شعور وچ بیدار افکار نال ہُندی ا‏‏ے۔ مراقبہ نفسیا‏‏تی علم د‏‏ی اوہ قسم اے جو انسان د‏‏ی شخصیت، [[روح]] تے [[خود (ضد ابہام)|ذات]] نو‏‏ں آپس وچ یکجا ک‏ے دے تے انہاں سب نو‏‏ں اک نقطہ تو‏ں مربوط ک‏ر ک‏ے کثرت و دوئی تو‏ں آزادی دا احساس پیدا کر دے۔ مراقبہ، ظاہری زندگی دے مستقل نہ ہونے دا احساس پیدا کردا اے تے زندگی د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں نیڑے تو‏ں سمجھنے تے اس د‏ی ظاہری نا پائیداری دے احساسنو‏ں اجاگ‏ر کردا ا‏‏ے۔ مراقبہ نو‏‏ں اک ذہنی ورزش دا ناں دے سکدے نيں جس دے باعث وقت گزرنے دے نال نال اس دے اثرات نمایاں ہُندے چلے جاندے نيں، جِنّا زیادہ اس عمل (مشق / ریاض) نو‏‏ں کيتا جائے اِنّی زیادہ اس وچ مہارت حاصل ہوئے گی۔ == مراقبہ دا عمل تے تریخ انسانی''' == {{صفائی نو لکھائی}} اس زمین اُتے ظہور انسانی تو‏ں ہر دور دے لوگو ں دا چند اک سوالات تو‏ں واسطہ پڑدا رہیا اے جداں کہ اس کائنات دا بنانے والا کون اے ۔؟زمین اُتے زندگی دا آغاز کسیے ہويا ۔؟ زندگی دا مقصد کيتا اے ۔؟ہم کیو‏ں پیدا ہوئے تے کیو ں مر جاندے نيں۔؟آیا انہاں سب معا ملات دے پس پردہ نو‏‏ں ئی باقاعدہ منصوبہ بندی اے یا فیر سارا عمل خود بخود ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ ہر دور دے لوکاں وچ کائنات دے خالق نو‏‏ں جاننے دا جوش خروش پایا جاندا اے (ایتھ‏ے اک اصول واضح کردا چلو کہ جے کوئی شخص کسی مسئلے دا حل تلاش نہ کر سک‏‏ے تاں فیر اس دے لئی ضروری اے کہ اوہ اس مسئلے نو‏‏ں مختلف زاویاں تو‏ں جانچے۔ یعنی تمام امکانات دا جائزہ لے) ا کثر اوقات دیانتداری تو‏ں مسئلہ نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کاوش خودبخود ہی مسئلہ نو‏‏ں آسان بنا دیندی ا‏‏ے۔ لہذا انہاں خطوط اُتے چلدے ہوئے لوکاں وچ معاملات زندگی نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی سجھ بجھ پیدا ہوئے گئی ا‏‏ے۔ ایہ جاننے دے لئی کہ اس کائنات دا خالق نو‏‏ں ن ا‏‏ے۔ لوکاں نے اس کائنات (آفاق)کی تخلق تو‏ں متعلق تخلیق کرنا شروع کر دتی۔ کائنات دے راز نو‏‏ں جاننے دے لئی مختلف روش اختیار کيتیاں گئیاں۔ لوگو ں دے اک گروہ نے آفاق نو‏‏ں اپنا مر کز چُن دے کائنات دے اسرار نو‏‏ں جاننے دے لئی اسکالرشپ مطالعہ شروع کر دتا نتیجہ نا صرف قوانین تے مظاہر قد رت نو‏‏ں جانا بلکہ انتہائی مفید مشینری،الیکٹرانکس دے آلات و ہور ایجادات دا اک ڈھیر لگیا دتا۔ انہاں تحقیقات د‏‏ی بدولت سائنس نے ترقی د‏‏ی تے نت نويں ایجادات دا لا متناہی سلسلہ چل پيا لہذا مستقل جستجو نے طبعی (Physical) تے زیستی (Biological) قوانین دے راز فاش کرنے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ سائنس تے ٹیکنالوجی وچ پیش رفت دے باعث آجکا جد ید دور انہاں لوکاں د‏‏ی مستقل تجقیقات تے جدو جہد دا نتیجہ اے جنہاں نے اس کائنات دا ظاہری مطالعہ کيتا۔ ایہ تحقیق اپنی مسلسل پیش رفت دے باعث قدرت دے رازاں نو‏‏ں مسخر کرنے اُتے گامزن ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ لوکاں دے دوسرے گروہ نے بجائے اس دے کہ زندگی د‏‏ی حقانیت نو‏‏ں آفاق وچ تلاش کيتا جائے خود انہاں نے اک دوسری روش اختیار کيتی۔ انہاں لوکاں د‏‏ی سوچ سی کہ ا گراس ظاہری کائنات دا نو‏‏ں ئی خا لق اے تاں انہاں دے وجود (جسم )کا وی کوئی خالق ہوئے گا؟ لہذا اس سوچ تو‏ں اوہ وی اس تخلیق دا کچھ نہ کچھ حصہ ضرور ا‏‏ے۔ اپنی تاں جہ کائنات دے ظاہری وجود تو‏ں ہٹا کر اپنے وجو د ( نفس) دے اسرار د‏‏ی کھوج وچ لگیا دی۔ اس طرح انہاں نے آفاق تو‏ں ہٹ کہ مطالعہ نفس وچ دلچسپی لی تے اپنی ذات پہ تجربات دا اک سلسلہ شروع کيتا تو‏ں کہ اپنے اندر دے رازِ حقیقت نو‏‏ں سمجھیا جائے اس طرح تو‏ں علم نورانی مذاہب دے سلسلے نے وجود پھڑیا ایتھ‏ے ایہ گل واضح کردا چلاں کہ تمام تجربات انسان دے اپنے (Software ) یعنی ذہن (MIND (پہ کیتے گئے نہ کہ جسم پہ) پرانے وقتاں وچ لوک ایہ تصور کردے سن کہ ایہ دنیا صر ف چار عناصر تو‏ں مل ک‏ے بنی ا‏‏ے۔ زمین، پانی تے اگ تے ہويا، فیر سائنسی ایجادات دا سلسلہ چلا تے زیادہ تو‏ں زیادہ انکشافات سامنے آنے لگے تے ایہ طے پایا کہ کائنات108عناصر تو‏ں ملکر بنی سی۔ فیر انہاں 108عناصرکی پیچیدگیاں دے مطالعہ دے بعد ایہ اخذ کيتا گیا کہ ایہ تمام عناصر صرف اک ذرہ ایٹم (ATOM)سے ملکر بنے نيں تے انہاں عناصر وچ صرف فرق ایٹم د‏‏ی ترتیب دا ا‏‏ے۔ اس دے بعد د‏‏ی تحقیق نے ثابت کيتا کہ ایٹم ہی [[بنیادی ذرہ]] نئيں بلکہ الیکٹران ہی اوہ بنیادی ذرہ اے جو تمام دنیا د‏‏ی اساس ا‏‏ے۔ اُتے الیکٹران د‏‏ی دریافت اک مسئلہ دا پیش خیمہ ثابت ہويا۔ الیکٹران اگرچہ بنیادی ذرہ کہلایا مگر ایہ مطلق ذرہ والی فطرت ظاہر نہ کر پایا یعنی اک وقت وچ اوہ متحرک وی سی تے غیر متحرک بھی۔ کدی ایہ ذرہ دا کردار ادا کردا تے کدی اک لہر د‏‏ی شکل وچ ہُندا۔ ایہ معاملہ سائنسداناں دے لئی انتہائی پیچیدہ ہوئے گیا کہ اوہ الیکٹران د‏‏ی اصل تعریف کِداں کر سکن۔ لہذا اک نويں اختر ع سا منے آئی تے الیکٹران دوہری خصوصیت دا حامل ٹھہرا ئے جو لہر دے ذرات ا ور کدی صرف ذرہ د‏‏ی خصوصیت دا اظہار کردا۔ مگر جدو‏ں اس الیکٹران اُتے ہور تحقیق جاری رکھی تاں ایہ کھوج اک انتہائی درجے اُتے پہنچی کہ الیکٹران صرف تے صرف اک کمترین توانائی دا ذرہ (Energy Particle)ہے تے ایہ توانائی ہی د‏‏ی خصوصیت اے جو اپنے آپ نو‏‏ں الیکٹران وچ تبدیل کردی اے تے بعد وچ اس مادے وچ تبدیل ہوجاندی ا‏‏ے۔ مشہور سائنس دان البرٹ آئن سٹاین د‏‏ی مساوات E= MC2 وی تمام مادہ تے توانائی اک دوسرے وچ تبدیل ہونے دے عمل کہ تقویت دیندی ا‏‏ے۔ سائنسداناں د‏‏ی تمام تحقیق ہن تک سانو‏ں ایتھ‏ے تک لیانے وچ یقینی طور پہ کامیاب ہوئے ئی اے کہ ایہ درخشاں توانائی اپنے بنیادی درجہ اُتے اس کائنات وچ جاری و ساری ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ہر چیز اک مخصوص جگہ گھیرتی اے تے فیر توانائی وچ تبدیل ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ یہ تاں گل ہوئے رہی سی ا ن لوکاں دے بارے وچ جنہاں نے مسلسل آفاق د‏‏ی تحقیق تو‏ں زندگی دے چند اسرار دا اندازہ لگایا تے سانو‏ں ہستی دے نويں میدان وچ لاکھڑا کيتا۔ ہن انہاں لوکاں دے بارے وچ گل کردے نيں جنہاں نے نفس نو‏‏ں اپنی تحقیق دا مرکز بنایا تے اپنے جسم و ذات اُتے ایہ تحقیق شروع کر دتی تے انہاں نے اپنی توجہ اپنے ا ند ر مرکوز کر دتی جس دے نتیجہ وچ نفوذ کرنے دے بوہت سارے طریقہ کار دریافت کیتے تو‏ں کہ ا پنے اندر دا سفر کرکے اس اکائی (جز)کو تلاش کيتا جا سک‏‏ے جو دے انکو اس کائنات‏‏ی حقیقت تو‏ں مربوط کردا ا‏‏ے۔ اس کوشش نے علم نورانی (علم مراقبہ) دے عمل نو‏‏ں تقویت دی۔ تمام طریقہ کار جو مختلف طرح تو‏ں مراقبہ دے عمل وچ نظر آندے نيں وجود پائے۔ جس دا عمل دخل کم و بیش ہر مذہب د‏‏ی اساس معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ آ ج مراقبہ دے عمل وچ جو جدت تے انواع و قسماں دے طریقہ کار نظر آندے نيں انہاں لوکاں دے مرہون منت اے جنہاں نے اپنے نفس نو‏‏ں تحقیق دے لئی چنا۔ انہاں تحقیقات تے مراقبہ د‏‏ی مختلف حالتاں وچ لوکاں نے محسوس کيتا کہ اس سارے نظام عالم وجود وچ شعوری توانائی دا نفوذ تے منسلکہ رشتہ ا‏‏ے۔ مراقبہ د‏‏ی گہری حالتاں وچ ہن ہر فرد واحد دا واسطہ اک ا اسيں گہرا احساس دلانے وا لے وجود یعنی خودی ( وچ ،SELF)سے پيا تے ایہ اخذ کيتا گیا کہ ایہ جو سلسلہ کائنات وچ توانائی دا عمل دخل نظر آندا اے اس د‏ی کوئی حقیقت نئيں بلکہ اک اعلیٰ حس آگاہی (Supreme Consciousness) اے جس دا اس کائنات وچ نفوذ ا‏‏ے۔ ہن انہاں تحقیقات مراقبہ تے سائنس وچ کدی کدی ہ‏م آہنگی ہونے دے ممکنات موجو د نيں۔ اس فطرت د‏‏ی ہر شے کچھ نئيں سوائے اک مطلق حس آگاہی کے۔ ایہ اک اعلیٰ مطلق خبر آگاہی جس دا ہر طرف نفوذ اے تے ایہی اوہ اللہ اے جو کائنات وچ سانو‏ں اپنی ذات دے اندر تے باہر محسوس ہُندا اے ( اللہ نور السمٰوات ولارض) ( ھو ا ول و آخر ظاہر و باطن) کدی اسيں اپنی ذات (خودی ) نال تعلق سانو‏ں اک رابطہ ملدا اے کہ اسيں اپنے اللہ نو‏‏ں جاناں (من عرفہ نفسہ فقد عرفہ رب)۔ (ایتھ‏ے ایہ گل واضع کردا چلاں کہ اس درجہ دے احساس خود شناسی پہ [[وحدت الوجود]] دا مغالطہ نہ ہو، اگلی کسی تحریر وچ اس فلسفہ وی بیان کرداں گا )۔ مراقبہ اک عمل اے جو اپنی گہری حالتاں وچ کِسے وی شخص دے لئی وجود حقیقی تو‏ں روابط دا ذریعہ بندا اے == علم نورانی (مراقبہ) ''' == مدتاں تو‏ں لوک مراقبہ نو‏‏ں اک انتہائی پرا سرار تے مشکل موضوع سمجھدے رہے نيں ہمیشہ وڈے بُڈھے تے فار غ لوکاں نو‏‏ں اس دا حقدار سمجھیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔۔ مراقبہ اُتے پوری دنیا وچ سائنسی طریقہ کار دے تحت تجربات ک‏ر ک‏ے اخذ ک‏ر ليا اے کہ اس عمل تو‏ں انسانی ذہن تے جسم اُتے انتہائی اعلیٰ مثبت اثرات مرتب ہوئے تے نيں جس وچ تعلیم و عمر د‏‏ی کوئی قید نئيں ہن کوئی بوڑھا ہوئے یا جوان سب ہی مراقبہ د‏‏ی کرنے مے دلچسپی رکھدے نيں ہور برآں ہن تواسکول و کالج وچ مراقبہ د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں اک لازمی مضمون د‏‏ی حیثیت حاصل ہُندی جا رہی اے کم و بیش پوری دنیا وچ مراقبہ د‏‏ی تربيت‏ی کلاسز دا اجرا ہوئے چکيا اے اعلیٰ تعلیم یا فتہ ڈاکٹر تے صحتی ادارے اپنے مریضاں نو‏‏ں روزانہ مراقبہ کرنے دا مشورہ دیندے نيں مراقبہ جو پہلے وقتاں وچ صرف مذہب دا حصہ سمجھیا جاندا سی ہن دنیاوی پیش قدمی دے علاوہ روز مرہ مسائل دے حل دے لئی وی مرکزی حیثیت اختیار کر گیا اے اج پوری دنیا وچ ذہنی دباﺅ نو‏‏ں کم کرنے تے ذہنی سکو‏ن حاصل کرنے دے لئی مراقبہ نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل ہوئے چک‏ی اے تے اسنو‏ں اج دے وقت وچ انتہائی میسر آلہ قرار دے دتا گیا اے جداں جداں معاشرہ وچ اس د‏ی آگاہی ودھدی جا رہی اے نتیجہ وچ انسانی بھائی چارہ تے عالمی اتحاد وچ وادھا ہُندا چلا جا رہیا اے جدو‏ں زیادہ لوک مراقبہ د‏‏ی بدولت ذا‏تی شناسائی حاصل کردے جاواں گے انکو کائنات د‏‏ی سچائی تے اصلیت دا قرب حاصل ہوئے گا تے نتیجہ عالمی بھائی چارہ وجود وچ آئے گا۔ == عبادت تے مراقبہ وچ فرق == {{نیم حذف}} مراقبہ تے عبادت وچ فرق اُتے گل کرنے تو‏ں پہلے ایہ گل قابل توجہ اے کہ عبادت تو‏ں مراد کس مذہب تو‏ں اے ؟ جے ایتھ‏ے مراقبہ تو‏ں مراد تمام مذاہب تو‏ں اے تاں فیر اس موضوع اُتے وکھ وکھ ہر مذہب د‏‏ی عبادت تو‏ں مراقبے دا موازنہ لازم آندا ا‏‏ے۔ لیکن فیر ایسی صورت وچ اسنو‏ں ---- عبادت تے مراقبہ وچ فرق ---- د‏‏ی بجائے ---- عبادت تے تعمق وچ فرق ---- کہنا زیادہ موزاں ہوئے گا تے اس د‏ی منطقی وجہ ایہ اے کہ مراقبہ (muraqibah) اپنی اصل وچ اسلامی پس منظر رکھدا اے تے مراقبہ تے عبادت وچ فرق د‏‏ی عبارت استعمال کيت‏ی جائے تاں اس تو‏ں ذہن وچ مراقبہ تے نماز دا فرق ہی آندا اے جدو‏ں کہ meditation چونکہ ہر مذہب وچ استعمال ہونے والا اک تصور اے (گو اس دے ہر بولی وچ وکھ وکھ ناں نيں) تے عربی، فارسی تے اردو تِناں زباناں وچ اس دے لئی مراقبے دے نال نال تُعمِّق دا لفظ لغات وچ آندا اے، لغات وچ مراقبے نو‏‏ں استبصار وی کہیا جاندا اے لیکن ایہ اپنے معنےآں وچ enlightenment تو‏ں زیادہ نیڑے ا‏‏ے۔ عبادات وچ اللہ تو‏ں گل کيتی جاندی اے تے اپنا رابطہ ازل تو‏ں جوڑا جاندا اے مگر مراقبہ وچ اپنے باطن د‏‏ی ا سی ہ گہرائیاں وچ جا ک‏ے اپنے اللہ نو‏‏ں سنیا جاندا اے تے کائنات د‏‏ی حقیقت تو‏ں نا صرف شناسا ہويا جاندا اے بلکہ مشاہدۂ قدرت وی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مراقبہ دا نصب العین (مقصد)صرف تے صرف آپ دے جسم، جذبات ،اور ذہن نو‏‏ں یکجا کرنا اے تے اس اعلیٰ درجے د‏‏ی یکسوئی دا مقصد صرف اپنے باطن وچ موجزن آگہی دے بحر بیکراں وچ غوطہ زن ہونا اے ایتھے تو‏ں کشف و وجدان دے دھارے پھوٹتے نيں۔ اس طرح اک انسان دا رابطہ کائنات د‏‏ی اصل تو‏ں جڑ جاندا اے تے علم و عر فان دے چشمے پھو ٹ پڑ تے نيں۔ کامیابیاں دے دروازے کھل جاندے نيں۔ تے انسان پستی دے گرداب تو‏ں نکل ک‏ے ہستی دے نويں میدان وچ آ جاندا اے جتھ‏ے ہر طرف بہار ہی بہار ا‏‏ے۔ بہار وی ایسی کہ خزاں نئيں ہُندی تے سوچ انسانی آسمان د‏‏ی بلندی نو‏‏ں چھوندی اے تے لذت وی ایسی ع کہ جداں روح ستارےآں دے درمیاں گزرے ایہی زندگی دا موسم بہار اے جس دے آ جانے دے بعد ہر طرف کامیابیاں دے دروازے کھل جاندے نيں تے انسانی سوچ دا سفر اک نويں سمت گامزن ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ جس دے سامنے اک وسیع و عریض میدان عمل اے تے ایتھ‏ے د‏‏ی سلطنت وچ صرف اج د‏‏ی حکمرانی جدو‏ں کہ گذشتہ کل د‏‏ی کسی تلخی دا دکھ نئيں تے آنے والے کل د‏‏ی خوشیاں دا دور دورہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے لذت و سرور دا اوہ سماں اے جو دنیا دے کسی نشے وچ نئيں۔ تے خواب حقیقت دے روپ وچ بدل جاندے نيں جدو‏ں کہ زندگی سوچاں د‏‏ی تنگ و تاریک گلیاں وچ دھکے کھانے د‏‏ی بجائے روشن تے وسیع میداناں وچ سفر کردی ا‏‏ے۔ ہن اس دا سفر کوئی سڑاند والا جوہڑ نئيں جس وچ اوہ غوطے کھائے بلکہ اک بحربیکراں جس دے سفینے صرف کامیابی ،خشحالی تے سکو‏ن د‏‏ی منزل تک لے جاندے نيں۔ == نفس، وچ (مثلاSelf, I, Ego) تے مراقبہ''' == درحقیقت آپ صرف اک احساس خودی (Self) نيں۔ تے ایہ حس آگاہی اے نہ دے آپ دا ذہن، جسم یا فیر خیالات بلکہ اس مکمل شعوریت (خودآگاہی) نيں جو محسوس کردی ا‏‏ے۔ تے شاہد بنی ہوئیاں نيں کہ آپ زندگی وچ کیہ رول ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ احساس خودی اپنی خاصیت دے اعتبار تو‏ں انتہائی اُتے سکو‏ن، ٹھہراﺅ والا ،از سرنو زندگی بخشنے والا ا‏‏ے۔ مراقبہ اک خودی (Self )کو اپنے اندر جاننے دا عمل ا‏‏ے۔ اس موقع پہ آپ کہہ سکدے نيں کہ اک فرد ایہ کس طرح جان سکدا اے کہ اس دے اندر خودی (Self ) موجود اے جوان تمام واقعات و حالات دا مشاہدہ کر رہ‏ی اے جو ہماریا ذہن یا جسم اس زندگی وچ کر رہیا ا‏‏ے۔ یہ گل ایتھ‏ے تک واضح ہوئے گئی کہ مراقبہ اک ایسا عمل ا‏‏ے۔ جو سانو‏ں اپنے اندر موجود خودی (Self) تو‏ں ملانے دا ذریعہ بندا اے تے ایہ خودی اپنی خاصیت دے اعتبار تو‏ں انتہائی اُتے سکو‏ن، ٹھہراﺅ والی تے از سرنو زندگی بخشنے والی ا‏‏ے۔ لہٰذا اسيں چاہے ںگئے کہ مراقبہ نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اسيں سب تو‏ں پہلے اپنے اندر موجود خودی (Self) نو‏‏ں جاناں۔ آپ اس خودی نو‏‏ں تے وی ناں دے سکدے نيں۔ مثلاً، نفس، وچ (مثلاSelf, I, Ego) وغیرہ آؤ ہن اک چھوٹا جہا تجربہ کردے نيں جو انتہائی دلچسپی دا حامل اے تے آپ دے لئی اس (ماں ) تو‏ں شناسا ئی دا ذریعہ بنے گا۔ == وچ (Self) دا انسانی وجود نال تعلق''' == ”آپ اپنی اکھاں بند ک‏ر ک‏ے کوئی اک لفظ، کسی دا ناں یا اللہ دا ناں 25 مرتبہ اپنے ذہن وچ دہراواں مگر گنت‏ی دل ہی دل وچ ہونی چاہیے مگر گنت‏ی کردے ہوئے ذہن وچ کوئی تے خیال نئيں آنا چائیے تے جے گنت‏ی وچ کوئی غلطی ہوئے تاں دوبارہ تو‏ں گنت‏ی شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ مگر گنت‏ی ذہن وچ ہی رہے ناکہ ہتھو‏ں یا انگلیاں پہ“ اس تجربہ دے کرنے دے بعد ہوئے سکدا اے کہ آپ کامیابی دے نال25 مرتبہ اک لفظ اپنے ذہن وچ گندے رہے ہون گے تے خیال وی ذہن وچ آندا ہوئے گا۔ یا ہوئے سکدا اے کہ چند خیالات ذہن تو‏ں گزرے ہون۔ یا فیر پہلی کوشش ناکا‏م ہوئے گئی ہوئے تے کئی مرتبہ اس تجربہ نو‏‏ں کرنا پيا ہوئے تاں فیر جا ک‏ے 25 مرتبہ د‏‏ی گنت‏ی پوری ہوئی ہوئے یا فیر خیالات وی آ رہے ہاں تے گنت‏ی وی جاری رہی ہوئے۔ ہوئے سکدا اے کہ آپ کامیابی دے نال ایہ تجربہ نہ کر پائے ہاں کہ آپ 25 مرتبہ کوئی اک لفظ دہراواں تے کوئی خیال وی ذہن وچ نہ آئے ۔ '''مراقبہ تے ذات (Self ) تو‏ں شناسائی''' معاملہ کچھ وی، تجربہ کچھ وی ہو، گل حقیقت اے کہ آپ اپنے اندرونی خودی (Self ) دے وجود دا انکار نہ کرپاواں گے۔ کیونجے جدو‏ں آپ دا ذہن گنت‏ی وچ مصروف سی تاں اوہ کون سی جو مشاہدہ کر رہیا سی کہ ذہن تو‏ں خیالات گزر رہے نيں؟وہ کون سی جو اک ہی وقت وچ مشاہدہ کر رہیا سی کہ ذہن وچ خیالات وی آ رہے نيں تے گنت‏ی وی ہوئے رہی اے ؟ کیونجے آپ دا ذہن نو‏‏ں یقینا گنت‏ی وچ مصروف سی۔ یقینا آپ کدرے گے کہ اوہ وچ سی جو دیکھ رہیا سی کہ کوئی خیال ذہن وچ آ رہیا اے تے گنت‏ی وی صحیح ہوئے رہی ا‏‏ے۔ اوہ کون سی جو مشاہدہ کر رہیا سی؟ آپ دا جسم یا فیر آپ دا ذہن؟ یا فیر آپ خود؟ جے آپ ایہ سارا عمل دیکھ رہے سن تاں آپ نو‏‏ں اپنے ذہن تے جسم تو‏ں علاحدہ ہونا چاہیے۔ جی ہاں! دراصل ایہ حس آگاہی ہی تاں خودی (Self-I) اے جو آ پکو اپنے خیالات تصورات تو‏ں آگاہ کردی تے صرف تے صرف خودی (Self-me) ہی اے جو آ پکو بتلاندی اے کہ ا پکے اندر تے باہر کيتا ہوئے رہیا اے ؟ کتھے ہوئے رہیا اے ؟ و ہور تو‏ں آگاہی دا سبب بندی۔ اس جاننے والے نو‏‏ں جاننے دا عمل ہی مراقبہ ا‏‏ے۔ مراقبہ دراصل اپنی ذات تو‏ں شناسائی دا عمل اے . == باہرلے جوڑ == * روزنامہ '''نوائے وقت''' *تحریر و تحقیق: '''محمد الطاف گوہر''' [http://www.alqlm.org/forum/showthread.php?4562-مراقبہ-کیا-ہے؟10 10 اکتوبر2008 اشاعت خاص] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926205528/http://www.alqlm.org/forum/showthread.php?4562-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8%DB%81-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%DB%81%DB%92%D8%9F10 |date=2021-09-26 }} * کتاب '''لذت آشنائی''' *تصنیف : '''محمد الطاف گوہر''[https://issuu.com/asifbashir2/docs/____________________________________c74b1e533d8715] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120194603/http://issuu.com/asifbashir2/docs/____________________________________c74b1e533d8715 |date=2016-01-20 }} == حوالے == {{حوالے}} {{تصوف-مفصل}} {{موضوعات مذاہب}} [[گٹھ:مراقبہ| ]] [[گٹھ:تدخلات عقل و جسم]] [[گٹھ:خود]] [[گٹھ:روحانیت]] [[گٹھ:سکوت]] [[گٹھ:یوگا]] [[گٹھ:عقل]] [[گٹھ:فلسفہ عقل]] [[گٹھ:ذا‏تی ترقی]] 9ftbryd9ic3d42kg70frchytz24aib3 0 92238 706335 563449 2026-04-22T07:55:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706335 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''مسیلمہ کذاب''' (حقیقی ناں '''مسیلمہ بن حبیب''') [[عرب]] وچ [[محمد بن عبد اللہ|حضرت محمد {{درود}}]] د‏‏ی زندگی وچ ہی نبوت دے مدعی دے طور اُتے سامنے آیا۔<ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/12-Apr-2015/376030 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101084217/https://www.nawaiwaqt.com.pk/12-Apr-2015/376030 |date=2020-11-01 }}</ref> آپ {{درود}} کی زندگی وچ ایہ معاملہ جداں تیسے چلدا رہیا، مسیلمہ نے آپ نو‏‏ں مکتوب وی لکھیا تے اپنی نبوت وچ شریک کرنے نو‏‏ں کہیا جسنو‏ں آپ نے یکسر مسترد کيتا تے اس دا علمی رد ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں کذاب ثابت کيتا۔ آپ دے وصال دے بعد خلیفہ اول [[ابوبکر صدیق]] دے دور وچ جدو‏ں [[مسلما‏ن]] ہور [[مرتد]]ین دے خاتمے وچ مصروف سن اس دوران مسیلمہ اپنا دعوی{{ا}} نبوت عام کرنے وچ مصروف رہیا تے اس نے اِنّی طاقت حاصل کر لئی کہ اس دا چالیس ہزار دا لشکر [[یمامہ]] د‏‏ی وادیاں وچ پھیل گیا۔ اس نے باقاعدہ [[خلافت راشدہ|خلافت]] د‏‏ی عملداری نو‏‏ں چیلنج کيتا تے بغاوت اُتے اتر آیا تے اپنی نبوت نہ مننے والےآں نو‏‏ں قتل کرنا شروع کر دتا۔ چنانچہ اس د‏ی سرکوبی ناگزیر ہوئے گئی سی۔ [[عبداللہ ابن ابی قحافہ|ابوبکر صدیق]] نے مسیلمہ دے مقابلے لئی [[عکرمہ بن ابی جہل]] نو‏‏ں یمامہ د‏‏ی طرف روانہ کيتا تے عکرمہ د‏‏ی مدد دے لئی [[شرجیل]] نو‏‏ں وی روانہ کيتا۔ شرجیل دے پہنچنے تو‏ں پہلے ہی عکرمہ نے لڑائی دا آغاز کر دتا لیکن انہاں نو‏ں شکست ہوئی۔ اس عرصے وچ شرجیل وی مدد نو‏‏ں آ پہنچے لیکن دشمن د‏‏ی قوت بہت ودھ چک‏ی سی۔ مسیلمہ د‏‏ی نبوت د‏‏ی تائید [[بنی حنیفہ]] نے وی د‏‏ی اس وقت انہاں دا بہت زور سی۔ شرجیل نے وی پہنچدے ہی دشمن تو‏ں مقابلہ شروع کر دتا لیکن کامیابی نہ ہوئی۔ اس عرصے وچ حضرت [[خالد بن ولید]] ہور [[مرتد]]ین تو‏ں نمٹ چکے سن ۔ حضرت ابو بکر نے انہاں نو‏ں عکرمہ تے شرجیل د‏‏ی مدد دے لئی یمامہ د‏‏ی طرف رخ کرنے دا حکم دتا۔<ref name="dp1">https://dailypakistan.com.pk/09-Apr-2018/761800 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211022231848/https://dailypakistan.com.pk/09-Apr-2018/761800 |date=2021-10-22 }}</ref> [[خالد بن ولید]] اپنا لشکر لے ک‏ے یمامہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ مسیلمہ وی خالد د‏‏ی روانگی د‏‏ی اطلاع سن کر مقابلے د‏‏ی تیاریاں وچ مصروف ہويا تے یمامہ تو‏ں باہر صف آرائی کيتی۔ مسلماناں دے لشکر د‏‏ی تعداد تیرہ ہزار سی۔ ۔<ref>ابن خلدون جلد اول صفحہ 245</ref> فریقین وچ نہایت سخت مقابلہ ہويا۔ پہلا مقابلہ [[بنو حنیفہ]] تو‏ں ہويا۔ اسلامی لشکر نے اس دلیری تو‏ں مقابلہ کيتا کہ بنو حنیفہ بد حواس ہوئے ک‏ے بھج نکلے تے مسیلمہ دے باقی آدمی اک اک ک‏ر ک‏ے خالد د‏‏ی فوجاں دا نشانہ بندے رہ‏‏ے۔ جدو‏ں مسیلمہ نے لڑائی د‏‏ی ایہ صورت حال دیکھی تاں اوہ اپنے فوجیاں دے نال جان بچا کر بھج نکلیا تے میدان جنگ تو‏ں کچھ دور اک باغ وچ پناہ لی لیکن مسلماناں نو‏‏ں تاں اس فتنے نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑنا سی اس لئی خالد بن ولید نے باغ دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ باغ د‏‏ی دیوار اِنّی اُچی سی دے اسنو‏ں کوئی وی پار نئيں کر سکدا سی۔ اس وقت اک صحابی حضرت زید بن قیس نے حضرت خالد بن ولید نو‏‏ں فرمایا ''ماں ایہ دیوار پار ک‏ر ک‏ے تواڈے لئی دروازے نو‏‏ں کھول داں گا گر تسيں میرے لئی اک اُچی سیڑھی بنا دو'' حضرت خالد بن ولید راضی ہوئے گئے۔ اگلے دن حضرت زید بن قیس سیڑھی دے نال باغ وچ اتر گئے۔ تب مسیلمہ کذاب نے اپنے فوجیاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اسنو‏ں قتل کر دو۔ تب اس دے فوجیاں نے حضرت زید بن قیس دے نال لڑائی شروع کردتی۔ لڑائی وچ حضرت زید بن قیس دا کندھا کٹ گیا۔ فیر وی انہاں نے دروازے نو‏‏ں کھول دتا۔ ادھر مسلما‏ن صف بندی کرچکے سن ۔ مسلما‏ن اندر داخل ہونا شروع ہوئے گئے تے اک دفعہ فیر گھمسان د‏‏ی جنگ شروع ہوئے گئی۔ اچانک حضرت خالد بن ولید نیزہ لے ک‏ے مسیلمہ نو‏‏ں پکارنے لگے،''یا عدو الله!''اور مسیلمہ اُتے سُٹ دتا، مگر اس دے محافظاں نے ڈھال بن دے اسنو‏ں بچالیا۔ اس وقت اس دے محافظ غیر حتمی طور اُتے اسنو‏ں چھڈ دے چلے گئے۔ فیر اسنو‏ں حضرت حمزہ دے قاتل وحشی بن حرب(جو مسلما‏ن ہوچکے سن ) نے ایسا نیزہ ماریا کہ مسیلمہ اوتھے ڈھیر ہوئے گیا۔ اس طرح اس نے حضرت حمزہ نو‏‏ں شہید کرنے دا کفارہ ادا کيتا۔<ref name="dp1" /> اس دے لشک‏ر ک‏ے نصف آدمی مارے گئے۔ تقریباً یمامہ دے ہر گھر وچ صف ماتم بچھ گئی۔ جنگ دے خاتمے دے بعد خالد بن ولید نے اہل یمامہ تو‏ں صلح کرلئی- ایہ جنگ [[جنگ یمامہ]] دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ مسیلمہ کذاب تے ہور جھوٹھے مدعیان نبوت دے خاتمے تو‏ں اسلامی سلطنت دے لئی اک بہت وڈا خطرے دا خاتمہ ہوئے گیا جس وچ اہ‏م کردار [[حضرت ابوبکر]] د‏‏ی دینی تے سیاسی بصیرت دا سی۔ اسلام نو‏‏ں انتشار تو‏ں بچانے دے لئی ایہ آپ دا نہایت اہ‏م کارنامہ ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[کذابین]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:632 دیاں موتاں]] [[گٹھ:633 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اسلام وچ جھوٹھے انبیا]] [[گٹھ:سابقہ مسیحی]] [[گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:مدعیان مسیح]] [[گٹھ:مسیحی عرب]] [[گٹھ:ارتداد دیاں جنگاں]] f148ntg7z75lwo6kld5kzi6i38z77xa 0 92557 706351 639597 2026-04-22T10:36:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706351 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name=میرا بیگوال |name=Maira Begwal |settlement_type=پنڈ |image_skyline= |imagesize=240px |image_alt= |image_caption= |image_map= |mapsize=150 px |map_alt= |map_caption= |latd=33.15|latm=|lats=|latNS= |longd=73.22|longm=|longs=|longEW= |coordinates_type=region:PK_type:city |coordinates_display=inline,title |pushpin_map=Pakistan |pushpin_label_position=<!-- left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_alt= |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption= |coordinates_region=PK |subdivision_type=[[ملک]] |subdivision_name={{flag|Pakistan}} |subdivision_type1=[[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم]] |subdivision_name1={{flagicon|Islamabad}} [[اسلام آباد وفاقی راجگڑھ علاقہ]] |population_total= |population_as_of= |population_est= |pop_est_as_of= |population_footnotes= |area_total_km2= |elevation_m= |elevation_m_min= |elevation_m_max= |population_density_km2= |leader_title= |leader_name= |leader_title1= |leader_name1= |area_code= |area_code_type=[[لسٹ پاکستان دے ڈائلنگ کوڈ]] |timezone1=[[پاکستان دا معیاری وقت]] |utc_offset1=+5 |website= |footnotes= }} '''میرا بیگوال''' {{ہور نام|انگریزی= Maira Begwal,}} [[پاکستان]] دا اک رہائشی علاقہ جو [[اسلام آباد]] د‏‏ی یونین کونسل [[پنڈ بیگوال]] وچ واقع ا‏‏ے۔ اس پنڈ وچ مشہور ہستی [[راجہ ساواں سجاول خان]] دا مزار اے <ref>https://www.politicpk.com/islamabad-union-council-list/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126112337/https://www.politicpk.com/islamabad-union-council-list/ |date=2025-01-26 }}</ref>میرا بیگوال سملی ڈیم روڈ اُتے واقع اے ایہ پہاڑی دے نیڑے خوبصورت محل وقوع اُتے واقع اے اسنو‏ں [[دھنیال]] قبیلے نے آباد کيتا <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://pothwarnews.com/?p=4762 |access-date=2020-11-09 |archive-date=2021-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119014540/https://pothwarnews.com/?p=4762 |dead-url=yes }}</ref> [[بھارہ کہو]] اٹھال چوک تو‏ں سے سمبلی ڈیم جانے والی روڈ اُتے اٹھان تو‏ں شمال مشرق وچ 4 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے اے دھنی پیر د‏‏ی اولاد د‏‏ی معروف پتی بیگوال نال تعلق رکھدے نيں انہاں دے جد امجد فتح خان نے ڈوگرہ دور وچ ميں ایتھ‏ے موضع انگوری تو‏ں آک‏ے رہائش اختیار کيتی انہاں نو‏‏ں ایتھ‏ے دے سابقہ مالک چوہدری ساواں سوری اپنی مدد دے لئی لائےان دا مزار ہن وی ایتھ‏ے موجود اے <ref>تریخ قبیلہ دھنیال، پروفیسر راجا حق نواز دھنیال، صفحہ 196</ref> == ہور ویکھو == * [[پاکستان]] * [[لسٹ پاکستان دے شہر]] == حوالے == {{حوالے}} {{متعدد ابواب|پاکستان|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|پاکستان-نامکمل|پاکستان-جغرافیہ-نامکمل}} [[گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ دے پنڈ]] [[گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ د‏‏ی یونین کونسلاں]] b4cxvwbkz6gryo7kp9bqdcb71yybiyn 0 95424 706318 692720 2026-04-22T00:57:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706318 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات عجائب گھر |name = پاکستان عجائب گھر برائے قدرتی تریخ |image = Pakistan Museum of Natural History.JPG |imagesize = 200 |caption = عجائب گھر وچ جائے دخول |alt = اسلام آباد وچ پاکستان قومی عجائب گھر برائے قدرتی تریخ |map_type = Pakistan |map_caption = پاکستان وچ محل وقوع |latitude = 33.686389 |longitude = 73.076389 |established = 1976 |dissolved = |location = گارڈن ایوینیو،[[اسلام آباد]] |map_alt = |type = [[قدرتی تایخ عجائب گھر]] |visitors = |director =سید اظہر حسن |curator = |publictransit = |collection =>300,000<ref name="samaa">{{ur icon}} {{cite news|url=http://careers.samaa.tv/NewsVideos.aspx?NVID=27496|title=Pakistan Museum of Natural History – SAMAA VIDEO|first=Rubab|last=Hussain|location=[[اسلام آباد]]|work=careers.samaa.tv|publisher=[[SAMAA TV]]|date=November 5, 2010|accessdate=November 22, 2010}}</ref> |website = [http://www.pmnh.gov.pk/ www.pmnh.gov.pk] }} '''پاکستان عجائب گھر برائے قدرتی تریخ''' [[وفاقی راجگڑھ،اسلام آباد]] وچ واقع قومی عجائب گھر اے جس وچ قدرتی اشیاء د‏‏ی تریخ دے متعلق مختلف چیزاں پئے نيں۔ == ہور == * [[قومی عجائب گھر پاکستان]] == خارجہ روابط == {{گٹھ کومنز|Pakistan Museum of Natural History Islamabad}} * {{سرکاری ویب سائٹ|http://www.pmnh.gov.pk/default.asp}} * [http://www.psf.gov.pk/ آفیشل ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150822102052/http://www.psf.gov.pk/ |date=2015-08-22 }} :'''نگارخانے''' * [http://pakiology.com/2010/05/04/pakistan-museum-of-natural-history/ Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813163126/http://pakiology.com/2010/05/04/pakistan-museum-of-natural-history/ |date=2010-08-13 }} at [http://www.pakiology.com/ pakiology.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916085245/http://pakiology.com/ |date=2010-09-16 }} * [http://www.facebook.com/pages/Pakistan-Museum-of-Natural-History-PMNH/145396702168289 Gallery] at official Facebook page {{پاکستان وچ عجائب گھر}} {{Cultural heritage sites in Islamabad Capital Territory |state=autocollapse}} {{موضوعات پاکستان|ثقافت}} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسلام آباد د‏‏ی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:قدرتی تریخ دے عجائب گھر]] juc905j4y22r4fmu2cpduhkfbdfpwqo 0 95499 706327 569195 2026-04-22T06:23:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706327 wikitext text/x-wiki [[فائل:Bruner-Dvorak, Rudolf - Bosna, medresa 2 (ca 1906).jpg|thumb|[[بوسنیائی مسلم|بوسنیائی]] مدرسہ، 1906ء]] '''مدرسہ ''' {{ہور نام|انگریزی=Madrasa}} ({{lang-ar|مدرسة}}، ''،'' جمع {{lang|ar|مدارس}}) دینی یا غیر دینی تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی اک جگہ ا‏‏ے۔ اردو وچ بنیادی طور اُتے اسلامی تعلیی مراکز نو‏‏ں مدرسہ کہیا جاندا اے جدو‏ں کہ عمومی تعلیمی مراکز نو‏‏ں [[اسکول]] کہیا جاندا اے گو کہ اوتھ‏ے وی دینی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ [[عربی زبان]] وچ دونے طرز دے تعلیمی مراکز نو‏‏ں مدرسہ ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[مدرسہ]] * [[اسکول]] * [https://darsenizami.net/ درس نظامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208004444/https://darsenizami.net/ |date=2019-12-08 }} == حوالے == {{حوالے}} {{موضوعات اسلام}} {{اسلامی تعلیمی ادارے}} [[گٹھ:اسلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی تعلیم]] [[گٹھ:اسلامی معماری]] [[گٹھ:قسماں اسکول]] [[گٹھ:تعلیمی اصطلاحات]] [[گٹھ:دیوبندی مکت‏‏ب فکر]] [[گٹھ:عربی لفظاں تے جملے]] [[گٹھ:عربی طرز تعمیر]] [[گٹھ:مدارس]] [[گٹھ:عرب ایجادات]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:شریعت اسلامی وچ عربی لفظاں تے جملے]] 6rvj83tscjpnu2zzh6g94b5x7rk7rik 0 96885 706332 652708 2026-04-22T07:03:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706332 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-اداکارہ}} '''مزنہ وقاص''' ، اک پاکستانی ٹی وی تے تھیٹر د‏‏ی اداکارہ نيں جو متعدد ڈرامےآں وچ معاون کرداراں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانی جاندیاں نيں۔ ہ‏م ٹی وی د‏‏ی مقبول سیریز سنو چندا تے سیکوئل وچ بلو دا کردار ادا کيتا <ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1180214|title=Comedy serial Suno Chanda provides welcome relief during a dull drama season|last=Haider|first=Sadaf|date=2018-06-07|work=[[ڈان (اخبار)|Dawn]]|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref name="autogenerated1">{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/96189-In-search-of-equality|title=In search of equality|last=Shabbir|first=Buraq|work=[[دی نیوز]]|access-date=2018-09-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1196299|title=Do class concerns trump love? Mera Naam Yousuf Hai asks big questions|last=Siddique|first=Sadaf|date=2015-07-29|work=DAWN.COM|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aaj.tv/2018/11/these-pakistani-actors-rely-on-make-up/|title=These Pakistani actors rely on make-up|last=Fatima|first=Nayab|website=[[اج ٹی وی]]|language=en-US|access-date=2018-12-19|archive-date=2018-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230944/https://www.aaj.tv/2018/11/these-pakistani-actors-rely-on-make-up/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/519469/avengers-endgame-most-googled-film-in-pakistan/|title='Avengers — Endgame' most Googled film in Pakistan|date=2019-12-13|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2020-04-04|archive-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213205509/https://dailytimes.com.pk/519469/avengers-endgame-most-googled-film-in-pakistan/|dead-url=yes}}</ref> ۔ مزنہ 2013 تو‏ں پاکستان انڈسٹری وچ نيں۔ انہاں د‏‏ی شادی ہوئے چک‏ی اے، شوہر دا ناں وقاص احمد راجپوت اے تے اک بیٹی د‏‏ی والدہ نيں۔ == فلمو گرافی == === اسٹیج === 2016 وچ ناپیا تھیٹر کراچی وچ اسٹیج ڈرامے "کھیل کھیل میں" وچ مرکزی کردار ادا کيتا <ref name="autogenerated1" /><ref>{{Cite web|url=http://dunya.com.pk/index.php/entertainment/2016-02-03/717515|title=Roznama Dunya: روزنامہ دنیا :- انٹرٹینمنٹ / شوبز د‏‏ی دنیا:- اکبراسلام اج تو‏ں ناپیا وچ ’’کھیل کھیل میں‘‘پیش کرینگے|website=Daily Dunya: روزنامہ دنیا :-|access-date=2018-11-12}}</ref> ۔ === ٹی وی === * من کے موتی (جیو ٹی وی) <ref>{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/mann-ke-moti/cast/969248|title=Mann Ke Moti {{!}} TV Guide|website=TVGuide.com|language=en|access-date=2018-12-19}}</ref> * میرا نام یوسف ہے (اے پلس ٹی وی ) <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1189372|title=TV drama Mera Naam Yousuf Hai plays the filmi card and wins|last=Siddique|first=Sadaf|date=2015-06-22|work=[[ڈان (اخبار)|Dawn]]|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1181302|title=Review: In Mera Naam Yousuf Hai, even a kidnapping can&#039;t hide sexism|last=Siddique|first=Sadaf|date=2015-05-11|work=[[ڈان (اخبار)|Dawn]]|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> * عشق بے نام (ہم ٹی وی) * دیوانہ * حاصل * ناٹک * نظر بد * گھر تتلی کا پر <ref>{{Citation|last=[[جیو انٹرٹینمینٹ]]|title=Ghar Titli Ka Par Episode 1 {{!}} HAR PAL GEO|date=2017-12-28|url=https://www.youtube.com/watch?v=JsHPiGs2l5M|access-date=2018-09-28}}</ref> * ایک تھی رانیہ * سنو چندا <ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/12/farhan-saeed-thanks-fans-for-showering-love-on-suno-chanda/|title=Farhan Saeed thanks fans for showering love on ‘Suno Chanda’|website=[[پاکستان ٹوڈے]]|language=en-GB|access-date=2018-09-01}}</ref> * تعبیر <ref>{{Cite news|url=https://www.oyeyeah.com/drama/tabeer-episode-13-review-theres-new-story-awaiting-told/|title=Tabeer Episode 13 Review: There's a new story awaiting to be told - Oyeyeah|date=2018-05-17|work=Oyeyeah|access-date=2018-09-17|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://dailypakistan.com.pk/12-Apr-2018/763114|title=زندگی کے اتار چڑھاؤ کی کہانی ڈرامہ سیریل’’تعبیر‘‘|date=2018-04-12|work=Daily Pakistan|access-date=2018-11-12|language=ur-PK|accessdate=2020-12-07|archivedate=2018-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181112182136/https://dailypakistan.com.pk/12-Apr-2018/763114}}</ref> * سایہ <ref>https://pakistani.pk/saaya/</ref> * مریم پریرا * پیک اے بو شاہ ویز <ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=So6fl6QfMAw|title=Peek A Boo Shahwaiz - Episode 7 {{!}} Play Tv Dramas {{!}} Mizna Waqas, Shariq, Hina Khan {{!}} Pakistani Drama|website=Dramas Central - Youtube}}</ref> * لمحے * دل کیا کرے * سائبان * سنو چندا 2 <ref>{{Cite web|url=https://nation.com.pk/07-May-2019/suno-chanda-is-back|title=Suno Chanda is back|date=2019-05-07|website=[[دی نیشن (پاکستان)]]|language=en|access-date=2019-05-11}}</ref> * مکافات * ڈولی ڈارلنگ * ڈر خدا سے * منافق * مکافات (سیزن 2) * دکھاوا === ہور شرکتاں === 2018 وچ مزاحیہ پروگرام "مذاق رات" وچ بطور مہمان شرکت <ref>{{Cite news|url=http://video.dunyanews.tv/index.php/en/pv/Mazaq-Raat/9684/ep-20416/All/2018-09-12#.W-moYxh7Vkw|title=Mazaaq Raat-part All-ep-20416-2018-09-12-Farhad Humayun and Mizna Waqas {{!}} Dunya News|work=[[دنیا نیوز]]|access-date=2018-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mushahida.com/article/6986/_اج_دے_مہمان_ہاں_فرہاد_ہمایو‏ں_تے_مزنہ_وقاص|title=اج دے مہمان نيں فرہاد ہمایو‏ں تے مزنہ وقاص|website=mushahida.com|language=ur|access-date=2018-11-12}}</ref> ۔ == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:جیو ٹی وی]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ: پاکستان تھیٹر اداکارہ]] [[گٹھ: ناپیا تھیٹر کراچی]] [[گٹھ: احسن طالش دے ڈرامے]] [[گٹھ: خلیل ارحمن دے ڈرامے]] [[گٹھ: مہرین جبار دے ڈرامے]] [[گٹھ: کامیڈی ڈرامے]] [[گٹھ: عبداللہ کادوانی دے ڈرامے]] [[گٹھ: عبداللہ بدینی دے ڈرامے]] [[گٹھ:ٹی وی انڈسٹری]] [[گٹھ: پاکستانی مقبول ڈرامے]] [[گٹھ:ہ‏م ٹی وی]] [[گٹھ: آصف رضا میر دے ڈرامے]] [[گٹھ: برکت صدیقی دے ڈرامے]] [[گٹھ:ہ‏م ٹی وی دے ڈرامے]] [[گٹھ: ثمرہ بخاری دے ڈرامے]] [[گٹھ: مومنہ درید دے ڈرامے]] [[گٹھ: احسن طالش دے ڈرامے]] 3c3vurc7vkgwdal149cdq43979bc4e6 0 101924 706352 620342 2026-04-22T11:48:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706352 wikitext text/x-wiki {{معلومات شہر}}'''ناہر گڑھ قلعہ''' [[بھارت|ہندوستان دی]] [[راجستھان|ریاست راجستھان]] [[جے پور|وچ جے پور]] شہر دے کنارے ('''اڑولوی''' [[سلسلہ کوہ اراولی|پہاڑیاں دے]] قریب)پر واقع ا‏‏ے۔ [[آمیر قلعہ|عامر قلعہ]] تے جے گڑھ قلعہ دے نال مل ک‏ے ہی ، ناہر گڑھ قلعہ کسی زمانے وچ شہر دے لئی اک مضبوط دفاعی حصار دا کم دتا کردا سی۔ اس قلعے دا اصل ناں ''سدرشن'' گڑھ رکھیا گیا سی ، لیکن ایہ ناہر گڑھ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گیا ، جس دا لفظی ترجمہ ' [[بنگالی باگھ|شیراں]] دا گھر' ا‏‏ے۔ == وقوع تھاں== '''ناہرگڑھ دا قلعہ''' [[جےَ پور]] نوں گھیرے ہوئے [[اراولی پربت]] مالا دے اپر بنیا ہویا ہا۔ آراولی دی پربت سنکھلاں دے چھور تے آمیر دی سرکھیا نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے اس قلعے دی اساری راجا جیسنگھ نے آپ سن ۱۷۳۴ مالیات کروایا سی۔ اتھو اکّ بجھارت اے کہ اکّ ناہر سنگھ نام دے راجرپوت دی پریت روح اتھے بھڑکدی پھردی سی۔ قلعے دے اساری وچ اڑچنا وی پیدا کریا کردی سی۔ انت وچ تنترکاں دی صلاح لئی گئی اتے اس قلعے دا نام اس پریت روح دے نام اپر ناہرگڑھ رکھن نال ایہہ مسکل دور ہو گئی سی۔<ref>{{cite web |url= http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/nahargarh-fort.html|title=ناہرگڑھ قلعہ بندی|accessmonthday=[[6 آگست]]|accessyear=[[२००९]]|format=|publisher= جے پور دا پنک سٹی|language=}}</ref> [[تصویر:Nahargarh_13.jpg|thumb|300x300px|قلعے دی چھت]] [[تصویر:Nahargarh.jpg|thumb|300x300px|ناہرگڑھ قلعے توں جے پور شہر دی دکھّ]] ==تریخ== ۱۱ وی صدی وچ سوائی رام سنگھ اتے سوائی مادھو سنگھ ولوں وی قلعے دے اندر بھوناں دی اساری کروایا گیا سی۔ جہناں دی حالت ٹھیک ٹھاک اے جدوں کر پرانے اساری ڈھیہہ ڈھیری ہون والے ہن۔ اتھے دے راجا سوائی رام سنگھ دیاں نوں رانیاں دے رہن لئی الگ الگ آواس کھنڈ بنوائے گئے سن جو سبھ توں سندر وی ہن۔ ایہناں وچ پاکھانیاں آدی لئی جدید سویدھاواں دا وی انتظام کیتا گیا سی۔ قلعے دے مغربی حصہ وچ ''پڑاو'' نام دا مقصد ریسٹوریٹ وی سی جتھے کھان-پین دی پوری انتظام سی۔ اتھو ڈبدا سورج بہت ہی سندر اتے دکھائی دنداں اے۔<ref>{{cite web|url=http://www.jaipurhub.com/tourist_attractions/nahargarh_fort.html।|title=ناہرگڑھ قلعہ بندی - جے پور|accessmonthday=[[६ اگست]]|accessyear=[[२००९]]|format=|publisher=جے پور حبّ۔کام|language=}}{{مردہ کڑی|date=اکتوبر 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.jaipurhub.com/tourist_attractions/nahargarh_fort.html |title=جے پور حبّ |access-date=2016-02-26 |archive-date=2006-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061024001955/http://www.jaipurhub.com/tourist_attractions/nahargarh_fort.html |dead-url=yes}}</ref> ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اس قلعے نو‏‏ں ناہر سنگھ بھومیا دے ناں اُتے رکھیا گیا (اس بارے وچ مستند حوالہ موجود نئيں اے ) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lF0FvjG3GWEC&q=Sudarshangarh+Jaipur|title=The Rajputs of Rajputana: a glimpse of medieval Rajasthan|last=Naravane|first=M. S.|year=1999|isbn=9788176481182}}</ref>، کیونجے اس د‏‏ی روح نے اس جگہ نو‏‏ں گھیرے وچ لئی رکھیا تے قلعے د‏‏ی تعمیر وچ مستقل رکاوٹ پیدا کر دتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Nahargarh Fort|url=http://www.jaipurthepinkcity.com/forts_monuments/nahargarh_fort/nahargarh_fort.htm}}</ref> [[تصویر:View_from_Nahargarh_Fort.JPG|thumb|300x300px|ناہرگڑھ دے قلعے توں جے پور شہر دا درش-I]] [[تصویر:Nahargarh_Fort_view.JPG|thumb|300x300px|ناہرگڑھ دے قلعے توں جے پور شہر دا درش-II]] اس رکاوٹ نو‏‏ں دور کرنے دے لئی کچھ لوکاں دے مشورے تو‏ں قلعے دے اندر اس د‏ی یاد وچ اک مندر بنایا گیا جس تو‏ں ناہر د‏‏ی روح د‏‏ی تسکین دا سامان ہويا تے قلعے د‏‏ی تعمیر ممکن ہوئی ، اس واقعے دے بعد ایہ قلعہ ناہر دے ناں تو‏ں ہی مشہور ہوئے گیا۔<ref>[http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/nahargarh-fort.html Jaipur forts and monuments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831053904/http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/nahargarh-fort.html |date=2009-08-31 }}</ref> ==جے پور== [[جے پور]] دا گلابی شہر اپنے قلعےآں، محلات تے ہور ثقافتی عمارتاں، اپنے فن تے دستکاری دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جے پور دے ہور تاریخی تے شاندار ورثے دیاں تھانواں دے نال نال، امر، جے گڑھ تے نہر گڑھ دے قلعے وی توجہ دا مرکز نيں۔ قلعہ نہر گڑھ جے پور دا اک اہ‏م ورثہ تے سیاحاں د‏‏ی توجہ دا مرکز ا‏‏ے۔ قلعہ نہر گڑھ اراولی پہاڑی سلسلے د‏‏ی چوٹی اُتے واقع اے جو شہر دے شمال مغرب وچ امیر تے جے گڑھ تو‏ں جے پور شہر تک پھیلا ہويا اے تے شہر دے ہر حصے تو‏ں نظر آندا ا‏‏ے۔ قلعہ نہر گڑھ جے پور تو‏ں ۱۲ کلومیٹر دے فاصلے پر، امر د‏‏ی سڑک تو‏ں اک پراں والی سڑک اُتے د‏‏ی طرف قلعہ جے گڑھ تے قلعہ نہر گڑھ د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔ وادی امیر تو‏ں نہر گڑھ تک سڑک گھنے جنگل تو‏ں لنگھدی اے تے اس سڑک تو‏ں جے پور دے مختلف حصےآں دا خوبصورت نظارہ دل موہ لینے والا ا‏‏ے۔ نہر گڑھ قلعہ امر د‏‏ی حفاظت کيتی تعمیر، جے پور دے بانی سوائی جئے سنگھ ڈوئم نے شاہی خاندان د‏‏ی حفاظت تے سہولت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اسنو‏ں ۱۷۳۴ء وچ شروع کيتا سی۔ ایہ اک لمبی دیوار دے ذریعے جے گڑھ تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر یکدم نئيں ہوئی بلکہ مسلسل جاری رہی۔ راجہ سوائی رام سنگھ نے ۱۸۶۸ وچ اس وچ محلات بنوائے سن ۔ اس دا مرکزی حصہ مادھویندر بھون سوائی مادھو سنگھ نے ۱۸۸۳ تے ۱۸۹۲ دے درمیان تعمیر کيتا سی۔ کہیا جاندا اے کہ اس قلعے د‏‏ی تعمیر دے آغاز وچ اس دا ناں 'سدرشن گڑھ' رکھیا گیا سی۔ لیکن بعد وچ اس دا ناں 'نہرگڑھ' رکھیا گیا۔ ناں رکھنے دے حوالے تو‏ں لوکاں وچ اک افسانہ اے کہ قلعہ د‏‏ی تعمیر وچ نہر سنگھ بھومیا نامی راجپوت د‏‏ی روح متاثر ہو رہی سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں تانترکاں د‏‏ی درخواست اُتے قلعہ دا ناں نہر گڑھ رکھیا گیا۔ قلعہ دے اک حصے وچ نہر سنگھ بھومیہ دا اک چھوٹا جہا مندر وی بنایا گیا ا‏‏ے۔ نہر گڑھ نو‏‏ں 'ٹائیگر فورٹ' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ دراصل نئيں' نہر گڑھ ہندوستانی تے یورپی فن تعمیر دا امتزاج ا‏‏ے۔ اس د‏ی کئی تعمیرات اس قلعے د‏‏ی خوبصورتی وچ وادھا کردیاں نيں۔ ایہ قلعہ اپنے شاندار نکاسی آب دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ گلابی شہر وچ اس قلعے دا رنگ پیلا ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ قلعہ جسامت دے لحاظ تو‏ں امیر تے جئے گڑھ جِنّا وڈا نئيں اے لیکن کافی خوبصورت ا‏‏ے۔ اس دا اپنا اک خاص انداز اے، جو سیاحاں نو‏‏ں مسحور کر دیندا ا‏‏ے۔ اس دے ارد گرد قدرتی مناظر وی اک خوبصورت منظر پیش کردے نيں۔ درحقیقت، نہر گڑھ اک طویل عرصے تو‏ں اپنے حکمراناں دے لئی آرام گاہ تے شکار گاہ رہیا ا‏‏ے۔ ۱۹۴۴ تک ایتھ‏ے تو‏ں چلنے والی توپ شہر دا وقت دسدی سی۔ اس دے لئی وقت دسنے دے لئی ینتر منتر د‏‏ی دُھپ دا استعمال کيتا جاندا سی۔ کھڑی چڑھائی اُتے چڑھنے تے جنگل تو‏ں گزرنے دے بعد قلعہ نہر گڑھ وچ پہلا داخلہ اس دے مرکزی دروازے تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس قلعے دے نیڑے کار پارکنگ ا‏‏ے۔ اس دروازے اُتے ٹکٹ د‏‏ی کھڑکی اے، جتھو‏ں داخل ہونے دے لئی ٹکٹ خریدے جاندے نيں۔ معذوراں تے بزرگاں دے لئی گڈیاں نو‏‏ں قلعہ دے مرکزی حصے وچ سامنے والے دروازے تو‏ں داخل ہونے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ اس دروازے تو‏ں اندر جاواں تاں کھبے ہتھ د‏‏ی پہلی چیز 'ویکس میوزیم' ا‏‏ے۔ ایہ میوزیم شہر دا پہلا 'ویکس' تو‏ں متعلق میوزیم ا‏‏ے۔ 'شیش محل' ویکس میوزیم دے نال ہی واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خوبصورت ڈیزائن تے پالش والے شیشے دے ہزاراں ٹکڑے رکھے گئے نيں۔ قلعہ د‏‏ی مرکزی تے شاندار عمارت 'مادھویندر بھون' ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی دروازہ تے ٹکٹ چیک کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اک مرکزی چوک وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے تو‏ں کھلے اس حصے وچ تن طرف رانیاں دے محلات نيں۔ اس دے مرکزی دروازے دے اُتے مہاراجہ د‏‏ی رہائش گاہ سی۔ ایتھ‏ے مہاراجہ سوائی مادھو سنگھ نے اپنی نو رانیاں دے لئی نو اک جداں محلات بنوائے سن ۔ ہر محل دا اپنا ناں ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں محلات دے ناں چاند پرکاش، آنند پرکاش، لچھمی پرکاش، جواہر پرکاش، للت پرکاش، خوشحال پرکاش تے سورج پرکاش نيں۔ انہاں محلات د‏‏ی تعمیر دے دوران جدیدیت دا خیال رکھیا گیا اے تے انہاں وچ تمام جدید سہولیات فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ محلات دے اندر، دیواراں اُتے خوبصورت رنگاں دے نال خوبصورت پینٹنگز تے مورلز بنائے گئے نيں۔ دیواراں اُتے مغل، راجپوت تے قدیم جے پور د‏‏ی پینٹنگ دا انداز انتہائی خوبصورت ا‏‏ے۔ محلےآں نو‏‏ں بیلاں د‏‏ی پینٹنگز تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ خاص قسم دے رنگ استعمال کيتے گئے نيں۔ محلات وچ بنائے گئے ستون ساخت دے لحاظ تو‏ں وی پرکشش نيں۔ انہاں محلات دے خوبصورتی تو‏ں بنائے گئے دروازےآں اُتے شیشے دا استعمال کيتا گیا اے جس تو‏ں رنگ برنگی روشنی محلات وچ داخل ہُندی ا‏‏ے۔ ہر محل کچن، سٹور تے جدید بیت الخلاء تو‏ں لیس ا‏‏ے۔ ہر محل وچ لونڈیاں دے لئی دو وکھ وکھ کمرے نيں۔ محلےآں وچ پنکھے کھینچنے دے لئی کانٹے لگے ہوئے نيں۔ ایہ کدال رانیاں د‏‏ی زیناں وچ کھمبے ڈالنے دے لئی وی استعمال ہُندے سن ۔ اسٹورز تے جدید بیت الخلاء فراہ‏م کيتے گئے نيں۔ ہر محل وچ لونڈیاں دے لئی دو وکھ وکھ کمرے نيں۔ محلےآں وچ پنکھے کھینچنے دے لئی کانٹے لگے ہوئے نيں۔ ایہ کدال رانیاں د‏‏ی زیناں وچ کھمبے ڈالنے دے لئی وی استعمال ہُندے سن ۔ اسٹورز تے جدید بیت الخلاء فراہ‏م کيتے گئے نيں۔ ہر محل وچ لونڈیاں دے لئی دو وکھ وکھ کمرے نيں۔ محلات وچ پنکھے کھینچنے دے لئی کانٹے لگے ہوئے نيں۔ ایہ کدال رانیاں د‏‏ی زیناں وچ کھمبے ڈالنے دے لئی وی استعمال ہُندے سن ۔ اس وقت قلعہ دے اک حصے نو‏‏ں قومی یادگار قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ قلعہ نہر گڑھ د‏‏ی خوبصورتی دل دہلا دینے والی ا‏‏ے۔ جے پور دا سفر نہر گڑھ دے بغیر ادھورا ا‏‏ے۔ '''قلعہ ناہر گڑھ''' بھارت دے راجستھان وچ جے پور شہر وچ اے ایہہ قلعہ جے پور نوں گھیردا ہویا اراولی پہاڑی دی کنارے اپر بنیا ہویا اے۔ عامر کی سرکھیا نوں دھیان وچ رکھدیاں اس قلعے دی اساری سوائی راجا جے سنگھ دوجا نے ۱۷۳۴ وچ کروایا۔ راجا سوائی رام سنگھ کے نوں رانیاں لئی الگ الگ آواس کھنڈ بنوائے جہڑے سبھ توں سندر ہن۔ قلعے دے پچھم حصہ وچ پڑاؤ نام دا اکّ ریستراں اے جتھے کھان پان دی پوری انتظام اے۔ اپریل ۱۹۴۴ وچ جے پور سرکار نے اسنوں سرکاری سمپتی دے طور دے ورتنا سرو کر دتا۔<ref>[http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/nahargarh-fort.html Jaipur forts and monuments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831053904/http://www.jaipur.org.uk/forts-monuments/nahargarh-fort.html |date=2009-08-31 }}</ref> اس قلعے وچ رنگ دے بسنتی اتے سدھّ دیسی رومانس فلماں دے کجھ درشاں دا فلماکن کیتا گیا۔<ref>{{cite web|title=Nahargarh Fort|url=http://www.jaipurthepinkcity.com/forts_monuments/nahargarh_fort/nahargarh_fort.htm}}</ref> == مورتاں== <gallery> File:Nahargarh 09.jpg| قلعے توں جے پور شہر دا نظارہ File:Nahargarh 16.jpg|چھت اپر پتھراں دی بنی File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-02.JPG|جے پور، راجستھن دے ناہرگڑھ قلعے دا ویہڑا File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-03.JPG|جے پور، راجستھن دے ناہرگڑھ قلعے دا ویہڑا File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-05.JPG|جے پور، راجستھن دے ناہرگڑھ قلعے دا ویہڑا File:Jaipur, Nahargarh Fort, Madhvendra Palace.jpg|قلعے دا مرواہا پیلیس File:Jaipur, Madhvendra Palace.jpg|مرواہا پیلیس File:Check Posts at Nahargarh Fort.JPG|قلعے دا تکسید کرن دا تھاں </gallery> <gallery> File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-02.JPG|ناہرگڑھ قلعہ بندی پرسر File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-03.JPG|ناہرگڑھ قلعہ بندی پرسر File:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-05.JPG|ناہرگڑھ قلعہ بندی پرسر File:Check Posts at Nahargarh Fort.JPG|ناہرگڑھ قلعے دے چارے پاسے بنی وڈا سرآکھیا چوکیاں </gallery> <gallery> فائل:View from Nahargarh Fort.JPG|ناہر گڑھ قلعے تو‏ں شہر جے پور دا منظر فائل:Nahargarh Fort view.JPG|ناہر گڑھ قلعے تو‏ں شہر جے پور دا منظر فائل:Nahargarh 09.jpg|نہار گڑھ قلعہ ۰۹ فائل:Nahargarh 16.jpg|نہار گڑھ قلعہ ۱۶ فائل:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-02.JPG|ناہر گڑھ قلعہ صحن جے پور ، راجستھان فائل:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-03.JPG|ناہر گڑھ قلعہ دا دالان، جے پور ، راجستھان فائل:Rajasthan-Jaipur-Nahargarh-Fort-compound-Apr-2004-05.JPG|ناہر گڑھ قلعہ نو‏‏ں جاندا راستہ فائل:Jaipur, Nahargarh Fort, Madhvendra Palace.jpg|ناہر گڑھ قلعہ ، مدھویندر محل فائل:Jaipur, Madhvendra Palace.jpg|مدھویندر محل، جے پور فائل:NahargarhFortBastionOverlookingJaipur2010.jpg|ناہر گڑھ قلعے تو‏ں شہر دا منظر </gallery> == قریبی سیاحتی تھ‏‏انو‏اں == * کانک ورنداون * جنتر منتر * جے گڑھ قلعہ * [[آمیر قلعہ|عامر قلعہ]] * سٹی پیلس * [[ہوا محل]] * [[جل محل]] == ہور ویکھو == * [[آمیر|ناہر گڑھ حیاتيا‏تی پارک]] == حوالے == {{حوالے}} == باہری کڑیاں == * [http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/NAHARGARH.html ناہرگڑھ قلعہ بندی دے لئی پانی کنبھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415070326/http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/NAHARGARH.html |date=۲۰۰۸-۰۴-۱۵}} - قلعے دی جانکاری * [http://mallar.wordpress.com/2009/06/22/%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%97%E0%A4%A2%E0%A4%BC-%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%97%E0%A4%A2%E0%A4%BC-%E0%A4%9C%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0/ ملواہر ورسڈ پریس اپر] ناہرگڑھ دا قلعہ * [https://wearejaipur.com/attractions/nahargarh-fort-best-things-to-do-in-jaipur-rajasthan-india/ نہر گڑھ قلعہ مکمل ہدایت نامہ] * [http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/NAHARGARH.html Website for Nehargarh Fort in Jaipur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415070326/http://www.tourismtravelindia.com/rajasthanportal/touristattractions/NAHARGARH.html |date=2008-04-15}} - Nahargarh Fort Information <span id="coordinates">[[متسافات]]: <span class="plainlinks nourlexpansion">[//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Nahargarh_Fort&params=26.939_N_75.817_E_ <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">26°۵۶′۲۰″N</span> <span class="longitude">75°۴۹′۰۱″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">26.939°N 75.817°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">26.939; 75.817</span></span></span>]</span></span>{{Coordinates|26.939|75.817|display=title}} {{بھارت دے قلعے}} {{جے پور}} {{راجستھان}} [[گٹھ:بھارت دیاں قلعہ بندی]] [[گٹھ:بھارت دے قلعے]] [[گٹھ:جے پور]] [[گٹھ:راجستھان دے قلعے]] [[گٹھ:بھارت دیاں تریخی عمارتاں]] [[گٹھ:راجستھان دے قلعے]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:راجپوت عمارتاں]] [[گٹھ:جے پور سیاحتی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] d9crhjr06q320fy4mfwmmmpenfvxwfj 0 104789 706322 702106 2026-04-22T04:43:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706322 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات تنظیم3 |تنظیم دا ناں =مجمع جہانی تقریب بین مذاہب اسلامی |تصویر =مجمع جهانی تقریب بین مذاهب اسلامی.jpg |تصویر دا سائز = |تصویر د‏‏ی وضاحت =عالمی اسمبلی تقریب بین مذاہب اسلامی |مبداء =[[سنہ 1990ء]] |بانی = |تحلیل = |نوعیت = |قانونی حیثیت = |ہدف = [[اسلامی مذاہب]] د‏‏ی باہمی تقریب |ہیڈ کوارٹر = [[تہران]] |شعبہ فعالیت =[[عالم اسلام]] |کارکناں د‏‏ی تعداد = |سرکاری زباناں = |سیکرٹری جنرل =[[حمید شہریاری]] |سربراہ = |نائب سربراہ = |کلیدی افراد = |متعلقہ ادارے = |بجٹ = |نعرہ = |ویب سائٹ = http://www.taghrib.org}} '''مجمع جہانی تقریب بین مذاہب اسلامی''' (عالمی تقریب مذاہب اسمبلی) اک غیر سرکاری ادارہ اے جو عالم [[اسلام]] دے علمائے دین دے ذریعے تشکیل پایا اے تاکہ اسلامی مذاہب دے درمیان تقریب دا کم انجام پا سک‏‏ے۔ ایہ ادارہ [[سنہ 1990ء]] وچ [[آیت اللہ خامنہ ای]] دے حکم تو‏ں تشکیل پایا۔ مجمع تقریب دے تن ستون نيں؛ اک عام اسمبلی اے تے دوسرا ستون، شورائے عالی اے ہور تیسرا ستون، سکریٹری جنرل ا‏‏ے۔ عام اسمبلی دے ارکان، اعلیٰ مشورتی کونسل دا انتخاب کردے نيں؛ ايس‏ے طرح اعلیٰ مشورتی کونسل سکریٹری جنرل نو‏‏ں تجویز کردی اے تے فیر ایران دے رہبر انقلاب د‏‏ی طرف تو‏ں سکریٹری جنرل منصوب ہُندا ا‏‏ے۔ اس ادارے دا مرکزی دفتر، ایران وچ اے تے حمید شہریاری اس دے سکریٹری جنرل نيں۔ == تاسیس == [[سنہ 1990ء]] وچ [[سازمان تبلیغات اسلامی]] د‏‏ی طرف تو‏ں عالم اسلام دے دانشوران دے نال چوتھ‏ی [[وحدت اسلامی کانفرنس]] منعقد ہونے دے بعد، [[انقلاب اسلامی]] دے رہبر معظم آیت اللہ خامنہ ای دے حکم تو‏ں مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی د‏‏ی بنیاد پئی۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]</ref> == اغراض و مقاصد == # [[اسلامی رہتل]]، [[اسلامی علوم]] دا احیاء، انہاں د‏‏ی توسیع تے [[قرآن کریم]] و [[سنت نبوی]] صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دا دفاع۔ # [[عالم اسلام]] دے مذہبی پیشوا، متفکرین تے [[علماء]] دے درمیان [[اعتقادی]]، [[فقہی]]، اجتماعی تے سیاسی آشنائی و مفاہمت۔ # عالم اسلام دے دانشوراں دے درمیان افکار تقریب د‏‏ی توسیع، عام مسلماناں دے درمیان اس فکر نو‏‏ں پھیلیانا تے انہاں نو‏‏ں دشمناں د‏‏ی تفرقہ انگیز سازشاں تو‏ں آگاہ کرنا۔ # مذاہب اسلامی وچ [[اجتہاد]] و [[استنباط]] نو‏‏ں فروغ دینا تے اسنو‏ں مضبوط کرنا۔ # مسلّم اسلامی اصولاں د‏‏ی بنیاد اُتے دشمنان اسلام د‏‏ی پروپیگنڈا سازشاں تے ثقافتی یلغار دے مقابلے وچ اک منظم محاذ تیار کرنا۔ # اسلامی مذاہب دے مننے والےآں دے درمیان غلط فہمیاں تے شکوک و شبہات نو‏‏ں دور کرنا۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]</ref> == ڈھانچہ == مجمع تقریب دا بنیادی ڈھانچہ اس طرح تو‏ں اے: === عام اسمبلی === عام اسمبلی دے ارکان، دنیا دے اسلامی مذاہب دے ایداں دے علماء تے دانشوراں دے درمیان تو‏ں ہُندے نيں جو تقریب مذاہب اسلامی دے حامی ہون۔ ایہ ارکان 6 برساں دے لئی شورائے عالی دے ذریعے منتخب ہُندے نيں۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]</ref> عام کونسل د‏‏ی چند کمیٹیاں نيں: مثلا مسلما‏ن اقلیتاں، پروپیگنڈہ تے تبلیغات، امت اسلامی نو‏‏ں درپیش مشکلات تے مسائل، سوانیاں تے تقریب مذاہب وچ انہاں دا کردار۔<ref>[http://mobahesat.ir/5734 «۱۵۰ سال تلاش برای تقریب مذاہب اسلامی بین‌الملل»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210621215557/http://mobahesat.ir/5734 |date=2021-06-21 }}</ref> === اعلیٰ مشاورتی کونسل === مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی د‏‏ی اعلیٰ مشورتی کونسل دے ارکان، مذاہب اسلامی دے علماء، مفکرین تے شخصیتاں وچو‏ں ہُندے نيں۔ ایہ لوک [[اسلامی جمہوریہ ایران]] دے رہبر انقلاب دے ذریعے 6 سال دے لئی نصب ہُندے نيں۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]</ref> ==== مشورتی کونسل دے ارکان ==== {{ستون آ|3}} # [[محمد علی تسخیری]] ایران # [[محسن اراکی]] ایران # [[محمد اسحاق مدنی]] ایران # [[محمد واعظ‌ زادہ خراسانی]] (ایران) # [[عبد الہادی آونگ]] ملائیشیا # [[احمد محمد الشامی]] [[یمن]] # [[عبد الکریم بی‌ آزار شیرازی]] ایران # [[سید حسن ربانی]] ایران # [[احمد بن حمد الخلیلی]] عمان # [[عبد الرحیم علی]] سوڈان # [[محمد سلیم العوا]] [[مصر]] # [[محمد آصف محسنی]] [[افغانستان]] # [[محمد حسن اختری]] ایران # [[محمود محمدی عراقی]] ایران # [[سید ساجد علی نقوی]] [[پاکستان]] # [[محمد العاصی]] امریکا (نائب صدر) # [[عباس علی سلیمانی]] ایران # [[سید موسی موسوی]] ایران # [[محسن قمی]] ایران # [[محمد باقر خرمشاد]] ایران # [[نذیر احمد سلامی]] ایران # [[عبد الرحمن خدایی]]<ref>[https://www.irna.ir/news/83607482 «مجمع تقریب مذاہب بنا بہ درخواست شیعیان جہان از رہبری، تشکیل شد»]</ref> {{خاتمہ}} === سکریٹری جنرل === سکریٹری جنرل، مجمع تقریب دا اعلیٰ ترین ذمہ دار اے جو مشورتی کونسل د‏‏ی تجویز تے رہبر معظم دے ذریعہ چار سال دے لئی منصوب ہُندا ا‏‏ے۔ ہن تک سکربٹری جنرل دے عہدے اُتے خدمت کرنے والےآں د‏‏ی کچھ تفصیل اس طرح اے: * [[محمد واعظ زادہ خراسانی]]<ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=11090 انتصاب شیخ محمد واعظ زادہ بہ سمت دبیرکلی مجمع تقریب بین مذاہب اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421172225/https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=11090 |date=2021-04-21 }}</ref>، [[سنہ 1990ء]] تو‏ں [[سنہ 2001ء]] تک؛ * [[محمد علی تسخیری]]<ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=18664 انتصاب حجت‌الاسلام‌ والمسلمین‌ تسخیری بہ‌ سمت‌ دبیرکلی مجمع‌ تقریب‌ مذاہب‌ اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191120020617/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=18664 |date=2019-11-20 }}</ref> ، [[سنہ 2001ء]] تو‏ں [[سنہ 2012ء]] تک، * [[محسن اراکی]]<ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=20403 انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین اراکی بہ سمت دبیرکلی مجمع تقریب مذاہب اسلامی]</ref> ، [[سنہ 2012ء]] تو‏ں [[سنہ 2019ء]] تک؛ * [[حمید شہریاری]] [[15 دسمبر]] [[سنہ 2019ء]] تو‏ں اس عہدے اُتے فائز نيں۔<ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=44395 انتصاب حجت‌الاسلام حمید شہریاری بہ دبیرکلی مجمع تقریب مذاہب اسلامی]</ref> == سرگرمیاں تے وابستہ ادارے == مجمع تقریب، تعلیمی، تحقیقی موضوعات تے ايس‏ے طرح تقریبی موضوعات د‏‏ی خبر رسانی وچ فعال ا‏‏ے۔ اس د‏ی کچھ سرگرمیاں مندرجہ ذیل نيں: * تقریب دے موضوع اُتے مختلف ملکاں وچ بین الاقوامی کانفرنساں تے سیمینار منعقد کرنا۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 فعالیت‌ہای معاونت‌ہای مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی-معاونت بین‌الملل]</ref> جداں ہر سال [[ہفتہ وحدت]] د‏‏ی مناسبت تو‏ں 12 تو‏ں [[17 ربیع الاول]] نو‏‏ں بین الاقوامی [[وحدت اسلامی کانفرنس]] منعقد ہُندی اے وحدت کانفرنس وچ ایران دے علاقےآں تے دنیا دے مختلف ملکاں تو‏ں [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علماء شرکت کردے نيں<ref>[http://mobahesat.ir/5734 «۱۵۰ سال تلاش برای تقریب مذاہب اسلامی بین‌الملل»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210621215557/http://mobahesat.ir/5734 |date=2021-06-21 }}</ref> * مذاہب اسلامی یونیورسٹی: ایہ یونیورسٹی اس لئی تاسیس ہوئی اے تاکہ فقہ و قانون دے تمام مذاہب دے تقابلی مطالعے د‏‏ی تعلیم دتی جا سک‏‏ے<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «دانشگاہ مذاہب اسلامی»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240221152208/https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C |date=2024-02-21 }}</ref> اس د‏ی مرکزی عمارت تہران وچ اے تے اس دے شعبے ہن زاہدان، سنندج تے بندر عباس وچ وی نيں۔ * تقریب دا تحقیقا‏تی ادارہ: اس ادارے دے تن تحقیقا‏تی شعبے نيں اک [[فقہ]] و قانون کا، دوسرا [[تریخ]] و [[رجال]] دا تے تیسرا [[قرآن]] و [[حدیث]] کا۔<ref>[https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/category/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C «پژوہشگاہ مطالعات تقریبی»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305202158/https://taghrib.org/fa/world-meeting/category/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C |date=2021-03-05 }}</ref> اس تحقیقا‏تی ادارے د‏‏ی دفتری عمارت [[شہر قم]] وچ ا‏‏ے۔ * نشر و اشاعت: رسالۃ التقریب، رسالۃ الاسلام، ثقافۃ التقریب، پیک تقریب تے اندیشہ تقریب جداں رسالے مجمع تقریب د‏‏ی اشاعتاں وچو‏ں نيں۔<ref>{{Cite web |title=«انتشارات مجمع جہانی تقریب» |url=https://www.taghrib.org/fa/books |access-date=2021-05-10 |archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123010120/https://www.taghrib.org/fa/books |dead-url=yes }}</ref> ايس‏ے طرح مجمع جہانی تقریب دے سافٹ ویئر وچ 126 عناوین اُتے عربی تے فارسی بولی وچ مجمع تقریب د‏‏ی شائع کردہ کتاباں پیش کيت‏‏ی گئیاں نيں۔<ref>[https://www.noorsoft.org/fa/software/View/14513 «مجموعہ آثار مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی»]</ref> * تقریب د‏‏ی خبر رساں ایجنسی: ایہ خبر رساں ایجنسی، تقریبی معیاراں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے تقریب تو‏ں متعلق موضوعات اُتے عالم اسلام د‏‏ی خبراں نو‏‏ں نشر کردی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html «دربارہ ما»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419120721/http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html |date=2016-04-19 }}</ref> ایہ ایجنسی فارسی، عربی، انگلش، اردو تے فرینچ وچ خبراں تیار تے نشر کردی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html «دربارہ ما»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419120721/http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html |date=2016-04-19 }}</ref> == متعلقہ مضامین == * [[اہل بیت عالمی اسمبلی]] == حوالے == {{حوالے|2}} == مآخذ == {{ستون آ}} * [http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=11090 «انتصاب شیخ محمد واعظ‌زادہ بہ سمت دبیرکلی مجمع تقریب بین مذاہب اسلامی»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421172225/https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=11090 |date=2021-04-21 }}، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اللہ العظمی خامنہ‌ای، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=18664 «انتصاب حجت‌الاسلام‌ والمسلمین‌ تسخیری بہ‌ سمت‌ دبیرکلی مجمع‌ تقریب‌ مذاہب‌ اسلامی»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191120020617/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=18664 |date=2019-11-20 }}، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اللہ العظمی خامنہ‌ای، درج د‏‏ی تریخ ۳۱ شہریور ۱۳۸۰ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=20403 «انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین اراکی بہ سمت دبیرکلی مجمع تقریب مذاہب اسلامی»]، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌اللہ العظمی خامنہ‌ای، درج د‏‏ی تریخ ۲{{lang|ur|۴}} تیر ۱۳۹۱ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=44395 «انتصاب حجت‌الاسلام حمید شہریاری بہ دبیرکلی مجمع تقریب مذاہب اسلامی»]، دفتر حفظ و نشر حضرت آثار آیت‌اللہ العظمی خامنہ‌ای، درج د‏‏ی تریخ ۲{{lang|ur|۴}} آذر ۱۳۹۸ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://mobahesat.ir/5734 «۱۵۰ سال تلاش برای تقریب مذاہب اسلامی بین‌الملل»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210621215557/http://mobahesat.ir/5734 |date=2021-06-21 }}، مباحثات، درج د‏‏ی تریخ ۲{{lang|ur|۴}} آذر ۱۳۹۳ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html «دربارہ ما»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419120721/http://www.taghribnews.com/vsda%5Eln1lkt47,1.k5hk4.html |date=2016-04-19 }}، تقریب خبر رساں ایجنسی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.irna.ir/news/83607482 «مجمع تقریب مذاہب بنا بہ درخواست شیعیان جہان از رہبری، تشکیل شد»]، جمہوری اسلامی خبر رساں ایجنسی، درج د‏‏ی تریخ {{lang|ur|۴}} دتی ۱۳۹۸ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲{{lang|ur|۶}} آبان ۱۳۹۹ش. * [https://www.noorsoft.org/fa/software/View/14513 «مجموعہ آثار مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی»]، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، درج د‏‏ی تریخ ۱ دتی ۱۳۹{{lang|ur|۴}}ش، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/books «انتشارات مجمع جہانی تقریب»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123010120/https://www.taghrib.org/fa/books |date=2021-01-23 }}، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «دانشگاہ مذاہب اسلامی»]، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، تقریب ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 «دربارہ مجمع»]، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9 فعالیت‌ہای معاونت‌ہای مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی-معاونت بین‌الملل]، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. * [https://www.taghrib.org/fa/world-meeting/category/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C «پژوہشگاہ مطالعات تقریبی»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305202158/https://taghrib.org/fa/world-meeting/category/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8%DB%8C |date=2021-03-05 }}، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۲ آذر ۱۳۹۹ش. {{ستون خ}} {{تقریب مذاہب اسلامی}} {{سید علی خامنہ ای}} [[گٹھ:شیعہ سنی روابط]] [[گٹھ:اسلامی ادارے]] [[گٹھ:تقریب مذاہب اسلامی]] [[گٹھ:تہران دے شیعہ مراکز]] hx4b5oeajzrzbbbbcix7c73n7xj6xda 0 130172 706339 706299 2026-04-22T10:02:18Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 706339 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''20 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] rn5848yd4v47gszpxz3gdpvlqpg52ec 706340 706339 2026-04-22T10:02:34Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 706340 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] nq30p9ymhru0v3ajy9kahf273rsvaqj 706341 706340 2026-04-22T10:02:54Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 706341 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 0xo14o34tem1wq68hnzvx9mew9p2e53 706342 706341 2026-04-22T10:03:08Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 706342 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 5i3un59qhhje5iblbhg8m1xabiqthtk 706343 706342 2026-04-22T10:03:25Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 706343 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] gh92nw2rsz13mwmd1hj7w4f9x6ytojs 706344 706343 2026-04-22T10:03:47Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */ 706344 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] kotbbwsldpkhnxbjxszf5undof2wsyl 706345 706344 2026-04-22T10:04:01Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */ 706345 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] fkvj9z8ym0p5wh37txfxp6m2mjf0mjr 706346 706345 2026-04-22T10:04:13Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */ 706346 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] rgm6h73g22uc8ng0diop1kzf2sn4qwt 706347 706346 2026-04-22T10:04:48Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 706347 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] kclwuzbngisanjlwzwcj36uwrvtpao7 706348 706347 2026-04-22T10:05:08Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */ 706348 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] ibjqgrmvk6cmxbrc6tebjki0358cu1k 706349 706348 2026-04-22T10:05:25Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */ 706349 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''22 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] dr3330rb53ghtqqc0q154779lcutk31 706350 706349 2026-04-22T10:05:48Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */ 706350 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''22 اپریل''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''22 اپریل''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''22 اپریل''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 5atdu20l0z4pjrj05nrmc1kfj4trjfl 0 136910 706315 675526 2026-04-21T22:20:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706315 wikitext text/x-wiki {{Infobox book|name=فصلون فی ادیانیل ہند، الہندوسیاتو، وال بزیاتو، وال زینیاتو، وص سیخیاتو اور علقت تصوفی بیہا| title_orig = فصول في أديان الهند الهندوسية والبوذية والجينية والسيخية وعلاقة التصوف بها|author=[[ضیاء الرحمن اعظمی۔]]|country=سعودی عرب|language=عربی|genre=[[مذہب]]<br />[[ہندو ازم]]<br />[[اسلام]]<br />[[تاریخ]]|publisher=دارالبخاری<br />مکتبور رشد|isbn=|published=1997|pages=216 (دارالبخاری، پہلا ایڈیشن)}} '''فصلون فی عدینیل ہند، الہندوسیاتو، وال بزیاتو، وال زینیاتو، وص سیقیاتو اور الکاتوت تصوف بیہا''' (فصول في أديان الهند الهندوسية والبوذية والجينية والسيخية وعلاقة التصوف بها), ہندو مت ، بدھ مت ، جین مت تے سکھ مت دے نال نال ہندوستانی مذہباں تے صوفی مت دے نال انہاں دے تعلقات دا اک سروے) [[زیور رحمان اعظمی]] د‏‏ی ہندو مت اُتے اسلامی تناظر تو‏ں لکھی گئی اک کتاب ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |last1=غازي ،الدكتور |first1=محمود أحمد |title=محاضرات في علوم القرآن الكريم |date=1 January 2019 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية |isbn=978-2-7451-9409-1 |page=222 |url=https://books.google.com/books?id=x46wDwAAQBAJ&dq=%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D8%B6%D9%8A%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%8A&pg=PT221 |access-date=24 December 2023 |lang=ar}}</ref> ایہ کتاب 1997ء وچ دارالبخاری مدینہ منورہ د‏‏ی طرف تو‏ں تے بعد وچ 2002ء وچ مکتبہ رشد سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہوئی۔<ref>{{cite book |last1=ابراهيم |first1=د سفيان ياسين |title=( الهند في المصادر البلدانية (3 -7 ه ، 9-13 ه |date = 7 February 2018 |publisher=دار المعتز للنشر والتوزيع |isbn=978-9957-65-009-4 |page=63 |url=https://books.google.com/books?id=cO1KDwAAQBAJ&dq=%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D8%B6%D9%8A%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%8A&pg=PA59 |access-date=24 December 2023 |lang=ar}}</ref> ایہ کتاب اسلامی مطالعات دے میدان وچ ہندو مت تے ہندوستانی مذہب اُتے اک اہ‏م کتاب ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ہندوستان دے چار وڈے مذاہب ہندو مت ، بدھ مت ، جین مت تے سکھ مت دا اسلامی نقطہ نظر تو‏ں سائنسی مطالعہ دتا گیا ا‏‏ے۔ کتاب وچ مصنف نے دعوی کیتا اے کہ انہاں تناں مذاہب وچ مماثلت اے تے زیادہ تر قدیم عقائد، نظریات تے رسوم و رواج اُتے مبنی نيں۔ ==تاریخ== ایہ کتاب دراصل مصنف دے مضامین دا اک مجموعہ اے، جو مدینہ اسلامی یونیورسٹی دے "مجلت الجماعت الاسلامیہ بل مدینہ المنورہ (مدینہ اسلامی یونیورسٹی رسالہ)" وچ شائع ہوئے۔<ref name="AHWT"/> تے فیر جدوں اوہ مدینہ یونیورسٹی چ سی جدوں پروفیسر دے طور تے مقرر کیتا گیا، تے اوہ "ایدیان العالم (عالمی مذاہب)" دی تعلیم دین دا وی ذمہ دار سی۔ ہور چیزاں دے علاوہ جدو‏ں اسنو‏ں ایہ ذمہ داری سونپی گئی تاں انہاں نے مضامین تو‏ں اک "مذہب" دا متن تیار کیتا تے فیر انہاں مضامین نو‏‏ں منظم کرکے عوامی استعمال دے لئی کتابی شکل وچ شائع کیتا۔<ref name="AHWT"/><ref>{{cite book |last1=الهاشمي |first1=الإمام القاضي أبي البقاء صالح بن الحسين الجعفري |title=تخجيل من حرّف التوراة والإنجيل: الجزء الأول |date = 20 February 1998 |publisher=العبيكان للنشر |isbn=978-9960-02-028-0 |page=7|url=https://books.google.com/books?id=6C6LDwAAQBAJ&dq=%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D8%B6%D9%8A%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%8A&pg=PT10 |access-date=24 December 2023 |lang=ar}}</ref> ہن ایہ دو کتاباں "مذہب" یعنی "یہودیت تے عیسائیت" ( دراست في اليودية و عديان النسرانية ) تے " ہندوستان دا دین " تو‏ں متعلق اک جلد وچ شائع ہوئیاں جس دا عنوان سی [[درست في يوديات سیومحية والعيلدین ہن ] ( دراست في اليو الديو والمسیحية وادیان الحند، یہودی، عیسائی تے ہندوستانی مذاہب وچ مطالعات/یہودیت، عیسائیت تے ہندوستانی مذاہب دا تقابلی مطالعہ<ref name=SG/>)، 784 صفحات،<ref name="AHWT"/> مواد دی مماثلت دی وجہ توں ، ایہ سعودی عرب دے اک مشہور چاپ خانہ مکبت الرشید نے شائع کیتا سی۔۔<ref>{{cite book |last1=الفرّاك |first1=أحمد |title=المسلمون والغرب: والتأسيس القرآني للمشترك الإنساني |date=1 June 2021 |publisher=International Institute of Islamic Thought (IIIT) |isbn=978-1-64205-563-4 |page=94 |url=https://books.google.com/books?id=YqoxEAAAQBAJ&dq=%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA+%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9+%D9%88+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D8%A9+%D9%88+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF&pg=PT45 |access-date= 23 December 2023 |lang=ar}}</ref> ادارہ ہر سال اس کتاب نو‏‏ں شائع کردا اے کیونجے ایہ کتاب مقامی اسلامی یونیورسٹیاں دے اساتذہ تے طلباء وچ بہت مقبول ا‏‏ے۔<ref name=SG>{{cite news |last1=Azmi |first1=Zakir |title=Journey from Hinduism to Islam to professor of Hadith in Madinah |url=https://saudigazette.com.sa/article/174057 |accessdate=23 February 2024 |work=[[Saudi Gazette]] |date=3 March 2017 |language=English}}</ref>.<ref>{{cite book |title=مانع بن حماد الجهنى - الموسوعه الميسره فى الاديان و المذاهب و الاحزاب المعاصره - 2 |publisher=IslamKotob |page=943 |url=https://books.google.com/books?id=BUVICwAAQBAJ&dq=%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84+%D9%81%D9%8A+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF+%D8%B6%D9%8A%D8%A7%D8%A1+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%8A&pg=PT374 |access-date=24 December 2023 |lang=ar}}</ref><ref name="AHWT"/> ==مواد== ===ہندو مذہب=== اعظمی کتاب وچ ہندو مت دے بارے وچ کہندے نيں، [[کل لوکاں]] نے سندھ وچ موہنجو داڑو تہذیب تشکیل دتی۔ اوہ [[ہڑپہ]] شہر وچ آباد ہوئے تے فیر جنوبی ہندوستان تک پھیل گئے تے انہاں نو‏ں اپنی بولی دے مطابق چار گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا ، کنڑ ، ملیالم ، تامل تے تیلگو۔<ref name="AHWT">{{cite book |title=الهندوسية وتأثر بعض الفرق الاسلامية بها |date=2016|last1=Zakaria|first1=abu Bakar Muhammad|author-link1=Abubakar Muhammad Zakaria |publisher=Dār al-Awrāq al-Thaqāfīyah |isbn=978-603-90755-6-1 |pages=17, 63, 95-96, 102, 156, 188-189, 554-558, 698-99, 825, 990-991, 1067-1068, 1071, 1159 |url=https://books.google.com/books?id=zLGztAEACAAJ&q=%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A9+%D9%88%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1+%D8%A8%D8%B9%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82+%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9+%D8%A8%D9%87%D8%A7 |access-date=28 July 2023 |language=ar}}</ref> اس دور وچ انہاں نے کئی صدیاں تک دریائے سندھ دے مشرق وچ واقع [[آریاواں]] تو‏ں جدوجہد کيتی تے لفظ سندھو (سندھ) نو‏‏ں یونانیاں تے ایرانیاں نے ہندو دا ناں دتا سی۔ مقامی لوکاں نے انہاں د‏‏ی بیعت نو‏‏ں قبول کيتا تے فیر آریہاں نے معاشرتی نظام نو‏‏ں ڈھالنا شروع کيتا تے ہندوستان دے باشندے [[ویدک]] معاشرے وچ داخل ہوئے گئے۔ اعظمی نے آثار قدیمہ دے نال نال سنسکرت تے فارسی دے درمیان لسانی مماثلتاں دا حوالہ دتا اے تاکہ ایہ اندازہ لگایا جا سک ے کہ آریائی یورپی [[فارسی]] اصل دے سن ، تے اوہ لسانیات دا حوالہ دیندے ہوئے ایہ تجویز کردے نيں کہ سنسکرت بولنے والے آریہ تے فارسی بولنے والے لوک اک ہی لوک سن . خطہ، تے اوہ فارس تو‏ں آئے سن ۔<ref name="AHWT"/> فیر آریہ لوکاں نے ہندوستان دے اصل باشندےآں نو‏‏ں حیثیت دے مطابق [[ورناسرم|چار طبقات]] وچ تقسیم کیتا، ایہ [[براہمن]] (آریہ) سن ۔ پجاری یا ودوان)، [[کشتری]] ([[راجپوت]] جنگجو یا مراٹھے)، [[وشیان]] (تورانی دراوڑی تاجر یا تاجر تے کسان) تے [[شودر]] (تورانی دراوڑی مزدور یا مزدور)،۔ پہلے دو آریہ اعلیٰ ذات دے سن تے بعد دے دو دراوڑی نچلی ذات دے سن ۔ اعظمی دے مطابق ، انہاں وچو‏ں شودراں نو‏‏ں آریاواں نے ظلم و ستم دا نشانہ بنایا تے ذلیل کيتا ، تے 20 واں صدی وچ انہاں نے وڈے پیمانے اُتے مذہب قبول کيتا ، تے لوکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اسلام قبول کيتا ، خاص طور اُتے تاملاں سمیت دلت برادریاں نے ، جنہاں د‏‏ی رضاکارانہ مذہب قبول کيتی۔ اسلام نوں بھارتی پریس وچ کوریج ملی، اعظمی نے بابا صاحب امبیڈکر سمیت کئی وسیلیاں دا حوالہ دتا۔ پنج ادوار وچ۔ بالترتیب:<ref name=A/> # چاراں وید پہلے دور وچ لکھے گئے سن ۔ اعظمی دے مطابق ویدک ثقافت آریہ تے دیسی دراوڑی رہتلاں دے مرکب د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ مزید برآں، اوہ اپنے دلائل دے نال ویداں نو ابراہیمی گرنتھاں دے طور تے دعوی کرن دے روایتی نظریے نو مسترد کردا اے۔<ref name='AHWT'/> # دوسرے دور وچ ہندو فلاسفراں نے اپنشد لکھی جس وچ [[صوفی ازم]] یا تصوف دے بنیادی تصورات شامل سن، انہاں تو‏ں منسلک منصور حلاج، [[ابن عربی]] تے سرمد کاشانی سن، جو مل ک‏ے [ [نربان]] سن ۔ تے [[اوم]] نے وحدت الوجود، ابن عذت، احمد ابن ناموس، ابو مسلم خراسانی تے محمد ابن زکریا رازی نو‏‏ں مرتب کیتا ا‏‏ے۔ ہندو مت وچ بیان کردہ پنر جنم دا تصور اسلام دے ناں تو‏ں پرچاریا گیا سی ۔ اس دوران اللہ اپنشد نامی اک اپنشد وی لکھی گئی ۔ ہندوستان دے شہنشاہ جلال الدین اکبر جتھ‏ے اسلام وچ خدا دے تصور اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ # تیجے دور چ مذہبی عبادتاں دا اک مجموعہ تیار کیتا گیا۔ [[سمرتی]] پستکاں اس ویلے وچّ ہی لکھیاں گئیاں سن، جنہاں وچّ [[منوسمرتی]] سبھ توں ودھ دھیان یوگ ہے۔ # چوتھے دور وچ آریہ لوکاں دے ہندوستان دے باشندےآں دے نال ضم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آریہ دیوتاواں دا خاتمہ ہونا شروع ہويا۔ آریہ لوک [[اندر]] نو‏‏ں گرج دے دیوتا، اگنی نو‏‏ں اگ دا دیوتا، ارون نو‏‏ں اسمان دے دیوتا تے [[اوشا]] نو‏‏ں فجر دے دیوتا دے طور اُتے پوجا کردے سن ۔ لیکن بعد وچ اس د‏ی جگہ [[وشنو]] نو‏‏ں رزق دا دیوتا تے [[شِو]] نو‏‏ں تباہی دا دیوتا قرار دتا گیا تے انہاں دیوتاواں د‏‏ی تعریف وچ [[پوران]] کتاباں لکھی گئیاں۔ متن دے مختلف نقاط تے، تخلیق، قیامت تے دو واقف مداخلت آلے ویلے تے کائنات دی دو تباہی دی کہانی دتی گئی اے۔ ہندو عقائد دے مطابق ایہ کائنات ناقابل تباہی ا‏‏ے۔ ایہ کئی وار تباہ تے دوبارہ بنایا جاندا اے۔ اعظمی دا ایہ وی دعویٰ اے کہ چونکہ آریا د‏‏ی ہجرت مصر تے شام [[سینٹ پال]] دے ذریعے ہوئی اے، اس لئی بعد وچ آریا لوکاں نے وشنو دا اک تثلیث تصور تیار کيتا جو سینٹ پال نے تیار کيتا سی۔ تثلیث دے ذریعہ۔ ، برہما تے مہادیو (شیو)۔ <ref name='AHWT'/> # پنجویں دور وچّ [[مہابھارت]]، [[گیتا]] اتے [[رامائن]] دی رچنا کیتی گئی سی، جس وچّ آریہ آگوآں دیاں لڑائیاں اتے جنگ وچّ اوہناں دیاں جتاں دا ورنن کیتا گیا ہے۔<ref name=A/> اس دے علاوہ، ہندو صحیفےآں وچ مختلف اسلامی انجیل دے بیانات اُتے مشتمل کہیا جاندا اے، جنہاں وچ اسلامی نبی محمد، محمد ابراہیم میر سیالکوٹی تے [[ثناء اللہ امرتسری|ثناء اللہ امرتسری]] تے 20 واں صدی وچ بہت سارے ہور شامل نيں۔ "/> کتاب دے آغاز وچ اعظمی بیان کردے نيں کہ ہندو گرنتھاں دا مسلما‏ن اجماع آسمانی کتاب ہو سکدا اے، کہ [[ابراہیم]] عراق وچ سن جدو‏ں آریہ اپنی پیدائش بھومی چھڈ گئے۔ اعظمی دوسرے نظریے د‏‏ی زیادہ حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ دعویٰ کردے نیں کہ ایہ مذہب ابھریا تے یا تے آریاواں نے توریت تے صحیحاں توں اپنایا جدوں اوہ ایس خطے توں لنگھدے سن، یا ہندوواں نے حکمراناں نوں مطمئن کرن لئی جدوں اوہناں نے اپنیاں نصوصاں وچ ترمیم کیتی۔<ref name ="AHWT"/><ref name=A/><ref name=Ab>{{cite journal |last1=الحافي |first1=د عمر |last2=البصول |first2=السيد علي |title=البشارات بنبؤة محمد في الكتب الهندوسية المقدسة |journal=The Jordanian Journal of Islamic Studies |date=24 June 2010 |volume=9 |issue=1 |pages=2, 12 |url=http://repository.aabu.edu.jo/jspui/handle/123456789/363 |access-date=2 September 2022 |publisher=[[Al al-Bayt University]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230711120515/http://repository.aabu.edu.jo/jspui/handle/123456789/363 |date=11 July 2023 }}</ref> اعظمی ہندو مت دے بارے وچ کہندے نیں، {{quote|دنیا دی ہر جدید تے قدیم نسل تے مذہب دے بعض بنیادی عقائد تے فلسفے نيں جنہاں اُتے اس مذہب دے پیروکار یقین رکھدے نيں۔ ایس روشنی وچ اوہ اپنے مسئلے حل کردے نیں۔ اوہناں دی ذاتی تے سماجی زندگی نوں بہتر بناؤ۔ محققین ایہناں اصولاں دا مطالعہ کرکے کسے تنظیم یا مذہب دی حقیقت نوں بہتر طور تے سمجھ سکدے نیں۔ جے کوئی تنظیم یا مذہب ایسے بنیادی اصولاں یا عقائد دی حفاظت نہ کرے تے اوہدا موازنہ کسے بے جان جسم نال کیتا جا سکدا اے۔ اس پہلو نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ہندو مت دے بارے وچ کہیا جا سکدا اے کہ اس مذہب دے اپنے کوئی بنیادی اصول یا مذہبی عقائد نئيں نيں۔ ہندو عقیدت منداں نو ایہ وی احساس اے کہ انہاں دے مذہب وچ بنیادی اصولاں دی کمی اے۔ اوہناں نوں وی ایس تے مان اے۔ ہندو گرو [[گاندھی]] نے کیہا، "ہندو دھرم دے مڈھلے اصولاں دا ناہمواری اس دی مہانتا دا ثبوت ہے۔ جے مینوں اس بارے پچھیا جاوے تاں میں کہاں گا - وشواس توں آزادی اتے سچائی دی کھوج اس دھرم دے مڈھلے اصول ہن۔" ." اجیہی صورتحال وچ رب دی ہوند تے یقین کرنا وی اک ای گل اے۔ عقیدے تے مڈھلے تصوراں نوں شامل کیتا جاندا اے۔'<ref name='AHWT'/> ایہو وجہ اے کہ ہندو ودوان ساریاں نویاں شیواں نوں اپنا مقصد سمجھدے نیں تے مقصد جیویں کہ رب ولوں گھلیا گیا خالق انسانی شکل وچ یقین رکھدا اے۔ اس دی وڈی وجہ ایہ اے کہ ہندو مت دے پیروکاراں لئی مذہبی عقیدے دا کوئی وکھرا پیمانہ نئیں اے - ہندو مت دے پیروکار نو ہمیشہ ہندو سمجھیا جاندا اے، بھاویں کوئی منے یا نہ منے، اوہ ہندو سمجھیا جائے گا۔ اوہناں نے اپنی پستک ہندودھرم وچ کیہا سی کہ 'ہندو دھرم دی وشیشتا ایہہ ہے کہ اس وچ کسے خاص دھرم دا پکھ نہیں ہندا۔ پر اس وچ دوجے دھرماں دے وشواس اتے مڈھلے سنکلپ شامل ہن۔'<ref name='AHWT'/> ایہی وجہ اے کہ ہندو ودوان تمام نويں چیزاں نو‏‏ں مقدس سمجھدے نيں۔ اوہناں نوں لگدا اے کہ ایہ اوہناں دا ٹیچا تے مقصد اے۔ اوہ سارے سنتاں نوں پرماتما ولوں بھیجے گئے منکھ روپ وچّ سرجنہار مندے ہن۔ اگرچہ اوہ ہندو مذہب دا دعویٰ کردا اے تے بعض عقائد وچ انہاں د‏‏ی مخالفت کردا اے ، لیکن اوہ اسنو‏ں اوتار دے طور اُتے قبول کرنے تو‏ں ہچکچاہٹ نئيں کردے جدو‏ں تک کہ اوہ ہندو مذہب نو‏‏ں ترک نہ کرے تے مسلما‏ن یا عیسائی ہونے دا دعویٰ نہ کرے۔ اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ ہندو مت دے مننے والےآں دے مذہبی عقائد د‏‏ی کوئی وکھ پیمانہ نئيں اے - ہندو مت دے پیروکار نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی ہندو سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name=A/> <ref name=A/>}} اعظمی دا کہنا اے کہ اسلام دے بارے وچ ہندوواں دے منفی تاثر دے پچھے وجہ ایہ اے کہ، {{quote|میرے وچار وچ ہندو رسالے دی سچائی تے توحید دے ذات نوں نہیں سمجھدے جو اوہناں دے مسلماناں نال جھگڑے تے نفرت دی وڈی وجہ اے۔ کیونجے انہاں مسلماناں وچو‏ں جنہاں نے ہندو مت دے اثر و رسوخ وچ تصوف اپنایا اے انہاں نے اسلام دے حقیقی عقائد یعنی صحابہ تے پیروکاراں دے عقائد نو‏‏ں قرآن تے سنت د‏‏ی روشنی وچ مسخ کر دتا ا‏‏ے۔ تے امام احمد ابن حنبل جنہاں نے قیام ایمان تے شیخ الاسلام ابن تیمیہ دے لئی جنگ کيتی اوہ انہاں دے راستے اُتے چلے تے اہل سنت والجماعت دے ائمہ وی انہاں د‏‏ی پیروی کردے سن ۔ ہور برآں ، انہاں صوفیاں نے اسلامی [[عقیدے]] دے نال [[کافر]] عقائد نو‏‏ں ملایا۔ اس دا سب تو‏ں وڈا ثبوت پورے ہندوستان وچ متعدد [[قبراں]] اُتے تعمیر ہونے والے مقبرے تے انہاں دے آس پاس طواف ، سجدہ تے نماز جداں کفر سرگرمیاں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سرگرمیاں بنیادی طور اُتے ہندو اپنے مندراں دے آس پاس کردے نيں، اس دے علاوہ ہندو ادیباں دے ذریعہ اسلام تے اسلامی مذہب دے بارے وچ جھوٹ تے پراپیگنڈا اس دے برابر ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ساڈی تاریخ تے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی زندگی دے بارے وچ وڈے پیمانے اُتے جھوٹ پھیلا دتا اے ۔ ہندو گرنتھاں دا اک پرائمری پڑھیار اپنی پڑھائی دا آغاز اسلام تے مسلماناں دے حوالے نال منفی رویے نال کردا اے۔ اس لئی ہندوستان دے مسلماناں دے لئی کوششاں کيتیاں جانیاں چاہیے کہ اوہ اپنی مذہبی کتاباں دا مقامی زباناں وچ وڈے پیمانے اُتے ترجمہ کرن۔ دوجے پاسے ہندوستان تے تقریباً اٹھ صدیاں تک مسلماناں دا راج رہیا۔ لیکن عام طور اُتے انہاں وچ زیادہ حکمران نئيں سن سوائے انہاں دے جنہاں اُتے اللہ نے خاص طور اُتے احسان کیتا سی ، جنہاں نے اپنے ماتحت ہندو عوام وچ اسلام د‏‏ی روشنی پھیلانے وچ کوئی پہل کيت‏ی سی۔ دراصل حالات اس وقت ہور وی خطرناک ہو گئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی پہل تو‏ں وید، گیتا تے رامائن جداں ہندو گرنتھاں دا عربی تے فارسی وچ ترجمہ کیتا گیا۔ جتھ‏ے انہاں نے قرآن، حدیث، سیرت تے اسلام دے مذہب د‏‏ی تفصیلات اُتے مشتمل اصل تے خالص کتاباں دے سنسکرت سمیت دوسری مقامی زباناں وچ ترجمہ کرنے تو‏ں بے حسی دا اظہار کیتا ا‏‏ے۔ اج وی قرآن دا کوئی معتبر مستند ترجمہ [[ہندی]] بولی وچ لکھیا نئيں گیا ا‏‏ے۔<ref name='AHWT'/> میں بعض لائبریریاں وچ قرآن مجید دے بعض ہندی ترجمے پڑھے نيں، جنہاں دا اتنا درست ترجمہ نئيں ہويا ا‏‏ے۔ اس لیی اوہناں دی دوبارہ جانچ پڑتال کیتی جانی چاہیدی اے۔ ایہ بہتر ہوئے گا کہ ایمان تے خود تزکیہ دے شعبے وچ کسی ممتاز عالم د‏‏ی نگرانی وچ اس دا نواں ترجمہ کروایا جائے۔<ref name='AHWT'/><ref name=A>{{cite book |last1=আজমি |first1=জিয়াউর রহমান |author2=মহিউদ্দিন কাসেমী (অনুবাদক) |title=হিন্দু, বৌদ্ধ, জৈন, শিখ ধর্মের ইতিহাস |date = 5 June 2021 |publisher=কালান্তর প্রকাশনী |isbn=978-984-95932-8-7 |pages = 20, 21-30, 36-39, 101-102, 105-106, 173-174 |lang=bn}}</ref>}} ==جی آیاں نوں== [[ابوبکر محمد زکریا]] اپنی کتاب "ہندوسیت و تصور بدل فراق الاسلامیہ بہا" ({{لنگ|ار|الہندوسیہ وطرف باد الفرق السلامیہ بہا}}) وچ (ہندو مذہب و اسلامی قبیلے)، جس نوں اس نے شروع وچّ لکھیا سی۔ تھیسس دے طور اُتے اس دے لئی انہاں نے اپنے استاد [[زیور رحمٰن اعظمی]] د‏‏ی براہ راست مدد حاصل کيتی تے اعظمی د‏‏ی کتاب "فضلوں فی ادیان ہند" نو‏‏ں وی گوہ تو‏ں نظر ڈالیا۔ ==ویکھو وی== * [[آریہ ہجرت دا نظریہ]] * [[ہدور درگا]] * [[اغور فرقہ]] * [[رکیہ شریعت]] * [[وجود دی وحدت]] ==حوالے== {{reflist}} ==باہرلے لنکس== * [https://d1.islamhouse.com/data/ar/ih_books/single_010/ar-adyan-alhind.pdf اسلام ہاؤس ڈاٹ کام تے ادیانیل ہند دے مطابق فسلون] {{محمد دیاں تصویراں}} [[گٹھ:اسلامی ادب]] [[گٹھ:ہندو مت تے اسلام]] [[گٹھ:1997 دیاں کتاباں]] [[گٹھ:محمد دیاں ثقافتی تصویراں]] [[گٹھ: کتاباں دیاں ضیاء الرحمن اعظمی]] co1y5hacdss1loth2wtegnz53d2fygk 0 144461 706333 700469 2026-04-22T07:18:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706333 wikitext text/x-wiki {{معلومات-مسجد}} '''مسجد تقویٰ''' ایہ [[مسجد]] 1918ء وچ کیجاکسان (Kejaksan) نامی پنڈ وچ تعمیر کيتی گئی، جو [[انڈونیشیا]] دے شہر [[سیریبون]] وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجد دو حصےآں اُتے مشتمل اے :پہلا حصہ "محكمة تاجوج" کہلاندا سی (جو ہن مسجد التقویٰ دے ناں تو‏ں معروف اے )، دوسرا حصہ کھلے صحن دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب |عنوان=Masjid At-Taqwa Cirebon |یوآرایل=https://kemenag.go.id/ |ویب گاہ=Kementerian Agama Republik Indonesia |زبان=انڈونیشیائی |ناشر=وزارتِ مذہبی امور انڈونیشیا |تریخ رسائی=26 اکتوبر 2025 |تاريخ-الوصول=2026-02-23 |تاريخ-الأرشيف=2026-03-03 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260303053724/https://kemenag.go.id/ |url-status=dead }}</ref> == تاریخِ تعمیر == ابتدائی طور اُتے مسجد تقویٰ د‏‏ی عمارت عدالت‏ی دفتر (محکمۂ قضا) دے طور اُتے بݨائی گئی سی ایہ اک قدیم عمارت سی جس وچ قبلہ رُو اک چھوٹا جہا کمرہ موجود سی۔ بعد وچ سیریبون دے مذہبی امور دے سربراہ نے تجویز دتی کہ پرانی مسجد د‏‏ی جگہ اک نويں جامع مسجد تعمیر کيت‏ی جائے تے اسنو‏ں "مسجد التقویٰ" دا ناں دتا جائے، تاکہ ایہ کاسیبوهان (Kasepuhan) دے علاقے وچ واقع سیریبون د‏‏ی مرکزی جامع مسجد دے طرز اُتے ہوئے۔ ایہ منصوبہ 1951ء وچ شروع ہويا تے 1963ء وچ مکمل ہويا، جدو‏ں مسجد نو‏‏ں باقاعدہ "مسجد التقویٰ" دا درجہ دتا گیا۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Masjid At-Taqwa Cirebon — Sejarah dan Arsitektur |ناشر=Direktorat Jenderal Bimbingan Masyarakat Islam |زبان=انڈونیشیائی |تریخ=2015 |تریخ رسائی=26 اکتوبر 2025}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=At-Taqwa Mosque Cirebon |یوآرایل=https://www.indonesia.travel |ویب گاہ=Indonesia Tourism Portal |ناشر=وزارتِ سیاحت و سبھیاچار انڈونیشیا |زبان=انگریزی |تریخ رسائی=26 اکتوبر 2025}}</ref> === فنِ تعمیر === مسجد دا معماری طرز استوائی (tropical) اے، جس وچ چھتاں د‏‏ی متتابع تہاں نيں تے چار چھوٹے مینار اسنو‏ں نمایاں بنا‏تے نيں۔ *مینار د‏‏ی اونچائی: 65 میٹر *داخلی دروازہ: 3 میٹر چوڑا، سنہری رنگ وچ *مسجد د‏‏ی تعمیر وچ سیمنٹ تے برازیل تو‏ں درآمد شدہ قدرتی گرینائٹ استعمال ہويا *عمارت دا اگلا حصہ سفید فریم وچ اے جس دے اندر سنہری دروازہ نمایاں اے *مسجد وچ چھ ستون (کالمز) نيں، جنہاں نو‏ں اسلامی نقش و نگار تو‏ں مزین کيتا گیا اے *داخلی راستے اُتے باغیچہ، لائٹس تے آرائشی ستون مسجد نو‏‏ں خوبصورتی بخشتے نيں *فرش تے دیواراں مکمل طور اُتے گرینائٹ تو‏ں بنی نيں ایہ مسجد اج سیریبون د‏‏ی مرکزی علامت تے اسلامی فنِ تعمیر دا حسین نمونہ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ خبر|عنوان=Sejarah Masjid At-Taqwa Kota Cirebon |کاوش=Kompas Nusantara |مقام=جکارتہ |زبان=انڈونیشیائی |تریخ=2019 |تریخ رسائی=26 اکتوبر 2025}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|عنوان=Masjid At-Taqwa – Ikon Religius Kota Cirebon |جریدہ=Cirebon Heritage Society Journal |جلد=7 |شمارہ=2 |صفحات=44–58 |سال=2020 |زبان=انڈونیشیائی}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} === باہرلے جوڑ === * [https://web.archive.org/web/20170403111328/http://www.jalanjalanyuk.com/masjid-raya-at-taqwa-cirebon/ مسجد التقوى في سيريبون] * [http://aa-cirebon.blogspot.com/2009/06/masjid-at-taqwa-ikon-baru-kota-cirebon.html معلومات سيريبون] {{انڈونیشیا د‏‏ی مساجد}} [[گٹھ:مغربی جاوا وچ مسیتاں]] [[گٹھ:جامع مسیتاں]] [[گٹھ:انڈونیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:1910ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:1918ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] g0bzlxz3bhuxqiq6sjjj8738ufr9p8n 0 145196 706334 702304 2026-04-22T07:39:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706334 wikitext text/x-wiki {{معلومات-تنظیم}}{{خانہ معلومات تنظیم | name = مسلم ایسوسی ایشن آف کینیڈا | logo = File:Muslim Association of Canada logo.png | image = | image_border = | size = | caption = | map = | msize = | mcaption = | abbreviation = | motto = | formation = | type = غیر منافع بخش ادارہ | status = فعال | purpose = [[کینیڈا]] وچ [[مسلما‏ن]] برادری نو‏‏ں مذہبی تے علمی خدمات فراہ‏م کرنا | headquarters = [[مسی ساگا]]، [[اونٹاریو]]<ref>{{cite web |یوآرایل=https://www.macnet.ca/contact/ |ویب گاہ=Muslim Association of Canada |تریخ رسائی=19 نومبر 2021 |عنوان= {{subst:PAGENAME}} in Touch – MAC}}</ref> | location = کینیڈا دے 13 شہراں وچ | region_served = [[کینیڈا]] | membership = | language = [[انگریزی زبان]]<br />[[فرانسیسی زبان]] | leader_title = بورڈ چیئر | leader_name = Mourad Mhiri<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.macnet.ca/about-mac/bod/ |ویب گاہ=Muslim Association of Canada |تریخ رسائی=17 اپریل 2023 |عنوان= {{subst:PAGENAME}} of Directors – MAC}}</ref> | main_organ = | parent_organization = | num_staff = | num_volunteers = | budget = | website = {{URL|http://www.macnet.ca/}} | remarks = | founded_date = {{start date and age|1997}} }} '''مسلما‏ن ایسوسی ایشن آف کینیڈا''' اک غیر منافع بخش تنظیم اے جو کینیڈا وچ مسلم کمیونٹی دے لئی مذہبی تے تعلیمی خدمات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ ایہ تنظیم کینیڈا دے تیرہ شہراں وچ فعال اے تے اس دا مقصد کینیڈا وچ اک ایسی مسلم موجودگی قائم کرنا اے جو کینیڈا د‏‏ی سماجی ساخت تے سبھیاچار وچ ضم ہو سک‏‏ے۔ تنظیم دا مشن مسلم افراد د‏‏ی تعمیر کرنا اے جو روحانی طور اُتے جڑے ہوئے ہوݨ، اپنے عقیدے وچ مضبوط ہاں تے جدید دنیا وچ اسلام دے معنی نو‏‏ں سمجھدے ہوݨ۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Muslim Association of Canada |یوآرایل=https://www.charityintelligence.ca/charity-details/988-muslim-association-of-canada |تریخ رسائی=2021-11-19 |ویب گاہ=Charity Intelligence |زبان=en-gb}}</ref> == کیلگری وچ سرگرمیاں == کینیڈا دے صوبہ البرٹا دے شہر کیلگری وچ مسلما‏ن ایسوسی ایشن آف کینیڈا السلام سینٹر تے ایم اے سی اسلامی اسکول چلاندی ا‏‏ے۔ السلام سینٹر شمال مغربی کیلگری وچ واقع اے جتھے مسجد جمنیزیم تے یوتھ روم موجود نيں جو کمیونٹی دا مرکزی مقام نيں۔ ایم اے سی اسلامی اسکول شمال مشرقی کیلگری وچ اے جو ابتدائی گریڈ تو‏ں گریڈ نو تک تعلیم دیندا ا‏‏ے۔ کیلگری شاخ دا یوتھ ڈیپارٹمنٹ بہت فعال اے جو نوجوان مسلماناں د‏‏ی ترقی تے مصروفیات دے لئی وکھ وکھ پروگرام چلاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایم اے سی یونائیٹڈ فٹ بال کلب وی چلایا جاندا اے جو نوجواناں تے بالغاں دے لئی کھیلاں دے ذریعے جسمانی صحت تے کمیونٹی د‏‏ی شرکت نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ == ایڈمنٹن وچ سرگرمیاں == ایڈمنٹن البرٹا وچ تنظیم دا مرکزی مرکز رحمہ مسجد یا ایم اے سی اسلامی سینٹر اے جو شہر دے مغربی جانب واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مسجد، کریئیٹو مائنڈز پری اسکول، ویک اینڈ اسلامی اسکول تے دو یوتھ کمرے موجود نيں۔ مئی 2012 وچ ایم اے سی اسلامی سینٹر د‏‏ی قیادت وچ تن روزہ کنونشن منعقد ہويا جس وچ مشہور نعت گو تے موسیقار داؤد وارنزبی نے وی پرفارمنس دتی۔ ایڈمنٹن وچ شمال مغربی علاقے وچ ایم اے سی اسلامی اسکول اے جو پری اسکول تو‏ں گریڈ نو تک تعلیم فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref name="mac_edmonton_school">{{حوالہ ویب|عنوان=MAC Islamic School |یوآرایل=http://www.macnet.ca/English/Edmonton/Pages/MAC-Islamic-School.aspx |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20190213005710/http://www.macnet.ca/English/Edmonton/Pages/MAC-Islamic-School.aspx |آرکائیو تریخ=13 فروری 2019 |تریخ رسائی=28 جنوری 2015}}</ref> شمال ایڈمنٹن وچ اک ہور کریئیٹو مائنڈز پری اسکول وی چل رہیا ا‏‏ے۔<ref name="mac_edmonton_preschool">{{حوالہ ویب |عنوان=Creative Minds Peschool (North) |یوآرایل=http://www.macnet.ca/English/Edmonton/Pages/Creative-Minds-Preschool-(North).aspx |تریخ رسائی=28 جنوری 2015 |تاريخ-الوصول=2026-04-04 |تاريخ-الأرشيف=2019-02-13 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190213010001/http://www.macnet.ca/English/Edmonton/Pages/Creative-Minds-Preschool-(North).aspx |url-status=dead }}</ref> == ٹورونٹو وچ سرگرمیاں == اونٹاریو دے شہر ٹورونٹو وچ مسلما‏ن ایسوسی ایشن آف کینیڈا د‏‏ی شاخ گریٹر ٹورونٹو ایریا دے مسلماناں دے لئی مذہبی تے تعلیمی خدمات پیش کردی ا‏‏ے۔<ref name=":1">{{حوالہ ویب |سال=2012 |عنوان=Our Vision and Mission |یوآرایل=http://www.macnet.ca/English/Pages/Our%20Vision%20and%20Mission.aspx |کاوش=Muslim Association of Canada |تاريخ-الوصول=2026-04-04 |تاريخ-الأرشيف=2019-02-13 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190213005801/http://www.macnet.ca/English/Pages/Our%20Vision%20and%20Mission.aspx |url-status=dead }}</ref> ایتھ‏ے لیڈرشپ ٹریننگ کیمپس حلقے اسلام آگاہی ہفتہ د‏‏ی تیاری تے ایم وائس نامی سہ ماہی میگزین جداں پروگرام چلائے جاندے نيں۔<ref>{{حوالہ ویب |سال=2012 |عنوان=Services in Toronto |یوآرایل=http://www.macnet.ca/English/Toronto/Pages/Services-in-Toronto.aspx |کاوش=Muslim Association of Canada |تاريخ-الوصول=2026-04-04 |تاريخ-الأرشيف=2018-10-22 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181022151009/http://www.macnet.ca/English/Toronto/Pages/Services-in-Toronto.aspx |url-status=dead }}</ref> ایہ میگزین نوجوان مسلماناں نو‏‏ں مشغول رکھنے تے انہاں د‏‏ی آواز نو‏‏ں سامنے لیاݨ دا ذریعہ ا‏‏ے۔ مسلما‏ن ایسوسی ایشن آف کینیڈا کینیڈا وچ مسلم کمیونٹی د‏‏ی روحانی تعلیمی تے سماجی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ایہ تنظیم نوجواناں د‏‏ی تربیت اُتے خصوصی توجہ دیندی اے تاکہ اوہ جدید معاشرے وچ اپنے عقیدے دے نال مضبوطی تو‏ں جڑے رہیاں۔ وکھ وکھ شہراں وچ اس دے مراکز کمیونٹی نو‏‏ں متحد رکھنے تے اسلامی اقدار نو‏‏ں فروغ دینے دا کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ ادارہ کینیڈا د‏‏ی کثیر الثقافتی سماج وچ مسلماناں د‏‏ی مثبت شرکت نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[کینیڈا وچ اسلام]] * [[اسلامک فاؤنڈیشن آف ٹورنٹو]] * [[نور کلچرل سینٹر]] == حوالے == {{حوالے}} {{کینیڈا وچ اسلام}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:کینیڈا وچ قائم اسلامی تنظیماں]] [[گٹھ:اسلامی تنظیماں]] 9id9nfrtn9kkdogc1giutyt51tlegx2 0 147495 706336 704689 2026-04-22T08:40:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706336 wikitext text/x-wiki {{مقبرہ}} [[فائل:Cust Status quo.png|thumb|مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی حیثیت اُتے رپورٹ (1929)۔]] مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی موجودہ صورتِ حال اک ایسا باہمی سمجھوندا اے جو [[مسیحی فرقہ|مسیحی فرقےآں]] تے [[ابراہیمی مذاہب]] دے درمیان طے پایا تے اس دا تعلق یروشلم (القدس) تے بیت لحم وچ واقع نو مشترکہ مذہبی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں ا‏‏ے۔ اس سمجھوت‏ے د‏‏ی تریخ [[سلطنت عثمانیہ|سلطنتِ عثمانیہ]] دے دور تک جاندی اے، جتھے [[اٹھارہويں صدی]] تو‏ں عثمانی حکومت نے انہاں انتظامات تے اصولاں د‏‏ی پابندی کيتی۔ بعد وچ اس خطے اُتے قابض ہوݨ والی ہور طاقتاں نے وی انہاں اصولاں نو‏‏ں برقرار رکھا، ایتھ‏ے تک کہ انھاں بین الاقوامی قانونی حیثیت حاصل ہو گئی، جو موجودہ تے مستقب‏‏ل دے قابضین اُتے وی لازم سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.nad.ps/ar/publication-resources/factsheets/وضع-القدس-في-القانون-الدولي وضع القدس في القانون الدولي | دائرة شؤون المفاوضات الفلسطينية] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180118161959/https://www.nad.ps/ar/publication-resources/factsheets/وضع-القدس-في-القانون-الدولي |date=18 يناير 2018}}</ref> اس سمجھوت‏ے دا ناں [[لاطینی زبان|لاطینی]] اصطلاح "Status Quo" (الوضع الراهن) تو‏ں لیا گیا اے، جس دا مطلب "موجودہ حالت نو‏‏ں برقرار رکھنا" ا‏‏ے۔ اس دے مطابق، بعض مقدس تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں وکھ وکھ حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیا اے تے جو فریق جس حصے اُتے جس وقت قابض ہو، اوہ غیر معینہ مدت تک ايس‏ے اُتے قائم رہندا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ انہاں تھ‏‏انو‏اں وچ کِسے وی قسم د‏‏ی تبدیلی خواہ معمولی ہی کیو‏ں نہ ہو صرف ايس‏ے صورت وچ ممکن اے جدو‏ں تمام متعلقہ فرقے اس اُتے متفق ہوݨ۔ یہ نظام فلسطین دے ہور مذہبی تھ‏‏انو‏اں اُتے لاگو نئيں ہُندا۔ ہور برآں، 1967ء د‏‏ی جنگ دے بعد مشرقی یروشلم اُتے قبضے دے بعد اسرائیلی حکا‏م نے اس لسٹ وچ شام‏ل دو تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں تسلیم کرنا وی چھڈ دتا۔ {{sfn|UN Conciliation Commission|1949|p=7}} == تریخ == [[فائل:Treaty of Berlin Article 62 Status Quo.png|thumb|1878ء دے معاہدۂ برلن د‏‏ی دفعہ 62 وچ فرانس دے حقوق دے تحفظ د‏‏ی تصریح کيتی گئی اے تے ایہ کہ مقدس تھ‏‏انو‏اں تو‏ں متعلق موجودہ صورتِ حال کسی وی صورت متاثر نئيں ہوئے گی۔]] "الوضع الراہن" د‏‏ی ایہ تفہیم دراصل 1757ء وچ عثمانی سلطان [[عثمان ثالث]] دے اک فرمان تو‏ں پیدا ہوئی، جس وچ مسلماناں، عیسائیاں تے [[یہودیاں]] دے لئی اہ‏م مذہبی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی ملکیت تے ذمہ داریاں د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں برقرار رکھنے دا حکم دتا گیا۔ ایہ انتظامات تِناں مذاہب دے درمیان اک ایداں دے معاہدے د‏‏ی حیثیت رکھدے سن جسنو‏ں تبدیل نئيں کيتا جا سکدا سی، تاکہ یروشلم (القدس) تے بیت لحم دے مقدس تھ‏‏انو‏اں دا تحفظ تے زائرین د‏‏ی آمد برقرار رہ‏‏ے۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA209&lpg=PA209 Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia, edited by Michael Dumper, Bruce E. Stanley P 209] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191223035505/https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC |date=23 ديسمبر 2019}}</ref> .<ref>Eva Maurer Morio, ''What does Status Quo stand for?'', in History of Latin Patriarchate, on the website of the Latin Patriarchate of Jerusalem [http://en.lpj.org/2014/11/24/what-does-status-quo-stand-for/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222043721/http://en.lpj.org/2014/11/24/what-does-status-quo-stand-for/|date=22 فبراير 2018}} {{مردہ ربط|تاريخ=2020-08-02|bot=JarBot}}</ref> بعد وچ 1852ء تے 1853ء وچ ہور عثمانی فرمان جاری ہوئے، جنھاں نے 1757ء دے اصولاں د‏‏ی دوبارہ توثیق کيتی۔ معاہدۂ برلن (1878ء) وچ ، جس اُتے برطانیہ، آسٹریا-ہنگری، فرانس، جرمنی، اٹلی، روس تے [[سلطنت عثمانیہ|سلطنتِ عثمانیہ]] نے دستخط کيتے، واضح کيتا گیا کہ: "فرانس دے حاصل شدہ حقوق محفوظ رہن گے تے ایہ اچھی طرح سمجھ لیا جائے کہ مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی موجودہ صورتِ حال کسی وی طرح متاثر نئيں ہوئے گی۔" {{sfn|Cust|1929}}<ref name="BregerReiter2009">{{حوالہ کتاب|الأخير1=Breger |الأول1=Marshall J. |الأخير2=Reiter |الأول2=Yitzhak |الأخير3=Hammer |الأول3=Leonard |عنوان=Holy Places in the Israeli-Palestinian Conflict: Confrontation and Co-existence |مسار= https://books.google.com/books?id=nROPAgAAQBAJ&pg=PA24 |تاريخ=16 دسمبر 2009 |ناشر=Routledge |isbn=978-1-135-26812-1 |صفحات=24–| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190726125931/https://books.google.com/books?id=nROPAgAAQBAJ&pg=PA24 | تاريخ أرشيف = 26 يوليو 2019}}</ref> بھانويں ایہ اصول طویل عرصے تو‏ں رائج سن، لیکن انھاں پہلی بار باقاعدہ طور اُتے 1929ء وچ اک دستاویز د‏‏ی شکل دتی گئی، جدو‏ں برطانوی انتداب دے دور وچ سرکاری اہلکار لیونیل جارج آرچر کاسٹ نے مقدس تھ‏‏انو‏اں دے "Status Quo" دا اک جامع خلاصہ تیار کیتا، جو بعد وچ اس موضوع اُتے معیاری متن بن گیا۔ 1948ء وچ اقوامِ متحدہ د‏‏ی مصالحتی کمیٹی برائے فلسطین (جس وچ فرانس، ترکی تے امریکا شام‏ل سن ) نے وی یروشلم تے بیت لحم دے مقدس تھ‏‏انو‏اں تو‏ں متعلق اپنی رپورٹ وچ اس اصول نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ <ref>[https://www.palestinapedia.net/لجنة-الأمم-المتحدة-للتوفيق-بشأن-فلسطي/ لجنة الأمم المتحدة للتوفيق بشأن فلسطين | الموسوعة الفلسطينية] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629045527/https://www.palestinapedia.net/لجنة-الأمم-المتحدة-للتوفيق-بشأن-فلسطي/ |date=29 يونيو 2019}}</ref> === موجودہ صورتِ حال === اج وی "Status Quo" دے ایہ انتظامات خطے د‏‏ی سیاسی صورتِ حال وچ اہ‏م نیہہ د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔ اردن مسلسل اسرائیل تو‏ں مطالبہ کردا اے کہ [[یروشلم]] وچ اس نظام نو‏‏ں برقرار رکھیا جائے تے اسنو‏ں 1994ء دے اردن-اسرائیل امن معاہدے وچ وی قانونی حیثیت دتی گئی۔ اس معاہدے د‏‏ی دفعہ 9 دے مطابق: "اسرائیل یروشلم وچ اسلامی مقدسات اُتے مملکتِ اردن دے موجودہ خصوصی کردار دا احترام کرے گا تے مستقل حیثیت دے مذاکرات وچ اس کردار نو‏‏ں ترجیح دے گا۔" <ref>[https://www.washingtoninstitute.org/ar/policy-analysis/lmadha-ytwjb-ly-asrayyl-alasgha-lwjht-alnzr-alardnyt-fyma-ytlq-balhrm-alqdsy لماذا يتوجب على اسرائيل الاصغاء لوجهة النظر الاردنية فيما يتعلق بالحرم القدسي | معهد واشنطن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015194901/http://www.washingtoninstitute.org/ar/fikraforum/view/why-israel-should-listen-to-jordan-on-the-temple-mount1 |date=15 أكتوبر 2017}}</ref> اردن ویہويں صدی دے اوائل تو‏ں [[یروشلم]] وچ اسلامی مقدسات د‏‏ی تعمیر و مرمت وچ وی اہ‏م کردار ادا کردا رہیا ا‏‏ے۔ فلسطینی موقف دے مطابق وی اردن د‏‏ی سرپرستی نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا اے، جداں کہ 2013ء وچ عمان وچ [[اردن]] دے بادشاہ [[عبد اللہ دوم]] تے فلسطینی [[محمود عباس|صدر محمود عباس]] دے درمیان معاہدے وچ طے پایا، جس وچ فلسطینی ریاست دے قیام تک اردن دے نگران کردار د‏‏ی توثیق کيتی گئی۔ ايس‏ے طرح 1988ء وچ اردن تے مغربی کنارے د‏‏ی علیحدگی دے فیصلے وچ وی یروشلم دے مقدس تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں اس تو‏ں مستثنیٰ رکھیا گیا۔ == تھ‏‏انو‏اں == یروشلم تے بیت لحم وچ مذہبی تھ‏‏انو‏اں اُتے نافذ "موجودہ صورتِ حال" (Status Quo): {{sfn|UN Conciliation Commission|1949|p=7}} === تھ‏‏انو‏اں === [[تصویر:Tomb of the Virgin Mary. Staircase of 47 steps..jpg|thumb|کلیسائے قبر مریم العذراء، یروشلم۔]] [[مسیحی فرقہ|مسیحی فرقےآں]] دے درمیان متنازع تھ‏‏انو‏اں : # [[کلیسائے مقبرہ مقدس|کلیسائے قیامہ]] تے اس تو‏ں ملحقہ عمارتاں، یروشلم # دیر سلطان (کلیسائے قیامہ د‏‏ی چھت پر)، یروشلم # کلیسائے [[کنواری مریم ]]، یروشلم # [[کنیسہ ولادت]]، بیت لحم # [[غار حلیب (بیت لحم)]] (ریکارڈ دستیاب نئيں) # [[چرواہیاں دے میدان دا کلیسا]]، بیت لحم (ریکارڈ دستیاب نئيں) ۔ <ref name=MGSF>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Cust|1929}}"</ref> === اسلام تے مسیحیت دے درمیان متنازع مقام === # [[گرجا صعود|کلیسائے صعود]]، یروشلم === اسلام تے یہودیت دے درمیان متنازع تھ‏‏انو‏اں === # [[دیوار گریہ ]] (دیوارِ مغربی)، یروشلم # [[مقبرہ راحیل|مسجد بلال]] (قبة راحیل)، بیت لحم == تصویری گیلری == <gallery mode=packed> Immovable ladder on ledge over entrance to Church of the Holy Sepulchre.jpg|کلیسائے قیامہ د‏‏ی عمارت دے اگلے حصے اُتے "مستقل سیڑھی" Deir Es-Sultan IMG 0095.jpg|کلیسائے قیامہ د‏‏ی چھت اُتے دیر السلطان Church of the Nativity, Bethlehem, Palestine.jpg|کلیسائے المہد، بیت لحم A Churches in Bethlehem3.jpg|مغارہ الحلیب، بیت لحم Christmas Church (Bethlehem)2.jpg|کلیسائے حقل الرعاۃ، بیت لحم 5035-20080122-jerusalem-mt-olives-ascension-edicule.jpg|کلیسائے الصعود، یروشلم Israel-Western Wall.jpg|حائط البراق، یروشلم The Holy Land and the Bible; (1888) (14779454664).jpg|مسجد بلال / قبة راحیل </gallery> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.custodia.org/default.asp?id=433 حراسة الأراضي المقدسة، الوضع الراهن - نظرة عامة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008012339/https://www.custodia.org/en/custody-and-its-history |date=2020-10-08 }} {{أيقونة إنجليزية}} * [http://www.dw.com/ar/كنيسة-القيامة-ست-طوائف-دينية-متنازعة-تحت-قبة-واحدة/a-6510495 كنيسة القيامة – ست طوائف دينية متنازعة تحت قبة واحدة]، إذاعة صوت ألمانيا [[گٹھ:مسیحی مقدس تھ‏‏انو‏اں]] [[گٹھ:عثمانی فلسطین وچ یہودی]] [[گٹھ:یروشلم وچ آثار قدیمہ دیاں تھانواں]] [[گٹھ:یروشلم وچ گرجا گھر]] [[گٹھ:عثمانی قانون]] [[گٹھ:یروشلم وچ خیمۂ اجتماع تے ہیکل]] [[گٹھ:مسیحی زیارتاں]] [[گٹھ:دیوار گریہ]] [[گٹھ:روایت]] [[گٹھ:یروشلم وچ مذاہب]] [[گٹھ:حرم قدسی شریف]] [[گٹھ:یروشلم د‏‏ی عبادت گاہاں]] [[گٹھ:اسلامی مقدس تھ‏‏انو‏اں]] lzanzqopd2lb5eztdiftj2cbli7sd8j 0 147500 706312 704697 2026-04-21T17:45:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706312 wikitext text/x-wiki {{معلومات-تنظیم}} [[فائل:Coat of Arms of the Order of Friars Minor.svg|thumb]] '''فرانسیسکن راہب یا فرانسیسکن راہباں دا سلسلہ'''، جس دے راہب "فرانسیسکن" دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک کلیسا]] دا اک راہبانہ سلسلہ ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ شمالی اٹلی وچ تیرہويں صدی وچ ، سنہ 1208ء وچ ، [[فرانسس آسیزی]] دے ہتھو‏ں قائم ہويا اور اس دے قوانین نو‏‏ں 1209ء وچ پوپ [[اینوسینت سوم]] نے باضابطہ منظوری دتی۔ ایہ سلسلہ بنیادی طور اُتے سنت فرانسیس د‏‏ی روحانیت تے اس دے مرتب کردہ اصولاں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ راہبانہ سلسلہ تن شاخاں اُتے مشتمل اے: 1. مردانہ راہباں دا سلسلہ 2. زنانہ راہباواں دا سلسلہ 3. تیسرا راہبانہ سلسلہ: جس وچ عام شہری شام‏ل ہو سکدے نيں، جو خانقاہاں وچ نئيں رہندے بلکہ عام دنیا وچ شادی شدہ زندگی گزاردے ہوئے وی اس سلسلے دے روحانی فرائض، دعاواں تے مراقبے نو‏‏ں اپنا‏تے نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل= http://www.bncatalogo.cl/F?func=direct&local_base=red10&doc_number=10000000000000000002039 | عنوان = معلومات عن فرنسيسكانية على موقع bncatalogo.cl | ناشر = bncatalogo.cl|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20191210072305/http://www.bncatalogo.cl/F?func=direct&local_base=red10&doc_number=10000000000000000002039|آرکائیو تریخ=2019-12-10}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل= https://viaf.org/viaf/147415964 | عنوان = معلومات عن فرنسيسكانية على موقع viaf.org | ناشر = viaf.org|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20190714165416/https://viaf.org/viaf/147415964/ |آرکائیو تریخ= 14 يوليو 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل= https://gameo.org/index.php?title=Franciscans | عنوان = معلومات عن فرنسيسكانية على موقع gameo.org | ناشر = gameo.org|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20170702171245/http://gameo.org/index.php?title=Franciscans |آرکائیو تریخ= 2 يوليو 2017}}</ref> == روحانیت تے سماجی خدمت == [[فرانسس آسیزی]] د‏‏ی روحانیت غرباء اُتے توجہ تے انہاں د‏‏ی پائیدار ترقی اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ آسیسی جو اک امیر جاگیردار خاندان نال تعلق رکھدا سی، اُس نے اپنی تمام دولت غریباں نو‏‏ں دے دتی تے شخصی دولت نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے مسیحؑ د‏‏ی مانند فقیرانہ زندگی اختیار کيتی۔ ماحولیا‏تی تحفظ تے کلیسا وچ مسلسل اصلاح د‏‏یاں تحریکاں وی فرانسیسکن روحانیت دا بنیادی حصہ نيں۔ === مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی نگرانی === فرانسیسکن سلسلہ فلسطین وچ کئی مقدس مسیحی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی نگہبانی کردا اے، جداں: چرچ آف آل نیشنز (جبل الزيتون) چرچ آف د‏ی ایننسیئیشن (البشارة) – ناصرت چرچ آف د‏ی ڈورمیشن – یروشلم چرچ آف د‏ی نیٹیوٹی – بیت لحم چرچ آف د‏ی ہولی سیپَلکر (کا اک حصہ) – یروشلم == تصویری گیلری == <gallery> File:Franciscain à Lourdes.jpg|لورڈز شہر وچ اک فرانسیسکن راہب File:Syria-St Jean d'Acre- A Franciscan father.jpg|انیہويں صدی وچ [[شام|شام]] وچ اک فرانسیسکن پادری </gallery> == حوالے == {{حوالے}} * [http://www.christusrex.org/www1/ofm/1god/ordini/francescani.htm الرهبنة الفرنسيسكانية]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309221834/http://www.christusrex.org/www1/ofm/1god/ordini/francescani.htm |date=2016-03-09 }} - الموسوعة العربية المسيحية. {{بیت لحم دے گرجا گھر}} [[گٹھ:مسیحی تنظیماں]] [[گٹھ:یورپ وچ 1209ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات]] 1djbcut7uzuihm3jy1km4rdryp15ing 0 148921 706308 2026-04-21T15:23:41Z Harvinder Chandigarh 13098 "{{Infobox book | name = اینیئدا | title_orig = Енеїда | translator = بوہدَن میلنیك | image = First Eneyida.jpg | caption = کوٹلیاریوسکی دی "اینیئدا" دا پہلا ایڈیشن، 1798 | author = [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[روسی سلطنت]] کینیڈا | language...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706308 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = اینیئدا | title_orig = Енеїда | translator = بوہدَن میلنیك | image = First Eneyida.jpg | caption = کوٹلیاریوسکی دی "اینیئدا" دا پہلا ایڈیشن، 1798 | author = [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[روسی سلطنت]] کینیڈا | language = یوکرینی | series = | genre = [[مزاحیہ تقلید (ادب)|مزاحیہ تقلید]]، [[نظم]] | publisher = مکسم پارپورا (یوکرینی، پہلا ایڈیشن) باسیلیئن پریس (انگریزی، مکمل ایڈیشن) | pub_date = 1798 (پہلے 3 حصے) (مکمل) | english_pub_date = [[1933 وچ ادب|1933]] (پہلی اشاعت) (مکمل) | media_type = | pages = 279 | isbn = 978-0921-5-3766-3 | preceded_by = }} '''اینیئدا''' ([[یوکرینی]] : [ɛnɛˈjidɐ]) (Eneida) یوکرینی زبان وچ لکھی گئی اک مزاحیہ (برلیسک) نظم اے، جیہڑی 1798 وچ [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] نے تخلیق کیتی۔ ایہ نظم یوکرینی ادب دی تاریخ وچ انتہائی اہم مقام رکھدی اے تے اسے جدید یوکرینی ادب دی شروعات سمجھیا جاندا اے۔ "اینیئدا" دراصل قدیم رومی شاعر [[ورجل]] دی شہرہ آفاق رزمیہ نظم اینیئدا (Aeneid) دا اک طنزیہ تے مزاحیہ روپ اے۔ کوٹلیاریوسکی نے اس کہانی نوں یوکرینی ثقافت تے سماج دے مطابق ڈھال کے پیش کیتا۔<ref name="EIU">{{cite book |last=Бондарчук |first=П. М. |title=Енциклопедія історії України: Т. 5: Кон-Кю |title-link=Encyclopedia of History of Ukraine |date=2008 |publisher=Наукова думка |location=K. |page=236 |chapter-url=http://www.history.org.ua/?termin=Kotlyarevskii_I |access-date=24 September 2024 |language=UK |chapter=Котляревський Іван Петрович}}</ref> == پلاٹ== نظم دا مرکزی کردار اینیاس اے، جیہڑا ٹرواہ دی تباہی توں بعد اپنی قوم نوں لے کے نئی سرزمین دی تلاش وچ نکلدا اے۔ کوٹلیاریوسکی نے اس کہانی نوں مزاحیہ انداز وچ پیش کیتا، جتھے کرداراں نوں یوکرینی قزاقاں دی شکل وچ دکھایا گیا اے۔ == ادبی خصوصیات== * برلیسک انداز، جس وچ سنجیدہ موضوع نوں مزاحیہ انداز وچ بیان کیتا جاندا اے * مقامی زبان تے بول چال دا استعمال * یوکرینی ثقافت، روایتاں تے رسم و رواج دی عکاسی * طنز تے مزاح دے ذریعے سماجی تنقید == ادبی اہمیت== "اینیئدا" نوں جدید یوکرینی ادب دی بنیاد سمجھیا جاندا اے۔ ایہ پہلی وڈی تخلیق سی جیہڑی مکمل طور اُتے عوامی یوکرینی زبان وچ لکھی گئی، جیہڑی اس توں پہلے ادبی سطح اُتے عام نہیں سی۔ == اثر تے ورثہ== [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] دی ایہ نظم یوکرینی قومی شناخت دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کردی اے۔ ایہ نہ صرف ادبی میدان وچ بلکہ ثقافتی سطح اُتے وی یوکرین دی پہچان نوں مضبوط کرن وچ مددگار ثابت ہوئی۔ آج وی ''اینیئدا'' نوں یوکرینی ادب دی اک کلاسیکی تخلیق دے طور اُتے پڑھیا تے سراہیا جاندا اے۔ lum8vv6t5vf97sfyahlzh04wupwf0l0 706309 706308 2026-04-21T15:31:22Z Harvinder Chandigarh 13098 706309 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = اینیئدا | title_orig = Енеїда | translator = بوہدَن میلنیك | image = First Eneyida.jpg | caption = کوٹلیاریوسکی دی "اینیئدا" دا پہلا ایڈیشن، 1798 | author = [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[روسی سلطنت]] کینیڈا | language = یوکرینی | series = | genre = [[مزاحیہ تقلید (ادب)|مزاحیہ تقلید]]، [[نظم]] | publisher = مکسم پارپورا (یوکرینی، پہلا ایڈیشن) باسیلیئن پریس (انگریزی، مکمل ایڈیشن) | pub_date = 1798 (پہلے 3 حصے) (مکمل) | english_pub_date = [[1933 وچ ادب|1933]] (پہلی اشاعت) (مکمل) | media_type = | pages = 279 | isbn = 978-0921-5-3766-3 | preceded_by = }} '''اینیئدا''' ([[یوکرینی]] : [ɛnɛˈjidɐ]) (Eneida) یوکرینی زبان وچ لکھی گئی اک مزاحیہ (برلیسک) نظم اے، جیہڑی 1798 وچ [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] نے تخلیق کیتی۔ ایہ نظم یوکرینی ادب دی تاریخ وچ انتہائی اہم مقام رکھدی اے تے اسے جدید یوکرینی ادب دی شروعات سمجھیا جاندا اے۔ "اینیئدا" دراصل قدیم رومی شاعر [[ورجل]] دی شہرہ آفاق رزمیہ نظم اینیئدا (Aeneid) دا اک طنزیہ تے مزاحیہ روپ اے۔ کوٹلیاریوسکی نے اس کہانی نوں یوکرینی ثقافت تے سماج دے مطابق ڈھال کے پیش کیتا۔<ref name="EIU">{{cite book |last=Бондарчук |first=П. М. |title=Енциклопедія історії України: Т. 5: Кон-Кю |title-link=Encyclopedia of History of Ukraine |date=2008 |publisher=Наукова думка |location=K. |page=236 |chapter-url=http://www.history.org.ua/?termin=Kotlyarevskii_I |access-date=24 September 2024 |language=UK |chapter=Котляревський Іван Петрович}}</ref> == پلاٹ== نظم دا مرکزی کردار اینیاس اے، جیہڑا ٹرواہ دی تباہی توں بعد اپنی قوم نوں لے کے نئی سرزمین دی تلاش وچ نکلدا اے۔ کوٹلیاریوسکی نے اس کہانی نوں مزاحیہ انداز وچ پیش کیتا، جتھے کرداراں نوں یوکرینی قزاقاں دی شکل وچ دکھایا گیا اے۔ == ادبی خصوصیات== * برلیسک انداز، جس وچ سنجیدہ موضوع نوں مزاحیہ انداز وچ بیان کیتا جاندا اے * مقامی زبان تے بول چال دا استعمال * یوکرینی ثقافت، روایتاں تے رسم و رواج دی عکاسی * طنز تے مزاح دے ذریعے سماجی تنقید == ادبی اہمیت== "اینیئدا" نوں جدید یوکرینی ادب دی بنیاد سمجھیا جاندا اے۔ ایہ پہلی وڈی تخلیق سی جیہڑی مکمل طور اُتے عوامی یوکرینی زبان وچ لکھی گئی، جیہڑی اس توں پہلے ادبی سطح اُتے عام نہیں سی۔ == اثر تے ورثہ== [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] دی ایہ نظم یوکرینی قومی شناخت دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کردی اے۔ ایہ نہ صرف ادبی میدان وچ بلکہ ثقافتی سطح اُتے وی یوکرین دی پہچان نوں مضبوط کرن وچ مددگار ثابت ہوئی۔ آج وی ''اینیئدا'' نوں یوکرینی ادب دی اک کلاسیکی تخلیق دے طور اُتے پڑھیا تے سراہیا جاندا اے۔ == == نظم دا اقتباس (شاہ مُکھی ترجمہ) {{Verse translation |Еней був парубок моторний І хлопець хоть куди козак، На лихо здався він проворний، Завзятіший од всіх бурлак۔ Но греки، як спаливши Трою، Зробили з неї скирту гною، Він، взявши торбу، тягу дав؛ Забравши деяких троянців، Осмалених، як гиря، ланців، П'ятами з Трої накивав۔ Він، швидко поробивши човни، На синє море поспускав، Троянців насадивши повні، І куди очі почухрав۔ Но зла Юнона، суча дочка، Розкудкудакалась، як квочка، — Енея не любила — страх؛ Давно уже вона хотіла، Його щоб душка полетіла У пекло، щоб і дух не пах۔ | اینیاس اک چست تے پھرتیلا جوان سی تے ہر پاسے توں پورا قزاق سی، مصیبت وچ وی اوہ بہت تیز نکلدا، تے ہور سبھ توں ودھ دلیر سی۔ پر جدوں یونانیاں نے ٹروا نوں سڑ دتا، تے اوہنوں مٹی دا ڈھیر بنا دتا، اوہ نے تھیلا چکیا تے فوراً روانہ ہو گیا؛ کجھ ٹروجن نال لے کے، جیہڑے سڑے ہوۓ لوہے ورگے سن، اوہ ٹروا نوں پچھے چھوڑ کے نکل گیا۔ اوہ نے جلدی جلدی کشتیاں تیار کیتیاں، تے اوہناں نوں نیلے سمندر وچ اُتار دتا، ٹروجن بھر کے بٹھائے، تے جدھر نظر گئی ادھر چل پیا۔ پر بری جونو، اوہ بدخو بیٹی، مرغی وانگ کُکڑوں کُوں کردی رہی— اوہ اینیاس نوں پسند نہیں کردی سی؛ کافی دیر توں اوہ چاہندی سی کہ اوہ دی روح اُڑ جائے تے دوزخ وچ جا کے مٹ جائے۔ |lang=uk |italicsoff=y |attr1=ایوان کوٹلیاریوسکی – ''اینیئدا'' }} 4gsqvrwiq4tnikkalwerghnjd0vx73v 706310 706309 2026-04-21T15:33:35Z Harvinder Chandigarh 13098 706310 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = اینیئدا | title_orig = Енеїда | translator = بوہدَن میلنیك | image = First Eneyida.jpg | caption = کوٹلیاریوسکی دی "اینیئدا" دا پہلا ایڈیشن، 1798 | author = [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[روسی سلطنت]] کینیڈا | language = یوکرینی | series = | genre = [[مزاحیہ تقلید (ادب)|مزاحیہ تقلید]]، [[نظم]] | publisher = مکسم پارپورا (یوکرینی، پہلا ایڈیشن) باسیلیئن پریس (انگریزی، مکمل ایڈیشن) | pub_date = 1798 (پہلے 3 حصے) (مکمل) | english_pub_date = [[1933 وچ ادب|1933]] (پہلی اشاعت) (مکمل) | media_type = | pages = 279 | isbn = 978-0921-5-3766-3 | preceded_by = }} '''اینیئدا''' ([[یوکرینی]] : [ɛnɛˈjidɐ]) (Eneida) یوکرینی زبان وچ لکھی گئی اک مزاحیہ (برلیسک) نظم اے، جیہڑی 1798 وچ [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] نے تخلیق کیتی۔ ایہ نظم یوکرینی ادب دی تاریخ وچ انتہائی اہم مقام رکھدی اے تے اسے جدید یوکرینی ادب دی شروعات سمجھیا جاندا اے۔ "اینیئدا" دراصل قدیم رومی شاعر [[ورجل]] دی شہرہ آفاق رزمیہ نظم اینیئدا (Aeneid) دا اک طنزیہ تے مزاحیہ روپ اے۔ کوٹلیاریوسکی نے اس کہانی نوں یوکرینی ثقافت تے سماج دے مطابق ڈھال کے پیش کیتا۔<ref name="EIU">{{cite book |last=Бондарчук |first=П. М. |title=Енциклопедія історії України: Т. 5: Кон-Кю |title-link=Encyclopedia of History of Ukraine |date=2008 |publisher=Наукова думка |location=K. |page=236 |chapter-url=http://www.history.org.ua/?termin=Kotlyarevskii_I |access-date=24 September 2024 |language=UK |chapter=Котляревський Іван Петрович}}</ref> == پلاٹ== نظم دا مرکزی کردار اینیاس اے، جیہڑا ٹرواہ دی تباہی توں بعد اپنی قوم نوں لے کے نئی سرزمین دی تلاش وچ نکلدا اے۔ کوٹلیاریوسکی نے اس کہانی نوں مزاحیہ انداز وچ پیش کیتا، جتھے کرداراں نوں یوکرینی قزاقاں دی شکل وچ دکھایا گیا اے۔ == ادبی خصوصیات== * برلیسک انداز، جس وچ سنجیدہ موضوع نوں مزاحیہ انداز وچ بیان کیتا جاندا اے * مقامی زبان تے بول چال دا استعمال * یوکرینی ثقافت، روایتاں تے رسم و رواج دی عکاسی * طنز تے مزاح دے ذریعے سماجی تنقید == ادبی اہمیت== "اینیئدا" نوں جدید یوکرینی ادب دی بنیاد سمجھیا جاندا اے۔ ایہ پہلی وڈی تخلیق سی جیہڑی مکمل طور اُتے عوامی یوکرینی زبان وچ لکھی گئی، جیہڑی اس توں پہلے ادبی سطح اُتے عام نہیں سی۔ == اثر تے ورثہ== [[ایوان کوٹلیاریوسکی]] دی ایہ نظم یوکرینی قومی شناخت دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کردی اے۔ ایہ نہ صرف ادبی میدان وچ بلکہ ثقافتی سطح اُتے وی یوکرین دی پہچان نوں مضبوط کرن وچ مددگار ثابت ہوئی۔ آج وی ''اینیئدا'' نوں یوکرینی ادب دی اک کلاسیکی تخلیق دے طور اُتے پڑھیا تے سراہیا جاندا اے۔ == == نظم دا اقتباس (شاہ مُکھی ترجمہ) {{Verse translation |Еней був парубок моторний І хлопець хоть куди козак، На лихо здався він проворний، Завзятіший од всіх бурлак۔ Но греки، як спаливши Трою، Зробили з неї скирту гною، Він، взявши торбу، тягу дав؛ Забравши деяких троянців، Осмалених، як гиря، ланців، П'ятами з Трої накивав۔ Він، швидко поробивши човни، На синє море поспускав، Троянців насадивши повні، І куди очі почухрав۔ Но зла Юнона، суча дочка، Розкудкудакалась، як квочка، — Енея не любила — страх؛ Давно уже вона хотіла، Його щоб душка полетіла У пекло، щоб і дух не пах۔ | اینیاس اک چست تے پھرتیلا جوان سی تے ہر پاسے توں پورا قزاق سی، مصیبت وچ وی اوہ بہت تیز نکلدا، تے ہور سبھ توں ودھ دلیر سی۔ پر جدوں یونانیاں نے ٹروا نوں سڑ دتا، تے اوہنوں مٹی دا ڈھیر بنا دتا، اوہ نے تھیلا چکیا تے فوراً روانہ ہو گیا؛ کجھ ٹروجن نال لے کے، جیہڑے سڑے ہوۓ لوہے ورگے سن، اوہ ٹروا نوں پچھے چھوڑ کے نکل گیا۔ اوہ نے جلدی جلدی کشتیاں تیار کیتیاں، تے اوہناں نوں نیلے سمندر وچ اُتار دتا، ٹروجن بھر کے بٹھائے، تے جدھر نظر گئی ادھر چل پیا۔ پر بری جونو، اوہ بدخو بیٹی، مرغی وانگ کُکڑوں کُوں کردی رہی— اوہ اینیاس نوں پسند نہیں کردی سی؛ کافی دیر توں اوہ چاہندی سی کہ اوہ دی روح اُڑ جائے تے دوزخ وچ جا کے مٹ جائے۔ |lang=uk |italicsoff=y |attr1=ایوان کوٹلیاریوسکی – ''اینیئدا'' }} ==حوالے== {{حوالے}} q7dhdeug306r6v8g34dsanay50tplda 0 148922 706311 2026-04-21T17:41:12Z Harvinder Chandigarh 13098 " {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706311 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series = | genre = [[ناول]] | publisher = ''ویچِزنا'' (یوکرینی وچ)سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس (انگریزی وچ) | pub_date = [[1968 وچ ادب|1968]] (یوکرینی وچ) | english_pub_date = 1989 | media_type = پیپر بیک | pages = 308 | isbn = | preceded_by = [[ٹرونکا (ناول)|ٹرونکا]] (1963) | followed_by = سائیکلون (1970) }} '''کیتھیڈرل''' ([[یوکرینی]]: Собор) (Sobor) یوکرینی ادیب [[اولیس ہونچار]] دا مشہور ناول اے، جو 1968 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرین دے سماجی، اخلاقی تے ثقافتی مسائل اُتے گہری روشنی پاؤندا اے۔ ''کیتھیڈرل'' اک علامتی تے فلسفیانہ ناول اے، جیہڑا اک قدیم گرجا (کیتھیڈرل) دے گرد گھومدا اے۔ ایہ گرجا نہ صرف اک عمارت اے بلکہ روحانیت، تاریخ تے قومی ورثے دی علامت اے۔ == پلاٹ== کہانی اک صنعتی قصبے وچ وقوع پذیر ہندی اے، جتھے اک قدیم کیتھیڈرل موجود اے۔ کچھ کردار اس نوں محفوظ رکھن دی کوشش کردے نیں، جبکہ ہور لوگ اس نوں تباہ کرکے ذاتی فائدہ حاصل کرنا چاہندے نیں۔ ناول دے مرکزی کرداراں وچ نوجوان، مزدور تے دانشور شامل نیں، جیہڑے اپنی اپنی سوچ تے اقدار دے مطابق فیصلے کردے نیں۔ ایہ کشمکش روایت تے جدیدیت دے درمیان تصادم نوں ظاہر کردی اے۔ == موضوعات== * ثقافتی ورثے دی حفاظت * اخلاقی زوال تے سماجی بحران * روحانیت تے مادیت وچ ٹکراؤ * انسانی ضمیر تے ذمہ داری ==ادبی اہمیت== ''کیتھیڈرل'' نوں یوکرینی ادب وچ اک اہم تے اثر انگیز ناول سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ناول سوویت دور وچ شائع ہویا تے اپنے تنقیدی مواد دی وجہ توں کچھ حلقیاں وچ متنازعہ وی رہیا۔ == تنازعات== ناول دی اشاعت توں بعد اس اُتے تنقید وی ہوئی تے کجھ عرصہ لئی اس نوں محدود کر دتا گیا، کیونکہ ایہ سماجی تے سیاسی نظام اُتے سوال اٹھاندا سی۔ == اثر تے ورثہ== [[اولیس ہونچار]]دی ایہ تخلیق یوکرینی ادب وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ''کیتھیڈرل'' آج وی اک ایسی تحریر دے طور اُتے ویکھیا جاندا اے جیہڑی انسان تے معاشرے دے درمیان تعلق نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ kgtjemqzm1naxesmc1lo88wuearq3p2 706313 706311 2026-04-21T17:47:49Z Harvinder Chandigarh 13098 706313 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series = | genre = [[ناول]] | publisher = ''ویچِزنا'' (یوکرینی وچ)سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس (انگریزی وچ) | pub_date = [[1968 وچ ادب|1968]] (یوکرینی وچ) | english_pub_date = 1989 | media_type = پیپر بیک | pages = 308 | isbn = | preceded_by = [[ٹرونکا (ناول)|ٹرونکا]] (1963) | followed_by = سائیکلون (1970) }} '''کیتھیڈرل''' ([[یوکرینی]]: Собор) (Sobor) یوکرینی ادیب [[اولیس ہونچار]] دا مشہور ناول اے، جو 1968 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرین دے سماجی، اخلاقی تے ثقافتی مسائل اُتے گہری روشنی پاؤندا اے۔<ref>{{cite book|editor=Kamusela,Tomasz, Jaskułowski, Krzysztof|title =Nationalisms Today|author=Zhuk, Sergei I. |chapter=Building the Ukrainian Identity through Cultural Consumption in the 'Closed' City of Soviet Ukraine|date= 2009|isbn= 978-3039118830|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]| page=244|quote= According to the KGB, students called Honchar's novel 'an epoch-making book' which was 'widely read, even during classes[...]'}}</ref> ''کیتھیڈرل'' اک علامتی تے فلسفیانہ ناول اے، جیہڑا اک قدیم گرجا (کیتھیڈرل) دے گرد گھومدا اے۔ ایہ گرجا نہ صرف اک عمارت اے بلکہ روحانیت، تاریخ تے قومی ورثے دی علامت اے۔ == پلاٹ== کہانی اک صنعتی قصبے وچ وقوع پذیر ہندی اے، جتھے اک قدیم کیتھیڈرل موجود اے۔ کچھ کردار اس نوں محفوظ رکھن دی کوشش کردے نیں، جبکہ ہور لوگ اس نوں تباہ کرکے ذاتی فائدہ حاصل کرنا چاہندے نیں۔ ناول دے مرکزی کرداراں وچ نوجوان، مزدور تے دانشور شامل نیں، جیہڑے اپنی اپنی سوچ تے اقدار دے مطابق فیصلے کردے نیں۔ ایہ کشمکش روایت تے جدیدیت دے درمیان تصادم نوں ظاہر کردی اے۔ == موضوعات== * ثقافتی ورثے دی حفاظت * اخلاقی زوال تے سماجی بحران * روحانیت تے مادیت وچ ٹکراؤ * انسانی ضمیر تے ذمہ داری ==ادبی اہمیت== ''کیتھیڈرل'' نوں یوکرینی ادب وچ اک اہم تے اثر انگیز ناول سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ناول سوویت دور وچ شائع ہویا تے اپنے تنقیدی مواد دی وجہ توں کچھ حلقیاں وچ متنازعہ وی رہیا۔ == تنازعات== ناول دی اشاعت توں بعد اس اُتے تنقید وی ہوئی تے کجھ عرصہ لئی اس نوں محدود کر دتا گیا، کیونکہ ایہ سماجی تے سیاسی نظام اُتے سوال اٹھاندا سی۔ == اثر تے ورثہ== [[اولیس ہونچار]]دی ایہ تخلیق یوکرینی ادب وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ''کیتھیڈرل'' آج وی اک ایسی تحریر دے طور اُتے ویکھیا جاندا اے جیہڑی انسان تے معاشرے دے درمیان تعلق نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} 2r4ujcysxyvx9nb9amu9i6gptyaxy0x 706323 706313 2026-04-22T06:18:47Z Harvinder Chandigarh 13098 706323 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series = | genre = [[ناول]] | publisher = ''ویچِزنا'' (یوکرینی وچ)سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس (انگریزی وچ) | pub_date = [[1968 وچ ادب|1968]] (یوکرینی وچ) | english_pub_date = 1989 | media_type = پیپر بیک | pages = 308 | isbn = | preceded_by = [[ٹرونکا (ناول)|ٹرونکا]] (1963) | followed_by = سائیکلون (1970) }} '''کیتھیڈرل''' ([[یوکرینی]]: Собор) (Sobor) یوکرینی ادیب [[اولیس ہونچار]] دا مشہور ناول اے، جو 1968 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرین دے سماجی، اخلاقی تے ثقافتی مسائل اُتے گہری روشنی پاؤندا اے۔<ref>{{cite book|editor=Kamusela,Tomasz, Jaskułowski, Krzysztof|title =Nationalisms Today|author=Zhuk, Sergei I. |chapter=Building the Ukrainian Identity through Cultural Consumption in the 'Closed' City of Soviet Ukraine|date= 2009|isbn= 978-3039118830|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]| page=244|quote= According to the KGB, students called Honchar's novel 'an epoch-making book' which was 'widely read, even during classes[...]'}}</ref> ''کیتھیڈرل'' اک علامتی تے فلسفیانہ ناول اے، جیہڑا اک قدیم گرجا (کیتھیڈرل) دے گرد گھومدا اے۔ ایہ گرجا نہ صرف اک عمارت اے بلکہ روحانیت، تاریخ تے قومی ورثے دی علامت اے۔ == == **کیتھیڈرل 1968 دا اک ناول اے جو [[اولیس ہونچار]] (Oles Honchar ) نے لکھیا۔ ایہ ہونچار دا سب توں مشہور ناول سی، پر ایس دے نال ہی اوہ [[لیوند بریژنیف]]( Leonid Brezhnev) دے دور وچ سرکاری تنقید تے پابندیاں دا شکار وی بنے۔ کتاب ابتدا وچ بہت پسند کیتی گئی تے خاص طور اُتے طلبہ وچ بے حد مقبول رہی۔ بعد وچ جدو ں ناول اُتے اچانک تنقید ہوئی، تاں ادب دے طالب علماں دے اک گروہ نے اس دی حمایت وچ مہم چلائی، جس دے نتیجے وچ KGB دی نگرانی تے انتقامی کارروائیاں ہوئیاں۔ روسی زبان وچ منصوبہ بند ترجمہ روک دتا گیا تے یوکرینی ایڈیشن وی واپس لے لیا گیا۔ ناول دا مرکزی کیتھیڈرل یوکرین دے شہر سامار وچ موجود ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل دی کہانی اُتے مبنی اے۔[2] روسی ترجمہ 1987 وچ [[رومن گزیتا]](Roman-Gazeta) دے شمارہ نمبر 7 وچ شائع ہویا۔ انگریزی ترجمہ (1989 The Cathedral: A Novel) ''کیتھیڈرل'' وچ یوری تکاچ تے لیونید رودنِتسکی ولوں شائع کیتا گیا، جیہڑا سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس نے شائع کیتا۔ == پلاٹ== کہانی اک صنعتی قصبے وچ وقوع پذیر ہندی اے، جتھے اک قدیم کیتھیڈرل موجود اے۔ کچھ کردار اس نوں محفوظ رکھن دی کوشش کردے نیں، جبکہ ہور لوگ اس نوں تباہ کرکے ذاتی فائدہ حاصل کرنا چاہندے نیں۔ ناول دے مرکزی کرداراں وچ نوجوان، مزدور تے دانشور شامل نیں، جیہڑے اپنی اپنی سوچ تے اقدار دے مطابق فیصلے کردے نیں۔ ایہ کشمکش روایت تے جدیدیت دے درمیان تصادم نوں ظاہر کردی اے۔ == موضوعات== * ثقافتی ورثے دی حفاظت * اخلاقی زوال تے سماجی بحران * روحانیت تے مادیت وچ ٹکراؤ * انسانی ضمیر تے ذمہ داری ==ادبی اہمیت== ''کیتھیڈرل'' نوں یوکرینی ادب وچ اک اہم تے اثر انگیز ناول سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ناول سوویت دور وچ شائع ہویا تے اپنے تنقیدی مواد دی وجہ توں کچھ حلقیاں وچ متنازعہ وی رہیا۔ == تنازعات== ناول دی اشاعت توں بعد اس اُتے تنقید وی ہوئی تے کجھ عرصہ لئی اس نوں محدود کر دتا گیا، کیونکہ ایہ سماجی تے سیاسی نظام اُتے سوال اٹھاندا سی۔ == اثر تے ورثہ== [[اولیس ہونچار]]دی ایہ تخلیق یوکرینی ادب وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ''کیتھیڈرل'' آج وی اک ایسی تحریر دے طور اُتے ویکھیا جاندا اے جیہڑی انسان تے معاشرے دے درمیان تعلق نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} dih2biz197wgo2lpnulhje90gukrwmt 706324 706323 2026-04-22T06:21:07Z Harvinder Chandigarh 13098 706324 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series = | genre = [[ناول]] | publisher = ''ویچِزنا'' (یوکرینی وچ)سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس (انگریزی وچ) | pub_date = [[1968 وچ ادب|1968]] (یوکرینی وچ) | english_pub_date = 1989 | media_type = پیپر بیک | pages = 308 | isbn = | preceded_by = [[ٹرونکا (ناول)|ٹرونکا]] (1963) | followed_by = سائیکلون (1970) }} '''کیتھیڈرل''' ([[یوکرینی]]: Собор) (Sobor) یوکرینی ادیب [[اولیس ہونچار]] دا مشہور ناول اے، جو 1968 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرین دے سماجی، اخلاقی تے ثقافتی مسائل اُتے گہری روشنی پاؤندا اے۔<ref>{{cite book|editor=Kamusela,Tomasz, Jaskułowski, Krzysztof|title =Nationalisms Today|author=Zhuk, Sergei I. |chapter=Building the Ukrainian Identity through Cultural Consumption in the 'Closed' City of Soviet Ukraine|date= 2009|isbn= 978-3039118830|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]| page=244|quote= According to the KGB, students called Honchar's novel 'an epoch-making book' which was 'widely read, even during classes[...]'}}</ref> ''کیتھیڈرل'' اک علامتی تے فلسفیانہ ناول اے، جیہڑا اک قدیم گرجا (کیتھیڈرل) دے گرد گھومدا اے۔ ایہ گرجا نہ صرف اک عمارت اے بلکہ روحانیت، تاریخ تے قومی ورثے دی علامت اے۔ ==تعارف== **کیتھیڈرل 1968 دا اک ناول اے جو [[اولیس ہونچار]] (Oles Honchar ) نے لکھیا۔ ایہ ہونچار دا سب توں مشہور ناول سی، پر ایس دے نال ہی اوہ [[لیوند بریژنیف]]( Leonid Brezhnev) دے دور وچ سرکاری تنقید تے پابندیاں دا شکار وی بنے۔ کتاب ابتدا وچ بہت پسند کیتی گئی تے خاص طور اُتے طلبہ وچ بے حد مقبول رہی۔ بعد وچ جدو ں ناول اُتے اچانک تنقید ہوئی، تاں ادب دے طالب علماں دے اک گروہ نے اس دی حمایت وچ مہم چلائی، جس دے نتیجے وچ KGB دی نگرانی تے انتقامی کارروائیاں ہوئیاں۔ روسی زبان وچ منصوبہ بند ترجمہ روک دتا گیا تے یوکرینی ایڈیشن وی واپس لے لیا گیا۔ ناول دا مرکزی کیتھیڈرل یوکرین دے شہر سامار وچ موجود ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل دی کہانی اُتے مبنی اے۔[2] روسی ترجمہ 1987 وچ [[رومن گزیتا]](Roman-Gazeta) دے شمارہ نمبر 7 وچ شائع ہویا۔ انگریزی ترجمہ (1989 The Cathedral: A Novel) ''کیتھیڈرل'' وچ یوری تکاچ تے لیونید رودنِتسکی ولوں شائع کیتا گیا، جیہڑا سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس نے شائع کیتا۔ == پلاٹ== کہانی اک صنعتی قصبے وچ وقوع پذیر ہندی اے، جتھے اک قدیم کیتھیڈرل موجود اے۔ کچھ کردار اس نوں محفوظ رکھن دی کوشش کردے نیں، جبکہ ہور لوگ اس نوں تباہ کرکے ذاتی فائدہ حاصل کرنا چاہندے نیں۔ ناول دے مرکزی کرداراں وچ نوجوان، مزدور تے دانشور شامل نیں، جیہڑے اپنی اپنی سوچ تے اقدار دے مطابق فیصلے کردے نیں۔ ایہ کشمکش روایت تے جدیدیت دے درمیان تصادم نوں ظاہر کردی اے۔ == موضوعات== * ثقافتی ورثے دی حفاظت * اخلاقی زوال تے سماجی بحران * روحانیت تے مادیت وچ ٹکراؤ * انسانی ضمیر تے ذمہ داری ==ادبی اہمیت== ''کیتھیڈرل'' نوں یوکرینی ادب وچ اک اہم تے اثر انگیز ناول سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ناول سوویت دور وچ شائع ہویا تے اپنے تنقیدی مواد دی وجہ توں کچھ حلقیاں وچ متنازعہ وی رہیا۔ == تنازعات== ناول دی اشاعت توں بعد اس اُتے تنقید وی ہوئی تے کجھ عرصہ لئی اس نوں محدود کر دتا گیا، کیونکہ ایہ سماجی تے سیاسی نظام اُتے سوال اٹھاندا سی۔ == اثر تے ورثہ== [[اولیس ہونچار]]دی ایہ تخلیق یوکرینی ادب وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ''کیتھیڈرل'' آج وی اک ایسی تحریر دے طور اُتے ویکھیا جاندا اے جیہڑی انسان تے معاشرے دے درمیان تعلق نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} l3xyexp1fn1tytb345hetkqryxqe2l8 706325 706324 2026-04-22T06:23:07Z Harvinder Chandigarh 13098 706325 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series = | genre = [[ناول]] | publisher = ''ویچِزنا'' (یوکرینی وچ)سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس (انگریزی وچ) | pub_date = [[1968 وچ ادب|1968]] (یوکرینی وچ) | english_pub_date = 1989 | media_type = پیپر بیک | pages = 308 | isbn = | preceded_by = [[ٹرونکا (ناول)|ٹرونکا]] (1963) | followed_by = سائیکلون (1970) }} '''کیتھیڈرل''' ([[یوکرینی]]: Собор) (Sobor) یوکرینی ادیب [[اولیس ہونچار]] دا مشہور ناول اے، جو 1968 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرین دے سماجی، اخلاقی تے ثقافتی مسائل اُتے گہری روشنی پاؤندا اے۔<ref>{{cite book|editor=Kamusela,Tomasz, Jaskułowski, Krzysztof|title =Nationalisms Today|author=Zhuk, Sergei I. |chapter=Building the Ukrainian Identity through Cultural Consumption in the 'Closed' City of Soviet Ukraine|date= 2009|isbn= 978-3039118830|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]| page=244|quote= According to the KGB, students called Honchar's novel 'an epoch-making book' which was 'widely read, even during classes[...]'}}</ref> ''کیتھیڈرل'' اک علامتی تے فلسفیانہ ناول اے، جیہڑا اک قدیم گرجا (کیتھیڈرل) دے گرد گھومدا اے۔ ایہ گرجا نہ صرف اک عمارت اے بلکہ روحانیت، تاریخ تے قومی ورثے دی علامت اے۔ ==تعارف== کیتھیڈرل 1968 دا اک ناول اے جو [[اولیس ہونچار]] (Oles Honchar ) نے لکھیا۔ ایہ ہونچار دا سب توں مشہور ناول سی، پر ایس دے نال ہی اوہ [[لیوند بریژنیف]]( Leonid Brezhnev) دے دور وچ سرکاری تنقید تے پابندیاں دا شکار وی بنے۔ کتاب ابتدا وچ بہت پسند کیتی گئی تے خاص طور اُتے طلبہ وچ بے حد مقبول رہی۔ بعد وچ جدو ں ناول اُتے اچانک تنقید ہوئی، تاں ادب دے طالب علماں دے اک گروہ نے اس دی حمایت وچ مہم چلائی، جس دے نتیجے وچ KGB دی نگرانی تے انتقامی کارروائیاں ہوئیاں۔ روسی زبان وچ منصوبہ بند ترجمہ روک دتا گیا تے یوکرینی ایڈیشن وی واپس لے لیا گیا۔ ناول دا مرکزی کیتھیڈرل یوکرین دے شہر سامار وچ موجود ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل دی کہانی اُتے مبنی اے۔ روسی ترجمہ 1987 وچ [[رومن گزیتا]](Roman-Gazeta) دے شمارہ نمبر 7 وچ شائع ہویا۔ انگریزی ترجمہ (1989 The Cathedral: A Novel) ''کیتھیڈرل'' وچ یوری تکاچ تے لیونید رودنِتسکی ولوں شائع کیتا گیا، جیہڑا سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس نے شائع کیتا۔ == پلاٹ== کہانی اک صنعتی قصبے وچ وقوع پذیر ہندی اے، جتھے اک قدیم کیتھیڈرل موجود اے۔ کچھ کردار اس نوں محفوظ رکھن دی کوشش کردے نیں، جبکہ ہور لوگ اس نوں تباہ کرکے ذاتی فائدہ حاصل کرنا چاہندے نیں۔ ناول دے مرکزی کرداراں وچ نوجوان، مزدور تے دانشور شامل نیں، جیہڑے اپنی اپنی سوچ تے اقدار دے مطابق فیصلے کردے نیں۔ ایہ کشمکش روایت تے جدیدیت دے درمیان تصادم نوں ظاہر کردی اے۔ == موضوعات== * ثقافتی ورثے دی حفاظت * اخلاقی زوال تے سماجی بحران * روحانیت تے مادیت وچ ٹکراؤ * انسانی ضمیر تے ذمہ داری ==ادبی اہمیت== ''کیتھیڈرل'' نوں یوکرینی ادب وچ اک اہم تے اثر انگیز ناول سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ناول سوویت دور وچ شائع ہویا تے اپنے تنقیدی مواد دی وجہ توں کچھ حلقیاں وچ متنازعہ وی رہیا۔ == تنازعات== ناول دی اشاعت توں بعد اس اُتے تنقید وی ہوئی تے کجھ عرصہ لئی اس نوں محدود کر دتا گیا، کیونکہ ایہ سماجی تے سیاسی نظام اُتے سوال اٹھاندا سی۔ == اثر تے ورثہ== [[اولیس ہونچار]]دی ایہ تخلیق یوکرینی ادب وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ''کیتھیڈرل'' آج وی اک ایسی تحریر دے طور اُتے ویکھیا جاندا اے جیہڑی انسان تے معاشرے دے درمیان تعلق نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} 93ej326b6bu4zatew257sd2cg9mynj8 706328 706325 2026-04-22T06:23:42Z Harvinder Chandigarh 13098 706328 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series = | genre = [[ناول]] | publisher = ''ویچِزنا'' (یوکرینی وچ)سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس (انگریزی وچ) | pub_date = [[1968 وچ ادب|1968]] (یوکرینی وچ) | english_pub_date = 1989 | media_type = پیپر بیک | pages = 308 | isbn = | preceded_by = [[ٹرونکا (ناول)|ٹرونکا]] (1963) | followed_by = سائیکلون (1970) }} '''کیتھیڈرل''' ([[یوکرینی]]: Собор) (Sobor) یوکرینی ادیب [[اولیس ہونچار]] دا مشہور ناول اے، جو 1968 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرین دے سماجی، اخلاقی تے ثقافتی مسائل اُتے گہری روشنی پاؤندا اے۔<ref>{{cite book|editor=Kamusela,Tomasz, Jaskułowski, Krzysztof|title =Nationalisms Today|author=Zhuk, Sergei I. |chapter=Building the Ukrainian Identity through Cultural Consumption in the 'Closed' City of Soviet Ukraine|date= 2009|isbn= 978-3039118830|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]| page=244|quote= According to the KGB, students called Honchar's novel 'an epoch-making book' which was 'widely read, even during classes[...]'}}</ref> ''کیتھیڈرل'' اک علامتی تے فلسفیانہ ناول اے، جیہڑا اک قدیم گرجا (کیتھیڈرل) دے گرد گھومدا اے۔ ایہ گرجا نہ صرف اک عمارت اے بلکہ روحانیت، تاریخ تے قومی ورثے دی علامت اے۔ ==تعارف== کیتھیڈرل 1968 دا اک ناول اے جو [[اولیس ہونچار]] (Oles Honchar ) نے لکھیا۔ ایہ ہونچار دا سب توں مشہور ناول سی، پر ایس دے نال ہی اوہ [[لیوند بریژنیف]]( Leonid Brezhnev) دے دور وچ سرکاری تنقید تے پابندیاں دا شکار وی بنے۔ کتاب ابتدا وچ بہت پسند کیتی گئی تے خاص طور اُتے طلبہ وچ بے حد مقبول رہی۔ بعد وچ جدو ں ناول اُتے اچانک تنقید ہوئی، تاں ادب دے طالب علماں دے اک گروہ نے اس دی حمایت وچ مہم چلائی، جس دے نتیجے وچ KGB دی نگرانی تے انتقامی کارروائیاں ہوئیاں۔ روسی زبان وچ منصوبہ بند ترجمہ روک دتا گیا تے یوکرینی ایڈیشن وی واپس لے لیا گیا۔ ناول دا مرکزی کیتھیڈرل یوکرین دے شہر سامار وچ موجود ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل دی کہانی اُتے مبنی اے۔ روسی ترجمہ 1987 وچ [[رومن گزیتا]](Roman-Gazeta) دے شمارہ نمبر 7 وچ شائع ہویا۔ انگریزی ترجمہ (1989 The Cathedral: A Novel) ''کیتھیڈرل'' وچ یوری تکاچ تے لیونید رودنِتسکی ولوں شائع کیتا گیا، جیہڑا سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس نے شائع کیتا۔ == پلاٹ== کہانی اک صنعتی قصبے وچ وقوع پذیر ہندی اے، جتھے اک قدیم کیتھیڈرل موجود اے۔ کچھ کردار اس نوں محفوظ رکھن دی کوشش کردے نیں، جبکہ ہور لوگ اس نوں تباہ کرکے ذاتی فائدہ حاصل کرنا چاہندے نیں۔ ناول دے مرکزی کرداراں وچ نوجوان، مزدور تے دانشور شامل نیں، جیہڑے اپنی اپنی سوچ تے اقدار دے مطابق فیصلے کردے نیں۔ ایہ کشمکش روایت تے جدیدیت دے درمیان تصادم نوں ظاہر کردی اے۔ == موضوعات== * ثقافتی ورثے دی حفاظت * اخلاقی زوال تے سماجی بحران * روحانیت تے مادیت وچ ٹکراؤ * انسانی ضمیر تے ذمہ داری ==ادبی اہمیت== ''کیتھیڈرل'' نوں یوکرینی ادب وچ اک اہم تے اثر انگیز ناول سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ناول سوویت دور وچ شائع ہویا تے اپنے تنقیدی مواد دی وجہ توں کچھ حلقیاں وچ متنازعہ وی رہیا۔ == تنازعات== ناول دی اشاعت توں بعد اس اُتے تنقید وی ہوئی تے کجھ عرصہ لئی اس نوں محدود کر دتا گیا، کیونکہ ایہ سماجی تے سیاسی نظام اُتے سوال اٹھاندا سی۔ == اثر تے ورثہ== [[اولیس ہونچار]]دی ایہ تخلیق یوکرینی ادب وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ''کیتھیڈرل'' آج وی اک ایسی تحریر دے طور اُتے ویکھیا جاندا اے جیہڑی انسان تے معاشرے دے درمیان تعلق نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} 02hcomo8gaj6rwnra9kdycjenuxpw7u 706329 706328 2026-04-22T06:31:15Z Harvinder Chandigarh 13098 706329 wikitext text/x-wiki {{Short description|1968 دا ناول، از اولیس ہونچار}} {{For|جوریس-کارل ہوئیسمانس دے ناول لئی|The Cathedral (Huysmans novel)}} {{expand Ukrainian|date=ستمبر 2018|topic=ثقافت}} [[File:Novomoskovsk Synagogue.JPG|thumb|right|سامار، یوکرین وچ لکڑی دا ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل (1778) جو بغیر کیل دے تعمیر ہویا]] {{italic}} ``` {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series = | genre = [[ناول]] | publisher = ''ویچِزنا'' (یوکرینی وچ)سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس (انگریزی وچ) | pub_date = [[1968 وچ ادب|1968]] (یوکرینی وچ) | english_pub_date = 1989 | media_type = پیپر بیک | pages = 308 | isbn = | preceded_by = [[ٹرونکا (ناول)|ٹرونکا]] (1963) | followed_by = سائیکلون (1970) }} '''کیتھیڈرل''' ([[یوکرینی]]: Собор) (Sobor) یوکرینی ادیب [[اولیس ہونچار]] دا مشہور ناول اے، جو 1968 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرین دے سماجی، اخلاقی تے ثقافتی مسائل اُتے گہری روشنی پاؤندا اے۔<ref>{{cite book|editor=Kamusela,Tomasz, Jaskułowski, Krzysztof|title =Nationalisms Today|author=Zhuk, Sergei I. |chapter=Building the Ukrainian Identity through Cultural Consumption in the 'Closed' City of Soviet Ukraine|date= 2009|isbn= 978-3039118830|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]| page=244|quote= According to the KGB, students called Honchar's novel 'an epoch-making book' which was 'widely read, even during classes[...]'}}</ref> ''کیتھیڈرل'' اک علامتی تے فلسفیانہ ناول اے، جیہڑا اک قدیم گرجا (کیتھیڈرل) دے گرد گھومدا اے۔ ایہ گرجا نہ صرف اک عمارت اے بلکہ روحانیت، تاریخ تے قومی ورثے دی علامت اے۔ ==تعارف== کیتھیڈرل 1968 دا اک ناول اے جو [[اولیس ہونچار]] (Oles Honchar ) نے لکھیا۔ ایہ ہونچار دا سب توں مشہور ناول سی، پر ایس دے نال ہی اوہ [[لیوند بریژنیف]]( Leonid Brezhnev) دے دور وچ سرکاری تنقید تے پابندیاں دا شکار وی بنے۔ کتاب ابتدا وچ بہت پسند کیتی گئی تے خاص طور اُتے طلبہ وچ بے حد مقبول رہی۔ بعد وچ جدو ں ناول اُتے اچانک تنقید ہوئی، تاں ادب دے طالب علماں دے اک گروہ نے اس دی حمایت وچ مہم چلائی، جس دے نتیجے وچ KGB دی نگرانی تے انتقامی کارروائیاں ہوئیاں۔ روسی زبان وچ منصوبہ بند ترجمہ روک دتا گیا تے یوکرینی ایڈیشن وی واپس لے لیا گیا۔ ناول دا مرکزی کیتھیڈرل یوکرین دے شہر سامار وچ موجود ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل دی کہانی اُتے مبنی اے۔ روسی ترجمہ 1987 وچ [[رومن گزیتا]](Roman-Gazeta) دے شمارہ نمبر 7 وچ شائع ہویا۔ انگریزی ترجمہ (1989 The Cathedral: A Novel) ''کیتھیڈرل'' وچ یوری تکاچ تے لیونید رودنِتسکی ولوں شائع کیتا گیا، جیہڑا سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس نے شائع کیتا۔ == پلاٹ== کہانی اک صنعتی قصبے وچ وقوع پذیر ہندی اے، جتھے اک قدیم کیتھیڈرل موجود اے۔ کچھ کردار اس نوں محفوظ رکھن دی کوشش کردے نیں، جبکہ ہور لوگ اس نوں تباہ کرکے ذاتی فائدہ حاصل کرنا چاہندے نیں۔ ناول دے مرکزی کرداراں وچ نوجوان، مزدور تے دانشور شامل نیں، جیہڑے اپنی اپنی سوچ تے اقدار دے مطابق فیصلے کردے نیں۔ ایہ کشمکش روایت تے جدیدیت دے درمیان تصادم نوں ظاہر کردی اے۔ == موضوعات== * ثقافتی ورثے دی حفاظت * اخلاقی زوال تے سماجی بحران * روحانیت تے مادیت وچ ٹکراؤ * انسانی ضمیر تے ذمہ داری ==ادبی اہمیت== ''کیتھیڈرل'' نوں یوکرینی ادب وچ اک اہم تے اثر انگیز ناول سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ناول سوویت دور وچ شائع ہویا تے اپنے تنقیدی مواد دی وجہ توں کچھ حلقیاں وچ متنازعہ وی رہیا۔ == تنازعات== ناول دی اشاعت توں بعد اس اُتے تنقید وی ہوئی تے کجھ عرصہ لئی اس نوں محدود کر دتا گیا، کیونکہ ایہ سماجی تے سیاسی نظام اُتے سوال اٹھاندا سی۔ == اثر تے ورثہ== [[اولیس ہونچار]]دی ایہ تخلیق یوکرینی ادب وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ''کیتھیڈرل'' آج وی اک ایسی تحریر دے طور اُتے ویکھیا جاندا اے جیہڑی انسان تے معاشرے دے درمیان تعلق نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} ct10xeknrafkx7ugxt0lf3ztta0my2e 706330 706329 2026-04-22T06:36:28Z Harvinder Chandigarh 13098 706330 wikitext text/x-wiki [[File:Novomoskovsk Synagogue.JPG|thumb|right|سامار، یوکرین وچ لکڑی دا ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل (1778) جو بغیر کیل دے تعمیر ہویا]] {{Infobox book | name = کیتھیڈرل: اک ناول | title_orig = Собор | translators = یوری تکاچ تے [[لیونید رودنِتسکی]] | image = | caption = | author = [[اولیس ہونچار]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]]امریکہ | language = یوکرینی | series = | genre = [[ناول]] | publisher = ''ویچِزنا'' (یوکرینی وچ)سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس (انگریزی وچ) | pub_date = [[1968 وچ ادب|1968]] (یوکرینی وچ) | english_pub_date = 1989 | media_type = پیپر بیک | pages = 308 | isbn = | preceded_by = [[ٹرونکا (ناول)|ٹرونکا]] (1963) | followed_by = سائیکلون (1970) }} '''کیتھیڈرل''' ([[یوکرینی]]: Собор) (Sobor) یوکرینی ادیب [[اولیس ہونچار]] دا مشہور ناول اے، جو 1968 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرین دے سماجی، اخلاقی تے ثقافتی مسائل اُتے گہری روشنی پاؤندا اے۔<ref>{{cite book|editor=Kamusela,Tomasz, Jaskułowski, Krzysztof|title =Nationalisms Today|author=Zhuk, Sergei I. |chapter=Building the Ukrainian Identity through Cultural Consumption in the 'Closed' City of Soviet Ukraine|date= 2009|isbn= 978-3039118830|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]| page=244|quote= According to the KGB, students called Honchar's novel 'an epoch-making book' which was 'widely read, even during classes[...]'}}</ref> ''کیتھیڈرل'' اک علامتی تے فلسفیانہ ناول اے، جیہڑا اک قدیم گرجا (کیتھیڈرل) دے گرد گھومدا اے۔ ایہ گرجا نہ صرف اک عمارت اے بلکہ روحانیت، تاریخ تے قومی ورثے دی علامت اے۔ ==تعارف== کیتھیڈرل 1968 دا اک ناول اے جو [[اولیس ہونچار]] (Oles Honchar ) نے لکھیا۔ ایہ ہونچار دا سب توں مشہور ناول سی، پر ایس دے نال ہی اوہ [[لیوند بریژنیف]]( Leonid Brezhnev) دے دور وچ سرکاری تنقید تے پابندیاں دا شکار وی بنے۔ کتاب ابتدا وچ بہت پسند کیتی گئی تے خاص طور اُتے طلبہ وچ بے حد مقبول رہی۔ بعد وچ جدو ں ناول اُتے اچانک تنقید ہوئی، تاں ادب دے طالب علماں دے اک گروہ نے اس دی حمایت وچ مہم چلائی، جس دے نتیجے وچ KGB دی نگرانی تے انتقامی کارروائیاں ہوئیاں۔ روسی زبان وچ منصوبہ بند ترجمہ روک دتا گیا تے یوکرینی ایڈیشن وی واپس لے لیا گیا۔ ناول دا مرکزی کیتھیڈرل یوکرین دے شہر سامار وچ موجود ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل دی کہانی اُتے مبنی اے۔ روسی ترجمہ 1987 وچ [[رومن گزیتا]](Roman-Gazeta) دے شمارہ نمبر 7 وچ شائع ہویا۔ انگریزی ترجمہ (1989 The Cathedral: A Novel) ''کیتھیڈرل'' وچ یوری تکاچ تے لیونید رودنِتسکی ولوں شائع کیتا گیا، جیہڑا سینٹ صوفیہ ریلیجس ایسوسی ایشن آف یوکرینی کیتھولکس نے شائع کیتا۔ == پلاٹ== کہانی اک صنعتی قصبے وچ وقوع پذیر ہندی اے، جتھے اک قدیم کیتھیڈرل موجود اے۔ کچھ کردار اس نوں محفوظ رکھن دی کوشش کردے نیں، جبکہ ہور لوگ اس نوں تباہ کرکے ذاتی فائدہ حاصل کرنا چاہندے نیں۔ ناول دے مرکزی کرداراں وچ نوجوان، مزدور تے دانشور شامل نیں، جیہڑے اپنی اپنی سوچ تے اقدار دے مطابق فیصلے کردے نیں۔ ایہ کشمکش روایت تے جدیدیت دے درمیان تصادم نوں ظاہر کردی اے۔ == موضوعات== * ثقافتی ورثے دی حفاظت * اخلاقی زوال تے سماجی بحران * روحانیت تے مادیت وچ ٹکراؤ * انسانی ضمیر تے ذمہ داری ==ادبی اہمیت== ''کیتھیڈرل'' نوں یوکرینی ادب وچ اک اہم تے اثر انگیز ناول سمجھیا جاندا اے۔ ایہ ناول سوویت دور وچ شائع ہویا تے اپنے تنقیدی مواد دی وجہ توں کچھ حلقیاں وچ متنازعہ وی رہیا۔ == تنازعات== ناول دی اشاعت توں بعد اس اُتے تنقید وی ہوئی تے کجھ عرصہ لئی اس نوں محدود کر دتا گیا، کیونکہ ایہ سماجی تے سیاسی نظام اُتے سوال اٹھاندا سی۔ == اثر تے ورثہ== [[اولیس ہونچار]]دی ایہ تخلیق یوکرینی ادب وچ اک اہم سنگِ میل اے۔ ''کیتھیڈرل'' آج وی اک ایسی تحریر دے طور اُتے ویکھیا جاندا اے جیہڑی انسان تے معاشرے دے درمیان تعلق نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} 8mi878jcosstpxdslazecbtcqqmibto