وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 2841 706374 686861 2026-04-23T05:37:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706374 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ہسپانوی |altname = Spanish<br />Castilian |nativename =''{{lang|es|español}}'', ''{{lang|es|castellano}}'' |pronunciation = {{IPA-es|espaˈɲol|}}, {{IPA-es|kasteˈʎano|}} |region = ہسپانیہ، ہسپانوی امریکا، استوائی گنی (ویکھو [[#Geographical distribution|below]]) |speakers = {{Significant figures|472|2}} ملین |date = 2016 |ref = <ref>{{cite report |title=El español: una lengua viva – Informe 2015 |url=http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf |publisher=[[Instituto Cervantes]] |date=2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063042/http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf%20 |archivedate=2019-01-07 |access-date=2016-07-21}}</ref> |speakers2 = {{Significant figures|568|2}} ملین کل متکمین [[دوسری زبان]]: {{Significant figures|89.5|2}} ملین (معلومات نئيں)<ref name=EthnologueSp>{{e18|spa|Spanish}}<!-- e18 is the first ed. w this figure. Previous one was 59M (1991) in e14 --></ref> |familycolor = Indo-European |fam2 = [[اطالی زباناں|Italic]] |fam3 = [[رومنی زباناں|Romance]] |fam4 = [[مغربی رومنی زباناں|Western]] |fam5 = [[آئبیری رومنی زباناں|Ibero-Romance]] |fam6 = [[مغربی آئبیریائی زباناں|West-Iberian]] |fam7 = [[Castilian languages]] |ancestor = [[قدیم ہسپانوی]] |script = [[لاطینی رسم الخط]] ([[Spanish orthography|Spanish alphabet]])<br />[[Spanish Braille]] |nation = {{List collapsed| titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:right; | title = [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|20 ملکاں]]| [[ارجنٹائن]]| [[بولیویا]]| [[چلی]]| [[کولمبیا]]| [[کوسٹاریکا]]| [[کیوبا]]| [[جمہوریہ ڈومینیکن]]| [[ایکواڈور]]| [[ایل سیلواڈور]]| [[استوائی گنی]]| [[گواتیمالا]]| [[ہونڈوراس]]| [[میکسیکو]]| [[نکاراگوا]]| [[پاناما]]| [[پیراگوئے]]| [[پیرو]]| [[ہسپانیہ]]| [[یوراگوئے]]| [[وینیزویلا]]| }}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|محدود تسلیم شدہ ریاستاں]]| [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ]]| }}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|تابع علاقہ جات]]| [[پورٹو ریکو]]| <!-- This list is intended for dependent territories that do not form an integral part of a country (such as Puerto Rico), as well as integral parts of nations that are not traditionally considered Castilian-speaking. Adding Ceuta and Melilla to this list will result in deletion as they are integral parts of Spain. This also applies to Chile and the case of Easter Island. -->}}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|اہ‏م اقلیت]]| <iframe id="languagesonline" src="http://www.education.vic.gov.au/languagesonline/Spanish/topic02/no_01/Spanish_02_01.htm%22 width="750" height="460" marginwidth="0" marginheight="0" leftmargin="0" topmargin="0" hspace="0" vspace="0" frameborder="1" scrolling="no"></iframe>| [[انڈورا]]| [[بیلیز]]| [[جبل الطارق]]| [[فلپائن]]| [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]| <!-- This list is intended for countries & territories that have credible significant Hispanophone influence or presence. This namely includes places where a significant proportion of the population speaks Spanish natively and/or as a second language (~20%) and the language is significantly used by the government despite not having official status. -->}}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;| title = [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|بین الاقوامی تنظیماں]]:| * [[اقوام متحدہ]]| * [[افریقی اتحاد]] * [[یورپی اتحاد]]| * [[Mercosur]]| * [[امریکیین ریاستاں د‏‏ی تنظیم]]| * [[Union of South American Nations]]| (see [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان]]) }} |agency = [[Association of Spanish Language Academies]]<br /><small>({{lang|es|[[Real Academia Española]]}} and 21 other national Spanish language academies)</small> |iso1 = es |iso2 = spa |iso3 = spa |lingua = 51-AAA-b |map = Map-Hispanophone World.svg |mapcaption = |sign = [[Signed Spanish]] (Mexico, Spain, & presumably elsewhere) |glotto = stan1288 |glottorefname = Standard Spanish }} '''ہسپانوی زبان''' (Spanish language) [[ہسپانیہ|اسپین]] د‏‏ی بولی اے جو اسپین دے علاوہ دنیا دے 23 ملکاں وچ سرکاری بولی اے تے بوہت سارے ملکاں وچ بولی تے سمجھی جاندی اے ۔ '''ہسپانوی''' [[چینی]] دے مگروں 410 [[ملین]] بولن والیاں دی [[دنیا]] چ دوجی وڈی [[ماں]] [[بولی]] اے۔ اے [[سپین]] ارجنٹینا [[چلی]] [[پیرو]] [[بولیویا]] ایکویڈار [[میکسیکو]] تے ہور کئی دیساں دی سرکاری بولی اے۔ '''ہسپانوی''' اک رومن بولی اے جیہڑی دسویں صدی چ اتلے سپین دیاں کئی بولیاں نال رل کے بنی قسطیلیہ دی بادشاہت چ اے سپین تے فیر ہسپانوی سلطنت دی کاروبار تے سرکار دی بولی بن گئی۔ ہسپانوی بولی تے عربی دا وی گوڑا رنگ اے تے اے ایتھے 8 صدیاں تک عرباں دے راج کرن یا رہن توں ہویا اے۔ == تریخ == ہسپانوی 22 صدیاں پہلے سپین چ آن والی لاطینی چوں بنی اے۔ ایدے تے فیر عربی نے وی اثر پایا۔ سپین دیاں ہور بولیان جناں ج باسک وی ہیگی اے ایدے اثر پایا۔ دسویں صدی چ قسطیلیہ نال پورے سپین تے فیر دنیا چ خاص کر کے تھلویں تے وشکارلے امریکہ چ اے پھیلی۔ [[1492]] چ ہسپانوی دی پہلی تے اےکسی وی یورپی بولی دی وی پہلی گریمر سی لخی گغی۔ 16ویں صدی چ اے بولی امریکہ تک اپڑ گئی۔ [[مائیگل ڈی سروانٹیز]] دا ایدے اثر اینا گوڑا اے جے ہسپانوی نوں سروانٹیز دی بولی وی آکھیا جاندا اے۔ == جغرافیائی پھیلاؤ == [[File:Conocimiento de español en la U.E..PNG|thumb|left|250px]] {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! [[دیس]]</br> ! لوک گنتی</br> ! ماں بولی</br> ! دوجی بولی</br> ! ٪</br> ! ہسپانوی بولن والے</br> |- | style="background:;" | [[سپین]] | align="right" style="background:;" | 46,951,532 | align="right" style="background:;" | 41,786,863 | align="right" style="background:;" | 4,581,088 | align="right" style="background:;" | 98.8% | align="right" style="background:;" | 46,388,113 |- | style="background:#eee;" | [[میکسیکو]] | align="right" style="background:#eee;" | 108,396,211 | align="right" style="background:#eee;" | 101,908,787 | align="right" style="background:#eee;" |6,861,481 | align="right" style="background:#eee;" |98.5% | align="right" style="background:#eee;" |106,770,268 |- | style="background:;" | [[کولمبیا]] | align="right" style="background:;" | 45,600,000 | align="right" style="background:;" | 45,157,680 | align="right" style="background:;" | 77,520 | align="right" style="background:;" | 99.2% | align="right" style="background:;" |45,235,200 |- | style="background:;" | [[ارجنٹینا]] | align="right" style="background:;" | 40,518,951 | align="right" style="background:;" | 38,866,177 | align="right" style="background:;" | 1,037,285 | align="right" style="background:;" | 99.4% | align="right" style="background:;" |40,275,837 |- |} == ہسپانوی بولن والے == اے سعاب لایا گیا اس جے سارے ہسپانوی بولن والیاں دی گنتی 47 توں 50 کروڑ دے وشکار اے تے اینج اے چینی تے انگریزی دے مگروں تیجا وڈا بولی بولن والا جٹ اے۔ ماں بولی دے سعاب نال اے دوجا وڈا جٹ اے۔ 2007 دے سعاب کتاب دسدے نیں جے انٹر نیٹ تے انگریزی تے چینی مگروں ہسپانوی تیجی وڈی ورتی جان والی بولی اے۔ == یورپ == ہسپانوی بولی یورپ چ [[سپین]] دی سرکاری بولی اے جتھوں کے اے ٹری۔ اے جبرالٹر تے اندورہ چ جوکھے سارے لوکاں دی بولی اے۔ ساری دنیا چ اے 20 دیساں دی بولی اے ایدے نال اینوں برطانیہ جرمنی تے فرانس چ نکیاں نکیاں ٹولیاں وی بولدیاں نیں۔ یورپی جٹ دی اے سرکاری بولی اے۔ [[سویٹزرلینڈ]] دے 1.7٪ لوکاں دی اے ماں بولی اے۔ اینج اے 4 سرکاری بولیاں نال سویٹزرلینڈ دی وڈی اقلیتی بولی اے۔ == امریکی دیس == ہسپانوی بولی نوں سب توں چوکھے بولن والے لوک امریکی دیساں ج وسدے نیں۔ ایناں توں بار صرف سپین تے استوائی گنی چ اے بولی چوکھے لوکاں دی گنتی اے۔ میکسیکو چ سب تون چوکھے ہسپانوی بولن والے نیں۔ ہسپانوی بولی ارجنٹینا بولیویا چلی کولمبیا،کوسٹا ریکا، کیوبا، دومنکن لوک راج، ایکویڈار، ایلسیلویڈار، گویٹیمالا، ہونڈراس، میکسیکو، پانامہ، نکاراگوا، پیراگوے، یوراگوۓ، وینزویلا، پیرو تے پورٹوریکو دی سرکاری بولی اے۔ برازیل دے سکولاں چ اینوں لازمی پڑھایا جاندا اے۔ == امریکہ == 2006 دے سعاب کتاب نال 4 کروڑ 43 لکھ لوک ہسپانوی لوکاں دی نسل توں نیں۔ امریکہ ج ہسپانوی بولن والیاں دی دنیا دی دوجی وڈی گنتی اے۔ ہسپانوی انگریزی دے مگروں امریکہ دی دوجی وڈی بولی اے۔ == افریقہ == افریقہ چ ہسپانوی استوائی گنی تے افریقی یونین دی سرکاری بولی اے۔ == رائل سپینش اکیڈمی == رائل سپینش اکیڈمی ہسپانوی بولی نوں اک ورگا رکھ واو کم کرر‎ی اے جیدے ڈکشنریاں تے ہور رلدیاں کتاباں چھاپناں اے۔ == ہسپانوی متکلمین بلحاظ ملک == {| class="wikitable sortable" <!-- If you can make the "sort" function work according to numerical values, then change "wikitable", above, back to "wikitable sortable". See Talk/"Spanish speakers by country" table sort doesn't work properly --> |- ! style="width:18%;"|ملک ! style="width:12%;" data-sort-type="number"|آبادی<ref name="UN 2015 estimate">{{cite web | url = http://esa.un.org/unpd/wpp/Download/Standard/Population/ | title = UN 2015 estimate | format = MS Excel PDF | others = UN Population data | accessdate = 2016-01-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063108/https://esa.un.org/unpd/wpp/Download/Standard/Population/%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> ! style="width:16%;" data-sort-type="number"|ہسپانوی بطور مادری زبان<ref>Ethnologue, 18th Ed.: [[:es:Anexo:Hablantes de español según Ethnologue (edición 18)]].</ref> ! style="width:14%;" data-sort-type="number"| ماردی بولی بہت اچھے متکلماں بطور دوسری زبان<ref name=Eurob2012>{{Citation | publisher = Page TS2: Population older than 15 years old of each country. page T74: Speakers who speak Spanish very well. Page T46: Speakers who speak well enough in order to be able to have a conversation. [[:es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2012)]] | place = EU | format = PDF | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf | title = Eurobarometer | year = 2012}}</ref> ! style="width:14%;" data-sort-type="number"|ہسپانوی بولنے والےآں د‏‏ی کل تعداد <small>(بشمول دوسری زبان)</small><ref name=Eurob2012 /><ref name=SpanishStudents>{{Citation | url = http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf?sfvrsn=2 | chapter = Cifras | publisher = Instituto Cervantes | title = Spanish students (p. 10) | number = 2015 | format = PDF | place = ES | language = Spanish}} Students across the World.</ref><ref name="DemografíaLengEsp">{{Citation | url = http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf | title = Demografía de la lengua española | page = 10 | place = ES | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2010-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf | dead-url = yes }}, to countries with official Spanish status.</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Mexico}} | 122,273,473<ref>{{Citation | url = http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones | title = 2016 population estimate | publisher = CONAPO estimate | place = MX | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2013-08-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130807091233/http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones | dead-url = yes }}</ref> | {{formatnum:113347509}} (92.7%)<ref>{{Citation | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html | publisher = CIA | place = USA | title = The World Factbook | contribution = MX | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2018-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html | dead-url = yes }}: Spanish only 92.7%</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:120439371}} (98.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|United States}} | 321,442,019<ref>{{Citation | url = http://www.census.gov/popclock/ | place = US | publisher = Census Bureau | title = (4 ,July ,2015) Population clock}}</ref> |39,254,342<ref>Spanish speakers older than 5 years old ({{Citation | url = http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_C16001&prodType=table | place = US | publisher = Census Bureau | year = 2014 | title = Table | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160411214846/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_C16001&prodType=table | dead-url = yes }})</ref> (13.1%)<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S1601&prodType=table|title=American FactFinder – Results|author=Data Access and Dissemination Systems (DADS)|work=census.gov|access-date=2020-10-08|archive-date=2020-02-14|archive-url=https://archive.today/20200214010724/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S1601&prodType=table|dead-url=yes}}</ref> | 41,343,921<ref name="InstitutoCervantes" /> <small>(82%<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Paul |url=http://www.pewhispanic.org/2012/04/04/iv-language-use-among-latinos/ |title=(2011) |publisher=pewhispanic.org |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062959/http://www.pewhispanic.org/2012/04/04/iv-language-use-among-latinos/ |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> of the 55.4 mill. Hispanics<ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |title=Census Bureau (2014) |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2015-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521091454/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |dead-url=yes }}</ref> + 2.8 mill. non Hispanics<ref>{{cite web |last=Gonzalez |first=Ana |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/08/13/spanish-is-the-most-spoken-non-english-language-in-u-s-homes-even-among-non-hispanics/ |title=(2011) |publisher=pewresearch.org |date=2013-08-13 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062951/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/08/13/spanish-is-the-most-spoken-non-english-language-in-u-s-homes-even-among-non-hispanics/ |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref>)</small> | 52,000,000<ref name="InstitutoCervantes" /> <small>(including 7.8 million students<ref name=SpanishStudents /> and some of the 9 million undocumented Hispanics not accounted by the Census<ref>There are 9 million illegal Hispanics in USA, some of them aren't in the census ({{Citation | url = http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-hambre-120230-1.html | publisher = Impre | format = editorial | date = 2009-04-19 | title = Pálidos de hambre | language = Spanish | تاريخ-الوصول = 2020-10-08 | تاريخ-الأرشيف = 2012-01-11 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20120111083239/http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-hambre-120230-1.html | url-status = dead }})</ref>)</small><ref>{{citation | title = Academia Norteamericana de la Lengua Española | url = http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=1113 | publisher = El castellano | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-02-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160224203228/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=1113 | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | first = José Ma | last = Ansón | url = http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=685 | title = José Ma. Ansón: "Casi cincuenta millones" hablan español en EE. UU. | publisher = El Castellano | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-02-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160224203229/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=685 | dead-url = yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.univision.com/content/content.jhtml?cid=1145765 |title=La amenaza al idioma español – Voces de Univision |publisher=Univision.com |date= |accessdate=2012-08-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011094833/http://www.univision.com/content/content.jhtml?cid=1145765 |archivedate=2011-10-11 |url-status=live}}</ref><ref>{{Citation | first = Elbio | last = Rodríguez Barilari | url = http://congresosdelalengua.es/valparaiso/ponencias/lengua_comunicacion/rodriguez_elbio.htm | title = Congresos de la lengua | place = ES | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2013-07-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130715164424/http://congresosdelalengua.es/valparaiso/ponencias/lengua_comunicacion/rodriguez_elbio.htm | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | url = http://www.abcdesevilla.es/hemeroteca/historico-29-03-2008/sevilla/Cultura/mas-de-70-expertos-participaran-en-la-iii-acta-internacional-de-la-lengua-española-en-la-rabida_1641753752939.html | language = Spanish| date = 2008-03-29 | publisher = ABC de Sevilla | place = ES | title = Más de 70 expertos participaran en la III Acta Internacional de la Lengua Española}}</ref><ref>{{citation | title = CNN en español restructures its programming | url = http://www.nytimes.com/2011/03/13/arts/television/cnn-en-espanol-restructures-its-programming.html | publisher = نیو یارک ٹائمز | date = 2011-03-13}} (The United States is now the second-largest Spanish-speaking country in the world, with more Spanish speakers than Spain, and exceeded only by Mexico).</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Colombia}} | 48,620,000<ref>{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php | title = Reloj animado | location = CO | language = Spanish | publisher = DANE | date = | accessdate = 2010-09-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063059/https://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> |{{formatnum:47,770,000}} <small>(850,000 with other mother tongue)</small><ref>There are 850,000 speakers of American Indian languages ({{citation | url = http://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas | title = Ethnologue | contribution = CO | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2014-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140326080213/https://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas | dead-url = yes }})</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:48,231,040}} (99.2%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Spain}} | 46,624,382<ref>{{cite web | url = http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=/t20/e245/&file=inebase | title = Datos básicos | publisher = INE | location = ES | language = Spanish | date = 2015-01-01 | accessdate = 2014-01-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063013/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2F&file=inebase%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | {{formatnum:38231993}} (82%)<ref>82.0% speak Spanish as a first language ({{Citation | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf | title = Eurobarometer | year = 2012 | format = PDF | publisher = Europa}})</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:46064889}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Argentina}} | 43,590,368 <ref>{{cite web |url=http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/c1_proyecciones_nac_2010_2040.xls |title=Argentinian census INDEC estimate for 2016 |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063008/https://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/c1_proyecciones_nac_2010_2040.xls%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref><ref>40,872,286 people is the census population result for 2010 {{Citation | url = http://www.indec.gov.ar/bajarPublicacion.asp?idc=3D2BFB85B73CA5EE01EF7C16425C4F61164ABA15860CC2C245A368C60365FEE807EA9BDED4FEDB76 | year = 2010 | place = AR | title = Censo | publisher = INDEC | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2018-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181001080738/https://www.indec.gov.ar/bajarPublicacion.asp?idc=3D2BFB85B73CA5EE01EF7C16425C4F61164ABA15860CC2C245A368C60365FEE807EA9BDED4FEDB76 | dead-url = yes }}</ref> | 40,300,000 <ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/AR/languages |title=According to Ethnologue, there are 3,646,270 speakers with non Spanish mother tongue. 3,400,000 immigrant languages, as Italian (1,500,000), Arabic (1,000,000), German (400,000), or Guarani (200,000). There are also 246,270 native speakers. The most important are Quichua (60,000) and Toba (40,000) |publisher=Ethnologue |date= |accessdate=2013-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063306/https://www.ethnologue.com/country/AR/languages%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:43328826}} (99.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Venezuela}} | 31,028,637<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gov.ve/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=51|title=Proyecciones de Población|work=ine.gov.ve|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062938/http://www.ine.gov.ve/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=51|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}} (2016)</ref> |{{formatnum:29930393}} <small>(1,098,244 with other mother tongue)</small><ref>{{Citation | quote = There are 1,098,244 people who speak other language as their mother tongue (main languages: Chinese 400,000, Portuguese 254,000, Wayuu 199,000, Arabic 110,000) | contribution-url = http://www.ethnologue.com/country/VE/languages | publisher = Ethnologue | title = VE | contribution = Languages}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:30656293}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Peru}} | 31,488,625<ref>{{cite web | first = Ezio | last = Quispe Fernández | url = http://www.inei.gob.pe/media/principales_indicadores/libro.pdf | language = Spanish | title = Cifras | trans_title = Numbers | year = 2016 | publisher = INEI | place = [[پیرو|PE]] | accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107062955/https://www.inei.gob.pe/media/principales_indicadores/libro.pdf%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | {{formatnum:26481934}} (84.1%)<ref>{{Citation | quote = Spanish (official) 84.1%, Quechua (official) 13%, Aymara 1.7%, Ashaninka 0.3%, other native languages (includes a large number of minor Amazonian languages) 0.7%, other 0.2% | year = 2007 | title = The World factbook | contribution = Census | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html | publisher = CIA | place = US | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2020-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200508223524/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | quote = There are 5,782,260 people who speak other language as mother tongue (main languages: Quechua (among 32 Quechua's varieties) 4,773,900, Aymara (2 varieties) 661 000, Chinese 100,000). | contribution-url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=pe | title = Country | contribution = PE | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:27269149}} (86.6%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Chile}} | 18,191,884<ref>{{cite web | url = http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nXISo4aQ?url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf | archivedate = 2010-02-14 | work = Proyecciones | title = Informes | trans_title = Reports | publisher = INE | place = [[چلی|CL]] | year = 2016 | page = 36 | format = PDF | language = Spanish | accessdate = 2010-04-21 | url-status = live}}</ref> | 17,910,284 <small>(281,600 with other mother tongue)</small><ref>{{Citation | quote = There are 281,600 people who speak another language, mainly Mapudungun (250.000) | contribution-url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CL | title = Country | contribution = CL | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:18064541}} (99.3%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Ecuador}} | 16,220,000<ref>{{Citation | url = http://www.ecuadorencifras.gob.ec/ | place = [[ایکواڈور|EC]] | title = Pop. clock | publisher = INEC | contribution = Estimate | format = [[SWF]]}}</ref> | 13,500,000<ref>{{cite web |author=Ethnologue |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=EC |title=(2011) |publisher=Ethnologue |date=1999-02-19 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063259/https://www.ethnologue.com/country/EC%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:15,911,820}} (98.1%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Guatemala}} | 16,176,133<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores|title=Tema / Indicadores|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063050/https://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}}</ref> | {{formatnum:9705680}} (60%)<ref>{{Citation | contribution = GT | quote = Spanish (official) 60%, Amerindian languages 40% | title = The World factbook | contribution-url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html | publisher = CIA | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2015-10-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151002082023/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html | dead-url = yes }}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:13976179}} (86.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Cuba}} | 11,390,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 11,390,000<ref>{{cite web | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CU | work = Country | type = report | title = Cuba | publisher = Ethnologue | accessdate = 2012-08-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063304/https://www.ethnologue.com/country/CU%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:11321660}} (99.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Dominican Republic}} | 10,528,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 9,300,000<ref>{{cite web |author=Ethnologue |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=DO |title=(2011) |publisher=Ethnologue |date=1999-02-19 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062941/https://www.ethnologue.com/country/DO%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:10485888}} (99.6%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Bolivia}} | 10,958,089<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gob.bo/indice/indice.aspx?d1=0301&d2=6 |title=(2016) |publisher=INE |date= |accessdate=2010-04-21}}</ref> | {{formatnum:6355692}} (58%)<ref>According to the 1992 Census, 58 per cent of the population speaks Spanish as its mother tongue. [http://www.unicef.org/bolivia/resources_2334.htm unicef.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119104453/http://www.unicef.org/bolivia/resources_2334.htm |date=2012-01-19 }}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:9632160}} (87.9%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Honduras}} | 8,721,014<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gob.hn/drupal/sites/default/files/Resumen%20de%20la%20Proyeccion%20de%20Poblacion%20de%20Honduras%202001-2015_0.xls |title=INE (2011) |date= |accessdate=2011-02-05 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519232641/http://www.ine.gob.hn/drupal/sites/default/files/Resumen%20de%20la%20Proyeccion%20de%20Poblacion%20de%20Honduras%202001-2015_0.xls |archivedate=2011-05-19 |url-status=live}}</ref> | 8,513,264 <small>(207,750 with other mother tongue)</small><ref>There are 207,750 people who speak another language, mainly Garifuna (98,000).: [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=HN Ethnologue]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:8633804}} (99.0%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|France}} | 65,635,000<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/en/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607|title=INSEE estimate to 1/11/2012 |publisher=Insee.fr |date= |accessdate=2012-08-20}}</ref> | 477,564 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T40): Native speakers.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 1,910,258 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T74): Non native people who speak Spanish very well.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 6,685,901 <small>(14%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T64): Non native people who speak Spanish well enough in order to be able to have a conversation.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page TS2): Population older than 15. (age scale used for the Eurobarometer survey)</ref>)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|El Salvador}} | 6,520,675<ref>[http://www.digestyc.gob.sv/Portada/Presentacion%20Poblacion.pdf Census 2010 estimation](page 32) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006233049/http://www.digestyc.gob.sv/Portada/Presentacion%20Poblacion.pdf |date=2011-10-06 }}</ref> | 6,090,000<ref>There are 14,100 people who speak other language as their mother tongue (main language, Kekchí with 12,300 speakers): [http://www.ethnologue.com/country/SV Ethnologue].</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:6501113}} (99.7%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Brazil}} | 206,120,000<ref>{{Citation | language = Portuguese | trans_title = IBGE publishes the populational estimates for municipalities in 2 011 | url = http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html | title = IBGE population estimation | year = 2016 | place = BR}}</ref> | 460,018<ref name="Informe 2016" /> | 460,018<ref name="Informe 2016" /> | 6,056,018 <small>(460,018 native speakers + 96,000 limited proficiency + 5,500,000 can hold a conversation)</small><ref name="Informe 2016">{{Citation|title=Informe 2016|url=http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/EspanolLenguaViva16.pdf|year=2016|trans_title=|pages=6, 16|place=[[ہسپانیہ|ES]]|publisher=Instituto Cervantes|format=PDF}}</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Nicaragua}} | 6,042,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 5,551,876 <small>(490,124 with other mother tongue)</small><ref>There are 490,124 people who speak another language, mainly Mískito (154,000).: [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=NI Ethnologue]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:5860740}} (97.0%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Italy}} | 60,795,612<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat 2015 estimation |publisher=Istat.it |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109235412/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-09 |url-status=live}}</ref> | | 1,037,248 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 51,862,391<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 5,704,863 <small>(11%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 51,862,391<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Costa Rica}} | 4,890,379<ref>{{cite web |url=http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx |title=ENEC estimation to 2016 |publisher=INEC |date= |accessdate=2011-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063047/http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | 4,806,069 <small>(84,310 with other mother tongue)</small><ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/CR|title=Costa Rica|work=Ethnologue|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062958/https://www.ethnologue.com/country/CR|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:4851256}} (99.2%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Paraguay}} | 6,854,536<ref>[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/proyeccion%20nacional/Estimacion%20y%20proyeccion%20Nacional.pdf DGEEC 2016 estimation]</ref> | 3,907,086 (57%)<ref>According to the 1992 census, 50% use both Spanish and the indigenous language Guarani at home, 37% speak Guarani only, 7% speak Spanish only.[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3876/is_199806/ai_n8805121/ findarticles.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130907120032/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3876/is_199806/ai_n8805121/ |date=2013-09-07 }}. About 75 percent can speak Spanish.[http://www.pressreference.com/No-Sa/Paraguay.html pressreference.com]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:4763903}} (69.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Panama}} | 3,764,166<ref>[http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm Census INE estimate for 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm |date=2011-10-07 }} (véase "Proyección de Población por municipio 2008-2020")</ref> | 3,263,123 <small>(501,043 with other mother tongue)</small><ref>There are 501,043 people who speak another language as mother tongue: {{Citation | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PA | title = PA | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3504439}} (93.1%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Uruguay}} | 3,480,222<ref>{{cite web | url = http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones | title = 2016 INE estimation | year = 2016 | accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063245/http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | 3,330,022 <small>(150,200 with other mother tongue)</small><ref>There are 150,200 people who speak another language as mother tongue, {{Citation | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=UY | title = UY | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3441940}} (98.9%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Puerto Rico}} | 3,474,182<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/data/national/totals/2015/index.html |title=2015 US. census Bureau |format=PDF |date= |accessdate=}}</ref> | {{formatnum:3303947}} (95.1%)<ref>95.10% of the population speaks Spanish ([http://www.census.gov/popest/data/municipios/totals/2011/tables/PRM-EST2011-01.xls US. Census Bureau])</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3432492}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Morocco}} | 34,378,000<ref>{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf|title=World Population Prospects: The 2015 Revi sion, Key Findings and Advance Tables|publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division|page=15|accessdate=10 January 2016}}</ref> | 6,586<ref name="eldiae6">{{Citation | title = El español en el mundo | url = http://eldiae.es/wp-content/uploads/2012/07/2012_el_espanol_en_el_mundo.pdf | year = 2012 | trans_title = Spanish in the world | publisher = Instituto Cervantes | format = PDF | place = [[ہسپانیہ|ES]] | page = 6}}</ref> | 6,586 | 3,415,000<ref name="eldiae6" /><ref>[http://www.slideshare.net/magdarol/el-espaol-en-el-contexto-sociolingstico-marroqui-evolucin-y-perspectivas-i El español en el contexto Sociolingüístico marroquí: Evolución y perspectivas (page 39)]: Between 4 and 7 million people have Spanish knowledge (M. Ammadi, 2002) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106191132/http://www.slideshare.net/magdarol/el-espaol-en-el-contexto-sociolingstico-marroqui-evolucin-y-perspectivas-i |date=2013-11-06 }}</ref> (10%)<ref>{{cite web|url=http://www.exteriores.gob.es/Embajadas/RABAT/es/Noticias/Documents/LENGESPMARR.pdf|format=PDF|title=Euromonitor, 2012|page=32|work=exteriores.gob.es}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|United Kingdom}} | 64&nbsp;105&nbsp;700 <ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/2014-06-26 Census estimate |title=Census 2011 |publisher=U.K. Gov. Census |date=2014 |accessdate=2016-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063308/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/2014-06-26%20Census%20estimate |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 120,000 <ref>[[Languages of the United Kingdom]]</ref> | 518,480 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 51,848,010<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 3,110,880 <small> (6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 51,848,010<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |-background:#efefef;" | {{flag|Philippines}} | 101,562,305<ref>{{Citation | url = http://www.popcom.gov.ph/ | publisher = National Statistics Office | title = Medium projection | date =2015 | place = PH}}</ref> | | 438,882<ref>{{cite web |url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/elcano/elcano_es/zonas_es/asia-pacifico/ari27-2009 |title=native knowledge speakers |language=es |publisher=Realinstitutoelcano.org |date=2009-02-18 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209231124/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_es%2Fzonas_es%2Fasia-pacifico%2Fari27-2009 |archivedate=2014-02-09 |url-status=dead}}</ref> | 3,016,773<ref>1,816,773 Spanish + 1,200,000 Spanish creole: {{Citation | first = Antonio | last = Quilis | title = La lengua española en Filipinas | year = 1996 | page = 54 and 55 | url = http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01350553135573500088680/209438_0013.pdf | publisher = Cervantes virtual | format = PDF}}</ref><ref>{{Citation | title = Ten Reasons | url = http://www.educacion.gob.es/australia/dms/consejerias-exteriores/australia/Ten_reasons_to_learn_and_teach_Spanish_2007.pdf | publisher = Mepsyd | place = ES | page = 23 | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2017-05-25 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20170525033732/http://www.educacion.gob.es/australia/dms/consejerias-exteriores/australia/Ten_reasons_to_learn_and_teach_Spanish_2007.pdf | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation |url=http://www.spanish-differences.com/Philippines-Spanish.php |publisher=Spanish differences |title=Philippines |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221132020/http://www.spanish-differences.com/Philippines-Spanish.php |archivedate=2012-12-21 |access-date=2016-07-21 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://eldiae.es/wp-content/uploads/2012/07/2012_el_espanol_en_el_mundo.pdf Spanish in the world 2012 (Instituto Cervantes)]: 3,017,265 Spanish speakers. 439,000 with native knowledge, 2,557,773 with limited knowledge (page 6), and 20,492 Spanish students (page 10).</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Diaz: More than 2 million Spanish speakers and around 3 million with Chavacano speakers |url=http://www.aresprensa.com/cms/cms/front_content.php?idart=208 |title=FILIPINAS / Vigoroso regreso del español |publisher=Aresprensa.com |date=2010-04-24 |accessdate=2012-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062952/http://www.aresprensa.com/cms/cms/front_content.php?idart=208%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref><ref>The figure of 2 900 000 Spanish speakers is in {{Citation | url = https://books.google.com/books?ei=vCXASpS0LqXkmwO0lZnlBg&ct=result&q=Pluricentric+languages:+differing+norms+in+different+nations+spanish+philippines+speakers&btnG=Buscar+libros | title = Pluricentric languages: differing norms in different nations | page = 45 | first = RW | last = Thompson}}</ref><ref>{{Citation | url = http://contenidos.educarex.es/mci/2004/30/WebQuest/faseprevia_archivos/www.sispain.org/english/language/worldwid.html | title = World wide Spanish language | publisher = Sispain}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Germany}} | 81,292,400<ref>{{Citation | url = https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/SocietyState/Population/CurrentPopulation/Tables/Census_SexAndCitizenship.html | title = German census | date = 2015-03-31 | place = DE | publisher = Destatis}}</ref> | | 644,091 <small> (1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 64,409,146<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 2,576,366 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 64,409,146<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Equatorial Guinea}} | 1,622,000<ref>{{cite web | url = http://www.guineaecuatorialpress.com/estadistica.php | title = Equatorial Guinea census | year = 2010 | publisher = Population statistics | accessdate = 2010-04-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063158/https://www.guineaecuatorialpress.com/404.shtml | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | 1,683<ref>Spanish according to INE 2011</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"| 918,000<ref name="DemografíaLengEsp" /> (90.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /><ref>14% of the population speaks Spanish natively and other 74% as a second language: {{Citation | url = http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_08.pdf | title = CVC | publisher = Cervantes | place = ES | contribution = Anuario | format = PDF | language = Spanish| year = 2007}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Romania}} | 21,355,849<ref>{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat (1/1/2012 estimate) |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2013-10-17 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190111224632/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-11 |url-status=live}}</ref> | | 182,467 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 18,246,731<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 912,337 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 18,246,731<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Portugal}} | 10,636,888<ref>Eurostat 1/1/2010</ref> | | 323,237 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 8,080,915<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 808,091 <small>(10%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,080,915<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Canada}} | 34,605,346<ref>{{Citation | url=http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html | title = Statcan | publisher = GC | place = CA}}</ref> | 439,000<ref>{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-314-x/98-314-x2011003_2-eng.cfm |title=www12.statcan.gc.ca/census |publisher=2.statcan.gc.ca |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063036/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-314-x/98-314-x2011003_2-eng.cfm%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 643,800 <small>(87%<ref>87% of the Hispanics, speak Spanish. [http://www.mequieroir.com/paises/canada/emigrar/hispanos-y-latinos/ mequieroir.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401040310/http://www.mequieroir.com/paises/canada/emigrar/hispanos-y-latinos/ |date=2016-04-01 }}</ref> of 740,000<ref>There are 740,000 Hispanics in Canada in 2015, according to "Hispanovation: La creciente influencia hispánica en Canadá" (Social Media Week in Toronto): [http://www.univision.com/noticias/mes-de-la-hispanidad/la-influencia-de-los-hispanos-sigue-creciendo-y-ahora-llega-hasta-canada www.univision.com], [http://www.abc.es/internacional/20130928/abci-canada-hispanos-201309271302.html www.abc.es].</ref>)<ref name="InstitutoCervantes" /></small>|| 736,653 <ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Netherlands}} | 16,665,900<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm |title=Netherland Census ClockPop |publisher=Cbs.nl |date= |accessdate=2012-08-20 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225211728/https://www.cbs.nl/en-gb/background/2005/35/population-counter |dead-url=yes }}</ref> | | 133,719 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 13,371,980<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 668,599 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 13,371,980<ref name="Eurobarometer 2012 population" /> )</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Sweden}} | 9,555,893<ref>{{Cite web |url=http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx |title=2012 census |access-date=2016-07-21 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105201119/http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx |url-status=bot: unknown}}</ref> | 77,912 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers" /> of 7,791,240<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 77,912 <small>(1% of 7,791,240)</small> | 467,474 <small>(6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 7,791,240<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Australia}} | 21,507,717<ref>{{cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0?opendocument&navpos=220 |title=2011 Census |publisher=Censusdata.abs.gov.au |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062946/http://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0?opendocument&navpos=220%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 111,400<ref>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/2071.0main+features902012-2013 |title=2071.0 – Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census, 2012–2013 |publisher=Abs.gov.au |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> | 111,400 | 447,175<ref>Page 32 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf "Demografía de la lengua española"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Belgium}} | 10,918,405<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat estimate to 1/1/2011 |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2012-04-02 |accessdate=2012-08-20}}</ref> | | 89,395 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 8,939,546<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 446,977 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,939,546<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Benin}} | 10,008,749 <ref>[http://www.insae-bj.org/ 2013 census estimate]</ref> | | | 412,515 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Ivory Coast}} | 21,359,000<ref>[http://www.ins.ci/stats/Tableaux/Tab06.htm ins.ci Census, 2009]</ref> | | | 341,073 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Poland}} | 38,092,000 | | 324,137 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 32,413,735<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 324,137 <small>(1% of 32,413,735)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Austria}} | 8,205,533 | | 70,098 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 7,009,827<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 280,393 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 7,009,827<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Algeria}} | 33,769,669 | | | 223,422<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Belize}} | 333,200<ref>{{Cite web |url=http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20100112164405_2.pdf |title=statisticsbelize.org.bz (2009 mid-year) |access-date=2016-07-21 |archive-date=2013-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209073216/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20100112164405_2.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> | 173,597<ref name="eldiae6" /> | 173,597<ref name="eldiae6" /> | 195,597<ref name="eldiae6" /> (62.8%)<ref name="Demografía de la lengua española">Page 32 of [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }} (52,1% native speakers + 11,7% with some Spanish knowladge))</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Senegal}} | 12,853,259 | | | 205,000 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Denmark}} | 5,484,723 | |45,613 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 4,561,264<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |182,450 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,561,264<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Israel}} | 7,112,359 | | 130,000<ref name="eldiae6" /> | 175,231<ref>Pages 34, 35 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf "Demografía de la lengua española", page 35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}.</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Japan}} | 127,288,419 | 100,229 <ref>[http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil_Migratorio_Peru_2012.pdf Peruvian immigrants in 2012]</ref> | 100,229 | 167,514 (60,000 students)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Gabon}} | 1,545,255<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2826.htm www.state.gov]. 2015 estimate</ref> | | | 167,410 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Switzerland}} | 7,581,520 | 150,782 (2,24%)<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/05/blank/key/sprachen.html www.bfs.admin.ch]</ref><ref>111,942 Spaniards in 2016 ([http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/p85001/a2016/l0/&file=01001.px&type=pcaxis&L=0 INE]) + 17,113 Peruvians in 2012 ([http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil_Migratorio_Peru_2012.pdf]) + 5706 Argentines in 2012 ([http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil-Migratorio-de-argentina-2012.pdf]) + 2864 Chileans in 2012</ref> | 150,782 | 165,202 (14,420 students)<ref>[http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf cvc.cervantes.es (annuary 2006-07)]</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Ireland}} | 4,581,269<ref>{{Cite web |url=http://www.cso.ie/census/documents/Prelim%20complete.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2016-07-21 |archive-date=2011-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130161432/http://www.cso.ie/census/documents/Prelim%20complete.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> | | 35,220 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 3,522,000<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 140,880 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 3,522,000<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Finland}} | 5,244,749 | | | 133,200 <small>(3%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,440,004<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Bulgaria}} | 7,262,675 | | 130,750 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 6,537,510<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 130,750 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 6,537,510<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Bonaire}} تے {{flag|Curaçao}} | 223,652 | 10,699<ref name="eldiae6" /> | 10,699<ref name="eldiae6" /> | 125,534<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Czech Republic}} | 10,513,209<ref>{{cite web |url=http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |title=czso.cz |language=cs |publisher=czso.cz |date=2013-12-31 |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2014-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331091537/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |dead-url=yes }}</ref> | | | 90,124 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 9,012,443<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Hungary}} | 9,957,731<ref>{{cite web|url=http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html |title=(2012) |publisher=ksh.hu |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> | | | 83,206 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,320,614<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Aruba}} | 101,484<ref>{{cite web |url=http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa |title=Resultado 2010 – Persona |publisher=Censo2010.aw |date=2010-10-06 |accessdate=2012-08-20 |archive-date=2012-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425151522/http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa |dead-url=yes }}</ref> | 6,800<ref name="eldiae6" /> | 6,800<ref name="eldiae6" /> | 75,402<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Trinidad and Tobago}} | 1,317,714<ref>{{Cite web |url=http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |title=آرکائیو کاپی |access-date=2016-07-21 |archive-date=2012-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |url-status=dead}}</ref> | 4,100<ref name="eldiae6" /> | 4,100<ref name="eldiae6" /> | 65,886<ref name="eldiae6" /> (5%)<ref>http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_41.pdf</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Cameroon}} | 21,599,100<ref>[http://www.statistics-cameroon.org/downloads/annuaire2010/chap4.pdf Evolution de la population par sexe de 1976 à 2012] en: ''Annuaire Statistique du Cameroun 2010''. Consultado el 23-08-2012.</ref> | | | 63,560 (طالب علم)<ref name=SpanishStudents /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Andorra}} | 84,484 | 33,305<ref name="eldiae6" /> | 33,305<ref name="eldiae6" /> | 54,909<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Slovenia}} | | | 35,194 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 1,759,701<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 52,791 <small>(3%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 1,759,701<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|New Zealand}} | | 21,645<ref>{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |title=New Zealand census (2006) |publisher=Stats.govt.nz |date=2009-02-13 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063105/http://archive.stats.govt.nz/tools_and_services/population_clock.aspx |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 21,645 | 47,322 (25,677 students)<ref name=SpanishStudents /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Slovakia}} | 5,455,407 | | | 45,500 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,549,955<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Norway}} | 4,644,457 | 12,573<ref>{{cite web|url=http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_04/almansa/p04.htm |title=cvc.cervantes.es |publisher=cvc.cervantes.es |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> | | 36,250<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|China}} | 1,339,724,852<ref>{{cite web |url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722237.htm |title=Press Release on Major Figures of the 2010 National Population Census |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2012-08-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418131915/http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722237.htm |archivedate=2012-04-18 |url-status=live}}</ref> | | | 30,000 (طالب علم)<ref>25,000 Spanish students in the university + 5,000 in the "Instituto Cervantes"[http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf cervantes.es (page 4)]</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Gibraltar}} | 29,441<ref>{{cite web |url=http://www.gibraltar.gov.gi/statistics/faqs |title=Statistics – FAQ's |publisher=Gibraltar.gov.gi |date=2012-11-12 |accessdate=2014-03-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105204953/https://www.gibraltar.gov.gi/statistics/faqs |archivedate=2014-01-05 |url-status=live}}</ref> | 22,758 (77.3%<ref>[http://www.um.es/tonosdigital/znum19/secciones/estudios-23-Gibraltar.htm www.um.es] (5.2. Datos descriptivos de los usos de español e inglés, Gráfico 2). 77.3% of the Gibraltar population speak Spanish with their mother more, or equal than English.</ref>) | | |- style="background:#fff;" | {{flag|Lithuania}} | 2,972,949<ref>{{cite web |url=http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |title=(2013) |publisher=db1.stat.gov.lt |date= |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2010-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819130935/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |dead-url=yes }}</ref> | | | 28,297 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 2,829,740<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Luxembourg}} | 524,853 | 4,049 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 8,098 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 24,294 <small>(6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Russia}} | 143,400,000<ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/free/B13_00/IssWWW.exe/Stg/dk04/8-0.htm |title=Демография |publisher=Gks.ru |date=2011-12-27 |accessdate=2014-03-24}}</ref> | 3,320<ref name="eldiae6" /> | 3,320<ref name="eldiae6" /> | 23,320<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Western Sahara}} | 513,000<ref name="UN 2009 estimate">{{cite web| url= http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title = 2009 estimate |format= PDF |date= | year = 2008 | accessdate =2010-04-21 | publisher = UN}}</ref> | n.a.<ref>The Spanish 1970 census claims 16.648 Spanish speakers in Western Sahara ([http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_99/otero/p03.htm#7]) but probably most of them were people born in Spain who left after the Moroccan annexation</ref> | | 22,000<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Guam}} | | | | 19,092<ref>Page 34 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la Lengua Española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flagicon|United States Virgin Islands}} [[امریکی ورجن جزیرے]] | | 16,788<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/2010census/ |title=2010 Census |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> | 16,788<ref name="eldiae6" /> | 16,788<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Latvia}} | 2,209,000<ref>{{cite web |url=http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html |title=Population – Key Indicators &#124; Latvijas statistika |publisher=Csb.gov.lv |date= |accessdate=2013-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063136/https://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | | | 13,943 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 1,447,866<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Turkey}} | 73,722,988<ref>{{cite web |url=http://www.turkstat.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11 |title=::Welcome to Turkish Statistical Institute(TurkStat)'s Web Pages:: |publisher=TurkStat |date= |accessdate=2012-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063200/http://www.turkstat.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | 1,134<ref name="eldiae6" /> | 1,134<ref name="eldiae6" /> | 13,480<ref name="eldiae6" /><ref>8,000 (Page 37 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}) + 4,346 Spanish Students (according to the Instituto Cervantes)</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Cyprus}} | | | | 2%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 660,400<ref name="Eurobarometer 2012 population" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|India}} | 1,210,193,422<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html |title=Census of India : Provisional Population Totals : India :Census 2011 |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063040/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | | | 9,750 (طالب علم)<ref>{{cite web |url=http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf |title=cervantes.es (page 6) |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063156/https://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Estonia}} | | | | 9,457 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 945,733<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Jamaica}} | 2,711,476<ref>{{cite web |url=http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx |title=Jamaican Population |publisher=Statinja.gov.jm |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062956/http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 8,000<ref name=tango>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=JM Languages of Jamaica],</ref> | 8,000<ref name="tango" /> | 8,000<ref name="tango" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Namibia}} | | 3,870<ref>[http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_12.pdf El español en Namibia, 2005.] ''[[Instituto Cervantes]]''.</ref> | | |- style="background:#fff;" | {{flag|Egypt}} | | | | 3,500<ref>{{cite web|url=http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf |title=cvc.cervantes.es |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Malta}} | | | | 3,354 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 335,476<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|European Union}} (بغیر ہسپانیہ) | 460,624,488<ref>{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2013-10-17 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062944/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 2,397,000 (559,525 پہلے تو‏ں ہی گنے گئے)<ref>[http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española, page 37] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }} (2,397,000 people speak Spanish as a native language in the E.U. excluded Spain, but It is already counted population who speak Spanish as a native language in France (477,564), Sweden (77,912) and Luxemburg (4,049)).</ref> | | |- style="background:#efefef;" | '''کل''' | 7,300,000,000 (Total World Population)<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/ |title=International Programs – People and Households – U.S. Census Bureau |publisher=Census.gov |date=2016-01-05 |accessdate=2012-08-20}}</ref> | '''{{formatnum:{{#expr: 113347509 + 39254342 + 47765000 + 38231993 + 40300000 + 29930393 + 26481934 + 17910284 + 13500000 + 9705680 + 460018 + 11266000 + 9300000 + 6355692 + 8513264 + 477564 + 6090000 + 5551876 + 470332 + 3877140 + 4804961 + 3263123 + 3303947 + 3330022 + 8691 + 324100 + 4735 + 210535 + 1705 + 439000 + 10635 + 61666 + 81797 + 111400 + 75850 + 173597 + 95000 + 108179 + 150782 + 10699 + 21187 + 5325 + 1377 + 6800 + 4100 + 33305 + 21645 + 12573 + 5209 + 22758 + 4049 + 3320 + 16788 + 1134 + 695 + 8000 + 3000 round 0}}}}''' <ref name=EthnologueSp /><ref name="InstitutoCervantes" /> ({{formatnum:{{#expr: 44492159200 / 7300000000 round 1}}}} %)<ref>426,515,910 speakers L1 in 2012 ([http://www.ethnologue.com/language/spa ethnologue]) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 ([http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN]): 6%.</ref> |''' {{formatnum:{{#expr: 120439371 + 41343921 + 48226080 + 46064889 + 43328826 + 30656293 + 27269149 + 18064541 + 15850998 + 13976179 + 11321660 + 10485888 + 9632160 + 8633804 + 1910258 + 460018 + 6501113 + 5860740 + 1037248 + 4851256 + 4763903 + 3504439 + 3441940 + 3432492 + 8691 + 518480 + 438882 + 644091 + 222214 + 182467 + 323237 + 643800 + 133719 + 101472 + 111400 + 89395 + 324137 + 70098 + 175422 + 173597 + 45613 + 95000 + 150782 + 108179 + 35220 + 130750 + 125534 + 21187 + 1377 + 75402 + 4100 + 54906 + 35194 + 21645 + 5209 + 22758 + 8098 + 12573 + 3320 + 19092 + 16788 + 1134 + 695 + 8000 + 3870 round 0}}}} '''<ref name="InstitutoCervantes" /> ({{formatnum:{{#expr: 48622469400 / 7300000000 round 1}}}} % ) |''' {{formatnum:{{#expr: 120439371 + 52000000 + 48226080 + 46064889 + 43328826 + 30656293 + 27269149 + 18064541 + 15909858 + 13976179 + 11321660 + 10485888 + 9632160 + 8633804 + 6685901 + 6676018 + 6501113 + 5860740 + 5704863 + 4763903 + 4851256 + 3504439 + 3432492 + 3441940 + 3415000 + 3110880 + 3016763 + 2576365 + 1467910 + 912337 + 808091 + 736653 + 668599 + 467474 + 447175 + 446977 + 412515 + 341073 +324137 + 280393 + 223422 + 209250 + 205000 + 182450 + 175231 + 167514 + 167410 + 165202 + 140880 + 133200 + 130750 + 125534 + 103309 + 90124 + 87077 + 86742 + 83206 + 75402 + 73656 + 65886 + 54906 + 52791 + 47322 + 45500 + 35209 + 29441 + 28297 + 24294 + 23677 + 23320 + 19092 + 16788 + 13943 + 13480 + 13208 + 10445 + 9457 + 8000 + 7344 + 6104 + 3969 + 3354 + 227 round 0}}}} '''<ref name=EthnologueSp /><ref name="InstitutoCervantes" /><ref name="krysstal1">{{cite web |url=http://www.krysstal.com/spoken.html |title=The 30 Most Spoken Languages in the World |publisher=KryssTal |date= |accessdate=2013-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063038/http://www.krysstal.com/spoken.html |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> ({{formatnum:{{#expr: 53004511800 / 7300000000 round 1}}}} %)<ref>517,824,310 speakers L1 and L2 in 2012 ([http://www.ethnologue.com/language/spa ethnologue]) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 ([http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN]): 7.3%.</ref> |} {|table id="toc" style="margin:0;background:#ffffff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#7CFC00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ہسپانوی<font>''' |- | style="background:#7CFC00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Spanish<font>''' |- |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Countries with Spanish as an official language.svg|250px]]<br /> |- | بولن والے دیس: ||[[سپین]]، آرجنٹینا، بولیویا، چلی |- | بولن والے: ||20 [[کروڑ]] لوک |- | بولی ٹبر: ||[[ہند یورپی بولیاں]] |- | لپی: ||[[رومن]] |- | دنیا چ نمبر: ||3 واں |- |} == تریخ == ہسپانوی بولی وولگر لاطینی تو‏ں تیار ہويا، جس وچ 2 پونج جنگ وچ شروع ہونے والے دوسرے پنک جنگ دے دوران رومراں د‏‏ی طرف تو‏ں ابریان دے جزیرے نو‏‏ں لیایا گیا سی. پچھلا، کئی پری رومن زباناں (پیلیوہوسی زباناں نو‏‏ں وی کہیا جاندا اے ) - انڈو یورپی دے ذریعہ لاطینی تو‏ں متعلق تعلق اے، تے کچھ جو ابریان دے جزیرے وچ بولی جانے والے متصل سن . انہاں زباناں وچ باسکی (اب وی بولی) اج، ابریان، کیٹیلیریا تے گیلیلاین شامل سن . جدید دستاویزات دے ابتدائی طور اُتے شمار کيتا گیا اے جو پہلے ہی ہسپانوی ہسپانوی دے ابتدائی طور اُتے موجود نيں. مشرق وسطی تے جدید دور وچ ، ہسپانوی لیکس اُتے سب تو‏ں اہ‏م اثرات پڑوسی رومانوی زباناں - موزابابیک (اندلسی رومانوی)، نیررو آرگ، آئرن، لیونیس، کٹالانین، پرتگالی، گالیشیائی، آکسیٹان، تے بعد وچ ، فرانسیسی تے اطالوی. ہسپانوی نے عربی تو‏ں وی لفظاں، تے نال نال جرمن تے گرافک بولی تو‏ں اک معمولی قبراں نو‏‏ں قبائلیاں د‏‏ی منتقلی تے ابریاہ وچ ویشیا د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی اک وڈی تعداد وچ قرضہ لیا. اس دے علاوہ، بوہت سارے لفظاں لاطینی تو‏ں لکھیا گیا بولی دے چرچ دے چالیس تے چرچ دے Liturgical بولی دے ذریعے قرض لیا گیا. قرضے نو‏‏ں کلاسیکی لاطینی تے ریزورینس لاطینی، اس وقت استعمال وچ لاطینی شکل تو‏ں لے لیا گیا سی. رامون مینینڈڈ پڈال دے نظریات دے مطابق، وگگر لاطینی دے مقامی سماجیاں نے آئس برب دے شمال وچ ، ابریاہ دے شمال وچ ، اک علاقے وچ برگوس شہر وچ مرکوز کيتا، تے اس د‏ی بولی بعد وچ ٹولڈو شہر وچ لیایا گیا جتھ‏ے 13ويں صدی وچ ہسپانوی دا لکھیا ہويا پہلا سی. [30] اس فارمیٹ مرحلے وچ ، ہسپانوی نے اپنے نیڑےی کزن، لیونیس، تے کچھ مصنفاں دے مطابق اک مختلف قسم دے مختلف قسم د‏‏ی ترقی کی، اک بھاری باسک اثر و رسوخ د‏‏ی طرف تو‏ں ممتاز کيتا سی (ابریان رومانوی زباناں دیکھو). اس مخصوص زبانی نے اسپینسٹسٹ دے پیش رفت دے نال جنوبی اسپین نو‏‏ں پھیلایا، تے اس دوران الل اورس دے عربی تو‏ں قابل اطمینان لیککل اثر انداز ہويا، اس وچو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ غیر ملکی طور پر، رومانوی موزابابک بولک (کچھ 4،000 عربی لفظاں دے ذریعہ، اج د‏‏ی بولی وچ تقریبا 8 فیصد اضافہ ہُندا اے ). [31] اس نويں بولی دے لئی تحریری معیار ٹولڈو دے شہراں وچ 13ويں تو‏ں 16 ويں صدی تے میڈرڈ وچ 1570 سے. [30] وولار لاطینی تو‏ں ہسپانوی صو‏‏تی نظام د‏‏ی ترقی وچ زیادہ تر تبدیلیاں د‏‏ی نمائش ہُندی اے جو مغربی رومانوی زباناں د‏‏ی عام ہُندیاں نيں، بشمول انٹرویوکک کنونٹن (اس طرح لاطینی وٹی> ہسپانوی ویڈا) د‏‏ی لین دین شامل نيں. لاطینی دے ڈفتھنگنگ نے مختصر تے ای - جو فرانسیسی تے اطالوی وچ کھلی شبایتھے وچ واقع ہوئی، لیکن ہسپانوی وچ کھلی تے بند شب وچ دونے نئيں نيں، جداں کہ مندرجہ ذیل ٹیبل وچ دکھایا گیا اے . {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || |English |- | {{smallcaps|petra}} || colspan="4" | {{lang|es|p'''ie'''dra}} || colspan="3" | {{lang|gl|pedra}} || {{lang|oc|pedra}}, {{lang|oc|pèira}} || {{lang|fr|p'''ie'''rre}} ||''pedra'', {{lang|sc|perda}}||{{lang|it|p'''ie'''tra}} || {{lang|ro|p'''ia'''trǎ}} || 'stone' |- | {{smallcaps|terra}} || colspan="4" | {{lang|es|t'''ie'''rra}} || colspan="3" | {{lang|gl|terra}} || {{lang|oc|tèrra}} || {{lang|fr|terre}} || colspan="2" | {{lang|sc|terra}} || {{lang|ro|țară}} || 'land' |- | {{smallcaps|moritur}} || colspan="3" | {{lang|es|m'''ue'''re}} || {{lang|ast|m'''ue'''rre}} || colspan="2" | {{lang|gl|morre}} || {{lang|ca|mor}} || {{lang|oc|morís}} || {{lang|fr|m'''eu'''rt}} || {{lang|sc|mòrit}} || {{lang|it|m'''uo'''re}} || {{lang|ro|m'''oa'''re}} || 'dies (v.)' |- | {{smallcaps|mortem}} || colspan="4" | {{lang|es|m'''ue'''rte}} || colspan="2" | {{lang|ast|morte}} || {{lang|ca|mort}} || {{lang|oc|mòrt}} || {{lang|fr|mort}} ||''morte, morti''||{{lang|it|morte}} || {{lang|ro|m'''oa'''rte}} || 'death' |} [[فائل:Linguistic map Southwestern Europe.gif|thumb|تاریخی نقشاں جو جنوب-مغربی یورپ وچ لسانیات‏ی ارتقا نو‏‏ں دیکھیا رہاہے(انگریزی)]] {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || English |- | {{smallcaps|filium}} || {{lang|es|'''h'''ijo}} || {{lang|lad|fijo}} (or {{lang|lad|hijo}}) || {{lang|an|fillo}} || {{lang|ast|fíu}} || {{lang|gl|fillo}} || {{lang|pt|filho}} || {{lang|ca|fill}} || {{lang|oc|filh}}, {{lang|oc|'''h'''ilh}} || {{lang|fr|fils}} ||''fizu, fìgiu, fillu''||{{lang|it|figlio}} || {{lang|ro|fiu}} || 'son' |- | {{smallcaps|facere}} || {{lang|es|'''h'''acer}} || {{lang|lad|fazer}} || {{lang|an|fer}} || colspan="2" | {{lang|ast|facer}} || {{lang|pt|fazer}} || {{lang|ca|fer}} || {{lang|oc|far}}, {{lang|oc|faire}}, {{lang|oc|'''h'''ar}} (or {{lang|oc|'''h'''èr}}) || {{lang|fr|faire}} ||''fàghere, fàere, {{lang|sc|fàiri}}''||{{lang|it|fare}} || {{lang|ro|a face}} || 'to do' |- | {{smallcaps|febrem}} || colspan="4" | {{lang|es|fiebre}} ''(calentura)''|| colspan="3" |{{lang|gl|febre}} || {{lang|oc|fèbre}}, {{lang|oc|frèbe}}, {{lang|oc|'''h'''rèbe}} (or <br />{{lang|oc|'''h'''erèbe}}) || {{lang|fr|fièvre}} ||{{lang|sc|calentura}}||{{lang|it|febbre}} || {{lang|ro|febră}} || 'fever' |- | {{smallcaps|focum}} || colspan="3" | {{lang|es|fuego}} || {{lang|ast|fueu}} || colspan="2" | {{lang|gl|fogo}} || {{lang|ca|foc}} || {{lang|oc|fuòc}}, {{lang|oc|fòc}}, {{lang|oc|'''h'''uèc}} || {{lang|fr|feu}} || {{lang|sc|fogu}} || {{lang|it|fuoco}} || {{lang|ro|foc}} || 'fire' |} Some [[consonant cluster]]s of Latin also produced characteristically different results in these languages, as shown in the examples in the following table: <div style="overflow: auto;"> <!-- The words in each cell are tagged with the first language whose column intersects the cell. --> {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || English |- | {{smallcaps|'''cl'''āvem}} || {{lang|es|'''ll'''ave}}, {{lang|es|clave}} || {{lang|lad|clave}} || {{lang|an|clau}} || {{lang|ast|'''ll'''ave}} || {{lang|gl|chave}} || {{lang|pt|chave}} || colspan="2" | {{lang|ca|clau}} || {{lang|fr|clé}} ||''giae, crae,'' {{lang|sc|crai}}||{{lang|it|chiave}} || {{lang|ro|cheie}} || 'key' |- | {{smallcaps|'''fl'''amma}} || {{lang|es|'''ll'''ama}}, {{lang|es|flama}} || colspan="2" | {{lang|lad|'''fl'''ama}} || {{lang|ast|chama}} || colspan="2" | {{lang|gl|chama}}, {{lang|gl|flama}} || colspan="2" | {{lang|ca|flama}} || {{lang|fr|flamme}} || {{lang|sc|framma}} || {{lang|it|fiamma}} || {{lang|ro|flamă}} || 'flame' |- | {{smallcaps|'''pl'''ēnum}} || {{lang|es|'''ll'''eno}}, {{lang|es|pleno}} || {{lang|lad|pleno}} || {{lang|an|plen}} || {{lang|ast|'''ll'''enu}} || {{lang|gl|cheo}} || {{lang|pt|cheio}}, {{lang|pt|pleno}} || {{lang|ca|ple}} || {{lang|oc|plen}} || {{lang|fr|plein}} || {{lang|sc|prenu}} || {{lang|it|pieno}} || {{lang|ro|plin}} || 'plenty, full' |- | {{smallcaps|o'''ct'''ō}} || colspan="2" | {{lang|es|o'''ch'''o}} || {{lang|an|güeito}} || {{lang|ast|o'''ch'''o}}, {{lang|ast|oito}} || {{lang|gl|oito}} || {{lang|pt|oito}} ({{lang|pt|oi'''t'''o}}) || {{lang|ca|vuit}}, {{lang|ca|huit}} || {{lang|oc|uè'''ch'''}}, {{lang|oc|uò'''ch'''}}, {{lang|oc|uèit}} || {{lang|fr|huit}} || {{lang|sc|oto}}||{{lang|it|otto}} || {{lang|ro|opt}} || 'eight' |- | {{smallcaps|mu'''lt'''um}} || {{lang|es|mu'''ch'''o}}<br />{{lang|es|mu'''y'''}} || {{lang|lad|mu'''nch'''o}}<br />{{lang|lad|mu'''y'''}} || {{lang|an|muito}}<br />{{lang|an|mu'''i'''}} || {{lang|ast|mu'''nch'''u}}<br />{{lang|ast|mu'''i'''}} || {{lang|gl|moito}}<br />{{lang|gl|mo'''i'''}} ||''muito'' ||{{lang|ca|molt}} || {{lang|oc|molt}}&nbsp;(arch.) ||''très,'' ''beaucoup'' |{{lang|sc|meda}}||{{lang|it|molto}} || {{lang|ro|mult}} || 'much,<br />very,<br />many' |} == ہور ویکھو == [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان]] == حوالہ‌جات == {{افریقی اتحاد د‏‏ی زبانیں}} {{اقوام متحدہ د‏‏ی سرکاری زبانیں}} [[گٹھ:ہسپانوی زبان|ہسپانوی زبان]] [[گٹھ:ارجنٹائن د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:استوائی گنی د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:اشتقاقی زباناں]] [[گٹھ:انڈورا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ایکواڈور د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ایل سیلواڈور د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:بولیویا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:بیلیز د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پاناما د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پورٹو ریکو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پیراگوئے د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پیرو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جبل الطارق د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جنوبی امریکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:چلی د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:فاعلیٰ فعلی مفعولی زباناں]] [[گٹھ:فلپائن د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کوسٹاریکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کولمبیا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کیریبین د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کیوبا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:گوئٹے مالا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ پرتگیزی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:میکسیکو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:نکاراگوا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:وینیزویلا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:یوراگوئے د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ہونڈوراس د‏ی زباناں]] [[گٹھ:بولیاں]] [[گٹھ:بولی]] [[گٹھ:دنیا دیاں بولیاں]] [[گٹھ:زباناں]] [[گٹھ:لسانیات]] [[گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس]] [[گٹھ:سپین دیاں بولیاں]] [[گٹھ:یورپ دیاں بولیاں]] [[گٹھ:یورپی بولیاں]] [[گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں]] 6h5tta37f1yx5cd3ito99v81hicj5l9 0 11026 706371 700094 2026-04-23T05:13:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706371 wikitext text/x-wiki {{Coord|49|24|37|N|8|42|23|E|type:edu}} {{Infobox university||undergrad=15,289<ref name="uni-heidelberg.de">{{cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/md/studium/download/ws1213_www.pdf |title=Studierendenstatistik WS 2012/2013 |date= |accessdate= |language=de |website=www.uni-heidelberg.de}}</ref>|staff=8,397<ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/statistik/personal.html |title=Daten und Fakten – Personal |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}</ref>|footnotes=Data {{As of|2013|lc=on}}|website={{Official URL}}|free=29<ref>{{Cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/en/university/history/heidelberg-university-nobel-laureates |title=Archived copy |access-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110003536/http://www.uni-heidelberg.de/md/zentral/universitaet/geschichte/hd_nobelpreis_gb_2010.pdf |archive-date=2012-11-10 |url-status=dead}}</ref>|free_label=[[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ]]s|campus=[[شہری علاقہ]]/University town and [[مضافات]]an|country=[[جرمنی]]|state=[[بادن-وورتمبرگ]]|city=[[ہائیڈل برک]]|doctoral=3,024<ref name="uni-heidelberg.de" />|postgrad=11,871<ref name="uni-heidelberg.de" />|students=28,653 <small>(WS2019/20)</small><ref name="studentenstatistik">{{cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/de/universitaet/daten-fakten/studierende-wissenschaftlicher-nachwuchs |title=Kennzahlen Studium – Studierende und Wissenschaftlicher Nachwuchs |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}</ref>|name=Heidelberg University|president=[[Bernhard Eitel]]|chancellor=[[:de:Holger Schroeter|Holger Schroeter]]|budget=€764.9 million <small>(2018)</small><ref>{{cite web |url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/statistik/finanzen.html |title=Daten und Fakten – Finanzen |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}</ref>|type=[[عوامی یونیورسٹی]]|established={{start date and age|18 October 1386}}|mottoeng=Always open|motto=''{{lang|la|Semper apertus}}'' ([[لاطینی زبان]])<ref>{{cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/university/profile/mission.html |title=Mission Statement |website=uni-heidelberg.de |access-date=13 April 2017}}</ref>|caption=[[Seal (emblem)|Seal]] of the {{lang|la|Ruperto Carola Heidelbergensis}}|image=Logo University of Heidelberg.svg|native_name_lang=de|native_name=Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg|colors=[[سرخی مائل (رنگ)]] and [[سنہری|gold]]<br />{{color box|#960018}} {{color box|#CFB53B}| affiliations = {{Plainlist}} * [[German Universities Excellence Initiative]] * [[League of European Research Universities|LERU]] * [[Coimbra Group]] * [[U15 (German Universities)|U15]] * [[European University Association|EUA]] {{Endplainlist}}| }}}} '''ہائیڈلبرگ یونیورسٹی ، سرکاری طور اُتے ہیڈلبرگ د‏‏ی روپریخٹ کارل ہائیڈلبرگ یونیورسٹی''' ، ( {{Lang-de|Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg}} ؛ {{Lang-la|Universitas Ruperto Carola Heidelbergensis}} ) جرمنی دے [[ہائیڈل برک|ہیڈن برگ]] ، [[بادن-وورتمبرگ|بڈن]] [[ہائیڈل برک|ورسٹمبرگ]] ، وچ اک [[عوامی یونیورسٹی|عوامی]] [[تحقیقی یونیورسٹی|تحقیقا‏تی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ [[پوپ شہری VI|پوپ اربن ششم دی]] ہدایت اُتے 1386 وچ قائم کيتی گئی ، ہیڈلبرگ [[جرمنی وچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی اے ]] تے [[مسلسل کم وچ قدیم یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والی یونیورسٹیاں وچو‏ں اک اے ]] ۔ ایہ [[مقدس رومی سلطنت|مقدس رومن سلطنت]] وچ قائم ہونے والی تیسری یونیورسٹی سی۔ <ref>Prague (1348) and Vienna (1365) were at that time also German-speaking universities, while Vienna still is. Irrespective of the shared language of instruction, Heidelberg is the oldest university in contemporary Germany.</ref> ہیڈلبرگ 1899 تو‏ں اک کوآڈوکیشنل ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی بارہ فیکلٹیاں اُتے مشتمل اے تے تقریبا 100 مضامین وچ [[انڈرگریجویٹ]] ، [[گریجویٹ تعلیم|گریجویٹ]] تے [[عادت|پوسٹ ڈاکیٹرل]] د‏‏ی سطح اُتے ڈگری پروگرام پیش کردی ا‏‏ے۔ ہائڈل برگ تن وڈے کیمپس اُتے مشتمل اے: انسانیت بنیادی طور اُتے [[ہائیڈل برک|ہیڈیلبرگ]] دے اولڈ ٹاؤن ، [[نیو ہائیمر فیلڈ|نیئن ہائیمر فیلڈ]] کوارٹر وچ قدرتی علوم تے طب ، تے اندرونی شہر دے مضافات‏ی علاقے برجیم دے اندر سماجی علوم وچ واقع ا‏‏ے۔ تعلیم د‏‏ی بولی عام طور اُتے جرمن ہُندی اے ، جدو‏ں کہ انگریزی تے نال ہی کچھ فرانسیسی بولی وچ وی کافی تعداد وچ گریجویٹ ڈگری پیش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|title=List of courses on offer at Heidelberg University|accessdate=2016-07-21|website=Heidelberg University|تاريخ-الأرشيف=2017-09-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170917220054/http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.heipar.eu/de/uber-uns/|title=Über uns – HEIPAR e. V}}</ref> 2017 تک ، [[نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ بلحاظ جامعاندی وابستگی|نوبل انعام یافتہ 29 جیتنے والے]] یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.uni-heidelberg.de/en/university/history/heidelberg-university-nobel-laureates|title=Nobel Laureates affiliated with Heidelberg University – Heidelberg University|last=Watzke|first=Christian|website=www.uni-heidelberg.de|language=en|accessdate=2018-03-17}}</ref> ہیڈیل برگ فیکلٹی نے جدید سائنسی [[طب نفسی|نفسیات]] ، [[سائکوفرماکولوجی|سائیکوفرماکولوجی]] ، [[نفسیا‏‏تی جینیات]] ، <ref name="Burgmair 2000–2008">{{حوالہ کتاب|title=Emil Kraepelin. 7 vols.|last=Burgmair|first=Wolfgang|last2=Eric J. Engstrom|last3=Matthias Weber|publisher=Belleville|year=2000–2008|isbn=978-3-933510-94-5|volume=V: Kraepelin in Heidelberg, 1891–1903 (2005)|location=Munich|display-authors=etal}}</ref> ماحولیا‏ت‏ی [[فزکس]] ، <ref name="Physics">{{حوالہ ویب|url=http://www.physik.uni-heidelberg.de/|title=Department of Physics and Astronomy|publisher=Heidelberg University|accessdate=2010-09-26|تاريخ-الأرشيف=2017-09-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170923001420/http://www.physik.uni-heidelberg.de/|url-status=dead}}</ref> تے جدید [[عمرانیات|سماجیات]] نو‏‏ں سائنسی مضامین دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ ہر سال تقریبا 1،000 [[ڈاکٹریٹ]] مکمل د‏‏ی جاندیاں نيں ، جس وچ اک تہائی تو‏ں زیادہ ڈاکٹریٹ طلباء بیرون ملک تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|title=Graduate Academy of the University of Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215155208/http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|archivedate=2007-12-15}}</ref><ref name="Eitel1"/> تقریبا 130 ملکاں دے [[بین الاقوامی طالب علم|بین الاقوامی طلباء]] پورے طلبہ دے 20 فیصد تو‏ں زیادہ حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg Research Magazine Ruperto Carola 1/2004|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|archivedate=2016-03-03}}</ref> ہیڈلبرگ اک [[جرمن ایکسلینس یونیورسٹیاں|جرمنی د‏‏ی ایکسلینس یونیورسٹی اے ]] ، [[U15 (جرمن یونیورسٹی)|U15]] دا اک حصہ اے ، ہور [[یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لیگ|لیگ آف یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں]] تے [[کوئمبرا گروپ|کوئمبرا گروپ دی]] بانی رکن ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے نامور سابق طلباء وچ گیارہ ملکی تے غیر ملکی [[سربراہ ریاست|سربراہان مملکت]] یا [[سربراہ حکومت|سربراہان حکومت]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی مقابلے دے لحاظ تو‏ں ہیڈلبرگ یونیورسٹی درجہ بندی وچ اول پوزیشن اُتے فائز اے تے اعلیٰ تعلیمی ساکھ حاصل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/rankings/|title=Rankings|website=Universität Heidelberg|date=2018-10-29}}</ref> == تریخ == ہائیڈلبرگ یونیورسٹی [[ہائیڈلبرگ]] [[جرمنی]] دی اک یونیورسٹی اے۔ '''ہیڈلبرگ یونیورسٹی '''(انگریزی: '''Heidelberg University''')، [[ہیڈلبرگ|ہیڈیلبرگ]]، [[باڈن-ورٹمبرک|بیڈن-ورٹمبرگ]]، [[جرمنی]] وچ اک عوامی [[کھوج]] [[یونیورسٹی]] اے۔ پوپ اربن چھویں دے نردیش اتے 1386 وچ قائم، ہیڈبلبرگ جرمنی دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے اتے دنیا دی سبھ توں پرانیاں یونیورسٹیاں وچوں اے جو حالے وی چل رہیاں ہن۔ ایہہ پوتر [[رومن سامراج]] وچ قائم تیجی یونیورسٹی سی۔<ref>Prague (1348) and Vienna (1365) were at that time also German-speaking universities، while Vienna still is. Irrespective of the shared language of instruction، Heidelberg is the oldest university in contemporary Germany.</ref> ہائیڈلبرگ 1899 توں اک سہنشیل ادارہ رہا اے۔ یونیورسٹی وچ باراں پھیکلٹیاں دی آبادی اے اتے 100 کجھ انوسوچیاں وچ انڈر-گریجوئیٹ، گریجوئیٹ اتے پوسٹوڈورل پدھر تے ڈگری پروگرام پیش کیتے جاندے ہن۔<ref>The university does not include departments of [[:en:Business administration|business]]، [[:en:Visual arts|visual arts]]، and engineering، except for computer engineering. For a list of subjects offered see {{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/studium/interesse/faecher/index.html|title=Subjects offered at Heidelberg University|website=Heidelberg University|language=de|access-date=2010-10-02}}</ref> ہائڈلگ تن مکھ کمپپسناں وچ شامل اے: ہائڈیلبرگ دے اولڈ ٹاؤن، نیوئیہیمر فیلڈ کارٹر وچ قدرتی سائنس اتے دوائی وچ منکھتا مکھ روپ وچ واقع اے، اتے اندرونی شہر سبئرب بیرجیم وچ سماجی سائنس۔ ہدایت دی بولی عامَ طور اُتے جرمن ہندی اے، جدوں کہ انگریزی وچ کافی گنتی وچ گریجوئیٹ ڈگریاں ہندیاں ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|title=List of courses on offer at Heidelberg University|website=Heidelberg University|access-date=2016-07-21}}</ref> 2017 تک، 33 نوبل انعام وجیتا یونیورسٹی نال جڑے ہوئے ہن۔<ref>{{Cite web|url=https://www.uni-heidelberg.de/university/history/nobellaureates_university.html|title=Nobel Laureates affiliated with Heidelberg University – Heidelberg University|last=Watzke|first=Christian|website=www.uni-heidelberg.de|language=en|access-date=2018-03-17}}</ref> جدید سائنسی نفسیات، نفسیات سائنس، نفسیات جینیٹکس، ماحول بھوتکی اتے جدید سماج ساشتری نوں ہائڈلگ پھیکلٹی ولوں سائنسی موضوعاں وجوں پیش کیتا گیا۔ ودیش توں آؤن والے تقریباً اک تہائی ڈاکٹری طالب علماں دے نال ہر سال تقریباً 1،000 ڈاکٹراں دی تکمیل ہندی اے۔<ref>{{Cite web|url=http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|title=Graduate Academy of the University of Heidelberg|website=Heidelberg University Homepage|archive-url=https://web.archive.org/web/20071215155208/http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|archive-date=2007-12-15|access-date=2008-05-16}}</ref><ref name="Eitel1"/> قریب 130 دیساں دے قومانتری طالب علم، یونیورسٹی دے پورے طالب علم تنظیم دا 20 فیصد توں ودھ حصہ لیندے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg Research Magazine Ruperto Carola 1/2004|website=Heidelberg University Homepage|access-date=2008-05-16|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|dead-url=yes}}</ref> قومانتری طور اُتے مشہور اتے لگاتار یورپ دے پرمکھ یونیورسٹیاں وچ رینکنگ کیتی گئی،<ref>Its latest overall ranking positions range from 5th to 18th in Europe؛ the peer review scores، reflecting academic esteem، are usually higher. It was never ranked outside Europe's top 20 by any major university ranking. See [[:en:Ruprecht Karl University of Heidelberg٪23Academic profile|rankings]]۔</ref> ہیڈبلبرگ اک جرمن اتمتا یونیورسٹی دے نال نال یوروپیئن کھوج یونیورسٹیاں دی اک بانی میمبر اتے کوؤمبرا گروہ دنیا دے سبھ توں مشہور یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔ یونیورسٹی دے اگھے طالب علم جنہاں وچ 11 گھریلو اتے غیرملکی مکھیاں جاں سرکار دے مکھی شامل ہن۔ === بنیاد === [[فائل:Ruprecht I mit Frauen.jpg|thumb| 1386 وچ ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی تشکیل روپرٹ اول نے [[پوپ اربن ششم|پوپ اربن VI دی]] ہدایت اُتے کيت‏ی سی جس نے [[یونیورسٹی پیرس|پیرس دی]] قدیم [[یونیورسٹی پیرس|یونیورسٹی دے]] بعد اس دے ماڈلنگ دا مطالبہ کيتا [[یونیورسٹی پیرس|سی]] ۔ ]] 1378 دے [[مغربی اسکزم|عظیم اسکزم]] نے پلاٹائٹنٹ دے انتخابی حلقے دے نسبتا چھوٹے شہر تے راجگڑھ ہائیڈلبرگ دے لئی اپنی یونیورسٹی حاصل کرنا ممکن بنا دتا۔ <ref name="Cser31">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> گریٹ سکزم دا آغاز ايس‏ے سال [[پوپ گریگوری الیون|پوپ گریگوری الیون دی]] وفات دے بعد دو [[پوپ|پاپاں]] دے انتخاب تو‏ں ہويا سی۔ اک جانشین [[آوینیو|ایویونن]] (فرانسیسیاں دے ذریعہ منتخب) تے دوسرا روم (اطالوی کارڈینلز دے ذریعہ منتخب) وچ مقیم سی۔ جرمنی دے سیکولر تے روحانی رہنماواں نے روم وچ جانشین د‏‏ی حمایت دے لئی آواز اٹھائی ، جس دے پیرس وچ جرمن طلباء تے استاداں دے دور رس نتائج برآمد ہوئے: اوہ اپنا وظیفہ کھو بیٹھے تے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں چلے جانا پيا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> [[روپرٹ اول ، رائن دا الیکٹرک پیلیٹائن|روپرٹ اول]] نے موقع نو‏‏ں پہچان لیا تے [[رومن کوریا|کیوریہ دے]] نال گل گل دا آغاز کيتا ، جس دے نتیجے وچ یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھنا پوپل بل دا باعث بنا ۔ حاصل کرنے دے بعد ، 23 اکتوبر 1385 نو‏‏ں ، پوپ اربن VI تو‏ں عام مطالعہ دا اک اسکول بنانے د‏‏ی اجازت ( {{Lang-la|studium generale}} ) ، یونیورسٹی نو‏‏ں بنانے دا حتمی فیصلہ 26 جون 1386 نو‏‏ں [[روپرٹ اول ، رائن دا الیکٹرک پیلیٹائن|روائنٹ اول]] ، [[رائن د‏‏ی پلاٹین گناں|رائن دے کاؤنٹ پیلاٹائن دے]] ایما اُتے لیا گیا۔ <ref name="Wolgast3">{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> جداں کہ پوپل چارٹر وچ بیان کيتا گیا اے ، [[یونیورسٹی پیرس|یونیورسٹی نو‏‏ں پیرس یونیورسٹی دے]] بعد ماڈل بنایا گیا سی تے اس وچ چار استاداں شامل سن : [[فلسفہ]] ، [[الٰہیات|الہیات]] ، فقہ تے [[طب]] ۔ <ref name="Hermans2005">{{حوالہ کتاب|title=Charters of Foundation and Early Documents of the Universities of the Coimbra Group|publisher=Leuven University Press|year=2005|isbn=978-90-5867-474-6|editor-last=Hermans|editor-first=Jos. M. M.|edition=2|series=Varia Letteren|pages=56–57|editor-last2=Nelissen|editor-first2=Marc}}</ref> 18 اکتوبر 1386 نو‏‏ں ''[[روح القدس دا چرچ (ہیڈلبرگ)|ہیلیججسٹکیرخ]]'' وچ اک خصوصی پونٹفیکل ہائی ماس اک تقریب سی جس نے یونیورسٹی قائم کيتی۔ <ref name="Wolgast3">{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> 19 اکتوبر 1386 نو‏‏ں پہلا لیکچر منعقد ہويا ، ہائیڈلبرگ [[مسلسل کم وچ قدیم یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|کو جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی]] بنیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> نومبر 1386 وچ ، [[انگیل دے مارسیلیئس|انجین دے مارسیلیئس]] یونیورسٹی دے پہلے ریکٹر منتخب ہوئے۔ <ref name="Cser39">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> ریکٹر مہر دا نعرہ ''سیمپرر یپرٹس'' سی ، "سیکھنے د‏‏ی کتاب ہمیشہ کھلی رہندی ا‏‏ے۔" <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> یونیورسٹی وچ تیزی تو‏ں ترقی ہوئی تے مارچ 1390 وچ ، یونیورسٹی وچ 185 طلباء نے داخلہ لیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> [[فائل:2013.10.01.111339 Alte Brücke Heiliggeistkirche View City Heidelberg.jpg|thumb| یونیورسٹی دے قیام دے موقع اُتے تے اسنو‏ں برکت دینے دے لئی 1386 وچ ''[[روح القدس دا چرچ (ہیڈلبرگ)|ہیلیجسٹ کرخ]]'' وچ اک ''سولمن'' ماس ماس د‏ی پیش کش کيتی گئی۔ ]] === قرون وسطی === 1414 تے 1418 دے درمیان ، یونیورسٹی دے الہیات تے فقہ پروفیسرز نے [[کونسل آف کانسسٹنس|کونسل اف کانسٹینس]] وچ حصہ لیا تے [[لوئس III ، الیکٹر پیلاٹائن|لوئس سوئم دے]] مشیران دے طور اُتے کم کيتا ، جنہاں نے اس کونسل وچ شہنشاہ دے نمائندے تے دائرے دے چیف مجسٹریٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کيتی۔ اس دے نتیجے وچ یونیورسٹی تے اس دے پروفیسرز دے لئی اچھی ساکھ قائم ہوئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> مارسیلیئس دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی نے ابتدا وچ برائے ناں پرستی یا ماڈرننا دے ''ذریعہ'' تعلیم دی۔ 1412 وچ ، یونیورسٹی وچ حقیقت پسندی تے [[جان وکلف|جان وائلف دی]] تعلیمات دوناں نو‏ں ممنوع قرار دتا گیا سی لیکن بعد وچ ، 1454 دے نیڑے ، یونیورسٹی نے فیصلہ کيتا کہ حقیقت پسندی یا ''نوادرات دے ذریعہ'' وی پڑھایا جائے گا ، اس طرح دو متوازی طریقےآں نو‏‏ں متعارف کرایا گیا ۔ <ref name="Gabriel1974">{{Harvard citation no brackets|Gabriel|1974}}</ref> چانسلر تے بشپ [[جوہان وان ڈال برگ]] نے 15 ويں صدی دے آخر وچ [[اصول متکلمین]] تو‏ں [[انسان دوستی|انسانیت پسند]] سبھیاچار د‏‏ی طرف منتقلی دا اثر ڈالیا ۔ ہیڈل برگ یونیورسٹی وچ ہیومنزم د‏‏ی نمائندگی خاص طور اُتے پرانے جرمن ہیومنسٹ اسکول دے بانی [[روڈولف ایگگرولا|روڈولف]] [[جیکوب ویمپیلنگ|ایگگریولا]] ، [[کونراڈ سیلٹیز|کانراڈ]] سیلٹس ، [[جیکوب ویمپیلنگ]] ، تے [[جوہن ریچلن|جوہن ریچلن نے دی]] ۔ [[پائیس دوم|انیس سلویئس پِکولومینی]] یونیورسٹی وچ پروفیسر د‏‏ی صلاحیت وچ یونیورسٹی دے چانسلر سن ، تے بعد وچ [[پائیس دوم|پوپ پیئسس دوم دی]] حیثیت تو‏ں اپنی دوستی تے نیک خواہش دے نال ہمیشہ اس د‏ی حمایت کردے [[پائیس دوم|تھے]] ۔ 1482 وچ ، پوپ سکسٹس IV نے عام افراد تے شادی شدہ مرداں نو‏‏ں پوپ د‏‏ی فراہمی دے ذریعہ عام طب وچ پروفیسر مقرر کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ 1553 وچ ، [[پوپ جولیس سو|پوپ جولیس سوم]] نے سیکولر پروفیسرز نو‏‏ں کلیسیئسٹیکل فائدے د‏‏ی الاٹمنٹ د‏‏ی منظوری دے دی۔ <ref name="catholic1">{{حوالہ ویب|url=http://www.catholic.org/encyclopedia/view.php?id=5611|title=Heidelberg University – Catholic Encyclopedia|accessdate=2008-05-16|website=Catholic Online}}</ref> === اصلاح تے جدید دور === اپریل [[مارٹن لوتھر|1515 وچ ]] ہیڈلبرگ وچ [[مارٹن لوتھر]] دے [[ہیڈلبرگ د‏‏ی تکرار|تنازعہ]] نے پائیدار اثر ڈالیا ، تے اس دے آقاواں تے علمائے کرام دے وچکار جلد ہی جنوب مغربی جرمنی وچ [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|اصلاح پسنداں دے]] نامور رہنما بن گئے۔ الیکٹوریٹ آف پلاٹائٹینیٹ نے اصلاحی عقیدے د‏‏ی طرف رجوع کيتا ، [[اوٹو ہنری ، الیکٹر پیلاٹائن|اوٹو ہنری ، الیکٹرک پالاتین]] ، نے یونیورسٹی نو‏‏ں [[کالوینیت|کالوینیسٹک]] ادارہ وچ تبدیل کردتا۔ 1563 وچ ، ہیڈلبرگ کیٹیچزم نو‏‏ں یونیورسٹی دے الوہیت اسکول دے ممبراں دے اشتراک تو‏ں تشکیل دتا گیا سی۔ جب سولہويں صدی گزر رہی سی ، دیر تو‏ں [[انسان دوستی|ہیومن ازم]] نے کلیونزم دے [[کالوینیت|شانہ بشانہ]] اک بنیادی مکتبہ فکر د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی۔ تے پال اسکائڈ ، جان گرٹر ، مارٹن اوپٹز ، تے میتھوس میریئن جداں شخصیتاں نے یونیورسٹی وچ پڑھایا۔ اس نے پورے براعظم دے علماء نو‏‏ں راغب کيتا تے اک [[سبھیاچار|ثقافتی]] تے [[اکیڈیمی|علمی]] مرکز دے [[سبھیاچار|طور پر]] تیار ہويا۔ <ref name="ReferenceB">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> اُتے ، سن 1618 وچ [[جنگ تیس سالہ|تیس سال د‏‏ی جنگ دے]] آغاز دے نال ہی ، یونیورسٹی د‏‏ی فکری تے مالی دولت وچ کمی واقع ہوئی۔ 1622 وچ ، اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی مشہور [[ببلیوتیکا پالاتینا]] (یونیورسٹی د‏‏ی [[ک‏‏تب خانہ|لائبریری]] ) نو‏‏ں یونیورسٹی کیتیڈرل تو‏ں چوری کرکے روم لے جایا گیا سی۔ اس دے بعد تعمیر نو د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کنگ [[لوئی چودہواں|لوئس چودھواں دے]] دستےآں نے شکست دتی جس نے 1693 وچ ہیڈلبرگ نو‏‏ں تقریبا مکمل طور اُتے تباہ کردتا۔ <ref name="histu"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sino.uni-heidelberg.de/students/tjuelch/Bauwerke%20Altstadt/Peterskirche.htm|title=A history of the Church of St. Peter|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102164028/http://www.sino.uni-heidelberg.de/students/tjuelch/Bauwerke%20Altstadt/Peterskirche.htm|archivedate=2008-01-02}}</ref> انسداد اصلاح د‏‏ی دیر تو‏ں نتیجہ دے نتیجے وچ ، یونیورسٹی اپنا پروٹسٹنٹ کردار کھو بیٹھی ، تے اس دا ناں [[یسوعی|جیسسوٹ]] نے کھڑا کيتا۔ 1735 وچ ، اولڈ یونیورسٹی نو‏‏ں یونیورسٹی اسکوائر وچ تعمیر کيتا گیا سی ، جو اس وقت ڈومس ویلہمینہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[یسوعی|جیسسوٹ]] د‏‏ی کوششاں دے ذریعہ اک تیاری مدرسہ قائم کيتا گیا ، سیمیناریم اشتہار کیرولم بوروموم ، جس دے شاگرد وی یونیورسٹی وچ رجسٹرڈ سن ۔ جیسوئٹ آرڈر دے دباو دے بعد ، انھاں نے جو زیادہ تر اسکول سنبھالے سن ، اوہ 1773 وچ فرانسیسی اجتماع لوزاراں دے پاس ہوئے گئے۔ اوہ اس وقت تو‏ں اگے بڑھدے ہی چلے گئے ، تے یونیورسٹی خود ہی آخری انتخابی [[چارلس تھیوڈور ، الیکٹر پیلاٹائن|چارلس تھیوڈور ، الیکٹر پیلاٹائن دے]] عہد اقتدار تک کھوندی چلی گئی ، جس نے تمام استاداں دے لئی نويں کرسیاں قائم کيت‏یاں ، انتخابی اکیڈمی آف سائنس جداں سائنسی ادارےآں د‏‏ی بنیاد رکھی ، تے [[سیاسی معیشت|سیاسی معیشت دے]] اسکول نو‏‏ں کیسرسلوٹن تو‏ں ہیڈلبرگ منتقل کردتا ، جتھ‏ے یونیورسٹی نو‏‏ں سیاسی معیشت د‏‏ی فیکلٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ انہاں نے ایہ وی اک د‏‏ی بنیاد رکھی [[رصد گاہ|آبزرویٹری]] دے ہمسایہ شہر وچ [[مانہایم|مینہائیم]] ، جتھ‏ے جیسٹ کرسچن مائر ڈائریکٹر دے طور اُتے محنت کی. یونیورسٹی د‏‏ی چار سو واں سالگرہ دے سلسلے وچ ، الیکٹر نے اک نظرثانی شدہ قانونی کتاب د‏‏ی منظوری دتی سی جسنو‏ں تیار کرنے دے لئی متعدد پروفیسرز نو‏‏ں کمشن دتا گیا سی۔ یونیورسٹی دے مالی امور ، اس د‏ی وصولیاں تے اخراجات نو‏‏ں ترتیب دتا گیا۔ اس وقت ، طلباء د‏‏ی تعداد 300 تو‏ں 400 تک مختلف سی۔ جوبلی سال وچ ، 133 میٹرک۔ [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب]] د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی پریشانیاں دے نتیجے وچ ، تے خاص طور اُتے معاہدہ لونویل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی نے [[دریائے رائن|رائن دے]] کھبے کنارے اُتے اپنی تمام جائیداد کھو دتی ، تاکہ اس د‏ی مکمل تحلیل د‏‏ی توقع د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ === 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ === یہ زوال 1803 تک نئيں رکا ، جدو‏ں یونیورسٹی آف [[کارل فریڈرک ، گرینڈ ڈیوک آف بیڈن|کارل فریڈرک ، بڈن دے گرینڈ ڈیوک دے]] ذریعہ اک سرکاری ادارہ دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا ، جس نو‏‏ں رائن دے سجے کنارے اُتے واقع پلاٹینیٹ دا حصہ مختص کيتا گیا سی۔ تب تو‏ں ، یونیورسٹی اس دا ناں مل ک‏ے روپریچٹ I دے ناں دے نال ا‏‏ے۔ کارل فریڈرک نے یونیورسٹی نو‏‏ں پنج فیکلٹیز وچ تقسیم کيتا تے بطور ریکٹر اپنے آپ نو‏‏ں اس دے عہدے اُتے فائز کردتا ، جداں کہ انہاں دے جانشین وی ني‏‏‏‏ں۔ اس عشرے دے دوران ، [[رومانیت|رومانویت]] پسندی نے ہیدلبرگ وچ [[کلیمینس برینٹانو]] ، [[اچیم وون ارنیم|اچیم وان آرنیم]] ، [[لڈویگ ٹائیک|لوڈویگ ٹائیک]] ، [[جوزف گوریس]] ، تے [[جوزف وان ایشینڈورف|جوزف وان]] [[جوزف گوریس|ایشینڈرف دے]] ذریعے اظہار خیال کيتا ، تے تقریر ، شاعری تے فن وچ جرمن [[قرون وسطی|قرون وسطی دے]] احیاء نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name="ReferenceB">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> [[File:Heidlbergaula.JPG|سجے|thumb| اولڈ اسمبلی ہال یا "گریٹ ہال" نو‏‏ں 1886 وچ یونیورسٹی دے ماہوار د‏‏ی تقریب وچ نواں ڈیزائن کيتا گیا سی۔]] جرمن [[انجمن طلبا|اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن]] نے بہت اثر ڈالیا ، جو پہلے محب وطن تے بعد وچ سیاسی سی۔ بالآخر رومانویت دے بعد ، ہیڈلبرگ [[آزاد خیالی|لبرل ازم]] تے جرمن قومی اتحاد دے حق وچ تحریک دا مرکز بن گیا۔ <ref name="ReferenceB">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> مورخ [[فریڈرک کرسٹوف شلوسر]] تے [[جارج گوٹ فریڈ گاریوینس|جارج گوٹ فریڈ گارنوس]] [[سیاسی تریخ]] وچ قوم دے رہنما سن ۔ [[طب]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی سائنس دے]] جدید سائنسی اسکول ، خاص طور اُتے [[فلکیات]] ، تعمیرات تے سازو سامان دے نمونے سن تے ہیڈلبرگ یونیورسٹی خاص طور اُتے اس دے بااثر قانون اسکول دے لئی مشہور سی۔ مجموعی طور اُتے ایہ یونیورسٹی ، امریکی لبرل آرٹس کالجاں نو‏‏ں [[تحقیقی یونیورسٹی|ریسرچ یونیورسٹیاں وچ ]] ، خاص طور اُتے اس وقت د‏‏ی نو تشکیل شدہ [[یونیورسٹی جونز ہاپکنز|جانس ہاپکنز یونیورسٹی]] دے لئی تبدیل کرنے دا رول ماڈل بن گئی۔ <ref name="atlanticreview">{{حوالہ ویب|url=http://atlanticreview.org/archives/448-When-German-Universities-Were-Models-for-American-Universities.html|title=When German Universities were Models for American Universities|accessdate=2010-01-10|website=atlanticreview.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161219185305/http://atlanticreview.org/archives/448-When-German-Universities-Were-Models-for-American-Universities.html|archivedate=2016-12-19}}</ref> ہیڈلبرگ دے پروفیسر ورمونز انقلاب دے اہ‏م حامی سن تے انہاں وچو‏ں بیشتر آزادانہ طور اُتے منتخب ہونے والی پہلی جرمن پارلیمنٹ ، 1848 د‏‏ی فرینکفرٹ پارلیمنٹ دے ممبر سن ۔ انیہويں صدی دے آخر وچ ، یونیورسٹی نے اک بہت ہی آزاد خیال تے کھلے ذہن دے جذبے نو‏‏ں اپنایا ، جسنو‏ں جان بجھ کر [[میکس ویبر]] ، [[ارنسٹ ٹراویلشچ|ارنسٹ ٹورولٹچ]] تے انہاں دے آس پاس دے ساتھیاں نے اک فروغ دتا۔ فروری 1900 وچ ، بادن د‏‏ی گرانڈ ڈچی نے اک فرمان جاری کيتا جس دے تحت خواتین نو‏‏ں بدین د‏‏ی یونیورسٹیاں تک رسائی دا حق دتا گیا سی۔ اس طرح ، فریبرگ تے ہیڈلبرگ د‏‏ی یونیورسٹیاں اولین [[جرمن یونیورسٹیاں وچ خواتین|سن]] جنھاں نے [[جرمن یونیورسٹیاں وچ خواتین|خواتین نو‏‏ں تعلیم حاصل]] کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ [[جمہوریہ وایمار|جمہوریہ ویمر وچ ]] ، یونیورسٹی نو‏‏ں [[جمہوریت|جمہوری]] سوچ دے اک مرکز دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے تسلیم کيتا گیا سی ، جس وچ [[کارل جیسپرز|کارل]] [[گسٹاو ریڈبروچ|جیسپرز]] ، [[گسٹاو ریڈبروچ|گوسٹاو ریڈ بروچ]] ، [[مارٹن ڈیبلیوس|مارٹن]] [[گسٹاو ریڈبروچ|ڈیبلیوس]] تے [[الفریڈ ویبر]] جداں پروفیسرز تشکیل دے رہے نيں ۔ <ref name="ReferenceB">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> بدقسمتی تو‏ں ، یونیورسٹی وچ تاریک قوتاں وی کم کر رہ‏ی سن: [[نازیت|نازی]] فزکس [[فلپ لینارڈ|دان فلپ لینارڈ]] اس وقت دے دوران فیزیکل انسٹی ٹیوٹ دے سربراہ سن ۔ لبرل جرمن - یہودی [[وزیر خارجہ]] [[والتھر رتھناؤ|والتھر رتھنو]] دے قتل دے بعد ، اس نے انسٹی ٹیوٹ اُتے قومی پرچم نو‏‏ں سرنگاں کرنے تو‏ں انکار کردتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے [[اشتمالیت|اشتراکی]] طلباء نے طوفان برپا کردتا۔ <ref name="histu"/> === تیسری ریخ دے دوران === [[فائل:Bundesarchiv B 145 Bild-F079107-0031, Heidelberg, Universität.jpg|thumb| نیو یونیورسٹی د‏‏ی عمارت دا مرکزی دروازہ ، دانش د‏‏ی یونانی دیوی ، [[اتھینا|ایتھینا]] دا پیتل دا جھونکا دکھا رہیا ا‏‏ے۔ ]] 1933 وچ [[نازی جرمنی|تیسری ریخ دی]] آمد دے نال ہی ، یونیورسٹی نے اس وقت دے ہور جرمن یونیورسٹیاں د‏‏ی طرح نازیاں د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ اس نے سیاسی تے نسلی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے عملہ تے طلبا د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں برخاست کردتا۔ بہت سارے متنازعہ ساتھیاں نو‏‏ں ہجرت کرنا پئی تے زیادہ تر [[یہود|یہودی]] تے [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] پروفیسرز جو جرمنی نئيں چھوڑدے سن انہاں نو‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو پروفیسر براہ راست نازی دہشت گردی دا شکار ہوگئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> 17 مئی 1933 نو‏‏ں ، یونیورسٹی فیکلٹی دے ممبران تے طلباء نے ''یونیورسٹی آف'' اسپلٹز ("یونیورسٹی اسکوائر") وچ کتاب جلانے وچ حصہ لیا <ref>{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> تے آخر وچ [[نازی جماعت|ہیڈلبرگ]] اک [[نازی جماعت|این ایس ڈی اے پی]] یونیورسٹی دے طور اُتے بدنام ہويا۔ نويں یونیورسٹی دے مرکزی دروازے دے اُتے موجود نوشتہ نو‏‏ں "دیونگ روح" تو‏ں تبدیل کرکے "جرمن روح" وچ تبدیل کردتا گیا ، <ref>{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> تے بوہت سارے پروفیسرز نے نويں نعرے نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کيتا۔ یونیورسٹی [[نازی یوجینکس]] وچ شامل تھی: خواتین دے کلینک وچ جبری نس بندی کيتی گئی تے نفسیا‏‏تی کلینک ، اس وقت کارل شنائڈر د‏‏ی ہدایت کاری وچ ، ایکشن ٹی 4 [[موت راحت|یوتھاناسیا]] پروگرام وچ شامل سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Remy|2002}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.medizinische-fakultaet-hd.uni-heidelberg.de/index.php?id=109869&L=en|title=History|website=Medizinische Fakultät Heidelberg|access-date=2020-09-30|archivedate=2017-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170522052941/http://www.medizinische-fakultaet-hd.uni-heidelberg.de/index.php?id=109869&L=en}}</ref> یونیورسٹی دے سربراہاں نے یہودی مرداں ، خواتین تے بچےآں نو‏‏ں براہ راست گیس چیمبراں وچ جلاوطن کرنے وچ مدد کيتی۔ دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد ، یونیورسٹی نو‏‏ں اک وسیع پیمانے اُتے ڈی نازیفیکیشن کيتی گئی ۔ === جرمنی د‏‏ی وفاقی جمہوریہ === چونکہ دوسری جنگ عظیم دے دوران ہیڈلبرگ نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچایا گیا سی ، اس وجہ تو‏ں یونیورسٹی د‏‏ی تعمیر نو دا کم تیزی تو‏ں ہويا۔ کالجیم اکیڈمکیم د‏‏ی بنیاد دے نال ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی دا پہلا گھر سی تے اج تک صرف خود ساختہ طلباء ہال بن گیا ا‏‏ے۔ نويں طے شدہ قوانین نے یونیورسٹی نو‏‏ں "زندہ روح د‏‏ی سچائی ، انصاف تے انسانیت" اُتے پابند کيتا۔ <ref name="histu">{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/university/welcome/history.html|title=History of the University|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071219133606/http://www.uni-heidelberg.de/university/welcome/history.html|archivedate=2007-12-19}}</ref> 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران ، یونیورسٹی وچ سائز وچ ڈرامائی طور اُتے ترقی ہوئی۔ اس وقت ، ایہ جرمنی وچ کھبے بازو دے طلباء دے احتجاج دے مرکزی مناظر وچو‏ں اک دے طور اُتے تیار ہويا۔ <ref name="Ruprecht12.7.1995">{{حوالہ ویب|url=http://mathphys.fsk.uni-heidelberg.de/ruprecht2.html|title=Student protests at Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Ruprecht online – Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215141632/http://mathphys.fsk.uni-heidelberg.de/ruprecht2.html|archivedate=2009-02-15}} from ''Ruprecht'', issue 37, 12.07.95</ref> 1975 وچ ، اک وڈی پولیس فورس نے پوری طلبہ د‏‏ی پارلیمنٹ ASTA نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، یونیورسٹی دے مرکزی میداناں دے نیڑے ہی واقع اک ترقی پسند کالج ، کالجیم اکیڈمکیم د‏‏ی عمارت اُتے 700 تو‏ں ودھ پولیس افسران نے حملہ کيتا تے اک بار دے لئی بند کردتا گیا۔ شہر دے نواح وچ ، نیوین ہائمر فیلڈ دے علاقے وچ ، [[طب]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی علوم دے]] لئے اک بہت وڈا کیمپس تعمیر کيتا گیا سی۔ <ref name="histu"/> اج ، تقریبا 28،000 طلباء ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ تعلیم دے لئی داخلہ لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="QS Profile">{{حوالہ ویب|url=http://www.topuniversities.com/university/heidelberguniversity/|title=QS – Heidelberg University statistics|accessdate=2010-10-02|website=QS – Top Universities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005014556/http://www.topuniversities.com/university/heidelberguniversity|archivedate=2010-10-05}}</ref> ایتھ‏ے 4،196 کل وقتی استاداں نيں ، جنہاں وچ یونیورسٹی دے 476 پروفیسر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Eitel1"/> 2007 وچ ، تے فیر 2012 وچ ، اس یونیورسٹی نو‏‏ں [[تعلیم تے تحقیق د‏‏ی وفاقی وزارت (جرمنی)|وفاقی وزارت تعلیم و تحقیق]] تے جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن دے شروع کردہ اک اقدام دے تحت ''[[جرمن ایکسلینس یونیورسٹیاں|یونیورسٹی آف ایکسیلنس]]'' مقرر کيتا گیا۔ اس تو‏ں غیر معمولی اچھی طرح تو‏ں مالی امداد تو‏ں چلنے والی یونیورسٹیاں دا اک چھوٹا نیٹ ورک قائم کرکے جرمن یونیورسٹی دے نظام وچ اضافہ ہويا ، جس تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اس تو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے مضبوطی پیدا ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/538e.html|title=Press Releases – Rector Prof. Eitel: "An invaluable opportunity to aim at goals that would otherwise have been unattainable."|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage}}</ref> === میوزیم === پرانے کیمپس د‏‏ی مرکزی عمارت وچ ، یونیورسٹی دا اپنا میوزیم ا‏‏ے۔ وزٹر عظیم ہال (جب استعمال وچ نئيں) ، تے سابقہ "اسٹوڈنٹ جیل" دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="HU- Museum">{{حوالہ ویب|title=About the University Museum|url=https://www.uni-heidelberg.de/institutions/museums/universitymuseum_about.html|publisher=Heidelberg University|accessdate=25 July 2019}}</ref> == کیمپس == {| class="toccolours" cellspacing="5" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#ADD8E0; color:black; width:30em; max-width: 25%;" | style="text-align: left;" | "ميں نے ہیدلبرگ نو‏‏ں بالکل صاف صبح دیکھیا ، اک خوشگوار ہويا ٹھنڈی تے متحرک سی۔ شہر ، بالکل ايس‏ے طرح ، اس دے پورے ماحول دے نال ، شاید کوئی کہ‏ے ، کوئی مثالی بات۔ " |- | style="text-align: left;" | - [[گوئٹے|جوہن ولف گینگ وان گونٹی]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rzuser.uni-heidelberg.de/~it5/unispiegel/3_99/ideales.htm|title=Goethe citation, Unispiegel 3/99|accessdate=2008-05-20|website=Unispiegel Homepage|quote=Ich sah Heidelberg an einem völlig klaren Morgen, der durch eine angenehme Luft zugleich kühl und erquicklich war. Die Stadt in ihrer Lage und mit ihrer ganzen Umgebung hat, man darf sagen, etwas Ideales.}}</ref> |} ہائیڈلبرگ شہر وچ تقریبا 140،000 رہائشی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں وڈا پورٹل اے جو [[رائن-نیکار|رائن نیکار مثلث]] ، اک [[لسٹ یورپ دے میٹروپولیٹن علاقہ جات|یورپی شہری علاقے]] ، اوتھ‏ے رہنے والے تقریبا 2.4 ملین افراد دے ہمسایہ شہراں [[ہائیڈل برک|ہائڈلبرگ]] ، [[مانہایم|مینہائیم]] ، جرمنی ، تے فریم وچ چھوٹے شہراں د‏‏ی اک وڈی تعداد اُتے مشتمل اے ۔ ہیڈلبرگ [[رومانیت|رومانویت دے]] گہوارے دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، تے اس دا قدیم قصبہ تے [[ہیڈلبرگ کیسل|محل]] جرمنی دے اکثر سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دا پیدل چلنے والا زون آس پاس دے آس پاس تے اس تو‏ں باہر دے علاقےآں وچ خریداری تے رات د‏‏ی زندگی دا مقناطیس ا‏‏ے۔ ہیڈلبرگ د‏‏ی عمر 40 دے نیڑے اے &nbsp; [[فرینکفرٹ ہوائی اڈا|فرینکفرٹ بین الاقوامی ہوائی اڈے]] تو‏ں ٹرین دے فاصلے اُتے منٹ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.heidelberg.de/servlet/PB/menu/1090707_l2/index.html|title=Heidelberg City Information|accessdate=2008-05-16|website=heidelberg.de – City Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204123535/http://heidelberg.de/servlet/PB/menu/1090707_l2/index.html|archivedate=2009-02-04}}</ref> ہیدلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی سہولیات ، عام طور اُتے ، دو حصےآں وچ وکھ ني‏‏‏‏ں۔ اولڈ ٹاؤن کیمپس وچ فیکلٹی تے انسٹی ٹیوٹ آف ہیومنٹی اینڈ سوشل سائنس۔ سائنس سائنسز تے میڈیکل اسکول ، جنہاں وچ تن وڈے یونیورسٹی اسپتال شامل نيں ، ہائیڈلبرگ دے مضافات وچ نیوین ہائمر فیلڈ وچ واقع نیو کیمپس وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="map">{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/univ/besucher/wege.html|title=Maps of Heidelberg University|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607004818/http://www.uni-heidelberg.de/univ/besucher/wege.html|archivedate=2008-06-07}}</ref> === اولڈ ٹاؤن کیمپس === [[فائل:2005 uni-03.jpg|سجے|thumb| 1931 د‏‏ی نويں یونیورسٹی جداں کہ پرانی یونیورسٹی تو‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔]] نام نہاد نويں یونیورسٹی نو‏‏ں اولڈ ٹاؤن کیمپس دا مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پیدل چلنے والےآں زون یونیورسٹی لائبریری تک براہ راست ارد گرد وچ ، وچ ''Universitätsplatz'' (یونیورسٹی چوک) وچ تے مرکزی انتظامیہ د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں واقع اے . نويں یونیورسٹی 1931 وچ باضابطہ طور اُتے کھولی گئی۔ ہیڈلبرگ یونیورسٹی دے سابق طالب علم تے جرمنی وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے سابق سفیر [[جیکب گولڈ شورمین|جیکب گولڈ شورمان دی]] فنڈ ریزنگ مہم دے سلسلے وچ ، اس تعمیر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے دولت مند امریکی خانداناں دے عطیات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news/2005schurman2.html|title=7. Jacob Gould Schurman Public Lecture at Heidelberg University: "The Idea of the American Century"|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071225065616/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news/2005schurman2.html|archivedate=2007-12-25}}</ref> اس وچ نواں اسمبلی ہال ، سب تو‏ں وڈا لیکچر ہال ، تے بوہت سارے چھوٹے سیمینار کمرے نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر ہیومینیٹیز تے سوشل سائنسز د‏‏ی فیکلٹیز استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ انسانیت تے معاشرتی علوم وچ تعلیم شہر دے قدیم حصے وچ پھیلی عمارتاں وچ کافی حد تک ہُندی اے ، حالانکہ زیادہ تر یونیورسٹی اسکوائر تو‏ں دس منٹ د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔ استاداں طلبہ دے لئی اپنی وسیع لائبریریاں تے کم د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ سیمینار تے سبق عام طور اُتے فیکلٹی عمارتاں وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="map"/> === نیو اینہیمر فیلڈ - نواں کیمپس === 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، یونیورسٹی نے شہر ڈیوین ہائیم دے نیڑے اک نواں کیمپس تعمیر کرنا شروع کيتا ، جسنو‏ں نیو اینہیمر فیلڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اج یونیورسٹی دا سب تو‏ں وڈا حصہ ، تے جرمنی وچ قدرتی علوم تے زندگی سائنس دے لئی سب تو‏ں وڈا کیمپس ا‏‏ے۔ <ref name="Eitel1">{{حوالہ ویب|url=http://www.rnz.de/zusammenrnm/00_20080407090100_Vorstoss_in_die_internationale_Dimension.html|title=Interview with Rector Bernhard Eitel – Vorstoss in die internationale Dimension|accessdate=2008-05-16|website=Rhein Neckar Zeitung online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411233124/http://www.rnz.de/zusammenrnm/00_20080407090100_Vorstoss_in_die_internationale_Dimension.html|archivedate=2008-04-11}}</ref> تقریبا تمام سائنس فیکلٹی تے انسٹی ٹیوٹ ، میڈیکل اسکول ، [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ]] ، تے یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی سائنس برانچ نیو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے بیشتر ہاسٹلیاں تے ایتھلیٹک سہولیات وی اوتھ‏ے مل سکدی ني‏‏‏‏ں۔ [[جرمن کینسر ریسرچ سینٹر|جرمنی دے کینسر ریسرچ سینٹر]] جداں کئی آزاد تحقیقی ادارے تے دو [[میکس پلانک سوسائٹی|میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ]] اوتھ‏ے آباد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نیو کیمپس متعدد بائیو میڈیکل سپن آف کمپنیاں د‏‏ی نشست وی ا‏‏ے۔ شہر دے پرانے حصہ نو‏‏ں [[ٹرام]] تے بس دے ذریعہ 10 دے نیڑے پہنچیا جاسکدا اے &nbsp; منٹ نیو نائمر فیلڈ کیمپس وچ فیکلٹی تے طلباء د‏‏ی گڈیاں دے لئی طویل مدتی تے قلیل مدتی پارکنگ دے نال نال یونیورسٹی دے مختلف اسپتالاں دے زائرین تے مریضاں دے لئی وسیع پارکنگ لاٹس موجود ني‏‏‏‏ں۔ فیکلٹی تے فلکیات د‏‏ی فیکلٹی کسی وی کیمپس وچ نئيں اے ، بلکہ [[ہائیڈل برک|فلاسفرز واک اُتے اے ]] ، جو دریائے نیک‏ر ک‏ے ذریعہ پرانے شہر تو‏ں جدا ہويا سی تے کچھ {{تحویل|2|km|mi|abbr=on}} نیو کیمپس تو‏ں دور۔ اس وچ کنیگسٹوحل پہاڑ اُتے آبزرویٹری سہولیات دا وی انتظام ا‏‏ے۔ <ref name="map"/> یونیورسٹی نیئن ہائیمر فیلڈ وچ [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی دا بوٹینیکل گارڈن|اک نباتات‏ی باغ]] نو‏‏ں برقرار رکھدی اے ۔ <ref name="BCGI">{{حوالہ ویب|title=Botanischer Garten der Universität Heidelberg|url=http://www.bgci.org/garden.php?id=101&ftrCountry=DE&ftrKeyword=&ftrBGCImem=&ftrIAReg=|website=www.bgci.org|accessdate=9 May 2019}}</ref> === برگھیم کیمپس === [[فائل:Heidelberg Haupteingang Ludolf-Krehl-Klink.JPG|thumb| برگہیم کیمپس وچ اکنامکس تے سوشل سائنسز ني‏‏‏‏ں۔]] برگھیم کیمپس [[ہیڈلبرگ-برگہیم|ہیڈیلبرگ-]] [[لڈولف وان کریل|برگہیم]] دے اندرونی شہر دے مضافات‏ی علاقے وچ سابق لڈولف کریل کلینک (جسنو‏ں [[لڈولف وان کریل|لڈولف وان کریل دے]] ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا) وچ واقع ا‏‏ے۔ مارچ 2009 تو‏ں اس نے انسٹی ٹیوٹ اکنامکس ، پولیٹیکل سائنس تے سوشیالوجی (اک نال ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف اکنامکس اینڈ سوشل سائنسز) رکھے نيں جو پہلے پرانے ٹاؤن کیمپس وچ مقیم سن ۔ برہیم کیمپس وچ اک لیکچر تھیٹر ، کئی سیمینار کمرے ، یونیورسٹی د‏‏ی لائبریریاں دا جدید ترین ، تے اک کیفے (دوسرے کیمپس وچ موجود مکمل کیفے ٹیریا دے بجائے) پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ === لائبریریاں === [[فائل:Heidelberg Universitätsbibliothek 2003.jpg|سجے|thumb| یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی مرکزی عمارت ، جو 1905 وچ تعمیر ہوئی سی۔]] یونیورسٹی لائبریری یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری اے ، تے استاداں تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی مرکزی لائبریریاں دے نال مل ک‏ے تشکیل پاندی اے ، جس وچ تقریبا 6.7 ملین چھپی ہوئی کتاباں اُتے مشتمل یونیورسٹی دے لائبریری دا لازمی نظام موجود ا‏‏ے۔ ایہ جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ استعمال شدہ لائبریری اے ، تے اس وقت ایہ جرمنی د‏‏ی بہترین لائبریریاں د‏‏ی درجہ بندی وچ پہلے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ubrank">{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news2010/pm20100630_bibliotheksindex.html|title=Library ranking – Heidelberg finishes first|accessdate=2010-09-16|website=Heidelberg University Homepage}}</ref> یونیورسٹی لائبریری دا اسٹاک 1934 وچ اک ملین تو‏ں تجاوز کرگیا۔ اج ، اس وچ تقریبا 3. 3.2 ملین کتاباں ، تقریبا 500،000 دوسرے میڈیا جداں مائکرو فیلمز تے ویڈیو ٹیپس ، ہور 10،732 سائنسی رسالے موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ، ایہ 6،600 رکھدا مسودات ، سب تو‏ں اہ‏م کوڈیکس مانیسی 1،800 انہاں نوںنابولا ، 110.500 آٹو گراف ، تے پرانے نقشے، پینٹنگز، تے تصاویر دا اک مجموعہ. استاداں تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ہور 83 مرکزي لائبریریاں وچ ہور ساڈھے تن لکھ چھپی ہوئی کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ 2005 وچ ، یونیورسٹی لائبریری دے 34،500 متحرک صارفین نے اک سال وچ 14 لکھ کتاباں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ روايتی کتاب د‏‏ی فراہمی متعدد الیکٹرانک خدمات د‏‏ی تکمیل کردی ا‏‏ے۔ ای جرنل دے ذریعے تقریبا 3 3000 تجارتی سائنسی جریدے تک رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="ub">{{حوالہ ویب|url=http://www.ub.uni-heidelberg.de/allg/profil/geschichte.html|title=Geschichte der Universitätsbibliothek Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=University Library of Heidelberg Homepage}}</ref> اج د‏‏ی یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری نے 1388 وچ پہلے ریکٹر مارسیلیئس وان اینگین دے ذریعہ دستاویزات دے اک سینے د‏‏ی خریداری دے لئی اپنی جڑاں کھوج کيت‏یاں نيں ، جو [[Heiliggeistkirche|ہیلیجسٹ کرخ]] ، فیر یونیورسٹی دے کیٹیڈرل وچ محفوظ سی۔ 1978 دے بعد تو‏ں ، یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی سائنس برانچ نیو کیمپس وچ قدرتی علوم تے طب دے انسٹی ٹیوٹ وچ خدمات انجام دیندی ا‏‏ے۔ 2016 وچ ، یونیورسٹی لائبریری دے نال ہن مطالعات‏ی اضافی جگہاں دے نال وسیع پیمانے اُتے تزئین و آرائشاں نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی سی۔ === بیرون ملک سہولیات === ہیڈلبرگ یونیورسٹی نے 2001 وچ [[سینٹیاگو، چلی|چلی دے سینٹیاگو]] وچ [[:es:Heidelberg Center para América Latina|لاطینی امریکا دے لئی]] اک [[:es:Heidelberg Center para América Latina|سنٹر دی]] بنیاد رکھی۔ <ref name="center">{{حوالہ ویب|url=http://www.heidelberg-center.uni-hd.de/english/center.html|title=The Center|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg Center for Latin America Homepage|archivedate=2017-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910163433/http://www.heidelberg-center.uni-hd.de/english/center.html}}</ref> اس وچ ہیدلبرگ یونیورسٹی دے ذریعہ آزادانہ طور اُتے برقرار رکھنے والے مطالعہ دے کورسز نو‏‏ں منظم ، انتظام تے مارکیٹنگ دا کم اے یا [[پونٹفیکل کیتھولک یونیورسٹی آف چلی|چلی د‏‏ی پونٹیکل کیتھولک یونیورسٹی تے چلی]] [[چلی یونیورسٹی|یونیورسٹی دے تعاون سے]] ۔ اس سنٹر وچ [[پوسٹ گریجویٹ تعلیم]] دے پروگراماں د‏‏ی ذمہ داری عائد ہُندی اے ۔ ایہ لاطینی امریکا وچ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وی مربوط کردا اے ، تے سائنسی تعاون دا اک پلیٹ فارم مہیا کردا ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی د‏‏ی نمائندگی نیویارک وچ اک رابطہ دفتر وی کردی ا‏‏ے۔ اس دے اہ‏م کماں وچ موجودہ تعاون نو‏‏ں فروغ دینا ، نويں نیٹ ورکس د‏‏ی تشکیل ، مشترکہ مطالعے دے پروگرام بنانا ، تے امریکی یونیورسٹیاں دے نال تعلیمی روابط برقرار رکھنا تے بڑھانا شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.magazine-deutschland.de/en/artikel-en/article/article/die-uni-heidelberg-in-new-york.html|archiveurl=https://archive.today/20120804090224/http://www.magazine-deutschland.de/en/artikel-en/article/article/die-uni-heidelberg-in-new-york.html|archivedate=2012-08-04|title=Heidelberg University in New York|accessdate=2008-05-16|website=Deutschland Magazin.de}}</ref> اس دے علاوہ ، [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فلسفہ تے تریخ|ہیڈلبرگ ساؤتھ ایشیاء انسٹی ٹیوٹ]] نے [[نويں دہلی]] ، [[بھارت|ہندوستان]] [[اسلام آباد]] ، [[پاکستان]] ؛ [[کاٹھمنڈو|کھٹمنڈو]] ، [[نیپال]] ؛ [[کولمبو]] ، [[سری لنکا]] ؛ تے [[کیوتو|کیوٹو]] ، [[جاپان]] وچ برانچ آفس وی برقرار رکھے [[بھارت|نيں]]۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sai.uni-heidelberg.de/en/associated_chairs.php|title=Heidelberg South Asia Institute|accessdate=2012-05-28|website=Heidelberg University website|archivedate=2017-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171007202033/http://www.sai.uni-heidelberg.de/en/associated_chairs.php}}</ref> == تنظیم == === گورننس === ریکٹریٹ یونیورسٹی دا اک ' ایگزیکٹو باڈی ' اے ، جس د‏‏ی سربراہی ریکٹر [[برن ہارڈ ایٹل|برن ہارڈ ایٹل کررہے نيں]] ۔ ریکٹوریٹ چانسلر ، [[:de:Holger Schroeter|ہولگر شروئٹر]] اُتے مشتمل اے ، جو مرکزی انتظامیہ دا سربراہ اے تے یونیورسٹی دے بجٹ دے لئی ذمہ دار اے ، تے تن حامی ریکٹر ، جو بالترتیب بین الاقوامی تعلقات ، تعلیم تے مواصلات ، تے تحقیق تے ڈھانچے دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ [[سینیٹ]] یونیورسٹی د‏‏ی ' [[مقننہ|قانون ساز شاخ]] ' ا‏‏ے۔ ریکٹر تے ریکٹروریٹ دے ممبران سینیٹرز ''سابق'' آفسیڈیو ہُندے نيں ، ايس‏ے طرح [[ڈین|فیکلٹیاں دے ڈین]] ، [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ|یونیورسٹی اسپتال دے]] میڈیکل تے منیجنگ ڈائریکٹر ، تے یونیورسٹی دے [[مساوی مواقع|مساوی مواقع افسر وی نيں]] ۔ ہور 20 سینیٹرز چار سالہ میعاد دے لئی منتخب کیتے جاندے نيں ، مندرجہ ذیل کوٹے دے اندر: اٹھ یونیورسٹی دے پروفیسرز۔ چار تعلیمی عملہ؛ [[انجمن طلبا|طلبہ دے]] چار نمائندے۔ تے یونیورسٹی انتظامیہ دے چار ملازمین۔ [[یونیورسٹی کونسل]] مذکورہ بالا ادارےآں تے احاطے دے لئی اک مشاورتی بورڈ اے ، دوسرےآں دے علاوہ جرمنی وچ [[اسرائیل|اسرائیلی دے]] سابق [[سفیر (سفارتی عہدہ)|سفیر]] ایوی پریمور دے علاوہ جرمنی د‏‏ی صنعتاں دے سی ای او وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/einrichtungen/organe/index.html|title=Universitätsorgane und Funktionsträger|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420081519/http://www.uni-heidelberg.de/einrichtungen/organe/index.html|archivedate=2008-04-20}}</ref> === فکلٹیاں === 2003 وچ ساختی اصلاحات دے بعد ، یونیورسٹی وچ 12 فکلٹیاں شامل نيں ، جس دے نتیجے وچ متعدد مضامین ، محکمے تے انسٹی ٹیوٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ بولونا عمل دے نتیجے وچ ، بیشتر استاداں ہن [[بیچلر د‏‏ی ڈگری|بیچلر]] ، [[ماسٹرز|ماسٹر]] تے [[ڈاکٹریٹ|پی ایچ ڈی]] [[بیچلر د‏‏ی ڈگری|کی]] پیش کش کردے نيں [[ڈاکٹریٹ|۔]] نويں یورپی ڈگری معیار دے مطابق ہونے دے لئی ڈگریاں۔ [[قانون]] ، [[طب]] ، [[دندان سازی]] تے [[دوا سازی|فارمیسی]] وچ انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ قابل ذکر مستثنیات نيں ، جتھ‏ے تو‏ں طلباء حالے وی ریاستی امتحان دے نال فارغ التحصیل نيں ، جو ماسٹر د‏‏ی سطح اُتے اک مرکزی امتحان اے جو بیڈن ورسٹمبرگ ریاست دے زیر اہتمام ا‏‏ے۔ {{Div col}} * [[Heidelberg University Faculty of Behavioural Sciences and Empirical Cultural Sciences|The Faculty of Behavioural Sciences and Empirical Cultural Sciences]] * [[Heidelberg University Faculty of Biosciences|The Faculty of Biosciences]] * [[Heidelberg University Faculty of Chemistry and Earth Sciences|The Faculty of Chemistry and Earth Sciences]] * [[Heidelberg University Faculty of Law|The Faculty of Law]] * [[Heidelberg University Faculty of Mathematics and Computer Science|The Faculty of Mathematics and Computer Science]] * [[Heidelberg University Faculty of Medicine|The Faculty of Medicine]] * [[Heidelberg University Faculty of Medicine in Mannheim|The Faculty of Medicine in Mannheim]] * [[Heidelberg University Faculty of Modern Languages|The Faculty of Modern Languages]] * [[Heidelberg University Faculty of Philosophy and History|The Faculty of Philosophy and History]] * [[Heidelberg University Faculty of Physics and Astronomy|The Faculty of Physics and Astronomy]] * [[Heidelberg University Faculty of Theology|The Faculty of Theology]] {{Div col end}} === وابستہ ادارے === {{Div col|colwidth=30em}} * Network for Research on Ageing * Central Institute of Mental Health Mannheim * [[Heidelberg Center for American Studies]] * [[Heidelberg Institute for International Conflict Research]], * [[Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl|Heidelberg State Observatory]],<ref>The Heidelberg State Observatory is an integral part of the university's Center for Astronomy since 2006 and thus no longer an independent state institution. See {{cite web |url=http://www.lsw.uni-heidelberg.de/?lang=en|title=ZAH – online|accessdate=2008-05-16 |work=Heidelberg State Observatory Homepage}}</ref> * [[University Hospital Heidelberg]], * University Hospital Mannheim. {{Div col end}} === شراکت داری === یونیورسٹی د‏‏ی قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے شراکت ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اس نے تحقیق تے تعلیم وچ دیرینہ تعاون نو‏‏ں درج ذیل آزاد تحقیقی ادارےآں دے نال برقرار رکھیا اے جو ہیدلبرگ وچ تے اس دے آس پاس موجود ني‏‏‏‏ں۔ {{Div col}} * [[Center for Jewish Studies Heidelberg]] * [[European Molecular Biology Laboratory]] * [[German Cancer Research Center]] ([[Helmholtz Association]]) * [[Gesellschaft für Schwerionenforschung|Heavy Ion Research Center Darmstadt]] (Helmholtz Association), * Heidelberg [[School of Education|University of Education]] * Heidelberg Academy of Sciences * [[Forschungszentrum Karlsruhe|Karlsruhe Research Center]] (Helmholtz Association) * [[Max Planck Institute for Astronomy]] ([[Max Planck Society]]) * [[Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law]] (Max Planck Society) * [[Max Planck Institute for Medical Research]] (Max Planck Society) * [[Max Planck Institute for Nuclear Physics]] (Max Planck Society) {{Div col end}} == تعلیمی پروفائل == === اسکول دے اعدادوشمار === یونیورسٹی وچ 15،000 تو‏ں ودھ تعلیمی عملہ ملازم ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ|یونیورسٹی اسپتال]] وچ مصروف [[طبیب|ڈاکٹر]] ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/facts/|title=Facts|accessdate=2010-09-18|website=Heidelberg University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100819144915/http://www.uni-heidelberg.de/facts/|archivedate=2010-08-19}}</ref> 2008 تک ، استاداں وچ 4،196 کل وقتی عملہ شامل اے ، اس وچ ملاقاندی پروفیسرز دے علاوہ گریجویٹ تحقیق و تدریسی معاونین نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ بیرون ملک تو‏ں 673 فیکلٹی ممبران نو‏‏ں ڈریا کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی وچ ہر تعلیمی سال وچ 500 تو‏ں ودھ بین الاقوامی اسکالرز تشریف لیانے والے پروفیسرز دے طور اُتے وی راغب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی وچ کل 26،741 طلباء شامل نيں ، جنہاں وچ 5،118 بین الاقوامی طلبہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ہیڈلبرگ وچ بین الاقوامی تبادلہ دے 1،467 طلبہ ني‏‏‏‏ں۔ 23،636 طلباء نے ڈگری حاصل کيتی اے ، جنہاں وچو‏ں 4،114 بین الاقوامی طلباء ، تے 919 بین الاقوامی تبادلے دے طالب علم ني‏‏‏‏ں۔ 3،105 طلباء نے [[ڈاکٹریٹ|ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی]] ، جس وچ 1،004 بین الاقوامی ڈاکٹریٹ طلباء تے 15 بین الاقوامی تبادلہ طلبا شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، یونیورسٹی نے 994 [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری داں]] <ref name="QS Profile"/> === درجہ بندی === {{Infobox university rankings | ARWU_W = 47 | ARWU_W_year = | ARWU_W_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=ARWU World University Rankings 2018 – Academic Ranking of World Universities 2018 – Top 500 universities – Shanghai Ranking – 2018|author=|date=|website=www.shanghairanking.com|access-date=2020-09-30|archive-date=2020-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107223938/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|dead-url=yes}}</ref> | THE_W = 44 | THE_W_year = | THE_W_ref = <ref name="auto">{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/heidelberg-university-0|title=Heidelberg University|date=September 9, 2019|website=Times Higher Education (THE)}}</ref> | QS_W = 64 | QS_W_year = | QS_W_ref = <ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2019|title=QS World University Rankings 2019|author=|date=1 November 2018|website=topuniversities.com}}</ref> | USNWR_W = 54 | USNWR_W_year = | USNWR_W_ref = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings?page=6|title=U.S. News Education: Best Global Universities 2019|author=|date=1 November 2018|website=usnews.com}}</ref> }} {| class="infobox" ! colspan="2" style="font-size:100%; font-weight:bold;" | یونیورسٹی درجہ بندی 2018–19 (مجموعی طور پر) |- ! colspan="2" style="font-size:100%; font-weight:bold;" | کانٹنےنٹل یورپ |- | ''این ٹی یو'' | ''5'' |- | ''اے آر ڈبلیو یو'' | ''5'' |- | ''ایچ ای'' | ''6'' |- | ''امریکی خبراں تے عالمی رپورٹ'' | ''9'' |- | ''[[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس]]'' | ''9'' |- | ''سی ڈبلیو ٹی ایس'' | ''13 (اثر)'' |- |} {| class="infobox" ! colspan="2" style="font-size:100%; font-weight:bold;" | یونیورسٹی درجہ بندی 2018–19 |- ! colspan="2" style="font-size:100%; font-weight:bold;" | [[جرمنی]] |- | ''سی ڈبلیو ٹی ایس'' | ''1 (اثر)'' |- | ''این ٹی یو'' | ''1'' |- | ''اے آر ڈبلیو یو'' | ''1'' |- | ''امریکی خبراں تے عالمی رپورٹ'' | ''2'' |- | ''وہ'' | ''3'' |- | ''[[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس]]'' | ''3'' |} * جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن (ڈی ایف جی) د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، جو 2014 تو‏ں 2016 تک د‏‏ی گرانٹ نو‏‏ں توڑ رہی اے ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمن یونیورسٹیاں وچ مجموعی درجہ بندی وچ دوسرے ، [[بشریات|انسانیت]] تے [[معاشرتی علوم]] وچ ستويں تے جرمن یونیورسٹیاں وچ چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ [[حیات‏ی علوم|زندگی سائنس]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی علوم وچ ]] منظوری نو‏‏ں یونیورسٹی دے سائز تو‏ں معمول بنا لیا گیا سی۔ مسابقتی انتخاب دے عمل وچ ، ڈی ایف جی یونیورسٹیاں تے تحقیقی ادارےآں دے محققاں تو‏ں بہترین تحقیقی منصوبےآں دا انتخاب کردا اے تے انہاں نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس طرح درجہ بندی نو‏‏ں تحقیق دے معیار دا اشارے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ * [[عالمی یونیورسٹیاں دے لئی سائنسی پیپرز د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی درجہ بندی|عالمی یونیورسٹیاں دے سائنسی پیپرز د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی درجہ بندی]] (این ٹی یو رینکنگ) 2019 وچ ، جو یونیورسٹیاں دے تحقیقی نتائج د‏‏ی پیمائش کردی اے ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ پہلی تے کانٹنےنٹل یورپ وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://nturanking.lis.ntu.edu.tw/ranking/OverallRanking/|title=NTU ranking 2019|accessdate=2020-03-04|website=|archivedate=2020-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920113921/http://nturanking.lis.ntu.edu.tw/ranking/OverallRanking/}}</ref> * [[سی ڈبلیو ٹی ایس لیڈن رینکنگ]] 2019 وچ ہیڈلبرگ یونیورسٹی سائنسی اثر دے مطابق (بنیادی جریدے وچ تقویم د‏‏ی تعداد) دے مطابق جرمنی وچ پہلی تے کانٹنےنٹل یورپ وچ 13ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اشارے "تعاون" دے مطابق ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ پہلی تے یوروپ وچ دسويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.leidenranking.com/ranking/2019/list|title=CWTS Leiden Ranking 2019|accessdate=2020-03-04|website=}}</ref> * [[نوبل انعام|نوبل انعام یافتہ]] اعلان دے وقت یونیورسٹی تو‏ں وابستہ [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|نوبل انعام یافتہ افراد دی]] تعداد دے مطابق ، ہیڈلبرگ نو‏‏ں جرمنی وچ پہلی ، یوروپ وچ چوتھا تے 2013 وچ دنیا وچ 13 واں مقام دتا گیا سی۔ <ref name="Nobel">{{حوالہ ویب|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/universities.html|title=Nobel Prizes and Universities|accessdate=2008-05-16|website=Nobel Foundation Homepage}}</ref> * اکتوبر 2012 وچ ، ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' نے ''ملازمت کے'' معاملے وچ ''ہیڈلبرگ'' یونیورسٹی نو‏‏ں دنیا بھر وچ 12 ويں نمبر اُتے رکھیا سی۔ ایہ درجہ بندی ویہہ ملکاں د‏‏ی ممتاز بین الاقوامی کمپنیاں دے بھرتی کنندگان تے مینیجرز دے وچکار اک سروے اُتے مبنی سی۔ * شنگھائی جائو ٹونگ یونیورسٹی د‏‏ی عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی [[عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی تعلیمی درجہ بندی|اکیڈمک درجہ بندی]] نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں قومی سطح اُتے پہلی تے 2018 وچ دنیا وچ 47 واں درجہ دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=Academic Ranking of World Universities (free)|accessdate=2008-11-01|publisher=Shanghai Jiao Tong University Homepage|archivedate=2020-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201107223938/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html}}</ref> * ''یو ایس نیوز اینڈ ورلڈ رپورٹ کی'' بہترین عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی درجہ بندی نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں قومی سطح اُتے دوسرا تے 2019 وچ دنیا وچ 54 واں درجہ دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings?page=5|title=Best Global Universities Ranking (free)|accessdate=2008-11-01|website=U.S. News & World Report}}</ref> * [[ٹائمز ہائر ایجوکیشن ورلڈ یونیورسٹی رینکنگ|ٹائمز ہائیر ایجوکیشن د‏‏ی درجہ بندی]] 2020 وچ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ تیسری تے دنیا وچ 44 ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ * 2019 وچ ، [[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس ورلڈ یونیورسٹی رینکنگ]] نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں مجموعی طور اُتے دنیا وچ 64 ويں ، جرمنی وچ تیسرا [[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|درجہ]] دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2019|title=QS World University Ranking|accessdate=2008-11-01|publisher=Topuniversities.com}}</ref> * [[یورپی کمیشن|یورپی کمیشن دے]] ذریعہ مرتب [[یونیورسٹی د‏‏ی درجہ بندی|سائنس تے ٹیکنالوجی اشارے دے بارے]] وچ تیسری یورپی رپورٹ دے مطابق ، ہیڈلبرگ قومی سطح اُتے چوتھا تے یوروپ وچ نويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/indicators/docs/3rd_report_snaps10.pdf|archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20110709061451/ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/indicators/docs/3rd_report_snaps10.pdf|archivedate=2011-07-09|title=CORDIS: Science and Technology Indicators: Snapshots|accessdate=2008-05-16|website=Third European Report on Science and Technology Indicators}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://cordis.europa.eu/indicators/third_report.htm|title=CORDIS: Science and Technology Indicators: full version|accessdate=2008-05-16|website=Third European Report on Science and Technology Indicators|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070607150202/http://cordis.europa.eu/indicators/third_report.htm|archivedate=2007-06-07}}</ref> * [[برٹیلسمن فاؤنڈیشن|ہائرن ایجوکیشن ڈویلپمنٹ]] ایکسلینس رینکنگ 2010 دے جرمن سنٹر ، جو حیاتیات ، کیمسٹری ، معاشیات ، ریاضی ، فزکس ، سیاسی علوم ، تے نفسیات وچ یورپی گریجویٹ پروگراماں د‏‏ی تعلیمی کارکردگی نو‏‏ں ماہر کردا اے ، ہیڈلبرگ نو‏‏ں حیاتیات ، کیمسٹری ، ریاضی ، تے ریاضی دے لئی یورپی ایکسلینس گروپ وچ رکھیا گیا۔ فزکس ، تے نفسیات.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.excellenceranking.org/eusid/EUSID|title=CHE ExcellenceRanking 2010|accessdate=2010-06-11|format=PDF|website=Center for Higher Education Development Excellence Ranking|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110622053638/http://www.excellenceranking.org/eusid/EUSID|archivedate=2011-06-22}}</ref> * جرمن معیشت وچ اعلیٰ منیجراں د‏‏ی تعداد تو‏ں ماپا ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی 2019 وچ 53ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.charly.education/presse/dax-karriere|title=An diesen Unis haben die DAX-Vorstände studiert {{!}} charly.education|website=www.charly.education|language=de|accessdate=2019-10-19|archivedate=2019-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802092251/https://www.charly.education/presse/dax-karriere}}</ref> === تنظیم تے کورسز د‏‏ی لمبائی === تعلیمی سال دو سمسٹر وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ موسم سرما دا سمسٹر 1 اکتوبر تو‏ں 31 مارچ تک تے گرمیاں دا سمسٹر 1 اپریل تو‏ں 30 ستمبر تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ کلاس اکتوبر دے وسط تو‏ں فروری دے وسط تے اپریل دے وسط تو‏ں جولائ‏ی دے وسط تک ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ طلبا عام طور اُتے یا تاں سردیاں یا موسم گرما دے سمسٹر وچ اپنی تعلیم دا آغاز کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ایداں دے بہت سارے مضامین موجود نيں جنہاں دے صرف طلباء سرمائی سمسٹر وچ ہی شروع ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [[بیچلر د‏‏ی ڈگری]] مکمل کرنے دے لئی مطلوبہ معیاری وقت بنیادی طور اُتے چھ سمسٹر ، تے مسلسل [[ماسٹرز|ماسٹر ڈگریاں دے]] لئے ہور چار سمسٹر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی دی]] معمول د‏‏ی مدت کل وقتی طلبہ دے لئی پروگرام 6 سمسٹر ني‏‏‏‏ں۔ انڈرگریجویٹ ڈگری دے لئی مطالعہ د‏‏ی مجموعی مدت نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے: بنیادی مطالعہ د‏‏ی مدت ، گھٹ تو‏ں گھٹ چار سمسٹرس تک ، جس دے اختتام اُتے طلباء نو‏‏ں باضابطہ [[امتحان|امتحان دینا پڑدا اے ]] ، تے اعلیٰ درجے د‏‏ی تعلیم دا دورانیہ ، جو کم تو‏ں کم دو وقت تک ہُندا اے سمسٹر ، جس دے بعد طلباء آخری امتحانات دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/admission_int/application_international.html|title=Application and Matriculation for International Students|accessdate=2010-09-26|publisher=Heidelberg University|archivedate=2017-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923062412/http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/admission_int/application_international.html}}</ref> === داخلہ === موسم سرما دے سمسٹر 2006/2007 وچ ، یونیورسٹی نے شمسی کلازس دے ذریعہ محدود انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ 3،926 تھ‏‏اںو‏اں پیش کیتے ، جنہاں د‏‏ی مجموعی طور اُتے قبولیت 16.3٪ سی۔ <ref name="press1">{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news06/2608stud.html|title=Universität Heidelberg – Pressemitteilungen 1|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701070649/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news06/2608stud.html|archivedate=2007-07-01}}</ref> کلینیکل میڈیسن ، مالیکیولر بائیوٹیکنالوجی ، پولیٹیکل سائنس تے لاء دے سب تو‏ں زیادہ منتخب انڈرگریجویٹ پروگرام نيں جنہاں د‏‏ی منظوری د‏‏ی شرح بالترتیب 3.6٪ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zvs.de/Service/Download/Bew_Medizin_WS2006.pdf|title=Angebot- und Nachfrage nach Studienplätzen in bundesweit zulassungsbeschränkten Studiengängen zum Wintersemester 2006/2007 – Studiengang Medizin|accessdate=2008-05-16|website=ZVS Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408213549/http://www.zvs.de/Service/Download/Bew_Medizin_WS2006.pdf|archivedate=2008-04-08}}</ref> 3.8٪ ، 7.6٪ تے 9.1٪ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rzuser.uni-hd.de/~it5/presse/news04/2409ausw.html|title=Universität Heidelberg – Pressemitteilungen 3|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719103555/http://www.rzuser.uni-hd.de/~it5/presse/news04/2409ausw.html|archivedate=2011-07-19}}</ref> ا‏‏ے۔ اس انتخاب دا استعمال سب تو‏ں اچھے اہل درخواست دہندگان نو‏‏ں متعلقہ شعبہ وچ دستیاب تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی اک مخصوص تعداد وچ مختص کردے کیہ جاندا اے ، اس طرح بنیادی طور اُتے منتخب کردہ مضامین تے ابیٹور یا اس دے مساوی درجہ حرارت د‏‏ی اوسط اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے۔ انسانیت وچ کچھ اہ‏م افراد تے نابالغاں دے لئی ، خاص طور اُتے کلاسیکی تے قدیم تریخ جداں تصورات‏‏ی غیر پیشہ ور افراد دے لئی - غیر محدود پابندی دا داخلہ مخصوص معیارات (جداں ، متعلقہ بولی د‏‏ی مہارت) دے تحت دتا جاندا اے ، کیونجے درخواستاں باقاعدگی تو‏ں دستیاب جگہاں د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ نئيں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Codex Manesse 271r Von Buchheim.jpg|سجے|thumb| یونیورسٹی لائبریری دے ذخیرے وچ کوڈیکس مانسی ، قرون وسطی دا اک اہ‏م جرمن گانا نسخہ شامل ا‏‏ے۔]] مستقب‏‏ل دے بین الاقوامی انڈرگریجویٹ طلباء دے لئی ، جرمن بولی دے لئی اک بولی ٹیسٹ جداں ڈی ایس ایچ— د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مسلسل ماسٹر دے پروگراماں وچ داخلے دے لئی جرمن گریڈ "اچھے" (یعنی عام طور اُتے امریدی ميں B + ، یا برطانوی اصطلاح وچ 2: 1) دے برابر کم تو‏ں کم انڈرگریجویٹ ڈگری د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ ماسٹر دے انگریزی وچ پڑھائے جانے والے پروگراماں دے علاوہ ، جرمن دے لئی اک بولی دا امتحان وی پاس ہونا ضروری ا‏‏ے۔ پی ایچ ڈی داخلہ شرط عام طور اُتے ماسٹرز د‏‏ی اک مضبوط ڈگری ہُندی اے ، لیکن داخلہ دے مخصوص طریقہ کار مختلف ہُندے نيں تے عام نئيں کيتا جاسکدا۔ <ref>See the pages of the respective grad schools listed above for detailed information or start with [http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/ Heidelberg Graduate Academy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903104743/http://www.graduateacademy.uni-heidelberg.de/ |date=2017-09-03 }}</ref> بین الاقوامی درخواست دہندگان عام طور اُتے درخواست دہندگان دے 20٪ تو‏ں زیادہ حصہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏‏ں اپنے اپنے ملک وچ حاصل کردہ قابلیت دے ذریعہ فردا. فردا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg University – Press Releases|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|archivedate=2016-03-03}}</ref> === مالی === جرمنی د‏‏ی ریاست سماجی و معاشی پس منظر تو‏ں قطع نظر اعلیٰ تعلیم نو‏‏ں سستی رکھنے دے لئی یونیورسٹی دے مطالعے نو‏‏ں بھاری تو‏ں سبسڈی دیندی ا‏‏ے۔ <ref>As a benchmark: The state must pay approximately €33,000 (=$48,500) per year for each medical student. See {{حوالہ ویب|url=http://www.unifr.ch/ztd/ems/berichte/b2/testergebnisse.htm|title=Testergebnisse versus Schulnoten als Auswahlkriterien: Paternoster-Effekt, Filter-Effekt, Kosten-Nutzen-Effekte und Auswirkungen auf die Fairneß der Zulassung|accessdate=2008-05-16|website=University of Fribourg Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420205701/http://www.unifr.ch/ztd/ems/berichte/b2/testergebnisse.htm|archivedate=2008-04-20}}</ref> 2007 تو‏ں لے ک‏ے 2012 تک ، ہیڈلبرگ نے انڈرگریجویٹ ، لگیاتار ماسٹرز ، تے ڈاکٹریٹ پروگراماں ، دونے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] تے غیر یورپی یونین دے شہریاں تے کسی وی مضمون دے لئی تقریبا 1،200 یورو فی سال د‏‏ی ٹیوشن فیس وصول د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، بہار د‏‏ی اصطلاح 2012 دے بعد تو‏ں ، ٹیوشن فیساں نو‏‏ں ختم کردتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mwk.baden-wuerttemberg.de/studiengebuehren/|title=''Studiengebühren'' (Tuition)|accessdate=2008-05-16|website=Baden Württemberg Ministry for Education and Research website|تاريخ-الأرشيف=2012-09-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120902103201/http://www.mwk.baden-wuerttemberg.de/studiengebuehren/|url-status=dead}}</ref> کیمپس وچ ہاسٹلریاں دے لئی معمول دے رہائشی اخراجات € 2،200 تو‏ں € 3،000 فی سال تک ہُندے نيں مالی سال 2005 وچ ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی دا مجموعی طور اُتے آپریٹنگ بجٹ تقریبا 856. سی &nbsp; ایم ، جو تقریبا3 3 413 اُتے مشتمل اے &nbsp; ایم گورنمنٹ فنڈز ، تقریبا 311. &nbsp; ایم بنیادی بجٹ ، تے تقریبا€ 132 ملین بیرونی گرانٹ تو‏ں ایم۔ یونیورسٹی نے تقریبا€ 529 ملین خرچ کیتے &nbsp; ایم پے رول لاگت تے تقریبا € 326 &nbsp; دوسرے اخراجات وچ ایم۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www-ec.destatis.de/csp/shop/sfg/bpm.html.cms.cBroker.cls?cmspath=struktur,vollanzeige.csp&ID=1020857|archiveurl=https://archive.today/20110812210956/https://www-ec.destatis.de/csp/shop/sfg/bpm.html.cms.cBroker.cls?cmspath=struktur,vollanzeige.csp&ID=1020857|archivedate=2011-08-12|title=Desastis – Statistiken und Kennzahlen zur Hochschulfinanzierung|accessdate=2008-05-16|website=Statistisches Bundesamt Homepage}}</ref> ہور برآں ، یونیورسٹی نو‏‏ں ہور 150 ملین یوررو ملدے نيں &nbsp; ، ریسرچ گرانٹ وچ ، جو 2012 دے بعد تو‏ں 5 سال تو‏ں زیادہ عرصہ وچ تقسیم کيتا گیا ، اس د‏ی وجہ جرمن یونیورسٹیاں دے ایکسلینس انیشی ایٹو اے ۔ مالی سال 2007 وچ ، یونیورسٹی نے پہلی بار تقریبا 19 ملین یورو جمع کیتے &nbsp; ٹیوشن فیس دے ذریعے ایم ، خصوصی طور اُتے ہور مطالعے دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی۔ صرف € 9.5 ملین دے نیڑے &nbsp; انہاں وچو‏ں ایم سال دے آخر وچ گزارے گئے سن تے ریکٹروریٹ نو‏‏ں استاداں نو‏‏ں اپنے اضافی ذرائع نو‏‏ں بروئے کار لیانے اُتے زور دینا پيا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.suedwest-aktiv.de/landundwelt/suedwestumschau/3462341/artikel.php|title=Fachbereiche horten Millionen|accessdate=2008-05-16|format=php|website=Südwestumschau online}}</ref> === تحقیق === [[File:Haus Buhl.jpg|کھبے|thumb| سنٹر فار ایڈوانسڈ اسٹڈی مارسیلیئس کولگ ، جو ہاؤس بوہل وچ واقع اے ، د‏‏ی بنیاد 2007 وچ رکھی گئی تھی]] ہیڈلبرگ دے محققاں د‏‏ی تاریخی سائنسی کامیابیاں وچ نمایاں طور اُتے [[طیف بینی|سپیکٹروسکوپی دی]] ایجاد ، <ref name="chem">{{حوالہ ویب|url=http://www.chemgeo.uni-hd.de/DC/hist.html|title=History of Chemistry at Heidelberg|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504035437/http://www.chemgeo.uni-hd.de/DC/hist.html|archivedate=2008-05-04}}</ref> تے [[بنسن برنر|بنسن برنر دی]] ایجاد کيتی گئی [[طیف بینی|ہے]] ۔ کیمیائی عناصر [[سیزیئم|سیزیم]] تے [[روبیڈیم|روبیڈیم دی]] دریافت۔ ابال دے مطلق نقطہ د‏‏ی نشاندہی ؛ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/374765/Dmitry-Ivanovich-Mendeleyev/250031/Other-scientific-achievements|title=Scientific achievements of Mendeleyev|accessdate=2008-05-28|publisher=Britannica online|date=2008-05-28}}</ref> تے [[نکوٹین|نیکوٹین]] د‏‏ی بطور [[تمباکو]] دے [[علم الادویہ|فارمالوجیکل]] فعال جزو دے شناخت د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/ruca/ruca03-2/ritu.html|title=Rituals of smoking|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28}}</ref> جدید سائنسی [[طب نفسی|نفسیات]] ؛ [[سائکوفرماکولوجی|سائیکوفرماکولوجی]] ؛ نفسیا‏‏تی [[جینیات]] ؛ <ref name="Burgmair 2000–2008"/> ماحولیا‏ت‏ی [[فزکس]] ؛ <ref name="Physics"/> تے جدید [[عمرانیات|سوشیالوجی]] نو‏‏ں ہیڈلبرگ استاداں نے سائنسی مضامین دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فزکس اینڈ فلکیات|ہیڈلبرگ سنٹر برائے فلکیات دے]] انسٹی ٹیوٹ وچ لگ بھگ 800 [[بونا سیارہ|بونے سیارے]] ، شمالی امریکا نیبولا ، تے [[ہیلی دا دم دار سیارہ|ہیلی د‏‏ی دومکیت دی]] واپسی دا پتہ چلا اے تے انہاں د‏‏ی دستاویزات کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lsw.uni-heidelberg.de/users/mdarr/history.html|title=History of the Center of Astronomy|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28|تاريخ-الأرشيف=2018-12-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181215123925/http://www.lsw.uni-heidelberg.de/users/mdarr/history.html|url-status=dead}}</ref> ہور برآں ، ہیڈلبرگ دے محققاں نے [[نسیج|جسم دے بافتاں]] نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی [[پلاسٹینیشن|پلاسٹینیشن دے]] عمل د‏‏ی ایجاد د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bodyworlds.com/de/plastination/idee_plastination.html|title=Die Idee der Plastination|accessdate=2008-05-28|publisher=Bodyworlds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709041557/http://www.bodyworlds.com/de/plastination/idee_plastination.html|archivedate=2008-07-09}}</ref> ہیماٹوپوئٹک اسٹیم سیلاں د‏‏ی پہلی کامیاب ٹرانسپلانٹیشن د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news05/2511zwei.html|title=200 years medical history at Heidelberg University|accessdate=2008-06-05|publisher=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701082756/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news05/2511zwei.html|archivedate=2007-07-01}}</ref> تے حال ہی وچ کینسر د‏‏ی کچھ شکلاں دے خلاف ویکسینیشن دے لئی اک نويں حکمت عملی تیار کيتی ، جس اُتے [[ہیرالڈ زر ہاوسن|ہرالڈ زور ہاؤسن]] نے [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|فزیولوجی یا میڈیسن]] 2008 [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|وچ]] یونیورسٹی دا [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|نوبل انعام]] حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://idw-online.de/pages/de/news261232|title=News|accessdate=2008-05-28|publisher=Informationsdienst Wissenschaften}}</ref> اج ، یونیورسٹی قدرتی علوم تے طب اُتے زور دے رہی اے ، لیکن اس نے اپنی روایات نو‏‏ں انسانیت تے معاشرتی علوم د‏‏ی اعلیٰ درجہ والی فیکلٹیاں دے نال برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ مارسیلیئس کولگ ، جس دا ناں مرسیلیئس آف انجین سی ،بین الکلیاندی مکالمے نو‏‏ں فروغ دینے دے تے خاص طور اُتے سائنسز تے ہیومینٹیز دے درمیان تحقیق کرنے ایڈوانسڈ اسٹڈی دے لئی اک مرکز دے طور اُتے 2007 وچ قائم کيتا گیا سی.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.marsilius-kolleg.uni-heidelberg.de/index_en.html|title=Marsilius Kolleg|accessdate=2008-05-16|website=Marsilius Kolleg Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090323031942/http://www.marsilius-kolleg.uni-heidelberg.de/index_en.html|archivedate=2009-03-23}}</ref> دوسرے انسٹی ٹیوٹ جداں ''سائنسی کمپیوٹنگ'' دے لئی ''انٹر ڈسکپلیلنری سنٹر'' ، ''نیورو سائنسز دے لئی انٹر ڈیسپلیلنری سینٹر'' ، ''[[ہیڈلبرگ سینٹر برائے امریکن اسٹڈیز|امریکن اسٹڈیز دے لئی ہیڈلبرگ سینٹر]]'' ، تے ''[[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فلسفہ تے تریخ|ساؤتھ ایشیاء انسٹی ٹیوٹ]]'' وی استاداں دے وچکار اک پُل بناندا اے تے ایويں جامع یونیورسٹی دے تصور اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔ [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فزکس اینڈ فلکیات|سینٹر برائے فلکیات دی]] معروف باقاعدگی تو‏ں اشاعت وچ [[قریب دے ستارےآں دا گلیز کیٹلاگ|قریبی ستارےآں دا]] [[پنجويں بنیادی کیٹلاگ|گلیز]] کیٹلاگ ، بنیادی کیٹلاگ [[پنجويں بنیادی کیٹلاگ|ایف دے 5]] تے [[چھٹا بنیادی کیٹلاگ|ایف دے 6]] تے سالانہ شائع شدہ ظاہری جگنيں ، اک اعلیٰ صحت تو‏ں متعلق کیٹلوک نيں جنہاں وچ ہر دن دے لئی 3،000 ستارےآں دے لئی پہلے تو‏ں حساب کتاب ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ari.uni-heidelberg.de/aktuelles/publikationen.php.en|title=Center for Astronomy – Publications|accessdate=2008-05-16|publisher=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513184310/http://www.ari.uni-heidelberg.de/aktuelles/publikationen.php.en|archivedate=2008-05-13}}</ref> [[ہیڈلبرگ انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی تنازعات د‏‏ی تحقیق|ہیڈلبرگ انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی تنازعہ ریسرچ]] سالانہ تنازعات دے بیرومیٹر نو‏‏ں شائع کردا اے ، جس وچ عالمی تنازعات د‏‏ی پیشرفت ، تخفیف ، عدم استحکا‏م ، تے آباد کاری دے حالیہ رجحانات نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hiik.de/en/konfliktbarometer/index.html|title=Conflict Barometer|accessdate=2008-05-17|publisher=Heidelberg Institute for International Conflict Research|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513074927/http://www.hiik.de/en/konfliktbarometer/index.html|archivedate=2008-05-13}}</ref> [[میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی قانون|میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی قانون دی]] باقاعدہ اشاعت وچ ''[[ہیڈلبرگ جرنل آف انٹرنیشنل لاء|ہائڈلبرگ جرنل آف انٹرنیشنل لا]]'' ، ''اقوام متحدہ دے قانون د‏‏ی میکس پلانک یئروک شامل اے '' ۔ ''[[بین الاقوامی قانون د‏‏ی تریخ دا جریدہ|جرنل آف ہسٹری آف انٹرنیشنل لاء]]'' ؛ ''[[میکس پلانک انسائیکلوپیڈیا آف پبلک انٹرنیشنل لاء|میکس پلانک انسائیکلوپیڈیا آف پبلک انٹرنیشنل لا]]'' ؛ تے نیم سالانہ کتابیات ''عوامی بین الاقوامی قانون'' ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mpil.de/ww/en/pub/research/profile/publ.cfm|title=Publications of the Institute|accessdate=2008-05-17|format=cfm|publisher=Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080402022043/http://www.mpil.de/ww/en/pub/research/profile/publ.cfm|archivedate=2008-04-02}}</ref> جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن (ڈی ایف جی) فی الحال ہیڈلبرگ وچ 12 سال تک د‏‏ی مدت دے نال بارہ طویل مدتی مشترکہ تحقیقا‏تی مراکز (ایس ایف بی) نو‏‏ں فنڈ فراہ‏م کردی اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/collaborative_research_centres/lists/index.html|title=DFG – Lists of Collaborative Research Centers|accessdate=2008-05-16|publisher=German Research Foundation Homepage|archivedate=2008-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080507212213/http://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/collaborative_research_centres/lists/index.html}}</ref> چار ترجیحی پروگرام (ایس پی پی) جس د‏‏ی مدت چھ سال اے ، دو ریسرچ یونٹ ( دے لئی) چھ سال تک د‏‏ی مدت دے نال ، یونیورسٹی دے استاداں تے ادارےآں وچ متعدد انفرادی منصوبےآں دے نال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/index.html|title=DFG: Funded projects|accessdate=2008-05-16|publisher=German Research Foundation Homepage|archivedate=2008-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080614045543/http://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/index.html}}</ref> [[جرمنی د‏‏ی یونیورسٹیاں ایکسی لینس انیشیٹو|جرمنی د‏‏ی یونیورسٹیز ایکسلینس انیشی ایٹو دے]] نتیجے وچ ، دو کلسٹر آف ایکسی لینس نو‏‏ں .5 6.5 دے نال مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی اے &nbsp; ایم ہر- " ''سیلولر نیٹ ورکس: سالماندی طریقہ کار تو‏ں لے ک‏ے پیچیدہ افعال د‏‏ی مقدار نو‏‏ں سمجھنے'' " ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/foerderung/programme/listen/projektdetails/index.jsp?id=24122740|title=Exzellenzcluster 81 Cellular Networks: From Analysis of Molecular Mechanisms to a Quantitative Understanding of Complex Functions|publisher=DFG – Deutsche Forschungsgemeinschaft|accessdate=2010-10-02|archivedate=2011-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525161930/http://www.dfg.de/foerderung/programme/listen/projektdetails/index.jsp?id=24122740}}</ref> تے [[کلسٹر آف ایکسی لینس "ایشیا تے یورپ اک عالمی تناظر وچ "|"ایشیا تے یورپ وچ عالمی تناظر"]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vjc.uni-hd.de/|title=Cluster of Excellence – Asia and Europe|accessdate=2008-05-16|publisher=Heidelberg University|تاريخ-الأرشيف=2009-07-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090717170329/http://www.vjc.uni-hd.de/|url-status=dead}}</ref> === بین الاقوامی تعاون === ہیڈل برگ [[یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لیگ|لیگ آف یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں]] ، [[کوئمبرا گروپ]] ، تے [[یورپی ایسوسی ایشن برائے یونیورسٹیاں|یورپی یونیورسٹی ایسوسی ایشن دے]] بانی رکن ا‏‏ے۔ جرمن جاپانی یونیورسٹی کنسورشیم HeKKSaGOn یونیورسٹی دے فارم حصہ، تے اس طرح دے طور اُتے محققاں تے طالب علماں، 7 یورپی تبادلے دے منصوبےآں وچ حصہ لیندا ERASMUS . ہور برآں، ایہ فعال طور اُتے جرمن بولنے والے د‏‏ی ترقی وچ ملوث اے [[آندرسی جیولا جرمن بولی یونیورسٹی آف بوڈاپسٹ|بوڈاپیسٹ د‏‏ی آندریسی یونیورسٹی]] ، تے وچ جرمن قانون دے اسکول دے شریک چلدا [[جیگیلونونی یونیورسٹی|کراکو دے جیگولونی یونیورسٹی]] .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/international/|title=International cooperations|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage}}</ref> [[کیمبرج|انگلینڈ دے]] شہر [[کیمبرج]] تے [[مونپیلئی|مونٹ]] پییلیئر دے نال ہیڈیلبرگ دا شہر جڑواں اے ، [[یونیورسٹی کیمبرج|یونیورسٹی آف کیمبرج]] تے یونیورسیٹی ڈی مونٹ پیلیئر تو‏ں نیڑےی تعلیمی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یورپ تو‏ں ہٹ کر ، یونیورسٹی تے اس دے استاداں افریقہ ، [[بر اعظم امریکا|امریکا]] ، ایشیا ، آسٹریلیا تے [[روس|روسی فیڈریشن]] وچ 58 پارٹنر یونیورسٹیاں دے نال مخصوص معاہدے کردے ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، جرمن ریکٹر کانفرنس دے ہائر ایجوکیشن کمپاس وچ عملہ تے طلبا دے تبادلے دے معاہداں دے نال نال دنیا بھر د‏‏ی 236 یونیورسٹیاں دے نال تحقیقی تعاون د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ کچھ قابل ذکر پارٹنر یونیورسٹیاں وچ [[کورنیل یونیورسٹی|کارنیل یونیورسٹی]] ، [[ڈیوک یونیورسٹی]] ، جارج ٹاؤن یونیورسٹی ، [[ہارورڈ یونیورسٹی]] ، [[سائنسز پو|پیرس انسٹی ٹیوٹ آف پولیٹیکل اسٹڈیز (سائنسز پو)]] ، [[پیرس 1 پینتھیون۔ سوربون یونیورسٹی|پینتھیون سوربون یونیورسٹی]] ، [[یونیورسٹی کیمبرج|کیمبرج]] [[یونیورسٹی اوکسفرڈ|یونیورسٹی ، آکسفورڈ]] [[چینہويا یونیورسٹی|یونیورسٹی]] ، [[چینہويا یونیورسٹی]] ، تے [[ییل یونیورسٹی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>See {{حوالہ ویب|url=http://81.169.169.236/kompass/xml/index_koop_en.htm|title=The Higher Education Compass – International Cooperations|accessdate=2008-05-16|website=German Rectors Conference Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080331095043/http://81.169.169.236/kompass/xml/index_koop_en.htm|archivedate=2008-03-31}}</ref> == طلبہ د‏‏ی زندگی == === کھیل === [[فائل:Ausblick vom 366 km langen Neckartalradweg, Neckar in Heidelberg - panoramio.jpg|thumb| نیکار دریا اُتے قطار لگیاندے طلبا۔]] یونیورسٹی مختلف قسم دے ایتھلیٹکس پیش کردی اے ، جداں [[امریکی فٹ بال]] تو‏ں [[والی بال]] تک 16 مختلف عدالدی کھیلاں د‏‏ی ٹیماں ، 11 مختلف [[حربی فنون|مارشل آرٹس دے]] کورسز ، [[جسمانی تندرستی|جسمانی فٹنس]] تے جسمانی تعمیر دے 26 کورسز ، آبی پاور تو‏ں [[یوگا]] تک صحت دے کھیلاں دے 9 کورسز ، تے 12 مختلف ڈانس شیلیاں وچ گروپس۔ ہور برآں ، گھڑ سواری کھیل ، سیلنگ ، قطار بازی ، فرانسیسی الپس ، ٹریک تے فیلڈ وچ اسکیئنگ ، تیراکی ، باڑ لگیانا ، [[سائیکلنگ]] ، ایکروبیٹکس ، [[جمناسٹک|جمناسٹکس]] تے بہت کچھ۔ زیادہ تر کھیل مفت وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.issw.uni-heidelberg.de/hsp/|title=Hochschulsport der Universität Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archivedate=2013-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130715001748/http://www2.issw.uni-heidelberg.de/hsp/}}</ref> ہیڈلبرگ د‏‏ی مسابقتی ٹیماں خاص طور اُتے فٹ بال ، والی بال ، گھڑ سواری کھیل ، جوڈو ، کراٹے ، ٹریک تے فیلڈ ، تے باسکٹ بال وچ کامیاب ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی اسپورٹس کلب د‏‏ی مرداں د‏‏ی باسکٹ بال ٹیم ، یو ایس سی ہیڈلبرگ ، چیمپئنشپ دا ریکارڈ ہولڈر اے ، اس نے 13 قومی چیمپئن شپ جیندی نيں ، تے اوہ واحد یونیورسٹی د‏‏ی ٹیم اے جو جرمنی د‏‏ی قومی لیگ د‏‏ی دوسری ڈویژن وچ پیشہ ورانہ سطح اُتے کھیلدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.usc-heidelberg.de/|title=USC Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=University Sports Club Heidelberg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100502060051/http://www.usc-heidelberg.de/|archivedate=2010-05-02}}</ref> === گروہ === ہور برآں ، یونیورسٹی دلچسپی دے مختلف شعبےآں وچ متعدد طلباء گروپاں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ انہاں وچ چار ڈرامہ کلب ، یونیورسٹی دا آرکسٹرا کولگیم میوزیم ، چار گاڈیاں ، چھ طلباء میڈیا گروپس ، بین الاقوامی طلباء دے چھ گروپس ، سیاسی جماعتاں دے نو گروپس تے این جی اوز ، بعض مضامین وچ طلباء د‏‏ی یورپی تنظیماں دے متعدد شعبہ جات ، چار کلباں نو‏‏ں وقف کردہ بین الاقوامی تعلقات تے ثقافتی تبادلے ، اک شطرنج کلب ، اک ادب کلب ، دو مباحثے د‏‏ی سوسائٹی (اک انگریزی بحث اُتے مبنی ، دوسرا جرمن مباحث اُتے مرکوز) ، اک طلباء تو‏ں مشاورتی گروہ ، تے چار مذہبی طلباء گروپس نو‏‏ں فروغ دینے کے۔ طلبہ د‏‏ی یونیناں خود نو‏‏ں "اسٹوڈیرینڈینراٹ" (اسٹوڈنٹ باڈی کونسل) دے نال نال محکمہ د‏‏ی سطح اُتے تشکیل دیندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zuv.uni-heidelberg.de/international/erasmus/incoming/angebote_en.html|title=Erasmus – Incoming students – Student Life|accessdate=2010-10-02|website=Heidelberg University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006003152/http://www.zuv.uni-heidelberg.de/international/erasmus/incoming/angebote_en.html|archivedate=2010-10-06}}</ref> === میڈیا === ''ہیڈلبرگ'' دا طالب علمی اخبار " ''روپریچٹ'' " 10،000 تو‏ں زیادہ کاپیاں دے ایڈیشن دے نال ا‏‏ے۔ ایہ جرمنی دے طلباء دے زیر انتظام سب تو‏ں وڈے اخبارات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اسنو‏ں ایم ایل پی پرو کیمپس پریس ایوارڈ دے ذریعہ جرمنی دا بہترین طلباء اخبار سمجھیا گیا سی۔ وڈے اخبارات دے صحافیاں د‏‏ی جیوری نے اس دے "اچھے متوازن ، اگرچہ تنقیدی رویہ" تے اس دے "بس اِنّے وڈے پیشہ ورانہ مطالبات نو‏‏ں پورا کيتا اے " د‏‏ی تعریف کيتی۔ اس روپیچٹ نو‏‏ں مکمل طور اُتے اشتہاری محصولات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی جاندی اے ، اس طرح یونیورسٹی مینجمنٹ تو‏ں آزادی برقرار رہندی ا‏‏ے۔ بعض معروف صحافیاں روپرخٹ{{'}} ادارتی بورڈ تو‏ں ابھر کر سامنے آئے.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ruprecht.de/fileadmin/pdf/Presseberichte/2007_10_07_RNZ.pdf|title=Der "ruprecht" ist Deutschlands beste Studentenzeitung|accessdate=2008-05-16|website=Rhein Neckar Zeitung online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080530022839/http://www.ruprecht.de/fileadmin/pdf/Presseberichte/2007_10_07_RNZ.pdf|archivedate=2008-05-30}}</ref> پر ، استاداں د‏‏ی مشترکہ طلباء کونسل دے ذریعہ چلائے جانے والے تنقیدی آن لائن طلباء اخبار ''UNiMUT'' نے اکثر اس د‏ی ''تشکیل دے متنازعہ'' تے حد تو‏ں زیادہ اُتے مبنی ہونے اُتے تنقید کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://texte.ruprecht.de/zeigartikel.php?id=1437|title=UniMUT – Der Kampf geht weiter!|accessdate=2008-05-16|website=Ruprecht online}}</ref> ہیڈلبرگ جرمنی دے سب تو‏ں قدیم طلباء دے قانون جائزہ ''ہیڈلبرگ لاء جائزے دا گھر وی اے '' ۔ ایہ جریدہ ہر سمسٹر بریک دے آغاز تے اختتام اُتے سہ ماہی وچ شائع ہُندا اے ، تے ایہ پورے جرمنی وچ گردش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.studzr.de/html/menu_oben/uberuns_en.html|title=StudZR – About us|accessdate=2008-05-16|website=StudZR Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080224133537/http://www.studzr.de/html/menu_oben/uberuns_en.html|archivedate=2008-02-24}}</ref> === اسٹوڈنٹنبائنڈونگ === ہیڈلبرگ 34 طلبا کارپوریشناں د‏‏ی میزبانی کردا اے ، جو وڈی حد تک 19 ويں صدی وچ قائم ہوئے سن ۔ نگماں کچھ حد تک دے مقابلے نيں [[برادری|برادریاں]] امریکا وچ . چونکہ روايتی علامتاں ( کولیر ) کارپوریشن دے ممبران رسمی مواقع ( ''کامرس'' ) اُتے رنگین ٹوپیاں تے ربن پہندے نيں تے کچھ ہن وی روايتی تعلیمی باڑ لگیانے د‏‏ی مشق کردے نيں ، جو "زندگی دے چیلنجاں دے ''لئے''اپنے ممبراں د‏‏ی تشکیل" کردے ني‏‏‏‏ں۔ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ، کارپوریشناں نے جرمنی د‏‏ی طلبہ د‏‏ی زندگی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اُتے ، اج کارپوریشناں وچ صرف نسبتا کم تعداد وچ طلبا شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا خود اعلان کردہ مشن تعلیمی روایات نو‏‏ں زندہ رکھنا تے زندگی دے لئی دوستی پیدا کرنا ا‏‏ے۔ پرانے شہر وچ کارپوریشنز د‏‏ی اکثر نمائندہ 19 ويں صدی د‏‏ی حویلی موجود ني‏‏‏‏ں۔ {{یونیورسٹی |ناں = ہائیڈلبرگ یونیورسٹی |مورت = Logo University of Heidelberg.svg |px = 250px |ماٹو = سکھان والی کتاب ہر ویلے کھلی ہوندی اے۔ |ٹریا = 1386 |تھاں = [[ہائیڈلبرگ]] ، جرمنی[[File:Flag of Germany.svg|30px]] | وائس چانسلر= |سٹاف = 4,196 |پڑھاکو = 26,741 |قسم = پبلک |تعلیم = پی ایچ ڈی تک |مضمون = سائنس تے آرٹس |ویب سائیٹ = [http://www.uni-heidelberg.de/] }} === نائٹ لائف === [[ہائیڈل برک|ہیڈلبرگ]] اپنے طالب علمی د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دے لئی کم تو‏ں کم مشہور نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rhein-neckar-guide.de/heidelberg.html|title=Heidelberg night life|accessdate=2008-05-16|website=Rhein-Neckar guide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709045120/http://www.rhein-neckar-guide.de/heidelberg.html|archivedate=2008-07-09}}</ref> استاداں د‏‏ی کونسلاں دے ذریعہ باقاعدگی تو‏ں منعقد د‏‏ی جانے والی مختلف جماعتاں دے علاوہ ، یونیورسٹی د‏‏ی سمسٹر کھولنے تے اختتامی جماعتاں ، ہاسٹلری پارٹیاں ، تے ہیڈلبرگ دے 34 طلباء برادریاں دے شہر ، شہر تے اس تو‏ں وی زیادہ [[رائن-نیکار|میٹروپولیٹن علاقے]] ، رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی پیش کش کردے نيں کسی وی ذائقہ تے بجٹ دے ل. یونیورسٹی اسکوائر تو‏ں متصل ہیڈلبرگ دا اک اہ‏م نائٹ لائف ڈسٹرکٹ اے ، جتھ‏ے اک پب اک دوسرے دے نال لگیا ہويا ا‏‏ے۔ جمعرات تو‏ں ، ایہ پوری رات بہت بھیڑ تے ماحول تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ہیڈلبرگ دے پاس پنج وڈے ڈسکوز ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا نیو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ [[مانہایم|ہینڈلبرگ سے]] دگنا وڈا شہر ، [[مانہایم|مین ہیم]] شہر ، اک 15 منٹ د‏‏ی ٹرین د‏‏ی سواری دا فاصلہ طے کردا اے ، تے اس تو‏ں کدرے زیادہ متنوع رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی پیش کش کردی اے ، جس وچ مختلف قسم دے کلب تے سلاخاں نيں جو ہیدلبرگ تے مانہیم د‏‏ی طلباء برادری دونے دے نال اچھ -ی ني‏‏‏‏ں۔ . == مشہور لوک == {{Gallery|File:Pintoricchio 014.jpg|[[پائیس دوم]]|File:Georg Wilhelm Friedrich Hegel00.jpg|[[جارج ولہلم فریڈریک ہیگل]]|File:Dmitri Ivanowitsh Mendeleev.jpg|[[دمتری میندلیف]]|File:Max Weber 1894.jpg|[[میکس ویبر]]|File:Arnold J. Toynbee Anefo.jpg|[[آرنلڈ ٹائن بی]]|File:Alfred Wegener ca.1924-30.jpg|[[Alfred Wegener]]||[[Hannah Arendt]]|width=135|lines=2}} یونیورسٹی دے سابق طلباء تے استاداں وچ متعدد بانی تے [[درسی علوم|علمی مضامین دے]] علمبردار ، تے بین الاقوامی سطح اُتے شہرت پانے والے فلسفیاں ، شاعراں ، فقہاء ، [[الٰہیات|مذہبی ماہرین]] ، [[علوم فطریہ|قدرتی]] تے [[معاشرتی علوم|سماجی سائنسداناں دی]] اک وڈی تعداد شامل ا‏‏ے۔ [[نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ بلحاظ جامعاندی وابستگی|27 نوبل انعام یافتہ]] ، گھٹ تو‏ں گھٹ 18 لیبنز لاریٹس ، تے [[اکیڈمی ایوارڈز|"آسکر" دے]] دو [[اکیڈمی ایوارڈز|فاتح]] ہیڈلبرگ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|نوبل نوبل انعام یافتہ افراد]] نے ایہ اعزاز ہیڈلبرگ وچ اپنے دور وچ حاصل کيتا۔ <ref name="Nobel"/> [[وزیر (حکومت)|جرمنی دے]] متعدد [[وزیر (حکومت)|وفاقی وزراء]] تے [[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|جرمن ریاستاں دے]] [[وزیر اعظم|وزرائے اعظم]] دے علاوہ [[وزیر (حکومت)|، جرمنی دے]] پنج چانسلراں نے اس یونیورسٹی وچ شرکت کيتی ، تازہ ترین ہیلمٹ کوہل ، جو "اتحاد دے چانسلر" ني‏‏‏‏ں۔ بیلجیم ، [[بلغاریہ]] ، یونان ، [[نکاراگوا]] ، [[سربیا]] ، [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ دے]] [[سربراہ ریاست|سربراہان]] مملکت یا [[سربراہ حکومت|حکومت]] ، اک برطانوی وارث ظاہر ، نیٹو دے سکریٹری جنرل تے [[عالمی امن دفتر|انٹرنیشنل پیس بیورو دے]] ڈائریکٹر نے وی ہڈلبرگ وچ تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[نوبل امن انعام|نوبل امن انعام یافتہ]] [[ایلبرٹ گوباٹ|چارلس البرٹ گوبات]] تے [[آگسٹے بیرنارٹ|آگسٹ بیئرارنٹ]] ۔ مذہب دے میدان تو‏ں وابستہ سابق یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد وچ [[پائیس دوم|پوپ پیس II]] ، [[کارڈینل|کارڈینلز]] ، [[اسقف|بشپس]] تے فلپ میلانچھن تے زکریاس ارسینس دے نال [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|پروٹسٹنٹ اصلاحات دے]] دو اہ‏م رہنما شامل ني‏‏‏‏ں۔ قانونی پیشہ تو‏ں وابستہ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد وچ [[بین الاقوامی عدالت انصاف|بین الاقوامی عدالت انصاف دے]] صدر ، انسانی حقوق د‏‏ی یوروپی عدالت دے دو صدور ، سمندری قانون دے بین الاقوامی عدالت دے صدر ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دے]] نائب صدر ، اک [[وکیل جامِع|ایڈووکیٹ جنرل]] تو‏ں اُتے جسٹس د‏‏ی یورپی عدالت وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 16 [[جج|ججاں]] د‏‏ی جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت ، دا صدر جسٹس فیڈرل کورٹ دے اک صدر خزانہ دے وفاقی عدالت دے اک صدر [[جرمنی د‏‏ی فیڈرل لیبر کورٹ|وفاقی لیبر کورٹ]] ، دو وکلاء جنرل جرمنی دا ، تے اک برطانوی لاء لارڈ ۔ کاروبار وچ ، ہیڈلبرگ دے سابق طلباء تے استاداں خاص طور اُتے قائم کيتا ، شریک بانی یا اے بی بی گروپ د‏‏ی سربراہی وچ ۔ استور کارپوریٹ کاروباری ادارےآں ؛ بی اے ایس ایف ؛ بی ڈی اے ؛ [[ڈیملر اے جی]] ؛ [[ڈوئچے بینک]] ؛ EADS ؛ Krupp AG ؛ [[سیمنز|سیمنز اے جی]] ؛ تے تھیسن اے جی ۔ فنون دے شعبے وچ سابق طلباء وچ کلاسیکی کمپوزر [[رابرٹ شمان]] ، فلسفیاں [[لڈ وِگ فیورباچ|لڈویگ فیوربچ]] تے [[ایڈمنڈ مونٹگمری]] ، شاعر [[جوزف فری فیر ون وان ایشینڈرف|جوزف فریئیر وون ایشرینڈر]] تے مصنفاں [[کرسچن فریڈرک ہیبل]] ، [[کرسچن فریڈرک ہیبل|گوٹ]] [[آئرین فریش|فریڈ]] [[گوٹ فرائڈ کیلر|کیلر]] ، [[آئرین فریش|آئرین فریچ]] ، [[ہینرچ ہافمین (مصنف)|ہینریچ ہوفمین]] ، [[محمد اقبال|سر محمد اقبال]] ، [[جوس رجال|جوسے سومل مواز]] ، شامل نيں ۔ ، [[ژاں پال سارتر|ژان پال]] ، [[نوبل انعام برائے ادب|ادب دے نوبل انعام یافتہ]] [[کارل سپٹلر|کارل اسٹلر]] ، تے ناول نگار جگڈا مارینی ۔ ہور مضامین وچ ہیدلبرگ دے سابق طلباء وچ ، "سائیکالوجی دا باپ" [[ولہیم وانڈٹ|ولہیم وونڈ]] ، "فزیکل کیمسٹری دا باپ" [[جے ولارڈ گبس]] ، "امریکن بشری حقوق دے والد" [[فرانز بوس]] ، [[دمتری میندلیف|دیمتری مینڈیلیف]] ، جس نے عناصر د‏‏ی [[دوری جدول|متواتر جدول]] تخلیق کيتا ، دو پہی اصول کف موجد [[کارل ڈریس]] ، [[الفریڈ ویگنر]] ، جس نے براعظم بقیہ دریافت کيتا ، ہور سیاسی تھیوریسٹ [[ہننا آرنڈٹ|ہننا آرینڈٹ]] ، صنفی نظریہ ساز [[جوڈتھ بٹلر]] ، سیاسی سائنس دان [[کارل جوآخم فریڈرک|کارل جواچم فریڈرچ]] ، تے ماہر معاشیات [[کارل مانہیم]] ، [[رابرٹ ای پارک]] تے [[ٹیلکوٹ پارسنز|ٹیلکوٹ پارسن]] ۔ فلسفیاں [[جارج ولہلم فریڈریک ہیگل|جارج ولہیم فریڈرک ہیگل]] ، [[کارل جیسپرز]] ، [[ہنس جارج گیڈامر|ہنس جارج گڈامر]] ، تے [[جورجن ہیرماس]] نے یونیورسٹی دے پروفیسرز د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جداں کہ علمبردار سائنسدان [[ہرمن وان ہیلمولٹز]] ، [[رابرٹ بنسن|رابرٹ ولہم بونس]] ، [[گوستااو رابرٹ کرچف|گستاو رابرٹ کرچف]] ، [[ایمل کراپیلین|ایمل کرپیلن]] ، سائنسی عہد دے بانی سن ۔ جدید معاشرتی سائنس دے بانی والد [[میکس ویبر]] جداں بقایا سماجی سائنس دان۔ موجودہ استاداں وچ [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|طب دا نوبل انعام یافتہ شخصیتاں]] [[برٹ سیکمین|برٹ ساکمن]] (1991) تے [[ہیرالڈ زر ہاوسن|ہرالڈ زور ہوسن]] (2008)، [[نوبل انعام برائے کیمیا وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|علم کیمیا دا نوبل انعام یافتہ]] [[سٹیفین ہیل|سٹیفین ہل]] (2014)،7 لیبنز لاریٹس ، جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت دے سابق جج پال کرچوف ، تے سابق ریڈیگر وولفرم شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی ٹریبونل دا صدر برائے قانون ۔ == فکشن اتے مشہور سبھیاچار وچ == === ساہت === 1880 وچ [[مارک ٹوین]] نے ہائڈیلبرگ دی سٹوڈینٹ لائیپھ آف اے ٹرینپ ایبروڈ وچ شاندار ڈھنگ نال اپنے اثر ظاہر کیتے۔ اسنے یونیورسٹی دی تصویر نوں امیرشاہیاں لئی اک سکول دے روپ وچ اک چتر دے روپ وچ دکھایا، جتھے طالب علماں نے اک ڈنڈی دی جیون سٹائل دا پچھا کیتا اتے ہیڈبلبرگ دے طالب علم جیون دے سارے طالب علماں اتے اثر پایا۔<ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/119/119-h/119-h.htm|title=A Tramp Abroad، By Mark Twain، Complete|website=Project Gutenberg|access-date=2008-05-16}}</ref> رابرٹ ہیئنلین دی 1964 دی ناول گلوری روڈ دے ہیرو ای۔ سی۔ گورڈن نے ہائڈلبرگ دی اک ڈگری اتے ڈائیولینگ سکاریاں دی اپنی اچھا دا ذکر کیتا اے۔ برنرہارڈ سکلنک دی اردھ-آتمکہانی 1995 دے ناول '''دِ ریڈر''<nowiki/>' وچ، ہیڈبلبرگ یونیورسٹی حصہ II دے مکھ مورت وچوں اک اے۔ اک بزرگ عورت نال اپنے تعلقاں دے قریب اک دہاکے بعد اک پراسرار انت ہویا، یونیورسٹی دے اک قانون طالب علم مائیکل برگ نے اپنے سابقہ پریمی نال دوبارہ ملاقات کیتی کیونکہ اوہ اک یدھ-اپرادھ مقدمے وچ خود نوں بچاؤندا اے، جس نوں اوہ اک سیمینار یونیورسٹی نوں اکادمی اوارڈ جیتو 2008 دی فلم 'دِ ریڈر' وچ وی پردرشت کیتا گیا اے، جس وچ [[کیٹ ونسلیٹ]]، [[ڈیوڈ کراس]] اتے رالف پھنس شامل ہن۔<ref>[[:en:Bernhard Schlink|Schlink، Bernhard]] (1995؛ English translation 1997 by Carol Brown Janeway)۔ ''The Reader''۔ Vintage International، 157. {{ISBN|978-0-679-44279-0}}۔</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0976051/|title=The Reader 2008|website=Internet Movie Database|access-date=2009-02-22}}</ref> === فلم اتے ٹیلیوژن === 1927 دی موک فلم ولپھیلمیئر میئر-پھورسٹر دی نبھاؤن والے ایلٹ ہائڈلبرگ (1903) اُتے مشتمل فلم "''The Student Prince in Old Heidelberg''" وچ روموں نووارو اتے نورا شیئرر نے کردار نبھایا، [[مارک ٹوین]] دی ہائڈلبرگ دی تصویر نوں جاری رکھیا، جو جرمن شہزادہ دی کہانی نوں درساؤندی اے، جو ہیڈبلبرگ توں پڑھن آؤندا اے۔ اتھے دا مطالعہ کرتا دی دھی نال پیار وچ ڈگدا اے۔ 20 ویں صدی دے پہلے ادھ وچ ایہہ بہت مشہور ہو گیا سی، ایہہ 19 ویں صدی دے شروع وچ اتے 20 ویں صدی دی عامَ طالب علم دی زندگی نوں درساؤندا اے، اتے اس نوں اج تک دی موک فلم یگ دی اک مہان رچنا منیا گیا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0018451/|title=The Student Prince in Old Heidelberg (1927)|publisher=[[Internet Movie Database]]|access-date=2008-05-16}}</ref> === ادب === 1880 وچ [[مارک ٹوین|مارک ٹوین نے]] مزاحیہ انداز وچ ''اے ٹرامپ بیرون ملک'' وچ ہیڈلبرگ د‏‏ی طلبہ د‏‏ی زندگی دے تاثرات نو‏‏ں تفصیل دے نال تفصیل تو‏ں دسیا۔ اس نے یونیورسٹی دے اک اشرافیہ دے لئی اسکول د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک تصویر پینٹ د‏‏ی ، جتھ‏ے طلباء نے گستاخانہ طرز زندگی دا پِچھا کيتا ، تے ہائڈلبرگ د‏‏ی پوری طالب علمی زندگی وچ طلباء کارپوریشناں دے زبردست اثر و رسوخ نو‏‏ں بیان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg.org/files/119/119-h/119-h.htm|title=A Tramp Abroad, By Mark Twain, Complete|accessdate=2008-05-16|website=Project Gutenberg}}</ref> [[ولیم سمرسیٹ ماگھم|ولیم سومرسیٹ موگم]] دے 1915 دے شاہکار ناول ''آف ہیومن بانڈیج وچ '' ، انہاں نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ مرکزی کردار فلپ کیری دے اک سال قیام نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے خود نوشت د‏‏ی شکل وچ بیان کيتا۔ ہیڈلبرگ نے 1934 وچ ریلیز ہونے والے اس ناول دے متعلقہ فلمی ورژن وچ وی نمایاں کيتا ( [[لیسلی ہاورڈ (اداکار)|لیسلی ہاورڈ]] نے فلپ دے طور اُتے ، تے [[بیٹی ڈیوس|بٹی ڈیوس بطور]] ملڈریڈ) ، 1946 (جس وچ پال ہنریڈ تے ایلینور پارکر مرکزی کردار وچ سن ) ، تے 1964 ( [[لارنس ہاروے|لارنس ہاروی دے]] نال تے مرکزی کردار وچ [[کم نوواک]] ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg.org/etext/351|title=Of Human Bondage, By William Somerset Maugham, Complete|accessdate=2009-02-10|website=[[منصوبہ گوٹن برک]]}}</ref> رابرٹ ہینلن دے 1964 دے ناول ''گلوری روڈ کے'' ہیرو ای سی گورڈن نے ہیڈلبرگ تو‏ں ڈگری حاصل کرنے د‏‏ی خواہش تے اس دے نال جانے دے دوغلا پن دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ [[برنارڈڈ سلنک|برنارڈ شلنک]] دے نیم تصنیف 1995 دے ناول ''دی ریڈر وچ '' ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی پارٹ II دے مرکزی مناظر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اک بوڑھی عورت دے نال اس دا معاملہ اک پراسرار انجام نو‏‏ں پہنچنے دے نیڑے اک دہائی دے بعد ، یونیورسٹی وچ قانون د‏‏ی طالبہ ، مائیکل برگ دا سابقہ عاشق تو‏ں دوبارہ مقابلہ ہويا کیونجے اس نے اک جنگی جرائم دے مقدمے وچ اپنا دفاع کيتا ، جس دا مشاہدہ اوہ اس دے اک حصے دے طور اُتے کردا ا‏‏ے۔ سیمینار. اس یونیورسٹی نو‏‏ں [[اکیڈمی ایوارڈز|اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں جیتنے والی]] 2008 دے فلمی ورژن "ریڈر" وچ وی پیش کيتا گیا اے ، جس وچ [[کیٹ وینسلیٹ|کیٹ ونسلیٹ]] ، [[ڈیوڈ کروس]] تے [[رالف فیہور|رالف فینیس]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0976051/|title=The Reader 2008|accessdate=2009-02-22|website=Internet Movie Database}}</ref> === فلم تے ٹیلی ویژن === 1927 د‏‏ی خاموش فلم ''دی سٹوڈنٹ پرنس انہاں اولڈ ہیڈلبرگ'' ، ولہیم میئر-فرسٹر دے ڈرامہ ''الٹ ہیڈلبرگ'' (1903) اُتے مبنی ، جس وچ رامن نوارو تے نورما شیئر نے اداکاری کيت‏ی سی ، مارک ٹوین د‏‏ی ہیڈلبرگ د‏‏ی تصویر جاری رکھی ، جس وچ اک جرمن شہزادے د‏‏ی کہانی دکھادی گئی۔ ہائڈل برگ اوتھ‏ے تعلیم حاصل کرنے دے لئی ، لیکن اپنے سر نوشی د‏‏ی بیٹی نال پیتار کردا ا‏‏ے۔ 20 واں صدی دے پہلے نصف حصے وچ بہت مشہور رہیا اے ، ایہ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ عام طالب علمی د‏‏ی زندگی پیش کردا اے ، تے اج کل ایہ خاموش فلمی دور دے شاہکار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0018451/|title=The Student Prince in Old Heidelberg (1927)|accessdate=2008-05-16|publisher=[[انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]]}}</ref> [[ایم جی ایم]] دے 1954 وچ رنگین ریمیک ، ماریو لانزہ د‏‏ی آواز پیش کرنے والا <nowiki><i id="mwBJU">اسٹوڈنٹ پرنس</i></nowiki> ، اس کہانی دے سگمنڈ رومبرگ دے اوپیریٹا ورژن اُتے مبنی اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://musicaltheatreguide.com/composers/romberg/student_prince.htm|title=The Student Prince|accessdate=2008-05-16|website=Musical & Theatre Guide}}</ref> == ہور ویکھو == * [[قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ]] * مشترکہ طور اُتے چلائے جانے والے پروگراماں دے لئی [[اپلائیڈ سائنسز د‏‏ی مانہیم یونیورسٹی|مین ہائم یونیورسٹی آف اپلائیڈ سائنسز]] * [[رائن-نیکار|رائن نیکر میٹروپولیٹن ایریا]] == نوٹ == {{حوالے|30em}} == حوالے == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last=Cser |first=Andreas |title=Kleine Geschichte der Stadt Heidelberg und ihrer Universität |trans-title=Short history of the city of Heidelberg and its University|publisher= Verlag G. Braun |location=Karlsruhe |year=2007 |isbn=978-3-7650-8337-2|language=de|ref=harv}} * {{cite book |last1=Gabriel |first1=Astrid L. |title=Antiqui und Moderni |editor1-first=Albert |editor1-last=Zimmermann |publisher=Walter de Gruyter |year=1974 |isbn=978-3-11-004538-3 |chapter="Via antiqua" and "via moderna" in the fiftennth century |pages = 459–61|oclc=185583682|ref=harv}} * {{cite book |last=Remy |first=Steven P. |title=The Heidelberg Myth: The Nazification and Denazification of a German University |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge |year=2002 |isbn= 978-0-674-00933-2 |ref=harv}} * {{cite book |last=Schlusemann |first=Rita|title=Princes and princely culture, 1450–1650 |volume=1 |editor=Martin Gosman |editor2=Alasdair A. MacDonald |editor3=Arie Johan Vanderjagt |publisher=Brill |year=2003 |chapter=Power and creativity at the court of heidelberg |pages=279–294 |ref=}} * {{cite book |first1=Wolfgang U. |last1=Eckart |first2=Volker |last2=Sellin |first3=Eike |last3=Wolgast |title=Die Universität Heidelberg im Nationalsozialismus |publisher=Springer Verlag |location=Berlin |year=2006 |isbn=978-3-540-21442-7 |language=de|ref=}} * {{cite book |last=Wolgast |first=Eike |title=Die Universität Heidelberg: 1386–1986 |publisher=Springer Verlag |location=Berlin |year=1986 |isbn=978-3-540-16829-4 |language=de|ref=harv}} {{refend}} == ہور پڑھو == * {{حوالہ کتاب|title=Heidelberger Gelehrtenlexikon, Bd. 1: 1803–1932, Bd. 2: 1652–1802, Bd. 3: 1386–1651, Bd. 4: 1933–1986|last=Drüll|first=Dagmar|publisher=Springer|year=1991<!-- , 2002, 2009 -->|location=Heidelberg|language=de|orig-year=1986}} * {{حوالہ کتاب|title=Die Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, Ansichten – Einblicke – Rückblicke|last=Happ|first=Sabine|last2=Moritz|first2=Werner|publisher=Sutton Verlag|year=2003|isbn=978-3-89702-522-6|location=Erfurt|language=de}} * {{حوالہ کتاب|url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/122|title=Die Alte Aula der Universität Heidelberg, hrsg. im Auftrag des Rektors|last=Hawicks|first=Heike|last2=Runde|first2=Ingo (Hgg.)|year=2016|location=Heidelberg|language=de}} * {{حوالہ کتاب|url=http://www.uni-heidelberg.de/md/uniarchiv/heidelberg_und_der_heilige_stuhl_web.pdf|title=Päpste – Kurfürsten – Professoren – Reformatoren. Heidelberg und der Heilige Stuhl von den Reformkonzilien des Mittelalters zur Reformation. Katalog zur Ausstellung im Kurpfälzischen Museum vom 21. Mai bis 22. Oktober 2017, hrsg. vom Universitätsarchiv Heidelberg sowie vom Historischen Verein zur Förderung der Calvinismusforschung e.V. und vom Kurpfälzischen Museum Heidelberg|last=Hawicks|first=Heike|last2=Runde|first2=Ingo (Hgg.)|year=2017|location=Heidelberg / Neustadt a.d.W. / Ubstadt-Weiher / Basel|language=de}} * Hawicks, Heike; Runde, Ingo (2018). "Heidelberg and the Holy See – from the Late Medieval Reform Councils to the Reformation in the Electoral Palatinate". 1517. Le università e la Riforma protestante. Studi e ricerche nel quinto anniversario delle tesi luterane (Studi e ricerche sull'università), ed. Simona Negruzzo. Bologna. pp. 33–54. ISBN 978-8815279835. * Krabusch, H. (1961). "Das Archiv der Universität Heidelberg. Geschichte und Bedeutung". Aus der Geschichte der Universität Heidelberg und Ihrer Fakultäten. Sonderbd. Der Ruperto Carola, HRSG. Von G. Hinz (in German). pp. 82–111. * {{حوالہ کتاب|title=Die Rektorbücher der Universität Heidelberg. Band I: 1386–1410. Heft III, Jürgen Miethke Protocollum Contubernii: Visitation und Rechnungspüfung von 1568–1615, Gerhard Merkel|last=Lutzmann|first=Heiner|language=en}} * Moraw, Peter (1983). "Heidelberg: Universität, Hof und Stadt im ausgehenden Mittelalter". Studien zum städtischen Bidlungswesen des späten Mittelalters und der frühen Neuzeit, HRSG. Von Bernd Moeller, Hans Patze, Karl Stackmann, Redaktion Ludger Grenzmann (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Philol.-hist. Klasse, III.137) (in German). Göttingen. pp. 524–552. * {{حوالہ کتاب|title=Zwischen Wissenschaft und Politik. Studien zur deutschen Universitätsgeschichte. Festschrift für Eike Wolgast zum 65. Geburtstag|last=Moritz|first=Werner|year=2001|editor-last=Kohnle|editor-first=Armin|location=Stuttgart|pages=540–562|language=de|chapter=Die Aberkennung des Doktortitels an der Universität Heidelberg während der NS- Zeit|editor-last2=Engehausen|editor-first2=Frank}} * {{حوالہ کتاب|title=Die Heidelberger Universität im Mittelalter (1386–1508), Ein Stück deutscher Geschichte|last=Ritter|first=Gerhard|year=1986|isbn=978-3-533-03742-2|location=Heidelberg|language=German|orig-year=1st. Pub. 1936}} * Runde, Ingo (2013). "Das Universitätsarchiv Heidelberg. Von der parva archella zum modernen Archivbetrieb" (PDF). Universitätsarchive in Südwestdeutschland. Geschichte – Bestände – Projekte. Tagung anlässlich des 625-jährigen Jubiläums der Ersterwähnung einer Archivkiste der Universität Heidelberg zum 8. Februar 1388 (Heidelberger Schriften zur Universitätsgeschichte 1), hrsg. von Ingo Runde (in German). Heidelberg. pp. 47–71. ISBN 978-3-8253-6252-2. * {{حوالہ کتاب|title=Die Universität Heidelberg und ihre Professoren während des Ersten Weltkriegs. Beiträge zur Tagung im Universitätsarchiv Heidelberg am 6. und 7. November 2014 (Heidelberger Schriften zur Universitätsgeschichte 6)|last=Runde|first=Ingo (Hrsg.)|year=2017|isbn=978-3-8253-6695-7|location=Heidelberg|language=de}} * Runde, Ingo (2018). "Universitätsreformen in Heidelberg – Überlieferung und Erschließung". Universität – Reform. Ein Spannungsverhältnis von langer Dauer (12.-21. Jahrhundert), Tagung der Gesellschaft für Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte, 18.-20. September 2013 in der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel (Veröffentlichungen der Gesellschaft für Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte 14), hrsg. von Martin Kintzinger / Wolfgang Eric Wagner / Julia Crispin (in German). Basel. pp. 71–92. ISBN 978-3-7965-3793-6. * {{حوالہ کتاب|title=Das Klinikum der Universität Heidelberg und seine Institute|publisher=Springer|year=1986|isbn=978-3-540-16033-5|editor-last=Schettler|editor-first=Gotthard|location=Berlin-Heidelberg|language=de}} * {{حوالہ کتاب|title="Semper apertus", Sechshundert Jahre Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg 1386–1986, Festschrift in sechs Bänden|publisher=Springer|year=1985|editor-last=Doerr u.a.|editor-first=Wilhelm|location=Berlin-Heidelberg|language=de}} * {{حوالہ کتاب|title=Urkundenbuch der Universität Heidelberg, Bd. I-II|year=1886|editor-last=Winkelmann|editor-first=Eduard|location=Heidelberg|language=de}} == نوٹ == {{حوالے|30em}} [[گٹھ:یونیورسٹیاں]] === بارلے جوڑ === {{Commons|University of Heidelberg|ہائیڈلبرگ یونیورسٹی|position=left}} {{جرمن یونیورسٹیاں}} * {{دفتری ویب سائٹ}} ; [[ویکی ماخذ|وکی وسیلہ]] {{Commons category|Universität Heidelberg|University of Heidelberg}} * ;[[ویکی ماخذ]] * {{cite Americana|wstitle=Heidelberg University |short=x}} * {{cite Collier's|wstitle=Heidelberg University|short=x}} * {{cite Catholic Encyclopedia|wstitle=University of Heidelberg|short=x}} {{University of Heidelberg|state=expanded}} {{Navboxes|list= {{German U15}} {{German Excellence Universities}} {{League of European Research Universities}} {{Coimbra Group}} {{Universities in Germany}} {{Universities and colleges in Baden-Württemberg}} }} {{Authority control}} [[گٹھ:یورپ وچ 1386ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:چودہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:ہائڈلبرگ یونیورسٹی]] [[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]] [[گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[Category:جرمنی]] [[Category:جرمن یونیورسٹیاں]] 7obfdxz70mtuupn178ofgra0unneo2k 0 49858 706388 678420 2026-04-23T10:12:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706388 wikitext text/x-wiki ایہ جدول ابراہیمی مذہباں دے انبیاء دا اے۔ {|class="wikitable sortable" style="width: auto; text-align: right;" |- ! [[یہودیت]] ! [[مسیحیت]] ! [[مورمنیت]] ! [[اسلام]] ! [[بہائی مت]] |- | آدم | آدم | آدم | '''[[آدم علیہ السلام|آدم]]''' <ref name="اسلام">{{Cite web |title=IslamTutor.com -> The Prophets Of Islam - A Referenced List<!-- Bot generated title --> |url=http://www.islamtutor.com/islam/prophets-of-islam-list.php |access-date=2016-02-18 |archive-date=2007-07-03 |archive-url=https://archive.today/20070703195917/http://www.islamtutor.com/islam/prophets-of-islam-list.php }}</ref> | آدم <ref name="ڈنن جے. مئی">{{Cite journal | last = May | first = Dann J | title = The Bahá'í Principle of Religious Unity and the Challenge of Radical Pluralism | month = December | year = 1993 | pages = 102 | publisher = University of North Texas, Denton, Texas | url = http://iii.library.unt.edu/record=b1785599~S12| contribution = Web Published | contribution-url = http://bahai-library.com/may_principle_religious_unity | issn = | doi = | id = | accessdate = 2010-01-02}}</ref> |- | کنعان <ref>[http://www.sacred-texts.com/jud/pol/pol04.htm The Talmud: Selections: Part First: Biblical History: Chapter I. From Cain and Abel to the Destruction of Babel's Tower<!-- Bot generated title -->]</ref> | >< | >< | >< | >< |- | >< | Enoch <ref>http://www.biblegateway.com/passage/?search=jude%201:14-1:14&version=KJV</ref> | Enoch | '''[[ادریس علیہ السلام|ادریس]]''' <ref name="اسلام"/> | Enoch <ref name="Brown">[http://bahai-library.com/brown_hermes_apollonius Hermes Trismegistus and Apollonius of Tyana in the Writings of Bahá'u'lláh] by Keven Brown, Published in ''Revisioning the Sacred: New Perspectives on a Bahá'í Theology'', Studies in the Babi and Baha'i Religions vol. 8, pages 153-187, Kalimat Press, 1997, ISBN 0-933770-96-0</ref> |- | >< | نوح<ref name="ReferenceA">[[s:ru:БЭАН/Пророк|Пророк]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> | نوح | '''[[نوح علیہ السلام|نوح]]''' <ref name="اسلام"/> | نوح <ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- | Eber <ref>[http://www.chabad.org/library/article.htm/aid/8174/showrashi/true/jewish/Chapter-10.html Bereishit - Chapter 10 - Genesis<!-- Bot generated title -->]</ref> | >< | >< | >< | >< |- | >< |>< |>< | '''[[ہود علیہ السلام|ہود]]''' <ref name="اسلام"/> |>< |- | >< |>< |>< | '''[[صالح علیہ السلام|صالح]]''' <ref name="اسلام"/> | Salih <ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- | ابراہیم <ref name="یہودیت"/> | ابراہیم<ref name="ReferenceA"/> | ابراہیم | '''[[ابراہیم علیہ السلام|ابراہیم]]''' <ref name="اسلام"/> | ابراہیم <ref name="bh">[http://info.bahai.org/babi-and-bahai.html Historical Context of the Bábi and Bahá'í Faiths<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | [[سارہ]] <ref name="یہودیت">[http://www.jewfaq.org/prophet.htm Judaism 101: Prophets and Prophecy<!-- Bot generated title -->]</ref> | >< | >< | >< | >< |- | >< | >< | >< | '''[[اسماعیل علیہ السلام|اسماعیل]]''' <ref name="اسلام"/> | اسماعیل <ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- | اسحاق <ref name="یہودیت"/> | اسحاق {{Citation needed|date=November 2009}} | اسحاق | '''[[اسحاق علیہ السلام|اسحاق]]''' <ref name="اسلام"/> | اسحاق <ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- | یعقوب <ref name="یہودیت"/><ref name="یعقوب">[http://www.biblegateway.com/passage/?search=Genesis%2028:11%20-%2016&version=31 BibleGateway.com - Passage Lookup: Genesis 28:11 - 16<!-- Bot generated title -->]</ref> | یعقوب<ref name="یعقوب"/> | یعقوب | '''[[یعقوب علیہ السلام|یعقوب]]''' <ref name="اسلام"/> | یعقوب <ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- || یوسف <ref>[http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=441&letter=J&search=joseph#1 JewishEncyclopedia.com - یوسف<!-- Bot generated title -->]</ref> | یوسف<ref>http://www.biblegateway.com/passage/?search=Genesis%2037:5%20-%2011&version=NIV</ref> | یوسف | '''[[یوسف علیہ السلام|یوسف]]''' <ref name="اسلام"/> | یوسف <ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |>< |>< |>< | '''[[لوط علیہ السلام|لوط]]''' <ref name="اسلام"/> | |- |ایوب<ref name="یہودیت"/><ref name="tb">Babylonian Talmud, Baba Bathra 15</ref><ref>However there are opinion in the Talmud that Job never existed and that the whole story was a fable. [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=330&letter=J&search=Job#1 JewishEncyclopedia.com - JOB<!-- Bot generated title -->]</ref> |ایوب |ایوب{{Citation needed|date=November 2009}} |'''[[ایوب علیہ السلام|ایوب]]''' <ref name="اسلام"/> |ایوب<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |>< |Jeduthun <ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/biblerus/71275/пророк Пророк // Библия. Ветхий и Новый заветы. Синодальный перевод. Библейская энциклопедия.. арх. Никифор. 1891] {{ref-ru}}</ref> |Jeduthun |>< |>< |- |>< |Asaph/Asoph<ref name="ReferenceA"/> |Asaph |>< |>< |- |>< |روت{{Citation needed|date=November 2009}} |روت |>< |>< |- |>< |>< |>< | '''[[شعيب علیہ السلام|شعيب]]''' <ref name="اسلام"/> |Shu'aib<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |Bithiah <ref>Babylonian Talmud, Sotah 12</ref> |>< |>< |>< |>< |- |ہارون<ref name="یہودیت"/><ref name="ہارون">{{Bible verse|Exodus|7|1}}</ref> |ہارون<ref name="ہارون"/> |ہارون |'''[[ہارون علیہ السلام|ہارون]]''' <ref name="اسلام"/> |ہارون<ref>[http://www.bcca.org/ref/books/bwf/0617religionandcivilization.html Bahá'í World Faith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302003752/http://www.bcca.org/ref/books/bwf/0617religionandcivilization.html |date=2014-03-02 }}—Selected Writings of Bahá'u'lláh and 'Abdu'l-Bahá ('Abdu'l-Bahá's Section Only), Author: 'Abdu'l-Bahá, US Bahá'í Publishing Trust, 1976 edition, p. 270</ref> |- |مریم<ref name="یہودیت"/><ref name="مریم"/> |مریم<ref name="مریم">{{Bible verse|Exodus|15|20}}</ref> |مریم |>< |>< |- |موسی<ref name="یہودیت"/><ref name="موسی">{{Bible verse|Deuteronomy|34|10}}</ref> |موسی<ref name="موسی"/> |موسی |'''[[موسیٰ علیہ السلام|موسیٰ]]''' <ref name="اسلام"/> |موسی<ref name="bh"/> |- |>< |>< |>< |[[حکیم لقمان]]<ref name="اسلام"/> |>< |- |Joshua<ref name="یہودیت"/><ref name="joshua">{{Bible verse|Joshua|1|1}}</ref> |Joshua |Joshua |Joshua/Josue<ref name="joshua"/> |>< |- |Phinehas<ref name="یہودیت"/> |Phinehas{{Citation needed|date=November 2009}} |Phinehas{{Citation needed|date=November 2009}} |>< |>< |- |Deborah<ref name="یہودیت"/> |Deborah<ref>[[s:ru:БЭАН/Девора|Девора]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Deborah |>< |>< |- |>< |Gideon {{Citation needed|date=November 2009}} |>< |>< |>< |- |Eli<ref name="یہودیت"/> |>< |>< |>< |>< |- |Elkanah<ref name="یہودیت"/> |>< |>< |>< |>< |- |حنہ<ref name="یہودیت"/> |>< |>< |>< |>< |- |سموئیل<ref name="یہودیت"/><ref name="sam"/> |Samuel<ref name="sam">[http://www.biblegateway.com/passage/?search=1+samuel%203:20-3:20&version=48 BibleGateway.com - Passage Lookup: 1 samuel 3:20-3:20<!-- Bot generated title -->]</ref> |سموئیل |>< |>< |- |King David<ref name="یہودیت"/> |David<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/md.htm#dawid Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. Д — Давид (Псалмопевец)] {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Давид|Давид]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |داؤد |'''[[داؤد علیہ السلام|داؤد]]''' <ref name="اسلام"/> |داؤد<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |Abigail<ref name="یہودیت"/> |>< |>< |>< |>< |- |King Solomon<ref name="یہودیت"/> |Solomon<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ms.htm#solomon Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. С — Соломон] {{ref-ru}}</ref> |Solomon |'''[[سلیمان علیہ السلام|سلیمان]]''' <ref name="اسلام"/> |Solomon<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |Ahijah HaShiloni<ref name="یہودیت"/> |Ahijah HaShiloni<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ma.htm#ahiq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. А — Ахия (Силомлянин)] {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Ахия|Ахия]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Ahijah HaShiloni |>< |>< |- |>< |Hezekiah{{Citation needed|date=November 2009}} | Hezekiah |>< |>< |- |Mordecai<ref name="یہودیت"/> |>< |>< |>< |>< |- |Eliphaz the Temanite <ref name="tb"/> |>< |>< |>< |>< |- |Bildad the Shuhite <ref name="tb"/> |>< |>< |>< |>< |- |Zophar the Naamathite <ref name="tb"/> |>< |>< |>< |>< |- |Elihu the Buzite <ref name="tb"/> |>< |>< |>< |>< |- |Beor <ref name="tb"/> |>< |>< |>< |>< |- |Balaam <ref name="tb"/><ref>he is said to have spoken to God and prophesied but is considered a bad person for his actions</ref> |>< |>< |>< |>< |- |Gad <ref name="یہودیت"/> |Gad<ref>[[s:ru:БЭАН/Гад|Гад]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Gad |>< |>< |- |Nathan <ref name="یہودیت"/> |ناتن<ref>[[s:ru:БЭАН/Нафан|Нафан]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |ناتن |>< |>< |- |Shemaiah <ref name="یہودیت"/> |Shemaiah<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ms.htm#samey Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. С — Самей] {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Самей|Самей]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Shemiah |>< |>< |- |Hanani <ref name="یہودیت"/> |Hanani<ref>[[s:ru:БЭАН/Ананий|Ананий]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> <ref>[[s:ru:ЭСБЕ/Ананий|Ананий]] // [[Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary]] {{ref-ru}}</ref> |Hanani |>< |>< |- |Jehu <ref name="یہودیت"/> |Jehu<ref>[[s:ru:БЭАН/Ииуй|Ииуй]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Jehu |>< |>< |- |Jahaziel <ref name="یہودیت"/> |Jahaziel/Chaziel{{Citation needed|date=November 2009}} |Jahaziel |>< |>< |- |Eliezer<ref name="یہودیت"/> |Eliezer{{Citation needed|date=November 2009}} |Eliezer |>< |>< |- |Ahiyah<ref name="یہودیت"/> |Ahiyah<ref name="ReferenceA"/> |Ahiyah |>< |>< |- |Iddo<ref name="یہودیت"/> |Iddo{{Citation needed|date=November 2009}} |عیدو |>< |>< |- |Micaiah<ref name="یہودیت"/> |Micaiah |Miciah |>< |>< |- |عبدیاہ<ref name="یہودیت"/><ref name="obadiah">{{Bible verse|Obadiah|1|1}}</ref> |عبدیاہ/Abdias<ref name="obadiah"/> |عبدیاہ |>< |>< |- |Oded<ref name="یہودیت"/> |Oded<ref>[[s:ru:БЭАН/Одед|Одед]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Oded |>< |>< |- |Azariah<ref name="یہودیت"/> |Azariah<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ma.htm#azariq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. А — Азария] {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Азария|Азария]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |عزریا |>< |>< |- |>< |Ezra/Esdras{{Citation needed|date=November 2009}} |عزرا |'''[[عزیر علیہ السلام|عزیر]]''' <ref name="اسلام"/> | |- |>< |Nehemiah/Nechemia{{Citation needed|date=November 2009}} |Nehemiah |>< | |- |Jahaziel<ref name="یہودیت"/> |Jahaziel/Chaziel{{Citation needed|date=November 2009}} |Chaziel |>< |>< |- |Hosea<ref name="یہودیت"/> |Hosea/Osee<ref name="maliye">[http://krotov.info/library/bible/comm3/maliye.html Библиологический словарь Александра Меня. Малые пророки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110020152/http://krotov.info/library/bible/comm3/maliye.html |date=2017-11-10 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Осия пророк|Осия пророк]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mo.htm#osiq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. О — Осия] {{ref-ru}}</ref> |Hosea |>< |>< |- |Huldah<ref name="یہودیت"/> |Huldah<ref>[[s:ru:БЭАН/Олдама|Олдама]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/wo.htm#oldama Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена женские. О — Олдама] {{ref-ru}}</ref> |Huldah |>< |>< |- |Amos<ref name="یہودیت"/> |Amos<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/amos.html Библиологический словарь Александра Меня. Амоса пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190813/http://krotov.info/library/bible/comm/amos.html |date=2016-03-04 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Амос|Амос]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ma.htm#amos Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. А — Амос] {{ref-ru}}</ref> |آموس |>< |>< |- |Micah<ref name="یہودیت"/> |Micah/Micheas<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/39_mih.html Библиологический словарь Александра Меня. Михея пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304185617/http://krotov.info/library/bible/comm/39_mih.html |date=2016-03-04 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Михей|Михей]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> <ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/md.htm#dawid Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. М — Михей] {{ref-ru}}</ref> |Micah |>< |>< |- |Amoz<ref name="یہودیت"/> |>< |>< |>< |>< |- |Elijah<ref name="یہودیت"/> |الیاس<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mi.htm#iliq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. И - Илия (Фесвитянин)] {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Илия|Илия]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |الیاس |'''[[الیاس علیہ السلام|الیاس]]''' <ref name="اسلام"/> |Elijah<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |Elisha<ref name="یہودیت"/> |Elisha<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/me.htm#elisey Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. Е — Елисей] {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Елисей|Елисей]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Elisha |'''[[الیسع علیہ السلام|الیسع]]''' <ref name="اسلام"/> | |- |Jonah<ref name="یہودیت"/> |یونس/یونس<ref name="maliye" /><ref>[[s:ru:БЭАН/Иона|Иона]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mi.htm#iona Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. И — Иона] {{ref-ru}}</ref> |یونس |'''[[یونس علیہ السلام|یونس]]''' {{Citation needed|date=November 2009}} | |- |Isaiah<ref name="یہودیت"/> |Isaiah/Isaias<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/isaya.html Библиологический словарь Александра Меня. Йсайи пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430080043/http://krotov.info/library/bible/comm/isaya.html |date=2017-04-30 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Исаия пророк|Исаия пророк]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mi.htm#isaiq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. И — Исаия] {{ref-ru}}</ref> |Isaiah | |Isaiah<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |Jeremiah<ref name="یہودیت"/> |Jeremiah/Jeremias<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/30_plach.html Библиологический словарь Александра Меня. Плача Иеремии книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010518/http://krotov.info/library/bible/comm/30_plach.html |date=2016-03-05 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Иеремия пророк|Иеремия]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mi.htm#ieremiq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. И — Иеремия] {{ref-ru}}</ref> |Jeremiah | |Jeremiah<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |Zephaniah<ref name="یہودیت"/> |Zephaniah/Sophonias<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/42_sofo.html Библиологический словарь Александра Меня. Софонии пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011402/http://krotov.info/library/bible/comm/42_sofo.html |date=2016-03-05 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Софония пророк|Софония пророк]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ms.htm#sofoniq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. С — Софония] {{ref-ru}}</ref> |Zephaniah |>< |>< |- |Nahum<ref name="یہودیت"/> |Nahum<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/40_naum.html Библиологический словарь Александра Меня. Наума пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011245/http://krotov.info/library/bible/comm/40_naum.html |date=2016-03-05 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Наум|Наум]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mn.htm#naum Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. Н — Наум] {{ref-ru}}</ref> |Nahum |>< |>< |- |Habakkuk<ref name="یہودیت"/> |Habakkuk/Habacuc<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/41_avva.html Библиологический словарь Александра Меня. Аввакума пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192136/http://krotov.info/library/bible/comm/41_avva.html |date=2016-03-04 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Аввакум|Аввакум]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ma.htm#awwakum Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. А — Аввакум] {{ref-ru}}</ref> |Habakkuk |>< |>< |- |Ezekiel<ref name="یہودیت"/> |Ezekiel/Ezechiel<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mi.htm#iezekiil' Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. И — Иезекииль] {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Иезекииль пророк|Иезекииль пророк]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Ezekiel |'''[[ذو الکفل علیہ السلام|ذو الکفل]]'''<ref name="اسلام"/> {{Citation needed|date=November 2009}} |Ezekiel<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |Obadiah<ref name="یہودیت"/> |Obadiah/Abdias<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ma.htm#awdiy Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. А — Авдий]</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Авдий|Авдий]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Obadiah |>< |>< |- |Urijah/Uriah<ref name="یہودیت"/> |Uriah{{Citation needed|date=November 2009}} |Urijah |>< |>< |- |Shemaiah<ref name="یہودیت"/> |Shemaiah{{Citation needed|date=November 2009}} |Shemaiah |>< |>< |- |Baruch ben Neriah<ref name="یہودیت"/> |Baruch ben Neriah<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mw.htm#waruh Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. В — Варух]</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Варух|Варух]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Baruch ben Neriah |>< |>< |- |Neriah<ref name="یہودیت"/> |Neriah{{Citation needed|date=November 2009}} |Neriah |>< |>< |- |Seraiah<ref name="یہودیت"/> |Seraiah{{Citation needed|date=November 2009}} |Seraiah |>< |>< |- |Haggai<ref name="یہودیت"/> |Haggai/Aggeus<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/aggey.html Библиологический словарь Александра Меня. Аггея пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010305/http://krotov.info/library/bible/comm/aggey.html |date=2016-03-05 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Аггей, книга пророка Аггея|Аггей, книга пророка Аггея]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ma.htm#aggey Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. А — Аггей] {{ref-ru}}</ref> |Haggai |>< |>< |- |Zechariah<ref name="یہودیت"/> |Zechariah/Zacharias<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/44_zahar.html Захарии пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227045615/http://krotov.info/library/bible/comm/44_zahar.html |date=2013-12-27 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Захария|Захария (Варахиин)]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |Zechariah |>< |>< |- |Malachi<ref name="یہودیت"/> |Malachi/Malachias<ref name="maliye" /><ref>[[s:ru:БЭАН/Малахия|Малахия]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/ma.htm#malahiq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. М — Малахия] {{ref-ru}}</ref> |Malachi |>< |>< |- |Esther<ref name="یہودیت"/> |Esther{{Citation needed|date=November 2009}} |Esther |>< |>< |- |Joel<ref name="یہودیت"/> |Joel<ref>[http://krotov.info/library/bible/comm/35_ioil.html Библиологический словарь Александра Меня. Иоиля пророка книга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305010149/http://krotov.info/library/bible/comm/35_ioil.html |date=2016-03-05 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Иоиль пророк|Иоиль пророк]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mi.htm#ioil' Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. И — Иоиль] {{ref-ru}}</ref> |Joel |>< |Joel<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |>< |Daniel<ref name="dan">[http://www.biblegateway.com/passage/?search=matthew%2024:15-24:15&version=9 BibleGateway.com - Passage Lookup: Matthew 24:15-24:15<!-- Bot generated title -->]</ref> |Daniel |'''[[دانیال علیہ السلام|دانیال]]'''<ref>[[ابن کثیر]]. ''[[ابن کثیر|Stories of the Prophets]]'': "The Story of Daniel"</ref> |Daniel<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |>< |Zechariah (priest)<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mz.htm#zahariq Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. З — Захария (Праведный)] {{ref-ru}}</ref> |Zechariah |'''[[زکریا علیہ السلام|زکریا]]''' <ref name="اسلام"/> |Zechariah<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |>< |John the Baptist<ref>[http://days.pravoslavie.ru/ABC/mi.htm#ioann Православный церковный календарь. Имена святых, упоминаемые в месяцеслове. Имена мужские. И — Иоанн (Пророк, Предтеча и Креститель Господень)] {{ref-ru}}</ref><ref>[[s:ru:БЭАН/Иоанн Предтеча и Креститель Господень|Иоанн Предтеча и Креститель Господень]] // [[:ru:Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]] {{ref-ru}}</ref> |John the Baptist |'''[[یحییٰ علیہ السلام|یحییٰ]]''' <ref name="اسلام"/> |John (the Baptist)<ref name="ڈنن جے. مئی"/> |- |>< |Jesus of Nazareth <ref name="مسیح">{{Bible verse|John|6|14}}</ref> |Jesus of Nazareth |'''[[عیسیٰ علیہ السلام|عیسیٰ]]''' <ref name="اسلام"/> |Jesus of Nazareth<ref name="bh"/> |- |>< |John of Patmos |John of Patamos |>< |>< |- |>< |>< |Lehi <ref name=bookofmormon>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://lds.about.com/od/prophetsleaders/a/prophets_bom.htm |access-date=2016-02-18 |archive-date=2012-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317044009/http://lds.about.com/od/prophetsleaders/a/prophets_bom.htm |dead-url=yes }}</ref> |>< |>< |- |>< |>< |Nephi, son of Lehi<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Jacob <ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Enos <ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Jarom<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Omni <ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Amaron<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Chemish<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Abinadom<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Amaleki<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |King Benjamin<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |King Mosiah I<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |King Mosiah II<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Ammon <ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Abinadi<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Alma the Elder<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Alma the Younger<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |ہارون<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Ammon<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Omner<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Himni<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Amulek<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Zeezrom<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Helaman<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Helaman II<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Nephi II<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Lehi, son of Helaman<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Samuel the Lamanite<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Nephi III]]<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Timothy<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Jonas, son of Nephi<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Mathoni<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Mathonihah<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Kumen<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Kumenonhi<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Jeremiah<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Shemnon<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Jonas<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Zedekiah<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Isaiah<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Amos<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Amos II<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Ammaron<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Mormon<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Moroni<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Mahonri Moriancumer<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |Ether<ref name=bookofmormon/> |>< |>< |- |>< |>< |>< |'''[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|محمد]]'''<ref name="اسلام"/> |محمد<ref name="bh"/> |- |>< |>< |>< |>< |زرتشت<ref name="bh"/> |- |>< |>< |>< |>< |کرشنا<ref name="bh"/> |- |>< |>< |>< |>< |گوتم بدھ<ref name="bh"/> |- |>< |>< |>< |>< |باب<ref name="bh2">[http://info.bahai.org/the-bab-forerunner.html The Báb, Forerunner of Bahá'u'lláh] statement of Bahá'í International Community</ref> |- |>< |>< |>< |>< |'''[[مرزا حسین علی نوری|بہاء اللہ]]'''<ref name="bh2"/> |- |>< |>< |Joseph Smith Jr.<ref name=modernmormonprophets>http://www.prophetpaintings.com/list-of-lds-prophets</ref> |>< |>< |- |>< |>< |Brigham Young<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |جون ٹیلر<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Wilford Woodruff<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Lorenzo Snow<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Joseph F. Smith<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Heber J. Grant<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |George Albert Smith<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |David O. McKay<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Joseph Fielding Smith<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Harold B. Lee<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Spencer W. Kimball<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Ezra Taft Benson<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Howard W. Hunter<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Gordon B. Hinckley<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |- |>< |>< |Thomas S. Monson<ref name=modernmormonprophets/> |>< |>< |} == حوالے == {{حوالہ جات|2}} {{آدم توں داؤد تک}} {{تناخ چ انبیاء}} {{اسماء تے شخصیاں قرآن}} {{موضوعات مذاہب}} [[گٹھ:عبرانی بائبل چ انبیاء]] [[گٹھ:ابراہیمی دین]] 6d1mbohle2fm5yvtmyg9vv4zfussui5 0 51347 706369 700090 2026-04-23T03:10:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706369 wikitext text/x-wiki [[امریکہ دیاں ریاستاں|امریکی ریاست]] [[کولوراڈو]] دیاں271 میونسپلٹیاں نیں۔ <ref name=COmuniStatus>{{cite web | url = http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html | title = Active Colorado Municipalities | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Local Affairs | accessdate = May 11, 2011 | archive-date = December 12, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091212060308/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html | dead-url = yes }}</ref><ref name=COgovTypes>{{cite web | url = http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgtypes.html | title = Colorado Local Government by Type | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Local Affairs | date = February 27, 2007 | accessdate = May 11, 2011 | archive-date = February 2, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070202163726/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgtypes.html | dead-url = yes }}</ref> {|class="wikitable sortable" |+<big>'''The 271 Municipalities of the State of Colorado'''</big><br/><br/> !Place Name !Municipality !Incorporation Date !Government !County !class=unsortable|Map !Pop Rank !2014 Estimate !2010 Census !Change !Pop Density !Land Area !Water Area !Total Area !INCITS !WGS84 |- |[[Aguilar, Colorado|Aguilar]] |[http://www.aguilarco.us/ Town of Aguilar] |{{Tri1|1894-01-10|January 10, 1894}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center| {{Number table sorting|197}} | {{Change|invert=on|495|538}} |align=right|{{ntsh|112}}1262&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>487&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km⁻² |align=center|0800760 |align=right|{{Coord|37.403626|-104.655036|format=dms}} |- |[[Aguilar, Colorado|Aguilar]] |[http://www.aguilarco.us/ Town of Aguilar] |{{Tri1|1894-01-10|January 10, 1894}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|198}} |{{Change|invert=on|479|538}} |align=right|{{ntsh|112}}1262&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>487&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km⁻² |align=center|0800760 |align=right|{{Coord|37.403626|-104.655036|format=dms}} |- |[[اکرون، کولوراڈو]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=1 Town of Akron] |{{Tri1|1887-09-22|September 22, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[واشنگٹن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat>[[County seat|Seat]] of [[کاؤنٹی (ریاستہائے متحدہ)]] government.</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Akron.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022907/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Akron.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|121}} |{{Change|invert=on|1694|1702}} |align=right|{{ntsh|190}}649&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>251&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|104}}2.6244&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7973&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|104}}2.6244&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7973&nbsp;km⁻² |align=center|0800925 |align=right|{{Coord|40.164382|-103.220685|format=dms}} |- |[[الاموسا، کولوراڈو]] |[http://www.cityofalamosa.org/ City of Alamosa] |{{Tri1|1878-08-12|August 12, 1878}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[الاموسا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alamosa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041550/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alamosa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|48}} |{{Change|invert=on|9531|8780}} |align=right|{{ntsh|104}}1298&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>501&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|57}}7.3663&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.0788&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|32}}0.1244&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3222&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|57}}7.4908&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.4010&nbsp;km⁻² |align=center|0801090 |align=right|{{Coord|37.475041|-105.875314|format=dms}} |- |[[الما، کولوراڈو]] |[http://www.almafoundation.com/town.htm Town of Alma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131135043/http://www.almafoundation.com/town.htm |date=2008-01-31 }} |{{Tri1|1873-12-02|December 2, 1873}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پارک کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alma.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083417/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alma.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|221}} |{{Change|invert=on|275|270}} |align=right|{{ntsh|182}}742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>286&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|223}}0.3600&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9325&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|110}}0.0019&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0049&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|223}}0.3619&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9374&nbsp;km⁻² |align=center|0801530 |align=right|{{Coord|39.285942|-106.066319|format=dms}} |- |[[Antonito, Colorado|Antonito]] |[http://www.colorado.com/Antonito.aspx Town of Antonito] |{{Tri1|1889-12-29|December 29, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Antonito.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000148/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Antonito.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|163}} |{{Change|invert=on|775|781}} |align=right|{{ntsh|52}}1927&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>744&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|214}}0.4033&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0446&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|214}}0.4033&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0446&nbsp;km⁻² |align=center|0802355 |align=right|{{Coord|37.076605|-106.010222|format=dms}} |- |[[Arriba, Colorado|Arriba]] |[http://www.lincolncountyco.us/town_of_arriba.htm Town of Arriba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610144319/http://www.lincolncountyco.us/town_of_arriba.htm |date=2010-06-10 }} |{{Tri1|1918-08-29|August 29, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arriba.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041602/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arriba.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|237}} |{{Change|invert=on|194|193}} |align=right|{{ntsh|221}}427&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>165&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|210}}0.4401&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1398&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|210}}0.4401&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1398&nbsp;km⁻² |align=center|0803235 |align=right|{{Coord|39.284058|-103.273902|format=dms}} |- |[[آرواڈا، کولوراڈو]] |[http://arvada.org/ City of Arvada] |{{Tri1|1904-08-24|August 24, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arvada.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041752/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arvada.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|7}} |{{Change|invert=on|113574|106433}} |align=right|{{ntsh|19}}2914&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1125&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|9}}38.3316&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>99.2785&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|13}}0.6235&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6149&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|9}}38.9551&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>100.8933&nbsp;km⁻² |align=center|0803455 |align=right|{{Coord|39.833728|-105.150306|format=dms}} |- |[[ایسپن، کولوراڈو]] |[http://www.aspenpitkin.com/ City of Aspen] |{{Tri1|1881-04-01|April 1, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aspen.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041653/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aspen.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|59}} |{{Change|invert=on|6805|6658}} |align=right|{{ntsh|64}}1734&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>670&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|84}}3.8796&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.0481&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|84}}3.8796&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.0481&nbsp;km⁻² |align=center|0803620 |align=right|{{Coord|39.194951|-106.837002|format=dms}} |- |[[Ault, Colorado|Ault]] |[http://www.townofault.org/ Town of Ault] |{{Tri1|1904-04-11|April 11, 1904}}<ref name=Bergdorf>[[Ault, Colorado|Ault]] was incorporated in 1904 as [[Ault, Colorado|Bergdorf]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ault.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224416/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ault.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|123}} |{{Change|invert=on|1603|1519}} |align=right|{{ntsh|46}}1996&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>771&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|179}}0.7886&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0426&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|180}}0.7886&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0426&nbsp;km⁻² |align=center|0803950 |align=right|{{Coord|40.583454|-104.733962|format=dms}} |- |[[ارورا، کولوراڈو]] |[http://www.auroragov.org/ City of Aurora] |{{Tri1|1903-05-05|May 5, 1903}}<ref name=Fletcher>[[ارورا، کولوراڈو]] was incorporated in 1903 as [[ارورا، کولوراڈو]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aurora.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150030/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aurora.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|3}} |{{Change|invert=on|353108|325078}} |align=right|{{ntsh|35}}2248&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>868&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|2}}153.8290&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>398.4152&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|12}}0.6784&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.7570&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|3}}154.5074&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>400.1722&nbsp;km⁻² |align=center|0804000 |align=right|{{Coord|39.688002|-104.689740|format=dms}} |- |[[Avon, Colorado|Avon]] |[http://www.avon.org/ Town of Avon] |{{Tri1|1978-02-24|February 24, 1978}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Avon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225053/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Avon.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|63}} |{{Change|invert=on|6447|6447}} |align=right|{{ntsh|169}}798&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>308&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|51}}8.0338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.8075&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|48}}0.0720&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1866&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|51}}8.1059&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.9941&nbsp;km⁻² |align=center|0804110 |align=right|{{Coord|39.641797|-106.515877|format=dms}} |- |[[Basalt, Colorado|Basalt]] |[http://www.basalt.net/ Town of Basalt] |{{Tri1|1901-08-26|August 26, 1901}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Basalt.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045207/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Basalt.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|86}} |{{Change|invert=on|3919|3857}} |align=right|{{ntsh|51}}1929&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>745&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|122}}1.9990&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.1774&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|92}}0.0078&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0203&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|123}}2.0068&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.1977&nbsp;km⁻² |align=center|0804935 |align=right|{{Coord|39.358174|-107.018557|format=dms}} |- |[[Bayfield, Colorado|Bayfield]] |[http://www.bayfieldgov.org/ Town of Bayfield] |{{Tri1|1906-08-18|August 18, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bayfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044126/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bayfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|102}} |{{Change|invert=on|2533|2333}} |align=right|{{ntsh|66}}1729&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>668&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|140}}1.4415&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7335&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|140}}1.4415&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7335&nbsp;km⁻² |align=center|0805265 |align=right|{{Coord|37.235248|-107.594814|format=dms}} |- |[[Bennett, Colorado|Bennett]] |[http://www.townofbennett.org/ Town of Bennett] |{{Tri1|1930-01-22|January 22, 1930}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bennett.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130194015/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bennett.pdf |date=2018-01-30 }} |align=center|{{Number table sorting|103}} |{{Change|invert=on|2443|2308}} |align=right|{{ntsh|223}}416&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>161&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|68}}5.7934&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.0049&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|95}}0.0060&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0156&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|68}}5.7994&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.0205&nbsp;km⁻² |align=center|0806090 |align=right|{{Coord|39.745990|-104.442841|format=dms}} |- |[[Berthoud, Colorado|Berthoud]] |[http://berthoud.org/ Town of Berthoud] |{{Tri1|1888-08-28|August 28, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Berthoud.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Berthoud.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|70}} |{{Change|invert=on|5807|5105}} |align=right|{{ntsh|218}}448&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>173&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|35}}12.0289&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>31.1547&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|30}}0.1264&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3275&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|35}}12.1553&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>31.4822&nbsp;km⁻² |align=center|0806255 |align=right|{{Coord|40.284667|-104.965504|format=dms}} |- |[[Bethune, Colorado|Bethune]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=76 Town of Bethune] |{{Tri1|1926-06-10|June 10, 1926}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bethune.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042029/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bethune.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|232}} |{{Change|invert=on|240|237}} |align=right|{{ntsh|88}}1438&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>555&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|261}}0.1620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4196&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|261}}0.1620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4196&nbsp;km⁻² |align=center|0806530 |align=right|{{Coord|39.303822|-102.423414|format=dms}} |- |[[Black Hawk, Colorado|Black Hawk]] |[http://www.cityofblackhawk.org/ City of Black Hawk] |{{Tri1|1886-06-12|June 12, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گلپن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Black%20Hawk.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234554/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Black%20Hawk.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|250}} |{{Change|invert=on|126|118}} |align=right|{{ntsh|267}}62&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|124}}1.9449&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.0372&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|125}}1.9449&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.0372&nbsp;km⁻² |align=center|0807025 |align=right|{{Coord|39.801069|-105.489224|format=dms}} |- |[[Blanca, Colorado|Blanca]] |[http://www.fone.net/~blancaco/ Town of Blanca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210082449/http://www.fone.net/~blancaco/ |date=2009-02-10 }} |{{Tri1|1910-05-18|May 18, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کوسٹیلا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blanca.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083343/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blanca.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|211}} |{{Change|invert=on|372|385}} |align=right|{{ntsh|251}}208&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>80&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|126}}1.7857&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.6250&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|128}}1.7857&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.6250&nbsp;km⁻² |align=center|0807190 |align=right|{{Coord|37.439281|-105.513526|format=dms}} |- |[[Blue River, Colorado|Blue River]]<ref name=Blue_River>[[Blue River, Colorado|Blue River]] is served by the [[بریکنریج، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.townofblueriver.com/ Town of Blue River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711200755/http://townofblueriver.com/ |date=2012-07-11 }} |{{Tri1|1964-99-99|1964}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blue%20River.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022911/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blue%20River.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|155}} |{{Change|invert=on|882|849}} |align=right|{{ntsh|233}}345&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>133&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|108}}2.5149&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.5136&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|37}}0.0996&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2579&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|105}}2.6145&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7715&nbsp;km⁻² |align=center|0807410 |align=right|{{Coord|39.448494|-106.036774|format=dms}} |- |[[Bonanza, Colorado|Bonanza]]<ref name=Bonanza>[[Bonanza, Colorado|Bonanza]] is served by the [[Villa Grove, Colorado|Villa Grove]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.sangres.com/colorado/saguache/bonanza.htm Town of Bonanza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160902204654/http://www.sangres.com/colorado/saguache/bonanza.htm |date=2016-09-02 }} |{{Tri1|1881-01-13|January 13, 1881}}<ref name=Bonanza_City>[[Bonanza, Colorado|Bonanza]] was incorporated in 1881 as [[Bonanza, Colorado|Bonanza City]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bonanza.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224030/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bonanza.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|270}} |{{Change|invert=on|16|16}} |align=right|{{ntsh|271}}37&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>14&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|211}}0.4365&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1306&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|211}}0.4365&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1306&nbsp;km⁻² |align=center|0807571 |align=right|{{Coord|38.296607|-106.141873|format=dms}} |- |[[Boone, Colorado|Boone]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_pueblo.html Town of Boone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923225150/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_pueblo.html |date=2009-09-23 }} |{{Tri1|1956-09-22|September 22, 1956}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041741/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boone.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|213}} |{{Change|invert=on|342|339}} |align=right|{{ntsh|152}}932&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>360&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|222}}0.3616&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9365&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|86}}0.0098&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0253&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|222}}0.3713&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9618&nbsp;km⁻² |align=center|0807795 |align=right|{{Coord|38.250445|-104.260792|format=dms}} |- |[[بولڈر، کولوراڈو]] |[http://www.bouldercolorado.gov/ City of Boulder] |{{Tri1|1871-11-04|November 4, 1871}}<ref name=Boulder_City>[[بولڈر، کولوراڈو]] was incorporated in 1871 as [[بولڈر، کولوراڈو]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boulder.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304004127/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boulder.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|11}} |{{Change|invert=on|105112|97385}} |align=right|{{ntsh|8}}4152&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1603&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|19}}24.8478&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>64.3556&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|9}}1.0187&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6384&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|19}}25.8665&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>66.9940&nbsp;km⁻² |align=center|0807850 |align=right|{{Coord|40.027435|-105.251945|format=dms}} |- |[[Bow Mar, Colorado|Bow Mar]] |[http://www.bowmar.gov/ Town of Bow Mar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021230455/http://www.bowmar.gov/ |date=2012-10-21 }} |{{Tri1|1958-08-99|August 1958}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bow%20Mar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041638/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bow%20Mar.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|151}} |{{Change|invert=on|921|866}} |align=right|{{ntsh|102}}1322&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>510&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|191}}0.6846&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.7732&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|27}}0.1511&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3913&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|177}}0.8357&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1645&nbsp;km⁻² |align=center|0808070 |align=right|{{Coord|39.626594|-105.050914|format=dms}} |- |[[برینسن، کولوراڈو]] |[http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/branson.htm Town of Branson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329033915/http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/branson.htm |date=2016-03-29 }} |{{Tri1|1921-03-26|March 26, 1921}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Branson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233536/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Branson.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|262}} |{{Change|invert=on|67|74}} |align=right|{{ntsh|239}}282&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>109&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|244}}0.2448&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6340&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|246}}0.2448&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6340&nbsp;km⁻² |align=center|0808345 |align=right|{{Coord|37.015493|-103.883777|format=dms}} |- |[[بریکنریج، کولوراڈو]] |[http://www.townofbreckenridge.com/ Town of Breckenridge] |{{Tri1|1880-03-03|March 3, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Breckenridge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040659/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Breckenridge.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|79}} |{{Change|invert=on|4749|4540}} |align=right|{{ntsh|172}}775&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>299&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|67}}5.9946&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.5259&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|67}}5.9946&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.5259&nbsp;km⁻² |align=center|0808400 |align=right|{{Coord|39.499619|-106.043292|format=dms}} |- |[[برائٹن، کولوراڈو]] |[http://brightonco.gov/ City of Brighton] |{{Tri1|1887-09-01|September 1, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/><br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brighton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224423/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brighton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|22}} |{{Change|invert=on|36765|33352}} |align=right|{{ntsh|69}}1720&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>664&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|23}}20.7614&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>53.7719&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|20}}0.3013&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7803&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|23}}21.0627&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54.5522&nbsp;km⁻² |align=center|0808675 |align=right|{{Coord|39.964790|-104.796581|format=dms}} |- |[[Brookside, Colorado|Brookside]]<ref name=Brookside>[[Brookside, Colorado|Brookside]] is served by the [[کینن سٹی، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_fremont.html Town of Brookside] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924004034/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_fremont.html |date=2009-09-24 }} |{{Tri1|1913-99-99|1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brookside.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903145933/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brookside.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|231}} |{{Change|invert=on|243|233}} |align=right|{{ntsh|211}}512&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>198&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|208}}0.4649&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2041&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|208}}0.4649&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2041&nbsp;km⁻² |align=center|0809115 |align=right|{{Coord|38.413543|-105.191060|format=dms}} |- |[[برومفیلڈ، کولوراڈو]] |[http://www.broomfield.org/ City and County of Broomfield] |{{Tri1|1961-06-06|June 6, 1961}}<ref name=Broomfield>The [[برومفیلڈ، کولوراڈو]] was [[consolidated city-county|consolidated]] on November 15, 2001.</ref> |[[#Consolidated city and county|consolidated city and county]] |[[برومفیلڈ، کولوراڈو]]<ref name=Broomfield2>As a [[#Consolidated city and county|consolidated city and county]], the [[برومفیلڈ، کولوراڈو|City and County of Broomfield]] is its own [[county seat]].</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Broomfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235315/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Broomfield.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|15}} |{{Change|invert=on|62138|55889}} |align=right|{{ntsh|57}}1802&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>696&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|14}}33.0031&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>85.4775&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|14}}0.5455&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4127&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|15}}33.5485&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>86.8903&nbsp;km⁻² |align=center|0809280 |align=right|{{Coord|39.953302|-105.052038|format=dms}} |- |[[Brush, Colorado|Brush]] |[http://www.brushcolo.com/ City of Brush] |{{Tri1|1884-11-24|November 24, 1884}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brush.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brush.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|71}} |{{Change|invert=on|5466|5463}} |align=right|{{ntsh|38}}2159&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>834&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|107}}2.5474&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.5978&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|108}}2.5474&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.5978&nbsp;km⁻² |align=center|0809555 |align=right|{{Coord|40.258136|-103.632160|format=dms}} |- |[[بیونا وسٹا، کولوراڈو|Buena Vista]] |[http://www.buenavistaco.gov/ Town of Buena Vista] |{{Tri1|1879-11-08|November 8, 1879}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Buena%20Vista.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041535/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Buena%20Vista.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|96}} |{{Change|invert=on|2734|2617}} |align=right|{{ntsh|171}}792&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>306&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|89}}3.4544&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.9469&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|117}}0.0008&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0022&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|89}}3.4553&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.9491&nbsp;km⁻² |align=center|0810105 |align=right|{{Coord|38.829332|-106.139515|format=dms}} |- |[[برلنگٹن، کولوراڈو]] |[http://www.burlingtoncolo.com/ City of Burlington] |{{Tri1|1888-01-12|January 12, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Burlington.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221635/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Burlington.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|85}} |{{Change|invert=on|4014|4254}} |align=right|{{ntsh|54}}1917&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>740&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|120}}2.0878&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.4073&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|121}}2.0878&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.4073&nbsp;km⁻² |align=center|0810600 |align=right|{{Coord|39.304491|-102.271463|format=dms}} |- |[[Calhan, Colorado|Calhan]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=81 Town of Calhan] |{{Tri1|1919-05-10|May 10, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Calhan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041448/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Calhan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|162}} |{{Change|invert=on|797|780}} |align=right|{{ntsh|155}}912&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>352&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|170}}0.8710&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2559&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|170}}0.8710&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2559&nbsp;km⁻² |align=center|0811260 |align=right|{{Coord|39.034438|-104.299139|format=dms}} |- |[[Campo, Colorado|Campo]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Campo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921144557/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_baca.html |date=2009-09-21 }} |{{Tri1|1950-03-06|March 6, 1950}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Campo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224419/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Campo.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|256}} |{{Change|invert=on|105|109}} |align=right|{{ntsh|181}}742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>286&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|263}}0.1443&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3737&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|263}}0.1443&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3737&nbsp;km⁻² |align=center|0811645 |align=right|{{Coord|37.104711|-102.578798|format=dms}} |- |[[کینن سٹی، کولوراڈو]] |[http://www.canoncity.org/ City of Cañon City] |{{Tri1|1872-04-03|April 3, 1872}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cañon%20City.pdf map] |align=center|{{Number table sorting|34}} |{{Change|invert=on|16337|16400}} |align=right|{{ntsh|103}}1304&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>504&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|34}}12.5117&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.4051&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|84}}0.0122&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0315&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|34}}12.5238&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.4366&nbsp;km⁻² |align=center|0811810 |align=right|{{Coord|38.441889|-105.220891|format=dms}} |- |[[کاربنڈیل، کولوراڈو]] |[http://www.carbondalegov.org/ Town of Carbondale] |{{Tri1|1888-04-26|April 26, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Carbondale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045331/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Carbondale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|61}} |{{Change|invert=on|6574|6427}} |align=right|{{ntsh|17}}3205&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1238&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|121}}2.0443&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.2947&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|122}}2.0443&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.2947&nbsp;km⁻² |align=center|0812045 |align=right|{{Coord|39.394616|-107.214475|format=dms}} |- |[[Castle Pines, Colorado|Castle Pines]] |[http://www.castlepinesgov.com/ City of Castle Pines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406084318/http://www.castlepinesgov.com/ |date=2016-04-06 }} |{{Tri1|2007-11-06|November 6, 2007}}<ref name=Castle_Pines_North>The [[Castle Pines, Colorado|City of Castle Pines North]] was incorporated on November 6, 2007. An election on November 2, 2010, changed the name to the [[Castle Pines, Colorado|City of Castle Pines]].</ref> |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Pines.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104212518/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Pines.pdf |date=2013-11-04 }} |align=center|{{Number table sorting|46}} |{{Change|invert=on|10796|NA}} |align=right|{{ntsh|127}}1121&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>433&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|44}}9.5674&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.7793&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|45}}9.5674&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.7793&nbsp;km⁻² |align=center|0812387 |align=right|{{Coord|39.462512|-104.870620|format=dms}} |- |[[کیسل راک، کولوراڈو|Castle Rock]] |[http://www.townofcastlerock.org/ Town of Castle Rock] |{{Tri1|1881-05-17|May 17, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Rock.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180430050124/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Rock.pdf |date=2018-04-30 }} |align=center|{{Number table sorting|17}} |{{Change|invert=on|55747|48231}} |align=right|{{ntsh|82}}1567&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>605&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|13}}33.8639&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>87.7070&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|14}}33.8639&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>87.7070&nbsp;km⁻² |align=center|0812415 |align=right|{{Coord|39.376089|-104.853487|format=dms}} |- |[[Cedaredge, Colorado|Cedaredge]] |[http://cedaredgecolorado.com/town/ Town of Cedaredge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812145207/http://cedaredgecolorado.com/town/ |date=2007-08-12 }} |{{Tri1|1907-05-02|May 2, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cedaredge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041930/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cedaredge.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|111}} |{{Change|invert=on|2187|2253}} |align=right|{{ntsh|125}}1136&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>438&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|123}}1.9556&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.0650&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|124}}1.9556&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.0650&nbsp;km⁻² |align=center|0812635 |align=right|{{Coord|38.894137|-107.925498|format=dms}} |- |[[سینٹینیل، کولوراڈو]] |[http://www.centennialcolorado.com/ City of Centennial] |{{Tri1|2001-02-07|February 7, 2001}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Centennial.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224433/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Centennial.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|10}} |{{Change|invert=on|107201|100377}} |align=right|{{ntsh|9}}3672&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1418&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|16}}28.9014&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>74.8543&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|28}}0.1472&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3813&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|16}}29.0486&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>75.2356&nbsp;km⁻² |align=center|0812815 |align=right|{{Coord|39.590568|-104.869118|format=dms}} |- |[[سینٹر، کولوراڈو]] |[http://www.townofcenter.org/ Town of Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161653/http://www.townofcenter.org/ |date=2012-03-23 }} |{{Tri1|1907-01-18|January 18, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Center.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041635/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Center.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|109}} |{{Change|invert=on|2199|2230}} |align=right|{{ntsh|22}}2694&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1040&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|177}}0.8260&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1392&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|178}}0.8260&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1392&nbsp;km⁻² |align=center|0812855 |align=right|{{Coord|37.751351|-106.110195|format=dms}} |- |[[Central City, Colorado|Central City]] |[http://www.centralcitycolorado.us/ City of Central] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018115739/http://www.centralcitycolorado.us/ |date=2015-10-18 }} |{{Tri1|1886-06-12|June 12, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گلپن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/><br/>[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Central%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041512/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Central%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|170}} |{{Change|invert=on|724|663}} |align=right|{{ntsh|241}}280&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>108&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|110}}2.4493&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.3438&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|122}}0.0000&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0000&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|110}}2.4494&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.3438&nbsp;km⁻² |align=center|0812910 |align=right|{{Coord|39.795790|-105.514835|format=dms}} |- |[[Cheraw, Colorado|Cheraw]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_otero.html Town of Cheraw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921113635/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_otero.html |date=2009-09-21 }} |{{Tri1|1917-04-17|April 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheraw.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheraw.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|230}} |{{Change|invert=on|249|252}} |align=right|{{ntsh|83}}1567&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>605&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|262}}0.1583&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4100&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|262}}0.1583&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4100&nbsp;km⁻² |align=center|0813460 |align=right|{{Coord|38.108104|-103.510926|format=dms}} |- |[[Cherry Hills Village, Colorado|Cherry Hills Village]] |[http://www.cherryhillsvillage.com/ City of Cherry Hills Village] |{{Tri1|1945-07-19|July 19, 1945}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cherry%20Hills%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083408/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cherry%20Hills%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|64}} |{{Change|invert=on|6423|5987}} |align=right|{{ntsh|142}}1018&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>393&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|65}}6.2038&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.0678&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|49}}0.0715&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1853&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|64}}6.2753&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.2531&nbsp;km⁻² |align=center|0813845 |align=right|{{Coord|39.637418|-104.947470|format=dms}} |- |[[Cheyenne Wells, Colorado|Cheyenne Wells]] |[http://www.townofcheyennewells.com/ Town of Cheyenne Wells] |{{Tri1|1890-05-14|May 14, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[شاین کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheyenne%20Wells.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000144/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheyenne%20Wells.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|159}} |{{Change|invert=on|860|846}} |align=right|{{ntsh|168}}814&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>314&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|157}}1.0696&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7702&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|158}}1.0696&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7702&nbsp;km⁻² |align=center|0814175 |align=right|{{Coord|38.819202|-102.352030|format=dms}} |- |[[Coal Creek, Fremont County, Colorado|Coal Creek]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=306 Town of Coal Creek] |{{Tri1|1882-02-11|February 11, 1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Coal%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222242/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Coal%20Creek.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|214}} |{{Change|invert=on|339|343}} |align=right|{{ntsh|245}}266&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>103&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|147}}1.2719&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2942&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|147}}1.2719&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2942&nbsp;km⁻² |align=center|0815330 |align=right|{{Coord|38.362038|-105.141782|format=dms}} |- |[[Cokedale, Colorado|Cokedale]] |[http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/cokedale.htm Town of Cokedale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329053150/http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/cokedale.htm |date=2016-03-29 }} |{{Tri1|1948-03-15|March 15, 1948}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cokedale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035511/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cokedale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|251}} |{{Change|invert=on|119|129}} |align=right|{{ntsh|201}}581&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>224&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|254}}0.2049&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5308&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|255}}0.2049&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5308&nbsp;km⁻² |align=center|0815550 |align=right|{{Coord|37.144223|-104.621590|format=dms}} |- |[[Collbran, Colorado|Collbran]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=87 Town of Collbran] |{{Tri1|1908-07-22|July 22, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Collbran.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083413/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Collbran.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|172}} |{{Change|invert=on|706|708}} |align=right|{{ntsh|118}}1184&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>457&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|195}}0.5912&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5312&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|195}}0.5912&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5312&nbsp;km⁻² |align=center|0815605 |align=right|{{Coord|39.240016|-107.963956|format=dms}} |- |[[کولاریڈو سپرنگس، کولاریڈو|Colorado Springs]] |[http://www.springsgov.com/ City of Colorado Springs] |{{Tri1|1886-06-19|June 19, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Colorado%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Colorado%20Springs.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|2}} |{{Change|invert=on|445830|416427}} |align=right|{{ntsh|34}}2257&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>872&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|1}}194.8701&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>504.7114&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|16}}0.3657&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9472&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|1}}195.2359&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>505.6585&nbsp;km⁻² |align=center|0816000 |align=right|{{Coord|38.867255|-104.760749|format=dms}} |- |[[Columbine Valley, Colorado|Columbine Valley]]<ref name=Columbine_Valley>[[Columbine Valley, Colorado|Columbine Valley]] is served by the [[لٹلٹن، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.columbinevalley.org/ Town of Columbine Valley] |{{Tri1|1959-07-02|July 2, 1959}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Columbine%20Valley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022923/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Columbine%20Valley.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|133}} |{{Change|invert=on|1328|1256}} |align=right|{{ntsh|110}}1287&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>497&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|160}}1.0245&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6534&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|80}}0.0144&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0372&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|161}}1.0388&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6906&nbsp;km⁻² |align=center|0816385 |align=right|{{Coord|39.599580|-105.030771|format=dms}} |- |[[کامرس سٹی، کولوراڈو]] |[http://www.c3gov.com/ City of Commerce City] |{{Tri1|1952-12-18|December 18, 1952}}<ref name=Commerce_Town>[[کامرس سٹی، کولوراڈو]] was incorporated in 1952 as [[کامرس سٹی، کولوراڈو]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Commerce%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151321/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Commerce%20City.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|18}} |{{Change|invert=on|51762|45913}} |align=right|{{ntsh|89}}1426&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>551&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|11}}34.9113&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>90.4199&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|15}}0.4119&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0669&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|12}}35.3233&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>91.4868&nbsp;km⁻² |align=center|0816495 |align=right|{{Coord|39.882968|-104.795452|format=dms}} |- |[[کورٹیز، کولوراڈو]] |[http://www.cityofcortez.com/ City of Cortez] |{{Tri1|1902-11-10|November 10, 1902}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cortez.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022930/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cortez.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|52}} |{{Change|invert=on|8602|8482}} |align=right|{{ntsh|94}}1379&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>532&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|64}}6.2130&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.0916&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|69}}0.0272&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0704&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|65}}6.2402&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.1620&nbsp;km⁻² |align=center|0817375 |align=right|{{Coord|37.349783|-108.576687|format=dms}} |- |[[کریگ، کولوراڈو|Craig]] |[http://www.ci.craig.co.us/ City of Craig] |{{Tri1|1908-07-15|July 15, 1908}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[موفٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Craig.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041652/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Craig.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|50}} |{{Change|invert=on|8846|9464}} |align=right|{{ntsh|62}}1749&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>675&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|70}}5.1354&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>13.3007&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|70}}5.1354&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>13.3007&nbsp;km⁻² |align=center|0817760 |align=right|{{Coord|40.517034|-107.555674|format=dms}} |- |[[Crawford, Colorado|Crawford]] |[http://www.colorado.com/Crawford.aspx Town of Crawford] |{{Tri1|1910-12-19|December 19, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crawford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022935/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crawford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|205}} |{{Change|invert=on|411|431}} |align=right|{{ntsh|63}}1736&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>670&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|246}}0.2431&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6296&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|247}}0.2431&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6296&nbsp;km⁻² |align=center|0817925 |align=right|{{Coord|38.705183|-107.610061|format=dms}} |- |[[Creede, Colorado|Creede]] |[http://www.creede.com/ City of Creede]<ref name=Creede>The municipality of [[Creede, Colorado|Creede]] uses the official title [[Creede, Colorado|City of Creede]] despite its status as a [[#Statutory town|Colorado statutory town]].</ref> |{{Tri1|1892-05-19|May 19, 1892}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[منرل کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Creede.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180206131607/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Creede.pdf |date=2018-02-06 }} |align=center|{{Number table sorting|219}} |{{Change|invert=on|282|290}} |align=right|{{ntsh|237}}319&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>123&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|165}}0.9161&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3727&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|165}}0.9161&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3727&nbsp;km⁻² |align=center|0814765 |align=right|{{Coord|37.849102|-106.925415|format=dms}} |- |[[Crested Butte, Colorado|Crested Butte]] |[http://www.crestedbutte-co.gov/ Town of Crested Butte] |{{Tri1|1880-07-15|July 15, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crested%20Butte.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234746/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crested%20Butte.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|125}} |{{Change|invert=on|1541|1487}} |align=right|{{ntsh|56}}1805&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>697&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|174}}0.8417&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1800&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|175}}0.8417&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1800&nbsp;km⁻² |align=center|0818310 |align=right|{{Coord|38.867736|-106.977266|format=dms}} |- |[[Crestone, Colorado|Crestone]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=225 Town of Crestone] |{{Tri1|1902-01-24|January 24, 1902}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crestone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221040/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crestone.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|246}} |{{Change|invert=on|137|127}} |align=right|{{ntsh|231}}350&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>135&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|221}}0.3772&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9771&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|221}}0.3772&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9771&nbsp;km⁻² |align=center|0818420 |align=right|{{Coord|37.994497|-105.696273|format=dms}} |- |[[Cripple Creek, Colorado|Cripple Creek]] |[http://www.cripplecreekgov.com/ City of Cripple Creek] |{{Tri1|1892-06-09|June 9, 1892}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cripple%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083426/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cripple%20Creek.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|136}} |{{Change|invert=on|1172|1189}} |align=right|{{ntsh|177}}763&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>294&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|135}}1.5328&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.9699&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|136}}1.5328&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.9699&nbsp;km⁻² |align=center|0818530 |align=right|{{Coord|38.746149|-105.184042|format=dms}} |- |[[Crook, Colorado|Crook]] |[http://www.colorado.com/Crook.aspx Town of Crook] |{{Tri1|1918-09-23|September 23, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crook.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045118/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crook.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|254}} |{{Change|invert=on|109|110}} |align=right|{{ntsh|167}}815&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>315&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|264}}0.1338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3464&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|264}}0.1338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3464&nbsp;km⁻² |align=center|0818640 |align=right|{{Coord|40.858752|-102.801392|format=dms}} |- |[[Crowley, Colorado|Crowley]] |[http://www.colorado.com/Crowley.aspx Town of Crowley] |{{Tri1|1921-10-10|October 10, 1921}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crowley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crowley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|238}} |{{Change|invert=on|175|176}} |align=right|{{ntsh|179}}754&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>291&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|252}}0.2255&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5840&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|253}}0.2255&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5840&nbsp;km⁻² |align=center|0818750 |align=right|{{Coord|38.193506|-103.859744|format=dms}} |- |[[Dacono, Colorado|Dacono]] |[http://www.ci.dacono.co.us/ City of Dacono] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331122516/http://www.ci.dacono.co.us/ |date=2016-03-31 }} |{{Tri1|1908-09-23|September 23, 1908}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dacono.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151326/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dacono.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|81}} |{{Change|invert=on|4544|4152}} |align=right|{{ntsh|206}}539&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>208&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|50}}8.1208&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>21.0328&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|89}}0.0091&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0235&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|50}}8.1299&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>21.0563&nbsp;km⁻² |align=center|0819080 |align=right|{{Coord|40.063521|-104.946804|format=dms}} |- |[[De Beque, Colorado|De Beque]] |[http://www.debeque.org/ Town of De Beque] |{{Tri1|1890-01-18|January 18, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/De%20Beque.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001405/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/De%20Beque.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|195}} |{{Change|invert=on|496|504}} |align=right|{{ntsh|262}}115&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>45&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|78}}4.3012&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.1401&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|71}}0.0256&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0664&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|78}}4.3269&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.2065&nbsp;km⁻² |align=center|0819355 |align=right|{{Coord|39.275733|-108.193405|format=dms}} |- |[[Deer Trail, Colorado|Deer Trail]] |[http://www.deertrailcolorado.org/ Town of Deer Trail] |{{Tri1|1920-02-03|February 3, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Deer%20Trail.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151101/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Deer%20Trail.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|187}} |{{Change|invert=on|576|546}} |align=right|{{ntsh|208}}525&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>203&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|156}}1.0714&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7748&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|101}}0.0043&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0111&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|156}}1.0757&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7859&nbsp;km⁻² |align=center|0819630 |align=right|{{Coord|39.615892|-104.043007|format=dms}} |- |[[Del Norte, Colorado|Del Norte]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=91 Town of Del Norte] |{{Tri1|1895-11-15|November 15, 1895}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Del%20Norte.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022946/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Del%20Norte.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|122}} |{{Change|invert=on|1629|1686}} |align=right|{{ntsh|79}}1643&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>634&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|161}}1.0075&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6093&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|162}}1.0075&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6093&nbsp;km⁻² |align=center|0819795 |align=right|{{Coord|37.678447|-106.353931|format=dms}} |- |[[ڈیلٹا، کولوراڈو]] |[http://www.delta-co.gov/ City of Delta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013152055/http://www.delta-co.gov/ |date=2007-10-13 }} |{{Tri1|1882-10-24|October 24, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Delta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001344/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Delta.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|51}} |{{Change|invert=on|8720|8915}} |align=right|{{ntsh|189}}664&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>256&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|30}}13.3451&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>34.5635&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|21}}0.2813&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7286&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|31}}13.6264&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>35.2922&nbsp;km⁻² |align=center|0819850 |align=right|{{Coord|38.757372|-108.087959|format=dms}} |- |[[ڈینور, کولوراڈو]] |[http://www.denvergov.org/ City and County of Denver] |{{Tri1|1859-12-03|December 3, 1859}}<ref name=Denver_1st>The [[Jefferson Territory|Provisional Government of the Territory of Jefferson]] granted a charter to the consolidated [[History of Denver|City of Denver, Auraria, and Highland]] on December 3, 1859. The [[Territory of Colorado]] reincorporated the city as [[History of Denver|Denver City]] on November 7, 1861. Later, the city's common name was shortened to [[History of Denver|Denver]].</ref><ref name=Denver>The [[History of Denver|City and County of Denver]] was [[consolidated city-county|consolidated]] on November 15, 1902.</ref> |[[#Consolidated city and county|consolidated city and county]] |[[ڈینور, کولوراڈو]]<ref name=Denver1>The [[ڈینور, کولوراڈو]] is the [[دار الحکومت]] of the [[کولوراڈو]].</ref><ref name=Denver2>As a [[#Consolidated city and county|consolidated city and county]], the [[ڈینور, کولوراڈو|City and County of Denver]] is its own [[county seat]].</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Denver.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807155729/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/DENVER.pdf |date=2018-08-07 }} |align=center|{{Number table sorting|1}} |{{Change|invert=on|663862|600158}} |align=right|{{ntsh|7}}4244&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1639&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|3}}153.0374&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>396.3650&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|2}}1.6249&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.2086&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|2}}154.6623&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>400.5735&nbsp;km⁻² |align=center|0820000 |align=right|{{Coord|39.761850|-104.881105|format=dms}} |- |[[Dillon, Colorado|Dillon]] |[http://www.townofdillon.com/ Town of Dillon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903044644/http://www.townofdillon.com/ |date=2011-09-03 }} |{{Tri1|1883-01-26|January 26, 1883}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dillon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224427/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dillon.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|149}} |{{Change|invert=on|937|904}} |align=right|{{ntsh|199}}586&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>226&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|133}}1.5694&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.0648&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|10}}0.8587&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2241&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|111}}2.4281&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.2889&nbsp;km⁻² |align=center|0820440 |align=right|{{Coord|39.625881|-106.043728|format=dms}} |- |[[Dinosaur, Colorado|Dinosaur]] |[http://www.colorado.com/Dinosaur.aspx Town of Dinosaur] |{{Tri1|1947-12-18|December 18, 1947}}<ref name=Artesia>[[Dinosaur, Colorado|Dinosaur]] was incorporated in 1947 as [[Dinosaur, Colorado|Artesia]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[موفٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Moffat County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dinosaur.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222017/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dinosaur.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|216}} |{{Change|invert=on|312|339}} |align=right|{{ntsh|225}}407&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>157&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|180}}0.7847&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0324&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|181}}0.7847&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0324&nbsp;km⁻² |align=center|0820495 |align=right|{{Coord|40.240551|-109.008590|format=dms}} |- |[[Dolores, Colorado|Dolores]] |[http://www.townofdolores.com/ Town of Dolores] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401235730/http://www.townofdolores.com/ |date=2016-04-01 }} |{{Tri1|1900-07-19|July 19, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dolores.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041730/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dolores.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|148}} |{{Change|invert=on|948|936}} |align=right|{{ntsh|107}}1296&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>500&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|184}}0.7279&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8852&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|185}}0.7279&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8852&nbsp;km⁻² |align=center|0820770 |align=right|{{Coord|37.473990|-108.499824|format=dms}} |- |[[Dove Creek, Colorado|Dove Creek]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=94 Town of Dove Creek] |{{Tri1|1939-06-15|June 15, 1939}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈولوریس کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dove%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131023610/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dove%20Creek.pdf |date=2018-01-31 }} |align=center|{{Number table sorting|174}} |{{Change|invert=on|703|735}} |align=right|{{ntsh|99}}1342&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>518&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|202}}0.5373&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3916&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|202}}0.5373&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3916&nbsp;km⁻² |align=center|0821265 |align=right|{{Coord|37.766665|-108.906297|format=dms}} |- |[[ڈورینگو، کولوراڈو|Durango]] |[http://www.durangogov.org/ City of Durango] |{{Tri1|1881-04-27|April 27, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Durango.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041745/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Durango.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|33}} |{{Change|invert=on|17834|16887}} |align=right|{{ntsh|81}}1586&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>612&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|38}}11.0712&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>28.6743&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|65}}0.0330&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0854&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|38}}11.1042&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>28.7597&nbsp;km⁻² |align=center|0822035 |align=right|{{Coord|37.273267|-107.871692|format=dms}} |- |[[Eads, Colorado|Eads]] |[http://www.kcedfonline.org/eads.htm Town of Eads] |{{Tri1|1916-01-29|January 29, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eads.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151121/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eads.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|185}} |{{Change|invert=on|599|609}} |align=right|{{ntsh|106}}1296&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>501&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|207}}0.4698&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2167&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|207}}0.4698&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2167&nbsp;km⁻² |align=center|0822145 |align=right|{{Coord|38.481346|-102.779776|format=dms}} |- |[[Eagle, Colorado|Eagle]] |[http://www.townofeagle.org/ Town of Eagle] |{{Tri1|1905-04-05|April 5, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eagle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022952/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eagle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|62}} |{{Change|invert=on|6572|6508}} |align=right|{{ntsh|90}}1420&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>548&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|76}}4.5927&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.8949&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|74}}0.0201&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0520&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|76}}4.6127&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.9469&nbsp;km⁻² |align=center|0822200 |align=right|{{Coord|39.634496|-106.816402|format=dms}} |- |[[Eaton, Colorado|Eaton]] |[http://www.eatonco.org/ Town of Eaton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316071202/http://www.eatonco.org/ |date=2016-03-16 }} |{{Tri1|1892-12-05|December 5, 1892}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eaton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235844/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eaton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|78}} |{{Change|invert=on|4815|4365}} |align=right|{{ntsh|47}}1967&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>760&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|112}}2.3620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.1177&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|113}}2.3620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.1177&nbsp;km⁻² |align=center|0822860 |align=right|{{Coord|40.525181|-104.713308|format=dms}} |- |[[Eckley, Colorado|Eckley]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_yuma.html Town of Eckley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921145036/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_yuma.html |date=2009-09-21 }} |{{Tri1|1920-06-16|June 16, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eckley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221734/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eckley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|227}} |{{Change|invert=on|255|257}} |align=right|{{ntsh|205}}539&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>208&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|206}}0.4767&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2346&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|206}}0.4767&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2346&nbsp;km⁻² |align=center|0823025 |align=right|{{Coord|40.112467|-102.488545|format=dms}} |- |[[Edgewater, Colorado|Edgewater]] |[http://www.edgewaterco.com/ City of Edgewater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406164433/http://www.edgewaterco.com/ |date=2016-04-06 }} |{{Tri1|1904-11-05|November 5, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Edgewater.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041416/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Edgewater.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|76}} |{{Change|invert=on|5289|5170}} |align=right|{{ntsh|3}}7531&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2908&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|189}}0.6978&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8072&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|190}}0.6978&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8072&nbsp;km⁻² |align=center|0823135 |align=right|{{Coord|39.750820|-105.062615|format=dms}} |- |[[الزبتھ، کولوراڈو|Elizabeth]] |[http://www.townofelizabeth.org/ Town of Elizabeth] |{{Tri1|1890-10-09|October 9, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Elizabeth.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234143/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Elizabeth.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|130}} |{{Change|invert=on|1395|1358}} |align=right|{{ntsh|131}}1099&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>424&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|148}}1.2489&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2348&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|149}}1.2489&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2348&nbsp;km⁻² |align=center|0823740 |align=right|{{Coord|39.361015|-104.606172|format=dms}} |- |[[Empire, Colorado|Empire]] |[http://www.empirecoloradogov.com/ Town of Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005012514/http://www.empirecoloradogov.com/ |date=2016-10-05 }} |{{Tri1|1882-04-12|April 12, 1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Empire.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041531/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Empire.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|218}} |{{Change|invert=on|283|282}} |align=right|{{ntsh|126}}1128&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>436&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|245}}0.2446&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6335&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|106}}0.0022&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0058&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|244}}0.2468&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6393&nbsp;km⁻² |align=center|0824620 |align=right|{{Coord|39.759710|-105.682813|format=dms}} |- |[[اینگلووڈ، کولوراڈو|Englewood]] |[http://www.ci.englewood.co.us/ City of Englewood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111060613/http://www.ci.englewood.co.us/ |date=2008-01-11 }} |{{Tri1|1903-05-09|May 9, 1903}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Englewood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041659/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Englewood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|23}} |{{Change|invert=on|32480|30255}} |align=right|{{ntsh|6}}4810&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1857&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|63}}6.5515&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.9684&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|41}}0.0878&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2274&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|62}}6.6393&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.1958&nbsp;km⁻² |align=center|0824785 |align=right|{{Coord|39.646505|-104.994001|format=dms}} |- |[[ایری، کولوراڈو|Erie]] |[http://www.erieco.gov/index.cfm Town of Erie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323033446/http://www.erieco.gov/index.cfm |date=2009-03-23 }} |{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Erie.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224459/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Erie.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|28}} |{{Change|invert=on|20493|18135}} |align=right|{{ntsh|123}}1142&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>441&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|25}}17.2659&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>44.7185&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|31}}0.1263&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3271&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|25}}17.3922&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>45.0457&nbsp;km⁻² |align=center|0824950 |align=right|{{Coord|40.040351|-105.039365|format=dms}} |- |[[Estes Park, Colorado|Estes Park]] |[http://www.estesnet.com/ Town of Estes Park] |{{Tri1|1917-04-17|April 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Estes%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022958/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Estes%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|66}} |{{Change|invert=on|6165|5858}} |align=right|{{ntsh|156}}908&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>351&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|61}}6.6998&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.3525&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|42}}0.0864&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2238&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|61}}6.7863&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.5764&nbsp;km⁻² |align=center|0825115 |align=right|{{Coord|40.377117|-105.525514|format=dms}} |- |[[ایونز، کولوراڈو|Evans]] |[http://www.cityofevans.org/ City of Evans] |{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Evans.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043213/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Evans.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|29}} |{{Change|invert=on|20473|18537}} |align=right|{{ntsh|48}}1964&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>758&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|40}}10.1524&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>26.2946&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|18}}0.3438&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8906&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|40}}10.4962&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>27.1851&nbsp;km⁻² |align=center|0825280 |align=right|{{Coord|40.350168|-104.748388|format=dms}} |- |[[فیئرپلے، کولوراڈو|Fairplay]] |[http://fairplayco.us/ Town of Fairplay] |{{Tri1|1872-11-15|November 15, 1872}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پارک کاؤنٹی، کولوراڈو|Park County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fairplay.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042218/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fairplay.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|175}} |{{Change|invert=on|679|679}} |align=right|{{ntsh|198}}587&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>227&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|152}}1.1445&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9642&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|88}}0.0095&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0247&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|152}}1.1540&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9889&nbsp;km⁻² |align=center|0825610 |align=right|{{Coord|39.223780|-105.994005|format=dms}} |- |[[فیڈرل ہائٹس، کولوراڈو]] |[http://www.ci.federal-heights.co.us/ City of Federal Heights] |{{Tri1|1940-05-19|May 19, 1940}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Federal%20Heights.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041829/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Federal%20Heights.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|42}} |{{Change|invert=on|12178|11467}} |align=right|{{ntsh|4}}6742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2603&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|127}}1.7759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.5995&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|108}}0.0021&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0055&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|129}}1.7780&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.6049&nbsp;km⁻² |align=center|0826270 |align=right|{{Coord|39.864590|-105.016341|format=dms}} |- |[[Firestone, Colorado|Firestone]] |[http://www.ci.firestone.co.us/ Town of Firestone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319115536/http://www.ci.firestone.co.us/ |date=2015-03-19 }} |{{Tri1|1908-10-08|October 8, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Firestone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151146/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Firestone.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|43}} |{{Change|invert=on|11537|10147}} |align=right|{{ntsh|147}}979&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>378&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|36}}11.4095&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>29.5504&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|26}}0.1784&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4622&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|36}}11.5879&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>30.0126&nbsp;km⁻² |align=center|0826600 |align=right|{{Coord|40.149261|-104.961932|format=dms}} |- |[[Flagler, Colorado|Flagler]] |[http://www.flaglercolorado.com/ Town of Flagler] |{{Tri1|1916-11-02|November 2, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Flagler.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083347/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Flagler.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|189}} |{{Change|invert=on|561|561}} |align=right|{{ntsh|219}}444&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>171&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|146}}1.2768&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.3070&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|146}}1.2768&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.3070&nbsp;km⁻² |align=center|0826765 |align=right|{{Coord|39.295491|-103.076707|format=dms}} |- |[[Fleming, Colorado|Fleming]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=99 Town of Fleming] |{{Tri1|1917-05-05|May 5, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fleming.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151126/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fleming.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|207}} |{{Change|invert=on|399|408}} |align=right|{{ntsh|175}}768&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>297&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|204}}0.5205&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3482&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|204}}0.5205&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3482&nbsp;km⁻² |align=center|0826875 |align=right|{{Coord|40.681771|-102.839443|format=dms}} |- |[[فلورنس، کولوراڈو]] |[http://www.florenceco.govoffice2.com/ City of Florence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401041006/http://www.florenceco.govoffice2.com/ |date=2013-04-01 }} |{{Tri1|1887-09-13|September 13, 1887}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Florence.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003418/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Florence.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|88}} |{{Change|invert=on|3852|3881}} |align=right|{{ntsh|153}}923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>356&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|79}}4.1695&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7990&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|102}}0.0037&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0097&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|79}}4.1732&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.8087&nbsp;km⁻² |align=center|0827040 |align=right|{{Coord|38.379826|-105.098107|format=dms}} |- |[[فورٹ کولنز، کولوراڈو]] |[http://www.fcgov.com/ City of Fort Collins] |{{Tri1|1883-02-12|February 12, 1883}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Collins.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002325/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Collins.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|4}} |{{Change|invert=on|156480|143986}} |align=right|{{ntsh|21}}2784&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1075&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|4}}54.6183&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>141.4607&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|5}}1.2242&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.1707&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|4}}55.8425&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>144.6314&nbsp;km⁻² |align=center|0827425 |align=right|{{Coord|40.548216|-105.064833|format=dms}} |- |[[Fort Lupton, Colorado|Fort Lupton]] |[http://www.fortlupton.org/ City of Fort Lupton] |{{Tri1|1890-01-15|January 15, 1890}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Lupton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041815/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Lupton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|54}} |{{Change|invert=on|7783|7377}} |align=right|{{ntsh|146}}997&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>385&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|53}}7.7156&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.9833&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|62}}0.0373&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0965&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|55}}7.7529&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.0799&nbsp;km⁻² |align=center|0827700 |align=right|{{Coord|40.081503|-104.798544|format=dms}} |- |[[فورٹ مورگن، کولوراڈو]] |[http://www.cityoffortmorgan.com/ City of Fort Morgan] |{{Tri1|1887-06-15|June 15, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Morgan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042210/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Morgan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|44}} |{{Change|invert=on|11329|11315}} |align=right|{{ntsh|24}}2591&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1000&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|77}}4.4027&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.4030&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|51}}0.0689&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1785&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|77}}4.4716&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.5815&nbsp;km⁻² |align=center|0827810 |align=right|{{Coord|40.256029|-103.791319|format=dms}} |- |[[فاؤنٹین، کولوراڈو]] |[http://www.ci.fountain.co.us/ City of Fountain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517092747/http://www.ci.fountain.co.us/ |date=2012-05-17 }} |{{Tri1|1903-04-23|April 23, 1903}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fountain.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041422/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fountain.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|25}} |{{Change|invert=on|27631|25846}} |align=right|{{ntsh|129}}1113&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>430&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|20}}24.5017&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>63.4592&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|63}}0.0361&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0935&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|21}}24.5378&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>63.5527&nbsp;km⁻² |align=center|0827865 |align=right|{{Coord|38.699580|-104.699758|format=dms}} |- |[[Fowler, Colorado|Fowler]] |[http://www.fowlercolorado.com/ Town of Fowler] |{{Tri1|1900-08-25|August 25, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fowler.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041617/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fowler.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|138}} |{{Change|invert=on|1155|1182}} |align=right|{{ntsh|36}}2233&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>862&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|203}}0.5236&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3560&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|203}}0.5236&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3560&nbsp;km⁻² |align=center|0827975 |align=right|{{Coord|38.129631|-104.025673|format=dms}} |- |[[Foxfield, Colorado|Foxfield]] |[http://www.foxfieldco.us/ Town of Foxfield] |{{Tri1|1994-12-15|December 15, 1994}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Foxfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041844/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Foxfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|168}} |{{Change|invert=on|741|685}} |align=right|{{ntsh|202}}573&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>221&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|145}}1.2775&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.3087&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|145}}1.2775&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.3087&nbsp;km⁻² |align=center|0828105 |align=right|{{Coord|39.588405|-104.785823|format=dms}} |- |[[Fraser, Colorado|Fraser]] |[http://www.frasercolorado.com/ Town of Fraser] |{{Tri1|1953-06-15|June 15, 1953}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fraser.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221742/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fraser.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|137}} |{{Change|invert=on|1165|1224}} |align=right|{{ntsh|235}}329&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>127&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|87}}3.5064&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.0815&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|98}}0.0050&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0129&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|87}}3.5114&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.0944&nbsp;km⁻² |align=center|0828305 |align=right|{{Coord|39.923324|-105.805286|format=dms}} |- |[[فریڈرک، کولوراڈو|Frederick]] |[http://www.frederickco.gov/ Town of Frederick] |{{Tri1|1908-09-09|September 9, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frederick.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224122/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frederick.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|45}} |{{Change|invert=on|10927|8679}} |align=right|{{ntsh|183}}733&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>283&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|28}}13.9101&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>36.0270&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|29}}0.1333&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3453&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|28}}14.0434&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>36.3723&nbsp;km⁻² |align=center|0828360 |align=right|{{Coord|40.109362|-104.965251|format=dms}} |- |[[فریسکو، کولوراڈو]] |[http://www.townoffrisco.com/ Town of Frisco] |{{Tri1|1880-12-03|December 3, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frisco.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083404/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frisco.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|93}} |{{Change|invert=on|2914|2683}} |align=right|{{ntsh|74}}1674&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>646&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|129}}1.6851&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3645&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|35}}0.1022&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2648&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|127}}1.7874&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.6293&nbsp;km⁻² |align=center|0828690 |align=right|{{Coord|39.578482|-106.090973|format=dms}} |- |[[Fruita, Colorado|Fruita]] |[http://www.fruita.org/cityhome.htm City of Fruita] |{{Tri1|1894-04-18|April 18, 1894}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fruita.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002055/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fruita.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|40}} |{{Change|invert=on|12761|12646}} |align=right|{{ntsh|76}}1669&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>644&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|55}}7.6236&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.7450&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|24}}0.1859&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4814&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|54}}7.8094&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.2264&nbsp;km⁻² |align=center|0828745 |align=right|{{Coord|39.153960|-108.728196|format=dms}} |- |[[گارڈن سٹی، کولوراڈو]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=23 Town of Garden City] |{{Tri1|1936-09-14|September 14, 1936}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Garden%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222238/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Garden%20City.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|223}} |{{Change|invert=on|264|234}} |align=right|{{ntsh|31}}2321&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>896&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|266}}0.1129&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2924&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|266}}0.1129&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2924&nbsp;km⁻² |align=center|0829185 |align=right|{{Coord|40.394591|-104.689494|format=dms}} |- |[[Genoa, Colorado|Genoa]] |[http://www.genoacolorado.com/ Town of Genoa] |{{Tri1|1905-07-27|July 27, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Genoa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041557/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Genoa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|245}} |{{Change|invert=on|140|139}} |align=right|{{ntsh|228}}386&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>149&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|224}}0.3576&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9262&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|224}}0.3576&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9262&nbsp;km⁻² |align=center|0829680 |align=right|{{Coord|39.278330|-103.498786|format=dms}} |- |[[جارج ٹاؤن، کولوراڈو]] |[http://www.town.georgetown.co.us/ Town of Georgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531032750/http://www.town.georgetown.co.us/ |date=2012-05-31 }} |{{Tri1|1868-01-10|January 10, 1868}} |[[#Territorial charter municipality|territorial charter municipality]] |[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Georgetown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221101/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Georgetown.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|142}} |{{Change|invert=on|1038|1034}} |align=right|{{ntsh|137}}1061&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>410&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|162}}0.9689&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.5094&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|36}}0.1013&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2624&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|157}}1.0702&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7718&nbsp;km⁻² |align=center|0829735 |align=right|{{Coord|39.721298|-105.694029|format=dms}} |- |[[Gilcrest, Colorado|Gilcrest]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=104 Town of Gilcrest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010415211634/http://cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=104 |date=2001-04-15 }} |{{Tri1|1912-03-18|March 18, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gilcrest.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042054/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gilcrest.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|140}} |{{Change|invert=on|1080|1034}} |align=right|{{ntsh|101}}1323&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>511&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|178}}0.8110&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1004&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|179}}0.8110&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1004&nbsp;km⁻² |align=center|0829955 |align=right|{{Coord|40.284156|-104.782024|format=dms}} |- |[[Glendale, Colorado|Glendale]] |[http://www.glendale.co.us/ City of Glendale] |{{Tri1|1952-05-19|May 19, 1952}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glendale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041925/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glendale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|77}} |{{Change|invert=on|5115|4184}} |align=right|{{ntsh|2}}7821&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3020&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|197}}0.5769&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4943&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|107}}0.0022&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0057&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|197}}0.5792&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5000&nbsp;km⁻² |align=center|0830340 |align=right|{{Coord|39.702917|-104.936069|format=dms}} |- |[[گلینووڈ سپرنگز، کولوراڈو]] |[http://www.ci.glenwood-springs.co.us/ City of Glenwood Springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160728090112/http://www.ci.glenwood-springs.co.us/ |date=2016-07-28 }} |{{Tri1|1885-09-04|September 4, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glenwood%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083431/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glenwood%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|47}} |{{Change|invert=on|9840|9614}} |align=right|{{ntsh|65}}1731&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>668&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|69}}5.6828&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>14.7184&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|90}}0.0089&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0231&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|69}}5.6917&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>14.7415&nbsp;km⁻² |align=center|0830780 |align=right|{{Coord|39.550626|-107.324308|format=dms}} |- |[[گولڈن، کولوراڈو]] |[http://ci.golden.co.us/ City of Golden] |{{Tri1|1871-01-02|January 2, 1871}}<ref name=Golden_City>[[گولڈن، کولوراڈو]] was incorporated in 1871 as [[گولڈن، کولوراڈو]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Golden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053854/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Golden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|30}} |{{Change|invert=on|20201|18867}} |align=right|{{ntsh|49}}1948&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>752&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|42}}9.9557&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>25.7852&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|38}}0.0968&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2507&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|42}}10.0525&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>26.0359&nbsp;km⁻² |align=center|0830835 |align=right|{{Coord|39.742483|-105.210561|format=dms}} |- |[[Granada, Colorado|Granada]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=281 Town of Granada] |{{Tri1|1887-07-25|July 25, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granada.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granada.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|196}} |{{Change|invert=on|490|517}} |align=right|{{ntsh|185}}710&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>274&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|188}}0.7053&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8268&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|189}}0.7053&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8268&nbsp;km⁻² |align=center|0831550 |align=right|{{Coord|38.062975|-102.311707|format=dms}} |- |[[Granby, Colorado|Granby]] |[http://www.townofgranby.com/ Town of Granby] |{{Tri1|1905-12-11|December 11, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granby.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023003/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granby.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|117}} |{{Change|invert=on|1808|1864}} |align=right|{{ntsh|259}}138&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>53&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|31}}12.9832&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>33.6263&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|32}}12.9832&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>33.6263&nbsp;km⁻² |align=center|0831605 |align=right|{{Coord|40.036989|-105.900174|format=dms}} |- |[[گرینڈ جنکشن، کولوراڈو]] |[http://www.gjcity.org/ City of Grand Junction] |{{Tri1|1882-07-22|July 22, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو|Mesa County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Junction.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042023/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Junction.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|16}} |{{Change|invert=on|60210|58566}} |align=right|{{ntsh|86}}1535&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>593&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|8}}38.9379&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>100.8486&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|17}}0.3545&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9181&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|8}}39.2924&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>101.7667&nbsp;km⁻² |align=center|0831660 |align=right|{{Coord|39.089062|-108.567452|format=dms}} |- |[[Grand Lake, Colorado|Grand Lake]] |[http://www.townofgrandlake.com/ Town of Grand Lake] |{{Tri1|1944-06-23|June 23, 1944}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235326/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Lake.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|200}} |{{Change|invert=on|466|471}} |align=right|{{ntsh|220}}435&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>168&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|159}}1.0490&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7170&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|118}}0.0005&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0013&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|160}}1.0495&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7183&nbsp;km⁻² |align=center|0831715 |align=right|{{Coord|40.246652|-105.825629|format=dms}} |- |[[گریلی، کولوراڈو]] |[http://greeleygov.com/ City of Greeley] |{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greeley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234208/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greeley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|12}} |{{Change|invert=on|98596|92889}} |align=right|{{ntsh|43}}2049&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>791&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|6}}47.1215&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>122.0442&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|33}}0.1225&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3172&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|6}}47.2440&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>122.3614&nbsp;km⁻² |align=center|0832155 |align=right|{{Coord|40.414034|-104.771043|format=dms}} |- |[[Green Mountain Falls, Colorado|Green Mountain Falls]] |[http://www.greenmountainfalls.org/towninfo.htm Town of Green Mountain Falls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204130005/http://www.greenmountainfalls.org/towninfo.htm |date=2020-02-04 }} |{{Tri1|1880-08-19|August 19, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]]<br/>[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Green%20Mountain%20Falls.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180810175629/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/GREEN%20MOUNTAIN%20FALLS.pdf |date=2018-08-10 }} |align=center|{{Number table sorting|176}} |{{Change|invert=on|676|640}} |align=right|{{ntsh|193}}627&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>242&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|158}}1.0673&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7642&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|113}}0.0016&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0041&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|159}}1.0688&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7683&nbsp;km⁻² |align=center|0832650 |align=right|{{Coord|38.934954|-105.019713|format=dms}} |- |[[گرینووڈ گاؤں، کولوراڈو]] |[http://www.greenwoodvillage.com/ City of Greenwood Village] |{{Tri1|1950-09-19|September 19, 1950}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greenwood%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083519/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greenwood%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|35}} |{{Change|invert=on|15385|13925}} |align=right|{{ntsh|59}}1775&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>685&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|49}}8.2539&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>21.3776&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|83}}0.0124&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0321&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|49}}8.2663&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>21.4097&nbsp;km⁻² |align=center|0833035 |align=right|{{Coord|39.615934|-104.911688|format=dms}} |- |[[Grover, Colorado|Grover]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=290 Town of Grover] |{{Tri1|1916-10-06|October 6, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grover.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221312/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grover.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|243}} |{{Change|invert=on|145|137}} |align=right|{{ntsh|250}}233&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>90&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|194}}0.5954&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5422&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|194}}0.5954&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5422&nbsp;km⁻² |align=center|0833310 |align=right|{{Coord|40.869111|-104.225932|format=dms}} |- |[[گینیسن، کولوراڈو]] |[http://www.cityofgunnison-co.gov/ City of Gunnison] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312101449/http://www.cityofgunnison-co.gov/ |date=2016-03-12 }} |{{Tri1|1880-03-01|March 1, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gunnison.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221700/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gunnison.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|68}} |{{Change|invert=on|5973|5854}} |align=right|{{ntsh|91}}1413&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>545&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|80}}4.1570&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7667&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|80}}4.1570&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7667&nbsp;km⁻² |align=center|0833640 |align=right|{{Coord|38.545479|-106.922551|format=dms}} |- |[[Gypsum, Colorado|Gypsum]] |[http://www.townofgypsum.com/ Town of Gypsum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322005311/http://www.townofgypsum.com/ |date=2016-03-22 }} |{{Tri1|1911-11-25|November 25, 1911}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gypsum.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225216/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gypsum.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|60}} |{{Change|invert=on|6797|6477}} |align=right|{{ntsh|173}}771&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>298&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|48}}8.6514&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>22.4069&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|44}}0.0850&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2200&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|48}}8.7363&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>22.6270&nbsp;km⁻² |align=center|0833695 |align=right|{{Coord|39.639971|-106.911471|format=dms}} |- |[[Hartman, Colorado|Hartman]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_prowers.html Town of Hartman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921145613/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_prowers.html |date=2009-09-21 }} |{{Tri1|1910-05-14|May 14, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hartman.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hartman.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|260}} |{{Change|invert=on|73|81}} |align=right|{{ntsh|242}}275&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>106&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|235}}0.2725&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7059&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|235}}0.2725&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7059&nbsp;km⁻² |align=center|0834520 |align=right|{{Coord|38.121118|-102.221652|format=dms}} |- |[[Haswell, Colorado|Haswell]] |[http://www.kcedfonline.org/haswell.htm Town of Haswell] |{{Tri1|1920-09-02|September 2, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haswell.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041656/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haswell.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|261}} |{{Change|invert=on|68|68}} |align=right|{{ntsh|266}}81&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>31&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|172}}0.8520&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2067&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|172}}0.8520&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2067&nbsp;km⁻² |align=center|0834740 |align=right|{{Coord|38.452451|-103.164896|format=dms}} |- |[[Haxtun, Colorado|Haxtun]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=110 Town of Haxtun] |{{Tri1|1909-07-30|July 30, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haxtun.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223234/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haxtun.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|150}} |{{Change|invert=on|933|946}} |align=right|{{ntsh|67}}1728&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>667&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|201}}0.5375&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3920&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|201}}0.5375&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3920&nbsp;km⁻² |align=center|0834960 |align=right|{{Coord|40.641520|-102.629539|format=dms}} |- |[[Hayden, Colorado|Hayden]] |[http://www.townofhayden.org/ Town of Hayden] |{{Tri1|1906-05-05|May 5, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hayden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083436/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hayden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|116}} |{{Change|invert=on|1837|1810}} |align=right|{{ntsh|195}}599&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>231&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|99}}3.0047&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.7821&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|99}}3.0047&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.7821&nbsp;km⁻² |align=center|0835070 |align=right|{{Coord|40.485241|-107.242311|format=dms}} |- |[[Hillrose, Colorado|Hillrose]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=112 Town of Hillrose] |{{Tri1|1919-05-20|May 20, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hillrose.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023008/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hillrose.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|229}} |{{Change|invert=on|250|264}} |align=right|{{ntsh|109}}1290&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>498&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|255}}0.1939&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5021&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|256}}0.1939&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5021&nbsp;km⁻² |align=center|0836610 |align=right|{{Coord|40.324654|-103.522175|format=dms}} |- |[[ہالی، کولوراڈو]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=113 Town of Holly] |{{Tri1|1903-09-04|September 4, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holly.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023014/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holly.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|164}} |{{Change|invert=on|766|802}} |align=right|{{ntsh|135}}1075&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>415&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|185}}0.7252&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8784&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|115}}0.0010&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0026&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|186}}0.7263&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8810&nbsp;km⁻² |align=center|0837215 |align=right|{{Coord|38.055639|-102.124589|format=dms}} |- |[[Holyoke, Colorado|Holyoke]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=114 City of Holyoke] |{{Tri1|1888-05-31|May 31, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holyoke.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041942/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holyoke.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|108}} |{{Change|invert=on|2263|2313}} |align=right|{{ntsh|150}}957&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>369&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|111}}2.3657&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.1272&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|94}}0.0070&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0180&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|112}}2.3727&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.1452&nbsp;km⁻² |align=center|0837270 |align=right|{{Coord|40.582094|-102.298414|format=dms}} |- |[[Hooper, Colorado|Hooper]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=254 Town of Hooper] |{{Tri1|1898-05-20|May 20, 1898}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[الاموسا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hooper.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041722/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hooper.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|257}} |{{Change|invert=on|103|103}} |align=right|{{ntsh|226}}401&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>155&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|241}}0.2520&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6527&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|241}}0.2520&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6527&nbsp;km⁻² |align=center|0837380 |align=right|{{Coord|37.745976|-105.877735|format=dms}} |- |[[Hot Sulphur Springs, Colorado|Hot Sulphur Springs]] |[http://www.HotSulphurSpringsCO.com Town of Hot Sulphur Springs] |{{Tri1|1903-04-01|April 1, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hot%20Sulphur%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230119/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hot%20Sulphur%20Springs.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|178}} |{{Change|invert=on|656|663}} |align=right|{{ntsh|161}}842&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>325&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|182}}0.7592&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9664&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|183}}0.7592&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9664&nbsp;km⁻² |align=center|0837600 |align=right|{{Coord|40.074834|-106.102486|format=dms}} |- |[[Hotchkiss, Colorado|Hotchkiss]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=116 Town of Hotchkiss] |{{Tri1|1901-03-14|March 14, 1901}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hotchkiss.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hotchkiss.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|152}} |{{Change|invert=on|907|944}} |align=right|{{ntsh|145}}1007&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>389&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|166}}0.9125&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3635&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|166}}0.9125&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3635&nbsp;km⁻² |align=center|0837545 |align=right|{{Coord|38.799065|-107.713633|format=dms}} |- |[[Hudson, Colorado|Hudson]] |[http://www.hudsoncolorado.org/ Town of Hudson] |{{Tri1|1914-04-02|April 2, 1914}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hudson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041645/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hudson.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|101}} |{{Change|invert=on|2569|2356}} |align=right|{{ntsh|212}}502&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>194&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|74}}4.7874&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.3994&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|75}}0.0200&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0519&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|74}}4.8075&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.4513&nbsp;km⁻² |align=center|0837820 |align=right|{{Coord|40.078388|-104.641005|format=dms}} |- |[[Hugo, Colorado|Hugo]] |[http://www.cityofhugoco.org/ Town of Hugo] |{{Tri1|1909-06-21|June 21, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Lincoln County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hugo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222536/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hugo.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|169}} |{{Change|invert=on|731|730}} |align=right|{{ntsh|174}}769&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>297&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|163}}0.9390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.4319&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|163}}0.9390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.4319&nbsp;km⁻² |align=center|0837875 |align=right|{{Coord|39.135962|-103.473373|format=dms}} |- |[[Idaho Springs, Colorado|Idaho Springs]] |[http://www.idahospringsco.com/ City of Idaho Springs] |{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Idaho%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041824/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Idaho%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|120}} |{{Change|invert=on|1710|1717}} |align=right|{{ntsh|170}}795&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>307&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|119}}2.1198&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.4902&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|64}}0.0334&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0864&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|120}}2.1532&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.5767&nbsp;km⁻² |align=center|0838370 |align=right|{{Coord|39.748923|-105.504759|format=dms}} |- |[[Ignacio, Colorado|Ignacio]] |[http://www.townofignacio.com/ Town of Ignacio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227061226/http://www.townofignacio.com/ |date=2011-12-27 }} |{{Tri1|1913-07-07|July 7, 1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|La Plata County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ignacio.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ignacio.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|171}} |{{Change|invert=on|721|697}} |align=right|{{ntsh|71}}1709&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>660&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|212}}0.4155&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0762&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|212}}0.4155&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0762&nbsp;km⁻² |align=center|0838535 |align=right|{{Coord|37.117729|-107.637460|format=dms}} |- |[[Iliff, Colorado|Iliff]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_logan.html Town of Iliff] |{{Tri1|1906-02-20|February 20, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Iliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023019/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Iliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|225}} |{{Change|invert=on|258|266}} |align=right|{{ntsh|141}}1018&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>393&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|240}}0.2524&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6537&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|240}}0.2524&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6537&nbsp;km⁻² |align=center|0838590 |align=right|{{Coord|40.758333|-103.066128|format=dms}} |- |[[جیمز ٹاون، کولوراڈو]] |[http://www.colorado.com/Jamestown.aspx Town of Jamestown] |{{Tri1|1883-06-22|June 22, 1883}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Jamestown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225452/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Jamestown.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|224}} |{{Change|invert=on|262|274}} |align=right|{{ntsh|217}}454&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>175&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|193}}0.6236&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6151&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|120}}0.0004&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0010&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|193}}0.6240&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6161&nbsp;km⁻² |align=center|0839195 |align=right|{{Coord|40.117078|-105.389048|format=dms}} |- |[[Johnstown, Colorado|Johnstown]] |[http://www.townofjohnstown.com/ Town of Johnstown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327142757/http://www.townofjohnstown.com/ |date=2016-03-27 }} |{{Tri1|1907-05-13|May 13, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Johnstown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023023/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Johnstown.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|38}} |{{Change|invert=on|13306|9887}} |align=right|{{ntsh|158}}876&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>338&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|29}}13.8030&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>35.7496&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|43}}0.0853&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2209&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|29}}13.8883&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>35.9705&nbsp;km⁻² |align=center|0839855 |align=right|{{Coord|40.389789|-104.969443|format=dms}} |- |[[Julesburg, Colorado|Julesburg]] |[http://www.townofjulesburg.com/ Town of Julesburg] |{{Tri1|1886-11-18|November 18, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Julesburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222231/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Julesburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|134}} |{{Change|invert=on|1211|1225}} |align=right|{{ntsh|165}}821&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>317&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|136}}1.4839&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8432&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|137}}1.4839&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8432&nbsp;km⁻² |align=center|0839965 |align=right|{{Coord|40.984988|-102.262580|format=dms}} |- |[[Keenesburg, Colorado|Keenesburg]] |[http://www.keenesburgco.org/whatsnewin.html Town of Keenesburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222094252/http://www.keenesburgco.org/whatsnewin.html |date=2007-12-22 }} |{{Tri1|1919-06-04|June 4, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Keenesburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225319/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Keenesburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|135}} |{{Change|invert=on|1191|1127}} |align=right|{{ntsh|207}}529&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>204&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|114}}2.2341&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.7862&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|68}}0.0279&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0724&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|116}}2.2620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.8586&nbsp;km⁻² |align=center|0840185 |align=right|{{coord|40.112932|-104.489163|format=dms}} |- |[[Kersey, Colorado|Kersey]] |[http://www.townofkersey.com/ Town of Kersey] |{{Tri1|1908-12-03|December 3, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kersey.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041824/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kersey.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|124}} |{{Change|invert=on|1560|1454}} |align=right|{{ntsh|111}}1266&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>489&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|151}}1.2082&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.1291&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|151}}1.2082&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.1291&nbsp;km⁻² |align=center|0840515 |align=right|{{coord|40.387430|-104.565866|format=dms}} |- |[[Kim, Colorado|Kim]] |[http://www.colorado.com/Kim.aspx Town of Kim] |{{Tri1|1910-99-99|1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kim.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kim.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|262}} |{{Change|invert=on|67|74}} |align=right|{{ntsh|253}}182&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|220}}0.3787&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9809&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|220}}0.3787&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9809&nbsp;km⁻² |align=center|0840570 |align=right|{{coord|37.247062|-103.353411|format=dms}} |- |[[Kiowa, Colorado|Kiowa]] |[http://www.townofkiowa.com/ Town of Kiowa] |{{Tri1|1912-12-30|December 30, 1912}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Elbert County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kiowa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224134/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kiowa.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|167}} |{{change|invert=on|742|723}} |align=right|{{ntsh|164}}824&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>318&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|168}}0.8845&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2908&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|109}}0.0021&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0054&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|168}}0.8866&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2963&nbsp;km⁻² |align=center|0840790 |align=right|{{coord|39.343530|-104.457176|format=dms}} |- |[[Kit Carson, Colorado|Kit Carson]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=294 Town of Kit Carson] |{{sort|1931-07-13|July 13, 1931}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[شاین کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kit%20Carson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221020/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kit%20Carson.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|234}} |{{change|invert=on|235|233}} |align=right|{{ntsh|224}}407&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>157&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|196}}0.5841&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5128&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|196}}0.5841&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5128&nbsp;km⁻² |align=center|0841010 |align=right|{{coord|38.762823|-102.795366|format=dms}} |- |[[Kremmling, Colorado|Kremmling]] |[http://www.townofkremmling.org/ Town of Kremmling] |{{sort|1904-05-14|May 14, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kremmling.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040047/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kremmling.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|129}} |{{change|invert=on|1404|1444}} |align=right|{{ntsh|139}}1051&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>406&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|144}}1.3231&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.4269&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|144}}1.3231&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.4269&nbsp;km⁻² |align=center|0841560 |align=right|{{coord|40.056543|-106.378160|format=dms}} |- |[[La Jara, Colorado|La Jara]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=298 Town of La Jara] |{{sort|1910-11-11|November 11, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Jara.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225745/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Jara.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|160}} |{{change|invert=on|817|818}} |align=right|{{ntsh|42}}2071&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>800&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|216}}0.3955&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0244&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|216}}0.3955&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0244&nbsp;km⁻² |align=center|0842055 |align=right|{{coord|37.273562|-105.959821|format=dms}} |- |[[لا جنتا، کولوراڈو]] |[http://www.ci.la-junta.co.us/ City of La Junta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050612074142/http://www.ci.la-junta.co.us/ |date=2005-06-12 }} |{{sort|1881-04-23|April 23, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Junta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150830/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Junta.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|58}} |{{change|invert=on|6964|7077}} |align=right|{{ntsh|29}}2347&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>906&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|98}}3.0159&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.8112&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|96}}0.0059&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0152&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|98}}3.0218&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.8265&nbsp;km⁻² |align=center|0842110 |align=right|{{coord|37.979414|-103.547336|format=dms}} |- |[[La Veta, Colorado|La Veta]] |[http://www.townoflaveta-co.gov/ Town of La Veta] |{{sort|1886-06-16|June 16, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ہوئیرفانو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Veta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023029/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Veta.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|166}} |{{change|invert=on|758|800}} |align=right|{{ntsh|203}}560&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>216&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|142}}1.3665&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.5392&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|142}}1.3665&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.5392&nbsp;km⁻² |align=center|0844100 |align=right|{{coord|37.508562|-105.008487|format=dms}} |- |[[لافائیٹ، کولوراڈو|Lafayette]] |[http://www.cityoflafayette.com/ City of Lafayette] |{{sort|1890-01-06|January 6, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lafayette.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041829/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lafayette.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|26}} |{{change|invert=on|27081|24453}} |align=right|{{ntsh|20}}2874&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1110&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|46}}9.3201&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.1389&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|23}}0.2028&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5253&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|46}}9.5229&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.6642&nbsp;km⁻² |align=center|0841835 |align=right|{{coord|39.995268|-105.099620|format=dms}} |- |[[لیک سٹی، کولوراڈو]] |[http://www.townoflakecity.us/ Town of Lake City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818182003/http://www.townoflakecity.us/ |date=2016-08-18 }} |{{sort|1884-09-19|September 19, 1884}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ہنزڈیل کاؤنٹی، کولوراڈو|Hinsdale County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lake%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041735/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lake%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|210}} |{{change|invert=on|378|408}} |align=right|{{ntsh|214}}471&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>182&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|176}}0.8321&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1551&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|87}}0.0097&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0250&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|174}}0.8417&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1801&nbsp;km⁻² |align=center|0842330 |align=right|{{coord|38.030504|-107.310176|format=dms}} |- |[[Lakeside, Colorado|Lakeside]]<ref name=Lakeside>[[Lakeside, Colorado|Lakeside]] is served by the [[ڈینور, کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_jefferson.html Town of Lakeside] |{{sort|1907-11-25|November 25, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakeside.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043106/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakeside.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|271}} |{{change|invert=on|8|8}} |align=right|{{ntsh|269}}43&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|257}}0.1876&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4860&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|55}}0.0607&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1573&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|242}}0.2484&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6432&nbsp;km⁻² |align=center|0842495 |align=right|{{coord|39.779075|-105.057825|format=dms}} |- |[[لیک ووڈ، کولوراڈو]] |[http://www.ci.lakewood.co.us/ City of Lakewood] |{{sort|1969-06-24|June 24, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakewood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041710/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakewood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|5}} |{{change|invert=on|149643|142980}} |align=right|{{ntsh|13}}3434&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1326&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|7}}42.8725&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>111.0391&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|6}}1.1800&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.0563&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|7}}44.0525&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>114.0954&nbsp;km⁻² |align=center|0843000 |align=right|{{coord|39.698942|-105.117551|format=dms}} |- |[[لامار، کولوراڈو|Lamar]] |[http://www.ci.lamar.co.us/ City of Lamar] |{{sort|1886-12-05|December 5, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lamar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180215023615/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lamar.pdf |date=2018-02-15 }} |align=center|{{nts|55}} |{{change|invert=on|7608|7804}} |align=right|{{ntsh|85}}1546&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>597&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|71}}5.0305&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>13.0288&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|121}}0.0002&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0006&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|71}}5.0307&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>13.0294&nbsp;km⁻² |align=center|0843110 |align=right|{{coord|38.074729|-102.616682|format=dms}} |- |[[Larkspur, Colorado|Larkspur]] |[http://www.townoflarkspur.org/ Town of Larkspur] |{{sort|1979-99-99|1979}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Larkspur.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232457/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Larkspur.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|236}} |{{change|invert=on|198|183}} |align=right|{{ntsh|261}}124&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>48&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|134}}1.5609&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.0426&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|134}}1.5609&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.0426&nbsp;km⁻² |align=center|0843550 |align=right|{{coord|39.229776|-104.885758|format=dms}} |- |[[Las Animas, Colorado|Las Animas]] |[http://bentcounty.org/las-animas-about/ City of Las Animas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110502071348/http://bentcounty.org/las-animas-about/ |date=2011-05-02 }} |{{sort|1886-05-15|May 15, 1886}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[بینٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Bent County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Las%20Animas.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041726/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Las%20Animas.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|110}} |{{change|invert=on|2198|2410}} |align=right|{{ntsh|93}}1390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>537&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|131}}1.6200&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.1957&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|58}}0.0459&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1188&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|133}}1.6658&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3145&nbsp;km⁻² |align=center|0843660 |align=right|{{coord|38.069668|-103.223229|format=dms}} |- |[[LaSalle, Colorado|LaSalle]] |[http://www.lasalletown.com/ Town of LaSalle] |{{sort|1910-99-99|1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/LaSalle.pdf map] |align=center|{{nts|113}} |{{change|invert=on|2047|1955}} |align=right|{{ntsh|37}}2231&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>861&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|167}}0.9101&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3572&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|167}}0.9101&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3572&nbsp;km⁻² |align=center|0843605 |align=right|{{coord|40.348525|-104.705927|format=dms}} |- |[[لیڈویل، کولوراڈو|Leadville]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=275 City of Leadville] |{{sort|1878-02-18|February 18, 1878}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[لیک کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Leadville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221051/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Leadville.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|99}} |{{change|invert=on|2595|2602}} |align=right|{{ntsh|30}}2339&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>903&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|154}}1.1029&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.8565&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|154}}1.1029&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.8565&nbsp;km⁻² |align=center|0844320 |align=right|{{coord|39.246693|-106.293509|format=dms}} |- |[[Limon, Colorado|Limon]] |[http://www.townoflimon.com/ Town of Limon] |{{sort|1909-11-18|November 18, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Lincoln County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Limon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003752/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Limon.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|115}} |{{change|invert=on|1887|1880}} |align=right|{{ntsh|194}}609&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>235&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|97}}3.0516&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.9037&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|67}}0.0317&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0821&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|97}}3.0833&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.9858&nbsp;km⁻² |align=center|0844980 |align=right|{{coord|39.264844|-103.683757|format=dms}} |- |[[لٹلٹن، کولوراڈو|Littleton]] |[http://www.littletongov.org/ City of Littleton] |{{sort|1890-03-13|March 13, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]<ref name=County_Seat/><br/>[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]]<br/>[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Littleton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003618/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Littleton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|20}} |{{change|invert=on|44669|41737}} |align=right|{{ntsh|12}}3476&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1342&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|32}}12.7355&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.9849&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|7}}1.1279&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9212&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|30}}13.8634&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>35.9061&nbsp;km⁻² |align=center|0845255 |align=right|{{coord|39.590375|-105.020084|format=dms}} |- |[[Lochbuie, Colorado|Lochbuie]] |[http://www.lochbuie.org/ Town of Lochbuie] |{{sort|1974-05-99|May 1974}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lochbuie.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233944/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lochbuie.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|75}} |{{change|invert=on|5302|4726}} |align=right|{{ntsh|92}}1396&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>539&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|85}}3.7191&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.6325&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|72}}0.0230&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0595&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|85}}3.7421&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.6920&nbsp;km⁻² |align=center|0845530 |align=right|{{coord|40.010496|-104.724484|format=dms}} |- |[[Log Lane Village, Colorado|Log Lane Village]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=239 Town of Log Lane Village] |{{sort|1956-06-12|June 12, 1956}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Morgan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Log%20Lane%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083457/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Log%20Lane%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|156}} |{{change|invert=on|872|873}} |align=right|{{ntsh|18}}3173&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1225&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|234}}0.2739&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7093&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|234}}0.2739&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7093&nbsp;km⁻² |align=center|0845695 |align=right|{{coord|40.270230|-103.829382|format=dms}} |- |[[Lone Tree, Colorado|Lone Tree]] |[http://www.cityoflonetree.com/ City of Lone Tree] |{{sort|1995-11-99|November 1995}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lone%20Tree.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lone%20Tree.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|37}} |{{change|invert=on|13545|10218}} |align=right|{{ntsh|95}}1371&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>529&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|43}}9.6759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>25.0604&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|43}}9.6759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>25.0604&nbsp;km⁻² |align=center|0845955 |align=right|{{coord|39.530744|-104.871031|format=dms}} |- |[[لونگمونٹ، کولوراڈو]] |[http://www.ci.longmont.co.us/ City of Longmont] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501122528/http://www.ci.longmont.co.us/ |date=2011-05-01 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Longmont.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019072747/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Longmont.pdf |date=2019-10-19 }} |align=center|{{nts|13}} |{{change|invert=on|90237|86270}} |align=right|{{ntsh|15}}3299&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1274&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|18}}27.2550&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70.5901&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|3}}1.4700&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8074&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|17}}28.7250&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>74.3974&nbsp;km⁻² |align=center|0845970 |align=right|{{coord|40.169842|-105.099006|format=dms}} |- |[[لوئیزویل، کولوراڈو]] |[http://www.ci.louisville.co.us/ City of Louisville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616105028/http://www.ci.louisville.co.us/ |date=2019-06-16 }} |{{sort|1882-06-03|June 3, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Louisville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041951/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Louisville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|31}} |{{change|invert=on|20112|18376}} |align=right|{{ntsh|26}}2461&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>950&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|52}}7.9598&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.6158&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|34}}0.1140&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2952&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|52}}8.0738&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.9110&nbsp;km⁻² |align=center|0846355 |align=right|{{coord|39.969532|-105.143215|format=dms}} |- |[[لولینڈ، کولوراڈو]] |[http://www.ci.loveland.co.us/ City of Loveland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514103507/http://www.ci.loveland.co.us/ |date=2012-05-14 }} |{{sort|1881-04-30|April 30, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Loveland.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232433/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Loveland.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|14}} |{{change|invert=on|72651|66859}} |align=right|{{ntsh|40}}2102&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>812&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|12}}33.9341&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>87.8889&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|4}}1.4678&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8017&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|11}}35.4019&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>91.6906&nbsp;km⁻² |align=center|0846465 |align=right|{{coord|40.416905|-105.063111|format=dms}} |- |[[Lyons, Colorado|Lyons]] |[http://www.townoflyons.com/ Town of Lyons] |{{sort|1891-04-10|April 10, 1891}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lyons.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042041/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lyons.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|112}} |{{change|invert=on|2108|2033}} |align=right|{{ntsh|72}}1697&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>655&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|149}}1.2390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2090&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|78}}0.0163&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0423&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|148}}1.2554&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2514&nbsp;km⁻² |align=center|0847070 |align=right|{{coord|40.223050|-105.268665|format=dms}} |- |[[Manassa, Colorado|Manassa]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=217 Town of Manassa] |{{sort|1889-06-06|June 6, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manassa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223513/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manassa.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|145}} |{{change|invert=on|978|991}} |align=right|{{ntsh|138}}1052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>406&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|164}}0.9312&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.4118&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|164}}0.9312&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.4118&nbsp;km⁻² |align=center|0848060 |align=right|{{coord|37.173841|-105.937275|format=dms}} |- |[[Mancos, Colorado|Mancos]] |[http://www.mancoscolorado.com/ Town of Mancos] |{{sort|1894-11-30|November 30, 1894}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو|Montezuma County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mancos.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225927/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mancos.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|132}} |{{change|invert=on|1377|1336}} |align=right|{{ntsh|39}}2132&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>823&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|192}}0.6383&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6532&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|192}}0.6383&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6532&nbsp;km⁻² |align=center|0848115 |align=right|{{coord|37.346597|-108.293856|format=dms}} |- |[[Manitou Springs, Colorado|Manitou Springs]] |[http://manitousprings-co.gov/ City of Manitou Springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225090800/http://manitousprings-co.gov/ |date=2011-02-25 }} |{{sort|1888-01-25|January 25, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manitou%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043039/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manitou%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|74}} |{{change|invert=on|5314|4992}} |align=right|{{ntsh|77}}1662&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>642&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|93}}3.1565&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.1753&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|94}}3.1565&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.1753&nbsp;km⁻² |align=center|0848445 |align=right|{{coord|38.857602|-104.912429|format=dms}} |- |[[Manzanola, Colorado|Manzanola]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=245 Town of Manzanola] |{{sort|1900-07-09|July 9, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manzanola.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041807/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manzanola.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|204}} |{{change|invert=on|425|434}} |align=right|{{ntsh|84}}1556&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>601&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|233}}0.2764&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7158&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|233}}0.2764&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7158&nbsp;km⁻² |align=center|0848500 |align=right|{{coord|38.108825|-103.866778|format=dms}} |- |[[Marble, Colorado|Marble]] |[http://www.townofmarble.org/ Town of Marble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161657/http://www.townofmarble.org/ |date=2012-03-23 }} |{{sort|1899-99-99|1899}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Marble.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041402/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Marble.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|248}} |{{change|invert=on|131|131}} |align=right|{{ntsh|234}}330&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>127&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|217}}0.3945&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0218&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|217}}0.3945&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0218&nbsp;km⁻² |align=center|0848555 |align=right|{{coord|39.071817|-107.190467|format=dms}} |- |[[Mead, Colorado|Mead]] |[http://mead-co.gov/ Town of Mead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213205920/http://mead-co.gov/ |date=2008-02-13 }} |{{sort|1908-03-17|March 17, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mead.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045419/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mead.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|84}} |{{change|invert=on|4104|3405}} |align=right|{{ntsh|229}}369&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>142&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|39}}10.8107&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>27.9996&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|45}}0.0847&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2194&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|39}}10.8954&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>28.2191&nbsp;km⁻² |align=center|0849600 |align=right|{{coord|40.226983|-104.988312|format=dms}} |- |[[Meeker, Colorado|Meeker]] |[http://www.townofmeeker.org/ Town of Meeker] |{{sort|1885-11-10|November 10, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو بلانکو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Meeker.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040054/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Meeker.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|105}} |{{change|invert=on|2429|2475}} |align=right|{{ntsh|184}}711&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>275&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|88}}3.5052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.0785&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|88}}3.5052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.0785&nbsp;km⁻² |align=center|0849875 |align=right|{{coord|40.049800|-107.895355|format=dms}} |- |[[Merino, Colorado|Merino]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=289 Town of Merino] |{{sort|1917-01-04|January 4, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Merino.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002145/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Merino.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|219}} |{{change|invert=on|282|284}} |align=right|{{ntsh|78}}1650&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>637&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|259}}0.1673&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4332&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|259}}0.1673&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4332&nbsp;km⁻² |align=center|0850040 |align=right|{{coord|40.484825|-103.353616|format=dms}} |- |[[Milliken, Colorado|Milliken]] |[http://town.milliken.co.us/ Town of Milliken] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224052759/http://town.milliken.co.us/ |date=2007-12-24 }} |{{sort|1910-10-01|October 1, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Milliken.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224034/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Milliken.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|67}} |{{change|invert=on|6091|5610}} |align=right|{{ntsh|215}}471&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>182&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|33}}12.5898&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.6074&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|46}}0.0844&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2187&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|33}}12.6742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.8261&nbsp;km⁻² |align=center|0850480 |align=right|{{coord|40.310502|-104.858384|format=dms}} |- |[[Minturn, Colorado|Minturn]] |[http://www.minturn.org/ Town of Minturn] |{{sort|1904-11-23|November 23, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Minturn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Minturn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|143}} |{{change|invert=on|1035|1027}} |align=right|{{ntsh|260}}134&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>52&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|54}}7.6599&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.8389&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|25}}0.1804&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4672&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|53}}7.8402&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.3061&nbsp;km⁻² |align=center|0850920 |align=right|{{coord|39.535508|-106.381727|format=dms}} |- |[[Moffat, Colorado|Moffat]] |[http://www.moffatcolorado.org/index.html Town of Moffat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831090346/http://www.moffatcolorado.org/index.html |date=2009-08-31 }} |{{sort|1911-04-20|April 20, 1911}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Moffat.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023035/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Moffat.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|252}} |{{change|invert=on|116|116}} |align=right|{{ntsh|265}}83&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|141}}1.4014&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.6296&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|141}}1.4014&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.6296&nbsp;km⁻² |align=center|0851250 |align=right|{{coord|38.001997|-105.905455|format=dms}} |- |[[Monte Vista, Colorado|Monte Vista]] |[http://www.ci.monte-vista.co.us/ City of Monte Vista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124121400/http://www.ci.monte-vista.co.us/ |date=2008-01-24 }} |{{sort|1886-09-27|September 27, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monte%20Vista.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041938/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monte%20Vista.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|82}} |{{change|invert=on|4311|4444}} |align=right|{{ntsh|73}}1692&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>653&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|105}}2.5927&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7150&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|76}}0.0179&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0465&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|106}}2.6106&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7614&nbsp;km⁻² |align=center|0851635 |align=right|{{coord|37.578541|-106.150630|format=dms}} |- |[[Montezuma, Colorado|Montezuma]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_summit.html Town of Montezuma] |{{sort|1882-99-99|1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montezuma.pdf map] |align=center|{{nts|262}} |{{change|invert=on|67|65}} |align=right|{{ntsh|163}}833&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>321&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|269}}0.0793&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2053&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|269}}0.0793&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2053&nbsp;km⁻² |align=center|0851690 |align=right|{{coord|39.581706|-105.868071|format=dms}} |- |[[مونٹروز، کولوراڈو|Montrose]] |[http://www.cityofmontrose.org/ City of Montrose] |{{sort|1882-05-01|May 1, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montrose.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054332/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montrose.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|32}} |{{change|invert=on|19045|19132}} |align=right|{{ntsh|134}}1080&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>417&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|24}}17.6085&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>45.6058&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|24}}17.6085&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>45.6058&nbsp;km⁻² |align=center|0851745 |align=right|{{coord|38.469173|-107.860682|format=dms}} |- |[[Monument, Colorado|Monument]] |[http://www.townofmonument.net/ Town of Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309125420/http://www.townofmonument.net/ |date=2016-03-09 }} |{{sort|1881-05-14|May 14, 1881}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monument.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903145831/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monument.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|65}} |{{change|invert=on|6391|5530}} |align=right|{{ntsh|160}}861&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>333&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|60}}6.7534&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.4913&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|57}}0.0497&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1288&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|60}}6.8031&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.6200&nbsp;km⁻² |align=center|0851800 |align=right|{{coord|39.074698|-104.843906|format=dms}} |- |[[Morrison, Colorado|Morrison]] |[http://town.morrison.co.us/ Town of Morrison] |{{sort|1906-01-29|January 29, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Morrison.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050250/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Morrison.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|203}} |{{change|invert=on|431|428}} |align=right|{{ntsh|252}}197&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>76&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|117}}2.1886&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.6683&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|103}}0.0035&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0089&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|118}}2.1920&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.6773&nbsp;km⁻² |align=center|0852075 |align=right|{{coord|39.625613|-105.207919|format=dms}} |- |[[Mount Crested Butte, Colorado|Mount Crested Butte]]<ref name=Mount_Crested_Butte>[[Mount Crested Butte, Colorado|Mount Crested Butte]] is served by the [[Crested Butte, Colorado|Crested Butte]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.mtcrestedbuttecolorado.us/ Town of Mount Crested Butte] |{{sort|1973-99-99|1973}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Gunnison County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mount%20Crested%20Butte.pdf map] |align=center|{{nts|193}} |{{change|invert=on|522|507}} |align=right|{{ntsh|249}}233&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>90&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|116}}2.2187&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.7463&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|117}}2.2187&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.7463&nbsp;km⁻² |align=center|0852570 |align=right|{{coord|38.908453|-106.958673|format=dms}} |- |[[ماؤنٹین ویو، کولوراڈو]]<ref name=Mountain_View>[[ماؤنٹین ویو، کولوراڈو|Mountain View]] is served by the [[ڈینور, کولوراڈو|Denver]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.mountainviewco.org/ Town of Mountain View] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110143822/http://www.mountainviewco.org/ |date=2016-01-10 }} |{{sort|1904-10-11|October 11, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20View.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043208/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20View.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|131}} |{{change|invert=on|1387|1320}} |align=right|{{ntsh|1}}14702&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5677&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|268}}0.0930&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2408&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|268}}0.0930&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2408&nbsp;km⁻² |align=center|0852350 |align=right|{{coord|39.774776|-105.056711|format=dms}} |- |[[Mountain Village, Colorado|Mountain Village]] |[http://www.mountain-village.co.us/ Town of Mountain Village] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119143154/http://www.mountain-village.co.us/ |date=2008-01-19 }} |{{sort|1995-03-10|March 10, 1995}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001329/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|161}} |{{change|invert=on|809|801}} |align=right|{{ntsh|248}}238&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>92&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|91}}3.3783&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.7498&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|91}}3.3783&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.7498&nbsp;km⁻² |align=center|0852550 |align=right|{{coord|37.932377|-107.857854|format=dms}} |- |[[Naturita, Colorado|Naturita]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=285 Town of Naturita] |{{sort|1951-11-30|November 30, 1951}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Naturita.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041454/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Naturita.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|191}} |{{change|invert=on|530|546}} |align=right|{{ntsh|176}}764&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>295&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|190}}0.6872&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.7798&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|191}}0.6872&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.7798&nbsp;km⁻² |align=center|0853120 |align=right|{{coord|38.218554|-108.568286|format=dms}} |- |[[Nederland, Colorado|Nederland]] |[http://www.town.nederland.co.us/ Town of Nederland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315020318/http://www.town.nederland.co.us/ |date=2016-03-15 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nederland.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041518/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nederland.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|126}} |{{change|invert=on|1504|1445}} |align=right|{{ntsh|144}}1009&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>389&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|137}}1.4781&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8283&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|50}}0.0694&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1797&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|135}}1.5475&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.0080&nbsp;km⁻² |align=center|0853175 |align=right|{{coord|39.963815|-105.505864|format=dms}} |- |[[New Castle, Colorado|New Castle]] |[http://www.newcastlecolorado.org/ Town of New Castle] |{{sort|1890-03-27|March 27, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/New%20Castle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041731/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/New%20Castle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|80}} |{{change|invert=on|4608|4518}} |align=right|{{ntsh|68}}1721&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>665&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|103}}2.6574&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.8826&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|66}}0.0325&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0842&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|103}}2.6899&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.9669&nbsp;km⁻² |align=center|0853395 |align=right|{{coord|39.578289|-107.526243|format=dms}} |- |[[نارتھگلین، کولوراڈو|Northglenn]] |[http://www.northglenn.org/ City of Northglenn] |{{sort|1969-04-19|April 19, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Northglenn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002200/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Northglenn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|21}} |{{change|invert=on|38596|35789}} |align=right|{{ntsh|5}}5098&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1968&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|58}}7.3558&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.0514&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|40}}0.0923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2391&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|58}}7.4481&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.2905&nbsp;km⁻² |align=center|0854330 |align=right|{{coord|39.911166|-104.978840|format=dms}} |- |[[Norwood, Colorado|Norwood]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=140 Town of Norwood] |{{sort|1903-08-20|August 20, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Norwood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023047/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Norwood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|190}} |{{change|invert=on|554|518}} |align=right|{{ntsh|55}}1869&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>722&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|232}}0.2900&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7511&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|232}}0.2900&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7511&nbsp;km⁻² |align=center|0854880 |align=right|{{coord|38.128846|-108.291711|format=dms}} |- |[[Nucla, Colorado|Nucla]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=190 Town of Nucla] |{{sort|1915-03-14|March 14, 1915}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو|Montrose County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nucla.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041717/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nucla.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|173}} |{{change|invert=on|704|711}} |align=right|{{ntsh|149}}963&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>372&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|186}}0.7195&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8634&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|187}}0.7195&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8634&nbsp;km⁻² |align=center|0854935 |align=right|{{coord|38.266534|-108.548716|format=dms}} |- |[[Nunn, Colorado|Nunn]] |[http://www.nunncolorado.com/ Town of Nunn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801212112/http://nunncolorado.com/ |date=2015-08-01 }} |{{sort|1908-03-28|March 28, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nunn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000137/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nunn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|201}} |{{change|invert=on|440|416}} |align=right|{{ntsh|257}}140&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|95}}3.1165&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0717&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|95}}3.1165&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0717&nbsp;km⁻² |align=center|0855045 |align=right|{{coord|40.711917|-104.789804|format=dms}} |- |[[Oak Creek, Colorado|Oak Creek]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=243 Town of Oak Creek] |{{sort|1907-12-26|December 26, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Oak%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041634/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Oak%20Creek.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|154}} |{{change|invert=on|892|884}} |align=right|{{ntsh|25}}2545&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>983&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|225}}0.3442&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8916&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|225}}0.3442&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8916&nbsp;km⁻² |align=center|0855155 |align=right|{{coord|40.273991|-106.957083|format=dms}} |- |[[Olathe, Colorado|Olathe]] |[http://ci.olathe.co.us/ Town of Olathe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813145317/http://ci.olathe.co.us/ |date=2011-08-13 }} |{{sort|1907-10-16|October 16, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو|Montrose County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olathe.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001908/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olathe.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|118}} |{{change|invert=on|1804|1849}} |align=right|{{ntsh|114}}1247&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>482&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|139}}1.4509&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7579&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|139}}1.4509&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7579&nbsp;km⁻² |align=center|0855540 |align=right|{{coord|38.608319|-107.982841|format=dms}} |- |[[Olney Springs, Colorado|Olney Springs]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=40 Town of Olney Springs] |{{sort|1912-05-27|May 27, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olney%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041607/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olney%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|215}} |{{change|invert=on|334|345}} |align=right|{{ntsh|97}}1363&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>526&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|248}}0.2406&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6231&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|249}}0.2406&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6231&nbsp;km⁻² |align=center|0855705 |align=right|{{coord|38.166274|-103.944491|format=dms}} |- |[[Ophir, Colorado|Ophir]] |[http://www.town-ophir.co.gov/ Town of Ophir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513061640/http://www.town-ophir.co.gov/ |date=2008-05-13 }} |{{sort|1881-99-99|1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ophir.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041859/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ophir.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|240}} |{{change|invert=on|167|159}} |align=right|{{ntsh|151}}932&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>360&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|258}}0.1759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4555&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|258}}0.1759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4555&nbsp;km⁻² |align=center|0855870 |align=right|{{coord|37.856840|-107.829023|format=dms}} |- |[[Orchard City, Colorado|Orchard City]] |[http://www.orchardcityco.org/ Town of Orchard City] |{{sort|1912-05-25|May 25, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Orchard%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221338/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Orchard%20City.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|91}} |{{change|invert=on|3025|3119}} |align=right|{{ntsh|244}}268&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>104&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|37}}11.4068&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>29.5435&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|93}}0.0072&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0186&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|37}}11.4140&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>29.5621&nbsp;km⁻² |align=center|0855980 |align=right|{{coord|38.814059|-107.967542|format=dms}} |- |[[Ordway, Colorado|Ordway]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=206 Town of Ordway] |{{sort|1900-09-04|September 4, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو|Crowley County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ordway.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041644/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ordway.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|141}} |{{change|invert=on|1059|1080}} |align=right|{{ntsh|98}}1346&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>520&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|181}}0.7714&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9980&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|182}}0.7714&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9980&nbsp;km⁻² |align=center|0856145 |align=right|{{coord|38.220898|-103.756679|format=dms}} |- |[[Otis, Colorado|Otis]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=143 Town of Otis] |{{sort|1917-03-27|March 27, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[واشنگٹن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Otis.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042007/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Otis.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|199}} |{{change|invert=on|468|475}} |align=right|{{ntsh|122}}1145&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>442&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|213}}0.4130&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0697&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|213}}0.4130&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0697&nbsp;km⁻² |align=center|0856365 |align=right|{{coord|40.150129|-102.962138|format=dms}} |- |[[Ouray, Colorado|Ouray]] |[http://www.ci.ouray.co.us/ City of Ouray] |{{sort|1884-03-24|March 24, 1884}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[اوریے کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ouray.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041639/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ouray.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|144}} |{{change|invert=on|1021|1000}} |align=right|{{ntsh|120}}1150&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>444&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|169}}0.8809&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2816&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|169}}0.8809&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2816&nbsp;km⁻² |align=center|0856420 |align=right|{{coord|38.027430|-107.673580|format=dms}} |- |[[Ovid, Colorado|Ovid]] |[http://www.ovidcolorado.com/ Town of Ovid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012129/http://www.ovidcolorado.com/ |date=2007-09-29 }} |{{sort|1925-12-21|December 21, 1925}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ovid.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045323/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ovid.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|217}} |{{change|invert=on|308|318}} |align=right|{{ntsh|50}}1938&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>748&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|260}}0.1620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4197&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|260}}0.1620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4197&nbsp;km⁻² |align=center|0856475 |align=right|{{coord|40.960564|-102.388352|format=dms}} |- |[[Pagosa Springs, Colorado|Pagosa Springs]] |[http://www.townofpagosasprings.com/ Town of Pagosa Springs] |{{sort|1891-03-18|March 18, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آرچولیٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pagosa%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041706/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pagosa%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|119}} |{{change|invert=on|1743|1727}} |align=right|{{ntsh|230}}353&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>136&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|72}}4.8708&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.6154&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|70}}0.0261&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0675&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|72}}4.8969&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.6829&nbsp;km⁻² |align=center|0856860 |align=right|{{coord|37.263604|-107.003530|format=dms}} |- |[[Palisade, Colorado|Palisade]] |[http://www.townofpalisade.org/ Town of Palisade] |{{sort|1904-04-04|April 4, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو|Mesa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palisade.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042011/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palisade.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|97}} |{{change|invert=on|2645|2692}} |align=right|{{ntsh|27}}2436&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>941&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|155}}1.0807&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7991&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|97}}0.0055&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0143&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|155}}1.0863&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.8134&nbsp;km⁻² |align=center|0856970 |align=right|{{coord|39.107404|-108.359087|format=dms}} |- |[[Palmer Lake, Colorado|Palmer Lake]] |[http://www.ci.palmer-lake.co.us/ Town of Palmer Lake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050607075623/http://www.ci.palmer-lake.co.us/ |date=2005-06-07 }} |{{sort|1889-03-12|March 12, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palmer%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222842/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palmer%20Lake.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|100}} |{{change|invert=on|2579|2420}} |align=right|{{ntsh|166}}821&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>317&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|96}}3.0922&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0088&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|73}}0.0216&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0560&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|96}}3.1138&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0647&nbsp;km⁻² |align=center|0857025 |align=right|{{coord|39.113465|-104.899806|format=dms}} |- |[[Paoli, Colorado|Paoli]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_phillips.html Town of Paoli] |{{sort|1930-08-06|August 6, 1930}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو|Phillips County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paoli.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023052/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paoli.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|269}} |{{change|invert=on|33|34}} |align=right|{{ntsh|263}}111&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>43&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|230}}0.3052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7905&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|230}}0.3052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7905&nbsp;km⁻² |align=center|0857245 |align=right|{{coord|40.612871|-102.472061|format=dms}} |- |[[Paonia, Colorado|Paonia]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=42 Town of Paonia] |{{sort|1902-09-03|September 3, 1902}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paonia.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042257/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paonia.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|127}} |{{change|invert=on|1413|1451}} |align=right|{{ntsh|75}}1671&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>645&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|171}}0.8584&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2231&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|171}}0.8584&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2231&nbsp;km⁻² |align=center|0857300 |align=right|{{coord|38.869824|-107.591433|format=dms}} |- |[[Parachute, Colorado|Parachute]] |[http://www.parachutecolorado.com/ Town of Parachute] |{{sort|1908-04-01|April 1, 1908}}<ref name=Grand_Valley>[[Parachute, Colorado|Parachute]] was incorporated in 1908 as [[Parachute, Colorado|Grand Valley]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parachute.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042626/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parachute.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|139}} |{{change|invert=on|1098|1085}} |align=right|{{ntsh|187}}682&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>263&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|132}}1.6081&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.1649&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|54}}0.0618&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1601&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|132}}1.6699&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3250&nbsp;km⁻² |align=center|0857400 |align=right|{{coord|39.450047|-108.055481|format=dms}} |- |[[پارکر، کولوراڈو]] |[http://www.parkeronline.org/ Town of Parker] |{{sort|1981-05-99|May 1981}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو|Douglas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parker.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312072357/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parker.pdf |date=2016-03-12 }} |align=center|{{nts|19}} |{{change|invert=on|49857|45297}} |align=right|{{ntsh|33}}2295&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>886&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|22}}21.1821&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54.8613&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|91}}0.0080&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0208&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|22}}21.1901&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54.8821&nbsp;km⁻² |align=center|0857630 |align=right|{{coord|39.504167|-104.773173|format=dms}} |- |[[Peetz, Colorado|Peetz]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=148 Town of Peetz] |{{sort|1917-05-17|May 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Peetz.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Peetz.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|233}} |{{change|invert=on|237|238}} |align=right|{{ntsh|116}}1196&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>462&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|256}}0.1914&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4958&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|257}}0.1914&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4958&nbsp;km⁻² |align=center|0858235 |align=right|{{coord|40.962046|-103.114231|format=dms}} |- |[[Pierce, Colorado|Pierce]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=149 Town of Pierce] |{{sort|1918-08-30|August 30, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pierce.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041622/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pierce.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|157}} |{{change|invert=on|871|834}} |align=right|{{ntsh|140}}1031&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>398&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|175}}0.8390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1730&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|176}}0.8390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1730&nbsp;km⁻² |align=center|0859005 |align=right|{{coord|40.633499|-104.755178|format=dms}} |- |[[Pitkin, Colorado|Pitkin]] |[http://www.pitkincolorado.com/ Town of Pitkin] |{{sort|1880-04-05|April 5, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Gunnison County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pitkin.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043943/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pitkin.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|262}} |{{change|invert=on|67|66}} |align=right|{{ntsh|247}}248&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>96&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|237}}0.2700&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6992&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|237}}0.2700&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6992&nbsp;km⁻² |align=center|0859830 |align=right|{{coord|38.608612|-106.516466|format=dms}} |- |[[پلیٹویل، کولوراڈو]] |[http://www.plattevillegov.org/ Town of Platteville] |{{sort|1887-01-01|January 1, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Platteville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053034/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Platteville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|98}} |{{change|invert=on|2608|2485}} |align=right|{{ntsh|157}}894&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>345&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|101}}2.8731&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.4413&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|85}}0.0103&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0266&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|101}}2.8834&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.4680&nbsp;km⁻² |align=center|0860160 |align=right|{{coord|40.216683|-104.824077|format=dms}} |- |[[Poncha Springs, Colorado|Poncha Springs]] |[http://www.ponchaspringscolorado.us/ Town of Poncha Springs] |{{sort|1880-12-16|December 16, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو|Chaffee County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Poncha%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050925/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Poncha%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|165}} |{{change|invert=on|764|737}} |align=right|{{ntsh|240}}281&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>109&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|102}}2.7146&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.0307&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|102}}2.7146&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.0307&nbsp;km⁻² |align=center|0860600 |align=right|{{coord|38.518844|-106.072576|format=dms}} |- |[[Pritchett, Colorado|Pritchett]] |[http://www.sangres.com/colorado/baca/pritchett.htm Town of Pritchett] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924094027/http://www.sangres.com/colorado/baca/pritchett.htm |date=2015-09-24 }} |{{sort|1923-99-99|1923}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pritchett.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235719/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pritchett.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|247}} |{{change|invert=on|136|140}} |align=right|{{ntsh|197}}588&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>227&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|251}}0.2330&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6036&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|252}}0.2330&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6036&nbsp;km⁻² |align=center|0861315 |align=right|{{coord|37.370009|-102.858749|format=dms}} |- |[[پوابلو، کولوراڈو]] |[http://www.pueblo.us/ City of Pueblo] |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو|Pueblo County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pueblo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312121456/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pueblo.pdf |date=2016-03-12 }} |align=center|{{nts|9}} |{{change|invert=on|108423|106595}} |align=right|{{ntsh|44}}2020&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>780&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|5}}53.5917&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>138.8020&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|11}}0.7852&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0337&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|5}}54.3770&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>140.8357&nbsp;km⁻² |align=center|0862000 |align=right|{{coord|38.269934|-104.612294|format=dms}} |- |[[Ramah, Colorado|Ramah]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=227 Town of Ramah] |{{sort|1927-07-18|July 18, 1927}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ramah.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001059/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ramah.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|249}} |{{change|invert=on|127|123}} |align=right|{{ntsh|210}}517&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>200&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|243}}0.2454&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6356&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|245}}0.2454&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6356&nbsp;km⁻² |align=center|0862660 |align=right|{{coord|39.122238|-104.167334|format=dms}} |- |[[Rangely, Colorado|Rangely]] |[http://www.rangely.com/ Town of Rangely] |{{sort|1946-08-27|August 27, 1946}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو بلانکو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rangely.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041603/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rangely.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|104}} |{{change|invert=on|2430|2365}} |align=right|{{ntsh|200}}586&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>226&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|81}}4.1505&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7496&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|81}}4.1505&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7496&nbsp;km⁻² |align=center|0862880 |align=right|{{coord|40.095177|-108.756740|format=dms}} |- |[[Raymer, Colorado|Raymer]]<ref name=Raymer>[[Raymer, Colorado|Raymer]] is served by the [[New Raymer, Colorado|New Raymer]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_weld.html Town of Raymer] |{{sort|1919-99-99|1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Raymer.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041810/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Raymer.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|258}} |{{change|invert=on|102|96}} |align=right|{{ntsh|258}}139&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|187}}0.7188&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8616&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|188}}0.7188&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8616&nbsp;km⁻² |align=center|0863045 |align=right|{{coord|40.607758|-103.844329|format=dms}} |- |[[Red Cliff, Colorado|Red Cliff]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=283 Town of Red Cliff] |{{sort|1880-12-18|December 18, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Red%20Cliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041934/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Red%20Cliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|222}} |{{change|invert=on|270|267}} |align=right|{{ntsh|128}}1120&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>433&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|249}}0.2348&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6080&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|250}}0.2348&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6080&nbsp;km⁻² |align=center|0863265 |align=right|{{coord|39.509143|-106.370030|format=dms}} |- |[[Rico, Colorado|Rico]] |[http://www.ricocolorado.org/gov/frame_gov.html Town of Rico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308195759/http://www.ricocolorado.org/gov/frame_gov.html |date=2016-03-08 }} |{{sort|1880-02-25|February 25, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈولوریس کاؤنٹی، کولوراڈو|Dolores County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rico.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041524/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rico.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|226}} |{{change|invert=on|256|265}} |align=right|{{ntsh|232}}346&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>134&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|183}}0.7567&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9599&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|184}}0.7567&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9599&nbsp;km⁻² |align=center|0864090 |align=right|{{coord|37.688569|-108.031434|format=dms}} |- |[[Ridgway, Colorado|Ridgway]] |[http://www.town.ridgway.co.us/ Town of Ridgway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402215702/http://www.town.ridgway.co.us/ |date=2016-04-02 }} |{{sort|1891-04-02|April 2, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[اوریے کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ridgway.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083338/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ridgway.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|147}} |{{change|invert=on|953|924}} |align=right|{{ntsh|227}}399&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>154&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|113}}2.3350&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.0475&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|114}}2.3350&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.0475&nbsp;km⁻² |align=center|0864200 |align=right|{{coord|38.159128|-107.753111|format=dms}} |- |[[Rifle, Colorado|Rifle]] |[http://www.rifleco.org/ City of Rifle] |{{sort|1905-08-18|August 18, 1905}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rifle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041819/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rifle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|49}} |{{change|invert=on|9488|9172}} |align=right|{{ntsh|96}}1367&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>528&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|59}}6.9404&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.9755&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|53}}0.0629&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1628&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|59}}7.0033&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>18.1384&nbsp;km⁻² |align=center|0864255 |align=right|{{coord|39.537565|-107.770345|format=dms}} |- |[[Rockvale, Colorado|Rockvale]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=156 Town of Rockvale] |{{sort|1886-09-30|September 30, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rockvale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233239/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rockvale.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|194}} |{{change|invert=on|498|487}} |align=right|{{ntsh|246}}260&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>101&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|125}}1.9169&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.9648&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|126}}1.9169&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.9648&nbsp;km⁻² |align=center|0864970 |align=right|{{coord|38.364713|-105.164779|format=dms}} |- |[[Rocky Ford, Colorado|Rocky Ford]] |[http://www.rockyfordcolo.com/ City of Rocky Ford] |{{sort|1887-08-19|August 19, 1887}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rocky%20Ford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002734/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rocky%20Ford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|87}} |{{change|invert=on|3873|3957}} |align=right|{{ntsh|28}}2355&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>909&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|130}}1.6608&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3014&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|81}}0.0140&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0362&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|131}}1.6748&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3376&nbsp;km⁻² |align=center|0865190 |align=right|{{coord|38.050212|-103.722672|format=dms}} |- |[[Romeo, Colorado|Romeo]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=222 Town of Romeo] |{{sort|1923-09-04|September 4, 1923}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Romeo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041440/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Romeo.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|208}} |{{change|invert=on|394|404}} |align=right|{{ntsh|70}}1715&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>662&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|250}}0.2332&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6041&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|251}}0.2332&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6041&nbsp;km⁻² |align=center|0865740 |align=right|{{coord|37.171819|-105.985414|format=dms}} |- |[[Rye, Colorado|Rye]] |[http://www.colorado.com/Rye.aspx Town of Rye] |{{sort|1937-11-22|November 22, 1937}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو|Pueblo County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rye.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000652/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rye.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|241}} |{{change|invert=on|154|153}} |align=right|{{ntsh|80}}1588&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>613&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|267}}0.0951&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2462&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|267}}0.0951&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2462&nbsp;km⁻² |align=center|0866895 |align=right|{{coord|37.921281|-104.932135|format=dms}} |- |[[سگاچے، کولوراڈو]]<ref name=Saguache>Saguache is {{IPAc-en|s|ə|ˈ|w|ɒ|tʃ}}. This name comes from a [[Ute language]] word meaning "sand dunes". The [[ہسپانوی زبان]] version of this name is usually spelled ''Saguache'', while the [[انگریزی زبان]] version is usually spelled ''Sawatch''.</ref> |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=158 Town of Saguache]<ref name=Saguache/> |{{sort|1891-08-13|August 13, 1891}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو|Saguache County]]<ref name=County_Seat/><ref name=Saguache/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Saguache.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233743/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Saguache.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|197}} |{{change|invert=on|480|485}} |align=right|{{ntsh|115}}1215&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>469&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|215}}0.3985&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0321&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|215}}0.3985&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0321&nbsp;km⁻² |align=center|0867005 |align=right|{{coord|38.086247|-106.140876|format=dms}} |- |[[سالیڈا، کولوراڈو|Salida]] |[http://www.cityofsalida.com/ City of Salida] |{{sort|1891-03-23|March 23, 1891}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو|Chaffee County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Salida.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042811/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Salida.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|72}} |{{change|invert=on|5406|5236}} |align=right|{{ntsh|41}}2094&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>809&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|106}}2.5829&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.6896&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|107}}2.5829&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.6896&nbsp;km⁻² |align=center|0867280 |align=right|{{coord|38.530275|-105.998784|format=dms}} |- |[[San Luis, Colorado|San Luis]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=160 Town of San Luis] |{{sort|1885-99-99|1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کوسٹیلا کاؤنٹی، کولوراڈو|Costilla County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/San%20Luis.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003217/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/San%20Luis.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|182}} |{{change|invert=on|622|629}} |align=right|{{ntsh|130}}1108&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>428&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|200}}0.5595&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4490&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|200}}0.5595&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4490&nbsp;km⁻² |align=center|0868105 |align=right|{{coord|37.202341|-105.422469|format=dms}} |- |[[Sanford, Colorado|Sanford]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_conejos.html Town of Sanford] |{{sort|1907-04-09|April 9, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو|Conejos County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sanford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042955/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sanford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|158}} |{{change|invert=on|870|879}} |align=right|{{ntsh|196}}594&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>229&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|138}}1.4645&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7931&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|138}}1.4645&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7931&nbsp;km⁻² |align=center|0867830 |align=right|{{coord|37.257425|-105.900741|format=dms}} |- |[[Sawpit, Colorado|Sawpit]]<ref name=Sawpit>[[Sawpit, Colorado|Sawpit]] is served by the [[Placerville, Colorado|Placerville]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_san_miguel.html Town of Sawpit] |{{sort|1896-99-99|1896}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sawpit.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042940/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sawpit.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|267}} |{{change|invert=on|42|40}} |align=right|{{ntsh|100}}1333&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>515&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|271}}0.0307&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0796&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|271}}0.0307&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0796&nbsp;km⁻² |align=center|0868655 |align=right|{{coord|37.994621|-108.001189|format=dms}} |- |[[Sedgwick, Colorado|Sedgwick]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=271 Town of Sedgwick] |{{sort|1918-01-28|January 28, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sedgwick.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042920/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sedgwick.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|243}} |{{change|invert=on|145|146}} |align=right|{{ntsh|222}}425&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>164&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|228}}0.3338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8647&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|228}}0.3338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8647&nbsp;km⁻² |align=center|0868930 |align=right|{{coord|40.935068|-102.525674|format=dms}} |- |[[Seibert, Colorado|Seibert]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=161 Town of Seibert] |{{sort|1917-06-21|June 21, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Seibert.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222953/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Seibert.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|235}} |{{change|invert=on|218|181}} |align=right|{{ntsh|209}}525&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>203&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|226}}0.3428&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8880&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|226}}0.3428&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8880&nbsp;km⁻² |align=center|0869040 |align=right|{{coord|39.297967|-102.869524|format=dms}} |- |[[Severance, Colorado|Severance]] |[http://www.townofseverance.org/ Town of Severance] |{{sort|1920-11-20|November 20, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Severance.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003406/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Severance.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|90}} |{{change|invert=on|3525|3165}} |align=right|{{ntsh|204}}555&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>214&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|66}}6.1160&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.8404&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|39}}0.0963&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2495&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|66}}6.2123&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.0899&nbsp;km⁻² |align=center|0869150 |align=right|{{coord|40.539441|-104.870121|format=dms}} |- |[[Sheridan, Colorado|Sheridan]] |[http://www.ci.sheridan.co.us/ City of Sheridan] |{{sort|1890-04-01|April 1, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041727/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|69}} |{{change|invert=on|5949|5664}} |align=right|{{ntsh|23}}2644&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1021&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|115}}2.2220&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.7549&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|52}}0.0665&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1723&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|115}}2.2885&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.9273&nbsp;km⁻² |align=center|0869700 |align=right|{{coord|39.647757|-105.017457|format=dms}} |- |[[Sheridan Lake, Colorado|Sheridan Lake]] |[http://www.kcedfonline.org/sheridanlake.htm Town of Sheridan Lake] |{{sort|1951-06-11|June 11, 1951}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041711/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan%20Lake.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|259}} |{{change|invert=on|88|88}} |align=right|{{ntsh|238}}284&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>110&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|229}}0.3171&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8212&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|229}}0.3171&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8212&nbsp;km⁻² |align=center|0869645 |align=right|{{coord|38.466677|-102.294142|format=dms}} |- |[[Silt, Colorado|Silt]] |[http://www.townofsilt.org/ Town of Silt] |{{sort|1915-05-19|May 19, 1915}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silt.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000728/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silt.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|92}} |{{change|invert=on|3007|2930}} |align=right|{{ntsh|60}}1762&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>680&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|128}}1.6915&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3809&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|59}}0.0456&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1181&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|130}}1.7371&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.4990&nbsp;km⁻² |align=center|0870195 |align=right|{{coord|39.547648|-107.654073|format=dms}} |- |[[Silver Cliff, Colorado|Silver Cliff]] |[http://silvercliffco.com/ Town of Silver Cliff] |{{sort|1879-02-10|February 10, 1879}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کیسٹر کاؤنٹی، کولوراڈو|Custer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Cliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041508/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Cliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|186}} |{{change|invert=on|584|587}} |align=right|{{ntsh|270}}37&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>14&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|27}}15.4639&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>40.0514&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|111}}0.0017&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0044&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|27}}15.4656&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>40.0558&nbsp;km⁻² |align=center|0870250 |align=right|{{coord|38.129203|-105.399189|format=dms}} |- |[[Silver Plume, Colorado|Silver Plume]] |[http://www.townofsilverplume.org/ Town of Silver Plume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615180352/http://www.townofsilverplume.org/ |date=2012-06-15 }} |{{sort|1880-09-24|September 24, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Plume.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041648/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Plume.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|239}} |{{change|invert=on|172|170}} |align=right|{{ntsh|191}}642&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>248&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|239}}0.2586&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6697&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|105}}0.0026&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0068&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|239}}0.2612&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6765&nbsp;km⁻² |align=center|0870360 |align=right|{{coord|39.695445|-105.726666|format=dms}} |- |[[Silverthorne, Colorado|Silverthorne]] |[http://www.silverthorne.org/ Town of Silverthorne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129154446/http://www.silverthorne.org/ |date=2016-01-29 }} |{{sort|1967-09-05|September 5, 1967}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Summit County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverthorne.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023103/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverthorne.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|83}} |{{change|invert=on|4271|3887}} |align=right|{{ntsh|143}}1012&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>391&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|82}}3.9738&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.2920&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|56}}0.0568&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1472&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|82}}4.0306&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.4392&nbsp;km⁻² |align=center|0870525 |align=right|{{coord|39.654012|-106.092443|format=dms}} |- |[[Silverton, Colorado|Silverton]] |[http://www.silverton.co.us/ Town of Silverton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913023446/http://www.silverton.co.us/ |date=2020-09-13 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سان خوان کاؤنٹی، کولوراڈو|San Juan County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041411/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|179}} |{{change|invert=on|655|637}} |align=right|{{ntsh|180}}742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>287&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|173}}0.8474&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1947&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|173}}0.8474&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1947&nbsp;km⁻² |align=center|0870580 |align=right|{{coord|37.811092|-107.664643|format=dms}} |- |[[Simla, Colorado|Simla]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=46 Town of Simla] |{{sort|1913-01-15|January 15, 1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Elbert County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Simla.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Simla.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|181}} |{{change|invert=on|627|618}} |align=right|{{ntsh|132}}1099&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>424&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|199}}0.5677&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4703&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|199}}0.5677&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4703&nbsp;km⁻² |align=center|0870635 |align=right|{{coord|39.141051|-104.081754|format=dms}} |- |[[Snowmass Village, Colorado|Snowmass Village]] |[http://www.tosv.com/ Town of Snowmass Village] |{{sort|1977-99-99|1977}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Pitkin County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Snowmass%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223837/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Snowmass%20Village.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|94}} |{{change|invert=on|2898|2826}} |align=right|{{ntsh|264}}105&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>40&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|17}}27.3167&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70.7498&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|47}}0.0820&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2123&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|18}}27.3986&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70.9621&nbsp;km⁻² |align=center|0871755 |align=right|{{coord|39.216872|-106.943974|format=dms}} |- |[[South Fork, Colorado|South Fork]] |[http://www.southfork.org/community/government.php Town of South Fork] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803042517/http://www.southfork.org/community/government.php |date=2010-08-03 }} |{{sort|1992-05-19|May 19, 1992}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو|Rio Grande County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/South%20Fork.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083357/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/South%20Fork.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|212}} |{{change|invert=on|364|386}} |align=right|{{ntsh|256}}150&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>58&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|109}}2.4754&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.4112&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|116}}0.0009&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0023&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|109}}2.4763&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.4136&nbsp;km⁻² |align=center|0872395 |align=right|{{coord|37.669186|-106.642851|format=dms}} |- |[[Springfield, Colorado|Springfield]] |[http://www.springfieldcolorado.com/ Town of Springfield] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406224452/http://www.springfieldcolorado.com/ |date=2016-04-06 }} |{{sort|1889-01-16|January 16, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Springfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000336/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Springfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|128}} |{{change|invert=on|1405|1451}} |align=right|{{ntsh|113}}1260&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>486&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|153}}1.1263&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9172&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|153}}1.1263&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9172&nbsp;km⁻² |align=center|0873330 |align=right|{{coord|37.404915|-102.618898|format=dms}} |- |[[Starkville, Colorado|Starkville]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_las_animas.html Town of Starkville] |{{sort|1954-03-02|March 2, 1954}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Starkville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035958/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Starkville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|266}} |{{change|invert=on|53|59}} |align=right|{{ntsh|178}}755&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>291&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|270}}0.0729&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1888&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|270}}0.0729&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1888&nbsp;km⁻² |align=center|0873715 |align=right|{{coord|37.116820|-104.523298|format=dms}} |- |[[سٹیمبوٹ سپرنگز، کولوراڈو|Steamboat Springs]] |[http://steamboatsprings.net/ City of Steamboat Springs] |{{sort|1900-07-19|July 19, 1900}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Routt County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Steamboat%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041638/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Steamboat%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|41}} |{{change|invert=on|12260|12088}} |align=right|{{ntsh|117}}1192&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>460&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|41}}10.1468&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>26.2800&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|82}}0.0129&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0334&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|41}}10.1597&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>26.3134&nbsp;km⁻² |align=center|0873825 |align=right|{{coord|40.475587|-106.822935|format=dms}} |- |[[سٹرلنگ، کولوراڈو]] |[http://www.sterlingcolo.com/ City of Sterling] |{{sort|1884-12-03|December 3, 1884}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sterling.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041622/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sterling.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|36}} |{{change|invert=on|14629|14777}} |align=right|{{ntsh|53}}1923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>743&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|56}}7.6098&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.7092&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|56}}7.6098&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.7092&nbsp;km⁻² |align=center|0873935 |align=right|{{coord|40.620706|-103.191867|format=dms}} |- |[[Stratton, Colorado|Stratton]] |[http://www.strattoncolorado.com/ Town of Stratton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010720092629/http://www.strattoncolorado.com/ |date=2001-07-20 }} |{{sort|1917-04-15|April 15, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Stratton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041810/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Stratton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|177}} |{{change|invert=on|663|658}} |align=right|{{ntsh|108}}1293&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>499&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|205}}0.5137&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3305&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|205}}0.5137&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3305&nbsp;km⁻² |align=center|0874485 |align=right|{{coord|39.302883|-102.603473|format=dms}} |- |[[Sugar City, Colorado|Sugar City]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=297 Town of Sugar City] |{{sort|1900-07-02|July 2, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو|Crowley County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sugar%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sugar%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|228}} |{{change|invert=on|253|258}} |align=right|{{ntsh|192}}637&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>246&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|219}}0.3849&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9968&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|219}}0.3849&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9968&nbsp;km⁻² |align=center|0874815 |align=right|{{coord|38.232773|-103.663312|format=dms}} |- |[[سپیریئر، کولوراڈو]] |[http://www.townofsuperior.com/ Town of Superior] |{{sort|1904-06-10|June 10, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Superior.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023107/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Superior.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|39}} |{{change|invert=on|12855|12483}} |align=right|{{ntsh|16}}3240&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1251&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|83}}3.9705&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.2835&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|60}}0.0406&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1052&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|83}}4.0111&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.3887&nbsp;km⁻² |align=center|0875640 |align=right|{{coord|39.931190|-105.159085|format=dms}} |- |[[Swink, Colorado|Swink]] |[http://www.swinkcolorado.com/ Town of Swink] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529053023/http://www.swinkcolorado.com/ |date=2009-05-29 }} |{{sort|1906-06-06|June 6, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Swink.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041755/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Swink.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|183}} |{{change|invert=on|602|617}} |align=right|{{ntsh|32}}2307&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>891&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|238}}0.2644&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6847&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|238}}0.2644&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6847&nbsp;km⁻² |align=center|0875970 |align=right|{{coord|38.014148|-103.628163|format=dms}} |- |[[Telluride, Colorado|Telluride]] |[http://www.telluride-co.gov/ Town of Telluride] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403080857/http://www.telluride-co.gov/ |date=2016-04-03 }} |{{sort|1887-02-10|February 10, 1887}}<ref name=Columbia>[[Telluride, Colorado|Telluride]] was incorporated in 1887 as [[Telluride, Colorado#History|Columbia]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو|San Miguel County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Telluride.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042033/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Telluride.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|107}} |{{change|invert=on|2369|2325}} |align=right|{{ntsh|136}}1062&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>410&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|118}}2.1832&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.6545&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|119}}2.1832&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.6545&nbsp;km⁻² |align=center|0876795 |align=right|{{coord|37.939664|-107.817888|format=dms}} |- |[[تھورن ٹن، کولوراڈو|Thornton]] |[http://www.cityofthornton.net/ City of Thornton] |{{sort|1956-06-12|June 12, 1956}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Thornton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224119/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Thornton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|6}} |{{change|invert=on|130307|118772}} |align=right|{{ntsh|10}}3628&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1401&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|10}}35.1056&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>90.9232&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|8}}1.0541&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7300&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|10}}36.1597&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>93.6532&nbsp;km⁻² |align=center|0877290 |align=right|{{coord|39.919420|-104.942808|format=dms}} |- |[[Timnath, Colorado|Timnath]] |[http://www.timnathcolorado.org/ Town of Timnath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021024093514/http://www.timnathcolorado.org/ |date=2002-10-24 }} |{{sort|1920-07-06|July 6, 1920}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Timnath.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041947/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Timnath.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|114}} |{{change|invert=on|1983|625}} |align=right|{{ntsh|236}}320&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>124&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|73}}4.8220&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.4890&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|77}}0.0168&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0435&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|73}}4.8388&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.5325&nbsp;km⁻² |align=center|0877510 |align=right|{{coord|40.533090|-104.961193|format=dms}} |- |[[ٹرینیڈاڈ، کولوراڈو|Trinidad]] |[http://www.historictrinidad.com/city/ City of Trinidad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002155601/http://www.historictrinidad.com/city/ |date=2011-10-02 }} |{{sort|1879-12-30|December 30, 1879}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Trinidad.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054527/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Trinidad.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|53}} |{{change|invert=on|8193|9096}} |align=right|{{ntsh|154}}913&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>352&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|47}}9.2756&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.0238&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|119}}0.0004&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0010&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|47}}9.2760&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.0248&nbsp;km⁻² |align=center|0878610 |align=right|{{coord|37.173157|-104.490326|format=dms}} |- |[[Two Buttes, Colorado|Two Buttes]] |[http://www.colorado.com/TwoButtes.aspx Town of Two Buttes] |{{sort|1911-10-19|October 19, 1911}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Two%20Buttes.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041803/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Two%20Buttes.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|267}} |{{change|invert=on|42|43}} |align=right|{{ntsh|255}}169&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>65&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|242}}0.2480&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6422&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|243}}0.2480&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6422&nbsp;km⁻² |align=center|0879270 |align=right|{{coord|37.560664|-102.396556|format=dms}} |- |[[ویل، کولوراڈو]] |[http://www.vailgov.com/ Town of Vail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026064921/http://www.vailgov.com/ |date=2011-10-26 }} |{{sort|1966-99-99|1966}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vail.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vail.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|73}} |{{change|invert=on|5328|5305}} |align=right|{{ntsh|124}}1137&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>439&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|75}}4.6711&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.0981&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|79}}0.0154&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0400&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|75}}4.6865&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.1381&nbsp;km⁻² |align=center|0880040 |align=right|{{coord|39.637527|-106.364526|format=dms}} |- |[[Victor, Colorado|Victor]] |[http://www.victorcolorado.com/cityofvictor.htm City of Victor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030091929/http://www.victorcolorado.com/cityofvictor.htm |date=2012-10-30 }} |{{sort|1894-07-16|July 16, 1894}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Victor.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035256/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Victor.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|206}} |{{change|invert=on|400|397}} |align=right|{{ntsh|87}}1458&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>563&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|236}}0.2701&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6997&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|236}}0.2701&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6997&nbsp;km⁻² |align=center|0880865 |align=right|{{coord|38.709004|-105.141855|format=dms}} |- |[[Vilas, Colorado|Vilas]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Vilas] |{{sort|1888-06-25|June 25, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vilas.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041854/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vilas.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|253}} |{{change|invert=on|110|114}} |align=right|{{ntsh|159}}876&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>338&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|265}}0.1278&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3311&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|265}}0.1278&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3311&nbsp;km⁻² |align=center|0881030 |align=right|{{coord|37.373664|-102.447416|format=dms}} |- |[[Vona, Colorado|Vona]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_kit_carson.html Town of Vona] |{{sort|1919-08-09|August 9, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vona.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042639/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vona.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|255}} |{{change|invert=on|107|106}} |align=right|{{ntsh|213}}488&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>188&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|253}}0.2213&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5732&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|254}}0.2213&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5732&nbsp;km⁻² |align=center|0881690 |align=right|{{coord|39.302119|-102.743352|format=dms}} |- |[[Walden, Colorado|Walden]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=230 Town of Walden] |{{sort|1890-12-02|December 2, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[جیکسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041649/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|184}} |{{change|invert=on|601|608}} |align=right|{{ntsh|61}}1760&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>680&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|227}}0.3352&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8683&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|227}}0.3352&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8683&nbsp;km⁻² |align=center|0882130 |align=right|{{coord|40.731584|-106.281336|format=dms}} |- |[[Walsenburg, Colorado|Walsenburg]] |[http://www.cityofwalsenburg.com/ City of Walsenburg] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120523233259/http://www.cityofwalsenburg.com/ |date=2012-05-23 }} |{{sort|1873-06-16|June 16, 1873}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ہوئیرفانو کاؤنٹی، کولوراڈو|Huerfano County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsenburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023113/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsenburg.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|95}} |{{change|invert=on|2896|3068}} |align=right|{{ntsh|148}}979&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>378&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|100}}2.9898&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.7435&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|100}}2.9898&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.7435&nbsp;km⁻² |align=center|0882350 |align=right|{{coord|37.630598|-104.781719|format=dms}} |- |[[Walsh, Colorado|Walsh]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Walsh] |{{sort|1928-07-19|July 19, 1928}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsh.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224446/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsh.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|192}} |{{change|invert=on|524|546}} |align=right|{{ntsh|119}}1178&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>455&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|209}}0.4473&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1584&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|209}}0.4473&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1584&nbsp;km⁻² |align=center|0882460 |align=right|{{coord|37.386107|-102.279933|format=dms}} |- |[[وارڈ، کولوراڈو|Ward]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=226 Town of Ward] |{{sort|1896-06-09|June 9, 1896}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو|Boulder County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ward.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223013/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ward.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|241}} |{{change|invert=on|154|150}} |align=right|{{ntsh|243}}270&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>104&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|198}}0.5731&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4844&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|114}}0.0014&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0035&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|198}}0.5745&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4879&nbsp;km⁻² |align=center|0882735 |align=right|{{coord|40.073201|-105.515621|format=dms}} |- |[[Wellington, Colorado|Wellington]] |[http://www.townofwellington.com/ Town of Wellington] |{{sort|1905-11-10|November 10, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wellington.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221706/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wellington.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|57}} |{{change|invert=on|7185|6289}} |align=right|{{ntsh|45}}1999&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>772&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|92}}3.3645&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.7140&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|99}}0.0047&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0123&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|92}}3.3693&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.7263&nbsp;km⁻² |align=center|0883230 |align=right|{{coord|40.699366|-105.005825|format=dms}} |- |[[Westcliffe, Colorado|Westcliffe]] |[http://www.townofwestcliffe.com/ Town of Westcliffe] |{{sort|1887-11-21|November 21, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کیسٹر کاؤنٹی، کولوراڈو|Custer County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westcliffe.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043406/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westcliffe.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|188}} |{{change|invert=on|572|568}} |align=right|{{ntsh|216}}457&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>177&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|150}}1.2351&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.1990&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|112}}0.0016&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0042&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|150}}1.2367&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2032&nbsp;km⁻² |align=center|0883450 |align=right|{{coord|38.134203|-105.465306|format=dms}} |- |[[ویسٹ منسٹر، کولوراڈو|Westminster]] |[http://www.ci.westminster.co.us/ City of Westminster] |{{sort|1911-05-24|May 24, 1911}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]<br/>[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westminster.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041909/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westminster.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|8}} |{{change|invert=on|112090|106114}} |align=right|{{ntsh|11}}3502&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1352&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|15}}31.6761&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>82.0407&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|1}}2.2765&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.8961&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|13}}33.9526&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>87.9368&nbsp;km⁻² |align=center|0883835 |align=right|{{coord|39.882190|-105.064426|format=dms}} |- |[[ویٹ ریج، کولوراڈو|Wheat Ridge]] |[http://www.ci.wheatridge.co.us/ City of Wheat Ridge] |{{sort|1969-08-20|August 20, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wheat%20Ridge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223849/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wheat%20Ridge.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|24}} |{{change|invert=on|31034|30166}} |align=right|{{ntsh|14}}3301&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1274&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|45}}9.3671&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.2606&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|22}}0.2458&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6367&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|44}}9.6129&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.8974&nbsp;km⁻² |align=center|0884440 |align=right|{{coord|39.772675|-105.104801|format=dms}} |- |[[Wiggins, Colorado|Wiggins]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=64 Town of Wiggins] |{{sort|1974-10-11|October 11, 1974}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Morgan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiggins.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045424/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiggins.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|153}} |{{change|invert=on|895|893}} |align=right|{{ntsh|188}}678&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>262&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|143}}1.3265&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.4355&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|100}}0.0044&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0113&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|143}}1.3308&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.4468&nbsp;km⁻² |align=center|0884770 |align=right|{{coord|40.226588|-104.073498|format=dms}} |- |[[Wiley, Colorado|Wiley]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=242 Town of Wiley] |{{sort|1909-01-28|January 28, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو|Prowers County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiley.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|209}} |{{change|invert=on|387|405}} |align=right|{{ntsh|105}}1298&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>501&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|231}}0.3051&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7902&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|231}}0.3051&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7902&nbsp;km⁻² |align=center|0885045 |align=right|{{coord|38.155356|-102.719248|format=dms}} |- |[[ویلمزبرگ، کولوراڈو|Williamsburg]]<ref name=Williamsburg>[[ویلمزبرگ، کولوراڈو|Williamsburg]] is served by the [[فلورنس، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=280 Town of Williamsburg] |{{sort|1888-04-07|April 7, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Williamsburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224452/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Williamsburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|180}} |{{change|invert=on|653|662}} |align=right|{{ntsh|254}}181&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|86}}3.5678&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.2405&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|86}}3.5678&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.2405&nbsp;km⁻² |align=center|0885155 |align=right|{{coord|38.383984|-105.171179|format=dms}} |- |[[ونڈسر، کولوراڈو|Windsor]] |[http://www.ci.windsor.co.us/ Town of Windsor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981203125339/http://www.ci.windsor.co.us/ |date=1998-12-03 }} |{{sort|1890-04-15|April 15, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]<br/>[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Windsor.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083352/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Windsor.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|27}} |{{change|invert=on|21106|18644}} |align=right|{{ntsh|162}}836&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>323&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|21}}24.4316&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>63.2776&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|19}}0.3185&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8248&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|20}}24.7501&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>64.1025&nbsp;km⁻² |align=center|0885485 |align=right|{{coord|40.477555|-104.916800|format=dms}} |- |[[Winter Park, Colorado|Winter Park]] |[http://www.winterparkgov.com/ Town of Winter Park] |{{sort|1979-09-01|September 1, 1979}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Winter%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000941/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Winter%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|146}} |{{change|invert=on|955|999}} |align=right|{{ntsh|268}}57&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>22&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|26}}16.5337&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>42.8221&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|26}}16.5337&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>42.8221&nbsp;km⁻² |align=center|0885705 |align=right|{{coord|39.877821|-105.782813|format=dms}} |- |[[ووڈلینڈ پارک، کولوراڈو]] |[http://www.city-woodlandpark.org/ City of Woodland Park] |{{sort|1891-06-06|June 6, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو|Teller County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Woodland%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002801/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Woodland%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|56}} |{{change|invert=on|7194|7200}} |align=right|{{ntsh|133}}1083&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>418&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|62}}6.6065&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.1108&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|63}}6.6065&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.1108&nbsp;km⁻² |align=center|0886090 |align=right|{{coord|38.998706|-105.059533|format=dms}} |- |[[Wray, Colorado|Wray]] |[http://www.wrayco.net/ City of Wray] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419220115/http://www.wrayco.net/ |date=2012-04-19 }} |{{sort|1906-06-22|June 22, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wray.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050245/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wray.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|106}} |{{change|invert=on|2400|2342}} |align=right|{{ntsh|186}}695&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>268&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|90}}3.4376&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.9034&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|104}}0.0029&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0075&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|90}}3.4405&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.9109&nbsp;km⁻² |align=center|0886310 |align=right|{{coord|40.079953|-102.228622|format=dms}} |- |[[یامپا، کولوراڈو]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=68 Town of Yampa] |{{sort|1907-02-25|February 25, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Routt County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yampa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002105/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yampa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|202}} |{{change|invert=on|436|429}} |align=right|{{ntsh|58}}1782&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>688&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|247}}0.2408&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6235&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|248}}0.2408&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6235&nbsp;km⁻² |align=center|0886475 |align=right|{{coord|40.152996|-106.908496|format=dms}} |- |[[یوما، کولوراڈو|Yuma]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=220 City of Yuma] |{{sort|1887-03-24|March 24, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو|Yuma County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yuma.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083447/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yuma.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|89}} |{{change|invert=on|3606|3524}} |align=right|{{ntsh|121}}1147&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>443&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|94}}3.1181&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0760&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|61}}0.0387&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1002&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|93}}3.1568&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.1761&nbsp;km⁻² |align=center|0886750 |align=right|{{coord|40.124400|-102.717612|format=dms}} |} == بیرونی روابط == *[http://www.colorado.gov/ State of Colorado] **[http://www.dola.state.co.us/ Colorado Department of Local Affairs] ***[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html Active Colorado municipalities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212060308/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html |date=2009-12-12 }} ***[http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html Colorado municipal incorporations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202030057/http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html |date=2010-12-02 }} **[http://www.dot.state.co.us/ Colorado Department of Transportation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612125743/http://www.dot.state.co.us/ |date=2007-06-12 }} ***[http://www.dot.state.co.us/App_DTD_DataAccess/Maps/index.cfm?fuseaction=MapsMain&MenuType=Maps CDOT maps] *[http://www.cml.org/ Colorado Municipal League] *[http://www.cmca.gen.co.us/ Colorado Municipal Clerks Association] *[http://www.usa.gov/ United States Government] **[http://www.census.gov/ United States Census Bureau] ***[http://2010.census.gov/2010census/ United States Census 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100320084325/http://2010.census.gov/2010census/ |date=2010-03-20 }} ***[http://www.census.gov/popest/estimates.php United States population estimates] ***[http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?url=http%3A%2F%2Ftigerweb.geo.census.gov%2Farcgis%2Frest%2Fservices%2FCensus2010%2FState_County%2FMapServer&source=sd ArcGIS Map with main cities and counties] ***[http://www.census.gov/cgi-bin/gazetteer U.S. Gazetteer] ***[http://factfinder.census.gov/ American Factfinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |date=2008-05-21 }} **[http://www.doi.gov/ U.S. Department of the Interior] ***[http://www.usgs.gov/ U.S. Geological Survey] ****[http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/ Geographic Names Information System query] ***[http://www.nationalatlas.gov/ National Atlas of the United States of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205020547/http://www.nationalatlas.gov/ |date=2008-12-05 }} *[http://www.usps.com/ U.S. Postal Service] **[http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp ZIP Code lookup] *[http://wikimapia.org/#lat=39.05&lon=-105.53&z=7&l=0&m=a Wikimapia map of Colorado] == حوالے == {{حوالے}} {{کولوراڈو}} {{امریکہ دے شہر اں دی بلحاظ ریاست لسٹ}} [[گٹھ:امریکہ دے شہراں بلحاظ آبادی لسٹ]] [[گٹھ:امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:کولوراڈو دے قصبے]] [[گٹھ:امریکہ دے شہر اں دی بلحاظ ریاست لسٹ]] [[گٹھ:کولوراڈو دے شہر]] 0jzevdm0dw0ept5102w1cusi26oen0a 0 54588 706363 669896 2026-04-22T22:28:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706363 wikitext text/x-wiki {{معلومات لباس}}[[Image:Patiala Phulkari.jpg|thumb|350px|left|[[پٹیالہ|پٹیالے]] دی پھلکاری ]] '''پھلکاری''' اک طرحاں دی [[کڈھائی]] ہندی ہے جو چنیاں/دپٹیاں اتے ہتھاں راہیں کیتی جاندی ہے۔ پھلکاری شبد "پھلّ" اتے "کاری" توں بنیا ہے جسدا مطلب پھلاں دی کاریگری۔پہلوں پہل ایہہ شبد ہر طرحاں دی بنائی / کڈھائی لئی ورتیا جاندا سی، پر بعد وچّ ایہہ شالاں اتے سر تے لین والیاں چادراں لئی راکھواں ہو گیا۔ پنجابی لوک شلپ کلا دیاں وبھنّ ونگیاں وچّ پھلکاری کلا دا اہم ستھان ہے۔ '''پھلکاری''' [[پنجابن]] دا کجن ہے جو اس دے من دے ولولیاں، ریجھاں اتے سرجنشکتی دا پرتیک رہی ہے۔ ==کلا دی علامت== پرانے سمیاں وچّ بچپن وچّ ہی دھیاں دھیانیاں نوں چجّ سلیقے دی سکھیا دتی جان لگدی اَتے سُرت سمبھالدیاں ہی اوہناں نوں چلھے چونکے دے کماں توں علاوہ کڈھن، بنن اَتے کتن دا کم وی سکھایا جاندا سی۔ کڑیاں آسانی نال اس فن وچ ماہر ہو جاندِیاں نیں۔ پنجابی سماج وچّ دھی نوں ویاہ ویلے دتے جان والے جہیز وچّ کجھ چیزاں کڑی آپ تیار کردی ہے۔ ایہہ اُنھاں دی فنکاری دا مونہ بولدا ثبوت سی۔ پنجاب دی کُڑی اپنے من دے جذبات ، ہم سفر دی تانگھ، خوشگوار مستقبل دے سپنے، ایہناں سبھ دا اظہار اوہ کھل کے نہیں کر سکدی سی۔ فن پارے وی اس دے لئی اپنے جذبات دے اظہار دا اک وڈا ذریعہ بن گئے۔ کسے [[رومال]]، [[چادر]]، پھلکاری تے رنگ برنگے دھاگیاں نال بنائے پھُل، چہکار کردے پنچھی، ہرن جتھے پیار دیاں جذباتاں نوں ظاہر کردے، اتھے ڈاروں وچھڑی [[کونج]] دے وچھوڑے اتے من دی اداسینتا نوں اک اکلا درخت پرگٹ کردا۔ جوانی دی دیہلیز ’تے پیر رکھدیاں مٹیاراں۔ کرتی ورگ دیاں مٹیاراں ولوں چترے آکار رنگ روپ ودھیرے جیوتّ ہن کیونکہ گھروگی تھڑہاں دی سپنسازی کرن لئی اوہناں کول اکو-اککو وسیلہ سی پھلکاری۔ اپنے من دیاں جذبات اتے ریجھاں دے اظہار لئی صرف اک موٹی سوئی سی جاں کھدر دا کپڑا جاں رنگ-برنگے دھاگے| ==ورتوں== *ایہناں دا اپیوگ پنجابی کڑیاں دوارا ویاہ اتے تیوہاراں دے موقعے اتے کیتا جاندا ہے۔ *شگناں دے موقعیاں ’تے لوک پھلکاریاں ہی ورتیا کردے سن۔ *لوک داج وچّ دھیاں نوں وی پھلکاریاں دے باغ دندے۔ ایہہ پھلکاریاں نانیاں، دادیاں توں اگے پیڑھی در پیڑھی چلدیاں رہندیاں۔ *ویاہ دے رسمو رواجاں وچّ جویں چوڑا چڑھاؤن ویلے نانی اپنی دوہتی نوں چوپ پہناؤندی۔ چوپ جو پھلکاری توں تھوڑھا وڈا ہندا سی۔ *لاواں پھیریاں دے موقعیاں ’تے کڑی سر ’تے پھلکاری لیندی جو اس لاڑی دے روپ نوں چار چن لا دندی۔ ==لوک گیتاں وچّ پھلکاری== پھلکاری نال پنجابناں دیاں انیکاں بھاوناواں جڑیاں ہوئیا ہن۔جو لوک گیتاں وچّ پرگٹ ہندیا ہن<ref>شوہدر سنگھ بیدی، پنجاب دی لوکدھارا،نیشنل بکّ ٹرسٹ،دلی</ref> پھلکاری میری ریشمی رنگ ڈھکائے ٹھیک چھیتی درشن دیونے،میں رستے رہی اڈیک ;اک ہور ویر میرے نے کڑتی بھیجی، بھابو نے پھلکاری، نیں جگّ-جگّ جی بھابو، لگے ویر توں پیاری۔ ;اک ہور مینوں تاں کہندا کڈھن نیں جاندی، کتن نیں جاندی۔ میں کڈھ لئی پھلکاری، وے جد میں اتے لئی تیں ہونگر کیوں ماری۔ ;اوہناں سمیاں وچّ کتے بڈھی دادی سر ’تے پھلکاری لئی نظر آؤندی، کتے اپنے سر ’تے اپنے سائیں دا بھتا چکی جاندی مٹیار دی پھلکاری واجاں ماردی: اگے-اگے میں تردی، میرے تردے نے مگر شکاری، ہوا وچّ اڈدی پھرے، میری تتراں والی پھلکاری ==<span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">پھلکاری دِیاں قسماں</span>== ===باغ=== باغ بہت محنت نال تیار کیتی جان والی پھلکاری ہے۔ سچمچ ہی ایہہ اک مٹیار دیاں آساں تے امنگاں دے باغ دی ابھوینجنا ہمدِ ہے۔اس وچّ سارے کپڑے اتے تکونے پیٹرن چترے زادے ہن۔اس دی کڈھائی بہت سنگھنی ہندی ہے۔ایہہ کڈھائی پٹّ دے دھاگے نال کیتی جاندی ہے۔ ===چوپ اتے سبھر=== لال جاں گوڑے لال کھدر دی پھلکاری نوں چوپ کہندے نیں۔ ایہہ پھلکاری عامَ طور اتینانکے دندے ہن۔اس پھلکاری وچّ کنیاں اتے کڈھائی کیتی زادی ہے۔سبھر وی لال شگنا دا کپڑا ہندا ہے جس دے چارے کونے کڈھے جاندے نیں۔ لال جاں گوڑے لال کھدر دی پھلکاری نوں سالو وی کہندے نیں۔ ===نیلک=== کالے جاں نیلے رنگ دے کھدر اُتے پیلے اَتے لال ریشم دی کڈھائی کیتی جاندی ہے۔ اس نوں نیلک کہیا جاندا ہے۔ ===تل پترا=== سبھ تو سستی اَتے گھٹیا کڈھائی والی پھلکاری نوں تل پترا کہندے ہن۔بہتے لوک اسنوں آپ ریجھ نال نہی کڈھدے سگو بگار تے کڈھائی کرائی زادی ہے۔ایہناں اپر چھدے چھدے توپے بھرے ہندے ہن۔جناں نوں لوک بولی وچّ سڑوپے کیہا زادہ ہے۔ایہہ پھلکاریاں ویاہ جاں ہور رسماں سمیں لاگیاں نوں دتیا زادیا ہن۔<ref>بھپندر سنگھ خیرا،لوکدھارا بھاشا تے سبھیاچار،پیپسو بکّ ڈپو،[[پٹیالہ]]</ref> ===چھماس=== چھماس پھلکاری ہریانے اتے نال لگدے پنجاب دے کھیتراں وچ پرچلت رہی ہے۔اس اپر شیشے پھلکاری لائے جاندے نیں۔ ===گھنگٹباٹ=== اس طرحاں دی پھلکاری وچّ سر والے حصے اپر تکونی کڈھائی کیتی جاندی ہے۔اس وچّ گوٹے دی وی ورتوں وی کیتی جاندی ہے۔ ==اج دا سماں== ریجھاں دی ترجمانی کردا کلا دا ایہہ روپ لوپ ہو رہا ہے۔ اج دی رجھیویاں بھری زندگی وچ لوکاں کول پھلکاری کڈھن دی وہل نہیں۔ ہن مشیناں دے بنے شال، چادراں گھر-گھر آ چکیاں ہن۔ اس کلا دے اس روپ نوں سانبھ کے رکھن دی لوڑ ہے تاں جو ریجھاں دی پھلکاری مڑ دوبارہ شنگار دا آدھار بن جاوے۔ ==حوالے== {{حوالے}} ==باہری کڑیاں== * [http://www.europediawaz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=447&Itemid=146] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627053633/http://www.europediawaz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=447&Itemid=146 |date=2022-06-27 }} * [http://www.jagbani.com/tags/%E0%A8%AB%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80/] * [http://www.tribuneindia.com/2002/20021201/herworld.htm#4 Tribune of India article on Revival of Phulkari] * [http://www.lokesewa.com/phulkari.php Detailed information of Phulkari on Lokesewa.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115025219/http://www.lokesewa.com/phulkari.php |date=2016-01-15 }} * [http://www.kunstpedia.com/articles/437/1/Phulkari-and-Bagh-Embroideries-of-the-Punjab/Page1.html Phulkari and Bagh-Embroideries of the Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722193758/http://www.kunstpedia.com/articles/437/1/Phulkari-and-Bagh-Embroideries-of-the-Punjab/Page1.html |date=2010-07-22 }} * [http://www.sadapunjab.com/punjabi/phulkari.html A small article on Phulkari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614074847/http://www.sadapunjab.com/punjabi/phulkari.html |date=2012-06-14 }} * [http://indianheritage.biz/Phulkari.html PHULKARI - Ancient Textile of Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912193007/http://indianheritage.biz/Phulkari.html |date=2016-09-12 }} * [http://www.jankiphulkari.com Founder of Phulkara website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223030412/http://jankiphulkari.com/ |date=2018-12-23 }} [[گٹھ:پنجابی سبھیاچار]] [[گٹھ:رہتل]] [[گٹھ:پنجابی رہتل]] asu3h0e5bq54a6svz9nmpf524zrw6wu 0 62514 706360 701183 2026-04-22T17:16:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706360 wikitext text/x-wiki == A == * Abati ([[ارجنٹینا|Argentina]]) [http://www.zanelloargentina.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005062125/http://www.zanelloargentina.com/ |date=2009-10-05 }} * ACO 2000 ([[دکھنی افریقہ|South Africa]]) * Aebi (Switzerland) [http://www.aebi.com/] * AGCO Corporation (United States) [http://www.agcocorp.com/] ** AGCO (USA) [http://www.agcoiron.com/] ** AGCO Allis (Argentina, formerly USA) [http://www.agcoallis.com.ar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704180155/http://www.agcoallis.com.ar/ |date=2007-07-04 }} ** Challenger (USA) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} ** Fendt (Germany) [http://www.fendt.com/] ** Massey Ferguson (USA) [http://www.masseyferguson.com] ** Valtra ([[فنلینڈ|Finland]]) [http://www.valtra.com/] * Agrale ([[برازیل|Brazil]]) [http://www.agrale.com.br/] * Agri King (India) [http://www.agrikingtractors.com/] * Agria (Spain) [http://www.agria.net/] * Agrinar (Argentina) [https://web.archive.org/web/20070103063406/http://www.agrinar.com.ar/] * Agritech (Brazil) [http://www.agritech.ind.br/] ** Yanmar Agritech * [https://www.agroasiatractors.ae/ Agroasia tractors UAE] * Agro Tractors Ltd ([[پاکستان|Pakistan]]) ** John Deere/ATL [http://agrotractors.com/] (joint venture in Pakistan) * AGT ([[سلووینیا|Slovenia]]) * AHS ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.ahs.com.tr/] * Al-Ghazi Tractors (Pakistan) [http://alghazitractors.com/] * Al Jadah ([[لیبیا|Libya]]) [http://www.libyantractorco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829030021/http://www.libyantractorco.com/ |date=2006-08-29 }} (joint venture with Massey Ferguson) * Alfrat ([[شام|Syria]]) [http://www.alfratco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316155037/http://www.alfratco.com/ |date=2007-03-16 }} * Amul (India) * Anglo-Thai New Holland ([[تھائیلینڈ|Thailand]]) [http://www.anglo-thai.com/] * Antonio Carraro (Italy) [http://www.antoniocarraro.it/] * Apache Solis (Argentina) (joint with International Tractors (Sonalika)) [http://www.apache.com.ar/] * Aratri Biagioli (Italy) [http://www.aratribiagioli.it/] * ARGO SpA (Italy) [http://www.argospa.it/] ** Fort ** Landini [http://www.landini.it/] ** McCormick Tractors [http://www.mccormick-intl.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429175149/http://www.mccormick-intl.com/us/1809_to_present.htm |date=2007-04-29 }} ** SEP [http://www.sep.it/] ** Valpadana [http://www.valpadana.it/] * ARLAN-YTO (Kazakhstan) (joint with YTO) * ArmaTrac (Turkey) [http://www.armatrac.com/] == B == * Balram (India) * Baltiets (Russia) * Barbieri (Italy) [http://www.barbieri-fb.com/] * Basak Traktor ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.basaktraktor.com.tr/] * BCS SpA (Italy) [http://www.bcs-ferrari.it/] ** BCS ** Ferrari tractors ** Pasquali * Belarus (Ganja) (Azerbaijan) (licensed Belarus/MTZ) [http://www.ganjaauto.az/] * Bell (South Africa) [http://www.bell.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015420/http://www.bell.co.za/ |date=2007-07-04 }} * BERGmeister (Germany) [http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901072823/http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/ |date=2018-09-01 }} * Bernardin (Argentina) [https://web.archive.org/web/20090221063254/http://www.bernardin.com.ar/] * BM ([[اروگئے|Uruguay]]) [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&langpair=es%7Cen&u=http://www.domingobasso.com/tractores&rurl=translate.google.com&client=tmpg&usg=ALkJrhiKhCe9EpUgqz3sjtZLBWv5IH8W5A] * Bobruisk plant of tractor parts and units (Belarus) [http://bztda.com/] * BOMR (China) [http://www.bomrcn.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708000152/http://www.bomrcn.com/ |date=2017-07-08 }} * BOZOK TRACTOR (KARACABAY GROUP) (Turkey) [http://www.bozoktraktor.com.tr] * BS ([[ویئتنام|Vietnam]]) [http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930021837/http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm |date=2007-09-30 }} * Budny (Brazil) * Bull Power IMT (Pakistan0 (licensed IMT) [http://omnigroup.com.pk/industry.php?id=55&url=agriculture_tractors] == C == * CAMARTEC (Tanzania) * Captain (India) [http://www.captaintractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805051327/http://www.captaintractors.com/ |date=2017-08-05 }} * Carraro Agritalia (Italy) [http://www.agritalia.it/] * Carrian (China) * CATERPILLAR (United States) [http://www.cat.com] * Ceahlau ([[رومانیا|Romania]]) [http://www.ceahlau.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112154805/http://ceahlau.com/ |date=2020-01-12 }} * Challenger (USA) (part of AGCO concern) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} * Changfa (China) [http://www.changfa.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911200009/http://changfa.com.cn/ |date=2017-09-11 }} * Changlin (China) [http://www.changlin.net/] ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Deutz-Fahr) * Changzhou (China) ** Dongfeng [http://www.dfamgc.com/] * Chelyabinsk Tractor Plant (Russia) [http://chtz-uraltrac.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331175431/http://chtz-uraltrac.com/ |date=2008-03-31 }} ** ChTZ * Chery (China) [http://www.cheryhi.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511093147/http://www.cheryhi.com.cn/ |date=2017-05-11 }} ** Detank * CHETRA (Russia) [http://www.chetra.ru/en/] * China Shangdong (China) [http://sdshifeng.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050559/http://sdshifeng.com.cn/ |date=2007-12-28 }} ** TaiShan [http://www.tstractor.com/] * Chuanfeng (China) [http://www.msjx.com/] * Chuanlong (China) [http://www.clzb.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614084055/http://www.clzb.com/ |date=2007-06-14 }} * Cirta ([[الجیریا|Algeria]]) [http://www.cmt.dz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608205803/http://www.cmt.dz/ |date=2007-06-08 }} ** CMT ** PMA * Claas (Germany) [http://www.claas.com/] * CMZ (Argentina) ** Zanello (CMZ) [http://www.zanello.com.ar/] * CNH Global (Italy/USA) [http://www.cnh.com/] ** Case IH (USA) [http://www.caseih.com/] ** New Holland (Italy/USA) [http://www.newholland.com/] ** Shanghai New Holland (joint venture) (China) [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} ** Steyr (Austria) [http://www.steyr-traktoren.com/] ** UzCaseTractor (Joint Venture) (Uzbekistan) * Cockshutt Plow Company (Canada) * Crossword Agro (India) [http://www.crosswordagro.com/] ** Atmak ** Captain ** Nissan * Crystal (Poland) [http://www.traktor.pl/] * Cub Cadet [http://www.cubcadet.com/] == D == * DaeDong ([[دکھنی کوریا|South Korea]]) [http://www.daedong.co.kr/] ** DaeDong ** Kioti [http://www.kioti.com/] ** Landpower * Deere & Company (USA) [http://www.deere.com/] ** Benye (China) [http://www.benye.com/] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130102015935/http://www.benye.com/ |date=2013-01-02 }} (purchased by John Deere in 2007) ** John Deere ** John Deere/ATL (joint venture) (Pakistan) [http://agrotractors.com/] ** John Deere Tiantuo (JDT) (joint venture) (China) [http://www.jdtt.com/] *** Apollo *** Iron Bull * Dewan Tractors (Pakistan) ** Dewan Euro Leopard ** Dewan Foton ** Dewan Tumosan * Dexheimer (Germany) [http://www.dexheimer-traktor.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801085910/http://dexheimer-traktor.de/ |date=2019-08-01 }} * Dezzi (South Africa) (Desmond) [http://www.dezzi.co.za/] * Dior (China) [http://www.diorzg.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081229/http://diorzg.com/ |date=2017-09-20 }} * Dong Feng (China) Changzhou Agricultural Machinery Group Co.، LTD (DFAM) [http://www.df-tractor.com/] * Doppstadt (Germany) [http://www.doppstadt.net/] * DTZ (Ukraine) == E == * Eastman Industries ** Eastman Commercial ** Hover Mower ** Ingersoll Power Equipment * Ekip (Turkey) [http://ekiptraktor.com.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820044937/http://ekiptraktor.com.tr/ |date=2016-08-20 }} (licensed Massey Ferguson) * Enfly (China) [http://enfly.en.alibaba.com/] * Erkunt (Turkey) [http://www.erkunttarim.com.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210011314/http://www.erkunttarim.com.tr/ |date=2008-02-10 }} ** ArmaTrac [http://www.armatrac.com/] * Escorts (India) ** Escorts [http://www.escortsagri.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701050629/http://www.escortsagri.com/ |date=2007-07-01 }} ** Escorts Polmot (Poland) [http://www.escorts.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015115435/http://escorts.com.pl/ |date=2007-10-15 }} ** Farmtrac ** Powertrac * ETRAG (Algeria) [http://www.etrag.dz/] == F == * FarmAll Technology [http://www.farmalltechnology.com] ** URSUS * Farmcart (India) * Farmer (India) [http://www.farmertractor.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100119/http://farmertractor.in/ |date=2015-08-01 }} * Farmer (Poland) [http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902082316/http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/ |date=2018-09-02 }} * Force Motors (formerly Bajaj Tempo Ltd) (India) [http://www.forcemotors.com/] ** Balwan ** Tempo Ox * Forma (Romania) [http://www.forma-romania.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626181955/http://forma-romania.ro/ |date=2017-06-26 }} * Foton Lovol (China) (sold under many names) [http://www.fotonlovol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216203612/http://www.fotonlovol.com/ |date=2008-02-16 }} ** EuroLeopard [http://www.euroleopard.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517075040/http://euroleopard.com/ |date=2014-05-17 }} ** Eurotrac [http://www.eurotrac.nl/] ** Foton ** Lovol * Fuyang Tractor (China) ** Benniu [http://www.benniu.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021031211255/http://www.benniu.net/ |date=2002-10-31 }} == G == * Ganja Auto Plant ([[ازربائیجان|Azerbaijan]]) [http://www.ganjaauto.gov.az/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511201208/http://ganjaauto.gov.az/ |date=2015-05-11 }} * Gecheng (China) [http://www.shanghaigc.com/] * GEDA (Romania) [http://www.geda.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114124813/http://www.geda.ro/ |date=2012-11-14 }} [http://www.utbtractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728093232/http://www.utbtractors.com/ |date=2012-07-28 }} * GIAD ([[سڈان|Sudan]]) [http://www.giad.com/] * GM Universal (Pakistan) [http://www.agripak.com.pk/] * Goldoni (Italy) [http://www.goldoni.com/] * Greaves (India) * Guapo (Argentina) [http://www.tractorguapo.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625151635/http://www.tractorguapo.com/ |date=2017-06-25 }} == H == * Haotian (China) [http://www.wfhaotian.com/] * Hattat (Turkey) [http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517221433/http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php |date=2007-05-17 }} ** Hattat (licensed Valtra) ** Hattat Universal (licensed UTB Universal) ** Valtra (licensed) * Henan Lishen Machinery Co (China) [http://www.hnslsjx.com/] ** Henan Lishen ** Hercules ** Foison * Hero Motors Limited (Pakistan) [http://www.hero.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806164304/http://hero.com.pk/ |date=2017-08-06 }} ** Hero Russi ** Hero Russi Belarus (licensed Belarus) * HMT (India) [http://hmttractors.co.in] * Holder (Germany) [http://www.holdertractor.com] (purchased by Uzel in 2006, sold in 2008) * Honda (Japan) [http://www.hondapower.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000707022421/http://www.hondapower.com/ |date=2000-07-07 }} [http://www.honda.co.jp/agriculture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053222/http://www.honda.co.jp/agriculture/ |date=2016-03-04 }} * Hovertrack (Netherlands) [http://www.hovertrack.nl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627073210/http://www.hovertrack.nl/ |date=2017-06-27 }} * HOYO (Romania) (build Tai Shan) [http://www.hoyo.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090224/http://www.hoyo.ro/ |date=2015-12-22 }} * Husqvarna ** Craftsman ** Dixon ** Murray (built under license in North America from Briggs & Stratton) ** Poulan ** Weed Eater * Hydrema (Denmark) == I == [[تصویر:NelsUgland.jpg|thumb|انٹرنیشنل ہارویٹر<br /> ]] [[تصویر:IMT_533_DeLuxe_Šarani_2.jpg|thumb|<center>IMT (سربیا)<br /> </center>]] * IMK ([[سربیا|Serbia]]) [http://www.14-oktobar.co.rs] * IMR (Serbia) [http://www.imr-rakovica.com] * IMT (Serbia) [http://www.imt.co.rs] * Indo Farm (India) [http://www.indofarm.in] ** Indo Power ** Staunch * International Tractors Limited (India) [http://www.sonalika.com] ** Solis ** Sonalika International * Irum (Romania) (based on Belarus/MTZ) [http://www.irum.ro/] * Iseki (Japan) [http://www.iseki.co.jp] * ITMCo ([[ایران|Iran]]) [http://www.itm.co.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221065741/http://www.itm.co.ir/ |date=2009-02-21 }} ** Baskent ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.baskenttraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525091925/http://www.baskenttraktor.com/ |date=2009-05-25 }} ** ITM ** ITMCo ** KTMCO (Iran-Kurdistan) (subsidiary of ITMCO) [http://www.ktmcompany.com/] ** Massey Ferguson (under license) ** Motira ([[زمبابوے|Zimbabwe]]) (joint venture) [http://www.motira.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901175109/http://www.motira.ir/ |date=2010-09-01 }} ** MTF ** TajIran ([[تاجکستان|Tajikistan]]) (joint venture) [http://www.tajiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704071800/http://www.tajiran.ir/ |date=2007-07-04 }} ** UgIran ([[یگانڈا|Uganda]]) (joint venture) [http://www.ugiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101135850/http://www.ugiran.ir/ |date=2009-01-01 }} ** VenIran ([[وینیزئیلا|Venezuela]]) (joint venture) [http://www.veniran.com.ve] == J == * Jaya (India) * JCB (England) * JDS (Germany) [http://www.dromson.com] ** Eicher *** Valtra Eicher * Jiangsu (China) [http://www.jsqt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703235416/http://www.jsqt.com/ |date=2007-07-03 }} * Jindal (India) * JIROFT (Iran) * John Deere (USA) * Juling (China) [http://www.juling.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615032204/http://www.juling.com/ |date=2006-06-15 }} == K == [[تصویر:T_150_K_front.JPG|thumb|<center>KhTZ (یوکرین)<br /> </center>]] * KamAZ (Russia) [http://www.kamaz.net/] * Kaset Phattana (Thailand) [http://www.thaicombine.com/products/kc01/kc01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216213550/http://thaicombine.com/products/kc01/kc01.html |date=2006-02-16 }} * KAT (China) [http://www.reden.com.cn/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224165402/http://www.reden.com.cn/index.asp |date=2008-02-24 }} (by Shanghai Reden Industrial) * KBZ (Russia) [http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917201117/http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm |date=2002-09-17 }} * Kerman (Iran) [http://www.ktmfco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041130004417/http://ktmfco.com/ |date=2004-11-30 }} * KhTZ (Ukrainian abbreviation for the Kharkiv Tractor Plant) (Ukraine) [http://www.xtz.ua/] * Khyber (Iran) * KIOTI (South Korea) [http://www.kioti.com/] * Kirovets (Russia) [http://www.kirovets.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010124192100/http://www.kirovets.com/ |date=2001-01-24 }} ** Deutz-Fahr Kirovets (joint with Deutz-Fahr) ** Kirovets-Pronar ** Terrion [http://www.terrion.eu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202011344/http://www.terrion.eu/ |date=2010-02-02 }} * Kissan Standard (India) [http://standardagricultureworks.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204015937/http://standardagricultureworks.com/ |date=2010-12-04 }} * KMZ (Russia) [http://www.kmz.ru/] * Koyker * Krieger (Germany) [http://www.krieger-fahrzeugbau.de/] * Krishi Shakti (India) * KTZ (Moldova) * KTZ BOLGAR (Bulgaria) [http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624163056/http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s |date=2013-06-24 }} * Kubota (Japan) [http://www.kubota.com] * Kukje (South Korea) * Branson == L == [[تصویر:Lamborghini_traktor.jpg|thumb|لومبورگنی ٹریکٹر<br /> ]] * Lamborghini Trattori S.p.A. (Italy) (part of SDF concern) * Lander (Spain) [http://www.landertrac.com/] * Landini (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Landmarshal (India) * Lanz (Germany) * LFKedi (China) [http://www.changlianfa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013105223/http://www.changlianfa.com/ |date=2016-10-13 }} * LIMB (LUXS) ([[سلووینیا|Slovenia]]) [http://www.limb.si/] * Lindner (agricultural machinery manufacturer) (Austria) [http://www.lindner-traktoren.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217170324/http://lindner-traktoren.com/ |date=2014-12-17 }} * Linhai (China) [http://www.atv-linhai.com] * LKT (Slovenia) * Lovson (India) [http://www.lovson.com/] * LS Mtron (formerly LG Cable) (South Korea) [http://www.lstractor.co.kr/] ** LS * LTZ (Russia) [http://www.ltz.lipetsk.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607190648/http://www.ltz.lipetsk.ru/ |date=2007-06-07 }} * Luli (China) [http://www.ginding.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713233826/http://www.ginding.com/ |date=2017-07-13 }} * Lutong (China) [http://www.lylutong.com.cn/] == M == [[تصویر:Belarus_1220.4.jpg|thumb|<center>MTZ (بیلاروس)<br /> </center>]] * Machinery & Industrial Group N.V. (Russia)[http://tplants.com//] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730065447/http://www.tplants.com/ |date=2017-07-30 }} * Mahindra & Mahindra (India) [http://www.mahindratractorworld.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823055557/http://www.mahindratractorworld.com/ |date=2009-08-23 }} ** Jiangling Motors (Mahindra, China) *** FengShou *** Lenar [http://www.lenarusa.com/] ** Jinma (China) (various manufacturers) [http://www.jinma-tractor.com/] [http://www.jm-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911192023/http://jm-tractor.com/ |date=2017-09-11 }} ** Mahindra ** Mahindra Tractors ** Mahindra Gujarat [http://www.mahindragujarat.com/] ** Shaktimaan [http://www.mahindragujarat.com/] ** Swaraj (purchased 64.6% in 2007) [http://www.swarajenterprise.com/] * Malyshev Factory (Ukraine) [http://www.malyshevplant.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718212452/http://malyshevplant.com/ |date=2019-07-18 }} * MAT (Romania) [http://www.matcraiova.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123035607/http://www.matcraiova.ro/ |date=2009-01-23 }} * Meraj (India) [http://www.mangaltractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515162842/http://mangaltractors.com/ |date=2010-05-15 }} * Merlo (Italian) [http://www.merlo.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727022545/http://www.merlo.it/ |date=2017-07-27 }} * Metalfor Araus (Argentina) [http://www.metalfor.com.ar/] * Mija (Romania) [http://www.ummija.ro/] * Millat (Pakistan) [http://www.millat.com.pk/] ** Massey Ferguson under license ** MT * Mini (Romania) * Mitsubishi (Japan) [http://www.mam.co.jp/] * MoAZ (Belarus) * Morooka (Japan) – [http://www.morooka1.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213081743/http://morooka1.co.jp/ |date=2009-02-13 }} * MTD (USA) [http://www.mtdproducts.com/] ** Bolens ** Cub Cadet Yanmar [http://www.cubcadetyanmar.com/] ** Gutbrod (Germany) ** Rover (Australia) ** White Outdoor ** Yard Machines ** Yard Man * MTZ ([[بیلاروس|Belarus]]) [http://www.tractors.com.by/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427155956/http://www.tractors.com.by/ |date=2007-04-27 }} ** Belarus [http://www.belarus.com/] == N == * NAME (Japan) [http://www.shinnouki.co.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205091907/http://www.shinnouki.co.jp/ |date=2019-02-05 }} * Neptune (Turkey) (licensed MTZ/Belarus) [http://www.neptuntractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213144030/http://neptuntractor.com/ |date=2016-02-13 }} * New Holland (Italy/USA/India) (part of ARGO SpA concern) [http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222091742/http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html |date=2014-12-22 }} == O == * ORTZ (Russia) [http://www.ortz.ru/] * OSTMCO (Iran) [http://sirjan-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722012047/http://sirjan-tractor.com/ |date=2017-07-22 }} (mfg. Goldoni under license) * O.T.M.Co (Iran) [http://www.otm.co.ir/] == P == * Panther (India) * Pauny (Argentina) [http://www.pauny.com.ar/] ** Pauny Rino 3000 ** Zanello * Pierre (Italy) [http://www.pierretra.com/] * Pol-Mot (Poland) [http://www.polmot.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722050555/http://polmot.pl/ |date=2017-07-22 }} ** Polmot-Foton ** Ursus Pol-Mmot ** Ursus (Poland) [http://www.ursus.com.pl/] * Power-Trac (USA) [http://www.power-trac.com/] * PowerTrac (Argentina) (MarTraj Agrícola S.A.) * Preet (India) [http://www.preettractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821171914/http://www.preettractors.com/ |date=2007-08-21 }} * Progress-ZST (Russia) [http://www.pkprogress.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310073309/http://www.pkprogress.com/ |date=2008-03-10 }} * Pronar (Poland) [http://www.pronar.pl/] * Proton Primus (Brazil) [http://www.protonprimus.com.br/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004021522/http://protonprimus.com.br/ |date=2006-10-04 }} == Q == * Qian Liniu (China) [http://www.qljx.com.cn/] * Qingdao Iaoshan Tractor Factory (China) ** Laotuo == R == * Rahi (Pakistan) (joint with Shifeng) [http://www.rahitractors.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817182337/http://www.rahitractors.com.pk/ |date=2017-08-17 }} * Rakovica (IMT) (Serbia) * RAZ (Russia) * Reform (Austria) [http://www.reform-werke.com] ** Metrac ** Mounty * Renault (France) * Royal (India) [http://www.royaltractorpvtltd.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223061227/http://royaltractorpvtltd.com/ |date=2014-12-23 }} == S == * Saktraktori ([[جارجیا (دیس)|Georgia]]) [http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917065946/http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/ |date=2002-09-17 }} * Samarakoon Tractor Industries ([[سری لنکا|Sri Lanka]]) ** Farmwell * SAME Deutz-Fahr (SDF) (Italy) ** Deutz-Fahr (Germany) ** Deutz-Fahr Kirovets (Russia) (joint venture with Kirovets) ** Hürlimann (Switzerland) [http://www.hurlimann.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050517013349/http://www.hurlimann.com/ |date=2005-05-17 }} ** Lamborghini Trattori (Italy) [http://www.lamborghini-tractors.com/] ** SAME (Italy) ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Changlin) * Sauerburger (Germany) [http://www.sauerburger.de/] * Saukville (USA) [http://www.saukvilletractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714125136/http://www.saukvilletractor.com/ |date=2008-07-14 }} * Savatrac (Iran) * Schanzlin (Germany) [http://www.schanzlin.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928131004/http://www.schanzlin.de/ |date=2007-09-28 }} * Semeato (Brazil) [http://www.semeato.com.br/] * Shangdong Juli (China) [http://www.chinajuli.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702101151/http://www.chinajuli.com/ |date=2012-07-02 }} * Shangdong Shifeng (China) [http://www.shifeng.com.cn/] ** SENS ** Shifeng * Shandgong Shuangli (China) [http://www.shuangli.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913095053/http://shuangli.cn/ |date=2017-09-13 }} ** Shuangli * Shandong Weifang (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} [http://www.cn-luzhong.com] ** Luzhong (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} * Shandong Yingsheng Machinery Co (China) [http://www.sdysjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704110034/http://www.sdysjx.com/ |date=2017-07-04 }} ** Weitai * Shanghai (China) (joint venture) ** Shanghai New Holland [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} * Shanghai Newyear (China) ** Newyear * Sharthi (India) [http://www.angelfarm.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911164304/http://angelfarm.in/ |date=2017-09-11 }} * ShenNiu (China) [http://www.hbshenniu.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615155248/http://www.hbshenniu.com/ |date=2007-06-15 }} * Shenyang (China) [http://www.syyituo.com/docc/product.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212616/http://www.syyituo.com/docc/product.htm |date=2007-09-27 }} * Shenzhen Victor Industrial (China) ** SWT * Shibaura (Japan) [http://www.shibaura.com/] * Silvatec (Denmark) * Sirgroh Ursus ([[پاکستان|Pakistan]] (Ursus under license) * Smoltra (Russia) [http://www.smoltra.ru/] * Stallion (India) [http://www.stalliontractor.com/] * Stara (Brazil) [http://www.stara.com.br/] * STMC (Saudi Arabia) [http://www.eajb.com/stmc.htm] * Super Star (Turkey) [http://www.motosan.com/prod5.html] == T == * Tractors And Farm Equipment (India) [http://www.tafe.com/] ** Eicher ** Eicher Valtra (under license) ** TAFE * Tai'an Taishan Guotai (China) [http://www.gtvehicle.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611182529/http://gtvehicle.com/ |date=2013-06-11 }} * Talaythong (Thailand) [http://www.talaythong.co.th/] * Tianjin (China) [http://www.taiec.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205044704/http://taiec.com.cn/ |date=2006-12-05 }} ** JDT (John Deere Tianjin, joint venture) [http://www.jdtt.com/] ** Tianjin * TianTong (China) [http://www.chinatiantong.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709053001/http://www.chinatiantong.com/ |date=2017-07-09 }} * Tikhvinskiy Tractor Plant (Russia) ** Titran * Tolpar (Russia) * Tong Yang Moolsan (South Korea) [http://www.tymm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730112338/http://www.tymm.com/ |date=2017-07-30 }} ** Tong Yang ** TYM * Toos (Iran) [http://www.toostractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828195625/http://www.toostractor.com/ |date=2008-08-28 }} * Toro ** Wheel Horse (defunct as of 2007) * Trac-Za (Argentina) [http://www.zanello.8k.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070112/http://www.zanello.8k.com/ |date=2016-03-04 }} * Tracom ([[مولدووا|Moldova]]) [http://tradepoint.moldova.md/tracom.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010708152405/http://tradepoint.moldova.md/tracom.html |date=2001-07-08 }} * Tractomade (Argentina) (licensed by Pauny) [http://www.tractomade.com.ar/] ** TMZ Zanello (Argentina) ** Zanello (Tractomade) * Tractors Y Maquinarias SRL (Argentina) ** T&M Grossi [http://www.tractoresymaquinarias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705091553/http://www.tractoresymaquinarias.com/ |date=2007-07-05 }} * Tractorul UTB (Romania) (in receivership in 2007) [http://www.utb.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001018144504/http://www.utb.ro/ |date=2000-10-18 }} ** Titan ** Universal UTB * TrakTurk (Turkey) [http://www.trakturk.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111100246/http://www.trakturk.com/ |date=2016-11-11 }} * Trantor (UK) [http://www.trantortractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921063511/http://www.trantortractors.com/ |date=2009-09-21 }} * Trishul (India) [http://www.trishultractors.com/] * TTZ ([[ازبیکستان|Uzbekistan]]) [http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827120948/http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm |date=2010-08-27 }} * Tümosan (Turkey) [http://www.tumosan.com.tr/] * Türk Traktör (build New Holland, CaseIH and Steyr for CNH Global,37.5% owned by CNH) (Turkey) [http://www.turktraktor.com.tr/] == U == * UAZ (Ukraine) [http://uaz-upi.com/] ** KYI * Uplion (China) [http://www.uplion.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109044024/http://uplion.com/ |date=2014-01-09 }} * URSUS (Poland; tractor and bus manufacturer founded in 1893) [http://en.ursus.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501214643/http://en.ursus.com.pl/ |date=2017-05-01 }} * USAMA Harris Khan (Pakistan) [http://usamaharris.com/] ** Chaman Ford ** Euro-F * UTB (Uzina de tractoare Brasov / Brasov Tractor Factory) (Romania) * UVZ (Russia) [http://www.uvz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317022636/http://uvz.ru/product |date=2013-03-17 }} * UzCaseTractor JV (Uzbekistan) (61% owned by CNH) * Uzel (Turkey) [http://www.uzeltraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201184030/http://uzeltraktor.com/ |date=2011-02-01 }} == V == * Valpadana (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Valtec (Romania) [http://www.valtectractors.com/] * Valtra (Finland) (part of AGCO concern) [http://www.valtra.com/] * Vandel (France) [http://www.vandel.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820150820/http://www.vandel.fr/ |date=2016-08-20 }} * Varzan (Iran) [http://www.dehghanvarz.co.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914111832/http://dehghanvarz.co.ir/ |date=2017-09-14 }} * Ventrac (USA) [http://ventrac.com/] * Versatile (Canada) [http://www.versatile-ag.com/] * VST Tillers (India) [http://www.vsttillers.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727213901/http://www.vsttillers.com/ |date=2017-07-27 }} ** Eurotrac ** Eurotrac-VST ** Mitsubishi-Shakti ** Shakti ** VST Mitsubishi Shakti ** VST-Shakti ** VTL-Vishvas == W == * WeiFang (China) [http://www.weituo.com/] * WeiFang Guanghui Agriculture Mechanism (China) [http://www.ghnj.cn/] ** YiDaneng * Weizhong (China) * Wesseler (Germany) * Whitewagon (India) [http://www.whitewagon.in] ** Utsav ** Vaibhav * Wiefang Aolida (China) [http://www.sdaolida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417162548/http://www.sdaolida.com/ |date=2021-04-17 }} ** Agro Master * Wikov (Czech) [http://www.steel-wheels.net/wikov.html] * Wisconsin Engineering (Czech) [http://www.wisconsineng.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802032010/http://www.wisconsineng.cz/ |date=2017-08-02 }} * Wolwa (China) [http://www.wolwa.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731200228/http://www.wolwa.cn/ |date=2017-07-31 }} * World (China) [http://www.worldgroup.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517061911/http://www.worldgroup.com.cn/ |date=2008-05-17 }} * Wuzheng Auto Group (China) [http://www.chinawuzheng.com/] == X == * Xiamen Xiagong Group (China) [http://www.xiagonggroup.com/] ** Sahm ** Xiagong * Xiagong (China) [http://www.xiagonggroup.com/] * XiangYangHong (China) [http://www.hnxyhjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825213327/http://www.hnxyhjx.com/ |date=2018-08-25 }} * XinBaiJin (China) [http://xinbaijin.en.ec21.com/GC00603830/CA00603843/tractor.html] * Xing Zhou (China) * XingTai (China) * Xinhu (China) [http://www.sdhljt.com/index2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615070208/http://www.sdhljt.com/index2.htm |date=2002-06-15 }} == Y == * Yagmur (Turkey) [http://www.yagmur.com/] ** Valpadana (licensed) * Yanmar (Japan) [http://www.yanmar.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141116161410/http://www.yanmar.co.jp/ |date=2014-11-16 }} * Yarz (Ukraine) [http://yarz-ua.all.biz/] * YTO (China) [http://www.yto.com.cn/] * YuMZ (Ukraine) [http://www.yuzhmash.com/] == Z == * Zanello (Argentina) * Zephyr (Zephyr Engineers) ([[پاکستان|Pakistan]]) * Zetor (Czech) [http://www.zetor.com/] * Zhengzhou (China) * ZhongLian (China) * Zhongtuo (China) [http://zt-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015000352/http://www.zt-tractor.com/ |date=2017-10-15 }} ** Indotrak * Zhongyuan (China) [http://www.xxyt.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913083727/http://xxyt.com.cn/ |date=2017-09-13 }} * Zimidara (India) == ایہہ وی ویکھو == * [[بھارت وچ ٹریکٹر]] - بھارتی ٹریکٹر بلڈنگ اتہاس اتے برانڈاں دے ویروے == حوالے == == باہری لنک == * [http://www.tractordata.com/ List of tractor models by manufacturer (tractordata.com)] * [http://www.tractorfan.us/machine/ List of tractor models with pictures and videos (tractorfan.us)] * [http://www.traktor-power.com/ Large tractor video archive (traktor-power.com)] [[گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری]] 4ouow1dxuvngajnb0aa6oasoc2m43qc 0 66482 706389 615325 2026-04-23T11:04:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706389 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:pink" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>ریاست ادیل یورال<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="2" color=yellow>1917ء توں 1918ء<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Flag_of_Idel-Ural_State.svg|200px]] |-|- align="center" |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="2" color=yellow>ادیل یورال دا جھنڈا<font>''' |- |'''راجگھر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[قازان]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''صدر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | صدری مقصودی ارسل<hr> |- style="vertical-align: top |'''[[بولیاں]]''' |style="padding-right: 1em;" | [[تاتاری]] ، [[چوواشیا|چواش]] ، [[روسی]] تے دوجیاں [[بولیاں]] |- style="vertical-align: top;" |'''مذہب''' |style="padding-right: 1em;" | [[اسلام]] تے شمانزم تے [[سعائی|عیسائیت]] |- style="vertical-align: top;"- |'''طرز حکومت'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | جمہوریہ <hr> |- style="vertical-align: top |- |'''قیام''' |style="padding-right: 1em;" | 12 [[دسمبر]] 1917ء |- style="vertical-align: top;" |'''خاتمہ''' |style="padding-right: 1em;" | 1918ء |- style="vertical-align: top; |- |} ادیل یورال ، [[تاتاری]] [[بولی]] چ ( ادیل اورال) مطلب "وولگا یورال" ۔ تریخی طور تے ایہہ اک گھٹ چر لئی قائم رہن آلی [[تاتاری|تاتار]] جمہوریہ سی ۔ جس دا مرکز [[قازان]] سی ۔ جس نے [[روسی خانہ جنگی]] دے دوران [[تاتاری|تاتاراں]] ، [[باشکیرستان|باشکیراں]] تے [[چوواشیا|چوواشاں]] نوں متحد کیتا ۔ اس نوں اکثر [[خانان قازان]]([[خانان قازان|خانیٹ آف کازان]]) نوں مڑ قائم کرن دی کوشش دی نظر ویکھئیا جاندا اے ۔ جمہوریہ دے قیام دا اعلان 12 [[دسمبر]] 1917ء اندرون [[روس]] تے [[سائبیریا]] دے [[مسلمان|مسلماناں]] دی کانگرس نے کیتا ۔ 5 [[مئی]] 1917ء چ [[قازان]] چ غیر [[روسی]] قومیتاں ؛ [[ماری ایل|ماری]] ، [[چوواشیا|چوواش]] ، [[ادمرتیا|اودمرت]] ، [[موردوویا|موردوان]] ، [[کومی]] ، [[کومی پرمیاک]] ، [[کلمیکیا|کلمیک]] تے [[تاتاری|تاتاراں]] دے 800 [[سو]] توں ودھ نمائندہ وفداں دا عام اجلاس ہوئیا ۔ اس دا وڈا یاں عموعی نظریہ چھوٹیاں قومیتاں دی اک لیگ بنانا سی ، جس چ ہر قومیت اپنی رہتل تے ثقافت دے تحفظ تے اس دے مطابق جیون گزار سکے ۔ شروع چ [[باشکیرستان|باشکیر]] [[مسلمان|مسلماناں]] نے اس چ شمولیت توں انکار کر دتا ، پر 1917ء چ ای بعد چ اوہ تے [[وولگا جرمن]] ، ادیل یورال لیگ چ شامل ہو گئے ۔ [[File:Flag_of_Idel-Ural_State.svg|thumb|200px|ریاست ادیل یورال دا جھنڈا]] شروع چ ایہہ [[قازان]] تے [[اوفا]] گورنوریٹ دے [[تاتاری|تاتاراں]] تے باشکیراں تے مشتمل سی تے کجھ چر مگروں علاقے دیاں غیر [[ترک]] تے غیر مسلم قومیتاں نے وی اس چ شمولیت اختیار کر لئی ، جداں کہ ماری ، [[کومی]] تے اودمرتاں نے جہڑے [[فلینڈ|فن]] [[بولی|بولیاں]] بولدے تے [[آرتھوڈکس]] [[سعائی|عیسائیت]] تے [[شامانزم]]دے منن آلے سن ۔ [[لال فوج]] توں [[اپریل]] 1918ء چ شکست دے مگروں ، ایسے سال [[جولائی]] چ [[زیچ لیگیون]] نے مڑ فیر ، جمہوریہ نوں بحال کیتا ، تے [[بالشویزم|بالشویکاں]] نے [[سال]] دے آخير تک اس ریاست دے خاتمے دا پلان بنا لئیا ، ایہہ 1919ء ؛ 1920ء چ بغاوت دی وجہ بنی تے 1921ء چ بالشویکاں ولوں بغاوت کچلن دے مگروں وی 1929ء تک ادیل یورال دا نظریہ چلدا رہئیا ۔ ایسے [[سال]] چیکا نے ادیل یورال تحریک تے قیادت نوں مڈھوں مکاون دا فیصلہ کیتا ۔ [[دریائے وولگا]] تے [[کوہ یورال]] دے علاقےآں چ رہن آلیاں گھٹ گنتیاں دے ہزاراں [[لوک]] ادیل یورال دے حامی ہون دے پاروں قتل کر دتے گئے ۔ ریاست ادیل یورال دا [[صدر]] ، [[صدری مقصودی ارسل]]، 1918ء چ [[فنلینڈ]] چلا گئیا ، جتھے اسنوں ، اسدے [[روسی دوما]] چ فن لینڈ دے حق خود ارادیت تے فن لینڈ دے آئینی حقوق دے تحفظ پاروں ، [[فنلینڈ]] دے [[وزیر خارجہ]] نے جی آیاں نوں آکھئیا ۔ ایتھے جلاوطن صدر دیاں [[اسٹونیا]] دے حکام نال ملاقاتاں ہوئیاں تے 1919ء چ اوہ یورپی طاقتاں دی ادیل یورال لئی حمایت حاصل کرن لئی [[سویڈن]] ، [[فرانس]] تے [[جرمنی]] وی گئیا ۔ اج دی [[تاتاری|تاتار]] قوم پرست تریخی آزاد ادیل یورال دے قیام لئی کوششاں کر رہے نیں ،تاکہ وفاق [[روس]] توں آزاد اک [[ترک]] ریاست مڑ فیر وجود چ آئے ۔ == ہور ویکھو == *[[اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ]] *[[آلاش خودمختاری]] == حوالے == *سٹاف رائٹر (24 دسمبر 2005ء - 6 جنوری 2006) '' مردی ہوئی مچھی پانی چ تیردی ہوئی '' دی اکنامسٹ ؛ صفحہ 73 تے 74 ۔ == باہرلے جوڑ == *[http://www.rferl.org/reports/tb-weekly-report/ تاتار باشکیر ہفتہ وار رپورٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040117075129/http://www.rferl.org/reports/tb-weekly-report/ |date=2004-01-17 }} {{ترک ریاستاں}} {{تاتار ریاستاں}} {{روسی سلطنت دے مگروں دیاں ریاستاں}} [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:سویت یونین]] [[گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے]] [[گٹھ:تاتارستان]] [[گٹھ:یورپ]] [[گٹھ:یورپی سلطنتاں]] [[گٹھ:روس دی تریخ]] [[گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں]] [[گٹھ:گھٹ مدتی دیس]] [[گٹھ:یورپ دی تریخ]] [[گٹھ:ترک ریاستاں]] [[گٹھ:مسلم سلطنتاں]] [[گٹھ:تاتاری ریاستاں]] [[گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں]] [[گٹھ:روسی خانہ جنگی]] 9vd71q7wephnf0qhgpfs4mmgdspzfb7 0 66708 706356 639928 2026-04-22T14:14:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706356 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports league|title=نیشنل فٹ بال لیگ|current_season=2018 این۔ایف۔ایل ڈرافٹ|sport=امریکی فٹ بال|logo=|pixels=190|Formerly=<div>امریکی پروفیشنل فٹ بال کانفرنس (1920)</div><div>امریکی پروفیشنل فٹ بال ایسوسی ایشن (1920–1921)</div>|formerly=American Professional Football Conference (1920)<br />American Professional Football Association (1920–1921)|founded=<span style="background-color: rgb(248, 249, 250);">اگست 20, 1920; 97 سال پہلاں</span><br />|Commissioner=[[Roger Goodell|روجر گڈیل]]|commissioner=[[Roger Goodell]]|inaugural=[[1920 APFA season|1920]]|teams=[[#Teams|32]]|country=امریکہ<br />{{refn|All teams are based in the United States, but several preseason and regular season games have been held internationally.|group=upper-alpha|name=a}}|headquarters=نیو یارک سٹی}}'''نیشنل فٹ بال لیگ''' (این۔ایف۔ایل) (انگریزی: '''National Football League'''; NFL) اک پروفیشنل امریکن فٹ بال لیگ اے جس وچ 32 ٹیماں ہن، جو کہ [[نیشنل فٹ بال کانفرنس]] (این۔ایف۔سی) اتے [[امریکی فٹ بال کانفرنس]] (اے۔ایف۔سی) دے برابر ونڈیاں گئیاں ہن۔ این۔ایف۔ایل اتری امریکہ دیاں چار پرمکھ پیشہ ور کھیڈ لیگاں وچوں اک اے اتے دنیا وچ امریکی فٹ بال دا سبھ توں اچا پدھر دا پدھر اے۔ اینّ ایف ایلّ دے 17 ہفتے دا مقررہ سیزن ستمبر دے اخیر توں لے کے دسمبر دے اخیر تک چلدا اے، ہر ٹیم 16 کھیڈاں کھیڈ رہی اے اتے اک بائی ہفتے دا انعقاد کردی اے۔ نیمت سیزن دی احتتام توں بعد، ہریک کانفرنس دیاں چھ ٹیماں (چار ڈویزن جیتو اتے دو وائیلڈ کارڈ ٹیماں) پلے آف اگے ودھدیاں ہن، اک سنگل-الیونن ٹینس ٹورنامینٹ، جو کہ سپر باؤل وچ ہندا اے، جو عامَ طور تے فروری دے پہلے ایڈیڈیشن وچ ہندا اے، اتے این ایف سی اتے ایئیپھسی دے جیتوآں وچکار کھیڈیا جاندا اے۔ اینّ۔ایپھّ۔ایلّ دی قیام 1920 وچ '''امریکی پروفیشنل فٹ بال ایسوسی ایشن''' (اے۔پی۔ایف۔اے) دے روپ وچ کیتی گئی سی، جس نے اپنے آپ نوں 1922 دی سیزن لئی نیشنل فٹ بال لیگ دا نام پہلاں رکھیا سی۔ این۔ایف۔ایل 1966 وچ [[امریکی فٹ بال لیگ]] (اے۔ایف۔ایل) وچ شامل ہون لئی راضی سی، اتے اس سیزن دے انت وچ پہلی سپر باؤل منعقد کیتا گیا سی؛ اجائیں 1970 وچ مکمل ہو گیا سی۔ اج، اینّ ایف ایلّ دنیا بھر وچ کسے وی پیشہ ور کھیڈ لیگ دی سبھ توں ودھ اوسط حاضری (67,591) اے اتے [[امریکہ]] وچ سبھ توں مشہور سپورٹس لیگ اے۔ سپر باؤل دنیا دیاں سبھ توں وڈی کلبّ کھیڈاں وچوں اک اے اتے امریکی سپرباؤل گیمز دے زیادہ تر پروگراماں لئی امریکہ دے اتہاس وچ بہت سارے دیکھے گئے ٹیلیوژن پروگراماں دا کھاتہ اے<ref name="Elite clubs on Uefa gravy train as Super Bowl knocked off perch">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/elite-clubs-on-uefa-gravy-train-as-super-bowl-knocked-off-perch-1884429.html|title=Elite clubs on Uefa gravy train as Super Bowl knocked off perch|last=Harris|first=Nick|date=جنوری 31, 2010|work=[[The Independent]]|accessdate=نومبر 28, 2012|location=London}}</ref>، جو کہ 2015 تک سبھ توں ودھ سبھ دیکھے گئے سبھ توں ودھ ویکھن والے امریکی ٹیلیوژن پرسارناں دے نیلسین دے سکھرلے 5 انک لے راے ہن این ایف ایل دے ایگزیکٹو افسر کمیشنر ہن، جو لیگ نوں چلاؤن لئی مکمل حق رکھدے ہن۔<ref name="Super Bowl XLV Most Viewed Telecast in U.S. Broadcast History">{{cite web|url=http://blog.nielsen.com/nielsenwire/media_entertainment/super-bowl-xlv-most-viewed-telecast-in-broadcast-history/|title=Super Bowl XLV Most Viewed Telecast in U.S. Broadcast History|date=فروری 7, 2011|publisher=[[Nielsen Company]]|accessdate=فروری 17, 2013|archive-date=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207032831/http://blog.nielsen.com/nielsenwire/media_entertainment/super-bowl-xlv-most-viewed-telecast-in-broadcast-history|dead-url=yes}}</ref> این۔ایف۔ایل چیمپیئن شپ دی سبھ توں وڈی ٹیم [[گرین بے پیکرز]] اے، جس وچ اوہ 13 (سپر باؤل ایئر توں پہلاں نوں این ایف ایل دے خطاب، اتے بعد وچ چار سپر باؤل چیمپیئن شپ)؛ سبھ سپر باؤل چینپیئنشپاں والی ٹیم پٹسبرگ سٹیرز اے جس دے چھ کھڈاری ہن۔ موجودہ اینّ ایف ایلّ چیمپیئنز فلاڈیلفیا ایگلز ہن، جنہاں نے سپر باؤل لفٹ توں تن این ایف ایل دے خطاب جتن توں بعد [[سپر باؤل ایلئیائی II]] دے نیو [[انگلینڈ پیٹروٹوز]] نوں ہرایا۔ == ٹیماں == {{NFL Labelled Map|float=right}}'''اینّ۔ایف۔ایلّ''' وچ 32 کلبّ ہندے ہن جو کہ 16 ٹیماں دیاں دو کانفرنساں وچ ونڈیا ہویا اے۔ ہریک کانفرنس نوں چار کلباں دے چار حصےآں وچ ونڈیا گیا اے۔ مقررہ سیزن دے دوران، ہریک ٹیم نوں ودھ توں ودھ 53 کھڈاریاں نوں اپنے روسٹر اُتے اجازت دتی جاندی اے<ref name="League unexpectedly expands rosters from 80 to 90">{{cite web|url=http://profootballtalk.nbcsports.com/2012/04/23/league-unexpectedly-expands-rosters-from-80-to-90/|title=League unexpectedly expands rosters from 80 to 90|last=Florio|first=Mike|date=اپریل 23, 2012|publisher=[[Pro Football Talk]]۔ [[NBC Sports]]|accessdate=فروری 1, 2013}}</ref>; کھیڈ دے دن صرف ایہناں وچوں 46 سرگرم (کھیڈن دے یوگ) ہو سکدے ہن۔ ہر ٹیم وچ 10-کھڈاری مشق ٹیم وی ہو سکدی اے جو اسدے مکھ روسٹر توں الگ اے، پر مشق ٹیم صرف اوہناں کھڈاریاں دی بندی اے جو لیگ وچ اپنے کسے وی موسم وچ گھٹ توں گھٹ 9 میچ کھیڈن لئی سرگرم نہیں سن۔ اک کھڈاری ودھ توں ودھ تن سیزن لئی پریکٹس ٹیم اُتے ہو سکدا اے۔<ref name="Practice squads for all 32 NFL teams: Case Keenum joins Texans">{{cite news|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap1000000057151/article/practice-squads-for-all-32-nfl-teams|title=Practice squads for all 32 NFL teams: Case Keenum joins Texans|date=ستمبر 1, 2012|accessdate=فروری 1, 2013|publisher=National Football League|website=NFL.com}}</ref> ہریک اینّ ایف ایلّ کلبّ نوں فرینچائزی دتی جاندی اے، لیگ دی ٹیم لئی اس دے گھریلو شہر وچ کم کرن لئی حق۔ ایہہ فرینچائیز 'ہوم ٹیریٹری' (شہر دیاں حداں دے آلے دوآلے 75 میل، جاں، جیکر ٹیم اک ہور لیگ شہر دے 100 میل دے اندر اے، دوواں شہراں دے ادھے دوری دے وچکار اے) اتے 'گھریلو مارکیٹنگ کھیتر' (گھریلو علاقے دے نال نال باقی دے راج دے کلبّ ولوں چلایا جاندا اے، نال ہی جس کھیتر وچ ٹیم کیمپ دے ویلے لئی اسدا سکھلائی کیمپ چلاؤندی اے)۔ ہریک اینّ ایپھّ ایلّ میمبر کول اپنے گھریلو علاقے وچ پیشاور فٹ بال کھیڈاں دی میزبانی کرن دا خاص حق اے اتے اسدے گھریلو مارکیٹنگ کھیتر وچ اشتہاربازی، پرچار کرن اتے منعقد کرن دا خاص حق اے۔ اس نیم دے کئی اپواد ہن، زیادہتر اک-دوجے نال نزدیکی نال ٹیماں نال متعلق ہن: سان فرینسسکو 49 اتے اوکلینڈ ریڈراں کول صرف اوہناں دے شہراں وچ خاص حق ہن اتے اس دے باہر حقاں دا حق اے؛ اتے ٹیماں اوہی شہر (جویں کہ نیو یارک سٹی اتے لوس اینجلس) جاں اسے صوبے (اداہرن لئی [[کیلیفورنیا]]، [[فلوریڈا]] اتے [[ٹیکساس]]) وچ کم کردیاں ہن، ترتیب وار شہر دے ہوم ٹیریٹری اتے راج دے ہوم مارکیٹنگ کھیتر دے حقاں نوں ونڈدیاں ہن۔<ref>{{cite web|url=http://www.nfl.com/static/content/public/static/html/careers/pdf/co_۔pdf|title=NFL Bylaws, Article 4.4 (D)، p. 15|publisher=}}</ref> ہریک اینّ۔ایف۔ایلّ ٹیم سنٹیک امریکہ وچ مشتمل اے۔ حالانکہ کسے وی ٹیم نوں کسے غیرملکی دیس اُتے مشتمل نہیں اے، جیکسنول جیگئرس نے سال 2013 وچ [[انگلینڈ]] دے این ایف ایل انٹرنیشنل سیریز دے حصے وجوں [[لندن]] دے [[ویمبلی سٹیڈیم]] وچ اک گھریلو گیم کھیڈنا شروع کیتا۔ ویمبلی نال جگؤراں دا سمجھوتہ اصل وچ 2016 وچ ختم ہو گیا سی، پر بعد وچ اسنوں 2020 تک ودھا دتا گیا سی۔<ref name="Jaguars at Wembley through 2020">{{cite press release|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000000562946/article/nfl-jaguars-extend-agreement-to-play-at-wembley-through-2020|title=NFL, Jaguars extend agreement to play at Wembley through 2020|publisher=National Football League|date=اکتوبر 22, 2015|accessdate=نومبر 24, 2016}}</ref> [[بپھیلو بلس]] نے 2008 وچ بلّ ٹورانٹو سیریز دے حصے وجوں [[کینیڈا]] وچ [[ٹورانٹو]]، [[اونٹاریؤ]] دے روجرز سینٹر وچ ہریک سیزن وچ اک گھریلو گیم کھیڈیا سی۔ [[میکسکو]] نے این ایف ایل نیمت-سیزنت گیم دی میزبانی وی کیتی، 2005 دے [[سان فرانسسکو]] 49 ایئر اتے اریزونا کارڈنلاں دے وچکار "فوٹبوول امونیؤ" دے ناں نال جانی جاندی 2005 دی کھیڈ اے<ref name="history">{{Cite news|url=http://www.nfl.com/news/story/8903133|title=History to be made in Mexico City|date=ستمبر 28, 2005|access-date=فروری 1, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20060625164046/http://www.nfl.com/news/story/8903133|archive-date=جون 25, 2006|publisher=National Football League}}</ref>، اتے 39 توں ودھ قومانتری کھیڈاں نوں 1986 توں 2005 تک امریکی باؤل سیریز دے طور تے کھیڈیا گیا سی۔ رائیڈرس اتے ہیوسٹن ٹیکنسن نے 21 نومبر 2016 نوں ایسٹاڈیؤ ایزٹیکا وچ [[میکسیکو]] شہر وچ اک کھیڈ کھیڈی۔<ref name="Foreign objective: London game critical for NFL's global aspirations">{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/nfl/columns/story?columnist=chadiha_jeffri&id=3076766|title=Foreign objective: London game critical for NFL's global aspirations|last=Chadiha|first=Jeffri|date=اکتوبر 24, 2007|accessdate=فروری 1, 2013|publisher=[[ESPN.com]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nfl.com/news/story/0ap3000000632878/article/back-to-mexico-texansraiders-to-play-nov-21-in-mexico-city|title=Back to Mexico: Texans-Raiders to play Nov. 21 in Mexico City|access-date=فروری 6, 2016|publisher=National Football League|website=NFL.com}}</ref> [[فوربس]] دے مطابق، ڈلاس کابوائیز، لگبھگ 4 بلیئن امریکی ڈالر، سبھ توں قیمتی این ایف ایل فرینچائیز اتے دنیا دی سبھ توں قیمتی کھیڈاں دی ٹیم اے۔<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2015/09/14/the-most-valuable-teams-in-the-nfl/|title=The NFL's Most Valuable Teams|last=Ozanian|first=Mike|date=ستمبر 14, 2015|accessdate=ستمبر 15, 2015|magazine=[[Forbes]]}}</ref> اس توں علاوہ 32 این ایف ایل ٹیماں دنیا دیاں سبھ توں ودھ 50 سبھ توں قیمتی کھیڈ ٹیماں وچ شامل ہن؛<ref name="Forbes 2">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2012/07/16/manchester-united-tops-the-worlds-50-most-valuable-sports-teams/|title=Manchester United Tops The World's 50 Most Valuable Sports Teams|last=Badenhausen|first=Kurt|date=اپریل 18, 2012|magazine=Forbes|accessdate=ستمبر 12, 2012}}</ref> اتے 14 این ایف ایل دے مالکاں نوں پھوربس 400 تے درج کیتا گیا اے، جو کسے وی کھیڈ لیگ جاں تنظیم دا حصہ اے۔<ref>{{cite news|url=http://m.espn.go.com/general/story?storyId=9680366&src=desktop&wjb|title=Sports owners highlight U.S. 'Richest'|last=Rovell|first=Darren|date=ستمبر 16, 2013|accessdate=فروری 8, 2018|publisher=ESPN|website=ESPN.com}}</ref> 32 ٹیماں نوں چار ٹیماں دے اٹھ جغرافیائی ڈویژناں وچ تقسیم کیتا گیا اے۔ ایہہ ونڈاں نوں اگے دو کانفرنساں، [[نیشنل فٹ بال کانفرنس]] اتے [[امریکی فٹ بال کانفرنس]] وچ منعقد کیتا گیا اے۔ دو-کانفرنس بنتر دی شروعات اس ویلے ہوئی جدوں مکھ امریکی پیشہ ور فٹ بال نوں دو آزاد لیگ، نیشنل فٹ بال لیگ اتے اسدے چھوٹے مخالف، [[امریکی فٹ بال لیگ]] وچ منعقد کیتا گیا سی۔ لیگز نوں 1960 دے اخیر وچ ولین کیتا گیا، پرانے لیگ دے نام نوں اپنایا گیا اتے دوویں کانفرنساں وچ ٹیماں دی اسے نمبر دی تائید کرن لئی تھوڑھا مڑ متحد کیتا گیا سی۔ == حوالے == '''نوٹس'''{{حوالے|40em|group=upper-alpha}}'''حوالے '''{{حوالے|30em}} == باہرلے لنک == * [http://www.nfl.com/ Официальный сайт НФЛ]{{ref-en}} * [http://www.superbowl.com/ Официальный сайт Супер Боула] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213155803/http://www.southfloridasuperbowl.com/ |date=2009-02-13 }}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20080405204536/http://cbs.sportsline.com/nfl/history История НФЛ]{{ref-en}} * [http://www.pro-football-reference.com/ Онлайн база данных всех матчей и игроков]{{ref-en}} {{این ایف ایل}} [[گٹھ:کھیڈاں]][[گٹھ:کھیڈ مقابلے]] 7adaz3fyb0zfpmn4cyslj34l2n6og7j 0 68816 706366 688976 2026-04-22T22:53:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706366 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مذہبی عمارت |image=Grande Mosquée de Paris.JPG|300px |caption=مسجدِ پیرس |building_name=مسجدِ پیرس |location=[[پیرس]]، [[فرانس]] |geo={{Coord|48|50|31|N|2|21|18|E|region:FR_type:landmark}} |religious_affiliation=[[اسلام]] |website=[http://www.mosqueedeparis.net www.mosqueedeparis.net] |architect= |architecture_type=مسجد |architecture_style=Mudéjar style |capacity= |dome_quantity= |minaret_quantity=1 |minaret_height=33میٹر }} [[فائل:Paris-mosq-minar.jpg|تصغیر|200px|بائیں|مسجدِ پیرس کا مینار]] '''مسجدِ پیرس''' [[فرانس]] وچ تعمیر ہونے والی پہلی [[مسجد]] اے۔ ایہ [[فرانس]] دے دار الحکومت [[پیرس]] دے قدیم حصے وچ واقع اے۔ اس مسجد دا باقاعدہ افتتاح [[15جولائی]] [[1926ء]] نوں ہویا سی اگرچہ اس وچ پہلی نماز [[1922ء]] وچ پڑھی گئی سی۔ ایہ اک ہیکٹر رقبے اُتے واقع اے تے اس دا [[مینار]] 33 میٹر اُچا اے۔ اس وچ [[مدرسہ]] تے کتب خانہ قائم نیں۔ اسنوں [[فرانس]] تے [[الجزائر]] دی حکومتاں مسجد دی اک کمیٹی دی مدد توں مل کر چلاندی نیں۔ == تریخ == [[فائل:paris-masjid-se7n1.JPG|تصغیر|300px|بائیں|مسجدِ پیرس کا ایک صحن]] اس مسجد دا پہلا منصوبہ فرانس دی افریقی کمیٹی نے [[1895ء]] وچ بنایا سی مگر اس وقت فرانسیسی حکومت نے اسنوں منظور نہ کیتا۔ [[1916ء]] وچ [[جنگِ ورداں]] ([//fr.wikipedia.org/wiki/Bataille_de_Verdun Bataille de Verdun]) وچ پنجاہ ہزار [[مسلمان]] فرانس ول توں جنگ کر دے ہوئے ہلاک ہوئے۔ ایہ جنگ [[جرمنی]] توں ہوئی سی۔ اسی طرح [[پہلی جنگِ عظیم]] وچ [[فرانس]] دی مدد کر دے ہوئے اک لکھ [[مسلمان]] ہلاک ہوئے جنہاں دا تعلق زیادہ تر [[شمالی افریقہ]] دے ملکاں [[مراکش]]، [[تونس|تیونس]] تے [[الجزائر]] توں سی۔ اس وقت ایہ ملکاں فرانس دے زیرِ تسلط سن۔ اس مدد دی وجہ توں فرانس دی حکومت نے مسجد دی تعمیر دا منصوبہ منظور کر لیا۔ حکومت فرانس لے اس دی تعمیر دے لئی روپیہ فراہم کیتا۔ [[1922ء]] وچ تعمیر شروع ہوئی تے زیرِ تعمیر مسجد وچ پہلی نماز پڑھی گئی۔ اس دا باقاعدہ افتتاح 15جولائی 1926ء نوں [[فرانس]] دے اس وقت دے صدر [[گاستوں دومیغگ]] (Gaston Doumergue) نے کیتا۔ ایہ مسجد اک سابقہ ہسپتال دی جگہ بنائی گئی جو پیرس دے مشہور [[باغِ اشجار]] ([//fr.wikipedia.org/wiki/Jardin_des_plantes_de_Paris Jardin des plantes] ) دے سامنے واقع سی۔ == طرزِ تعمیر == [[فائل:paris-masjid-pitchi.jpg|تصغیر|200px|بائیں|مسجد کی دیوار پر نقش و نگار]] [[فائل:paris-masjid-inner-door1.JPG|تصغیر|200px|بائیں|مسجد کا ایک اندرونی دروازہ]] اس مسجد نوں [[مراکش]] دے شہر [[فاس]] دی مشہور [[جامعہ قرویین|مسجد القرویین]] وانگ تعمیر کیتا گیا اے جو 859ء وچ تعمیر ہوئی سی۔ اس دا مینار اک تے مسجد '[[جامع القیروان الاکبر]]' (جو [[تونس|تیونس]] دی اک قدیم مسجد اے) دی طرز اُتے بنایا گیا اے۔ اس دا بیرونی دروازہ تے اندرونی دروازے اسلامی طرزِ تعمیر دا عمدہ نمونہ نیں۔ اس دے کئی صحن نیں جن وچ خوبصورت فوارے لگے ہوئے نیں۔ اس وچ اک مدرسہ، اک کتاب خانہ، اک کانفرنس روم، [[نماز]] دے لئی اک ہال تے اک ریستوراں شامل نیں۔ ریستوراں وچ بوہت سارے مسلمان تے غیر مسلم عربی کھانے شوق توں کھاندے نیں۔ مسجد دی دیواراں حسین کاشی کاری توں مزین نیں۔ مسجد دے اردگرد گھر تے دفاتر دے قائم ہونے دی وجہ توں اس دا حسن چھپ سا گیا اے۔ مگر مسجد دے اندر داخل ہونے دے بعد اس دا حسن سامنے آجاندا اے۔ اسنوں بوہت سارے فرانسیسی تے غیر ملکی دیکھنے آندے نیں۔ == مسجد دا فرانس وچ کردار == ایہ مسجد مسلماناں تے غیر مسلم فرانسیسیاں دے درمیان اتحاد تے محبت دی علامت سمجھی جاندی اے۔ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگِ عظیم]] وچ فرانس اُتے جرمنی دے قبضہ دے دوران ایہ مسجد فرانس دی آزادی دی تحریک (résistance) نوں تحفظ فراہم کردتی رہی اے۔ اس مسجد وچ پیراشوٹ توں تھلے اترنے والے برطانوی فوجیاں نے وی پناہ لی سی۔ اس دے علاوہ انہاں نے بوہت سارے [[یہودی]] خانداناں نوں وی جرمناں توں پناہ دتے رکھی جس دا جرمن افواج نوں پتہ نہ چل سکیا۔ انہاں پناہ گزین یہودیاں دی تعداد 1600 توں زیادہ سی۔ انہاں نوں مختلف طریقاں توں بچایا گیا۔ کچھ نوں چھپا لیا گیا تے کچھ دے لئی جعلی دستاویزات مہیا کیتیاں گئیاں کہ اوہ مسلمان نیں۔ کافی تعداد وچ یہودیاں تے انہاں فرانسیسی عیسائیاں نوں، جو جرمناں نوں درکار سن، المغرب (الجزائر، تیونس، مراکش) جاں جنوبی فرانس وچ فرار کروایا گیا۔ اس وجہ توں بوہت سارے یہودی جرمنی دے عقوبت خاناں وچ جانے توں بچ گئے۔ اس دے باوجود [[1960ء]] دی دہائی وچ فرانس دی فوج نے الجزائر وچ بے شمار مظالم ڈھائے۔ <br/> موجودہ دور وچ مسجد نوں فرانس تے الجزائر دی حکومتاں دے تعاون توں تے اک مسجد کمیٹی دی مدد توں چلایا جاندا اے۔ اس توں فرانس دے مسلماناں تے غیر مسلماں وچ اک خوشگوار رابطہ ہُندا اے۔ مسجد دا ریستوراں اک خاص کردار ادا کردا اے۔ بوہت سارے مسلمان ملکاں دے وفود ایتھے لیائے جاندے نیں تاکہ انہاں نوں حلال کھانے مہیا کیتے جائاں۔ اس دے علاوہ مسجد دا کانفرنس روم اک ایسی جگہ اے جتھے مسلمان تے غیر مسلم دوناں اکٹھا ہُندے نیں تے ایسے درس تے جلسے ہُندے نیں جو انہاں وچ رابطہ بڑھاندے نیں۔ زیادہ تر درس فرانسیسی زبان وچ ہُندے نیں۔ اس مسجد وچ ہر قومیت دے مسلمان مل سکدے نیں کیونجے ایہ پیرس شہر دی مرکزی مسجد اے۔ اس دے علاوہ ہور مساجد نیں مگر اوہ مختصر جگہ اُتے بعض جگہ اک کمرہ اُتے مشتمل نیں۔ == سیاحت == مسجد سارا سال سیاحت دے لئی وی کھلی رہتی اے۔ اس وچ عربی تے فرانسیسی زباناں وچ درس ہُندے نیں جن وچ غیر مسلم سیاح وی شرکت کر دے نیں۔ مسجد دا حلال کھانے دا ریستوراں خاص طور اُتے سیاحاں نوں عربی جاں شمالی افریقی کھاناں توں آشنائی فراہم کردا اے۔ مسجد دا کتاب خانہ تمام مذاہب دے محققین دے لئی کھلا رہندا اے۔ ریستوراں وچ ای اک عربی طرز دا حمام وی قائم اے۔ سیاحاں دے لئی مسجد دا نماز دا ہال، کتاب خانہ، صحن ہائے مسجد، دیواراں اُتے خوبصورت کاشی کاری تے آیات خاصی دلچسپی دا سامان مہیا کر دے نیں۔ == علامہ اقبال دی نظر وچ == حکیم الامت [[محمد اقبال|علامہ محمد اقبال]] نے 1932ء وچ دورۂ پیرس دے موقع اُتے اس مسجد دا دورہ کیدا سی تے بعد ازاں اپنے مجموعۂ کلام [[ضرب کلیم]] وچ ''پیرس دی مسجد'' دے عنوان توں اک نظم لکھی<ref>کتاب: ''ڈاکٹر حمید اللہ'' مرتبہ [[محمد راشد شیخ]]، مضمون: ''ڈاکٹر محمد حمید اللہ۔ نقوش و اثرات''، مصنف: ڈاکٹر [[سید رضوان علی ندوی]]۔ ناشر: المیزان پبلشرز، [[فیصل آباد]]</ref>: {{اقتباس|مری نگاہ کمالِ ہنر کو کیا دیکھے<br/> کہ حق سے یہ حرمِ مغربی ہے بیگانہ<br/> حرم نہیں ہے، فرنگی کرشمہ بازوں نے<br/> تنِ حرم میں چھپا دی ہے روحِ بت خانہ<br/> یہ بت کدہ انہی غارت گروں کی ہے تعمیر<br/> دمشق ہاتھ سے جن کے ہوا ہے ویرانہ}} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلےجوڑ == * [http://www.mosquee-de-paris.org/ مسجدِ پیرس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217020129/http://www.mosquee-de-paris.org/ |date=2008-12-17 }} * [http://www.la-mosquee.com/ مسجد پیرس دا ریستوراں] * [http://www.photo-vinc.com/Galleries/travel/La%20Grande%20Mosquee/slides.html مسجد دی تصویراں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418062819/http://www.photo-vinc.com/Galleries/travel/La%20Grande%20Mosquee/slides.html |date=2008-04-18 }} * [http://www.wikimapia.org/#y=48.842047&x=2.355081&z=18&l=2&m=a&v=2 مصنوعی سیارہ توں مسجد دا نظارہ] == مسجد تصویراں وچ == <center> <gallery> Image:GD-FR-Paris-Mosquée014.JPG|ایک گذرگاہ Image:GD-FR-Paris-Mosquée015.JPG|اندرونی صحن Image:GD-FR-Paris-Mosquée017.JPG|نماز کی جگہ Image:GD-FR-Paris-Mosquée018.JPG|نماز کی جگہ Image:Mosquee de paris rue daubenton 2 15-12-2005.jpg|مسجد کی پشت سے منظر Image:Mosquée de Paris 03.JPG|اندرونی باغ Image:Mosquée de Paris 05.JPG|کتاب خانہ Image:Mosquée de Paris 02.JPG|مسجد کے ریستوراں کے حلال کھانے </gallery> <span style='color: Green'>'''وڈی تصویر دے لئی تصویر اُتے کلک کرو۔'''</span> </center> [[گٹھ:1926ء میں مکمل ہونے والی مذہبی عمارات]] [[گٹھ:بیسویں صدی کی مساجد]] [[گٹھ:پیرس]] [[گٹھ:پیرس کی مساجد]] [[گٹھ:فرانس کی مساجد]] 3x5f5rh0jf02zcxe6m6p8uxw7ydea1v 0 80267 706354 696527 2026-04-22T13:44:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706354 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکار | name = نکی گلرانی | image = Nikki Galrani - 1st IIFA Utsavam (24700439136).jpg | caption = Galrani at the [[1st IIFA Utsavam]], 2016 | birth_name = | birth_date = 3rd January 1993 | birth_place = [[بنگلور]], [[کرناٹک]], India<ref>{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/tamil/movies/news/Nikki-Galrani-moves-to-Chennai/articleshow/48668046.cms|title=Nikki Galrani moves to Chennai|publisher=m.timesofindia.com}}</ref> | residence = | education = [[بشپ کاٹن گرلز اسکول]] | occupation = {{hlist|Film actress|model}}<ref name="th1">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/interview-with-actor-nikki-galrani/article6775346.ece|title=Darling devil|publisher=The Hindu}}</ref> | yearsactive = 2014–present | relatives = [[سنجنا]] (بہن)<ref name="th1" /> | website = }} '''نکی گلرانی''' اک ہندوستانی فلمی [[اداکار]]ہ ، [[ماڈل (فرد)|ماڈل]] تے فیشن ڈیزائنر نيں جو بنیادی طور اُتے [[تمل زبان|تامل]] تے [[ملیالم زبان|ملیالم]] فلماں وچ کم کردی نيں۔ تے [[کنڑ زبان|کنڑا]] تے [[تیلگو زبان|تلگو]] فلماں وچ وی نظر آئیاں نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-20/news-interviews/40092316_1_yagavarayinum-naa-kakka-nikki-galrani|title=Nikki wraps work on her debut Malayalam film – Times of India|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=20 June 2013|accessdate=10 February 2014|archivedate=27 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627062746/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-20/news-interviews/40092316_1_yagavarayinum-naa-kakka-nikki-galrani}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thehindu.com/entertainment/the-proust-questionnaire-nikki-galrani/article8581176.ece|title=Nikki has worked in all four South-Indian film industries|website=m.thehindu.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thehindu.com/features/friday-review/on-a-dream-run/article7057275.ece|title=Nikki Galrani is indeed flying high having acted in all the four South Indian languages|website=m.thehindu.com}}</ref> انہاں د‏‏ی پہلی وڈی تجارتی کامیاب فلماں [[ملیالم زبان|ملیالم]] بولی د‏‏ی ''1983'' (2014) ، ''ویلیماں گا'' (2014) تے 2015 وچ [[تمل زبان|تامل بولی کی]] ہارر فلم ''ڈارلنگ'' نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.indiaglitz.com/blockbuster-tamil-films-of-2015-tamil-news-149525.html|title=BLOCKBUSTER TAMIL FILM OF 2015|publisher=Indiaglitz.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314052850/http://m.indiaglitz.com/blockbuster-tamil-films-of-2015-tamil-news-149525.html}}</ref> میڈیا نے گیلانی نو‏‏ں تمل سنیما د‏‏ی "ڈارلنگ" کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thehindu.com/features/cinema/interview-with-actor-nikki-galrani/article6775346.ece|title=Actor Nikki Galrani, who debuts in Tamil with Darling, talks about playing a ghost in the film|website=m.thehindu.com}}</ref><ref name="Devil">{{حوالہ ویب|url=http://www.nowrunning.com/celebrity/42414/nikki-galrani/index.htm|title=She popularly came to be known as Darling Devil in the media|access-date=2019-11-08|archivedate=2019-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190902143900/https://www.nowrunning.com/celebrity/42414/nikki-galrani/index.htm}}</ref> اس نے [[جنوبی ہند]]وستانی فلمی صنعتاں وچ اک ماہر اداکارہ دے طور اُتے کیریئر قائم کیتا اے تے اوہ کئی ایوارڈز وصول کرچکيت‏یاں ناں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/Im-known-as-a-Malayali-actress-Nikki-Galrani/articleshow/47779922.cms|title=I’m known as a Malayali actress: Nikki Galrani|website=m.timesofindia.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sify.com/movies/what-s-next-for-nikki-galrani-imagegallery-kannada-ogdrtjjffecsi.html|title=what next Nikki Galrani|website=www.sify.com}}</ref> "2015 د‏‏ی 25 انتہائی مطلوبہ خواتین" د‏‏ی لسٹ وچ ''کوچی ٹائمز'' نے انھاں پنجويں نمبر اُتے رکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/Kochi-Times-Most-Desirable-Woman-2015-Deepti-Sati/articleshow/51980970.cms|title=Kochi Times Most Desirable Woman 2015|publisher=m.timesofindia.com}}</ref> سن 2016 وچ ، مکافی انٹیل سیکیورٹی نے گلرانی نو‏‏ں تمل سنیما وچ سب تو‏ں زیادہ سرچ د‏‏ی جانے والی مشہور شخصیت کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/nikki-galrani-tops-mcafee-s-most-searched-tamil-celebrity-list-thala-ajith-only-male-actor-in-top-5-1476710853.html|title=Nikki Galrani tops McAfee's most searched Tamil celebrity list; Thala Ajith only male actor in top 5|publisher=www.catchnews.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.in/nikki-galrani-nayanthara-ajith-kumar-most-searched-sensational-tamil-stars-2016-699634|title=Nikki Galrani, Nayanthara, Ajith Kumar most searched and sensational Tamil stars of 2016|publisher=www.ibtimes.co.in}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://newstodaynet.com/entertainment/actress-nikki-galrani-most-searched-online|title=Actress Nikki Galrani most searched online|publisher=newstodaynet.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161017190447/http://newstodaynet.com/entertainment/actress-nikki-galrani-most-searched-online}}</ref> انہاں نے ''1983'' (2014) ، ''ویلیماں گا'' (2014) ، ''ڈارلنگ'' (2015) تے ''ویلینو وندھوندا ویلایکرن'' (2016) ورگی تجارتی طور اُتے کامیاب فلماں وچ کم کیتا۔ <ref name="Devil"/> فلماں د‏‏ی مسلسل کامیابی ، جو اسنو‏ں [[جنوبی ہند|جنوبی ہندوستان کی]] فلمی صنعت د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مطلوب اداکاراواں وچو‏ں اک بناندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.indiaglitz.com/lucky-nikki-telugu-news-128955.html|title=Lucky Nikki Telugu news|website=m.indiaglitz.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816222718/http://m.indiaglitz.com/lucky-nikki-telugu-news-128955.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thehindu.com/entertainment/the-proust-questionnaire-nikki-galrani/article8581176.ece|title=the-proust-questionnaire-nikki-galrani|website=m.thehindu.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/In-Kerala-Im-called-Lucky-Star-Nikki/articleshow/45848780.cms|title=Kelara I am called lucky star Nikki|website=m.timesofindia.com}}</ref> ''آئی بی ٹائمز'' نے گلرانی نو‏‏ں [[ملیالم زبان|ملیالم]] سنیما د‏‏ی کامیاب ترین اداکارہ قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.in/malayalam-cinema-review-top-5-debutants-2014-618847|title=Nikki Galrani is the most successful actress in Malayalam cinema|date=31 December 2014|website=International Business Times, India Edition|accessdate=10 March 2016}}</ref> == ابتدائی تے ذا‏تی زندگی == نکی گلرانی ، [[بنگلور]] دے رہائشی منوہر گیلانی تے ریشما د‏‏ی چھوٹی بیٹی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/303207?page=0,0|title=മഴവില്ലഴകി|publisher=|accessdate=10 March 2016|تاريخ-الأرشيف=30 June 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150630111956/http://www.mangalam.com/women/celebrity/303207?page=0,0|url-status=dead}}</ref> انہاں د‏‏ی اک وڈی بہن سنجانا وی اک اداکارہ نيں۔ نکی گلرانی نے بشپ کاٹن گرلز اسکول تو‏ں اپنی پی یو سی د‏‏ی تعلیم تے بعد وچ فیشن ڈیزائننگ دا کورس وی کیتا۔ انہاں نے دسیا کہ انہاں نے پی یو سی سائنس اس لئی لی کیونجے اس دے والدین تے بہن چاہندے سن کہ اوہ ڈاکٹر بنیاں لیکن بعد وچ انہاں نے اپنی توجہ ڈیزائننگ د‏‏ی جانب کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Zoya Philip|url=http://archives.deccanchronicle.com/130805/entertainment-sandalwood/article/nikki-galrani-rooted-happy-sisterhood|title=Nikki Galrani is rooted on a happy sisterhood &#124; Deccan Chronicle|publisher=Archives.deccanchronicle.com|date=5 August 2013|accessdate=10 February 2014|archivedate=21 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221054435/http://archives.deccanchronicle.com/130805/entertainment-sandalwood/article/nikki-galrani-rooted-happy-sisterhood}}</ref> اس دے بعد اوہ ماڈلنگ کردی رہی تے بہت سارے اشتہارات وچ نمودار ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kerala9.com/news-category/news/movie-news/interview-with-1983-actress-nikki-galrani|title=Interview With 1983 Actress Nikki Galrani|publisher=Kerala9.com|date=|accessdate=10 February 2014|archivedate=20 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190420112949/http://www.kerala9.com/news-category/news/movie-news/interview-with-1983-actress-nikki-galrani}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-write-down-the-meaning-of-my-lines-to-get-my-emotions-right-Nikki-Galrani/articleshow/34294610.cms|title=I write down the meaning of my lines to get my emotions right|publisher=m.timesofindia.com}}</ref> == فلمی کیریئر == نکی گلرانی نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز 2014 وچ ملیالم بولی د‏‏ی فلم فلک ''1983'' تو‏ں کيتا، جسنو‏ں فیشن فوٹوگرافر ابریڈ شائن نے لکھیا تے ہدایتکاری ورگی۔ ایہ اک اسپورٹس ڈراما فلم اے جس وچ نوین پاؤلی نے مرکزی کردار ادا کیتا۔ نکی گلرانی اس فلم وچ ثانوی ہیروئن دے طور اُتے نظر آئیاں ۔ اس فلم وچ نکی نے اک دیہاندی لڑکی 'منجولا سسیدھرن' دا کردار اداکيتا، جو رمیشاں ( نوین پاؤلی ) دے نوعمری د‏‏ی محبوبہ توی، رامیشن نو‏‏ں کِس‏ے وی چیز تو‏ں زیادہ کرکٹ نال محبت کردی اے تے منجولا اک ہور لڑکے دے لئی رمیشاں نو‏‏ں چھڈ دیندی ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی اس پہلی فلم دے لئی ڈیبیو اداکارہ دا [[فلم فیئر]] ، سایما تے [[وندا فلمی ایوارڈ|وینتھا]] ایوارڈز جِتیا۔ ''1983'' فلم دے پروڈیوسر شمس الدین سن تے انہاں نے ایہ فلم شمس فلمز دے بینر تلے پروڈیوس ورگی۔ ایہ باکس آفس اُتے تنقیدی تے تجارتی کامیابی سی۔ <ref name="deccanchronicle.com">http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/250117/i-dont-throw-tantrums-nikki-galrani.html</ref> === ملیالم سینیما وچ اہ‏م پیش رفت (2014) === یاں تاں ریلیز دے اعتبار تو‏ں 2014ء می آئی فلم 1983 نکی گلرانی د‏‏ی پہلی فلم توی، البتہ نکی گلرانی نے بطور اداکارہ اپنے کیرئیر دا آغاز اگست 2013 تو‏ں ہی ک‏ر ليا۔ انہاں نے سب تو‏ں پہلے کنڑا بولی د‏‏ی فلم ''اجیت'' وچ مرکزی کردار ادا کرنے دے لئی آڈیشن دتا ، جو کارتھی تے تمنا بھاٹیہ د‏‏ی تامل فلم ''پیتا'' دا ری میک سی، ایہ پہلی فلم سی جو نکی نے سائن کیت‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-23/news-interviews/36485076_1_sanjjanaa-sandalwood-debut-ajith|title=Sanjjanaa's sister Nikki makes Sandalwood debut – Times of India|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=23 January 2013|accessdate=10 February 2014|archivedate=7 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130507093559/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-23/news-interviews/36485076_1_sanjjanaa-sandalwood-debut-ajith}}</ref> تن دن دے اندر اندر، انہاں نو‏ں اک ہور فلم سائن کیت‏ی <ref name="vishalmenon">{{حوالہ ویب|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/interview-with-actor-nikki-galrani/article6775346.ece|title=Darling devil|last=Vishal Menon|website=The Hindu|accessdate=10 March 2016}}</ref> جو تامل فلم، ''یاگوارایِنم نا کاکا'' تھی<ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-20/news-interviews/37199549_1_kollywood-debut-kannada-debut-directorial-debut|title=Nikki Galrani to make her Kollywood debut – Times of India|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=20 February 2013|accessdate=10 February 2014|archivedate=10 February 2014|archiveurl=https://archive.today/20140210143219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-20/news-interviews/37199549_1_kollywood-debut-kannada-debut-directorial-debut}}</ref> تے چند ہفتےآں دے بعد، انہاں نے ملیالم فلم ''1983'' سائن کیت‏ی.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-04/news-interviews/39740032_1_nikki-galrani-malayalam-film-nivin-pauly|title=Nikki to debut in Mollywood – Times of India|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=4 June 2013|accessdate=10 February 2014|archivedate=10 February 2014|archiveurl=https://archive.today/20140210145242/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-04/news-interviews/39740032_1_nikki-galrani-malayalam-film-nivin-pauly}}</ref> آخری فلم ہونے دے باوجود جو اس نے 2013 وچ سائن کیت‏ی تھ ، ''1983'' فلم 2014 دے اوائل مہینےآں وچ ہی ریلیز ہوئے گئی تے نکی د‏‏ی پہلی فلم بن گئی تے انہاں د‏‏ی ایہ پہلی ہی وڈی باکس آفس اُتے وڈی ہٹ فلم سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Nikki-Galrani-is-excited-about-Valentines-Day/articleshow/30166410.cms|title=Nikki Galrani is excited about Valentine's Day – The Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=|accessdate=10 February 2014}}</ref> جس وچ انہاں نے منجولا سسیدھرن نامی پینڈو پنڈ دے اسکول د‏‏ی لڑکی دا کردار پیش کیا<ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-love-Kerala-says-Nikki-Galrani/articleshow/29998483.cms|title=I love Kerala: says Nikki Galrani – Times Of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=|accessdate=10 February 2014}}</ref> تے ئی کردار انہاں د‏‏ی حقیقی زندگی تو‏ں بالکل برعکس سی تے ایہ کہ اس فلم وچ انہاں دے منجولا سسیدھرن د‏‏ی رنگت گندمی سی، چنانچہ اس کردار اُتے پورا اِنّے دے لئی انہاں نو‏ں کئی بار غسل آفتابی کرنا پيا تاکہ انہاں د‏‏ی رنگ تھوڑی کالی نظر آئے.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-had-to-sunbathe-to-change-my-complexion/articleshow/30403141.cms|title=I had to sunbathe to change my complexion: says Nikki Galrani|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref> فلم نو‏‏ں کافی پزیرائی ملی تے اوہ باکس آفس اُتے کامیاب ہوئے گئی ، <ref name="indiatimes1">{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/In-a-span-of-a-week-Nikki-Galrani-is-two-films-old/articleshow/29951393.cms|title=In a span of a week Nikki Galrani is two films old – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=6 February 2014|accessdate=10 February 2014}}</ref> جدو‏ں کہ گلرانی اپنی اداکاری دے لئی فلم فئیر ایوارڈ برائے بہترین نويں اداکارہ (جنوبی ہند) ایوارڈ جیتنے وچ کامیاب رہیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Winners-list-62nd-Filmfare-Awards-South/articleshow/47836755.cms?|title=Winners: 62nd Britannia Filmfare Awards (South)|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref> اک ہفتہ دے بعد ہی ، نکی گلرانی گی د وسری رفلم یلیز ، نیین پاؤلی تے [[نظریہ ناظم|نظریہ]] [[نظریہ ناظم|ناظم]] د‏‏ی ''اوہم شاندی اوشانا'' ، جس وچ انہاں نے اک کیمیو (مختصر) کردار ادا کیتا سی ۔ <ref name="indiatimes1"/> 2014 وچ نکی د‏‏ی تیسری ملیالم فلم ''ویلیماں گا'' ریلیز ہوئی سی ، جس وچ انہاں نے اک کرسچن نرس دا کردار ادا کیتا سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Nikki-to-play-Christian-nurse-in-her-next-political-thriller/articleshow/32139004.cms|title=Nikki to play Christian nurse in her next political thriller|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref> فلم، {{بھارتی روپیہ}} دے تحت 5 کروڑ روپے دا بجٹ اُتے بنائی گئی، باکس آفس اُتے {{بھارتی روپیہ}} 20 کروڑ کمائی کرنے وچ کامیاب رہی .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/chunk-ht-ui-homepage-entertainment/2014-when-little-gems-outclassed-big-guns-in-southern-cinema/article1-1298300.aspx|title=2014: When little gems outclassed big guns in southern cinema|website=www.hindustantimes.com|date=10 March 2016|access-date=8 November 2019|archivedate=21 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141221095504/http://www.hindustantimes.com/entertainment/chunk-ht-ui-homepage-entertainment/2014-when-little-gems-outclassed-big-guns-in-southern-cinema/article1-1298300.aspx}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.indiaglitz.com/Flashback-2014:-Bangalore-Days-Is-The-Biggest-Earner-malayalam-news-122279|title=FLASHBACK 2014: Bangalore days is the biggest earner|publisher=|accessdate=10 March 2016|تاريخ-الأرشيف=24 September 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150924042936/http://www.indiaglitz.com/Flashback-2014:-Bangalore-Days-Is-The-Biggest-Earner-malayalam-news-122279|url-status=dead}}</ref> سال 2014کے آخر وچ ، ''آئی بی ٹائمز'' نے گلرانی نو‏‏ں ملیالم سنیما وچ 2014 د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب اداکارہ قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.in/malayalam-cinema-review-top-5-debutants-2014-618847|title=Malayalam Cinema Review: Top 5 Debutants of 2014|date=31 December 2014|website=International Business Times, India Edition|accessdate=10 March 2016}}</ref> ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی پہلی کنڑا فلم د‏‏ی ریلیز تو‏ں پہلے، اوہ ہور تن کنڑا فلماں دے منصوبےآں اُتے دستخط کر چکيت‏یاں سن، جنہاں وچ : ''جمبو سواری'' جو تیلگو فلم ''سوامی را را دا ریمیک تھی'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sify.com/movies/jamboosavari-shooting-in-banglore-s-brigade-road-imagegallery-kannada-nkxmpdcdcgd.html|title='Jamboosavari' shooting in Banglore's brigade road|publisher=Sify.com|date=|accessdate=10 February 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=A Sharadhaa|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Debut-princess/2013/07/30/article1708198.ece#.Uvjhu_l5O6M|title=Debut princess|publisher=The New Indian Express|date=30 July 2013|accessdate=10 February 2014|archivedate=3 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140303165845/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Debut-princess/2013/07/30/article1708198.ece#.Uvjhu_l5O6M}}</ref> اوبیریا<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Nikki-Roped-in-for-Yogis-25th-film/2014/02/24/article2073816.ece|title=Nikki Roped in for Yogi's 25th film|website=The New Indian Express|accessdate=10 March 2016|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304104044/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Nikki-Roped-in-for-Yogis-25th-film/2014/02/24/article2073816.ece}}</ref> تے پرورشندینو ''،'' اگرچہ مؤخر الذکر دونے فلماں مکمل نہ ہوسکن تے ڈبہ وچ بند ہوگئياں۔ ''اجیت'' تے ''جمبو سواری'' 2014 دے دوسرے سہ ماہی وچ تیزی دے نال ریلیز ہوئیاں۔ انہاں نے شرتھ ہریداسن د‏‏ی فلم ''اینتھورو بھاگیم'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Nikki-Turns-Busy-in-Mollywood/2014/08/14/article2378667.ece|title=Nikki Turns Busy in Mollywood|website=The New Indian Express|accessdate=10 March 2016|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305014032/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Nikki-Turns-Busy-in-Mollywood/2014/08/14/article2378667.ece}}</ref> تے وی دے پرکاش د‏‏ی فلم دے لئی وی دستخط کیتے سن ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Asif-Ali-and-Nikki-Galrani-in-V-K-Prakashs-next/articleshow/45088034.cms|title=Asif Ali and Nikki Galrani in V K Prakash’s next|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref> لیکن شوٹنگ شیڈیول تے تواریخ د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے فلماں چھڈنا پڑاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nikki-Galrani-opts-out-of-V-K-Prakashs-film/articleshow/45361045.cms|title=Nikki Galrani opts out of V K Prakash’s film|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref> === باکس آفس اُتے کامیابی تے تامل سینما وچ شہرت (2015) === نکی گلرانی د‏‏ی سائن کیت‏ی ہوئی پہلی تمل فلم ''یاگوارایِنم نا کاکا'' تاخیر دا شکا ر ہوئے گئی،تو نکی گلرانی د‏‏ی دوسری تمل فلم ''ڈارلنگ'' د‏‏ی شوٹنگ دا آغاز کر دتا جو اک ہارر کامیڈی فلم سی، اک فلم وی تجارتی کامیابی رہی ، {{بھارتی روپیہ}} 10 کروڑ روپے دے بجٹ تو‏ں بنی اس فلم نے {{INRConvert|32|c}} کمائی د‏‏ی تے نکی گلرانی د‏‏ی پہلی تمل فلم بنی۔ .<ref name="ig1">{{حوالہ ویب|url=http://m.indiaglitz.com/blockbuster-tamil-films-of-2015-tamil-news-149525.html|title=10 BLOCKBUSTER TAMIL FILMS OF 2015|publisher=Indiaglitz.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314052850/http://m.indiaglitz.com/blockbuster-tamil-films-of-2015-tamil-news-149525.html}}</ref> ایہ [[تمل سنیما|تمل فلم انڈسٹری]] وچ 365 دن تو‏ں زیادہ چلی تے [[بھارت]]ی باکس آفس وچ کامیاب قرار پائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cinebilla.com/kollywood/profiles/actress/nikki-galrani/|title=Tamil film 'Darling' became one of the biggest blockbuster hit in Tamil cinema by completing 365-day and collected over 50 crore|website=www.cinebilla.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161028152511/http://www.cinebilla.com/kollywood/profiles/actress/nikki-galrani/}}</ref> گلرانی نے اک روح دا کردار اداکیا تے انہاں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ناقدین تو‏ں خوب پزیرائی ملی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-darling-is-worth-a-watch/20150116.htm|title=Review: Darling is worth a watch|date=16 January 2015|website=Rediff|accessdate=10 March 2016}}</ref> تے "واقعی وچ انہاں نے کردار بہت چنگا ادا کیا"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/darling-a-crowd-pleasing-tale-of-horror-tamil-movie-review-115011600570_1.html|title='Darling' a crowd-pleasing tale of horror (Tamil Movie Review)|last=IANS|date=16 January 2015|publisher=|accessdate=10 March 2016}}</ref> ''سیفی ڈاٹ کم'' نے بیان کیتا کہ "نکی گلرانی خوبصورت تے پیاری اے ، اوہ جذبات‏ی انداز د‏‏ی اداکاری وچ وی کافی اچھی نيں"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sify.com/movies/darling-review-tamil-pcmb4dbjaccii.html|title=Darling|publisher=www.sify.com}}</ref> ''ڈارلنگ'' دے بعد انہاں د‏‏ی دو ملیالم فلماں ''آئیون مریادا رمن'' تے ''اورو سیکنڈ کلاس یاترا'' ریلیز ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/It-gets-lonely-even-for-actors-Nikki/articleshow/45493804.cms|title=It gets lonely even for actors: Nikki|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref> تے کنڑڈا فلم ''سدھارتھا'' وچ انہاں نے مرکزی کردار ادا کیتا جس د‏‏ی شوٹنگ انہاں نے اگست 2014 وچ ورگی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Nikki-to-do-cameo-in-Vinay-Rajkumars-debut/articleshow/39940317.cms|title=Nikki to do cameo in Vinay Rajkumar’s debut|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref> جون 2015 وچ ، انہاں د‏‏ی تاخیر دا شکار تمل دلم ''یاگواراینم نا کاکا'' بالآخر ریلیز ہوئے گئی۔ فلم دے متعلق انہاں نے کہیا کہ فلم وچ انہاں دا کردار "میری اصل زندگی وچ جو کچھ اے اس د‏ی کاربن کاپی" سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Caught-in-the-act-Nikki-wears-Sanjjanaas-outfit/articleshow/47840817.cms?|title=Caught in the act: Nikki wears Sanjjanaa's outfit|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref> ''سیفی ڈاٹ کم'' نے دسیا کہ "گلرانی د‏‏ی مسکراہٹ تے انرجی فلم دے پہلے نصف حصے وچ اک اہ‏م پلس پواِٹ اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sify.com/movies/yaagavarayinum-naa-kaakka-review-tamil-pg0kE5gbbjfai.html|title=Yaagavarayinum Naa Kaakka|publisher=www.sify.com}}</ref> === تہلگو فلم انڈسٹری وچ آمد تے پہچان(2016) === 2016ء وچ نکی گلرانی نے اداکار سریش گوپیکے مدمقانل ملیالم فلم ''ردرا سمہاسنم'' وچ کم کیا.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2014/11/27/A-Family-Thriller/article2542443.ece|title=A Family Thriller|website=The New Indian Express|accessdate=10 March 2016|archivedate=25 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160325085315/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2014/11/27/A-Family-Thriller/article2542443.ece}}</ref> انہاں د‏‏ی اگلی تامل فلم ، ''کو 2'' تجارتی لحاظ تو‏ں تامل باکس آفس اُتے کامیاب رہی۔ <ref name="www.dekhnews.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.dekhnews.com/superhit-ko-2-movie-6th-day-box-office-collection-earing-report/|title=Superhit! Ko 2 Movie 6th Day Box Office Collection Earing Report|website=www.dekhnews.com|تاريخ-الوصول=2019-11-08|تاريخ-الأرشيف=2016-11-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161107011455/http://www.dekhnews.com/superhit-ko-2-movie-6th-day-box-office-collection-earing-report/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Im-known-as-a-Malayali-actress-Nikki-Galrani/articleshow/47779922.cms|title=I’m known as a Malayali actress: Nikki Galrani|website=The Times of India|accessdate=10 March 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.ibtimes.co.in/malupu-review-roundup-aadhi-nikki-galranis-film-bags-good-verdict-decent-ratings-critics-667782|title='Malupu' review roundup: Aadhi-Nikki Galrani's film bags good verdict, decent ratings from critics|website=m.ibtimes.co.in}}</ref> تے ايس‏ے سال آنويں انہاں د‏‏ی دونے [[تیلگو زبان|تیلگو]] بولی د‏‏ی اولین فلم کرشناشٹمی تے مالپو نے باکس آفس اُتے عمدہ پرفارم کیتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.telugucinema.com/news/Aadhi%E2%80%99s-Malupu-doing-well-box-office|title=Malupu doing well at the box office|website=www.telugucinema.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2019-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190902164032/https://www.telugucinema.com/news/Aadhi%25E2%2580%2599s-Malupu-doing-well-box-office}}</ref> نکی گلرانی نے تمل بولی د‏‏ی اک فلم ''ویلانو ونڈدوتہاویلیکارن'' (2016) وچ اداکاری د‏‏ی سی جتھ‏ے اس نے اداکار وشنو وشال دے مدمقابل اک پولیس افسر دا کردار ادا کیتا سی ۔ فلم تجارتی طور اُتے کامیاب رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thehindu.com/features/cinema/a-halfyearly-report-on-kollywoods-run-at-the-box-office/article8828598.ece|title=features cinema a-halfyearly-report-on-kollywoods-run-at-the-box-office|website=m.thehindu.com}}</ref> ''[[بھارت|انڈیاگلیٹ ڈاٹ کم]]'' نے لکھیا کہ "نکی نے گاناں وچ فلم وچ بہت زیادہ گلیمر دا اضافہ کیتا تے پوری فلم نو‏‏ں اپنے اسٹنٹ تسلسل دے ذریعہ زندہ رکھیا"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.indiaglitz.com/velainu-vandhutta-vellaikaaran-tamil-movie-review-20308.html|title=velainu-vandhutta-vellaikaaran-tamil-movie-review|website=m.indiaglitz.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160808053223/http://m.indiaglitz.com/velainu-vandhutta-vellaikaaran-tamil-movie-review-20308.html}}</ref> نکی گلرانی نے شاجہانم پریکیتیم وچ وی اک کیمیو (مختصر) کردار ادا کیتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.indiaglitz.com/nikki-galranis-cameo-in-shajahanum-pareekuttiyum-malayalam-news-161183.html|title=nikki-galranis-cameo-in-shajahanum-pareekuttiyum-malayalam-news|website=m.indiaglitz.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160817081204/http://m.indiaglitz.com/nikki-galranis-cameo-in-shajahanum-pareekuttiyum-malayalam-news-161183.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.indiaglitz.com/nikki-galranis-cameo-in-shajahanum-pareekuttiyum-malayalam-news-161183.html|title=Actress Nikki Galrani who is often called the lucky charm of directors, with her cameos somehow having a positive impact on the movie, has not left behind such acts in spite of being a busy South Indian actress|website=m.indiaglitz.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160817081204/http://m.indiaglitz.com/nikki-galranis-cameo-in-shajahanum-pareekuttiyum-malayalam-news-161183.html}}</ref> انہاں د‏‏ی اگلی [[تمل زبان|تمل]] فلم اک بار فیر جی وی پرکاش کمار دے مدمقابل سی ، جس دا ناں ''کداول اہروکان کمارو'' تاے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.indiaglitz.com/kadavul-irukan-kumaru-live-audience-response-tamil-news-171556.html|title='KADAVUL IRUKAN KUMARU' LIVE AUDIENCE RESPONSE|website=m.indiaglitz.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2016-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161120084644/http://m.indiaglitz.com/kadavul-irukan-kumaru-live-audience-response-tamil-news-171556.html}}</ref> ''[[خبراں|بلاسٹنگ نیوز]]'' نامی ویب سائٹ اُتے کہیا گیا اے کہ "نکی گلرانی شاندار سی تے تِناں کرداراں (نکی گلرانی، جی وی پرکاش، آنندی)نے لفظی طور اُتے سامعین دے دلاں دے نرم حصے نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://us.blastingnews.com/showbiz-tv/2016/11/tamil-movie-kadavul-irukaan-kumaru-review-and-live-audience-response-001266879.html|title=Tamil movie 'Kadavul Irukaan Kumaru' review and live audience response|website=us.blastingnews.com|access-date=2019-11-08|archivedate=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113064110/https://us.blastingnews.com/showbiz-tv/2016/11/tamil-movie-kadavul-irukaan-kumaru-review-and-live-audience-response-001266879.html}}</ref> === کامیابی جاری رہی (2017-حال) === 2017 وچ ، نکی نے [[راگھو لارینس|راگھو لارنس کے]] مدمپہلے تمل فلم ''موٹا شیوا کیٹا شیوا'' وچ کم کیتا جو تیلگو فلم پٹاس دا ری میک سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.in/motta-shiva-ketta-shiva-box-office-collection-raghava-lawrences-film-earns-over-rs-11-crore-719376|title=Motta Shiva Ketta Shiva weekend collection|website=ibtimes}}</ref> انہاں نے ملیالم فلم ''ٹیم 5'' تے ''کالاکلپو 2'' وچ وی کم کیتا۔ == فلماں د‏‏ی لسٹ == {| class="wikitable" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | انہاں فلماں د‏‏ی نمائندگی کردا اے جو حالے تک ریلیز نئيں ہوئیاں نيں |} == ایوارڈز تے نامزدگی == {| class="infobox" | colspan="3" | {| class="collapsible collapsed" width="100%" ! colspan="3" | ایوارڈز تے نامزدگی |- ! ایوارڈ | width="60px" | جیت | width="60px" | نامزدگیاں |- | align="center" | ; کیرالہ فلم نقاد ایسوسی ایشن دے ایوارڈ |{{Won|1}}|{{Nom|1}} |- | align="center" | ; South Indian International Movie Awards |{{Won|1}}|{{Nom|1}} |- | align="center" | ; [[فلم فیئر اعزازات|Filmfare Awards]] |{{Won|1}}|{{Nom|1}} |- | align="center" | ; [[وندا فلمی ایوارڈ|Vanitha Film Awards]] |{{Won|1}}|{{Nom|1}} |- | align="center" | ; Asianet Film Awards |{{Won|1}}|{{Nom|1}} |- | align="center" | ; Edison Awards |{{Won|1}}|{{Nom|1}} |- | align="center" | ; Abhirami Awards |{{Won|1}}|{{Nom|1}} |} |- | colspan="3" |'''Totals''' |-| {{Won|Awards won}}| colspan="2" width=50 {{Won|7}} |-| {{Nom|Nominations}}| colspan="2" width=50 {{Nom|7}} |} === ایوارڈ === {| class="wikitable" ! scope="col" | سال {{Efn|Refers to the year in which the ceremony was held.|name=years}} ! scope="col" | قسم ! scope="col" | ایوارڈ ! scope="col" | فلم ! scope="col" | نتائج |- | 2014 | بہترین پہلی فلم (خواتین) دے لئی سیما فلم ایوارڈ | سیما فلم ایوارڈ | ''1983'' |{{Won}} |- |2014 |[[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ملیالم اداکارہ|Best Female Debut]] |[[فلم فیئر اعزازات|Filmfare Awards]] |''1983''|{{Won}} |- |2014 |[[وندا فلمی ایوارڈ|Vanitha Film Award for Best Debut (Female)]] |[[وندا فلمی ایوارڈ|Vanitha Film Awards]] |''1983''|{{Won}}<ref name="awards">{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/Nikki-Galrani-wins-best-debutant-award/articleshow/46262399.cms|title=Nikki Galrani wins best debutant award|work=m.timesofindia.com}}</ref> |- |2014 |Asianet Film Award for Best New Face of the Year (Female) |Asianet Film Awards |''Vellimoonga''|{{Won}} |- |2015 |Kerala Film Critics Association Awards |Upcoming actress |1983||{{Won}} |- |2015 |Edison Award for Best Debut Actress |Edison Awards |''Darling''|{{Won}} |} {{حواشی}} == حوالے == {{حوالے|32em}} == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی ناں|6264784|Nikki Galrani}} * {{فیس بک|NikkiGalrani}} [[گٹھ:1992 دے جم]] [[گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بنگلور دیاں اداکاراواں]] 0n9yialihojmzbirnu7n4k1ukm689mx 0 85519 706387 663507 2026-04-23T09:44:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706387 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Operation Anaconda | partof = the [[War in Afghanistan (2001–present)|War in Afghanistan]] | image = [[فائل:Soldiers from the 10th Mountain Division (Light Infantry), participating in the Combined Joint Task Force Mountain's Operation Anaconda, prepare to dig into fighting positions after a day of reacting to enemy fire, March 2002.jpg|250px]] | image_size = 300px | caption = 10 ویں ماؤنٹین ڈویژن (لائٹ انفنٹری) نال تعلق رکھنے والے امریکی فوجی مارچ 2002 وچ آپریشن ایناکونڈا دے دوران لڑائی دے ٹھکانے کھودنے دے لئی تیار. | date = March 1–18, 2002 | place = [[Shahi Kot Valley]], [[صوبہ پکتیا]], [[دولت اسلامی افغانستان]]<br />{{Coord|33|22|N|69|11|E|type:event_region:AF|display=title}} | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = | result = Coalition victory, Taliban evacuates but suffers heavy casualties | status = | combatants_header = | combatant1 = '''Coalition:'''<br />{{flag|United States|23px}}<br />{{flag|Australia|23px}}<br />{{Flagdeco|Afghanistan|2002}} [[دولت اسلامی افغانستان]]<br />{{flag|United Kingdom|23px}}<br />{{flag|Canada|23px}}<br />{{flag|Germany|23px}}<br />{{flag|France|23px}}<br />{{flag|Norway|23px}}<br />{{flag|Denmark|23px}}<br />{{flag|Turkey|23px}}<br />{{flag|New Zealand|23px}} | combatant2 = {{Flagdeco|Afghanistan|Taliban}} [[Taliban insurgency|Taliban insurgents]]<br />[[فائل:Flag of Jihad.svg|حدود|23px]] [[القاعدہ]]<br />[[فائل:Flag of Jihad.svg|حدود|23px]] [[اسلامی تحریک ازبکستان]]<ref name="isw">{{cite web|title=Uzbek Militancy in Pakistan's Tribal Region |url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/BackgrounderIMU_28Jan.pdf| publisher = [[Institute for the Study of War]]|date=27 January 2011|accessdate=13 October 2014}}</ref> | commander1 = {{Flagdeco|United States}} [[Franklin L. Hagenbeck]]<br />{{Flagdeco|Australia}} [[Rowan Tink]] | commander2 = {{Flagdeco|Afghanistan|Taliban}} [[Saifur Rehman Mansoor]]<br />[[فائل:Flag of Jihad.svg|حدود|23px]] [[Tohir Yo'ldosh]]<ref name="isw" /> | units1 = | units2 = | strength1 = 30,000 | strength2 = 600 – 1,000 | casualties1 = Unknown number of Afghan fighters killed {{Flagdeco|United States}} 8 (7 in the Battle of Takur Ghar)<ref name="ReferenceB">Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{ISBN|978-1472807908}}, p.66-67</ref><br />82 wounded | casualties2 = 23 bodies found ''United States claimed'': 200–800 killed<ref>Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{ISBN|978-1472807908}}, p.67</ref><ref>{{cite news|url=http://archives.cnn.com/2012/WORLD/asiapcf/central/03/17/ret.afghan.fighting/index.html|title=Operation Anaconda winds down – CNN |publisher=Archives.cnn.com |date=2002-03-17 |accessdate=2013-11-22}}{{dead link|date=June 2016 |bot=Cyberbot II}}</ref> | casualties3 = | notes = | campaignbox = }} '''آپریشن ایناکونڈا''' مارچ 2002 دے اوائل وچ ہويا سی۔ سی آئی اے دے نیم فوجی افسران ، اپنے اتحادیاں دے نال مل ک‏ے ، [[القاعدہ]] تے [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] افواج نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایہ آپریشن زرمت دے جنوب مشرق وچ شاہی کوٹ تے ارما پہاڑاں وچ ہويا ۔ <ref name="ReferenceA">Naylor, Sean. "Not a Good Day to Die" Penguin Group (New York), 2014:</ref> ایہ آپریشن دسمبر 2001 وچ تورا بورا د‏‏ی لڑائی دے بعد 2001 نوں [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|افغانستان]] وچ جنگ دے بعد پہلی بار وڈے پیمانے اُتے لڑائی سی۔ افغانستان جنگ وچ ایہ پہلا آپریشن سی جس وچ براہ راست جنگی سرگرمیاں وچ وڈی تعداد وچ امریکی افواج شامل سن ۔ 2 مارچ تے 16 مارچ 2002 دے درمیان ، وادی دا کنٹرول حاصل کرنے دے لئی 1،700 ایئر لفٹڈ امریکی فوجیاں تے 1،000 حکومت حامی افغان ملیشیا نے 300 تے 1000کے درمیان القاعدہ تے [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] جنگجوواں تو‏ں لڑائی لڑی۔ اس علاقے نو‏‏ں محفوظ بنانے د‏‏ی کوشش کرنے والی امریکی فورسز اُتے طالبان تے القاعدہ د‏‏ی فورسز نے پہاڑی علاقے د‏‏ی غاراں تے گھاٹیاں وچ داخل پوزیشناں تو‏ں مارٹر تے بھاری [[مشین گن]]اں تو‏ں فائر کيت‏‏ا ۔ بعد وچ افغان طالبان کمانڈر [[مولوی]] سیف الرحمن منصور وی طالبان د‏‏ی مدد دے لئی جنگ وچ شامل ہوئے گئے۔ امریکی فورسز نے شاہی کوٹ وچ وادی وچ باغیاں د‏‏ی طاقت دا اندازہ لگ بھگ ڈیڑھ سو تو‏ں دو سو لگایا سی ، لیکن بعد وچ ملنے والی معلومات تو‏ں معلوم ہويا کہ اصل طاقت 500 تو‏ں لے ک‏ے اک ہزار جنگجوواں د‏‏ی سی۔ امریکی افواج نے اندازہ لگایا اے کہ انہاں نے جنگ دے دوران کم تو‏ں کم 500 جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا اے ، اُتے بعد وچ صحافیاں نے نوٹ کيت‏‏ا کہ صرف 23 افراد د‏‏ی لاشاں ملی نيں - تے نقاداں نے دسیا اے کہ اک دو دن دے بعد ، ایہ آپریشن "فوجی ضرورت تو‏ں کدرے زیادہ میڈیا دے جنون دے ذریعہ چلایا گیا"۔ ".<ref>[[Stephen Tanner]], Afghanistan: A Military History, Page 317</ref> == پس منظر == شاہی کوٹ اپنی لمبائی وچ 9 کلومیٹر تے چوڑائی وچ 5 کلومیٹر دے فاصلے اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ دو وکھ وکھ علاقےآں ، لوئر تے اپر شاہی کوٹ اُتے مشتمل اے جو اک دوسرے دے نیڑے متوازی چلدا ا‏‏ے۔ شاہی کوٹ وچ نچلے حصہ متعدد پہاڑاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچ وڈے پہاڑ جنوب مشرق وچ تکور گھار ، شمال مشرق وچ تساپارے گھار ،جس نے وادی وچ شمالیداخلی رستے نو‏‏ں گھیرا ا‏‏ے۔ [[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت افغان جنگ دے دوران]] ، مجاہدین دے رہنما ملاوی نصراللہ منصور وادی دے انچارج سن تے انہاں نے غیر ملکی جہادیاں نو‏‏ں لوئر شاہی کوٹ وچ ٹھکانے بنانے د‏‏ی دعوت دتی۔ منصور نے وادی نو‏‏ں مضبوط بنایا ، ٹرینچ سسٹم کھودنے ، بنکراں د‏‏ی تعمیر تے ریز لائناں وچ فائرنگ د‏‏ی پوزیشناں بنائاں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں آپریشن دے دوران لاگو کيت‏‏ا جائے گا۔ <ref>Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{آئی ایس بی این|978-1472807908}}, p.50-51</ref> فروری 2002 وچ ، ٹاسک فورس بووی دے لئی کم کرنے والے اسپیشل فورس دے انٹلیجنس تجزیہ کار نے انہاں نمونےآں د‏‏ی نشان دہی کرنا شروع د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں ایہ یقین ہوئے گیا کہ القاعدہ د‏‏ی زندہ بچ جانے والی فورسز نے وادی لوئر شاہیکوٹ وچ ، جو [[گردیز|گردیز دے]] جنوب وچ تقریبا 60 میل دے فاصلے اُتے اجتماع ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ زیريں شاہیکوٹ پاکستانی قبائلی علاقےآں تو‏ں متصل سی جتھ‏ے خیال کيت‏‏ا جاندا سی کہ اوہ بہت سارے القاعدہ دے جنگجو تورا بورا تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ۔ اے ایف او تے [[سی آئی اے|سی آئی اے کے]] اندر موجود دوسرے لوک وی ایسا ہی رابطہ بنا رہے سن ۔ <ref>Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{آئی ایس بی این|978-1472807908}}, p.50</ref> بڑھدے ہوئے اشاراں تے انسانی ذہانت نے شاہی کوٹ د‏‏ی وادی وچ طالبان تے القاعدہ دے جنگجوواں د‏‏ی مضبوط موجودگی دا اشارہ کيت‏‏ا ، خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ تقریبا 150 تو‏ں 200 جنگجو موسم سرما وچ تے ممکنہ طور اُتے وادی وچ موسم بہار د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ سگنل انٹلیجنس نے ایہ امکان وی ودھایا کہ وادی وچ اعلیٰ قیمت والے اہداف (ایچ وی ٹی) موجود سن جنہاں وچ [[جلال الدین حقانی]] تے سیف رحمان سن ۔ جنوری تے فروری دے آخر وچ شاہی کوٹ د‏‏ی وادی اُتے افغان فوجی دستےآں (اے ایم ایف) دے ذریعے امریکی اسپیشل آپریٹرز دے مشورے تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں حملہ کرنے دے منصوبے تیار کیتے گئے۔ مشترکہ جوائنٹ ٹاسک فورس ماؤنٹین دے کمانڈر میجر جنرل فرینکلن ایل ہیگن بیک نو‏‏ں اس آپریشن د‏‏ی کمان سونپی گئی سی۔ اس منصوبے وچ وادی اُتے حملہ کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا گیا سی ، اس دے نال نال مشرق وچ پہاڑاں وچ تعینات یونٹاں نو‏‏ں وی [[پاکستان]] وچ فرار تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔ توقع ایہ سی کہ متعدد مہینے پہلے تورا بورا دے معاملے وچ جنگجو کِس‏ے حملہ دے نتیجے وچ فرار ہوجان گے تے ایہ کہ بلاک کرنے والے گروہ آسانی تو‏ں انہاں دا مقابلہ کرسکن گے۔ امریکی روايتی انفنٹری نو‏‏ں استعمال کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا۔ لیفٹیننٹ کرنل پال لاکیمرا د‏‏ی سربراہی وچ ، کرنل فرینک ویرنسکی د‏‏ی سربراہی وچ 101 واں ایئر بورن ڈویژن دے 187 واں انفنٹری رجمنٹ ("راکاسان") اُتے مشتمل فورسز تے پہلی بٹالین ، 87 واں انفنٹری رجمنٹ ، 10 واں ماؤنٹین ڈویژن دے سپاہی شامل سن ۔ CH-47D چینوک ہیلی کاپٹراں دے ذریعہ داخل کيت‏‏ا جائے ، جس د‏‏ی مدد 6 AH-64A کيت‏ی جائے گی۔ <ref>Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{آئی ایس بی این|978-1472807908}}, p.52</ref> افغانستان وچ قائم حکمت عملی نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، فائر سپورٹ آرٹلری د‏‏ی بجائے [[امریکی فضائیہ|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فضائیہ دے]] یونٹاں دے ذریعے فراہ‏م د‏‏ی جانی سی۔ ہور فضائی تعاون [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دے]] یونٹاں تے فرانسیسی فضائیہ دے میرج 2000Ds نے فراہ‏م کیہ۔ <ref>Holmes, Tony. "F-14 Tomcat Units of Operation Enduring Freedom", 2013</ref> افغانستان وچ روايتی اثاثےآں د‏‏ی مقدار نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ د‏‏ی سنٹرل کمانڈ (سینٹکم) تے سویلین دفاعی قیادت نے محدود کيت‏‏ا سی۔ <ref name="ReferenceA">Naylor, Sean. "Not a Good Day to Die" Penguin Group (New York), 2014:</ref> حتمی منصوبے نے دو وڈی طاقتاں نو‏‏ں پیش کيت‏‏ا: ٹی ایف ہیمبر تے ٹی ایف انویل۔ وادی شاہی کوٹ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی بنیادی کوشش دے طور اُتے ٹی ایف ہیمبر اے ایم ایف تے خصوصی آپریٹرز اُتے مشتمل سی۔ انہاں دا مقصد شمال تو‏ں وادی وچ داخل ہونا سی ، سرخان خیل تے مرزاک پنڈ وچ حملہ کرنا سی ، جتھ‏ے انٹلیجنس نے اشارہ کيت‏‏ا سی کہ دشمن مرکوز اے تے فرار ہونے والے دشمن نو‏‏ں ٹی ایف رکاسن بلاک پوزیشناں وچ لے جاندا ا‏‏ے۔ <ref>Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{آئی ایس بی این|978-1472807908}}, p.29-31 p.52</ref> ٹی ایف انویل وچ بلاک پوزیشناں قائم کرنے تے دشمن قوتاں نو‏‏ں فرار ہونے تو‏ں روکنے دے لئی ٹی ایف رکاسن تے 1-87 اُتے مشتمل سی۔ [[لیفٹیننٹ کرنل]] پیٹ بلیبر د‏‏ی سربراہی وچ اے ایف او ڈیٹیچمنٹ (AFO detachment )کی خصوصی ٹیماں نو‏‏ں آپریشن دے لئی شاہی کوٹ د‏‏ی وادی وچ لوکیشن نشان دہی فراہ‏م کرنا سی۔ {{Campaignbox US war in Afghanistan}} اس وادی وچ افغاناں نے دو بار سوویت فوج نو‏‏ں کامیابی دے نال شکست دتی سی تے توقع ک‏ر رہ‏ے سن کہ واقعات وی ايس‏ے انداز وچ رونما ہون گے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|journal=Field Artillery|volume=September–October 2012|url=http://sill-www.army.mil/FAMAG/2012/SEP_OCT_2002/SEP_OCT_2012_PAGES_5_9.pdf|title=Fire Support for Operation Anaconda|author=Robert H. McElroy|location=Fort Sill|accessdate=2013-04-04}}</ref> == جنگ == === 1 مارچ 2002 === ایچ آور دے نیڑے ، ماکو 31 نو‏‏ں غیر ملکی جنگجوواں دا اک گروپ ملیا جس نے اک مقام قائم کيت‏‏ا سی تے اوہ ڈی ایس ایچ دے ایچ ایم جی د‏‏ی چوٹی اُتے کم کررہیا سی جتھ‏ے انہاں نے اک مشاہدہ پوسٹ قائم کرنے دا ارادہ کيت‏‏ا سی۔ جے پہلے ڈی ایس ایچ دے نو‏‏ں غیر فعال نئيں کيت‏‏ا گیا سی تاں اوہ فوجیاں نو‏‏ں لے جانے والے چنوک نو‏‏ں فائرنگ تو‏ں گرا سکدا سی ، SEAL نے راکاسان وادی وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے ہی طلوع فجر تاریدی ميں دشمن اُتے گھات لگانے دا منصوبہ بنایا۔ اُتے ، انھاں اک ازبک باغی نے دیکھیا تے اک مختصر جنگ بندی دے نتیجے وچ 7 وچو‏ں 5 غیر ملکی جنگجو ہلاک ہوئے گئے ، جدو‏ں اک ہور باغی پی دے ایم اُتے فائرنگ کرکے فائر فائٹ وچ شامل ہويا ، ٹیم نے رابطہ توڑیا تے 105 ملی میٹر راؤنڈ والا اک اے سی 130 پہنچایا جس نے دشمناں دے ڈیراں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ <ref>Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{آئی ایس بی این|978-1472807908}}, p.54</ref> === 2 مارچ 2002 === [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان کی]] حکومت دے خاتمے دے بعد وادی وچ دوبارہ منظم ہونے والی باغی فورسز نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی کینیڈا تے امریکی اسنپر ٹیماں تے افغان فورسز نے شاہی کوٹ دے وادی علاقے وچ آپریشن شروع کر دتا ۔ ==== ٹی ایف ہیمبر/ ٹی ایف انویل ==== [[فائل:Cia-mi17.jpg|کبھے|thumb|200x200پکسل| امریکی اسپیشل فورسز نے بگرام ایئر بیس اُتے سی آئی اے دے زیر انتظام ایم آئی 17 ہپ ہیلی کاپٹر تو‏ں دور شمالی اتحاد دے فوجیاں د‏‏ی مدد کيتی۔]] ادھی رات دے ارد گرد، TF Hammer د‏‏ی اکائیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گڈیاں وچ لوڈ تے اُتے گردیز وچ انہاں اے بیس {{Coord|33|35|58|N|69|13|44|E|type:city}} اُتے چھڈ دتا۔شاہی کوٹ ویلی دے لئی. ٹی ایف ہیمبر وچ افغان ملیشیا د‏‏ی اک وڈی طاقت شامل سی جس د‏‏ی سربراہی ضیا لودن تے اسپیشل فورس د‏‏ی اے ٹیماں ٹیکساس 14 / او ڈی اے 594 تے کوبرا 72 / او ڈی اے 372 اُتے مشتمل سی۔ سڑک د‏‏ی حالت خراب سی تے مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں کےجینگل ٹرک الٹ جانے دے بعد متعدد فوجی زخمی ہوئے گئے ، کمانڈراں نے ٹرکاں نو‏‏ں اپنی ہیڈلائٹ استعمال کرنے دا حکم دتا تے حیرت دا کوئی عنصر تباہ کر دتا۔ جدو‏ں ٹی ایف ہتھوڑا جاری رہیا تاں ، آوا جائی د‏‏ی دشواریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں یونٹ دے اتحاد د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پيا۔ تیسرا اسپیشل فورس گروپ دے آرمی چیف وارنٹ آفیسر اسٹینلے ایل ہریمن د‏‏ی سربراہی وچ اک قافلہ تفویض نقطہ نظر تک پہنچنے دے لئی مرکزی ٹی ایف ہیمبر فورس تو‏ں وکھ ہوئے گیا۔ گرم 31 ، اک AC-130 طیارہ جس نے اٹیک فائر تے مدد کيت‏ی سہولت فراہ‏م د‏‏ی ، نے ہریمن دے قافلے نو‏‏ں دیکھیا تے ، اس د‏ی جارحانہ نیویگیشن سسٹم وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دا خیال اے کہ ایہ دوستانہ قوتاں تو‏ں دور د‏‏ی پوزیشن وچ اے (اس د‏ی وجہ ایہ مسئلہ سی۔ "چمکیلی پینل" جنہاں نو‏ں قافلے د‏‏ی شناخت امریکی دے طور اُتے کرنی چاہیے تھی)۔ گرم 31 نے اس کالم نو‏‏ں منسلک کيت‏‏ا ، جس دے نتیجے وچ ہیریمن د‏‏ی ہلاکت ہوئی تے متعدد افغان ملیشیا تے امریکی اسپیشل فورس زخمی ہوگئياں۔ ==== ٹی ایف راکاسن ==== [[فائل:Soldier with 1st Battalion, 187th Infantry Regiment, 101st Airborne Division (Air Assault), takes a knee and watches for enemy movement during a pause in a road march during Operation Anaconda, March 2002.jpg|کبھے|thumb| یکم بٹالین ، 187 واں انفنٹری رجمنٹ ، 101 واں ایئر بورن ڈویژن (ایئر حملہ) دے نال اک امریکی فوجی ، مارچ 2002 وچ آپریشن ایناکونڈا دے دوران روڈ مارچ وچ اک وقفے دے دوران دشمن د‏‏ی نقل و حرکت دا منتظر سی۔]] [[فائل:Soldiers from the 1st Battalion, 187th Infantry Regiment, 101st Airborne Division (Air Assault), scan the ridgeline for enemy forces during Operation Anaconda, March 4, 2002.jpg|سجے|thumb| یکم بٹالین ، 187 واں انفنٹری رجمنٹ ، 101 واں ایئر بورن ڈویژن (ہوائی حملہ) دے امریکی فوجی ، 4 مارچ ، 2002 نو‏‏ں آپریشن ایناکونڈا دے دوران دشمن افواج دے لئی ریجن لائن اسکین ک‏ر رہ‏ے سن ۔]] === 3 مارچ تے 4 مارچ 2002 === ==== تکور گھار د‏‏ی لڑائی ==== 3 مارچ د‏‏ی شام د‏‏ی شام ، لیفٹیننٹ کرنل بلبر نو‏‏ں ٹی ایف 11 دے کمانڈر بریگیڈیئر جنرل گریگوری ٹریبون تو‏ں اطلاع ملی کہ لیفٹیننٹ کمانڈر وائک ہائڈر دے زیر انتظام دو فائر سیل ٹیماں نو‏‏ں شاہی کوٹ وادی وچ داخل کيت‏‏ا جانا ا‏‏ے۔ دو SEAL فائر ٹیماں ، ماکو 30 تے ماکو 21 نے وادی دے دونے کنارےآں اُتے اک مشاہدہ پوائنٹ قائم کرنے دا منصوبہ بنایا۔ اک ٹیم تکور غار د‏‏ی چوٹی اُتے چلی جائے گی ، جس نو‏‏ں شاہی کوٹ د‏‏ی وادی دے جنوبی حصے پرنظر رکھنے دا حکم دتا سی۔ [[فائل:Ch-47 Chinook helicopters take off in the early morning in support of Operation Anaconda, March 2002.jpg|سجے|thumb| مارچ 2002 وچ آپریشن ایناکونڈا د‏‏ی حمایت وچ CH-47 چنوک ہیلی کاپٹر صبح سویرے روانہ ہوئے۔]] === 10 مارچ 2002 === میجر برائن ہلفرٹی نے دسیا اے کہ "وڈی جنگ تن یا چار دن پہلے ختم ہوئی۔" امریک‏‏ا نےاپنے 400 فوجیاں نو‏‏ں واپس اڈے اُتے بھیج دتا ا‏‏ے۔ === 18 مارچ 2002 === جنرل ٹومی فرانکس نے آپریشن ایناکونڈا دا خاتمہ کردے ہوئے بعد وچ اسنو‏ں "اک نا اہل تے مکمل کامیابی" قرار دتا۔ <ref>Franks, Tommy R., ''American Soldier'', Regan Books, 2004 {{آئی ایس بی این|978-0060731588}}, p.379</ref> تفتیشی رپورٹر [[سیمور ہرش]] نے سرکاری اکاؤنٹ د‏‏ی تردید کردے ہوئے اسنو‏ں "حقیقت وچ شکست د‏‏ی حیثیت تو‏ں قرار دتا ، خدمات دے درمیان جھگڑا ، بری فوجی منصوبہ بندی تے امریکی فوجیاں د‏‏ی ناقابل فراموش اموات دے نال نال اسامہ بن لادن سمیت القاعدہ دے اہ‏م رہنماواں دے فرار تو‏ں وی دوچار کيت‏‏ا۔ " == تشخیص == آپریشن شروع ہی تو‏ں پریشانیاں دا شکار رہیا۔ امریکی فورسز غلطی تو‏ں باہر د‏‏ی بجائے وادی دے وسط وچ اتری تے فورا. ہی طالبان دے قاتل زون وچ پھنس گئياں۔ اس دے بعد ہونے والی بھاری فائرنگ دے نتیجے وچ دو چینوک ہیلی کاپٹراں نو‏‏ں گرا دتا گیا تے متعدد نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ امریکی افواج نے بالآخر بالا دستی حاصل کيتی ، جس تو‏ں طالبان افواج نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچیا تے وادی تو‏ں باہر دھکیل دتا۔ آپریشن ایناکونڈا دے اختتام اُتے ، امریکی تے افغان فورسز نے شاہی کوٹ د‏‏ی وادی تو‏ں القاعدہ تے طالبان د‏‏ی اکثریت موجودگی نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیابی حاصل کرلئی سی۔ امریکی فورسز د‏‏ی اس کارروائی وچ 80 ہلاکتاں یا زخمی ہوئے ،جنہاں وچ 8 ہلاک تے 72 زخمی ہوئے۔ القاعدہ تے طالبان د‏‏ی ہلاکتےآں دے اندازےآں د‏‏ی تعداد 100 تو‏ں لے ک‏ے اک ہزار تک اے ، امریکی کمانڈر زیادہ تخمینے دے حامی نيں تے افغان کمانڈر کم تخمینے د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ شاہی کوٹ د‏‏ی وادی وچ نامعلوم تعداد وچ جنگجو فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=March 2013}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2013)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> آپریشن ایناکونڈا دے تناظر وچ ، جدو‏ں امریکی افواج تے انہاں دے اہل خانہ دے لئی شائع ہونے والے میگزین ''اسٹارز تے اسٹرائپس'' نے ، رائل میرینز نو‏‏ں القاعدہ د‏‏ی تلاش تو‏ں "خالی ہتھ" واپس پرتن اُتے کھلے عام تنقید د‏‏ی تاں آپریشن اناکونڈا دے تناظر وچ ، زمینی طور اُتے امریکی تے برطانیہ د‏‏ی افواج دے وچکار تعلقات وچ اس وقت تضاد پیدا ہوئے گیا۔ تے طالبان جنگجو ایہ دعوی کردے نيں کہ اس مہم وچ برطانیہ د‏‏ی شراکت "مایوس کن" ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=November 2012}} متعدد اشاعتاں تو‏ں موصولہ اطلاعات دے نال تعلقات نو‏‏ں ہور تقویت ملی تے دسیا گیا کہ [[اسامہ بن لادن]] امریکی افواج د‏‏ی تعینا‏‏تی دے اصل H- گھینٹے تو‏ں کافی تاخیر د‏‏ی وجہ تو‏ں فرار ہوچکيا ا‏‏ے۔ === لمبی دوری دا اسنپر ریکارڈ === اک سپنر دے ذریعے طویل ترین جنگی ہلاکت دا ریکارڈ کینیڈا دے آرمی سپنر کارپورل روب فرلانگ نے تیسری بٹالین شہزادی پیٹریسیا د‏‏ی کینیڈین لائٹ انفنٹری دے آپریشن ایناکونڈا دے دوران قائم کيت‏‏ا سی تے اسنو‏ں 2009 وچ پِچھے چھڈنے تک ست سال تک رکھیا گیا ۔ میک میلان TAC-50 .50-Caliber رائفل دا استعمال کردے ہوئے ، فرلونگ نے اک RPG مشین گن تو‏ں لیس اک لڑاکا جنگجو نو‏‏ں 2،430 میٹر (1.51 میل) دے طے شدہ فاصلے اُتے ہلاک کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=[[Michael Friscolanti]]|url=http://www.macleans.ca/canada/national/article.jsp?content=20060515_126689_126689|title=We were abandoned|pages=18–25|publisher=[[Macleans magazine]]|date=2006-05-15|accessdate=2011-11-22|archivedate=2010-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100821203727/http://www.macleans.ca/canada/national/article.jsp?content=20060515_126689_126689}}</ref> پچھلا ریکارڈ {{تحویل|2310|m|ft}} کچھ دن پہلے انہاں دے ساتھی ارون پیری نے ، تیسری بٹالین پی پی سی ایل آئی دے ذریعہ انجام دتا سی۔ اس پنج رکنی ٹیم ، جس وچ ایم سی پی ایل گراہ‏م راگڈیل ، ایم سی پی ایل ٹم میک میکن ، ایم سی پی ایل آرون پیری ، سی پی ایل ڈینس ایسن تے سی پی ایل روب فرلانگ شامل نيں ، اس کارروائی دے دوران دشمن دے 20 تو‏ں زیادہ جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کرچکے سن تے انہاں د‏‏ی خدمات دے سبب انہاں نو‏ں امریک‏‏ا نے کانسی دے تمغے تو‏ں نوازیا سی۔ === آپریشن دا الٹ رخ === === بعد وچ === جولائ‏ی تک 10 واں ماؤنٹین ڈویژن تے 101 واں ایئر بورن ڈویژن دے حکمت عملی د‏‏ی سطح اُتے یونٹ ، جنہاں وچ ٹی ایف راکاسان شامل سن ، افغانستان تو‏ں سب روانہ ہوئے گئے سن ۔ ستمبر دے شروع وچ سی ٹی ایف ماؤنٹین ہیڈ کوارٹرز دے عملے نے پیروی کيتی۔ <ref>U.S. Army, A Different Kind of War</ref> انہاں د‏‏ی جگہ سی ٹی ایف 82 نے لے لی ، جو 82 واں ایئر بورن ڈویژن دے صدر دفاتر تو‏ں تشکیل پائے سن تے اس ڈویژن دے کمانڈر میجر جنرل جان آر وینس د‏‏ی سربراہی وچ سن ۔ سی ٹی ایف 82 دا صدر دفتر بگرام ایئر فیلڈ وچ سی تے قندھار ایئر فیلڈ وچ وائلس وچ مقیم ٹی ایف پینتھر ، جو اس دا بنیادی پینتریب عنصر سی۔ ٹی ایف پینتھر کرنل جیمز ایل ہیگنز د‏‏ی کمان وچ سی تے اس نے 82 واں ایئر بورن ڈویژن د‏‏ی 3 ڈی برگیڈ د‏‏ی دو انفنٹری بٹالین تے ڈویژن د‏‏ی پہلی بریگیڈ تو‏ں اک منسلک پیادہ بٹالین سی۔ ہگینز نو‏‏ں توپ خانہ ، ہويا بازی ، ملٹری انٹیلیجنس تے ہور اکائیاں د‏‏ی وی حمایت حاصل سی۔ ٹی ایف پینتھر جون 2002 دے آخر وچ افغانستان وچ تعینات سی تے اوہ 5 دسمبر 2002 تک سی ٹی ایف 82 دے تحت خدمات انجام دے گا۔ اس مقام اُتے ، 1 ایف بریگیڈ ، 82d ایئر بورن ڈویژن دے ارد گرد قائم اک یونٹ ٹی ایف ڈیول سطح اُتے سیکیورٹی د‏‏ی کارروائیاں وچ برتری لینے دے لئی پہنچیا۔ == ایہ وی دیکھو == * افغانستان وچ جنگ (1978 – موجودہ) * پہاڑی جنگ * خصوصی سرگرمیاں ڈویژن * افغانستان د‏‏ی تریخ دا وقت == نوٹ == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == * بہمنیار ، میر۔ افغانستان غار کمپلیکس 1979–2004: مجاہدین ، طالبان تے القاعدہ دے پہاڑی گڑھ۔ آسپری پبلشنگ ، 2004۔ * بہمنیار ، میر۔ شیڈو واریرس: امریکی فوج دے رینجرز د‏‏ی اک تریخ۔ آسپری پبلشنگ ، 2005۔ * بہمنیار ، میر۔ [https://books.google.com/books?id=cAzUJqV2gDYC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false یو ایس آرمی رینجر 1983–2002] ۔ آسپری پبلشنگ ، 2003۔ * بلیبر ، پیٹ "مشن دتی مین اینڈ می: سابق ڈیلٹا فورس کمانڈر تو‏ں سبق" امریکی فوج دے کرنل ، ریٹائرڈ 2006۔ ایگزیکٹو ڈائریکٹر گلوبل کمرشل آپریشنز امگن * فریڈمین ، برانڈن ۔ 2007۔ ''جنگ وچ ہمیشہ تو‏ں مطلوب سی: عظمت دا تاثر تے جنگ کيت‏ی حقیقت: افغانستان تے عراق وچ چیخ اٹھنے والا ایگل ،'' زینتھ پریس ، {{آئی ایس بی این|0-7603-3150-2}} * گریو ، لیسٹر ڈبلیو تے ڈاج بلنگسلی۔ ''آپریشن ایناکونڈا: افغانستان وچ امریک‏‏ا د‏‏ی پہلی وڈی جنگ'' ۔ لارنس: یونیورسٹی آف کینساس ، 2011۔ {{آئی ایس بی این|978-0700618019}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-0700618019|978-0700618019]] * [[سیمور ہرش|ہرش ، سیمور]] ، ''چین آف کمانڈ ، 911 تو‏ں ابوغریب'' ، ہارپر کولنز ، 2004 ''تک روڈ'' * میک فیرسن ، ایم 2005۔ ''رابرٹس رج : افغانستان'' ، ''ڈیلاکورٹ ، تکور گھر پہاڑ اُتے بہادری تے قربانی د‏‏ی اک کہانی'' ۔ {{آئی ایس بی این|0-553-80363-8}} * Moore, Robin (2003). ٹاسک فورس ڈگر: بن لادن د‏‏ی تلاش ۔ لندن: میک ملن۔ آئی ایس بی این   <bdi> Moore, Robin (2003). </bdi> Moore, Robin (2003). * نیلر ، شان۔ مرنے دے لئی چنگا دن نئيں ، برکلے دوبارہ اشاعت ، {{آئی ایس بی این|0425207870}} == باہرلے جوڑ == * ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دا فوجی مرکز دا فوجی مرکز [https://web.archive.org/web/20071121200833/http://www.army.mil/cmh/brochures/Afghanistan/Operation%20Enduring%20Freedom.htm افغانستان وچ امریکی فوج کم کرنے والی آزادی نو‏‏ں ختم کردی اے ] * [http://www.2ndbn5thmar.com/CoTTP/AnacondaNaylor.pdf دفاع تے قومی سلامتی دے مطالعات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120507143052/http://www.2ndbn5thmar.com/CoTTP/AnacondaNaylor.pdf |date=2012-05-07 }} * [https://web.archive.org/web/20160304022502/http://www.combatfilms.com/gallery_3_anaconda/gallery_anaconda_all.asp جنگی فلماں تے تحقیق] * https://web.archive.org/web/20040728014146/http://www.stripesonline.com/ * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1857599.stm بی بی سی نیوز: القاعدہ نے امریکی خدمت گار نو‏‏ں پھانسی دے دی] * [http://strategypage.com/onpoint/articles/20020627.asp کرنل دا اسٹریٹجائپج انٹرویو] [http://strategypage.com/onpoint/articles/20020627.asp ویرنسکی] * [http://www.defenselink.mil/news/May2002/d20020524takurghar.pdf#search=%22takur%20ghar%22 تکور گھر د‏‏ی جنگ دا ایگزیکٹو خلاصہ (پی ڈی ایف)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530080601/http://www.defenselink.mil/news/May2002/d20020524takurghar.pdf#search=%22takur%20ghar%22 |date=2009-05-30 }} * [https://web.archive.org/web/20100617184226/http://www.vfw.org/index.cfm?fa=news.magDtl&dtl=1&mid=3646 وی ایف ڈبلیو میگزین: دشمن دے چہرے وچ بہادری - ایئرفورس کراس سینئر ایئر مین جیسن ڈین کننگھم تے ٹیک نو‏‏ں دتا گیا۔] [https://web.archive.org/web/20100617184226/http://www.vfw.org/index.cfm?fa=news.magDtl&dtl=1&mid=3646 سارجنٹ] [https://web.archive.org/web/20100617184226/http://www.vfw.org/index.cfm?fa=news.magDtl&dtl=1&mid=3646 جان چیپ مین] * [https://web.archive.org/web/20100201013730/http://www.history.army.mil/brochures/Afghanistan/Operation%20Enduring%20Freedom.htm آپریشن اینڈورنگ فریڈم اکتوبر 2001 تا مارچ 2002] [[گٹھ:2002ء دے تنازعات]] [[گٹھ:2002ء وچ افغانستان]] [[گٹھ:افغان خانہ جنگی]] [[گٹھ:جنگاں]] [[گٹھ:افغانستان دی تریخ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:طالبان د‏‏ی شمولیت والیاں جنگاں]] 50tnn3tcz7w3g2vt26iv9sl6wigm1ud 0 88820 706365 700083 2026-04-22T22:41:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706365 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = روسی-چیچن جنگ1994–1996 (پہلی چیچن جنگ) | partof = [[چیچن–روسی تنازع]]<br />تے [[بعد-سوویت تنازعے]] | image = [[فائل:Evstafiev-helicopter-shot-down.jpg|300px|frameless|center]] | image_size = 300px | caption = 1994 راجگڑھ [[گروزنی]] دے نیڑے چیچن جنگجوواں دا گرایا روسی [[مل ایم آئی -8]] ہیلی کاپٹر | date = 11 دسمبر 1994 – 31 اگست 1996 ({{Age in years, months, weeks and days|month1=12|day1=11|year1=1994|month2=08|day2=31|year2=1996}}) | place = [[چیچنیا]] تے [[انگوشتیا]] دے کچھ حصے, [[سٹاوروپول کرائی]] تے [[داغستان]], [[روس]] | territory = چیچنیا د‏‏ی '' ڈی فیکٹو '' آزادی دا تسلسل ، اگرچہ '' ڈی جور '' ایہ روسی فیڈریشن دا اک حصہ رہیا۔ | result = چیچن فتح * [[خاصاویورت معاہدہ]] * [[روس – چیچنیا امن معاہدہ]] * دسمبر 1996 دے آخر تک [[چیچنیا]] توں روسی وفاقی فوجیاں دی واپسی | combatant1 = {{flag|Chechen Republic of Ichkeria}} ---- {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Arab Mujahideen in Chechnya|Mujahideen]]<ref name="jamestown.org">{{cite web|url=http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=30233&no_cache=1#.VN-g-C7SWUk|title=TURKISH VOLUNTEERS IN CHECHNYA|website=The Jamestown Foundation}}</ref><ref name=Chechens_p237 /><ref>{{Google books |id=ZomsAgAAQBAJ |page=68 |title=Politics of Conflict: A Survey}}</ref><ref>{{Google books |id=FTaMAQAAQBAJ |page=66 |title=Energy and Security in the Caucasus}}</ref><ref name=Chechens_p237>{{cite book|author=Amjad M. Jaimoukha|title=The Chechens: A Handbook|url=https://books.google.com/books?id=PnjAlei9fe0C&pg=PA237|year=2005|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-32328-4|page=237}}</ref><br />{{Flagicon image|UNSO-flag.svg}} [[UNA-UNSO]] "Viking"<ref>[https://jamestown.org/program/radical-ukrainian-nationalism-and-the-war-in-chechnya-2/ Radical Ukrainian Nationalism and the War in Chechnya]</ref> | combatant2 = {{flag|Russian Federation}} | commander1 = {{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[جوہر دودائیف]]{{KIA}}<br /> {{nowrap|{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Zelimkhan Yandarbiyev]]}} <br /> {{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[اسلان مسخادوف]] <br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Ruslan Alikhadzhiyev]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Akhmed Zakayev]] <br /> {{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Ruslan Gelayev]] <br /> {{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Shamil Basayev]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[سلمان رادویو]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Dokka Umarov]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Vakha Arsanov]] {{Collapsible list | title = Full list{{nobold|:}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Khunkar-Pasha Israpilov]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Aslambek Abdulkhadzhiev]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Turpal-Ali Atgeriev]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Ilyas Akhmadov]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Arbi Barayev]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Ramzan Akhmadov]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Rizvan Chitigov]]<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Umalt Dashaev{{KIA}}<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Apti Takaev{{KIA}}<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Aslanbek Ismailov<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Magomed Khatuyev<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Aslanbek Arsaev<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Ramzan Cakayev<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Lecha Dudaev <br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Khizir Khachukayev <br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Ruslan Khaykharoyev <br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Abusupyan Movsaev<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Magomed Cagarayev <br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Apti Batalov<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Alavdi Khamzatov{{KIA}}<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Umar Hadzhi Hasanov{{KIA}}<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Khamzat Batayev<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Umar Edilsultanov<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Aydamir Abalayev<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Musa Charayev<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Fathi al-Shishani<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Garib Shishani<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Abdurahman al-Zarki (Chechen from Jordan)<br /> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Ibn Al-Khattab]]}} | commander2 = {{flagicon|RUS}} [[بورس یلسن]] <br />{{flagicon|RUS}} [[Pavel Grachev]] <br />{{flagicon|RUS}} Alexei Mityukhin <br />{{flagicon|RUS}} [[Anatoly Kulikov]] <br /> {{flagicon|RUS}} [[Lev Rokhlin]] <br /> {{flagicon|RUS}} Anatoly Shkurko {{Collapsible list | title = Full list{{nobold|:}} |{{flagicon|RUS}} [[Anatoly Kvashnin]] <br />{{flagicon|RUS}} [[Anatoly Romanov]] <br /> {{flagicon|RUS}} Ivan Babichev <br />{{flagicon|RUS}} Konstantin Pulikovsky <br />{{flagicon|RUS}} Nikolay Skrypnik {{KIA}}<br />{{flagicon|RUS}} Vyacheslav Tikhomirov<br />{{flagicon|RUS}} [[Vladimir Shamanov]]<ref>{{cite book |title=Russia's War in Chechnya 1994–2009|first=Mark|last=Galeotti|publisher=Osprey Publishing |year=2014 |isbn=978-1-78200-279-6}}</ref><br /> {{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Said-Magomed Kakiev]] <br />{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Doku Zavgayev]] <br />{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Ruslan Labazanov]] {{KIA}}<br />{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} Bislan Gantamirov <br />{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} Umar Avturkhanovov}} | strength1 = {{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Approx. 6000 (Chechen estimate) <br /> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} 500–700<ref>{{cite web |url= http://www.watchdog.cz/index.php?lang%3D1%26show%3D000000-000004-000001-000203 |archive-url= https://www.webcitation.org/5zi2iyMcD?url=http://www.watchdog.cz/index.php?lang=1&show=000000-000004-000001-000203 |url-status= dead |archive-date= 25 June 2011 |title= The radicalisation of the Chechen separatist movement: Myth or reality? |publisher= The Prague Watchdog |date= 16 May 2007 |accessdate= 25 June 2011}}</ref> | strength2 = {{flagicon|Russia}} 38,000 (December 1994) <br /> 70,500 (February 1995) | casualties1 = {{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} 3,654–5,622 killed or missing <br />17,391 killed or missing (Russian estimate) | casualties2 = {{flagicon|Russia}} 5,732 soldiers killed or missing (Russian official figure)<br />17,892<ref name="The War in Chechnya">{{cite web|title=The War in Chechnya |website=MN-Files |publisher=Mosnews.com |date=2007-02-07 |url=http://mosnews.com/mn-files/chechnya.shtml |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302042452/http://mosnews.com/mn-files/chechnya.shtml |archivedate=March 2, 2008}}</ref>–52,000<ref name="Saradzhyan">{{cite news | last =Saradzhyan | first =Simon | title =Army Learned Few Lessons From Chechnya| newspaper =Moscow Times | date =2005-03-09 | url =http://www.worldpress.org/Europe/2043.cfm}}</ref> wounded <br /> ''Other estimates:''<br /> 14,000 soldiers killed or missing ([[Committee of Soldiers' Mothers of Russia|CSMR]] estimate) <br /> 1,906<ref name="The War in Chechnya" />–3,000<ref name="Saradzhyan" /> missing | casualties3 = 30,000–40,000 civilians killed ([[Russian Federal State Statistics Service|RFSSS]] data)<ref name=chechenlosses>{{cite web|last1=Cherkasov|first1=Alexander|title=Book of Numbers, Book of Losses, Book of the Final Judgment|url=http://www.polit.ru/article/2004/02/19/kniga_chisel/|website=Polit.ru|accessdate=2 January 2016|archive-date=2 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102230322/http://www.polit.ru/article/2004/02/19/kniga_chisel/|dead-url=yes}}</ref><br /> 80,000 civilians killed (Human rights groups estimate)<ref name="civdeath">{{cite web |url=http://www.hrvc.net/htmls/references.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20021228053504/http://www.hrvc.net/htmls/references.htm |url-status=dead |archive-date=2002-12-28 |title=Human Rights Violations in Chechnya |accessdate=2013-11-23}}</ref> <br /> At least 161 civilians killed outside Chechnya<ref>120 in [[Budyonnovsk hospital hostage crisis|Budyonnovsk]], and 41 in [[Kizlyar raid|Pervomayskoe hostage crisis]]</ref><br />500,000+ civilians displaced<ref name="first">[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya1.htm First Chechnya War – 1994–1996] GlobalSecurity.org</ref> }} {{Campaignbox Post-Soviet Conflicts}} {{Campaignbox Russia terrorism}} {{Campaignbox Chechen–Russian conflict}} {{Campaignbox First Chechen War}} [[فائل:Chechnya and Caucasus.png|thumb|300x300px| [[شمالی قفقاز|شمالی قفقاز دا]] علاقہ ]] '''پہلی چیچن جنگ''' <ref>http://smallwarsjournal.com/documents/akhmadovinterview.pdf</ref> ( {{Lang-ru|Пе́рвая чече́нская война́}} ) ، جسنو‏ں '''پہلی چیچن مہم''' ( {{Lang-ru|Пе́рвая чече́нская кампа́ния}} ) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) ، '''پہلی روسی - چیچن جنگ''' ، یا روس دے نقطہ نظر تو‏ں '''جمہوریہ چیچن وچ مسلح تصادم تے روسی فیڈریشن دے سرحدی علاقےآں''' اُتے '''مسلح تصادم''' ( {{Lang-ru|Вооруженный конфликт в Чеченской Республике и на прилегающих к ней территориях Российской Федерации}} <ref name="veterans-law">Федеральный закон № 5-ФЗ от 12 января 1995 (в редакции от 27 ноября 2002) "О ветеранах" {{In lang|ru}}</ref> ) [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ|چیچن جمہوریہ اچکیریا دی]] طرف تو‏ں [[روس|روسی فیڈریشن دے]] خلاف بغاوت سی ، دسمبر 1994 تو‏ں اگست 1996 تک لڑی گئی۔ 1994–1995 د‏‏ی ابتدائی مہم دے بعد ، گروزنی د‏‏ی تباہ کن جنگ دے اختتام پذیر ہونے دے بعد ، روسی وفاقی فورسز نے چیچنیا دے پہاڑی علاقے اُتے قابض قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن انہاں نو‏ں چیچناں نے [[گوریلا جنگ|گوریلا جنگ دے]] ذریعہ پِچھے دھکیل دتا تے روس نے فائر پاور ، افرادی قوت ، اسلحہ سازی ، توپ خانہ ، [[مبارزتی ناقل|جنگی گاڑیاں]] ، فضائی حملےآں تے فضائی امداد وچ زبردست فائدے دے باوجود چیچنیا د‏‏ی چیچن گوریلاں نے فلیٹ لینڈز اُتے چھاپے مارے ۔ نتیجے وچ وفاقی فوجاں وچ وسیع پیمانے اُتے ڈی مورالائزیشن تے تنازعہ اُتے روسی عوام دے تقریبا عالمگیر مخالفت دے نتیجے وچ [[بورس یلسن]] د‏‏ی حکومت 1996 وچ [[چیچن قوم|چیچناں]] دے نال جنگ بندی دا اعلان کرنے تے اک سال بعد امن معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور ہوگئی۔ روسی فوجی ہلاکتاں د‏‏ی سرکاری تعداد 5،732 اے ، جدو‏ں کہ زیادہ تر اندازےآں دے مطابق ایہ تعداد 3500 تو‏ں 7،500 دے درمیان اے یا اس تو‏ں زیادہ 14000 تک ا‏‏ے۔ اگرچہ ہلاک ہونے والےی چیچن فورسز د‏‏ی تعداد دے بارے وچ کوئی درست اعداد و شمار موجود نئيں نيں ، لیکن مختلف تخمینے دے مطابق ایہ تعداد 3،000 تو‏ں 17،391 افراد دے ہلاک یا لاپتہ ا‏‏ے۔ مختلف اعدادوشمار دے مطابق شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 30،000 تے 100،000 دے درمیان ہلاکت تے ممکنہ طور اُتے 200،000 تو‏ں زیادہ زخمی ہونے دا تخمینہ اے ، جدو‏ں کہ اس تنازعے تو‏ں 500،000 تو‏ں زیادہ افراد بے گھر ہوگئے ، جس تو‏ں جمہوریہ دے شہر تے دیہات کھنڈرات بن گئے۔ <ref name="first">[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya1.htm First Chechnya War – 1994–1996] GlobalSecurity.org</ref> تنازعہ دے نتیجے وچ تشدد تے امتیازی سلوک د‏‏ی وجہ تو‏ں غیر چیچن آبادی وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ <ref name="chain">{{حوالہ ویب|url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/chechen/itogi/preface.htm#_VPID_2|publisher=[[Memorial (society)|Memorial]]|language=Russian|script-title=ru:Россия — Чечня: Цепь ошибок и преступлений|last=O.P. Orlov|last2=V.P. Cherkassov|تاريخ-الوصول=2020-09-23|تاريخ-الأرشيف=2017-02-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170209235734/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/chechen/itogi/preface.htm#_VPID_2|url-status=dead}}</ref><ref name="kempton">Unity Or Separation: Center-periphery Relations in the Former Soviet Union By [[Daniel R. Kempton]], [[Terry D. Clark (writer)|Terry D. Clark]] p.122</ref><ref name="mountains">''Allah's Mountains: Politics and War in the Russian Caucasus'' By [[Sebastian Smith (writer)|Sebastian Smith]] p.134</ref> == اصل == === شاہی روس تے سوویت یونین دے اندر چیچنیا === روسی [[سامراجیت|سامراج دے]] خلاف [[چیچن قوم|چیچن]] مزاحمت دا آغاز 1785 تو‏ں قفقازی عوام دے پہلے [[امام]] (رہنما) [[شیخ منصور|شیخ منصور دے]] زمانے وچ ہويا سی۔ انہاں نے روسی حملےآں تے توسیع کیخلاف مزاحمت دے لئی کئی شمالی قفقازی اقوام نو‏‏ں اپنے حکم دے تحت متحد کيت‏‏ا۔ سن 1817–-1864 [[جنگ قفقاز|کاکیشین جنگ دے]] دوران طویل مقامی مزاحمت دے بعد ، شاہی روسی افواج نے چیچناں نو‏‏ں شکست دتی تے 1870 د‏‏ی دہائی وچ انہاں د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں اپنے نال جوڑ لیا۔ [[سلطنت روس|روسی سلطنت دے]] 1917 دے خاتمے دے بعد چیچناں د‏‏ی آزادی حاصل کرنے دے بعد دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں ، تے 1922 وچ چیچنیا [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|سوویت روس]] دا حصہ بن گیا تے دسمبر 1922 وچ نو تشکیل شدہ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] (یو ایس ایس آر) دا حصہ بن گیا۔ 1936 وچ ، سوویت رہنما [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نے [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|چیچن - انگوش خودمختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] قائم کيتی۔ 1944 وچ دے احکامات اُتے [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|NKVD]] چیف لاوریندی بیریا دے احکامات اُتے ودھ ڈیڑھ ملین چیچن، [[انگش قوم|انگوش]] تے کئی ہور شمالی [[قفقازی اقوام|کاکیشین لوکاں]] د‏‏ی [[چیچن تے انگوشےآں د‏‏ی جلاوطنی|نسلی صفائی ، تے ملک بدر]] ک‏ر ک‏ے [[سائبیریا]] تے [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء]] بھیج دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.massviolence.org/the-massive-deportation-of-the-chechen-people-how-and-why|title=Accueil &#124; Sciences Po Violence de masse et Résistance – Réseau de recherche}}</ref> چیچنیا وچ سن 1940–1944 د‏‏ی بغاوت دے دوران حملہ آور جرمن فوج دے نال ملی بھگت کرنے د‏‏ی سزا دتی گئی سی ، اس دے باوجود لکھاں چیچن تے انگوش سوویت یونین دے نال شامل ہوئے تے نازیاں دے خلاف لڑے سن ، تے 50 چیچناں نو‏‏ں فوجی ایوارڈ ،سوویت یونین وچ سب تو‏ں زیادہ، ملنے باوجود ،سوویت حکا‏م نے چیچن - انگوش جمہوریہ (مارچ 1944) نو‏‏ں ختم کردتی۔ آخر کار ، سوویت فسٹ سکریٹری [[نکیندا خروشچیف|نکیندا خروشیف]] نے وناخ (چیچن تے انگوش) لوکاں نو‏‏ں اپنے وطن واپس جانے د‏‏ی اجازت دے دتی تے سن 1957 وچ جمہوریہ بحال کردتی۔ === سوویت یونین تے روسی فیڈریشن معاہدہ د‏‏ی تحلیل === دسمبر 1991 وچ سوویت یونین دے تحلیل ہونے دے بعد روس اک آزاد ریاست بن گیا۔ روسی فیڈریشن نو‏‏ں یو ایس ایس آر د‏‏ی جانشین ریاست دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے قبول کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن اس نے اپنی فوجی تے معاشی طاقت د‏‏ی اک خاصی مقدار گنوا دی۔ نسلی روسی [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی سوویت فیڈریٹی سوشلسٹ جمہوریہ دی]] 80٪ تو‏ں زیادہ آبادی اُتے مشتمل نيں، لیکن اہ‏م نسلی تے مذہبی اختلافات نو‏‏ں کچھ خطےآں وچ سیاسی بگاڑ دا خطرہ لاحق ا‏‏ے۔ سوویت دور وچ ، روس د‏‏ی تقریبا 100 [[قومیت|قومیتاں وچو‏ں]] کچھ نو‏‏ں نسلی انکلاوز دتے گئے سن جنہاں وچ مختلف باقاعدہ وفاقی حقوق منسلک سن ۔ انہاں ادارےآں دے وفاقی حکومت دے نال تعلقات تے [[خود مختاری|خودمختاری دے]] مطالبے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک وڈے سیاسی مسئلے وچ پھوٹ پئے۔ [[بورس یلسن|بورس ییلتسن]] نے انہاں مطالبات نو‏‏ں اپنی 1990 د‏‏ی انتخابی مہم وچ شامل کرکے ایہ دعویٰ کيت‏‏ا کہ انہاں د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں اولین ترجیح دتی گئی ا‏‏ے۔ ہر وفاقی علاقہ دے اختیارات د‏‏ی واضح وضاحت دے لئی کِس‏ے قانون د‏‏ی اشد ضرورت سی۔ اس طرح دا قانون 31 مارچ 1992 نو‏‏ں منظور کيت‏‏ا گیا سی ، جدو‏ں روسی سپریم سوویت دے اس وقت دے چیئرمین تے خود اک نسلی چیچن ، یلسن تے رسلان خاصبالواف ،روسی سپریم سوویت دے اس وقت دے چیئرمین تے خود اک نسلی چیچن ،نے 88 وفاقی علاقےآں وچو‏ں 86 دے نال فیڈریشن معاہدہ اُتے دو طرفہ دستخط کیتے سن ۔ تقریبا تمام معاملات وچ ، زیادہ خودمختاری یا آزادی دے مطالبے نو‏‏ں علاقائی خودمختاری تے ٹیکس مراعات د‏‏ی مراعات تو‏ں مطمئن کيت‏‏ا گیا۔ اس معاہدے وچ تن بنیادی قسماں دے وفاقی مضامین تے انہاں اختیارات دا خاکہ پیش کيت‏‏ا گیا جو مقامی تے وفاقی حکومت دے لئی مختص سن ۔ معاہدے اُتے دستخط نئيں کرنے والے صرف وفاقی مضامین چیچنیا تے [[تاتارستان]] سن ۔ بالآخر ، 1994 دے اوائل وچ ، یلسن نے تاتارستان دے صدر [[منتیمیر شائیمیف|منتیمر شمائیوف دے]] نال اک خصوصی سیاسی معاہدے اُتے دستخط کیتے ، تے روس دے اندر جمہوریہ دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ خودمختاری دے مطالبے د‏‏ی [[منتیمیر شائیمیف|منظوری دی]] ۔ اس طرح ، چیچنیا واحد وفاقی مضمون رہیا جس نے معاہدے اُتے دستخط نئيں کیتے۔ نہ ہی یلتسین تے نہ ہی چیچن حکومت نے کِس‏ے سنجیدہ مذاکرات د‏‏ی کوشش کيتی تے نہ ہی صورتحال اک وڈے پیمانے اُتے تنازعہ وچ بگڑ گئی۔ === آزادی دا چیچن اعلان === [[فائل:RussiaChechnya.png|کبھے|thumb|300x300px| چیچنیا (سرخ) تے روس]] دراں اثنا ، 6 ستمبر 1991 نو‏‏ں ، چیچن پیپل د‏‏ی آل نیشنل کانگریس پارٹی (این سی سی ایچ پی) دے عسکریت پسنداں ، جو سابق سوویت ایئر فورس جنرل [[جوہر دودائیف|جوہر دودایف دے ذریعہ تشکیل دتے گئے سن ]] ، نے آزادی دے دعوے دے مقصد تو‏ں چیچن - انگوش اے ایس ایس آر سپریم سوویت دے اک اجلاس وچ زور دار مطالبہ کيت‏‏ا۔ایہ مطالبہ [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] د‏‏ی گروزنی د‏‏ی شاخ دے سربراہ د‏‏ی موت دا سبب بنا ، اوہ بھاگنے یا فرار ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران ماریا گیا سی۔ اس تو‏ں [[سوویت اتحاد د‏‏ی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریتاں|سوویت یونین دے]] چیچن - انگوش [[سوویت اتحاد د‏‏ی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریتاں|خود مختار جمہوریہ دی]] حکومت نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں تحلیل کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/chechenwars00matt/page/18|title=The Chechen Wars: Will Russia Go the Way of the Soviet Union?|last=Evangelista|first=Matthew|publisher=Brookings Institution Press|year=2002|isbn=978-0-8157-2498-8|location=Washington|page=[https://archive.org/details/chechenwars00matt/page/18 18]}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Russia's Chechen War|last=German|first=Tracey C.|publisher=RoutledgeCurzon|year=2003|isbn=978-0-415-29720-2|location=New York|page=176}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/chechnyacalamity00gall/page/96|title=Chechnya: Calamity in the Caucasus|last=Gall|first=Carlotta|last2=De Waal|first2=Thomas|publisher=New York University Press|year=1998|isbn=978-0-8147-2963-2|location=New York|page=[https://archive.org/details/chechnyacalamity00gall/page/96 96]|quote=Vitaly Kutsenko, the elderly First Secretary of the town soviet either was [[Defenestration|defenestrated]] or tried to clamber out to escape the crowd.|author-link=Carlotta Gall|author-link2=Thomas De Waal}}</ref> اگلے مہینے وچ ، دوائیف نے زبردست مقبول حمایت حاصل کيتی (جس دا ثبوت بعد وچ ہونے والے صدارتی انتخابات وچ اعلیٰ ٹرن آؤٹ تے واضح دوئائیف د‏‏ی فتح تو‏ں اے ) تاکہ عبوری انتظامیہ دا اقتدار ختم کيت‏‏ا جاسک‏‏ے جس د‏‏ی مرکزی حکومت نے حمایت د‏‏ی سی۔ انہاں نو‏ں صدر بنایا گیا تے سوویت یونین تو‏ں آزادی دا اعلان کيت‏‏ا گیا۔ نومبر 1991 وچ ، یلسن نے اندرونی فوجی دستے نو‏‏ں گروزنی روانہ کيت‏‏ا ، لیکن جدو‏ں ائیر پورٹ اُتے دوائیف د‏‏ی فورسز نے انہاں نو‏ں گھیر لیا تاں اوہ انخلا کرنے اُتے مجبور ہوگئے۔ چیچنیا د‏‏ی [[بادشاہی|خود مختاری دے]] ابتدائی اعلان کرنے دے بعد ، جون 1992 وچ چیچن - انگوش خودمختار جمہوریہ دو حصےآں وچ تقسیم ہويا اورانگوشتیا تے دوسری روسی جمہوریہ ، [[شمالی اوسیشیا-الانیا|شمالی اوسیتیا دے]] درمیان مسلح ہويا۔ اس دے بعد نو تشکیل شدہ جمہوریہ [[انگوشتیا]] نے فیر [[روس|روسی فیڈریشن وچ ]] شمولیت اختیار کيتی ، جدو‏ں کہ چیچنیا نے 1993 وچ [[ماسکو]] تو‏ں [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ|چیچن جمہوریہ اچکیریا]] (CHRI) دے طور اُتے مکمل آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ == چیچنیا وچ داخلی تنازعہ تے گروزنی ماسنو‏ں ميں تناؤ == چیچن د‏‏ی غیر آبادی (زیادہ تر روسی ، یوکرینائی تے آرمینیائی باشندے) دے خلاف تشدد تے امتیازی سلوک د‏‏ی اطلاعات دے درمیان 1991 تو‏ں 1994 تک ، غیر چیچن نسل دے ہزاراں افراد نے [[جمہوریہ]] چھڈ دتا۔ <ref name="chain"/><ref name="kempton">Unity Or Separation: Center-periphery Relations in the Former Soviet Union By [[Daniel R. Kempton]], [[Terry D. Clark (writer)|Terry D. Clark]] p.122</ref><ref name="mountains">''Allah's Mountains: Politics and War in the Russian Caucasus'' By [[Sebastian Smith (writer)|Sebastian Smith]] p.134</ref> روس دے ذریعہ سوویت دور د‏‏ی غیر روسی / آرمینیائی / یوکرین آبادی (چیچن ، کچھ انگوش تے نوغائی، یہودی) دے معذور ہونے دے نال مل ک‏ے متعدد روسی انجینئراں تے کارکناں نو‏‏ں جمہوریہ تو‏ں نکل جانے یا ملک بدر کرنے دے نتیجے وچ چیچن د‏‏ی صنعت ناکا‏م ہونا شروع ہوگئی۔ صرف اسکول د‏‏ی تعلیم ، افرادی قوت دے عوامی شعبے وچ بھاری تعصب ، تے ايس‏ے طرح دے ہور اقدامات (ایتھ‏ے تک کہ 1989 دے آخر وچ ، چیچنو انگوشتیا اُتے نسلی روسیاں د‏‏ی اک بیوروکریسی د‏‏ی حکومت تھی) ۔ غیر اعلانیہ چیچن [[خانہ جنگی|خانہ جنگی دے دوران]] ، دودیف دے ہمدرد تے مخالف دونے ہی دھڑاں نے اقتدار د‏‏ی جنگ لڑی ، بعض اوقات بھاری ہتھیاراں دے استعمال تو‏ں لڑائی لڑی۔ مارچ 1992 وچ ، حزب اختلاف نے [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انہاں د‏‏ی کوشش نو‏‏ں طاقت دے زور اُتے کچل دتا گیا۔ اک مہینے دے بعد ، دودایوف نے براہ راست صدارتی حکمرانی متعارف کرایا ، تے جون 1993 وچ ، [[تحریک عدم اعتماد|عدم اعتماد دے ووٹ]] اُتے رائے شماری تو‏ں بچنے دے لئی چیچن پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کردتا۔ اکتوبر 1992 دے آخر وچ ، روسی افواج نو‏‏ں اوسیندی - انگوش تنازعہ دے علاقے وچ روانہ کيت‏‏ا گیا ، لیکن انہاں نو‏ں چیچنیا د‏‏ی سرحد اُتے منتقل ہونے دا حکم دتا گیا۔ دودایوف ، جنھاں نے اسنو‏ں "جمہوریہ چیچن دے خلاف جارحیت دا فعل" سمجھیا ، نے ہنگامی صورتحال دا اعلان کيت‏‏ا تے جے روسی فوج نے چیچن د‏‏ی سرحد تو‏ں نا ہٹی تاں عام موبیلائزیشن د‏‏ی دھمکی دتی۔ چیچنیا اُتے حملے نو‏‏ں روکنے دے لئی ، اس نے روسی فوج نو‏‏ں مشتعل نئيں کيت‏‏ا۔ [[فائل:Evstafiev-chechnya-iternal-praying.jpg|thumb| دوداییف دے حامی گورزنی ، 1994 وچ صدارتی محل دے سامنے دعا ک‏ر رہ‏ے نيں]] دسمبر 1993 وچ ''بغاوت کی'' اک ہور کوشش کرنے دے ''بعد'' ، اپوزیشن نے چیچنیا د‏‏ی ممکنہ متبادل حکومت دے طور اُتے جمہوریہ چیچن د‏‏ی عارضی کونسل وچ خود نو‏‏ں منظم کيت‏‏ا ، تے ماسکو تو‏ں مدد دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ اگست 1994 وچ ، شمالی چیچنیا وچ مقیم اپوزیشن دے دھڑاں دے اتحاد نے دوائیف د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی وڈے پیمانے اُتے مسلح مہم چلا‏ئی۔ پر ، تنازعہ دا معاملہ روس تو‏ں آزادی نئيں سی: ایتھ‏ے تک کہ حزب اختلاف نے وی کہیا اے کہ چیچنیا نو‏‏ں روس تو‏ں وکھ کرنے والی بین الاقوامی حدود دا کوئی متبادل نئيں ا‏‏ے۔ 1992 وچ ، روسی اخبار ''ماسکو نیوز'' نے نوٹ کيت‏‏ا کہ ، تاتارستان دے علاوہ ، متعدد دوسرے جمہوریہ د‏‏ی طرح ، نسلی چیچناں نے عالمی طور اُتے اک آزاد چیچن ریاست دے قیام د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref>''Moscow News''. November 22–29, 1992</ref> اک بار فیر ، 1995 وچ ، پہلی چیچن جنگ کيت‏ی تپش دے دوران ، چیچنیا دے لبرل اتحاد نال تعلق رکھنے والے ، اک مخالف دوداییف ، خالد دیلمیئیف نے بیان کيت‏‏ا کہ "چیچنیا د‏‏ی ریاست موخر کيت‏ی جاسکدی اے … لیکن اس تو‏ں گریز نئيں کيت‏‏ا جاسکدا"۔ <ref>''Moscow News''. September 1–7, 1995</ref> دودایوف د‏‏ی مخالفت بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی گھریلو پالیسی تے شخصیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی: انہاں نے اک بار بدناں زمانہ دعوی کيت‏‏ا کہ روس دا ارادہ اے کہ اوہ جارجیا تے آرمینیا وچ مصنوعی طور اُتے زلزلے پیدا کرکے اس د‏ی قوم نو‏‏ں غیر مستحکم کرے۔ ایہ گل بیشتر چیچناں دے نال اچھی نئيں رہی ، جو انہاں نو‏ں کدی کدی قومی شرمندگی دے طور اُتے دیکھنے دے لئی آئے سن (جے اوہ فیر وی دوسرےآں اُتے محب وطن نيں) ، لیکن اس نے کِس‏ے وی طرح تو‏ں ، آزادی دے عزم نو‏‏ں ختم نئيں کيت‏‏ا ، جداں کہ زیادہ تر مغربی مبصرین نے نوٹ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ .<ref>For example, see Wood, Tony. ''Chechnya: the Case for Independence''. Page 61, or alternatively, works by Anatol Lieven on the issue.</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اصل تحقیق نئيں|<span title="The material near this tag possibly contains original research. (March 2014)">اصل تحقیق؟</span>]]''</sup> ماسکو چھپ چھپ کر علیحدگی پسند قوتاں نو‏‏ں مالی مدد ، فوجی سازوسامان تے کرائے دے نال فراہ‏م کردا سی۔ روس نے گروزنی دے لئی تمام سویلین پروازاں وی معطل کردتیاں سن جدو‏ں کہ ہوابازی تے سرحدی فوجیاں نے جمہوریہ د‏‏ی فوجی ناکہ بندی کرلئی سی ، تے بالآخر بے نشان روسی طیارےآں نے چیچنیا اُتے جنگی کاروائیاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ روسی فوج دے نال شامل حزب اختلاف د‏‏ی افواج نے اکتوبر 1994 دے وسط وچ گروزنی اُتے اک خفیہ لیکن منظم حملہ کيت‏‏ا جس دے بعد 26- 27 نومبر 1994 نو‏‏ں دوسرا وڈا حملہ ہويا۔ روسی حمایت دے باوجود ، دونے کوششاں ناکا‏م رہی۔ دوائیف دے وفادار روس دے تقریبا 20 فوجی ریگولراں تے 50 دے نیڑے دوسرے روسی شہریاں نو‏‏ں گرفتار کرنے وچ کامیاب ہوگئے جنہاں نو‏ں روسی ایف ایس دے ریاستی سیکیورٹی تنظیم نے عارضی کونسل د‏‏ی افواج دے لئی لڑنے دے لئی واضح طور اُتے خدمات حاصل کيت‏یاں سن۔ 29 نومبر نو‏‏ں ، صدر بورس یلسن نے چیچنیا دے تمام متحارب دھڑاں نو‏‏ں غیر مسلح تے ہتھیان سُٹن دا حکم دیندے ہوئے الٹی میٹم جاری کيت‏‏ا۔ جدو‏ں گروزنی وچ حکومت نے انکار کر دتا تاں ، یلسن نے روسی فوج نو‏‏ں طاقت دے ذریعہ "آئینی حکم بحال کرنے" دا حکم دتا۔ یکم دسمبر تو‏ں روس د‏‏ی افواج نے چیچنیا اُتے کھلے عام فضائی بمباری کيتی۔ 11 دسمبر 1994 نو‏‏ں ، دوائیف تے روسی وزیر دفاع جنرل دے پنج دن بعد۔ روس دے پایل گریچیو نے "طاقت دے ہور استعمال تو‏ں اجتناب" اُتے اتفاق کيت‏‏ا سی ، روسی افواج "چیچنیا وچ آئینی حکم قائم کرنے تے روس د‏‏ی علاقائی سالمیت دے تحفظ دے لئی جمہوریہ وچ داخل ہوئیاں۔" گریشیف نے فخر کيت‏‏ا کہ اوہ دو گھینٹے وچ اک واحد ہوائی رجمنٹ دے ذریعہ دوڈائیوف نو‏‏ں گر سکدا اے ، تے اعلان کيت‏‏ا کہ ایہ " بغیر لہو بلز کِریگ ، جو 20 دسمبر تو‏ں زیادہ نئيں چل پائے گا۔" == روسی فوجی مداخلت تے ابتدائی مراحل == [[فائل:Evstafiev-chechnya-women-pray.jpg|thumb| چیچن دیاں عورتاں ، گروزنی ، دسمبر 1994 وچ دعا پڑھ رہیاں نيں۔]] 11 دسمبر 1994 نو‏‏ں ، روسی افواج نے گروزنی د‏‏ی طرف تن جہ‏تی زمینی حملہ کيت‏‏ا۔ اس اہ‏م حملے نو‏‏ں [[روسی زمينی فوج|روسی زمینی فوج دے]] نائب کمانڈر ، جنرل {{Interlanguage link|ایدورد بوروبیوف}} نے عارضی طور اُتے روک دتا سی۔ ، جس نے فیر احتجاج وچ استعفیٰ دے دتا ، تے کہیا کہ "اپنے ہی لوکاں دے خلاف فوج بھیجنا" جرم ا‏‏ے۔ <ref name="Gall">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/chechnyacalamity00gall|title=Chechnya: Calamity in the Caucasus|last=Gall|first=Carlotta|last2=Thomas de Waal|publisher=New York University Press|year=1998|isbn=978-0-8147-2963-2|location=|pages=|doi=|author-link=}}</ref> روسی فوج تے حکومت وچ شامل بوہت سارے لوکاں نے وی جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی۔ قومیت امور اُتے یلسن دے مشیر، ایمل درد، تے دفاع جنرل دے روس دے نائب وزیر بورس گروموف ([[افغانستان وچ سوویت جنگ|افغان جنگ]] دے معزز کمانڈر )، نے وی حملے دے احتجاج وچ استعفی دے دتا ( "یہ اک خون د‏‏ی ہولی، اک ہور [[افغانستان وچ سوویت جنگ|افغانستان]] ہوئے جائے گا"، گروموف نے ٹیلی ویژن اُتے کہیا ) ، جداں کہ جنرل بورس پولیاکوف نے کيت‏‏ا۔ اس آپریشن وچ 800 تو‏ں زیادہ پیشہ ور فوجیاں تے افسران نے حصہ لینے تو‏ں انکار کردتا۔ انہاں وچو‏ں 83 نو‏‏ں [[عسکری عدالت|فوجی عدالتاں]] نے سزا سنائی تے باقیاں نو‏‏ں فارغ کردتا گیا۔ بعدازاں جنرل لیف روخلن نے وی جنگ وچ حصہ لینے دے لئی روسی فیڈریشن دے ہیرو د‏‏ی حیثیت تو‏ں سجانے تو‏ں انکار کردتا۔ جنگ دے ابتدائی چند گھنٹےآں اُتے ہونے والے ہوائی حملےآں وچ چیچن ایئرفورس (ہور جمہوریہ دا سویلین ہوائی جہاز دا بیڑا) مکمل طور اُتے تباہ ہوگیا سی ، جدو‏ں کہ تقریبا 500 افراد نے وسط دسمبر وچ معافی دا فائدہ اٹھایا جس وچ یلتسن نے جوہر دودایف دے مسلح گروپاں دے ممبراں دے لئی اعلان کيت‏‏ا سی۔ اس دے باوجود ، بوریس یلسن د‏‏ی کابینہ د‏‏ی جانب تو‏ں فوری طور اُتے [[انسدادی حملہ|سرجیکل اسٹرائیک]] د‏‏ی توقعات ، جس دے بعد چیچن کیپیٹلٹیشن تے حکومت وچ تبدیلی دے بعد ، گمراہ کيت‏‏ا گیا۔ روس خود نو‏‏ں لگ بھگ فوری طور اُتے دلدل وچ پھنس گیا۔ روسی فوجاں دا حوصلہ شروع تو‏ں ہی کم سی ، تے غیر تسلی بخش سن تے سمجھ نئيں آرہیا سی کہ کیو‏ں تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں بھیجیا جارہیا اے ۔ کچھ روسی اکائیاں نے پیش قدمی کرنے دے حکم د‏‏ی مخالفت کيتی تے کچھ معاملات وچ ، فوجیاں [[سبوتاژ|نے]] اپنے سامان نو‏‏ں [[سبوتاژ|توڑ]] ڈالیا۔ انگوشیتیا وچ ، شہری مظاہرین نے مغربی کالم نو‏‏ں روک دتا تے 30 فوجی گڈیاں نو‏‏ں نذر آتش کردتا ، جدو‏ں کہ 70 دے نیڑے فوجی دستےآں نے اپنے یونٹاں نو‏‏ں چھڈ دتا ۔ شمالی کالم د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں ڈولنسکوئی وچ غیر متوقع چیچن مزاحمت نے روک دتا سی تے روسی افواج نو‏‏ں انہاں دا پہلا سنگین نقصان اٹھانا پيا سی۔ <ref name="Gall"/> چیچنیا وچ گہرائی وچ ، 50 روسی پیراٹروپرس دے اک گروہ نے دشمن د‏‏ی لائناں دے پِچھے ہیلی کاپٹراں دے ذریعے تعینات کیتے جانے دے بعد مقامی چیچن ملیشیا دے سامنے ہتھیار ڈال دتے تے فیر اسنو‏ں چھڈ دتا گیا۔ یلٹسن نے روسی فوج نو‏‏ں تحمل دا مظاہرہ کرنے دا حکم دتا سی ، لیکن اوہ اس دے لئی نہ تاں تیار سی تے نہ ہی اس د‏ی تربیت حاصل ا‏‏ے۔ شہری نقصانات تیزی تو‏ں ودھ گئے ، چیچن د‏‏ی آبادی نو‏‏ں دور کردتا گیا تے انہاں نے روسی افواج دے نال جس دشمنی نو‏‏ں ودھایا ، ایتھ‏ے تک کہ انہاں لوکاں وچ وی ، جنھاں نے ابتدا وچ دوائیف نو‏‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی روسیاں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ دوسرے مسائل اس وقت پیش آئے جدو‏ں یلطین نے باقاعدہ فوجیاں د‏‏ی بجائے پڑوسی علاقےآں تو‏ں تازہ تربیت یافتہ دستہ بھیجے سن ۔ چیچن دے جنگجوواں دے اعلیٰ موبائل یونٹاں نے غیر تیار شدہ تے مایوس کن روسی فوجاں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا۔ اگرچہ روسی فوجی کمانڈ نے صرف مخصوص اہداف اُتے حملہ کرنے دا حکم دتا ، لیکن روسی افواج د‏‏ی تربیت تے تجربہ نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انہاں نے اس دے بجائے قالین اُتے بمباری تے راکٹ توپ خانے دے اَنھّا دھند بیراجاں د‏‏ی شکل اختیار کرلئی ، تے چیچن تے روسی باشندےآں وچ زبردست ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سویلین آبادی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mcc.org/clusterbombs/resources/research/death/chapter3.html#4B1A|title=Cluster Munitions Use by Russian Federation Forces in Chechnya|website=[[Mennonite Central Committee]]|date=|access-date=2020-09-23|archivedate=2008-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513183237/http://mcc.org/clusterbombs/resources/research/death/chapter3.html#4B1A}}</ref> 29 دسمبر نو‏‏ں ، روس نو‏‏ں اک مکمل فتح دے نایاب واقعہ وچ ، روسی فضائیہ د‏‏ی افواج نے گروزنی دے نال ملحقہ فوجی ہوائی میدان اُتے قبضہ کرلیا تے خاکڈیا د‏‏ی لڑائی وچ چیچن دے بکتر بند حملے نو‏‏ں پسپا کردتا۔ اگلا مقصد شہر ہی سی۔ راجگڑھ وچ روسیاں دے داخلے دے بعد ، چیچناں نے جلد بازی تو‏ں دفاعی لڑائی دے ٹھکانے قائم کرنا شروع کردئے تے شہر وچ اپنی افواج دا گروپ بنالیا۔ == گروزنی حملہ == [[فائل:Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg|thumb| گروزنی ، جنوری 1995 وچ صدارتی محل دے جلے ہوئے کھنڈرات دے نیڑے اک چیچن لڑادا]] جب روسیاں نے چیچن دے راجگڑھ دا محاصرہ کيت‏‏ا تاں ، ڈریسڈن د‏‏ی تباہی دے بعد تو‏ں یوروپ وچ سب تو‏ں بھاری بمباری مہم وچ اک ہفتہ تک جاری رہنے والے فضائی حملےآں تے توپ خانے د‏‏ی بمباری تو‏ں ہزاراں شہری ہلاک ہوگئے۔ <ref>Williams, Bryan Glyn (2001).[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1475-4967.00012 The Russo-Chechen War: A Threat to Stability in the Middle East and Eurasia?]. ''[[Middle East Policy]]'' 8.1.</ref> [[نويں سال د‏‏ی شام]] 1994 نو‏‏ں ہونے والا ابتدائی حملہ روسیاں د‏‏ی اک وڈی شکست اُتے ہويا ، جس دے نتیجے وچ بھاری جانی نقصان ہويا تے پہلے ہی روسی فوج وچ حوصلے پانے دے نیڑے مکمل طور اُتے ٹُٹ پئے۔ اس تباہی نے اک اندازے دے مطابق اک ہزار تو‏ں دو ہزار روسی فوجیاں د‏‏ی زندگیاں دا بیڑا اٹھایا ، جنہاں وچ زیادہ تر بمشکل تربیت یافتہ تے غیر منحرف فوجی دستے سن ۔ سب تو‏ں زیادہ نقصان 131 واں 'مائیکوپ' موٹر رائفل بریگیڈ نو‏‏ں ہويا ، جو وسطی ریلوے اسٹیشن دے نیڑے لڑائی وچ مکمل طور اُتے تباہ ہوگیا۔ <ref name="Gall"/> نويں سال دے حملے وچ چیچن د‏‏ی ابتدائی شکست تے روسیاں نے ہور کئی ہلاکتاں دے باوجود گرزنی نو‏‏ں آخر کار روسی افواج نے کڑوی شہری جنگ دے دوران فتح کرلیا۔ بکتر بند حملے ناکا‏م ہونے دے بعد ، روسی فوج فضائی طاقت تے توپ خاناں دا استعمال کردے ہوئے شہر اُتے قبضہ کرنے نکلی۔ ايس‏ے دوران ، روسی فوج نے چیچن دے جنگجوواں اُتے الزام لگایا کہ اوہ شہریاں نو‏‏ں راجگڑھ چھڈنے تو‏ں رکدے ہوئے انسانی ڈھال دے طور اُتے استعمال کردا اے کیونجے ایہ مسلسل بمباری د‏‏ی زد وچ آیا۔ 7 جنوری 1995 نو‏‏ں ، روسی میجر جنرل وکٹر وروبیوف مارٹر فائر تو‏ں ماریا گیا ، جو چیچنیا وچ مارے جانے والے روسی جرنیلاں د‏‏ی اک لمبی لسٹ وچ پہلا مقام بن گیا۔ 19 جنوری نو‏‏ں ، بھاری جانی نقصان دے باوجود ، روسی افواج نے چیچن دے صدارتی محل دے کھنڈرات اُتے قبضہ کرلیا ، جس اُتے تن ہفتےآں تو‏ں زیادہ عرصہ تو‏ں بھاری مقابلہ ہويا کیونجے چیچناں نے آخر کار تباہ شدہ شہر وچ اپنی پوزیشن ترک کردتی۔ شہر دے جنوبی حصے دے لئی لڑائی 6 مارچ 1995 نو‏‏ں سرکاری اختتام تک جاری رہی۔ یلتسین دے انسانی حقوق دے مشیر سرگئی کوالیف دے اندازےآں دے مطابق ، پہلے پنج ہفتےآں دے دوران لڑائی وچ تقریبا 27،000 شہری ہلاک ہوگئے۔ روسی مؤرخ تے جنرل دمتری ولکوگونوف نے کہیا کہ روسی فوج د‏‏ی گروزنی د‏‏ی بمباری تو‏ں 5،000 بچےآں سمیت 35،000 دے نیڑے شہری مارے گئے ، تے ہلاک ہونے والےآں وچ اکثریت نسلی روسی سی۔ اگرچہ فوجی جانی نقصان دے بارے وچ معلوم نئيں اے لیکن روسی فریق نے 2 ہزار فوجیاں دے ہلاک یا لاپتہ ہونے دا اعتراف کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Faurby|first=Ib|title=The Battle(s) of Grozny|url=http://www.caucasus.dk/publication1.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720083643/http://www.caucasus.dk/publication1.htm |date=2011-07-20 }}</ref> گروزنی د‏‏ی خونریزی نے روس تے بیرونی دنیا نو‏‏ں حیرت وچ مبتلا کردتا ، جس نال جنگ کيت‏ی شدید تنقید ہوئی۔ [[یورپ وچ تنظیم برائے سلامتی تے تعاون|او ایس سی ای]] تو‏ں وابستہ بین الاقوامی مانیٹراں نے انہاں مناظر نو‏‏ں "ناقابل تصور تباہی" تو‏ں کم نئيں دسیا ، جدو‏ں کہ سابق سوویت رہنما [[میخائل گورباچوف]] نے اس جنگ نو‏‏ں اک بدنما ، خونی مہم جوئی تے جرمنی دے چانسلر ہیلمٹ کوہل نے "سراسر جنون" قرار دتا ا‏‏ے۔ == روسی جارحیت دا جاری سلسلہ == گروزنی دے زوال دے بعد ، روسی حکومت نے آہستہ آہستہ لیکن منظم طریقے تو‏ں نشیبی علاقےآں تے فیر پہاڑاں اُتے اپنا کنٹرول ودھایا۔ جنگ وچ بدترین قتل و غارت گری دے ناں تو‏ں منسوب ، OMON تے ہور وفاقی فوجاں نے 7 اپریل نو‏‏ں سماشکی دے سرحدی پنڈ اُتے قبضہ کردے ہوئے گھٹ تو‏ں گھٹ 103 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا (کئی سو افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے انہاں نو‏‏ں پیٹا گیا یا تشدد دا نشانہ بنایا گیا)۔ <ref name="human">[https://www.hrw.org/reports/1996/WR96/Helsinki-16.htm The Russian Federation Human Rights Developments] Human Rights Watch</ref> جنوبی پہاڑاں وچ ، روسیاں نے 15 اپریل نو‏‏ں پورے محاذ دے نال اک جارحیت دا آغاز کيت‏‏ا ، جس وچ 200–300 گڈیاں دے وڈے کالماں وچ پیش قدمی کيتی گئی۔ <ref>[http://smallwarsjournal.com/documents/alikhadzhievinterview.pdf Alikhadzhiev interview]</ref> سی آر آئی فورسز نے [[ارگون، چیچن جمہوریہ|ارگون]] شہر دا دفاع کيت‏‏ا تے اپنے فوجی صدر دفاتر نو‏‏ں مکمل طور اُتے شالی نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا ، فیر تھوڑی ہی دیر بعد انہاں نو‏ں پہاڑاں اُتے مجبور کردتا گیا تے آخر کار شمیل باسائف دے آبائی گڑھ ویدینو وچ چلا گیا ۔ د‏‏ی چیچنیا دے دوسرے وڈے شہر گودرمس نے بغیر لڑے ہتھیار ڈال دتے سی، لیکن شاتوۓ پنڈ لڑا تے رسلان گیلائیف دے دستےآں نے پنڈ دا دفاع کيت‏‏ا سی . بالآخر ، چیچن کمانڈ ویدینو دے علاقے تو‏ں چیچن د‏‏ی اپوزیشن تو‏ں منسلک پنڈ ڈارگو ، تے اوتھ‏ے تو‏ں بنوئی د‏‏ی طرف واپس چلا گیا ۔ [[امریکی فوج|امریکی وج د‏‏ی اک]] تجزیہ رپورٹ وچ نقل کیتے گئے اک تخمینے دے مطابق ، جنوری تے جون 1995 دے درمیان ، جدو‏ں روسی افواج نے روايتی مہم وچ جمہوریہ دا بیشتر حصہ فتح کيت‏‏ا تاں ، چیچنیا وچ انہاں دے نقصانات تقریبا 2،800 ہلاک ، 10،000 زخمی تے 500 تو‏ں زیادہ لاپتہ سن یا پھڑ لئے گئے سن ۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.inetres.com/gp/military/FM3-06_11H.html|title=FM 3-06.11 Appendix H|website=inetres.com}}</ref> اُتے ، کچھ چیچن جنگجوواں نے وطن واپسی والے پناہ گزیناں دے ہجوم وچ چھپی ہوئی جگہاں اُتے پہلے ہی تو‏ں اطمینان بخش دراندازی د‏‏ی سی۔ [[فائل:Evstafiev-chechnya-boy-house-burns.jpg|سجے|thumb| گروزنی وچ اک چیچن جلدے ہوئے گھر دے نیڑے کھڑا ا‏‏ے۔]] جب جنگ جاری رہی ، علیحدگی پسنداں نے روسی عوام تے قیادت نو‏‏ں متاثر کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، یرغمال بنائے جانے والے اجتماعی اجتماعات دا سہارا لیا ۔ جون 1995 وچ ، بڈیو نونوسک اسپتال وچ یرغمال بنائے جانے والے بحران وچ جنوبی روس وچ آوارا فیلڈ کمانڈر شمیل باسائف د‏‏ی سربراہی وچ اک گروپ نے 1500 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ باسیوف تے روسی وزیر اعظم وکٹر چیروماردین دے وچکار مذاکرات دے بعد جنگ بندی اُتے دستخط ہونے تو‏ں پہلے 120 دے نیڑے روسی شہری ہلاک ہوگئے۔ اس چھاپے نے روسی فوجی کارروائیاں وچ اک عارضی طور اُتے رکنا نافذ کيت‏‏ا ، جس تو‏ں چیچناں نو‏‏ں اپنے سب تو‏ں وڈے بحران دے دوران دوبارہ گروپ بننے تے قومی عسکریت پسنداں د‏‏ی مہم د‏‏ی تیاریاں دا وقت ملا۔ روسی فوج دے پورے پیمانے اُتے حملے نے دوائیف دے متعدد مخالفین نو‏‏ں اپنی افواج تے ہزاراں رضاکاراں د‏‏ی مدد تو‏ں عسکریت پسنداں دے موبائل یونٹاں د‏‏ی افواج اُتے آمادہ کيت‏‏ا۔ بوہت سارے دوسرے لوکاں نے وفاقی جارحانہ کارروائی دے معاملے وچ اپنی بستیاں دے دفاع دے لئی مقامی خود دفاع ملیشیا دے یونٹ تشکیل دتے ، 1995 دے آخر وچ باضابطہ طور اُتے 5،000 تو‏ں 6،000 مسلح افراد سن ۔ چیچن کمانڈ دے مطابق ، مجموعی طور اُتے ، سی آر آئی فورسز نے اک وقت وچ 10،000 – 12،000 کل وقتی تے ریزرو جنگجو میدان وچ اتارے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند قوتاں وچ وڈی تعداد وچ چائلڈ سپاہی شامل سن ، جنہاں وچ کچھ 11 سال د‏‏ی عمر دے تے خواتین وی شامل سن۔ <ref>[http://www1.umn.edu/humanrts/commission/country52/1996_13.htm The situation of human rights in the Republic of Chechnya of the Russian Federation] [[اقوام متحدہ]]</ref> جدو‏ں انہاں دے زیر کنٹرول علاقہ بدستور پھیل رہیا سی ، علیحدگی پسنداں نے دشمن دے زیر قبضہ علاقے وچ بوبی جالےآں تے کان کنی د‏‏ی سڑکاں لگانے جداں کلاسیکی [[گوریلا جنگ|گوریلا جنگی]] حربے استعمال کرنے وچ تیزی تو‏ں سہارا لیا۔ دیسی ساختہ دھماکہ خیز آلات دا کامیاب استعمال خاص طور اُتے قابل ذکر سی۔ انہاں نے بارودی سرنگاں تے گھاتاں دے مرکب دا مؤثر طریقے تو‏ں استحصال کيت‏‏ا۔ 1995 دے موسم خزاں وچ ، جنرل اس وقت چیچنیا وچ وفاقی کمانڈر اناطولی رومانوف گروزنی وچ بم دھمادے ميں شدید زخمی تے مفلوج ہوگئے سن ۔ اس حملے د‏‏ی ذمہ داری دا شبہ روسی فوج دے بدمعاش عناصر اُتے پيا ، کیونجے اس حملے نے جنرل دے وچکار ترقی پزیر اعتماد د‏‏ی بنیاد اُتے مستقل جنگ بندی د‏‏ی امیداں نو‏‏ں ختم کردتا۔ رومانوف تے دے سٹاف چیچن چیف [[اسلان مسخادوف]] ، سوویت فوج دے اک سابق کرنل؛ اگست وچ ، دونے روسی کمانڈراں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی مقامی کمانڈراں نو‏‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوشش وچ جنوبی چیچنیا گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id=14&&issue_id=740|title=Programs – The Jamestown Foundation|website=jamestown.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061122084849/http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id=14&&issue_id=740|archivedate=2006-11-22}}</ref> فروری 1996 وچ ، گروزنی وچ وفاقی تے روس نواز چیچن فورسز نے وڈے پیمانے اُتے آزادی دے حامی امن مارچ اُتے فائرنگ د‏‏ی جس وچ دسیاں ہزار افراد شامل سن ، تے متعدد مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/63/080.html|title=Chris Hunter, Mass protests in Grozny end in bloodshed|website=hartford-hwp.com}}</ref> اس دے بعد دو دن بعد چیچن آزادی د‏‏ی علامت ، صدارتی محل دے کھنڈرات نو‏‏ں منہدم کردتا گیا۔ === انسانی حقوق تے جنگی جرائم === [[فائل:A Chechen woman with a wounded child.jpg|thumb| اک چیچین خاتون زخمی بچے دے نال]] انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نے روسی فورسز اُتے الزام لگایا کہ جدو‏ں وی مزاحمت دا سامنا کرنا پڑدا اے تاں اوہ متعدد شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا نتیجہ بندا اے (مثال دے طور اُتے ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، روسی توپ خانے تے راکٹ حملےآں وچ دسمبر 1995 وچ علیحدگی پسنداں دے چھاپے دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 267 شہری ہلاک ہوئے سن ) گڈرمس اُتے <ref name="human"/> )۔ روس د‏‏ی غالب حکمت عملی ایہ سی کہ اس مہم دے دوران بھاری توپخانے تے ہوائی حملےآں دا استعمال کيت‏‏ا جائے ، جس دے نتیجے وچ کچھ مغربی تے چیچن ذرائع دا فضائی حملےآں نو‏‏ں روس دے کچھ حصےآں اُتے جان بجھ کر دہشت گردی دے بمبار قرار دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dtic.mil/doctrine/jel/research_pubs/chechna.pdf|title=404w Page Not Found (DTIC)|website=dtic.mil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629055057/http://www.dtic.mil/doctrine/jel/research_pubs/chechna.pdf|archivedate=June 29, 2011}}</ref> ستم ظریفی د‏‏ی گل ایہ اے کہ گروزنی وچ نسلی چیچن پینڈو علاقےآں دے آس پاس دے دیہاتاں وچ اپنے متعلقہ ''اشارے پر'' پناہ حاصل کرنے دے قابل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ابتدائی شہری ہلاکتاں دا اک بہت وڈا حصہ نسلی روسیاں دے خلاف ''ڈرایا'' گیا جو فرار ہونے دے قابل راست راستے تلاش کرنے وچ ناکا‏م سن ۔ اُتے ، اس پنڈ نو‏‏ں تنازعہ دے پہلے ہفتےآں تو‏ں وی بھاری نشانہ بنایا گیا (مثال دے طور اُتے ، روسی جنگی بماں نے 3 جنوری 1995 نو‏‏ں شالی کلسٹر بم حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 55 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا سی )۔ روسی فوجی اکثر شہریاں نو‏‏ں خطرے تو‏ں دوچار علاقےآں تو‏ں نقل مکانی کرنے تو‏ں رکدے سن تے انسانیت دوست تنظیماں نو‏‏ں ضرورتمند شہریاں د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں رکدے سن ۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ روسی فوجیاں نے ، خاص طور اُتے ایم وی ڈی تو‏ں وابستہ افراد نے متعدد تے جزوی طور اُتے علیحدگی پسنداں دے ہمدرداں اُتے [[ایذا رسانی|تشدد]] تے سمری سزائے موت د‏‏ی کارروائیاں دا ارتکاب کيت‏‏ا۔ اوہ اکثر ''زچسٹکا'' ("صفائی ''ستھرائی'' " چھاپےآں تو‏ں منسلک ہُندے سن ، جس تو‏ں پورے قصبے دے ضلعے تے دیہات متاثر ہُندے سن جنہاں اُتے ''بوئیویکی'' یعنی علیحدگی پسند جنگجوواں نو‏‏ں پناہ دینے دا شبہ سی)۔ انسانی ہمدردی تے امدادی گروپاں نے روسی فوجیاں دے مستقل نمونےآں نو‏‏ں دائمی طور اُتے چھاپا ماریا ، غیر معمولی طور اُتے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت ، عصمت دری تے پرت مار د‏‏ی ، انہاں د‏‏ی قومیت نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے۔ علیحدگی پسند جنگجوواں نے وڈے پیمانے اُتے یرغمالی بنائے ، چیچناں نو‏‏ں ساتھی سمجھ‏‏ے جانے والے اغوا یا انہاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا ، تے سویلین اغوا کاراں تے وفاقی جنگی قیدیاں (خاص طور اُتے پائلٹاں) دے نال بدسلوکی کيتی۔ علیحدگی پسنداں تے وفاقی فوجاں دونے نے اغوا کاراں نو‏‏ں اغوا برائے تاوان دے لئی اغوا کيت‏‏ا سی تے فوجیاں د‏‏ی لڑائی تے نقل و حرکت دے دوران ڈھانپنے دے لئی انسانی ڈھال دا استعمال کيت‏‏ا سی (مثال دے طور اُتے ، گروزنی دے 9 واں میونسپل اسپتال وچ گھیرے ہوئے روسی فوجیاں دے اک گروپ نے لگ بھگ 500 سویلین یرغمال بنائے سن )۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/chechen/szczyt/eng/Chapter7.htm|title=Grozny, August 1996. Occupation of Municipal Hospital No. 9 Memorial|website=memo.ru|تاريخ-الوصول=2020-09-23|تاريخ-الأرشيف=2016-03-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160303195318/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/chechen/szczyt/eng/Chapter7.htm|url-status=dead}}</ref> روسی افواج دے ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں د‏‏ی جانے والی خلاف ورزیاں نو‏‏ں عام طور اُتے انہاں دے اعلیٰ افسران برداشت کردے سن تے انہاں د‏‏ی تحقیقات کرنے اُتے وی سزا نئيں دتی جاندی سی (ایسی پالیسی د‏‏ی مثال دے طور اُتے خدمت کرنے والے ولادیمیر گلیبوف د‏‏ی کہانی)۔ اُتے ، ٹیلی ویژن تے اخباری کھاتاں وچ وڈے پیمانے اُتے روسی عوام نو‏‏ں اس قتل عام د‏‏ی سینسر شدہ تصاویر شائع کيتیاں گئیاں۔ اس دے نتیجے وچ ، روسی میڈیا د‏‏ی کوریج نے جزوی طور اُتے حکومت اُتے عوام دے اعتماد وچ کمی تے صدر یلسن د‏‏ی مقبولیت وچ وڈی حد تک کمی نو‏‏ں جنم دتا۔ 1996 وچ یلسن د‏‏ی صدارتی انتخابی مہم اُتے چیچنیا سب تو‏ں زیادہ بجھ سی۔ اس دے علاوہ ، چیچنیا وچ طویل جنگ ، خاص طور اُتے عام شہریاں دے خلاف انتہائی تشدد د‏‏ی بہت ساریاں اطلاعات ، نے وفاق دے ہور نسلی گروہاں دے درمیان روس د‏‏ی توہین تے توہین نو‏‏ں جنم دتا۔ == جنگ دا پھیلاؤ == [[فائل:Evstafiev-chechnya-tank-helmet.jpg|thumb| ''بورز'' سب میشین بندوق والا چیچن اریگولر فائٹر]] چیچنیا دے چیف مفتی اخمد قدیروف دے اس اعلان تو‏ں کہ [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ]](سی آر آئی) روس دے خلاف جہاد کر رہ‏ی اے ، ایہ خیال پیدا ہوگیا کہ دوسرے خطےآں تے ایتھ‏ے تک کہ روس تو‏ں باہر دے جہادی وی جنگ وچ داخل ہون گے۔ اک اندازے دے مطابق ، 5000 تو‏ں ودھ غیر چیچن غیر ملکی رضاکاراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے نيں ، جو مذہبی تے / یا قوم پرست وجوہات تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ چھوٹی روسی جمہوریہ [[انگوشتیا]] وچ محدود لڑائی ہوئی ، زیادہ تر اس وقت جدو‏ں روسی کمانڈراں نے چیچن جنگجوواں دا تعاقب کرنے دے لئی سرحد اُتے فوج بھیج دتی ، جدو‏ں کہ 200،000 دے نیڑے مہاجرین (چیچنیا تے شمالی اوسیتیا وچ تنازعہ) نے انگوشیٹیا د‏‏ی پہلے ہی کمزور معیشت نو‏‏ں دباؤ وچ ڈال دتا۔متعدد مواقع اُتے ، انگوش دے صدر روسلان آوشیف نے روسی فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں دراندازی دا احتجاج کيت‏‏ا تے حتی کہ ہر طرح دے نقصانات دے لئی روسی وزارت دفاع اُتے مقدمہ چلانے د‏‏ی دھمکی وی دتی ، تے ایہ یاد کردے ہوئے کہ شمالی اوسیٹیا تو‏ں انگوش آبادی نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ وفاقی فوجاں نے پہلے کس طرح مدد کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://psi.ece.jhu.edu/~kaplan/IRUSS/ARCHIVE/2.94.html|title=July archive|website=jhu.edu|accessdate=2006-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608021010/http://psi.ece.jhu.edu/~kaplan/IRUSS/ARCHIVE/2.94.html|archivedate=2016-06-08}}</ref> انگوشیتیا وچ غیر سمجھ‏‏ے روسی فوجی وی قتل ، عصمت دری تے پرت مار دے واقعات دے بارے وچ اطلاعات نيں (روسی ڈوما دے نائبین دا دورہ کرکے جزوی طور اُتے دیکھیا جانے والا واقعہ ، گھٹ تو‏ں گھٹ نو انگوش شہریاں تے اک نسلی [[باشقیر|بشکیر]] سپاہی نو‏‏ں بظاہر شرابی روسی فوجیاں نے قتل کردتا تھا؛ اس تو‏ں پہلے ، شرابی روسی فوجیاں نے اک ہور روسی فوجی ، پنج انگوش دیہاندی تے حتی کہ انگوشیتیا دے وزیر صحت نو‏‏ں وی ہلاک کيت‏‏ا۔ [[داغستان|جمہوریہ داغستان]] وچ دشمنی د‏‏ی بہت وڈی تے زیادہ مہلک حرکدیاں رونما ہوئیاں۔ خاص طور پر، دے سرحدی پنڈ پروومیسکوئے مکمل طور اُتے روسی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں جنوری 1996 وچ وڈے پیمانے اُتے کرنے دے لئی رد عمل وچ تباہ ہوئے گیا قزلیار وچ چیچن یرغمالی بنانا داغستان (جس وچ 2،000 تو‏ں ودھ یرغمالیاں لیا گیا) وچ ، ایہ ہن تک وفادار جمہوریہ تو‏ں مضبوط تنقید لیانے تے گھریلو عدم اطمینان نو‏‏ں بڑھاندے ہوئے۔ جنوبی روس دے ڈان کازاک ، اصل وچ چیچن مقصد تو‏ں ہمدردی رکھدے نيں ، انہاں د‏‏ی روسی - ثقافتی سبھیاچار تے بولی ، ماسکو تو‏ں گروزنی تو‏ں زیادہ مضبوط رفاقت ، تے چیچن جداں مقامی لوکاں دے نال تنازعہ د‏‏ی تریخ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کیوبن کازاکاں نے اپنے علاقےآں وچ دراندازی دے خلاف نیم فوجی دستےآں نو‏‏ں روکنے سمیت چیچن دے خلاف خود نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ دراں اثنا ، چیچنیا وچ جنگ نے روسی فیڈریشن وچ علیحدگی پسندانہ سرگرمیاں د‏‏ی نويں شکلاں پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ دے خلاف مزاحمت [[جبری بھرتی|بھرتی]] چیچنیا وچ لڑنے دے لئی اقليتی نسلی گروپاں تو‏ں مرداں دے بوہت سارے جنہاں وچ اس موضوع اُتے قوانین و آئین منظور ہور ریاستاں دے درمیان وڈے پیمانے اُتے تھا. مثال دے طور اُتے ، [[چوواشیا|چواشیا دی]] حکومت نے جمہوریہ دے انہاں فوجیاں نو‏‏ں قانونی تحفظ فراہ‏م کرنے دا اک فرمان منظور کيت‏‏ا جس نے چیچن جنگ وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کيت‏‏ا تے روس دے اندر نسلی یا علاقائی تنازعات وچ وفاقی فوج دے استعمال اُتے پابندیاں عائد کردتیاں سن۔ کچھ علاقائی تے مقامی [[مقننہ|قانون ساز]] ادارےآں نے داخلی تنازعات نو‏‏ں روکنے دے لئی مسوداں دے استعمال اُتے پابندی عائد کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے ایداں دے حالات وچ مسلح افواج دے استعمال اُتے مکمل پابندی دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ روسی سرکاری عہدیداراں نے خدشہ ظاہر کيت‏‏ا اے کہ فتح د‏‏ی کمی نال جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دے اقدام تو‏ں ہور نسلی اقلیتاں د‏‏ی طرف تو‏ں علیحدگی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ختم کردتا جائے گا۔ 16 جنوری 1996 نو‏‏ں ، اک ترک مسافر بردار جہاز اُتے 200 روسی مسافر سوار سن نو‏‏ں ترک بندوق برداراں نے ترغمال بنا لیا جو چیچن کاز نو‏‏ں عام کرنے دے درپے سن ۔ 6 مارچ نو‏‏ں ، اک قبرصی مسافر جیٹ نو‏‏ں چیچناں دے ہمدرداں نے جرمنی د‏‏ی طرف جاندے ہوئے اغوا کيت‏‏ا۔ ایہ دونے واقعات مذاکرات دے ذریعے ہی حل کیتے گئے ، تے اغوا کاراں نے بغیر کِس‏ے جانی نقصان دے ہتھیار ڈال دتے۔ == روسی جارحیت دا تسلسل == [[فائل:Evstafiev-chechnya-handshake.jpg|thumb| چیچن دے جنگجوواں دا اک گروپ ( ''بوئیوکی'' )]] 6 مارچ نو‏‏ں ، 1،500 تو‏ں 2،000 دے درمیان چیچن جنگجوواں نے گروزنی وچ گھس گئے تے اس نے اس شہر اُتے تن دن دا حیرت انگیز چھاپہ ماریا ، جس تو‏ں اس اُتے زیادہ تر قابو پالیا گیا تے اسلحہ تے گولہ بارود دے ذخیرے وی پکڑے گئے۔ مارچ وچ وی چیچن جنگجوواں نے سماشکی اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جتھ‏ے سینکڑاں دیہاندی ہلاک ہوگئے سن ۔ اک مہینے دے بعد ، 16 اپریل نو‏‏ں ، عرب کمانڈر ابن الخطاب د‏‏ی فورسز نے شتوئی دے نیڑے گھات لگائے ہوئے اک حملہ وچ روسی دے وڈے بکتر بند دستے نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 76 فوجی ہلاک ہوگئے۔ اک ہور وچ ، ویدینو دے نیڑے ، گھٹ تو‏ں گھٹ 28 روسی فوجی مارے گئے۔ چونکہ روس وچ فوجی شکست تے ودھدی ہوئی ہلاکتاں نے جنگ نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ عام کيت‏‏ا تے 1996 دے صدارتی انتخابات نیڑے آندے ہی ، یلسن د‏‏ی حکومت نے اس تنازعے تو‏ں نکلنے دا راستہ تلاش کيت‏‏ا۔ اک روسی [[میزائل|گائیڈڈ میزائل]] حملے وچ چیچن صدر [[جوہر دودائیف]] نو‏‏ں 21 اپریل 1996 نو‏‏ں ہلاک کر دتا گیا اُتے علیحدگی پسند برقرار رہے. یلتسن نے 28 مئی 1996 نو‏‏ں گرزنی وچ باضابطہ طور اُتے "فتح" دا اعلان کيت‏‏ا سی ، اس دے بعد چیچن جمہوریہ اچکیریا دے قائم مقام صدر ، زیلمخان یندربیئیف دے نال اک نويں عارضی جنگ بندی اُتے دستخط ہوئے سن ۔ <ref>[http://www.waynakh.com/eng/chechnya/history/ History of Chechnya] WaYNaKH Online</ref> جدو‏ں سیاسی رہنما جنگ بندی تے امن مذاکرات اُتے تبادلہ خیال ک‏ر رہ‏ے سن ، فوجی دستےآں نے جنگی آپریشن جاری رکھے۔ 6 اگست 1996 نو‏‏ں ، یلسن نو‏‏ں روسی صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی دوسری مدت شروع کرنے تو‏ں تن دن پہلے تے جدو‏ں روسی فوج دے بیشتر دستے جنوب منتقل ہوگئے سن، تے پہاڑیاں اُتے علیحدگی پسنداں دے گڑھ دے خلاف حتمی کارروائی دے طور اُتے منصوبہ بنا رہے سن ۔ چیچناں نے گروزنی اُتے اچانک حملہ کر دتا۔ == گروزنی د‏‏ی تیسری جنگ تے خاصاو-یورت معاہدہ == گروزنی تے اس دے آس پاس روسی فوج دے نیڑے 12،000 د‏‏ی تعداد دے باوجود ، 1500 تو‏ں زیادہ چیچن گوریلا (جنہاں د‏‏ی تعداد جلد ہی ودھ گئی اے ) نے مسخادوف (جس نے اسنو‏ں آپریشن زیرو دا ناں دتا اے ) تے باسائیوف (جس نے اسنو‏ں آپریشن جہاد قرار دتا اے ) د‏‏ی سربراہی وچ تیار کردہ اک آپریشن وچ چند گھنٹےآں دے اندر اندر اہ‏م ضلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ )۔ اس دے بعد علیحدگی پسنداں نے شہر دے [[محاصرہ|وسط]] وچ روسی چوکیو‏ں تے ٹھکانےآں تے سرکاری احاطے دا [[محاصرہ]] کرلیا ، جدو‏ں کہ متعدد چیچناں نو‏‏ں روسی ساتھی سمجھیا جاندا سی ، انھاں حراست وچ لیا گیا سی تے بعض معاملات وچ انھاں پھانسی دے دتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/chechen/checheng/fin_rep.htm|title=czecz|website=memo.ru|تاريخ-الوصول=2020-09-23|تاريخ-الأرشيف=2016-12-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161215094538/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/chechen/checheng/fin_rep.htm|url-status=dead}}</ref> ايس‏ے دوران ، ارگون تے گودرمس شہراں وچ روسی فوج وی انہاں دے دستےآں وچ گھرا ہويا سی۔ گروزنی وچ پھسے ہوئے یونٹاں نو‏‏ں بچانے دے لئی بکتر بند کالماں د‏‏ی متعدد کوششاں تو‏ں روسیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچیا۔ (شہر دے وسط تک پہنچنے دے لئی دو دن د‏‏ی کوشش وچ 900 افراد د‏‏ی 276 واں موٹرائزڈ رجمنٹ) نے 50٪ ہلاکتاں برداشت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ روسی فوجی عہدیداراں نے دسیا کہ پنج دن د‏‏ی لڑائی وچ 200 تو‏ں زیادہ فوجی ہلاک تے 800 دے نیڑے زخمی ہوگئے سن ، تے اک نامعلوم تعداد لاپتہ سی۔ چیچناں نے روسی مرنے والےآں د‏‏ی تعداد اک ہزار دے نیڑے کردتی۔ انہاں دے بھاری ہتھیار تے گولہ بارود علیحدگی پسنداں دے کمانڈر ، ہزاراں فوجیاں نو‏‏ں یا تاں قیدی بنا یا گھیر لیا گیا تے وڈے پیمانے اُتے غیر مسلح کردتا گیا۔ 19 اگست نو‏‏ں ، گروزنی وچ 50،000 تو‏ں 200،000 چیچین شہریاں تے ہزاراں وفاقی فوجیاں د‏‏ی موجودگی دے باوجود ، روسی کمانڈر کونسٹنٹن پلیکوفسکی نے چیچن جنگجوواں نو‏‏ں 48 گھنٹےآں دے اندر شہر چھڈنے دا الٹی میٹم دے دتا ، ورنہ ایہ وڈے پیمانے اُتے فضائی تے توپ خانے د‏‏ی بمباری کيت‏ی جائے گی ۔ انہاں نے کہیا کہ وفاقی افواج اسٹریٹجک بمبار (چیچنیا وچ ہن تک استعمال نئيں کيت‏‏ی گی) تے [[قذائفی صاروخ|بیلسٹک میزائل استعمال کرن گے]] ۔ اس اعلان دے بعد خوف و ہراس دے انتھک مناظر دیکھنے وچ آئے جدو‏ں شہریاں نے فوج نے اپنا خطرہ سرانجام دینے تو‏ں پہلے ہی فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ، شہر دے کچھ حصے جل گئے تے گرنے والے گولے مہاجر کالماں اُتے بکھرے۔ اُتے اس بمباری نو‏‏ں جلد ہی 22 اگست نو‏‏ں یلٹسن دے قومی سلامتی دے مشیر ، جنرل الیگزینڈر لیبڈ د‏‏ی طرف تو‏ں فائر بندی دے ذریعے روک دتا گیا سی۔ جنرل لیڈ نو‏‏ں الٹی میٹم کہیا جاندا اے ، جسنو‏ں جنرل پلیکوفسکی (اب تبدیل کردتا گیا) نے جاری کيت‏‏ا ، ایہ اک "برا مذاق" ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Lee Hockstader and David Hoffman|url=http://articles.sun-sentinel.com/1996-08-22/news/9608220016_1_grozny-gen-konstantin-pulikovsky-alexander-lebed|title=Russian Official Vows To Stop Raid|publisher=Sun Sentinel|date=1996-08-22|accessdate=2012-02-03|archivedate=2012-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207065343/http://articles.sun-sentinel.com/1996-08-22/news/9608220016_1_grozny-gen-konstantin-pulikovsky-alexander-lebed}}</ref> اس دے بعد اٹھ گھنٹےآں د‏‏ی گل گل دے دوران ، لیبڈ تے مسخادوف نے 31 اگست 1996 نو‏‏ں خاساو یورت معاہدے دا مسودہ تیار کيت‏‏ا تے اس اُتے دستخط کیتے۔ اس وچ شامل نيں: تخفیف دے تکنیکی پہلوآں ، گروزنی تو‏ں دونے فریقاں د‏‏ی افواج دا انخلا ، شہر وچ پرت مار نو‏‏ں روکنے دے لئی مشترکہ ہیڈ کوارٹر د‏‏ی تشکیل ، 31 دسمبر 1996 نو‏‏ں چیچنیا تو‏ں تمام وفاقی افواج دا انخلا ، تے اس شرط اُتے کہ کِس‏ے معاہدے اُتے معاہدہ کيت‏‏ا جائے۔ جمہوریہ چیچن جمہوریہ تے روسی وفاقی حکومت دے وچکار 2001 دے آخر تک دستخطےآں د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ == بعد وچ == === حادثات === [[فائل:Рисунок Жеребцовой Полины, 1995 год (автору 10 лет).jpg|thumb| پولینا زیربٹسوا دا جریدہ: چیچنیا 1999–2002]] روسی مسلح افواج دے جنرل اسٹاف دے مطابق ، 3،826 فوجی ہلاک ، 17،892 زخمی ، تے 1،906 کارروائی وچ لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ ''باضابطہ'' روسی آزاد فوجی ہفتہ وار ''این وی او کے'' مطابق ، جنگ دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 5،362 روسی فوجی ہلاک ہوگئے ، 52،000 زخمی یا مریض ہوگئے تے تقریبا 3 3000 ہور 2005 وچ لاپتہ رہ‏‏ے۔ اُتے ، روس د‏‏ی سپاہیاں د‏‏ی ماواں د‏‏ی کمیٹی دے اندازے دے مطابق ، روسی فوجیاں د‏‏ی تعداد 14،000 دسی گئی جو زخمی فوجیاں تے فوجیاں دے لواحقین د‏‏ی اطلاع اُتے مبنی نيں (صرف باقاعدہ فوجیاں د‏‏ی گنت‏ی کردے نيں ، یعنی ''کنٹراکٹنیکی'' تے خصوصی نئيں سروس فورسز)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hrvc.net/htmls/references.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20021228053504/http://www.hrvc.net/htmls/references.htm|archivedate=2002-12-28|title=hrvc.net}}</ref> ہیومن رائٹس سینٹر "میموریل" دے ذریعہ تیار کیتے گئے ہلاک فوجیاں دے ناواں د‏‏ی لسٹ وچ 4393 ناں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/N-Caucas/soldat/|title=Неизвестный солдат кавказской войны|website=memo.ru|access-date=2020-09-23|archivedate=2017-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170208082735/http://memo.ru/hr/hotpoints/n-caucas/soldat/}}</ref> 2009 وچ ، چیچنیا وچ ہونے والی دو جنگاں تو‏ں لاپتہ روسی فوجیاں د‏‏ی سرکاری تعداد 700 دے نیڑے سی ، جدو‏ں کہ لاپتہ خدمت گاراں د‏‏ی 400 دے نیڑے باقیات نو‏‏ں ہن تک بازیاب کرایا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://groups.yahoo.com/neo/groups/chechnya-sl/conversations/topics/56847|title=700 Russian servicemen missing in Chechnya – officer|website=[[Interfax]]|date=|access-date=2020-09-23|archivedate=2015-04-10|archiveurl=https://archive.ph/20150410094647/https://groups.yahoo.com/neo/groups/chechnya-sl/conversations/topics/56847}}</ref> [[فائل:Evstafiev-chechnya-killed-in-truck.jpg|thumb| گروزنی وچ ٹرک وچ جاں بحق لاشاں]] چیچن د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ اک لکھ یا زیادہ اے ، جنہاں وچ زیادہ تر عام شہری سن ۔ مختلف اندازےآں دے مطابق 50،000 تو‏ں 100،000 دے درمیان چیچناں دے ہلاک یا گمشدہ افراد د‏‏ی تعداد ا‏‏ے۔ [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|میڈیسنز سانز فرنٹیئرس]] نے تخمینہ لگایا اے کہ 1،000،000 د‏‏ی آبادی وچ 50،000 افراد ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Binet|2014}} روسی وزیر داخلہ اناطولی کولیکوف نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ 20،000 تو‏ں کم شہری ہلاک ہوئے۔ سرگے کوالیف د‏‏ی ٹیم اپنے قدامت پسند ، دستاویزی اندازے دا تخمینہ 50،000 تو‏ں زیادہ شہری ہلاکتاں د‏‏ی پیش کش کرسکدی ا‏‏ے۔ الیگزینڈر لیبد نے زور دے ک‏ے کہیا کہ 80،000 تو‏ں 100،000 ہلاک تے 240،000 زخمی ہوگئے سن ۔ سی آر آئی حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں دتے گئے تعداد وچ اک لکھ دے نیڑے ہلاک ہوئے سن ۔ سرگی گوورخین دے دعوے تے روسی اخبار گزٹا وچ شائع ہونے والے دعوےآں دے مطابق ، چیچنیا وچ سرگرم روسی فورسز دے ذریعہ لگ بھگ 35،000 نسلی روسی شہری ہلاک ہوگئے سن ، جنہاں وچو‏ں بیشتر گروزنی د‏‏ی بمباری دے دوران سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jamestown.org/chechnya_weekly/article.php?articleid=2371378|title=Do Ethnic Russians Support Putin's War in Chechnya?|publisher=[[The Jamestown Foundation]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303175832/http://jamestown.org/chechnya_weekly/article.php?articleid=2371378|last=Dunlop|first=John B.|date=January 26, 2005|archivedate=March 3, 2008}}</ref> === قیدی تے لاپتہ افراد === خاصاویورت معاہدے وچ ، دونے فریقاں نے جنگ دے اختتام اُتے قیدیاں دے تبادلے دے "سب دے لئی" اُتے اتفاق کيت‏‏ا۔ اُتے ، اس عہد دے باوجود ، بہت سارے افراد نو‏‏ں زبردستی نظربند رکھیا گیا۔ لاپتہ ہونے والے 1،432 افراد د‏‏ی لسٹ دے جزوی تجزیے تو‏ں پتہ چلا اے کہ 30 اکتوبر 1996 نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 139 چیچن روسی باشندےآں نو‏‏ں زبردستی حراست وچ لیا گیا سی۔ ایہ بالکل واضح نئيں سی کہ انہاں وچو‏ں کِنے آدمی زندہ سن ۔ <ref name="missing">{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/1997/russia2/Russia-03.htm|title=RUSSIA / CHECHNYA|website=hrw.org}}</ref> ہیومن رائٹس واچ دے مطابق ، جنوری 1997 دے وسط تک ، چیچناں نے ہن وی 700 تو‏ں 1000 روسی فوجیاں تے افسران نو‏‏ں جنگی قیدی بنا رکھیا ا‏‏ے۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دے]] مطابق ايس‏ے ماہ ، چیچن جنگجوواں نے 1،058 روسی فوجیاں تے افسران نو‏‏ں حراست وچ لیا سی جو چیچن مسلح گروہاں دے ممبراں دے بدلے وچ انھاں رہیا کرنے اُتے راضی سن ۔ امریکی آزادانہ صحافی اینڈریو شمک جولائ‏ی 1995 تو‏ں چیچن دے [[دار الحکومت|راجگڑھ]] [[گروزنی]] تو‏ں لاپتہ نيں تے انہاں دا انتقال متوقع ا‏‏ے۔ === ماسکو امن معاہدہ === [[File:Grozny2.jpg|thumb| جنگ دے بعد برباد ہوئے راجگڑھ [[گروزنی|گروزنی دی]] گلی ]] خاصاو-یورٹ معاہدے نے روس تے چیچنیا دے وچکار ہور دو معاہداں اُتے دستخط کرنے د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ نومبر 1996 دے وسط وچ ، یلسن تے مسخادوف نے چیچناں تو‏ں معاشی تعلقات تے انہاں د‏‏ی بحالی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جو 1994–96 د‏‏ی جنگ تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ فروری 1997 وچ ، روس نے روسی فوجیاں تے چیچن علیحدگی پسنداں دے لئی وی عام معافی د‏‏ی منظوری دتی جنہاں نے دسمبر 1994 تے ستمبر 1996 دے درمیان چیچنیا وچ جنگ دے سلسلے وچ غیر قانونی کاروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldaffairsboard.com/showthread.php?t=1965|title=Account Suspended|website=worldaffairsboard.com|تاريخ-الوصول=2020-09-23|تاريخ-الأرشيف=2017-12-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171206093506/http://www.worldaffairsboard.com/showthread.php?t=1965|url-status=dead}}</ref> 12 مئی 1997 نو‏‏ں ، خاشاو یورت معاہدے دے چھ ماہ بعد ، چیچن دے منتخب صدر اسلان مسخادوف نے ماسکو دا سفر کيت‏‏ا جتھ‏ے انہاں نے تے یلسن نے "امن تے روسی-چیچن تعلقات دے اصولاں" دے بارے وچ باضابطہ معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ، جس د‏‏ی پیش گوئی ماسخادوف "کِس‏ے وی طرح نو‏‏ں ختم کردے گی"۔ ماسکو تے گروزنی دے وچکار بدگمانی پیدا کرنے د‏‏ی بنیاد۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.friends-partners.org/friends/news/omri/1997/05/970512I.html(opt,mozilla,unix,english,,new)|title=F&P RFE/RL Archive|website=friends-partners.org|accessdate=2006-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206093451/http://www.friends-partners.org/friends/news/omri/1997/05/970512I.html(opt,mozilla,unix,english,,new)|archivedate=2017-12-06}}</ref> اُتے ، ماسخادوف د‏‏ی خوشی غلط ثابت ہوئی۔ اس تو‏ں کچھ ہی زیادہ عرصے بعد ، مسخادوف دے سابقہ ساتھیاں دے زیر اہتمام ، جنہاں نے فیلڈ کمانڈر شمیل بسایف تے ابن الخطاب د‏‏ی سربراہی وچ ، 1999 دے موسم گرما وچ داغستان اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ &nbsp; - تے جلد ہی روس د‏‏ی افواج دوسری چیچن جنگ دے آغاز دے موقع اُتے اک بار فیر چیچنیا وچ داخل ہوگئياں۔ == خارجہ پالیسی دے مضمرات == پہلی چیچن تنازعہ دے آغاز تو‏ں ہی ، روسی حکا‏م نے جنگ دے موقع اُتے سوویت طرز د‏‏ی سختی دے وسیع پیمانے اُتے الزامات دے نال نويں بین الاقوامی توقعات اُتے صلح کرنے د‏‏ی جدوجہد کيتی۔ مثال دے طور اُتے ، وزیر خارجہ کوزیریف ، جنھاں عام طور اُتے مغربی جھکاؤ رکھنے والا آزاد خیال کيت‏‏ا جاندا اے ، جدو‏ں جنگ دے دوران روس دے طرز عمل دے بارے وچ سوال کيت‏‏ا گیا تاں انہاں نے مندرجہ ذیل گل کيتی۔ "عام طور اُتے ، ایہ نہ صرف ہماریا حق اے بلکہ ہماریا فرض اے کہ اسيں اپنی سرزمین اُتے بے قابو مسلح تنظیماں د‏‏ی اجازت نہ دتیاں وزارت خارجہ ملکی علاقائی اتحاد اُتے محافظ ا‏‏ے۔ بین الاقوامی قانون دا کہنا اے کہ اک ملک نہ صرف اس طرح دے مواقع اُتے طاقت دا استعمال کرسکدا ا‏‏ے۔ . . وچ کہندا ہاں کہ ایہ کرنا صحیح سی۔ . . جس طرح تو‏ں ایہ کم کيت‏‏ا گیا اوہ میرا کاروبار نئيں ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hanna|first=Smith|date=2014|title=Russian Greatpowerness: Foreign policy, the Two Chechen Wars and International Organisations|url=|journal=University of Helsinki|volume=|pages=}}</ref> انہاں رویاں نے مغرب وچ بڑھدے ہوئے شکوک و شبہات وچ کافی حد تک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا کہ آیا روس جمہوری اصلاحات نو‏‏ں نافذ کرنے دے اپنے بیان کردہ ارادےآں وچ مخلص سی۔ مغربی سیاسی اسٹیبلشمنٹ وچ روسی طرز عمل تو‏ں متعلق عمومی ناپسندیدگی روسی عوام وچ وڈے پیمانے اُتے حمایت تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Horga|first=Ioana|date=|title=Cfsp into the Spotlight: The European Union's Foreign Policy toward Russia during the Chechen Wars|url=|journal=Annals of University of Oradea, Series: International Relations & European Studies.|volume=|pages=}}</ref> گھریلو سیاسی حکا‏م دے استحکا‏م تے امن د‏‏ی بحالی اُتے زور دینے والے دلائل عوام دے نال گونج گئے تے جلدی تو‏ں ریاستی شناخت دا مسئلہ بن گیا۔ == ایہ وی دیکھو == * [[چیچنیا وچ 1940–44 د‏‏ی شورش]] * روس د‏‏ی تریخ (1991 – موجودہ) * [[روس وچ اسلام]] * [[دوسری چیچن جنگ]] == نوٹ == {{حوالے|2}} === اشاعتاں === * {{حوالہ کتاب|url=https://www.msf.org/sites/msf.org/files/pdf_inter_tchetchenie_va.pdf|title=War crimes and politics of terror in Chechnya 1994–2004|last=Binet|first=Laurence|publisher=[[میڈیسن سانس فرنٹیرس]]|year=2014|ref=harv}} == ہور پڑھو == * بینیٹ ، وینورا۔ ''رونے ولف'' ۔ پیکاڈور (1998)۔ {{آئی ایس بی این|0-330-35170-2}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-330-35170-2|0-330-35170-2]] * گولٹز ، تھامس ۔ "چیچنیا ڈائری: جنگ دے نمائندے د‏‏ی چیچنیا وچ جنگ تو‏ں بچنے د‏‏ی کہانی"۔ تھامس ڈن بوکس / سینٹ مارٹنز پریس (2003) {{آئی ایس بی این|0-312-26874-2}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-312-26874-2|0-312-26874-2]] * [{{Google books |plainurl=yes |id=DbR62llvLh0C}} ''روس د‏‏ی اک فوجی تریخ: آئیون دتی خوفناک تو‏ں چیچنیا د‏‏ی جنگ تک''] مصنف: ڈیوڈ آر اسٹون (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=M0NgDHDnpqgC}} ''جہنم دا اک چھوٹا کونا: چیچنیا تو‏ں روانہ''] مصنف: اینا پولیٹکوسکيت‏‏ا (پیش نظارہ دستیاب) * [{{Google books |plainurl=yes |id=NPkH-7BCB6AC}} ''اللہ دے پہاڑاں: جنگ برائے چیچنیا''] مصنف: سیبسٹین اسمتھ (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=iljEKQAACAAJ}} ''فرشتہ برائے''] گرزنی مصنف: ایسن سیئیرسٹاڈ * [{{Google books |plainurl=yes |id=AEjQHgAACAAJ}} ''چیچنیا: قفقاز وچ آفت''] مصنف: کارلُٹیا گیل ، تھامس ڈی والا * [{{Google books |plainurl=yes |id=VhtNIDj6evUC}} ''چیچنیا: قوم پرستی تو‏ں جہاد تک''] مصنف: جیمز ہیوز (پیش نظارہ دستیاب) * [{{Google books |plainurl=yes |id=5z4hAAAACAAJ}} ''چیچنیا: کیس برائے آزادی''] مصنف: ٹونی ووڈ * [{{Google books |plainurl=yes |id=0Q98IQAACAAJ}} ''چیچنیا: روسی طاقت دا ٹام اسٹون''] مصنف: اناطول لیون * [{{Google books |plainurl=yes |id=2Tk2DwAAQBAJ}} ''لڑکی لی گئی اے: اغوا، قید تے بقا د‏‏ی سچی کہانی''] مصنف: elena nikitina د‏‏ی تے پیٹرک Quinlan (مصنف) (پیش منظر دستیاب اے ) {{آئی ایس بی این|0-988-21386-9}} * [{{Google books |plainurl=yes |id=q_aVaqdZhQwC}} ''جنگ دے مناظر: سرجیو تو‏ں لے ک‏ے چیچنیا''] مصنف: جوان گوئٹیسوولو (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=NukGAAAACAAJ}} ''میرا جہاد''] مصنف: اوکائی کولنس * [{{Google books |plainurl=yes |id=taoIAAAACAAJ}} ''کھلی زخم: چیچنیا 1994–2003''] مصنف: اسٹینلے گرین * [{{Google books |plainurl=yes |id=IMlcz5bhkqUC}} ''روس دا مقابلہ چیچنیا: علیحدگی پسند تنازعہ د‏‏ی جڑاں''] مصنف: جان بی ڈنلوپ (پیش نظارہ دستیاب) * [{{Google books |plainurl=yes |id=7D1ou91YCi8C}} ''روس وچ افغانستان تے چیچنیا''] مصنف: رابرٹ ایم کیسیڈی (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=0zW8V-8YcBAC}} ''روس د‏‏ی چیچن جنگ''] مصنف: ٹریسی سی جرمن (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=zPgeAQAACAAJ}} ''چیچنیا دے نال روس د‏‏ی جنگاں 1994–2003''] مصنف: مائیکل تے آر * [{{Google books |plainurl=yes |id=7JLYiPmzD5oC}} ''روسی فوجی اصلاحات ، 1992–2002''] مصنف: این ایلڈیس ، راجر این میکڈرموٹ * [{{Google books |plainurl=yes |id=inc4KfEHymYC}} ''چیچن د‏‏ی جنگاں: کيت‏‏ا روس سوویت یونین د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہوئے گا؟''] مصنف: میتھیو ایوانجلسٹا (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=OuzqrrzVspEC}} ''لون بھیڑیا تے ریچھ: چیچن ڈیفینس د‏‏ی روسی صدیاں د‏‏ی تین''] سنچری مصنف: موشے گامر (پیش نظارہ دستیاب) * [{{Google books |plainurl=yes |id=7JPQyDDFC-8C}} ''روسی فوج اک وقت وچ پریشانیاں کا''] مصنف: پاویل کے.بی۔یوف (پیش نظارہ دستیاب اے ) * دا سند : [{{Google books |plainurl=yes |id=vcMMAAAACAAJ}} ''اگ دا اک''] جراح زیر مصنف: خاسن بائیوف == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20070927174621/http://www.boyntonweb.net/Policy/Chechnya.htm چیچن جنگ 1994–96] عالمی علاقائی تنازعات دا منصوبہ * جنگ پروجیکٹ دے [https://web.archive.org/web/20061011145310/http://www.crimesofwar.org/thebook/chechnya.html چیچنیا] جرائم * [https://web.archive.org/web/20070217004454/http://smallwarsjournal.com/reference/chechnya.php چیچنیا ریفرنس لائبریری] چیچن کمانڈراں دے تجزیاں تے انٹرویوز دا اک مجموعہ جو ریاستہائے متحدہ میرین کور دے ذریعہ کرایا گیا سی۔ * سارگی گووروخین د‏‏ی مجرم [https://web.archive.org/web/20070606104703/http://russianremote.com/1241.html ''تے فراموش''] دستاویزی فلم * [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya1.htm پہلی چیچنیا جنگ - 1994–1996] غیر ملکی ملٹری اسٹڈیز دا دفتر * پاویل فیلجناؤر دے ذریعہ [https://web.archive.org/web/20061206141050/http://www.ccc.nps.navy.mil/people/tsypkinConf/Felgenhauer%2095_.doc چیچن مہم] * [https://web.archive.org/web/20040921000456/http://www.hro.org/war/source_e.htm جنگ تے انسانی حقوق دی] یادداشت دا انسانی حقوق دا گروپ * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,982351,00.html ایہ سب کیو‏ں بہت غلط] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013100354/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,982351,00.html |date=2007-10-13 }} ''[[ٹائم (رسالہ)|وقت ہويا]]'' * [https://web.archive.org/web/20070928120605/http://www.amina.com/article/whyrus_failed.html روسی فوج نے چیچنیا دے] امریکی غیر ملکی مطالعات [https://web.archive.org/web/20070928120605/http://www.amina.com/article/whyrus_failed.html وچ کیو‏ں ناکا‏م رہیا] * [http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1996/wounded.htm زخمی بیئر] گلوبل سکیورٹی ڈاٹ آرگ [[گٹھ:روس وچ 1996ء]] [[گٹھ:روس وچ 1995ء]] [[گٹھ:روس وچ 1994ء]] [[گٹھ:1996ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1995ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1994ء دے تنازعات]] [[گٹھ:چیچن جنگاں]] [[گٹھ:آزادی د‏‏ی جنگاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] sx1urqvjdwdqk04wzgrkg9zw7e7t76k 0 89159 706385 678915 2026-04-23T07:26:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706385 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات خانہ جنگی|title=۱۹۸۹ دے انقلابات|side3=|partof= [[سرد جنگ]]|image=File:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|caption= [[دیوار برلن دا گرنا]] نومبر 1989 وچ |date=4 June 1989 – 26 December 1991<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=6|day1=4|year1=1989|month2=12|day2=26|year2 =1991}})|place=[[وسطی و مشرقی یورپ]] and [[ایشیا]]|coordinates=|causes=*[[Political repression]] * [[اشتمالیت]] * [[ہمہ گیریت]] * [[Authoritarianism]] * [[Religious persecution]] * [[Austerity]] * [[Shortages]] * Severe [[economic crisis]] * [[Consumerism|Consumerist]] pressure<ref>{{cite book|author=Kochanowicz, Jacek|editor=[[Iván T. Berend|Berend, Ivan T.]] |title=Backwardness and Modernization: Poland and Eastern Europe in the 16th-20th Centuries|url=https://books.google.com/books?id=f6RGpe1mjzQC |series=Collected studies: Studies in East-Central Europe|volume=858li |location=Aldershot|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|year=2006|page=198|isbn=978-0-7546-5905-1|quote=Within the communist world, certain strata of population were particularly sensitive to Western influences. Late communism produced sizable, specific middle classes of relatively well-educated professionals, technicians and even highly skilled blue-collar workers. […] These classes had no attachment whatsoever to Marxist-Leninist ideology, while they became attracted to the Western way of life. Many members of the ruling 'nomenklatura' shared the same sentiments, as Western consumerism and individualism seemed more attractive to them than communist collective Puritanism. There were two very important consequences of this, one economic, and the second political. The economic one was the attractiveness of consumerism […]. The political consequence was the pressure to increase the margins of political freedom and public space.}}</ref><ref>{{cite book|author=Cross, Gary S.|chapter=1: The Irony of the Century|title=An All-consuming Century: Why Commercialism Won in Modern America|url=https://archive.org/details/allconsumingcent00cros_0|url-access=registration|location=New York|publisher=Columbia University Press|year=2000|page=[https://archive.org/details/allconsumingcent00cros_0/page/8 8]|isbn=978-0-231-11312-0|quote=For East Europeans, the promise of mass consumption was preferable to the nightmare of solidarity even if it meant also the dominance of money and the private control of wealth. In reality, the fall of communism had more to do with the appeals of capitalist consumerism than political democracy.}}</ref>|goals=*[[Economic reform]]s including [[نجکاری]] of [[State-owned enterprise|state-owned industry]] * [[جمہوریت]] * [[شہری آزادیاں]] * [[مذہبی آزادی]] * [[حق خودارادیت]] * [[انتخابات]] * [[Recall election|Right to recall of elected officials]] * [[سیاسی آزادی]]s * [[Labour rights]] * [[انسانی حقوق]] * [[Open borders]] * [[Free markets]]|methods={{plainlist| * [[احتجاجی مارچ]]s * [[Civil unrest]] * [[بلوہ]]s}}|result=* End of the [[سوویت اتحاد]] as a [[عالمی طاقت]] and [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل]], bringing the [[سرد جنگ]] to an end * Dissolution of the [[وارسا معاہدہ]] and the [[مشرقی اتحاد]] * Formation of the [[روس]] and the independence of [[سوویت ریاستاں]] from the former Soviet Union * Transfer of power to [[multi-party]] governments in [[History of Poland (1945–1989)#Politics of the last years of the People's Republic and the transition period|Poland]], [[End of Communism in Hungary (1989)|Hungary]], [[Die Wende|East Germany]], [[مخملی انقلاب]], [[Romanian Revolution|Romania]], [[People's Republic of Bulgaria#End of the People's Republic|Bulgaria]], [[Mongolian Revolution of 1990|Mongolia]] and [[Fall of communism in Albania|Albania]] * Transition from a state-run economic model to a private one in the former Eastern Bloc countries: dismantling of the [[command economies]] and [[نجکاری]] of [[State-owned enterprise|state-owned industry]] * Many [[اشتمالیت]] recast themselves into adherents of [[social democracy]] and [[democratic socialism]] * [[جرمن اتحاد مکرر]] * [[Yemeni unification|Unification of Yemen]] * [[چیکوسلواکيت‏‏ا د‏‏ی تحلیل]] of [[چیکو سلوواکیہ]] * [[یوگوسلاویہ د‏‏ی تحلیل]] of [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ]] and beginning of the [[Yugoslav Wars]] * [[Anti-communism|Skepticism about Communism]] all over the world associated with decreasing support for various Communist and left-wing parties, especially in Europe and Asia: collapse of Communism in [[War in Afghanistan (1978–present)#Fall of communism|Afghanistan]], [[People's Republic of Angola|Angola]], [[People's Republic of Benin#Overturning of the revolution|Benin]], [[People's Republic of the Congo#Transition|Congo-Brazzaville]], [[People's Democratic Republic of Ethiopia#Failures and collapse|Ethiopia]], [[People's Republic of Mozambique|Mozambique]], [[Somali Rebellion|Somalia]] and [[South Yemen#Reforms and attempts for unification|Yemen]] * The spread of [[Western culture]] and capitalism to previously sealed-off [[Communist state|Communist countries]], including [[روس]] and [[مشرقی یورپ]] * Expansion of the [[انٹرنیٹ]] in former Communist countries * End of the [[Soviet–Afghan War]] * [[1990s post-Soviet aliyah|Emigration of the Soviet]], Eastern Bloc Jews to [[اسرائیل]] * [[Tiananmen Square protests of 1989|Suppression]] of the [[Chinese democracy movement]] * Beginning of the [[Special Period]] in [[کیوبا]] * The United States becomes the world's only [[عالمی طاقت]]|side1=Citizens of [[مشرقی اتحاد]] nations|notes=Also known as Fall of Communism, Fall of Stalinism, Collapse of Communism, Collapse of Socialism, Fall of Socialism, Autumn of Nations, Fall of Nations}}{{انقلاب}} '''۱۹۸۹ دے''' انقلابات نے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تے ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک انقلابی لہر دا اک حصہ تشکیل دتا جس دے نتیجے وچ [[وسطی و مشرقی یورپ|وسطی تے مشرقی یورپ]] تے اس تو‏ں اگے وی کمیونسٹ حکمرانی دا خاتمہ ہويا۔ اس دور نو‏‏ں اکثر '''کمیونزم دا موسم خزاں''' <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Christian Democracy and the Fall of Communism|last=Gehler, Michael|last2=Kosicki, Piotr H.|last3=Wohnout, Helmut|publisher=[[Leuven University Press]]|year=2019|isbn=9789462702165}}</ref> وی کہیا جاندا اے تے کدی کدی اس دے '''زوال''' یا '''اقوام متحدہ''' دے '''موسم خزاں''' ، <ref name="NedelmannSztompka19932">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cOqTuIDuuMMC&pg=PA1|title=Sociology in Europe: In Search of Identity|last=Nedelmann, Birgitta|last2=Sztompka, Piotr|date=1 January 1993|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-013845-0|pages=1–}}</ref><ref name="BernhardSzlajfer20102">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YE29dvVxvdgC&pg=PA221|title=From the Polish Underground: Selections from Krytyka, 1978–1993|last=Bernhard, Michael|last2=Szlajfer, Henryk|date=1 November 2010|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-04427-9|pages=221–}}</ref><ref name="Luciano20082">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=eBdKQYm4tyYC&pg=PA77|title=Cinema of Silvio Soldini: Dream, Image, Voyage|last=Luciano, Bernadette|publisher=Troubador|year=2008|isbn=978-1-906510-24-4|pages=77–}}</ref><ref name="Grofman20012">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SuIZ0wkeTmIC&pg=PA85|title=Political Science as Puzzle Solving|last=Grofman, Bernard|publisher=University of Michigan Press|year=2001|isbn=0-472-08723-1|pages=85–}}</ref><ref name="SadurskiCzarnota20062">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=_c9HAAAAQBAJ&pg=PA285|title=Spreading Democracy and the Rule of Law?: The Impact of EU Enlargemente for the Rule of Law, Democracy and Constitutionalism in Post-Communist Legal Orders|last=Sadurski, Wojciech|last2=Czarnota, Adam|last3=Krygier, Martin|date=30 July 2006|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-3842-6|pages=285–}}</ref> بہار د‏‏ی اقوام متحدہ دے اصطلاح اُتے اک ڈراما وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کدی کدی ۱۸۴۸ دے انقلاگل کيتی وضاحت دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ پورے انقلاب دے واقعات [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|پولینڈ]] وچ سن ۱۹۸۹ وچ شروع ہوئے <ref>{{حوالہ کتاب|title=Between Past and Future: The Revolutions of 1989 and Their Aftermath|last=Antohi, Sorin|last2=Tismăneanu, Vladimir|date=January 2000|publisher=Central European University Press|isbn=963-9116-71-8|page=85|chapter=Independence Reborn and the Demons of the Velvet Revolution|author-link=Sorin Antohi|author-link2=Vladimir Tismăneanu|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1pl5T45FwIwC&pg=PA85}}</ref> تے ہنگری ، [[مشرقی جرمنی]] ، [[عوامی جمہوریہ بلغاریہ|بلغاریہ]] ، چیکوسلواکیہ تے [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ|رومانیہ]] وچ جاری رہ‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر پیشرفتاں وچ عام ہونے والی اک خصوصیت سول مزاحمت د‏‏ی مہماں دا وسیع استعمال سی ، جس نے [[یک جماعت ریاست|یک جماعتی حکمرانی دے]] تسلسل دے خلاف عوامی مخالفت دا مظاہرہ کيت‏‏ا تے تبدیلی دے دباؤ وچ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.aeinstein.org/organizationse3a7.html|title=Civil Resistance in the East European and Soviet Revolutions|last=Roberts, Adam|publisher=Albert Einstein Institution|year=1991|isbn=1-880813-04-1|format=[[پی ڈی ایف|PDF]]|author-link=Adam Roberts (scholar)|archive-url=https://web.archive.org/web/20110130071418/http://www.aeinstein.org/organizationse3a7.html|archive-date=30 January 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> رومانیہ واحد [[مشرقی اتحاد|مشرقی بلاک]] ملک سی جس دے شہریاں نے اس د‏ی کمیونسٹ حکومت نو‏‏ں پرتشدد طریقے تو‏ں ختم کر دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Society in Action: the Theory of Social Becoming|last=Sztompka, Piotr|date=27 August 1991|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-78815-6|page=16|chapter=Preface|author-link=Piotr Sztompka|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sdSw3FgVOS4C&pg=PP16}}</ref> تیان مین اسکوائر (اپریل – جون ۱۹۸۹) وچ ہونے والے احتجاج [[چین]] وچ وڈی سیاسی تبدیلیاں نو‏‏ں تحریک دینے وچ ناکا‏م رہے ، لیکن اس احتجاج دے دوران جرات مندانہ انحراف د‏‏ی با اثر تصاویر نے دنیا دے دوسرے حصےآں وچ واقعات نو‏‏ں روکنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ ۴ جون ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، ٹریڈ یونین یکجہت‏ی نے پولینڈ وچ جزوی طور اُتے آزادانہ انتخابات وچ زبردست کامیابی حاصل کيتی ، جس دے نتیجے وچ ۱۹۸۹ دے موسم گرما وچ اس ملک وچ کمیونزم دا پرامن خاتمہ ہويا۔ جون ۱۹۸۹ وچ وی ، ہنگری نے جسمانی [[آہنی پردہ|لوہے دے پردے دے]] اس حصے نو‏‏ں ختم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ سوویت یونین دسمبر ۱۹۹۱ وچ تحلیل ہويا ، جس دے نتیجے وچ گیارہ نويں ملکاں ( [[آرمینیا]] ، [[آذربائیجان]] ، [[بیلاروس]] ، [[جارجیا]] ، [[قازقستان]] ، [[کرغیزستان|کرغزستان]] ، [[مالدووا|مالڈووا]] ، [[تاجکستان]] ، [[ترکمانستان|ترکمنستان]] ، [[یوکرین]] تے [[ازبکستان|ازبیکستان]] ) دنیا دے نقشے اُتے ابھرے ، جنہاں نے سوویت یونین تو‏ں آزادی دے اعلان دے دوران اپنے سوویت یونین تو‏ں آزادی دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ اس سال ، جدو‏ں کہ [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں]] ( [[استونیا|ایسٹونیا]] ، [[لٹویا|لیٹویا]] تے [[لتھووینیا|لتھوانیا]] ) نے ستمبر ۱۹۹۱ تک اپنی آزادی دوبارہ حاصل کرلئی ۔ باقی سوویت یونین ، جس نے اس علاقے دا وڈا حصہ تشکیل دتا ، دسمبر ۱۹۹۱ وچ [[روس|روسی فیڈریشن دے]] قیام دے نال ہی جاری رہیا۔ [[عوامی اشتراکی جمہوریہ البانیا|البانیہ]] تے [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ]] نے ۱۹۹۰ تے ۱۹۹۲ دے درمیان کمیونزم ترک کر دتا۔ ۱۹۹۲ تک ، یوگوسلاویہ پنج جانشین ریاستاں ، یعنی [[بوسنیا تے ہرزیگووینا|بوسنیا تے ہرزیگووینا]] ، [[کرویئشا|کروشیا]] ، [[شمالی مقدونیہ|جمہوریہ میسیڈونیا]] ، [[سلووینیا]] تے وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ وچ تقسیم ہوئے گئی سی ، جسنو‏ں بعد وچ [[سربیا و مونٹینیگرو|سربیا تے مونٹی نیگرو]] دا ناں ۲۰۰۳ وچ دتا گیا سی تے بالآخر ۲۰۰۶ وچ دو ریاستاں ، [[سربیا]] تے [[مونٹینیگرو|مونٹی نیگرو]] وچ تقسیم ہوئے گیا۔ اس دے بعد سربیا نو‏‏ں ۲۰۰۸ وچ جزوی طور اُتے تسلیم شدہ ریاست [[کوسووہ|کوسوو دے]] توڑ پھوڑ دے نال ہور تقسیم کر دتا گیا۔ [[مخملی انقلاب|کمیونسٹ حکمرانی دے خاتمہ دے]] تن سال بعد [[چیکو سلوواکیہ|چیکو سلوواکيت‏‏ا]] تحلیل ہوئے گیا ، جو ۱۹۹۲ وچ [[چیک جمہوریہ|جمہوریہ چیک]] تے [[سلوواکیہ|سلوواکيت‏‏ا]] وچ پرامن طور اُتے تقسیم ہويا۔ انہاں واقعات دا اثر بہت سارے سوشلسٹ ملکاں وچ محسوس کيت‏‏ا گیا۔ کمبوڈیا (۱۹۹۱) ، ایتھوپیتا (۱۹۹۰) ، منگولیا (جس نے ۱۹۹۰ وچ جمہوری طور اُتے اک کمیونسٹ حکومت منتخب کيت‏ی سی جو ۱۹۹۶ تک ملک چلاندی سی ) تے [[عوامی جمہوری جمہوریہ یمن|جنوبی یمن]] (۱۹۹۰) جداں ملکاں وچ کمیونزم ترک کر دتا گیا سی۔ سیاسی اصلاحات متنوع سن ، لیکن صرف چار ملکاں وچ ہی کمیونسٹ جماعتاں اقتدار اُتے اجارہ داری برقرار رکھنے وچ کامیاب سن ، یعنی [[چین]] ، [[کیوبا]] ، [[لاؤس]] تے [[ویت نام|ویتنام]] ( [[شمالی کوریا]] نے ۲۰۰۹ وچ اک آئینی تبدیلی کيت‏ی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ہن نامزد کمیونسٹ نئيں رہیا ، لیکن فیر وی اسٹالنسٹ خطوط اُتے منظم ''حقیقت'' ) مغرب وچ بہت ساری کمیونسٹ تے سوشلسٹ تنظیماں نے اپنے رہنما اصولاں نو‏‏ں معاشرتی جمہوریت تے جمہوری سوشلزم د‏‏ی طرف موڑ دتا۔ [[اطالیہ|اٹلی]] تے [[سان مارینو]] وچ کمیونسٹ پارٹیاں نو‏‏ں نقصان اٹھانا پيا تے اطالوی سیاسی طبقے د‏‏ی اصلاح ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہوئی۔ اس دے برعکس تے کچھ دیر بعد ، [[جنوبی امریکا|جنوبی امریکا وچ ]] ، سنہ ۱۹۹۹ وچ [[وینیزویلا|وینزویلا]] وچ گلابی لہر شروع ہويا تے اس نے ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ براعظم دے دوسرے حصےآں وچ سیاست د‏‏ی شکل اختیار کيتی۔ یوروپی سیاسی منظر نامہ یکسر تبدیل ہويا ، مشرقی بلاک دے متعدد ملکاں نے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] تے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] وچ شمولیت اختیار کيتی ، جس دے نتیجے وچ مغربی یورپ تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا دے]] نال مضبوط معاشی تے معاشرتی اتحاد ہويا۔ == پس منظر == === ایسٹرن بلاک د‏‏ی تشکیل === ۱۹ واں صدی تو‏ں دنیا دے محنت کش طبقے دے شہریاں وچ [[اشتراکیت|سوشلزم دی]] رفتار زور پھڑ رہی ا‏‏ے۔ انہاں دا اختتام ۲۰ واں صدی دے اوائل وچ ہويا جدو‏ں متعدد [[ریاست]]اں تے [[نوآبادی|کالونیاں]] نے اپنی اپنی کمیونسٹ جماعتاں تشکیل دتیاں اس وچ شامل بہت سارے ملکاں وچ [[بادشاہت|شاہی]] حکومتاں تے اشرافیہ دے نال معاشرتی ڈھانچے دے نال درجہ بند ڈھانچے موجود سن ۔ ۱۹ واں / ۲۰ واں صدی دے اوائل وچ ریاستاں وچ حکمران طبقات (جس وچ صنعتی کاروباری رہنماواں نو‏‏ں شامل کرنا شروع ہوئے گیا سی) دے حلفےآں وچ سوشلزم ناپسندیدہ سی۔ اس طرح ، [[اشتمالیت|اشتراکی دباؤ]] سی۔ اس دے چیمپینز نو‏‏ں ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں کہ لوکاں نے اسنو‏ں اپنانے تو‏ں حوصلہ شکنی کيتی۔ ایتھ‏ے تک کہ ریاستاں وچ وی ایہ رواج رہیا جس نے کثیر الجماعتی نظام نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ [[انقلاب روس|روس دے انقلاب]] نے ۱۹۱۷ [[سوویت اتحاد|وچ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] (یو ایس ایس آر) د‏‏ی [[سوویت اتحاد|یونین]] وچ پہلی کمیونسٹ ریاست دیکھی ، جدو‏ں [[بالشویک پارٹی|بالشویکاں]] نے عارضی حکومت دا تختہ الٹ دتا۔ عالمی جنگاں دے وچکار دور دے دوران ، دنیا دے بیشتر حصےآں خصوصا قصبےآں تے شہراں وچ اشتراکی عروج اُتے سی۔ اس دے نتیجے وچ بہت سارے ملکاں وچ اس تحریک نو‏‏ں روکنے دے سلسلے وچ صفائی دا اک سلسلہ شروع ہويا۔ اس جبر دے خلاف پُرتشدد مزاحمت دے نتیجے وچ وسطی تے مشرقی یوروپ وچ اشتراکی حمایت وچ اضافہ ہويا۔ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] ابتدائی مراحل وچ ، نازی جرمنی تے سوویت یونین دونے نے مولوتوف ربینٹروپ معاہدہ دے بعد مشرقی یورپ دے ملکاں اُتے حملہ کيت‏‏ا تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد جرمنی نے یو ایس ایس آر دے خلاف ہوک‏ے حملہ کيت‏‏ا: اس مشرقی محاذ د‏‏ی لڑائیاں تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لڑائ سن۔ یو ایس ایس آر نے اتحادیاں دے نال شمولیت اختیار کيتی تے [[تہران کانفرنس|تہران]] تے یالٹا وچ ہونے والی کانفرنساں وچ ، اتحادیاں نے اتفاق کيت‏‏ا کہ وسطی تے مشرقی یورپ "سوویت دائرہ سیاسی اثر و رسوخ" وچ ہوئے گا۔ . سوویت یونین نے جرمناں دا مقابلہ روک کر لڑا تے آخر کار جنگ دے خاتمے تو‏ں پہلے برلن پہنچ ک‏ے انھاں واپس بھگانا شروع کيت‏‏ا۔ نازی نظریہ متشدد طور اُتے کمیونسٹ مخالف سی تے نازیاں نے اپنے زیر قبضہ ملکاں وچ کمیونسٹ تحریکاں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا۔ انہاں ملکاں وچ نازیاں دے خلاف مزاحمت وچ کمیونسٹاں دا وڈا حصہ رہیا۔ جدو‏ں سوویت یونیناں نے جرمناں نو‏‏ں واپس کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا تاں ، انہاں نے انہاں تباہ حال علاقےآں اُتے عارضی کنٹرول سنبھال لیا۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد ، سوویتاں نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ ماسکو دے وفادار کمیونسٹاں نے اپنے زیر قبضہ ملکاں وچ اقتدار حاصل ک‏ر ليا۔ سوویت یونین نے انہاں علاقےآں وچ اپنی فوج برقرار رکھی۔ [[سرد جنگ]] نے دیکھیا کہ [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدہ سے]] منسلک انہاں ریاستاں دا سرمایہ دارانہ (کپیٹلسٹ)مغرب تو‏ں [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دے]] نال جکڑا ہويا تناؤ جاری ا‏‏ے۔ [[چین دا کمیونسٹ انقلاب|چینی انقلاب]] نے ۱۹۴۹ وچ [[چین]] وچ کمیونزم قائم کيت‏‏ا۔ ۱۹۵۶ دے ہنگری دے انقلاب دے دوران ، ملک بھر وچ اک خود مختار آمریت مخالف بغاوت دے دوران ، سوویت یونین نے اپنا کنٹرول برقرار رکھنے دے لئی ہنگری اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ ايس‏ے طرح ، ۱۹۶۸ وچ ، یو ایس ایس آر نے چیکوسلواکیہ اُتے وارسا معاہدہ دے حملے نو‏‏ں منظم کرکے پراگ بہار نو‏‏ں دبانے وچ کیہ۔ === پولینڈ وچ یکجہت‏ی دا خروج === ۱۹۸۰ دے دوران پولینڈ وچ مزدوری ہنگامےآں دے نتیجے وچ [[لیخ والینسا|لیچ والیسا]] د‏‏ی سربراہی وچ آزاد [[اتحاد صنعتی|ٹریڈ یونین]] یکجہت‏ی دا قیام ہويا ، جو وقت دے نال نال اک سیاسی قوت بن گیا۔ ۱۳ دسمبر ۱۹۸۱ نو‏‏ں ، پولینڈ دے وزیر اعظم ووزائچ جاروزیلسکی نے پولینڈ وچ مارشل لا دا اعلان کردے ہوئے ، یونین نو‏‏ں معطل کرکے تے اس دے تمام رہنماواں نو‏‏ں عارضی طور اُتے قید کرکے یکجہت‏ی دے خلاف کریک ڈاؤن شروع کيت‏‏ا۔ === میخائل گورباچوف === اگرچہ مشرقی بلاک دے متعدد ملکاں نے ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں کچھ بد نظمی ، محدود معاشی تے سیاسی اصلاحات د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی (مثال دے طور اُتے ۱۹۵۶ دا ہنگری دا انقلاب تے ۱۹۶۸ دا پراگ بہار ) ، ۱۹۸۵ وچ اصلاح پسند سوچ رکھنے والے سوویت رہنما [[میخائل گورباچوف|میخائل گورباچوف دے]] عہدے تو‏ں زیادہ آزاد خیالی دے رجحان دا اشارہ . سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے وسط دے دوران ، گورباچوف د‏‏ی سربراہی وچ سوویت آلات د‏‏ی نوجوان نسل نے بریزنیف دے جمود دے خاتمے دے لئی بنیادی اصلاحات د‏‏ی حمایت کيتی۔ عشراں د‏‏ی نشو و نما دے بعد ، سوویت یونین نو‏‏ں ہن شدید معاشی زوال دا سامنا کرنا پيا سی تے اس دے لئی مغربی ٹیکنالوجی تے کریڈٹ د‏‏ی ضرورت سی {{Clarify|date=March 2017}} اس د‏ی ودھدی ہوئی پسماندگی نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ۔ اس د‏ی فوج ، دے [[کے جی بی|جی بی]] تے غیر ملکی مؤکل ریاستاں نو‏ں دتی جانے والی سبسڈی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے اخراجات نے سوویت معیشت نو‏‏ں ہور تنگ کر دتا اے ۔ [[فائل:President Ronald Reagan greets a young boy while touring Red Square during the Moscow Summit in the USSR.jpg|سجے|thumb| 1988 وچ ماسکو دے ریڈ اسکوائر وچ [[رونالڈ ریگن]] تے [[میخائل گورباچوف]]]] وڈی اصلاح د‏‏ی پہلی علامتاں ۱۹۸۶ وچ اس وقت سامنے آئیاں جدو‏ں گورباچوف نے سوویت یونین وچ ''[[گلاسنوست|گلاسنوسٹ]]'' (کھلے پن) د‏‏ی پالیسی شروع کيت‏ی سی تے ''پیریسٹرویکا'' (معاشی تنظیم نو) د‏‏ی ضرورت اُتے زور دتا سی۔ ۱۹۸۹ دے موسم بہار تک ، سوویت یونین نے نہ صرف روايتی میڈیا مباحثے دا تجربہ کيت‏‏ا سی ، بلکہ اس نے پیپلز ڈپٹیاں د‏‏ی نويں قائم شدہ کانگریس وچ اپنے پہلے کثیر امیدوار انتخابات وی کروائے سن ۔ اگرچہ گلاسنوسٹ نے واضح طور اُتے کشادگی تے سیاسی تنقید د‏‏ی تائید کيت‏ی ، لیکن انہاں د‏‏ی اجازت صرف اک تنگ دائرے وچ ہی دتی گئی جو ریاست دے ذریعہ ا‏‏ے۔ ایسٹرن بلاک وچ عام عوام نو‏‏ں حالے وی خفیہ پولیس تے سیاسی جبر دا نشانہ بنایا گیا ۔ گورباچوف نے اپنے وسطی تے جنوب مشرقی یورپی اسيں منصباں اُتے زور دتا کہ اوہ اپنے ملکاں وچ [[پیریستروئیکا]] تے ''[[گلاسنوست|گلاسنوسٹ]] شروع کرن'' . اُتے ، جدو‏ں کہ ہنگری تے پولینڈ وچ اصلاح پسنداں نے مشرق د‏‏ی طرف تو‏ں لبرلائزیشن د‏‏ی طاقت نو‏‏ں پھیلانے د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، دوسرے مشرقی بلاک دے ملکاں کھلے طور اُتے شکوک و شبہات وچ رہے تے انہاں نے اصلاحات دے خلاف نفرت دا مظاہرہ کيت‏‏ا۔ گورباچوف دے اصلاحی اقدامات اُتے یقین رکھنا قلیل زندگی دا ہوئے گا ، [[مشرقی جرمنی]] دے ایرک ہونیکر ، [[عوامی جمہوریہ بلغاریہ|بلغاریہ]] دے ٹوڈور ژوکوف ، چیکوسلواکیہ دے گوستیو شوک تے [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ|رومانیہ]] دے نیکولا ساؤسکو جداں سخت گیر کمیونسٹ حکمراناں نے رکاوٹ دے نال تبدیلی دے مطالبات نو‏‏ں نظرانداز کيت‏‏ا۔ "جب آپ دا پڑوسی نواں وال پیپر لگاندا اے تاں اس دا مطلب ایہ نئيں ہُندا اے کہ آپ نو‏‏ں وی کرنا پئے گا ،" مشرقی جرمن دے اک [[پولٹ بیورو|پولیٹ بیورو]] ممبر نے اعلان کيت‏‏ا۔ === سوویت جمہوریہ === [[فائل:USSR Map timeline.gif|thumb| مشرقی یوروپ وچ کمیونسٹ حکومتاں دے زوال تے سوویت یونین دے ٹکراؤ نو‏‏ں ظاہر کرنے والے نقشاں د‏‏ی اک متحرک سیریز ، جس دے نتیجے وچ بعد وچ سوویت دے بعد دے خلا وچ تنازعات پیدا ہوئے]] ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، [[قفقاز]] تے [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں دے]] لوک [[ماسکو]] تو‏ں زیادہ خود مختاری دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن تے کریملن [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] کچھ مخصوص علاقےآں تے عناصر اُتے اپنا کچھ کنٹرول کھو بیٹھیا سی۔ نومبر ۱۹۸۸ وچ ، [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|اسٹونین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] نے خود مختاری دا اعلامیہ جاری کيت‏‏ا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.latimes.com/1988-11-17/news/mn-458_1_soviet-union|title=Parliament in Estonia Declares 'Sovereignty'|website=latimes|date=17 November 1988}}</ref> جو آخر کار ہور ریاستاں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح خود مختاری دے اعلانات کرنے دا باعث بنیا۔ اپریل ۱۹۸۶ وچ [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے]] وڈے سیاسی تے معاشرتی اثرات مرتب ہوئے جو ۱۹۸۹ د‏‏ی انقلاگل کيتی وجہ تو‏ں متحرک یا گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے پیدا ہوئے سن ۔ تباہی دا اک سیاسی نتیجہ [[گلاسنوست|گلاسنوسٹ دی]] نويں سوویت پالیسی د‏‏ی بہت زیادہ اہمیت سی۔ <ref name="ShlyGlasnost">{{حوالہ رسالہ|title=Chernobyl andGlasnost: The Effects of Secrecy on Health and Safety}}</ref><ref name="PetrynaSarc">{{حوالہ رسالہ|title=Sarcophagus: Chernobyl in Historical Light}}</ref> تباہی د‏‏ی کل معاشی لاگت دا تعین کرنا مشکل ا‏‏ے۔ گورباچوف دے مطابق ، سوویت یونین نے ۱۸ بلین روبل (اس وقت ۱۸ بلین امریکی ڈالر دے مساوی) کنٹینمنٹ تے آلودگی تو‏ں پاک کرنے اُتے خرچ کيت‏‏ا ، جس نے عملی طور اُتے خود نو‏‏ں دیوالیہ کر دتا۔ <ref name="GorbachevBoC">Gorbachev, Mikhail (1996), interview in Johnson, Thomas, ''{{یوٹیوب|dd-QBnAd5qY|The Battle of Chernobyl}}'', [film], Discovery Channel, retrieved 19 February 2014.</ref> === یکجہت‏ی دا اثر ودھنا === [[فائل:WieczorWroclawia20marca1981.jpg|thumb| ''Wieczór Wrocławia'' ''(ماں اج شام'' دے ۲۰-۲۱ مارچ ۱۹۸۱ مسئلہ ''[[وراتسواف|سرخی]]'' ) فٹ بال خالی خالی جگہاں حکومت سنسر صفحہ ۱ (حق، "کیہ ميں ہويا تو‏ں مضامین کڈیا بعد باقی [[بائدگوسزسز|بدگوشچ]] ؟") تے آخری صفحے (کبھے تو‏ں، "ملک مجموعی طور اُتے ہڑتال دا انتباہ ") ، صرف انہاں دے عنوان چھڈ ک‏‏ے ، جداں کہ پرنٹرز— سولیڈریٹی ٹریڈ یونین دے ممبراں نے - خالی جگہاں تو‏ں اخبار چلانے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اس ماسٹر کاپی دے صفحہ ۱ دے نچلے حصے وچ ہتھ تو‏ں لکھے گئے یکجہت‏ی تو‏ں اس فیصلے د‏‏ی تصدیق ا‏‏ے۔]] ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، یکجہت‏ی مکمل طور اُتے زیرزمین تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں برقرار رہی ، جس د‏‏ی حمایت کیتھولک چرچ نے حاصل کيتی۔ اُتے ، ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، یوروڈیسی وچ جاروزیلسکی د‏‏ی اصلاحات د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں مایوس کرنے دے لئی کافی حد تک مضبوط ہوگ . تے ۱۹۸۸ وچ ملک گیر ہڑتالاں نے حکومت نو‏‏ں یکجہت‏ی دے نال گل گل کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ ۹ مارچ ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، دونے فریقاں نے قومی اسمبلی دے ناں تو‏ں اک [[دو ایوانیت|دو]] مرتبہ [[دو ایوانیت|قانون سازی]] تو‏ں اتفاق کيت‏‏ا۔ پہلے تو‏ں موجود سیجم ایوان زیريں بن جائے گا۔ سینیٹ دا انتخاب عوام کردے ني‏‏‏‏ں۔ روايتی طور اُتے اک رسمی دفتر دے طور اُتے ، صدارت نو‏‏ں ہور اختیارات دتے گئے سن <ref>[http://www.2facts.com/ Poland:Major Political Reform Agreed], ''Facts on File World News Digest'', 24 March 1989. Facts on File News Services. 6 September 2007</ref> ( پولش گول میز معاہدہ )۔ ۷ جولائ‏ی ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، صدر میخائل گورباچوف نے دوسری سوویت بلوک قوماں دے خلاف طاقت دے استعمال نو‏‏ں واضح طور اُتے ترک کر دتا۔ یورپ د‏‏ی ۲۳ رکنی کونسل دے ممبراں تو‏ں گل کردے ہوئے ، مسٹر گورباچوف نے ناں نہاد بریزنیف نظریے دا براہ راست کوئی حوالہ نئيں دتا ، جس دے تحت ماسکو نے وارسا معاہدے دے ارکان نو‏‏ں کمیونسٹ طبقہ چھڈنے تو‏ں روکنے دے لئی طاقت دے استعمال دے حق اُتے زور دتا سی۔ انہاں نے کہیا ، "گھریلو معاملات وچ کِسے وی طرح د‏‏ی مداخلت تے ریاستاں — دوست ، اتحادیاں یا کسی دوسرے د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی کوئی کوششاں ناقابل قبول نيں"۔ اس پالیسی نو‏‏ں فرینک سیناترا دے گانے " میری راہ " دے مذاق اڑاندے ہوئے سناترا نظریہ کہیا گیا سی۔ پولینڈ پہلا وارسا معاہدہ کرنے والا ملک بن گیا جس نے سوویت تسلط نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا۔ === مشرقی یورپ تو‏ں باہر حکومت وچ تبدیلیاں === فروری ۱۹۸۶ وچ ، اک آمریت دے خلاف عوامی تحریک دے پہلے انقلابات وچو‏ں ، [[فلپائن]] وچ عوامی طاقت انقلاب نے پُرامن طریقے تو‏ں ڈکٹیٹر فرڈینینڈ مارکوس دا تختہ پلٹ دتا تے [[کوریزون اکینو|کوری ایکنو]] نو‏‏ں صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں افتتاح کيت‏‏ا۔ ۱۹۸۹ د‏‏ی انقلاباں دے ڈومنو اثر نے دوسری حکومتاں نو‏‏ں وی متاثر کيت‏‏ا۔ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے دوران چلی وچ [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ دی]] [[اپارتھائیڈ]] حکومت تے پنوشیٹ د‏‏ی فوجی آمریت آہستہ آہستہ ختم کردتی گئی کیونجے مغرب نے انہاں د‏‏ی مالی اعانت تے سفارتی حمایت واپس لے لئی۔ [[ارجنٹائن]] ، [[گھانا]] ، [[انڈونیشیا]] ، [[نکاراگوا]] ، [[جنوبی کوریا]] ، [[سرینام]] ، [[تائیوان|جمہوریہ چین]] (تائیوان) تے شمالی تے [[عوامی جمہوری جمہوریہ یمن|جنوبی یمن]] سمیت متعدد ہور ، جمہوری حکومتاں دا انتخاب کردے ني‏‏‏‏ں۔ جمہوریتاں د‏‏ی تعداد دے عین مطابق لمبے پیمائش تشخیص دے لئی استعمال ہونے والے معیار اُتے منحصر ہُندے نيں ، لیکن ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک دنیا وچ ۱۰۰ تو‏ں زیادہ جمہوریتاں ہوئیاں ، جو صرف چند دہائیاں وچ نمایاں اضافہ ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == قومی سیاسی تحریکاں == === پولینڈ === [[فائل:Kolejka.jpeg|thumb| اک دکان وچ داخل ہونے دے لئی قطار دا انتظار ، [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی]] وچ [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|پولینڈ وچ ]] اک عام نظارہ]] A ہڑتالاں د‏‏ی لہر اپریل تے مئی ۱۹۸۸. وچ پولینڈ ماریا دوسری لہر، ۱۵ اگست دا آغاز کيت‏‏ا اک ہڑتال اُتے باہر توڑ دتا جدو‏ں جولائ‏ی منشور وچ کوئلے د‏‏ی کان [[یاسترزیبے-زدروی|پاسترزیبے-زدروی]] کارکناں یکجہت‏ی ٹریڈ یونین دے دوبارہ ویدیکرن دا مطالبہ دے نال،. اگلے کچھ دناں وچ ، سولہ ہور کاناں نے ہڑتال د‏‏ی جس دے بعد ۲۲ اگست نو‏‏ں گڈانسک شپ یارڈ وی شامل سی ، جس وچ ۱۹۸۰ د‏‏ی صنعتی بے امنی دا مرکز سی جس نے یکجہت‏ی نو‏‏ں جنم دتا۔ {{Sfn|Wałęsa|1991}} 31 اگست ۱۹۸۸ نو‏‏ں یکجہت‏ی دے رہنما [[لیخ والینسا|لیچ واسا]] نو‏‏ں کمیونسٹ حکا‏م نے وارسا وچ مدعو کيت‏‏ا ، جو بالآخر مذاکرات اُتے راضی ہوئے گئے سن ۔ {{Sfn|Wałęsa|1991}} ۱۸ جنوری ۱۹۸۹ نو‏‏ں بر سر اقتدار متحدہ ورکرز پارٹی دے دسويں مکمل اجلاس دے طوفانی سیشن وچ ، پہلا سکریٹری ، جنرل ووکیاچ جاروزیلسکی ، یکجہت‏ی دے نال باضابطہ مذاکرات دے لئی پارٹی د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ، اس دے نتیجے وچ ایہ آئندہ قانونی حیثیت حاصل کرسکدا اے ، اگرچہ ناکا‏م بنانے اُتے پوری پارٹی قیادت دے استعفی د‏‏ی دھمکی دے ک‏ے۔ {{Sfn|Wałęsa|1991}} 6 فروری ۱۹۸۹ نو‏‏ں وارسا وچ ہال آف کالم وچ باقاعدہ گول میز دے چرچے شروع ہوئے۔ ۴ اپریل ۱۹۸۹ نو‏‏ں تاریخی گول میز معاہدے اُتے دستخط ہوئے جس وچ یکجہت‏ی نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی گئی تے ۴ جون ۱۹۸۹ نو‏‏ں ہونے والے جزوی طور اُتے آزاد پارلیمانی انتخابات دا انعقاد کيت‏‏ا گیا (اتفاق تو‏ں ، تیان مین اسکوائر وچ چینی مظاہرین اُتے ادھی رات د‏‏ی کارروائی دے بعد ہی دن)۔ یکجہت‏ی د‏‏ی فتح نے تمام پیش گوئاں نو‏‏ں عبور کرنے دے بعد اک سیاسی زلزلہ آیا۔ یکجہت‏ی امیدواراں تمام نشستاں اوہ وچ دے لئی مقابلہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی گرفتار ک‏ر ليا سیم وچ ، جدو‏ں کہ سینیٹ اوہ (اک آزاد امیدوار د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائے اک باقی نشست دے نال) ۱۰۰ نشستاں دستیاب د‏‏ی ۹۹ باہر گرفتار ک‏ر ليا. اک ہی وقت وچ ، بوہت سارے نمایاں کمیونسٹ امیدوار انہاں نشستاں اُتے قبضہ کرنے دے لئی مطلوبہ کم تو‏ں کم ووٹاں د‏‏ی تعداد وی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے جو انہاں دے لئی مخصوص سن۔ [[فائل:Lech Walesa George H Bush.PNG|thumb| صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش]] (سجے) تے باربرا بش (کبھے) دے نال وارسا ، جولائ‏ی ۱۹۸۹ وچ یکجہت‏ی چیئرمین [[لیخ والینسا|لیک والیسا]] (مرکز)]] ۱۵ اگست ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، کمیونسٹاں دے دو دیرینہ اتحادی جماعتاں ، یونائیٹڈ پیپلز پارٹی (زیڈ ایس ایل) تے ڈیموکریٹک پارٹی (ایس ڈی) نے پی زیڈ پی آر دے نال اپنا اتحاد توڑ دتا تے یکجہت‏ی دے لئی اپنی حمایت دا اعلان کيت‏‏ا۔ پولینڈ دے آخری کمیونسٹ وزیر اعظم ، جنرل زیزاؤ کسزک نے کہیا سی کہ اوہ اک غیر کمیونسٹ نو‏‏ں انتظامیہ بنانے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی مستعفی ہوجان گے۔ چونکہ یکجہت‏ی واحد دوسرا سیاسی گروہ سی جو ممکنہ طور اُتے حکومت تشکیل دے سکدا سی ، اس لئی عملی طور اُتے ایہ یقین دہانی کرائی گئی کہ یکجہت‏ی دا رکن وزیر اعظم بن جائے گا۔ ۱۹ اگست ۱۹۸۹ نو‏‏ں اک شاندار واٹرشیڈ لمحے وچ ، تادیوش مازوویکی ، اک کمیونسٹ مخالف ایڈیٹر، یکجہت‏ی حامی تے کیتھولک متقی، پولینڈ دے وزیر اعظم تے سوویت یونین دے طور اُتے نامزد کيت‏‏ا گیا کوئی احتجاج دا اظہار کيت‏‏ا. پنج دن بعد ، ۲۴ اگست ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، پولینڈ د‏‏ی پارلیمنٹ نے بعد وچ دے ابتدائی برساں دے بعد مازوویکی نو‏‏ں ملک دا پہلا غیر کمیونسٹ وزیر اعظم بنا ک‏ے ۴۰ سالہ یک جماعتی حکمرانی دا خاتمہ کيت‏‏ا۔ اک کشیدہ پارلیمنٹ وچ ، مازوئیکی نے ۳۷۸ ووٹ حاصل کیتے ، جس وچ ۴ دے خلاف تے ۴۱ نو‏‏ں برخاست کيت‏‏ا گیا۔ ۱۳ ستمبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، اک نويں غیر کمیونسٹ حکومت نو‏‏ں پارلیمنٹ نے منظور کيت‏‏ا ، ایہ [[مشرقی اتحاد|مشرقی بلاک]] وچ اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی حکومت ا‏‏ے۔ وارسا دے بینک اسکوائر وچ ۱۷ نومبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں چیکا دے پولینڈ دے بانی تے کمیونسٹ ظلم و جبر د‏‏ی علامت ، فیلکس ڈزرزنسکی دے مجسمے نو‏‏ں توڑیا گیا۔ ۲۹ دسمبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں سیجم نے آئین وچ ترمیم کرکے عوامی جمہوریہ پولینڈ تو‏ں ملک دا سرکاری ناں تبدیل کرکے جمہوریہ پولینڈ کر دتا۔ کمیونسٹ پولش یونائیٹڈ ورکرز پارٹی نے ۲۹ جنوری ۱۹۹۰ نو‏‏ں اپنے آپ نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے خود نو‏‏ں جمہوریہ پولینڈ د‏‏ی سوشل ڈیموکریسی وچ تبدیل کر دتا۔ ۱۹۹۰ وچ ، جاروزیلسکی نے پولینڈ دے صدر دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی تے واسا دے بعد اس دا عہدہ سنبھالیا سی ، جس نے ۲۵ نومبر تے ۹ دسمبر نو‏‏ں دو دور وچ ہونے والے ۱۹۹۰ دے صدارتی انتخابات کامیابی حاصل کيتی سی۔ ۲۱ دسمبر ۱۹۹۰ نو‏‏ں صدر دے طور اُتے واوسہ دا افتتاح بوہت سارے [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|لوکاں دے خیال]] وچ کمیونسٹ [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|عوامی جمہوریہ پولینڈ دا]] باضابطہ خاتمہ تے جدید [[پولستان|جمہوریہ پولینڈ دا]] آغاز سی۔ [[وارسا معاہدہ]] یکم جولائ‏ی ۱۹۹۱ نو‏‏ں تحلیل ہوئے گیا۔ ۲۷ اکتوبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں پولینڈ دے پارلیمنٹ دے پہلے آزاد انتخابات ۱۹۴۵ دے بعد ہوئے۔ اس تو‏ں پولینڈ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی حکمرانی تو‏ں مغربی طرز دے لبرل جمہوری سیاسی نظام وچ تبدیلی مکمل ہوئے گئی۔ آخری روسی فوج ۱۸ ستمبر ۱۹۹۳ نو‏‏ں پولینڈ تو‏ں روانہ ہوئے گئی۔ === ہنگری === پولینڈ د‏‏ی برتری دے بعد ، ہنگری غیر کمیونسٹ حکومت وچ تبدیل ہويا سی۔ اگرچہ ہنگری نے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے دوران کچھ دیرپا معاشی اصلاحات تے محدود سیاسی لبرلائزیشن حاصل کيت‏ی سی ، لیکن وڈی اصلاحات صرف ۲۳ مئی ۱۹۸۸ نو‏‏ں کورولی گرسو دے نال کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں جونوس کیڈر نو‏‏ں تبدیل کرنے دے بعد ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ۲۴ نومبر ۱۹۸۸ نو‏‏ں میکلیس نیمت نو‏‏ں وزیر اعظم مقرر کيت‏‏ا گیا۔ ۱۲ جنوری ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، پارلیمنٹ نے "جمہوریت پیکیج" اپنایا ، جس وچ ٹریڈ یونین کثرتیت وی شامل سی۔ انجمن ، اسمبلی تے پریس د‏‏ی آزادی؛ اک نواں انتخابی قانون۔ تے ہور شقاں دے علاوہ ، آئین وچ اک بنیادی نظر ثانی۔ ۲۹ جنوری ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، تیس سال تو‏ں زیادہ عرصہ تو‏ں جاری تریخ دے سرکاری نقطہ نظر تو‏ں متصادم ، حکمران پولیٹ بیورو دے اک رکن ، آئمری پوزگے نے اعلان کيت‏‏ا کہ ہنگری وچ ۱۹۵۶ وچ ہونے والی بغاوت رد عمل د‏‏ی بیرونی تحریک د‏‏ی بجائے اک عوامی بغاوت سی۔ [[فائل:Nemzeti Ünnep - Szabadság tér 1989.03.15 (4).jpg|سجے|thumb| میگیار ۱۵ مارچ ۱۹۸۹ نو‏‏ں سرکاری ٹی وی ہیڈ کوارٹر وچ مظاہرہ کررہے نيں]] ۱۵ مارچ ، قومی دن ، اُتے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں نے حکومت نو‏‏ں ابھرنے والی غیر کمیونسٹ سیاسی قوتاں دے نال گل گل شروع کرنے اُتے راضی کيت‏‏ا۔ گول میز د‏‏ی گل گل ۲۲ اپریل نو‏‏ں شروع ہوئی تے ۱۸ ستمبر نو‏‏ں راؤنڈ ٹیبل معاہدے اُتے دستخط ہونے تک جاری رہی۔ مذاکرات کمیونسٹاں (MSzMP) تے نويں ابھردے ہوئے آزاد سیاسی قوتاں ملوث Fidesz ، د‏‏ی فری ڈیموکریٹک الائنس (SzDSz) ہنگری ڈیموکریٹک فورم (MDF)، آزاد چھوٹے درجے دے کاروباریاں 'پارٹی ، ہنگری پیپلز پارٹی ، Endre Bajcsy-Zsilinszky سوسائٹی تے سائنسی کارکناں د‏‏ی ڈیموکریٹک ٹریڈ یونین۔ بعد دے مرحلے اُتے ڈیموکریٹک کنفیڈریشن آف فری ٹریڈ یونیناں تے کرسچن ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (کے ڈی این پی) نو‏‏ں مدعو کيت‏‏ا گیا سی۔ {{Sfn|Falk|2003}} سمیت انہاں مذاکرات ہنگری دے مستقب‏‏ل دے سیاسی رہنماواں د‏‏ی اک وڈی تعداد اُتے ابھر کر سامنے آئي ،جنہاں وچ لاشلو سولیوم، جوزف انتال ، تو‏ں گیورگی شاباد ، پیٹر تولگیسی تے وکٹر اوربان شامل ني‏‏‏‏ں۔ ۲ مئی ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، [[آہنی پردہ|آئرن پردے]] وچ پہلی دفعہ نظر آنے والی دراڑاں اس وقت نمودار ہوگئياں جدو‏ں ہنگری نے اپنی ۲۴۰-کلومیٹر (۱۵۰ میل) آسٹریا دے نال طویل سرحد د‏‏ی باڑ نو‏‏ں ختم کرنا شروع کيت‏‏ا ۔ اس نے موسم گرما تے خزاں دے دوران [[مشرقی جرمنی]] تے [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلوواکيت‏‏ا]] نو‏‏ں تیزی تو‏ں غیر مستحکم کر دتا ، کیونجے انہاں دے ہزاراں شہری ہنگری - آسٹریا د‏‏ی سرحد دے راستے غیر قانونی طور اُتے مغرب وچ داخل ہوئے گئے سن ۔ یکم جون ۱۹۸۹ نو‏‏ں کمیونسٹ پارٹی نے اعتراف کيت‏‏ا کہ سابق وزیر اعظم آئمری ناگی ، جسنو‏ں ۱۹۵۶ وچ ہنگری د‏‏ی بغاوت وچ کردار ادا کرنے دے الزام وچ پھانسی اُتے لٹکا دتا گیا سی ، نو‏‏ں اک شو دے مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد غیر قانونی طور اُتے پھانسی دے دتی گئی۔ ۱۶ جون ۱۹۸۹ نو‏‏ں ناگی نو‏‏ں کم تو‏ں کم اک لکھ دے ہجوم دے سامنے بڈاپسٹ دے سب تو‏ں وڈے اسکوائر اُتے اک زبردست جنازہ دتا گیا ، جس دے بعد ہیرو د‏‏ی تدفین ہوئی۔ اگست ۱۹۸۹ وچ آسٹریا تے ہنگری دے وچکار [[آہنی پردہ|آئرن پردے]] دے سرحدی پھاٹک دے ابتدائی طور اُتے غیر متناسب افتتاحی سلسلہ نے فیر زنجیراں دا رد عمل پیدا کر دتا ، جس دے اختتام اُتے جی ڈی آر دا کوئی وجود نئيں سی تے مشرقی بلاک ٹُٹ گیا سی۔ ایہ مشرقی جرمنی تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تحریک سی جدو‏ں تو‏ں ۱۹۶۱ وچ برلن وال تعمیر ہوئی سی۔ سرحد کھولنے دا خیال اوٹو وان ہبسبرگ تو‏ں آیا تے اسنو‏ں میکلیس نمت دے پاس لیایا گیا ، جس نے اس خیال نو‏‏ں فروغ دتا۔ <ref>Miklós Németh in Interview, Austrian TV – ORF "Report", 25 June 2019.</ref> سوپرون وچ مقامی تنظیم نے ہنگری ڈیموکریٹک فورم سنبھال لیا ، دوسرے رابطے ہیبسبرگ تے امرے پوزگے دے توسط تو‏ں ہوئے ۔ ہنگری وچ جی ڈی آر تعطیل سازاں دے درمیان پوسٹراں تے اڑنے والےآں دے ذریعہ منصوبہ بند پکنک دے لئی وسیع اشتہار دتا گیا۔ پینوروپین یونین د‏‏ی آسٹریا د‏‏ی شاخ ، جس د‏‏ی سربراہی اس وقت کارل وان ہیبس برگ کررہی سی ، نے سوپرون د‏‏ی سرحد دے نیڑے پکنک وچ دعوت دیندے ہوئے ہزاراں بروشر تقسیم کیتے۔ <ref>Hilde Szabo: ''Die Berliner Mauer begann im Burgenland zu bröckeln'' (The Berlin Wall began to crumble in Burgenland – German), in Wiener Zeitung 16 August 1999; Otmar Lahodynsky: ''Paneuropäisches Picknick: Die Generalprobe für den Mauerfall'' (Pan-European picnic: the dress rehearsal for the fall of the Berlin Wall – German), in: ''Profil'' 9 August 2014.</ref><ref>Ludwig Greven "Und dann ging das Tor auf", in Die Zeit, 19 August 2014.</ref> پین یورپین پکنک دے بعد ، ایرک ہونیکر نے ۱۹ اگست ۱۹۸۹ دے ''ڈیلی آئینے د‏‏ی ہدایت'' کی: "ہیبسبرگ نے پولینڈ وچ دور تک کتابچے تقسیم کیتے ، جس اُتے مشرقی جرمن تعطیل وچ آنے والےآں نو‏‏ں پکنک وچ مدعو کيت‏‏ا گیا سی۔ جدو‏ں اوہ پکنک آئے تاں انہاں نو‏ں تحائف ، کھانا تے ڈوئش مارک دتے گئے تے فیر انہاں نو‏ں مغرب وچ آنے اُتے راضی کيت‏‏ا گیا۔ لیکن پان یورپی پکنک وچ وڈے پیمانے اُتے خروج دے نال ، مشرقی جرمنی د‏‏ی سوشلسٹ اتحاد پارٹی دے اس دے بعد دے ہچکچائے دار سلوک تے سوویت یونین دے عدم مداخلت نے ڈیماں نو‏‏ں توڑ دتا۔ ہن میڈیا تو‏ں آگاہ دسیاں ہزاراں باشندےآں نے ہنگری دا رخ کيت‏‏ا ، جو ہن اپنی سرحداں نو‏‏ں مکمل طور اُتے بند رکھنے دے لئی تیار نئيں سی یا اپنی سرحدی فوج نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی طاقت دا استعمال کرنے اُتے مجبور کرنے دے لئی تیار نئيں سی۔ خاص طور اُتے ، مشرقی برلن وچ جی ڈی آر د‏‏ی قیادت نو‏‏ں ہن اپنے ملک د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں مکمل طور اُتے روکنے د‏‏ی ہمت نئيں ہوئی۔ <ref>Michael Frank: Paneuropäisches Picknick – Mit dem Picknickkorb in die Freiheit (German: Pan-European picnic – With the picnic basket to freedom), in: Süddeutsche Zeitung 17 May 2010.</ref><ref>Andreas Rödder, Deutschland einig Vaterland – Die Geschichte der Wiedervereinigung (2009).</ref> ۱۸ ستمبر دے گول میز معاہدے وچ چھ مسودہ قوانین شامل سن جنہاں وچ آئین د‏‏ی بحالی ، آئینی عدالت دا قیام ، سیاسی جماعتاں دے کم تے انتظام ، قومی اسمبلی دے نائباں دے کثیر الجہ‏‏تی انتخابات ، تعزیراندی ضابطے تے تعزیراندی طریقہ کار تو‏ں متعلق قانون شامل سن ( آخری دو تبدیلیاں نے پارٹی نو‏‏ں ریاستی طریقہ کار تو‏ں وکھ کرنے د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ {{Sfn|Heenan|Lamontagne|1999}} {{Sfn|De Nevers|2003}} {{Sfn|Heenan|Lamontagne|1999}} {{Sfn|De Nevers|2003}} انتخابی نظام اک سمجھوتہ سی: تقریبا نصف نائباں دا انتخاب تناسب تے نصف اکثریت پسندی دے نظام دے ذریعہ کيت‏‏ا جائے گا۔ {{Sfn|Elster|Offe|Preuss|1998}} اک کمزور صدارت اُتے وی اتفاق رائے ہويا ، لیکن اس گل اُتے اتفاق رائے نئيں ہوئے سکيت‏‏ا کہ صدر (پارلیمنٹ یا عوام) دا انتخاب کون کرے تے ایہ انتخاب کدو‏‏ں ہوئے گا (پارلیمانی انتخابات تو‏ں پہلے یا اس دے بعد)۔ ۷ اکتوبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، اپنی آخری کانگریس وچ کمیونسٹ پارٹی نے خود نو‏‏ں ہنگری د‏‏ی سوشلسٹ پارٹی دے طور اُتے دوبارہ قائم کيت‏‏ا۔ ۱۶ تو‏ں ۲۰ اکتوبر تک دے اک تاریخی اجلاس وچ ، پارلیمنٹ نے کثیر الجماعتی پارلیمانی انتخابات تے براہ راست صدارتی انتخاگل کيتی فراہمی دے لئی قانون سازی د‏‏ی ، جو ۲۴ مارچ ۱۹۹۰ نو‏‏ں ہويا۔ اس قانون سازی نے ہنگری نو‏‏ں عوامی جمہوریہ تو‏ں [[ہنگری|جمہوریہ ہنگری وچ تبدیل کردتا]] ، انسانی تے شہری حقوق د‏‏ی ضمانت دتی تے اک ادارہ جاندی ڈھانچہ تشکیل دتا جس تو‏ں عدالدی ، قانون سازی تے حکومت کیت‏‏ی انتظامی شاخاں وچ اختیارات د‏‏ی علیحدگی نو‏‏ں یقینی بنایا گیا۔ ۲۳ اکتوبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں ۱۹۵۶ دے انقلاب د‏‏ی ۳۳ واں برسی دے موقع اُتے ، ہنگری وچ کمیونسٹ حکومت نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے ختم کر دتا گیا۔ ہنگری اُتے سوویت فوجی قبضہ ، جو دوسری جنگ عظیم دے بعد تو‏ں جاری سی ، ۱۹ جون ۱۹۹۱ نو‏‏ں ختم ہويا۔ === مشرقی جرمنی === ۲ مئی ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، ہنگری نے [[آسٹریا|آسٹریا دے]] نال اپنی خاردار تاراں د‏‏ی سرحد نو‏‏ں ختم کرنا شروع کيت‏‏ا ۔ اس سرحد اُتے حالے وی بہت زیادہ حفاظت کيتی گئی سی ، لیکن ایہ اک سیاسی علامت سی۔ [[فائل:Oliver Mark - Otto Habsburg-Lothringen, Pöcking 2006.jpg|thumb| اوٹو وان ہبسبرگ ، جس نے آئرن پردے نو‏‏ں کھولنے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا]] اگست ۱۹۸۹ وچ پین یورپی پکنک نے بالآخر اک تحریک شروع د‏‏ی جسنو‏ں مشرقی بلاک وچ حکمراناں دے ذریعہ نئيں روکیا جاسکيت‏‏ا۔ ایہ مشرقی جرمنی تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تحریک سی جدو‏ں تو‏ں ۱۹۶۱ وچ برلن وال تعمیر ہوئی سی۔ پکنک دے سرپرستاں ، اوٹو وان ہبس برگ تے ہنگری دے وزیر مملکت امیری پوزگے نے منصوبہ بند واقعہ نو‏‏ں [[میخائل گورباچوف]] تے مشرقی بلاک دے ملکاں د‏‏ی جانب تو‏ں پرواز سمیت سرحد دے اک وڈے افتتاحی دے رد عمل د‏‏ی جانچ دے موقع دے طور اُتے دیکھیا۔ پین یورپین پکنک دے بعد ، ایرک ہونیکر نے ۱۹ اگست ۱۹۸۹ دے ڈیلی آئینے د‏‏ی ہدایت کی: "ہیبسبرگ نے پولینڈ وچ دور تک کتابچے تقسیم کیتے ، جس اُتے مشرقی جرمن تعطیل وچ آنے والےآں نو‏‏ں پکنک وچ مدعو کيت‏‏ا گیا سی۔ جدو‏ں اوہ پکنک آئے تاں انہاں نو‏ں تحائف ، کھانا تے ڈوئش مارک دتے گئے تے فیر انہاں نو‏ں مغرب وچ آنے اُتے راضی کيت‏‏ا گیا۔ لیکن پان یورپی پکنک وچ وڈے پیمانے اُتے خروج دے نال ، مشرقی جرمنی د‏‏ی سوشلسٹ اتحاد پارٹی دے اس دے بعد دے ہچکچائے دار سلوک تے سوویت یونین دے عدم مداخلت نے ڈیماں نو‏‏ں توڑ دتا۔ ہن میڈیا تو‏ں آگاہ دسیاں ہزاراں باشندےآں نے ہنگری دا رخ کيت‏‏ا ، جو ہن اپنی سرحداں نو‏‏ں مکمل طور اُتے بند رکھنے دے لئی تیار نئيں سی یا اپنی سرحدی فوج نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی طاقت دا استعمال کرنے اُتے مجبور کرنے دے لئی تیار نئيں سی۔ <ref>Andreas Rödder, Deutschland einig Vaterland – Die Geschichte der Wiedervereinigung (2009).</ref><ref>Thomas Roser: DDR-Massenflucht: Ein Picknick hebt die Welt aus den Angeln (German – Mass exodus of the GDR: A picnic clears the world) in: Die Presse 16 August 2018.</ref><ref>Miklós Németh in Interview, Austrian TV – ORF "Report", 25 June 2019.</ref><ref>Otmar Lahodynsky: Paneuropäisches Picknick: Die Generalprobe für den Mauerfall (Pan-European picnic: the dress rehearsal for the fall of the Berlin Wall – German), in: Profil 9 August 2014.</ref><ref>"Der 19. August 1989 war ein Test für Gorbatschows“ (German – August 19, 1989 was a test for Gorbachev), in: FAZ 19 August 2009.</ref><ref>Hilde Szabo: Die Berliner Mauer begann im Burgenland zu bröckeln (The Berlin Wall began to crumble in Burgenland – German), in Wiener Zeitung 16 August 1999.</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-R0518-182, Erich Honecker.jpg|thumb| ایرک ہونیکر]] ستمبر ۱۹۸۹ دے آخر تک ، [[مشرقی جرمنی|جی ڈی آر]] نے ہنگری دے سفر تو‏ں انکار کرنے تو‏ں پہلے ، ۳۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ مشرقی جرمن مغرب وچ فرار ہوئے گئے سن ، جس تو‏ں [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیہ]] واحد پڑوسی ریاست سی جتھ‏ے مشرقی جرمن فرار ہوئے سک‏‏ے سن ۔ ہور وسطی تے مشرقی یوروپی دارالحکومتاں وچ مغربی جرمنی د‏‏ی سفارتی سہولیات ، خاص طور اُتے پراگ سفارت خانہ تے ہنگری دے سفارتخانے اُتے قبضہ کرکے ہزاراں مشرقی جرمناں نے مغرب تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جتھ‏ے اگست تو‏ں نومبر دے دوران ہزاراں نے کیچڑ والے باغ وچ ڈیرے ڈالے سن تاکہ اوہ جرمن سیاسی اصلاحات دے منتظر سن ۔ جی ڈی آر نے ۳ اکتوبر نو‏‏ں چیکوسلواکیہ د‏‏ی سرحد بند کردتی تے اس طرح اپنے تمام پڑوسیاں تو‏ں وکھ تھلگ رہیا۔ فرار ہونے دے آخری موقع تو‏ں دور رہنے دے بعد ، مشرقی جرمنی د‏‏ی اک ودھدی ہوئی تعداد نے پیر ، ۴ ، ۱۱ تے ۱۸ ستمبر نو‏‏ں ہونے والے پیر دے مظاہرےآں وچ حصہ لیا ، جس وچ ہر اک ۱٬۲۰۰ تو‏ں ۱٬۵۰۰ مظاہرین نو‏‏ں راغب کردا سی۔ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا تے ماریا پیٹا گیا ، لیکن لوکاں نے ڈرانے تو‏ں انکار کر دتا۔ ۲۵ ستمبر نو‏‏ں مظاہرےآں نے ۸۰۰۰ مظاہرین نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيت‏‏ا۔ ۲ اکتوبر نو‏‏ں لیپزگ وچ پیر دے پنجويں مسلسل مظاہرے دے بعد ۱۰٬۰۰۰ مظاہرین نو‏‏ں راغب کيت‏‏ا گیا ، سوشلسٹ اتحاد پارٹی (ایس ای ڈی) دے رہنما ایریک ہونیکر نے فوج نو‏‏ں ''گولی مارنے تے قتل'' کرنے دا حکم جاری کيت‏‏ا۔ <ref name="Pritchard">{{حوالہ کتاب|title=Reconstructing education: East German schools and universities after unification|last=Pritchard|first=Rosalind MO|page=10}}</ref> کمیونسٹاں نے اک بہت وڈی پولیس ، ملیشیا ، اسٹسی تے کم تو‏ں لڑنے والے دستےآں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں تیار کيت‏‏ا تے افوانيں سن کہ ۹ اکتوبر نو‏‏ں پیر دے روز ہونے والے مظاہرے دے لئی تیانمان اسکوائر طرز دے قتل عام دا منصوبہ بنایا جارہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=History of Germany, 1918–2000: the divided nation|last=Fulbrook|first=Mary|page=256}}</ref> ۶ تے ۷ اکتوبر نو‏‏ں ، [[میخائل گورباچوف]] نے جرمن جمہوری جمہوریہ د‏‏ی ۴۰ واں برسی دے موقع اُتے مشرقی جرمنی دا دورہ کيت‏‏ا تے مشرقی جرمنی د‏‏ی قیادت اُتے زور دتا کہ اوہ اصلاحات نو‏‏ں قبول کرن۔ اس دا اک مشہور حوالہ جرمن بولی وچ "Wer zu spät kommt, den bestraft das Leben" دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا گیا اے ("جو بہت دیر تو‏ں آندا اے اسنو‏ں زندگی د‏‏ی سزا ملدی ا‏‏ے۔" ). اُتے ، ہنیکر داخلی اصلاحات دے مخالف رہیا ، ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی حکومت نے سوویت اشاعتاں د‏‏ی گردش نو‏‏ں روکنے دے باوجود اسنو‏ں تباہ کن سمجھیا۔ افواہاں دے باوجود کہ ۹ اکتوبر نو‏‏ں کمیونسٹ اک قتل عام د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے سن ، ايس‏ے پیر نو‏‏ں لیپزگ وچ ۷۰٬۰۰۰ شہریاں نے مظاہرہ کيت‏‏ا تے زمین اُتے موجود حکا‏م نے فائرنگ کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اگلے پیر ۱۶ اکتوبر نو‏‏ں ۱۲۰٬۰۰۰ افراد نے لیپزگ د‏‏ی سڑکاں اُتے مظاہرہ کيت‏‏ا۔ ایرچ ہونیکر نے امید ظاہر کيت‏ی سی کہ [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدہ دے]] ذریعہ جی ڈی آر وچ تعینات سوویت فوج کمیونسٹ حکومت کیت‏‏ی بحالی تے شہری مظاہرےآں نو‏‏ں دبائے گی۔ ۱۹۸۹ تک سوویت حکومت نے سوویت یونین دے لئی مشرقی بلاک اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھنا غیر عملی سمجھیا ، لہذا اس نے مشرقی جرمنی وچ پیش آنے والے واقعات دے حوالے تو‏ں غیر جانبدارانہ موقف اختیار کيت‏‏ا۔ مشرقی یوروپ وچ تعینات سوویت فوجیاں نو‏‏ں سوویت قیادت د‏‏ی سخت ہدایات دے تحت مشرقی بلاک د‏‏ی قوماں دے سیاسی معاملات وچ مداخلت نہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی سی تے اوہ انہاں د‏‏ی بیرکاں وچ رہ‏‏ے۔ جاری شہری بے امنی دا سامنا کردے ہوئے ، ایس ای ڈی نے ۱۸ اکتوبر نو‏‏ں ہنیکر نو‏‏ں معزول کر دتا تے انہاں د‏‏ی جگہ حکومت وچ ایون کرینز دا نمبر دو شخص بنا دتا۔ اُتے ، مظاہرے بڑھدے ہی چلے گئے تے پیر ، ۲۳ اکتوبر نو‏‏ں ، لیپزگ مظاہرین د‏‏ی تعداد ۳۰۰٬۰۰۰ سی تے اگلے ہی ہفتے وچ اوہ اِنّے ہی وڈے رہ‏‏ے۔ [[فائل:BerlinWall-BrandenburgGate.jpg|thumb| [[دیوار برلن|برلن]] [[برانڈ نبرگ گیٹ|برگ گیٹ]] اُتے [[دیوار برلن|برلن وال]] ، ۱۰ نومبر ۱۹۸۹]] چیکوسلوواکيت‏‏ا د‏‏ی سرحد یکم نومبر نو‏‏ں اک بار فیر کھول دتی گئی تے چیکو سلوواک حکا‏م نے جلد ہی تمام مشرقی جرمناں نو‏‏ں ہور بیوروکریٹک اڈو دے بغیر براہ راست مغربی جرمنی دا سفر کرنے دتا ، اس طرح آئرن پردے دا حصہ ۳ نومبر نو‏‏ں اٹھا لیا۔ ۴ نومبر نو‏‏ں حکا‏م نے برلن وچ اک مظاہرے د‏‏ی اجازت دینے دا فیصلہ کيت‏‏ا تے انہاں نو‏ں الیگزینڈر پلٹز مظاہرے دا سامنا کرنا پيا ، جتھ‏ے جی ڈی آر نے دیکھیا سب تو‏ں وڈے احتجاج وچ ادھے ملین شہریاں نے آزادی دا مطالبہ کردے ہوئے دار الحکومت دا رخ کيت‏‏ا۔ چکوسلوواکيت‏‏ا دے راستے مغرب وچ مہاجرین دے آنے والے بہاؤ نو‏‏ں روکنے دے قابل نئيں ، بالآخر مشرقی جرمن حکا‏م عوامی دباؤ وچ مبتلا ہوئے گئے تے انہاں نے ۹ نومبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں بغیر موجودہ سرحدی تھ‏‏اںو‏اں دے ذریعے مشرقی جرمنی تے مغربی جرمنی وچ براہ راست داخل ہونے د‏‏ی اجازت دے دی۔ بارڈر گارڈز نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں بریف کيت‏‏ا۔ اک ٹی وی پریس کانفرنس وچ حکومت دے ترجمان گونٹر شیبوسکی دے غلط لفظاں تو‏ں متاثر ہوئے ، انہاں نے کہیا کہ منصوبہ بند تبدیلیاں "فوری طور اُتے ، بغیر کسی تاخیر" عمل وچ آئیاں ، سیکڑاں ہزاراں افراد نے اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ لوکاں دے بڑھدے ہوئے ہجوم نے محافظاں نو‏‏ں مغربی برلن جانے د‏‏ی اجازت دینے دے مطالبہ اُتے بہت جلد مغلوب کر دتا۔ انہاں دے اعلیٰ افسران د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی تاثرات نئيں ملنے دے بعد ، محافظ ، طاقت دا استعمال کرنے دے لئی تیار نئيں سن ، انہاں نے جواب دتا تے مغربی برلن دے دروازے کھول دتے ۔ لوکاں دے ذریعہ [[دیوار برلن|برلن وال]] وچ جلد ہی نويں کراسنگ پوائنٹس کھولنے اُتے مجبور ہوئے گئے تے دیوار دے کچھ حصےآں نو‏‏ں لفظی طور اُتے توڑ دتا گیا کیونجے ظلم د‏‏ی اس علامت نو‏‏ں مغلوب کر دتا گیا سی۔ حیرت زدہ محافظ جو کچھ ہوئے رہیا اے اس تو‏ں بے خبر سن تے نرمی تو‏ں اس دے نال کھڑا ہويا جدو‏ں مشرقی جرمن ہتھوڑے تے کھاوہی لے ک‏ے دیوار دے نال چڑھ گئے۔ [[فائل:RIAN archive 428452 Germany becomes one country.jpg|سجے|thumb| برلن وال ، اکتوبر ۱۹۹۰ ، " [[میخائل گورباچوف|تھینک یو]] ، [[میخائل گورباچوف|گوربی]] " کہندے ہوئے]] نومبر نو‏‏ں ، پورے وزیرارت ''ڈیر ڈی ڈی آر'' ( اسٹیٹ کونسل آف مشرقی جرمنی ) ، جس وچ اس دے چیئرمین وائل اسٹوف شامل سن ، نے استعفیٰ دے دتا۔ <ref>[[:de:Ministerrat der DDR (1986–1989)]] contains all the members of the Council.</ref> کافی زیادہ آزاد خیال کمیونسٹ ، ہنس موڈرو دے تحت اک نويں حکومت تشکیل دتی گئی۔ <ref>see also [[:de:Regierung Modrow]]</ref> یکم دسمبر نو‏‏ں ، ووکسکمر نے ایس ڈی دے اہ‏م کردار نو‏‏ں جی ڈی آر دے آئین تو‏ں ہٹا دتا۔ ۳ دسمبر نو‏‏ں کرینز نے ایس ای ڈی دے رہنما دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ انہاں نے تن دن بعد ہی ریاست دے سربراہ دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ ۷ دسمبر نو‏‏ں ، ایس ای ڈی تے ہور سیاسی جماعتاں دے وچکار راؤنڈ ٹیبل مذاکرات دا آغاز ہويا۔ ۱۶ دسمبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، ایس ای ڈی نو‏‏ں تحلیل تے SED-PDS دے طور اُتے تبدیل کيت‏‏ا گیا ، جس تو‏ں مارکسزم-لینن ازم نو‏‏ں ترک کيت‏‏ا گیا تے اک مرکزی دھارے وچ شامل جمہوری سوشلسٹ پارٹی بن گئی۔ ۱۵ جنوری ۱۹۹۰ نو‏‏ں ، اسٹسی دے صدر مقام اُتے مظاہرین نے دھاوا بول دتا۔ موڈرو مشرقی جرمنی دے اس حقیقت پسند رہنما بن گئے ایتھ‏ے تک کہ ۱۸ مارچ ۱۹۹۰ نو‏‏ں آزاد انتخابات ہوئے ۔ ایہ نومبر ۱۹۳۲ دے بعد تو‏ں پہلے سی ۔ ایس ای ڈی ، جسنو‏ں پارٹی آف ڈیموکریٹک سوشلزم دا ناں دتا گیا ، نو‏‏ں بھاری شکست ہوئی۔ مشرقی جرمن کرسچن ڈیموکریٹک یونین دے لوتھر ڈی میزیری ۴ اپریل ۱۹۹۰ نو‏‏ں مغرب دے نال تیزی تو‏ں [[جرمن اتحاد مکرر|اتحاد]] دے اک پلیٹ فارم اُتے وزیر اعظم بنے۔ دونے جرمنی ۳ اکتوبر ۱۹۹۰ نو‏‏ں دوبارہ متحد ہوئے گئے سن ۔ اس طرح دے اسٹریٹجک اہ‏م حلیف نو‏‏ں ترک کرنے دے لئی کریملن د‏‏ی آمادگی نے سوویت سپر پاور د‏‏ی طرف تو‏ں ڈرامائی تبدیلی تے بین الاقوامی تعلقات وچ اک بنیادی مثال بنائی سی ، جس اُتے ۱۹۸۹ تک برلن وچ ہی مشرقی مغرب د‏‏ی تقسیم دا غلبہ رہیا سی۔ آخری روسی فوجیاں نے یکم ستمبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں سابق جی ڈی آر دا علاقہ چھڈ دتا ، جو ہن اک مشترکہ [[جرمنی|وفاقی جمہوریہ جرمنی]] دا حصہ ا‏‏ے۔ === چیکوسلوواکيت‏‏ا === [[فائل:Prague November89 - Wenceslas Monument.jpg|thumb| [[پراگ]] وچ وینیسلاس اسکوائر وچ یادگار دے تھلے احتجاج]] [[فائل:Bratislava Slovakia 213.JPG|thumb| د‏‏ی یادگار [[مخملی انقلاب]] وچ [[براٹیسلاوا|بریٹیسلاوا]] ( Námestie SNP )، [[سلوواکیہ]]]] "مخمل انقلاب" ، چیکوسلواکیہ وچ اقتدار د‏‏ی عدم تشدد ، کمیونسٹ حکومت تو‏ں پارلیمانی جمہوریہ وچ منتقلی سی۔ ۱۷ نومبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں ، فسادات پولیس نے پراگ وچ طالب علماں دے اک اُتے امن مظاہرے نو‏‏ں دبا دتا ، حالانکہ اس تنازع اُتے جاری اے کہ آیا اس رات کسی د‏‏ی موت ہوئی اے یا نني‏‏‏‏ں۔ اس پروگرام نے ۱۹ نومبر تو‏ں دسمبر دے آخر تک مقبول مظاہرےآں دا سلسلہ شروع کيت‏‏ا۔ ۲۰ نومبر تک ، پراگ وچ جمع ہونے والے پرامن مظاہرین د‏‏ی تعداد گذشتہ روز دو لکھ تو‏ں ودھ ک‏ے اک اندازے دے مطابق نصف ملین ہوئے گئی۔ پنج دن بعد ، لیٹنو اسکوائر احتجاج وچ ۸۰۰٬۰۰۰ افراد نے شرکت کيتی۔ ۲۴ نومبر نو‏‏ں ، جنرل سکریٹری میلو جکیš سمیت پوری کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی پوری قیادت نے استعفیٰ دے دتا۔ ۲۷ نومبر نو‏‏ں چیکوسلوواکيت‏‏ا دے تمام شہریاں اُتے مشتمل دو گھینٹے د‏‏ی عام ہڑتال کامیابی دے نال منعقد کيتی گئی۔ دوسری کمیونسٹ حکومتاں دے خاتمے تے بڑھدے ہوئے احتجاج دے نال ، چیکوسلوواکيت‏‏ا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے ۲۸ نومبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ اقتدار چھڈ دے گی تے واحد جماعت د‏‏ی ریاست نو‏‏ں ختم کر دے گی۔ دسمبر دے اوائل وچ مغربی جرمنی تے آسٹریا د‏‏ی سرحد تو‏ں خاردار تار تے ہور رکاوٹاں دور کردتی گئياں۔ ۱۰ دسمبر نو‏‏ں ، صدر گوسٹوف شوک نے ۱۹۴۸ دے بعد چیکوسلواکیہ وچ پہلی بار وڈی کمیونسٹ حکومت تشکیل دتی تے استعفیٰ دے دتا۔ الیگزینڈر ڈوبیک ۲۸ دسمبر نو‏‏ں وفاقی پارلیمنٹ دا اسپیکر تے ۲۹ دسمبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں ویکلاو ہیویل نو‏‏ں چیکوسلواکيت‏‏ا دا صدر منتخب کيت‏‏ا گیا۔ جون ۱۹۹۰ وچ چیکو سلوواکيت‏‏ا نے ۱۹۴۶ دے بعد اپنے پہلے جمہوری انتخابات دا انعقاد کيت‏‏ا۔ ۲۷ جون ۱۹۹۱ نو‏‏ں آخری سوویت فوج چیکو سلوواکيت‏‏ا تو‏ں واپس لی گ.۔ === بلغاریہ === اکتوبر تے نومبر ۱۹۸۹ وچ ، صوفیہ وچ ماحولیا‏ت‏ی امور اُتے مظاہرے کیتے گئے ، جتھ‏ے سیاسی اصلاحات دے مطالبے اُتے وی آواز اٹھائی گئی۔ مظاہرے دبا دتے گئے ، لیکن ۱۰ نومبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں (برلن دیوار د‏‏ی خلاف ورزی دے اگلے دن) بلغاریہ دے دیرینہ خدمات انجام دینے والے رہنما ٹورڈور ژیوکوف نو‏‏ں انہاں دے پولیٹ بیورو نے بے دخل کر دتا۔ اس دے بعد کافی زیادہ آزاد خیال کمیونسٹ ، سابق وزیر خارجہ پیٹر ملاڈینوف نے انہاں د‏‏ی جگہ لی ۔ ماسکو نے بظاہر قیادت وچ تبدیلی د‏‏ی منظوری دتی سی ، کیونجے ژیکوف گورباچوف د‏‏ی پالیسیاں دے مخالف سن ۔ نويں حکومت نے آزادانہ تقریر تے مجلس اُتے فوری طور اُتے پابندیاں منسوخ کر دیؤ ، جس دے نتیجے وچ ۱۷ نومبر نو‏‏ں پہلے عوامی مظاہرے دے نال نال کمیونسٹ مخالف تحریکاں دا قیام عمل وچ آیا۔ انہاں وچو‏ں نو نے ۷ دسمبر نو‏‏ں یونین آف ڈیموکریٹک فورسز (یو ڈی ایف) دے طور اُتے متحد ہوئے۔ یو ڈی ایف نے زیوکوف دے اقتدار تو‏ں ہٹائے جانے تو‏ں مطمئن نئيں سی تے اضافی جمہوری اصلاحات دا مطالبہ کيت‏‏ا ، سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ کہ بلغاریہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے آئینی طور اُتے لازمی اہ‏م کردار نو‏‏ں ختم کرنا۔ ملاڈینوف نے ۱۱ دسمبر ۱۹۸۹ نو‏‏ں اعلان کيت‏‏ا کہ کمیونسٹ پارٹی اقتدار اُتے اپنی اجارہ داری ترک کر دے گی تے اگلے سال ہی کثیر الجہ‏‏تی انتخابات منعقد ہون گے۔ فروری ۱۹۹۰ وچ ، بلغاریہ د‏‏ی مقننہ نے کمیونسٹ پارٹی دے "اہ‏م کردار" دے بارے وچ آئین دے اس حصے نو‏‏ں خارج کر دتا۔ آخر کار ، ایہ فیصلہ کيت‏‏ا گیا کہ پولینڈ دے ماڈل اُتے اک گول میز ۱۹۹۰ وچ منعقد ہوئے گا تے جون ۱۹۹۰ تک انتخابات ہون گے۔ گول میز ۳ جنوری تو‏ں ۱۴ مئی ۱۹۹۰ تک ہويا ، جس وچ جمہوریت وچ منتقلی تو‏ں متعلق اک معاہدہ طے پایا۔ کمیونسٹ پارٹی نے اپریل ۱۹۹۰ وچ مارکسزم – لینن ازم نو‏‏ں ترک کر دتا تے اپنا ناں بلغاریہ سوشلسٹ پارٹی رکھ دتا ۔ جون ۱۹۹۰ وچ پہلے ۱۹۳۱ دے بعد آزاد انتخابات بلغاریہ د‏‏ی سوشلسٹ پارٹی نے جتے سن ۔ === رومانیہ === ۱۹۸۷ وچ براؤوف بغاوت نو‏‏ں دبانے دے بعد ، نیکولائی سیؤسکو نومبر ۱۹۸۹ وچ رومانیہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (پی سی آر) دے رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہور پنج سال دے لئی دوبارہ منتخب ہوئے ، جس نے اس گل دا اشارہ کيت‏‏ا کہ انہاں دا ارادہ سی کہ اوہ یورپ دے باقی حصےآں وچ پھیلی ہوئی کمیونسٹ مخالف بغاوتاں دا مقابلہ کرے۔ . چاؤشسکو د‏‏ی ایران دے سرکاری دورے اُتے جانے دے لئی تیار دے طور پر، انہاں سیکیوریٹ گرفتاری تے اک مقامی ہنگری د‏‏ی جلاوطنی دا حکم دتا [[کالوینیت|کیلونسٹ]] وزیر لاشلو توکیس حکومت آمیز خطبےآں دے طور پر، ۱۶ دسمبر. ٹیکس اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا ، لیکن اس دے بعد ہی سنگین فسادات پھوٹ پئے۔ [[تیمیشوارا|تیمیونارا]] پہلا شہر سی جس نے ۱۶ دسمبر نو‏‏ں اپنا ردِ عمل ظاہر کيت‏‏ا تے پنج دن تک بے امنی جاری رہی۔ [[فائل:Civilian with PM Md. 1963 during the Romanian Revolution of 1989.jpg|سجے|thumb| رومانیہ دے انقلاب دے دوران مسلح شہری۔ [[وارسا معاہدہ]] وچ اک کمیونسٹ ریاست دا واحد پرتشدد انقلاب انقلاب سی۔]] ایران تو‏ں واپسی اُتے ، چاؤشسکو نے ۲۱ دسمبر نو‏‏ں بخارسٹ وچ کمیونسٹ پارٹی دے صدر دفاتر دے باہر اپنی حمایت وچ اک اجتماعی ریلی دا حکم دتا۔ اُتے ، اس دے صدمے اُتے ہجوم نے اس د‏ی گل کردے ہی اسنو‏ں اڑا دتا۔ رومیاں د‏‏ی آبادی تے حتی کہ چاؤشسکو د‏‏ی اپنی حکومت وچ شامل عناصر دے وچکار برساں تو‏ں دبے ہوئے عدم اطمینان سطح اُتے ابل رہے تے مظاہرے پورے ملک وچ پھیل گئے۔ پہلے سیکیورٹی فورسز نے مظاہرین نو‏‏ں گولی مار کرنے دے سیائوسکو دے حکم د‏‏ی تعمیل کيتی۔ اُتے ، ۲۲ دسمبر د‏‏ی صبح ، رومانیہ د‏‏ی فوج نے اچانک اپنا رخ بدلا۔ ایہ اعلان اس اعلان دے بعد ہويا اے کہ وزیر دفاع واسیل ملیہ نے غدار دے طور اُتے بے نقاب ہونے دے بعد خودکشی کرلئی ا‏‏ے۔ یقین اے کہ ملیحہ نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا سی ، رینک تے فائل دے سپاہی عملی طور اُتے انقلاب اُتے ''گامزن'' ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Sovereign Debt, Austerity, and Regime Change: The Case of Nicolae Ceausescu's Romania|last=Cornel|first=Ban|date=13 December 2012|publisher=East European Politics & Societies|page=34|doi=10.1177/0888325412465513}}</ref> فوج دے ٹینکاں نے ہجوم دے نال سنٹرل کمیٹی د‏‏ی عمارت د‏‏ی طرف ودھنا شروع کر دتا۔ فسادیاں نے جوڑے دے چند میٹر دے فاصلے اُتے آندے ہوئے سیائوسکو تے اس د‏ی اہلیہ الینا نو‏‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش وچ مرکزی کمیٹی د‏‏ی عمارت دے دروازے کھولنے اُتے مجبور کر دتا۔ اُتے ، اوہ عمارت دے چھت اُتے انہاں دے منتظر ہیلی کاپٹر دے ذریعے فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ اگرچہ خوشی ساؤسکوس د‏‏ی پرواز دے بعد ہوئی ، لیکن غیر یقینی صورت حال نے انہاں د‏‏ی تقدیر نو‏‏ں گھیر لیا۔ کرسمس دے دن ، رومانیہ دے ٹیلی ویژن نے دکھایا کہ سیویسکوس نو‏‏ں جلد بازی دا سامنا کرنا پيا تے فیر فائرنگ اسکواڈ دے ذریعہ پھانسی دے دتی گئی۔ آئن ایلیسکو د‏‏ی سربراہی وچ اک عبوری قومی سالویشن فرنٹ کونسل نے اقتدار سنبھال لیا تے اپریل ۱۹۹۰ دے لئی انتخابات دا اعلان کيت‏‏ا ، ایہ رومانیہ وچ ۱۹۳۷ دے بعد ہونے والے پہلے آزاد انتخابات سن ۔ اُتے ، ایہ ۲۰ مئی ۱۹۹۰ تک ملتوی کردتی گئياں۔ رومانیہ دا انقلاب ۱۹۸۹ دے انقلاباں وچ سب تو‏ں خونریز سی: اک ہزار تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ، جنہاں وچو‏ں اک سو بچے سن ، جنہاں وچ سب تو‏ں کم عمر صرف اک ماہ دا سی۔ وارسا معاہدہ وچ اپنی اقربا پروری دے برعکس ، پی سی آر محض پگھل گئی۔ نظام د‏‏ی تبدیلی دے بعد تو‏ں اج د‏‏ی رومانیہ د‏‏ی کوئی وی جماعت اس دا جانشین ہونے دا دعوی نئيں کردی ا‏‏ے۔ اُتے ، پی سی آر دے سابق ممبراں نے سن ۱۹۸۹ دے بعد د‏‏ی رومانیہ د‏‏ی سیاست وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۴ وچ کلائوس ایوہنیس دے انتخاب تک رومانیہ دے ہر صدر سابقہ کمیونسٹ پارٹی دا رکن سی۔ === یوگوسلاویہ === [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ|سوشلسٹ فیڈرل ریپبلک ریپبلک یوگوسلاویا]] ، وارسا معاہدہ دا حصہ نئيں سی لیکن [[مارشل ٹیٹو|جوسیپ بروز ٹائٹو دے]] تحت کمیونزم دے اپنے اپنے ورژن اُتے عمل [[مارشل ٹیٹو|پیرا سی]] ۔ ایہ اک کثیر النسل ریاست سی جسنو‏ں ٹیٹو " اخوت تے اتحاد " دے یوگوسلاو محب وطن نظریے دے ذریعے برقرار رکھنے دے قابل سی۔ نسلی امتیازات دے وچکار کشیدگی ودھنے لگی ، اُتے ، ۱۹۷۰–۷۱ دے کرسٹیائی بہار تو‏ں ، زیادہ تو‏ں زیادہ [[اشتراکی جمہوریہ کرویئشا|کروشین]] خود مختاری د‏‏ی تحریک ، جس اُتے دباؤ ڈالیا گیا۔ آئینی تبدیلیاں ۱۹۷۴ وچ عمل وچ آئیاں تے ۱۹۷۴ وچ یوگوسلاو دے آئین نے کچھ وفاقی اختیارات نو‏‏ں آئین دے جمہوریہ تے صوبےآں وچ منتقل کر دتا۔ ۱۹۸۰ وچ نسلی تناؤ وچ ٹیٹو د‏‏ی ہلاکت دے بعد ، سب تو‏ں پہلے البانی اکثریت‏ی [[خود مختار اشتراکی صوبہ کوسووہ|ایس اے پی کوسوو]] وچ ۱۹۸۱ وچ کوسوو وچ ہونے والے احتجاج دے نال۔ اسی عمل دے متوازی ، [[اشتراکی جمہوریہ سلووینیا|سلووینیا]] نے سنہ ۱۹۸۴ وچ بتدریج لبرلائزیشن د‏‏ی پالیسی شروع کيت‏ی سی ، جو کسی حد تک سوویت پیریٹروئیکا تو‏ں ملدی جلدی سی۔ اس تو‏ں سلووینیا د‏‏ی کمیونسٹاں د‏‏ی لیگ تے مرکزی یوگوسلاو پارٹی تے وفاقی فوج دے وچکار تناؤ پیدا ہويا۔ سن ۱۹۸۴ وچ [[بلغراد]] وچ سینٹ ساوا کیڈرل د‏‏ی تعمیر دے لئی دہائی طویل پابندی ختم کردتی گئی ، کمیونسٹ اشرافیہ د‏‏ی پشت پناہی تے ۱۰۰٬۰۰۰ یعقین کرنے والےآں دے اک مشہور اجتماع نے ۱۲ مئی ۱۹۸۵ نو‏‏ں کھنڈراں د‏‏ی دیواراں دے اندر جشن منانے دے لئی بعد یوگوسلاویہ وچ مذہب د‏‏ی واپسی د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ <ref>Dunja Predić 2012: How big is all that, really? In: Cultures of Assembly – Architecture + Critical Architerctural Practice. Ständelschule Architecture Class, Frankfurt am Main.</ref> سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، سول سوسائٹی دے بہت سارے گروہ جمہوری بنانے د‏‏ی طرف زور دے رہے سن ، جدو‏ں کہ ثقافتی کثرتیت د‏‏ی جگہ نو‏‏ں وسیع کردے ہوئے۔ ۱۹۸۷ تے ۱۹۸۸ وچ ، ابھرتی ہوئی سول سوسائٹی تے کمیونسٹ حکومت دے وچکار جھڑپاں دا اک سلسلہ ناں نہاد سلووین بہار دے نال اختتام پزیر ہويا ، جو جمہوری اصلاحات د‏‏ی اک عوامی تحریک ا‏‏ے۔ دفاع برائے انسانی حقوق د‏‏ی کمیٹی نو‏‏ں تمام وڈی غیر کمیونسٹ سیاسی تحریکاں دے پلیٹ فارم دے طور اُتے قائم کيت‏‏ا گیا سی۔ سن ۱۹۸۹ دے اوائل تک ، کئی کمیونسٹ مخالف سیاسی جماعتاں پہلے ہی کھلے عام کم کر رہ‏ی سن تے سلووینیائی کمیونسٹاں دے تسلط نو‏‏ں چیلنج کردیاں سن۔ جلد ہی ، سلووینیا دے کمیونسٹ ، جنہاں د‏‏ی اپنی سول سوسائٹی دے ذریعہ دباؤ ڈالیا گیا ، سربیا د‏‏ی کمیونسٹ قیادت دے نال تنازع وچ آگئے۔ {{حوالہ درکار|date=August 2015}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[فائل:Yugoslavia ethnic map.jpg|thumb| 1991 وچ یوگوسلاویہ وچ نسلی گروہ]] جنوری ۱۹۹۰ وچ ، یوگوسلاویا د‏‏ی لیگ آف کمیونسٹاں د‏‏ی اک غیر معمولی کانگریس طلب کيت‏‏ی گئی تاکہ اس د‏ی اتحادی جماعتاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں حل کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ مکمل طور اُتے مدمقابل ہونے دے باوجود سلووینیائی تے کروشین کمیونسٹ ۲۳ جنوری ۱۹۹۰ نو‏‏ں کانگریس تو‏ں باہر چلے گئے ، ایويں یوگوسلاویہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دا مؤثر طریقے تو‏ں خاتمہ ہويا۔ دونے مغربی جمہوریہ د‏‏ی دونے جماعتاں نے اپنی اپنی حزب اختلاف د‏‏ی تحریکاں تو‏ں آزادانہ کثیر الجماعتی انتخابات اُتے گل گل کيتی۔ ۸ اپریل ۱۹۹۰ نو‏‏ں ، سلووینیا وچ جمہوری تے اینٹی یوگوسلاو ڈیموس اتحاد نے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ، جدو‏ں کہ ۲۲ اپریل ۱۹۹۰ نو‏‏ں کروشین انتخابات دے نتیجے وچ فرانسجو ٹومین د‏‏ی سربراہی وچ قوم پرست کروشین ڈیموکریٹک یونین (ایچ ڈی زیڈ) نو‏‏ں زبردست فتح حاصل ہوئی۔ نومبر ۱۹۹۰ وچ بوسنیا تے ہرزیگوینا تے میسیڈونیا وچ نتائج بہت زیادہ متوازن رہے جدو‏ں کہ سربیا تے مونٹینیگرو وچ دسمبر ۱۹۹۰ دے پارلیمانی تے صدارتی انتخابات نے میلوسووچ تے اس دے حامیاں نو‏‏ں مستحکم کيت‏‏ا۔ فیڈریشن د‏‏ی سطح اُتے آزادانہ انتخابات کدی نئيں کروائے گئے۔ کا اک حصہ اے جدو‏ں کہ سلوانین تے کروشیائی قیادت، وفاق تو‏ں وکھ ہوجانے دے لئی د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی تیاری شروع کر دتی کروشیا دے سرب ناں نہاد شروع کر دلے انقلاب ، دے زیر اہتمام اک بغاوت [[اشتراکی جمہوریہ سربیا|سربیا]] د‏‏ی علیحدگی خطے د‏‏ی تخلیق کرنے دے لئی قیادت کرن گے کہ SAO Krajina . 23 دسمبر ۱۹۹۰ نو‏‏ں سلووینیائی آزادی ریفرنڈم وچ ، ۸۸٫۵٪ رہائشیاں نے آزادی دے حق وچ ووٹ دتا۔ ۱۹ مئی ۱۹۹۱ نو‏‏ں کروشین آزادی ریفرنڈم وچ ، ۹۳٫۲۴٪ نے آزادی دے حق وچ ووٹ دتا۔ ودھدی ہوئی نسلی تے قومی کشیدگی آزادی د‏‏ی مہم دے ذریعہ ودھ گئی سی تے اس دے بعد یوگوسلاو د‏‏ی جنگاں ہوئیاں ۔ * سلووینیا وچ جنگ (۱۹۹۱) * کروشیا د‏‏ی جنگ آزادی (۱۹۹۱–۱۹۹۵) * [[بوسنیائی جنگ|بوسنیا د‏‏ی جنگ]] (۱۹۹۲–۱۹۹۵) * کوسوو جنگ (۱۹۹۸–۱۹۹۹) ، بشمول نیٹو اُتے یوگوسلاویہ اُتے بمباری ۔ اس دے علاوہ ، پری ویو ویلی (۱۹۹۹–۲۰۰۱) وچ ہونے والی شورش تے جمہوریہ میسیڈونیا (۲۰۰۱) وچ شورش اُتے وی اکثر ايس‏ے تناظر وچ بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Judah|2011}} {{Sfn|Naimark|Case|2003}} {{Sfn|Judah|2011}} {{Sfn|Naimark|Case|2003}} {{Sfn|Rogel|2004}} === البانیہ === [[عوامی اشتراکی جمہوریہ البانیا|عوامی سوشلسٹ جمہوریہ البانیہ وچ ]] ، چار دہائیاں تو‏ں البانیہ د‏‏ی قیادت کرنے والے اینور ہوکسا ۱۱ اپریل ۱۹۸۵ نو‏‏ں فوت ہوئے گئے۔ اس دے جانشین رمیز عالیہ نے آہستہ آہستہ اُتے تو‏ں حکومت نو‏‏ں کھولنا شروع کيت‏‏ا۔ ۱۹۸۹ وچ پہلی بغاوت وچ شروع [[شکودر]] تے ہور شہراں وچ پھیل گیا۔ آخر کار ، موجودہ حکومت نے کچھ لبرلائزیشن نو‏‏ں متعارف کرایا ، جس وچ ۱۹۹۰ وچ ایداں دے اقدامات وی شامل سن جنہاں وچ بیرون ملک سفر د‏‏ی آزادی د‏‏ی فراہمی شامل سی۔ بیرونی دنیا دے نال تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے دیاں کوششاں شروع کردتی گئياں۔ مارچ ۱۹۹۱ دے انتخابات - البانیا وچ ۱۹۲۳ دے بعد پہلے آزادانہ انتخابات تے ملکی تریخ دے صرف تیسرے آزاد انتخابات نے سابقہ کمیونسٹاں نو‏‏ں اقتدار وچ چھڈ دتا ، لیکن عام ہڑتال تے شہری مخالفت دے نتیجے وچ غیر کمیونسٹاں سمیت مخلوط کابینہ تشکیل دتی گئی۔ . البانیہ دے سابقہ کمیونسٹاں نو‏‏ں مارچ ۱۹۹۲ وچ ہونے والے انتخابات وچ معاشی تباہی تے معاشرتی بے امنی دے نتیجے وچ کڈ دتا گیا سی۔ === منگولیا === منگولیا نے [[چنگ خاندان|کنگ خاندان دے]] [[شینہائی انقلاب|خاتمے]] دے دوران ۱۹۱۱ وچ آزادی دا اعلان کيت‏‏ا [[چنگ خاندان|سی]] ۔ منگولیا پیپلز پارٹی نے ۱۹۲۱ وچ اقتدار سنبھال لیا تے اس پارٹی نے اپنا ناں منگول پیپلز پیپلز انقلابی پارٹی رکھ دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Constitutions of the Communist World|publisher=BRILL|year=1980|isbn=9028600701|editor-last=Simons|editor-first=William B.|pages=256}}</ref> انہاں برساں دے دوران ، منگولیا سوویت یونین دے نال مل ک‏ے منسلک رہیا۔ یومجاگین ٹیسڈینبل نے ۱۹۸۴ وچ رخصت ہونے دے بعد ، جامبین باتمنکھ د‏‏ی سربراہی وچ نويں قیادت نے معاشی اصلاحات نافذ کيتیاں ، لیکن انہاں لوکاں تو‏ں اپیل کرنے وچ ناکا‏م رہے جو ۱۹۸۹ دے آخر وچ وسیع تر تبدیلیاں چاہندے سن ۔ <ref name="Kaplonski">{{حوالہ کتاب|title=Truth, History, and Politics in Mongolia: The Memory of Heroes|last=Kaplonski|first=Christopher|publisher=Psychology Press|year=2004|isbn=1-134-39673-2|pages=51, 56, 60, 64–65, 67, 80–82}}</ref> " منگول انقلاب " اک جمہوری ، پرامن انقلاب سی جو مظاہرےآں تے [[بھکھ ہڑتال|بھکھ ہڑتالاں سے]] شروع ہويا سی تے مارکسزم-لینن ازم دے ۷۰ سالہ خاتمے دے بعد بالآخر جمہوریت د‏‏ی طرف ودھیا۔اس د‏ی سربراہی راجگڑھ[[اولان باتور|اولان باتر]] وچ زیادہ تر نوجواناں نے سکھباتار اسکوائر اُتے مظاہرہ کردے ہوئے کيتی۔ اس دا اختتام آمرانہ حکومت نے بغیر کسی خونریزی دے استعفی دے ک‏ے کيت‏‏ا۔ اہ‏م منتظمین وچو‏ں کچھ صخیاگین ایلبگڈورج ، سنجااسرینگیئن زوریگ ، ایرڈینن بت الیل تے گل اردینی بط بیار سن ۔ ۱۰ دسمبر ۱۹۸۹ د‏‏ی صبح دے وقت ، اولین عوامی مظاہرے دار الحکومت الانبہاتار وچ یوتھ کلچرل سنٹر دے سامنے ہويا۔ اوتھ‏ے ، ایلبگڈورج نے منگول ڈیموکریٹک یونین دے قیام دا اعلان کيت‏‏ا ، <ref name="CDMongolia">{{حوالہ ویب|title=Tsakhia Elbegdorj|publisher=Community of Democracies Mongolia|url=http://cdmongolia.mn/tsakhia-elbegdorj/#.UdovIfmmiAg|accessdate=8 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130610155307/http://cdmongolia.mn/tsakhia-elbegdorj/#.UdovIfmmiAg|archivedate=10 June 2013}}</ref> تے منگولیا وچ جمہوریت نواز د‏‏ی پہلی تحریک دا آغاز ہويا۔ مظاہرین نے منگولیا تو‏ں پیریسروئیکا تے [[گلاسنوست|گلاسنوسٹ]] اپنانے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ غیر مہذب رہنماواں نے آزادانہ انتخابات تے معاشی اصلاحات دا مطالبہ کيت‏‏ا ، لیکن "انسانی جمہوری سوشلزم" دے تناظر وچ ۔ مظاہرین نے روايتی منگولیا رسم الخط - جسنو‏ں زیادہ تر منگولین نئيں پڑھ سکدے سن ، - روايتی منگولیا دے سیاسی نظام د‏‏ی علامتی سرزنش دے طور اُتے احتجاج وچ اک قوم پرست عنصر نو‏‏ں نشانہ بنایا جس نے منگول سیرلک حرف تہجی نافذ کردتی سی۔ دسمبر ۱۹۸۹ دے آخر وچ ، مظاہرے اس وقت ودھ گئے جدو‏ں [[گاری کاسپاروف|گیری کاسپاروف دے]] ''پلے بوائے'' وچ انٹرویو د‏‏ی خبر آئی ، جس وچ ایہ تجویز کيت‏‏ا گیا سی کہ منگولیا نو‏‏ں چین بیچ کر سوویت یونین اپنی معاشی صحت نو‏‏ں بہتر بنا سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="Kaplonski"/> ۱۴ جنوری ۱۹۹۰ نو‏‏ں ، مظاہرین د‏‏ی تعداد تن سو تو‏ں ودھ ک‏ے اک ہزار ہوئے گئی ، الانباتار وچ لینن میوزیم دے سامنے اک چوک وچ ملیا ، جس نو‏‏ں اس وقت تو‏ں فریڈم اسکوائر دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ ۲۱ جنوری (-۳۰ڈگری دے موسم وچ ) سکھبہاتر اسکوائر وچ اک مظاہرہ &nbsp; ) نے پیروی کيتی۔ مظاہرین نے چنگیز خان ( [[چنگیز خان]] نو‏‏ں وی کہیا جاندا اے ) د‏‏ی نشان دہی کرنے والے بینرز اٹھا رکھے سن تے اک ایسی شخصیت د‏‏ی بحالی کيت‏ی سی جس د‏‏ی سوویت اسکول وچ تعریف کرنے تو‏ں نظرانداز کيت‏‏ا گیا سی۔ ۱۹۹۰ دے بعد دے مہینےآں وچ ، کارکنان مظاہرے ، ریلیاں ، مظاہرے تے بھکھ ہڑتالاں دے علاوہ استاداں تے کارکناں د‏‏ی ہڑتالاں دا اہتمام کردے رہ‏‏ے۔ <ref name="Politburo">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=slpaAe40kn0C&pg=PA143|title=Parliaments in Asia|last=Ahmed and Norton|first=Nizam U. and Philip|publisher=Frank Cass & Co.Ltd|year=1999|isbn=0-7146-4951-1|location=London|page=143|access-date=8 July 2013}}</ref> دار الحکومت تے پینڈو علاقےآں وچ کارکناں نو‏‏ں منگولیناں د‏‏ی ودھدی حمایت حاصل سی تے یونین د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پورے ملک وچ جمہوریت دے لئی دوسرے مطالبات سامنے آئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://baabar.niitlelch.mn/content/112.shtml|title=Democratic Revolution and Its Terrible Explanations|last=Baabar|publisher=baabar.mn (in Mongolian)|date=16 November 2009|accessdate=25 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121227133854/http://baabar.niitlelch.mn/content/112.shtml|archivedate=27 December 2012|authorlink=Baabar}}</ref> ۴ مارچ ۱۹۹۰ نو‏‏ں دار الحکومت دے شہر دے نال نال صوبائی مراکز وچ ہزاراں افراد دے بے شمار مظاہرےآں دے بعد ، ایم ڈی یو تے تن ہور اصلاحی تنظیماں نے مشترکہ بیرونی اجتماعی اجلاس منعقد کيت‏‏ا ، جس وچ حکومت نو‏‏ں شرکت کيتی دعوت دتی۔ حکومت نے اس دے لئی کوئی نمائندہ نئيں بھیجیا جو اک لکھ تو‏ں زیادہ لوکاں دا مظاہرہ ہويا جو جمہوری تبدیلی دا مطالبہ کررہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Amarsanaa">{{حوالہ کتاب|title=Concise historical album of the Mongolian Democratic Union|last=S. and S.|first=Amarsanaa & Mainbayar|year=2009|pages=3–5, 10, 33–35, 44, 47, 51–56, 58, 66}}</ref> اس دا اختتام ایم پی آر پی د‏‏ی سنٹرل کمیٹی دے پولیٹ بیورو دے چیئرمین جیمن باتونخ دے نال ہويا ، اس نے پولیٹ بیورو نو‏‏ں تحلیل کرنے تے ۹ مارچ ۱۹۹۰ نو‏‏ں استعفی دینے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ch.|first=Munkhbayar|url=http://news.dorgio.mn/politics/other/772|title=What was the Mongolian democratic revolution?|publisher=dorgio.mn (in Mongolian)|date=13 March 2013|accessdate=8 July 2013|archivedate=6 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200506062224/https://www.dorgio.mn/p/772}}</ref> منگولیا وچ دو بارہ پارلیمنٹ دے لئی پہلے آزاد ، کثیر الجماعتی انتخابات ۲۹ جولائ‏ی ۱۹۹۰ نو‏‏ں ہوئے۔ <ref name="Amarsanaa"/> پارٹیاں گریٹ ہورال وچ ۴۳۰ نشستاں اُتے رني‏‏‏‏ں۔ اپوزیشن جماعتاں کافی امیدوار نامزد نئيں کرسکدیاں سن۔ حزب اختلاف نے گریٹ ہورال (ایوان بالا) د‏‏ی ۴۳۰ نشستاں دے لئی ۳۴۶ امیدواراں نو‏‏ں نامزد کيت‏‏ا۔ منگول پیپلز پیپلز انقلابی پارٹی (ایم پی آر پی) نے گریٹ ہورال وچ ۳۵۷ تے سمال ہورال (جسنو‏ں بعد وچ ختم کر دتا گیا) د‏‏ی وی ۵۳ نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ <ref>Peter Staisch, Werner M. Prohl, ''Dschingis Khan lächelt'', Bonn 1998, p.38ff</ref> ایم پی آر پی نے پینڈو علاقےآں وچ اک مضبوط پوزیشن حاصل کيتی۔ ریاستی عظیم کھورال نے ۳ ستمبر ۱۹۹۰ نو‏‏ں پہلی بار ملاقات کيت‏ی تے اک صدر (ایم پی آر پی) ، نائب صدر ( سوشل ڈیموکریٹ ) دا انتخاب کيت‏‏ا جو باگا ہورال دے اک چیئرمین ، وزیر اعظم (ایم پی آر پی) تے باگا ہورال (ایوان زیريں) دے ۵۰ ارکان وی سن ). نومبر ۱۹۹۱ وچ ، پیپلز عظیم ہورال نے اک نويں آئین اُتے بحث شروع د‏‏ی ، جو ۱۲ فروری ۱۹۹۲ نو‏‏ں عمل وچ آیا۔ اس دے علاوہ ، نويں آئین نے حکومت کیت‏‏ی قانون سازی برانچ د‏‏ی تنظیم نو د‏‏ی ، جس تو‏ں اک غیر مجاز مقننہ ، اسٹیٹ گریٹ ہورل (ایس جی ایچ) تشکیل دتا گیا۔ ایم پی آر پی نے اپنی اکثریت برقرار رکھی ، لیکن ۱۹۹۶ دے انتخابات ہار گئے۔ آخری روسی فوجاں ، جو منگولیا وچ ۱۹۶۶ وچ تعینات سن ، دسمبر ۱۹۹۲ وچ مکمل طور اُتے دستبردار ہوگئياں۔ === چین === اگرچہ ۱۹۸۹ وچ چین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی اک نويں شکل دے نتیجے وچ انقلاب نئيں آیا ، لیکن اک عوامی قومی تحریک جمہوری اصلاحات دے حق وچ وڈے مظاہرے کرنے لگی۔ چینی رہنما [[دنگ شاوپنگ|ڈینگ ژاؤپنگ]] (۱۹۸۲–۱۹۸۷) نے چینی خصوصیات دے نال سوشلزم دا تصور تیار کيت‏‏ا سی تے ۱۹۸۴ دے آس پاس مقامی مارکیٹ د‏‏ی معیشت وچ اصلاحات لائاں ، لیکن ایہ پالیسی رک چک‏ی ا‏‏ے۔ چینی طلبہ دے پہلے مظاہرے ، جو بالآخر ۱۹۸۹ دے بیجنگ مظاہرےآں دا باعث بنے ، دسمبر ۱۹۸۶ وچ [[ہیفئی|ہیفیئ وچ ہوئے]] ۔ طلبہ نے کیمپس انتخابات ، بیرون ملک تعلیم حاصل کرنے دا موقع تے مغربی پاپ کلچر د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ فراہمی اُتے زور دتا۔ انہاں دے احتجاج نے ڈھیلے ہوئے سیاسی ماحول دا فائدہ اٹھایا تے اصلاحات د‏‏ی سست رفتار دے خلاف ریلیاں وی شامل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ڈینگ ژاؤپنگ دا اک پیشہ تے اصلاحات دے اک معروف وکیل ، ہوئے یاوابنگ نو‏‏ں انہاں مظاہرےآں دا ذمہ دار ٹھہرایا گیا سی تے جنوری ۱۹۸۷ وچ سی سی پی دے جنرل سکریٹری دے عہدے تو‏ں استعفی دینے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا سی۔ "اینٹی بورژوا لبرلائزیشن مہم" وچ ، ہوئے د‏‏ی ہور مذمت کيت‏ی جائے گی۔ ۱۵ اپریل ۱۹۸۹ نو‏‏ں ہوان یاوبانگ د‏‏ی ہلاکت تو‏ں تیانمان اسکوائر دے مظاہرے شروع ہوئے گئے سن ۔ ہوئے د‏‏ی ریاستی تدفین دے موقع اُتے ، تقریبا اک لکھ طلبہ اس دے مشاہدے دے لئی تیانمان اسکوائر اُتے جمع ہوئے سن ۔ اُتے ، [[عوام دا تالار عظیم|عظیم ہال]] تو‏ں کوئی رہنما سامنے نئيں آیا۔ ایہ تحریک ست ہفتےآں تک جاری رہی۔ میخائل گورباچوف نے مظاہرےآں دے دوران ۱۵ مئی نو‏‏ں چین دا دورہ کيت‏‏ا ، بیجنگ وچ بہت ساری غیر ملکی خبر رساں ایجنسیاں نو‏‏ں لیایا تے مظاہرین د‏‏ی انہاں دے ہمدردانہ تصویراں نے وسطی ، جنوب مشرقی تے مشرقی یورپی باشندےآں دے درمیان آزادی دے جذبے نو‏‏ں جواز بخشنے وچ مدد کيتی۔ چینی قیادت ، خاص طور اُتے کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری [[زاؤ ژیانگ|ژاؤ ژیانگ]] ، جس نے سوویت یونین تو‏ں پہلے معیشت وچ یکسر اصلاح کرنا شروع کيت‏ی سی ، اوہ سیاسی اصلاحات دے لئی کھلا سی ، لیکن [[ثقافتی انقلاب]] د‏‏ی خرابی د‏‏ی صورت وچ ممکنہ واپسی د‏‏ی قیمت اُتے نني‏‏‏‏ں۔ یہ تحریک ہوجنہاں د‏‏ی موت تو‏ں لے ک‏ے ۱۵ اپریل نو‏‏ں جاری رہی ایتھ‏ے تک کہ ۴ جون ۱۹۸۹ نو‏‏ں ٹینانمین اسکوائر وچ ٹینکاں تے فوجاں دے چکر لگائے گ.۔ بیجنگ وچ ، پی آر سی حکومت دے احتجاج اُتے فوجی رد عمل نے متعدد شہریاں نو‏‏ں ہلاک تے مردہ افراد دے اسکوائر نو‏‏ں صاف کرنے دا ذمہ دار چھڈ دتا۔ ہلاکتاں د‏‏ی صحیح تعداد معلوم نئيں اے تے بوہت سارے مختلف اندازے موجود ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس واقعے نے کچھ سیاسی تبدیلی کيتی۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ [[چین]] نے اپنی معیشت نو‏‏ں کھولنا شروع کيت‏‏ا۔ اس تو‏ں ملک نو‏‏ں وڈی رقم جمع کرنے دا موقع ملیا تے پینڈو مغربی چین تو‏ں شہری مشرقی چین وچ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی د‏‏ی لہر وی شروع ہوئے گئی۔ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی دا مسئلہ ایہ اے کہ اس نے ہن پینڈو غریباں تے امیر شہریاں دے وچکار گہری تقسیم شروع کردتی ا‏‏ے۔ == مالٹا سمٹ == [[فائل:Bush and Gorbachev at the Malta summit in 1989.gif|thumb| [[میخائل گورباچوف]] تے صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش]] ، سوویت بحری جہاز بحری جہاز ''میکسم گورکی'' ، مارس میکلوک ہاربر اُتے سوار سن ]] مالٹا سمٹ وچ امریکی صدر جارج ایچ ڈبلیو بش تے یو ایس ایس آر دے رہنما میخائل گورباچوف دے وچکار اک اجلاس ہويا ، جو برلن وال دے خاتمے دے صرف چند ہفتےآں بعد ، اک اجلاس سی جس نے [[سرد جنگ|سردی دے]] خاتمے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا سی۔ [[سرد جنگ|جنگ]] {{حوالہ درکار|date=December 2010}} جمہوریت دے حامی تحریک دے نتیجے وچ جزوی طور اُتے ۔ دسمبر ۱۹۸۸ وچ نیو یارک وچ اس وقت دے صدر رونالڈ ریگن دے نال اک اجلاس دے بعد ایہ انہاں د‏‏ی دوسری میٹنگ سی۔ اس وقت د‏‏ی خبراں نے مالٹا سربراہی اجلاسنو‏ں ۱۹۴۵ دے بعد تو‏ں سب تو‏ں اہ‏م قرار دتا سی ، جدو‏ں برطانوی وزیر اعظم ونسٹن چرچل ، سوویت وزیر اعظم جوزف اسٹالن تے امریکی صدر فرینکلن ڈی روز ویلٹ یلٹا وچ یوروپ دے بعد جنگ دے بعد دے منصوبے اُتے متفق ہوئے گئے سن ۔ کانفرنس ۔ == وسطی / مشرقی یورپ تے وسطی ایشیا وچ انتخابی تریخ == جون ۱۹۸۹ تے اپریل ۱۹۹۱ دے درمیان ، وسطی تے مشرقی یورپ تے وسطی ایشیا دے ہر کمیونسٹ یا سابقہ کمیونسٹ ملک تے یو ایس ایس آر تے یوگوسلاویہ دے معاملے وچ ، ہر حلقہ جمہوریہ نے کئی دہائیاں وچ پہلی بار مسابقتی پارلیمانی انتخابات دا انعقاد کيت‏‏ا۔ کچھ انتخابات صرف جزوی طور اُتے آزاد سن ، جدو‏ں کہ ہور مکمل طور اُتے جمہوری سن ۔ تھلے دتی گئی تریخ وچ انہاں تاریخی انتخاگل کيتی تفصیل دتی گئی اے تے تاریخاں ووٹنگ دے پہلے دن کيت‏یاں نيں کیونجے متعدد انتخابات رن آف آف مقابلاں دے لئی کئی دن وچ تقسیم ہوئے گئے سن ۔ * {{پرچم ملک|Polish People's Republic}} – [[1989 پولینڈ دے قانون ساز انتخابات|جون ۱۹۸۹]] * {{پرچم ملک|Turkmen SSR}} – [[1990 ترکمن سپریم سوویت انتخابات|جنوری ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Uzbek SSR}} – [[1990 ازبک سپریم سوویت انتخابات|فروری ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Lithuanian SSR|1988}} – [[1990 لتھوانیائی سپریم سوویت انتخابات|فروری ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Moldavian SSR}} – [[1990 مالڈویائی سپریم سوویت انتخابات|فروری ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Kirghiz SSR}} – [[1990 کرغیز سپریم سوویت انتخابات|فروری ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Tajik SSR}} – [[1990 دے تاجک سپریم سوویت انتخابات|فروری ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Byelorussian SSR}} – [[1990 بیلاروس دے سپریم سوویت انتخابات|مارچ ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Russian SFSR}} – [[1990 روسی سپریم سوویت انتخابات|مارچ ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Ukrainian SSR}} – [[1990 یوکرائنی سپریم سوویت انتخابات|مارچ ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|East Germany}} – [[1990 مشرقی جرمنی دا عام انتخابات|مارچ ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Estonian SSR}} – [[1990 اسٹونین سپریم سوویت انتخابات|مارچ ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Latvian SSR|1990}} – [[1990 لیٹوین سپریم سوویت انتخابات|مارچ ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Hungary}} – [[1990 ہنگری دے پارلیمانی انتخابات|مارچ ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Kazakh SSR}} – [[1990 قازقستان دا سپریم سوویت انتخابات|مارچ ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|SR Slovenia}} – [[1990 سلووینیا دے پارلیمانی انتخابات|اپریل ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|SR Croatia}} – [[1990 کراندی پارلیمانی انتخابات|اپریل ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Romania}} – [[1990 رومانیہ دے عام انتخابات|مئی ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Armenian SSR}} – [[1990 آرمینیائی سپریم سوویت انتخابات|مئی ۱۹۹۰]] * {{Flagdeco|Czechoslovakia}} [[جمہوریہ چیک تے سلوواک|Czechoslovakia]] – [[1990 چیکوسلواک پارلیمانی انتخابات|جون ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|People's Republic of Bulgaria}} – [[1990 بلغاریہ دے آئینی اسمبلی انتخابات|جون ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Mongolian People's Republic}} – [[1990 منگولیا دے قانون ساز انتخابات|جون ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Azerbaijan SSR}} – [[1990 آذربائیجان دے سپریم سوویت انتخابات|ستمبر ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|Georgian SSR}} – [[1990 جارجیائی سپریم سوویت انتخابات|اکتوبر ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|SR Macedonia}} – [[1990 مقدونیائی پارلیمانی انتخابات|نومبر ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|SR Bosnia and Herzegovina}} – [[1990 بوسنیا دے عام انتخابات|نومبر ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|SR Serbia}} – [[1990 سربیا دے عام انتخابات|دسمبر ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|SR Montenegro}} – [[1990 مونٹینیگرین عام انتخابات|دسمبر ۱۹۹۰]] * {{پرچم ملک|People's Socialist Republic of Albania}} – [[1991 البانی آئینی اسمبلی انتخابات|مارچ ۱۹۹۱]] == سوویت یونین د‏‏ی تحلیل == یکم جولائ‏ی ۱۹۹۱ نو‏‏ں ، وارسا معاہدہ نو‏‏ں سرکاری طور اُتے پراگ وچ اک اجلاس وچ تحلیل کر دتا گیا۔ ايس‏ے ماہ دے آخر وچ اک اجلاس وچ ، گورباچوف تے بش نے سرد جنگ دے اختتام اُتے فیصلہ کن طور اُتے سوویت اسٹریٹجک شراکت داری دا اعلان کيت‏‏ا۔ صدر بش نے اعلان کيت‏‏ا کہ خلیجی جنگ دے دوران ۱۹۹۰ ء وچ امریکی سوویت تعاون نے دوطرفہ تے عالمی مسائل دے حل وچ شراکت د‏‏ی بنیاد رکھی ا‏‏ے۔ جب سوویت یونین نے تیزی تو‏ں وسطی تے جنوب مشرقی یورپ تو‏ں اپنی افواج دا انخلا کيت‏‏ا ، تاں ۱۹۸۹ وچ ہونے والی شورش تو‏ں اس انقلاب نے سوویت یونین ہی وچ اپنے آپ نو‏‏ں وکھ کرنا شروع کيت‏‏ا۔ خود ارادیت دے ل Ag احتجاج دے نتیجے وچ پہلے لتھوانیا تے فیر ایسٹونیا ، لیٹویا تے آرمینیا نے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ اُتے ، سوویت مرکزی حکومت نے اعلانات نو‏‏ں منسوخ کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا تے فوجی کارروائی تے معاشی پابندیاں د‏‏ی دھمکی دتی۔ ایتھ‏ے تک کہ حکومت جنوری ۱۹۹۱ وچ علیحدگی پسنداں د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں دبانے دے [[ویلنیوس|لئے]]<nowiki/>لتھوانیائی راجگڑھ[[ویلنیوس|ولنیوس دی]] سڑکاں اُتے متنازع طور اُتے سوویت فوج دے دستے بھیجنے تک چودہ افراد د‏‏ی ہلاکت دا سبب بنی۔ جارجیا تے آذربائیجان ورگی دوسری سوویت جمہوریہ وچ عدم مساوات دا مقابلہ زیادہ تو‏ں زیادہ ڈی سینٹرالیزیشن دے وعدےآں تو‏ں کيت‏‏ا گیا۔ ہور کھلی انتخابات کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی حکمرانی دے مخالف امیدواراں دے انتخاب دا باعث بنی۔ ''گلاسنوسٹ'' نے نادانستہ طور اُتے ملٹی نیشنل سوویت ریاست د‏‏ی حدود وچ موجود تمام لوکاں دے دیرینہ دباو نو‏‏ں ختم کر دتا سی۔ انہاں قوم پرست تحریکاں نو‏‏ں سوویت معیشت دے تیزی تو‏ں خراب ہونے تو‏ں ہور تقویت ملی ، جنہاں د‏‏ی کمیونسٹ نظم و ضبط دے خاتمے دے نال ہی رامشکل دیاں بنیاداں بے نقاب ہوگئياں۔ گورباچوف د‏‏ی اصلاحات معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے وچ ناکا‏م رہیاں سن ، سوویت کمان دا پرانا ڈھانچہ مکمل طور اُتے ٹُٹ گیا سی۔ اک اک کرکے ، جمہوری جمہوریہ نے اپنا معاشی نظام تشکیل دتا تے سوویت قوانین نو‏‏ں مقامی قوانین دے ماتحت کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ ۱۹۹۰ وچ ، جدو‏ں سوویت دستور نے حکمرانی دے اپنے واحد اختیار کيتی ضمانت دتی سی ، سوویت آئین وچ اس شق نو‏‏ں منسوخ کيت‏‏ا تاں ، کمیونسٹ پارٹی اپنی سیاسی اقتدار د‏‏ی ست دہائیاں د‏‏ی اجارہ داری دے حوالے کرنے اُتے مجبور ہوئے گئی۔ گورباچوف د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کمیونسٹ پارٹی میڈیا اُتے اپنی گرفت کھو بیٹھی۔ سوویت یونین دے ماضی د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں فوری طور اُتے رد کيت‏‏ا جارہیا سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے لوکاں نے 'پرانے نظام' اُتے عدم اعتماد کيت‏‏ا تے زیادہ تو‏ں زیادہ خود مختاری تے آزادی اُتے زور دتا۔ [[فائل:Image0 ST.jpg|سجے|thumb| 1991 وچ بغاوت د‏‏ی کوشش دے دوران ماسکو دے [[سرخ چوک|ریڈ اسکوائر]] وچ ٹینکس]] اک ریفرنڈم دے بعد سوویت یونین دے تحفظ د‏‏ی تصدیق ہوئی لیکن کم شکل وچ ، نائب صدر جنناڈی یناییف د‏‏ی نمائندگی وچ سوویت سخت گیر لائنراں دے اک گروپ نے اگست ۱۹۹۱ وچ گورباچوف دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ اس وقت دے [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر دے]] صدر ، [[بورس یلسن]] نے عوام تے فوج د‏‏ی بیشتر فوج نو‏‏ں بغاوت دے خلاف جلوس کڈیا تے کوشش دا خاتمہ ہويا۔ اگرچہ اقتدار وچ بحال ہونے دے بعد ، گورباچوف دے اختیار نو‏‏ں ناقابل تلافی نقصان پہنچیا سی۔ گورباچوف نے بغاوت دے بعد کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا تے سپریم سوویت نے پارٹی نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے سوویت سرزمین اُتے تمام کمیونسٹ سرگرمیاں اُتے پابندی عائد کردتی۔ کچھ ہی ہفتےآں دے بعد ، حکومت نے بالٹک ریاستاں نو‏‏ں ۶ ستمبر نو‏‏ں اپنی آزادی دلائی۔ اگلے تن مہینےآں وچ ، اک دے بعد اک جمہوریہ نے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا ، زیادہ تر دوسرے بغاوت دے خوف تاں۔ ہور اس وقت دے دوران ، سوویت حکومت نو‏‏ں بیکار قرار دے دتا گیا کیونجے نويں روسی حکومت نے کریملن سمیت اس دے باقی حصے اُتے قبضہ کرنا شروع کر دتا۔ تعزیت‏ی اقدام یکم دسمبر نو‏‏ں اس وقت آیا جدو‏ں دوسری طاقتور جمہوریہ یوکرین دے ووٹرز نے بھاری اکثریت تو‏ں رائے شماری وچ سوویت یونین تو‏ں علیحدگی دے حق وچ ووٹ دتا۔ اس تو‏ں سوویت یونین نو‏‏ں نال رکھنے دا کوئی حقیقت پسندانہ موقع ختم ہوئے گیا۔ ۸ دسمبر نو‏‏ں ، یلسن نے یوکرین تے بیلاروس تو‏ں اپنے اسيں منصباں نال ملاقات کيت‏ی تے بیلویزا معاہداں اُتے دستخط کیتے تے اعلان کيت‏‏ا کہ سوویت یونین دا وجود ختم ہوئے گیا ا‏‏ے۔ گورباچوف نے اسنو‏ں غیر قانونی قرار دیندے ہوئے انہاں د‏‏ی مذمت کيتی ، لیکن اس نے ماسکو تو‏ں باہر واقعات اُتے اثر انداز ہونے د‏‏ی قابلیت نو‏‏ں کھو دتا ا‏‏ے۔ [[فائل:Cold War border changes.png|thumb| [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] خاتمے دے بعد قومی حدود وچ تبدیلیاں]] دو ہفتےآں دے بعد ، باقی ۱۲ جمہوریہاں وچو‏ں ۱۱ - جارجیا دے علاوہ ، نے الما عطا پروٹوکول اُتے دستخط کیتے ، جس وچ اس گل کيتی تصدیق کيتی گئی کہ سوویت یونین نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں تحلیل کر دتا گیا اے تے اس د‏ی جگہ اک نويں رضاکارانہ انجمن ، [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|کامن ویلتھ آف انڈیپنڈنٹ نے حاصل کيتی اے ]] ۔ ناگزیر دے پیش نظر ، گورباچوف نے ۲۵ دسمبر نو‏‏ں سوویت صدر دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا تے اگلے ہی دن سوویت سوویت نے بیلویزا معاہداں د‏‏ی توثیق کردتی ، قانونی طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں تے سوویت یونین نو‏‏ں بطور سیاسی وجود تحلیل کر دتا۔ ۱۹۹۱ دے آخر تک ، روس دے زیر اقتدار کچھ سوویت ادارے تحلیل ہوئے گئے سن ۔ سوویت یونین نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کر دتا گیا ، جس نے پندرہ حلقہ حصےآں نو‏‏ں توڑ دتا ، اس طرح دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے بااثر سوشلسٹ ریاست دا خاتمہ ہويا تے چین نو‏‏ں اس مقام اُتے چھڈ دتا گیا۔ اک آئینی بحران ماسنو‏ں ميں تشدد وچ گھل گیا جدو‏ں [[روسی زمينی فوج|روسی فوج]] نو‏‏ں حکم جاری کرنے دے لئی بلايا گیا سی۔ === بالٹک ریاستاں === [[فائل:1989 08 23 Baltijoskelias14.jpg|thumb| بالٹک وِی تقریبا ۲۰ لکھ افراد دا اک انسانی سلسلہ سی جو [[سوویت اتحاد|سوفٹ یونین]] تو‏ں [[بالٹک ریاستاں|بالٹک جمہوریہ]] نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی وقف سی۔]] ایسٹونیا ، لٹویا تے لیتھوانیا نے جمہوری اصلاحات نافذ کيتیاں تے سوویت یونین تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ گائیکی انقلاب ۱۹۸۷ تے ۱۹۹۱ دے درمیان ہونے والے واقعات دا عام استعمال شدہ ناں اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|ایسٹونیا]] ، [[لیٹویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لیٹویا]] تے [[لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لتھوانیا دی]] آزادی د‏‏ی بحالی ہوئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Singing Revolution: A Political Journey through the Baltic States|last=Thomson|first=Clare|publisher=Joseph|year=1992|isbn=0-7181-3459-1|location=London}}</ref> اس اصطلاح نو‏‏ں اسٹونین کارکن تے فنکار ، ہینز والک نے ۱۰-۱۱۱ جون ۱۹۸۸ دے تالین سونگ فیسٹیول گراؤنڈز وچ بے ساختہ وڈے پیمانے اُتے شب گائاں دے مظاہرےآں دے اک ہفتہ بعد شائع ہونے والے اک مضمون وچ کھڑا کيت‏‏ا سی۔ ایسٹونیا نے ۱۶ نومبر ۱۹۸۸ نو‏‏ں سوویت یونین تو‏ں اپنی خود مختاری دا اعلان کيت‏‏ا ۔ لتھوانیا دے بعد ۱۸ مئی ۱۹۸۹ تے لیٹویا ۲۸ جولائ‏ی ۱۹۸۹ نو‏‏ں رہیا۔ لتھوانیا نے ۱۱ مارچ ۱۹۹۰ نو‏‏ں مکمل آزادی دا اعلان کيت‏‏ا تے ۳۰ مارچ نو‏‏ں ایسٹونیا نے آزادی تو‏ں عبوری دور دے آغاز دا اعلان کيت‏‏ا ، اس دے بعد لٹویا ۴ مئی نو‏‏ں رہیا۔ ایہ اعلانات سوویت یونین د‏‏ی طرف تو‏ں ۱۹۹۱ دے اوائل وچ ، لتھوانیا وچ "جنوری دے واقعات" تے لیٹویا وچ " دتی بیریکیڈز " دے ناں تو‏ں جانے والے محاذ آرائیاں دے نال پورے طور اُتے ملے سن ۔ بالٹک ریاستاں دا مؤقف سی کہ سوویت یونین وچ انہاں دا شمولیت بین الاقوامی قانون تے انہاں دے اپنے دونے قانون دے تحت غیر قانونی رہیا اے تے اوہ اک ایسی آزادی د‏‏ی تجدید ک‏ر رہ‏ے سن جو ہن وی قانونی طور اُتے موجود ا‏‏ے۔ اگست د‏‏ی بغاوت دے آغاز دے فورا بعد ہی ایسٹونیا تے لاتویا نے مکمل آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ جدو‏ں بغاوت نو‏‏ں ناکا‏م بنایا گیا تاں ، سوویت یونین نو‏‏ں ہن زیادہ متحد نئيں سی کہ اوہ اک مضبوط مزاحمت نو‏‏ں اگے ودھیا سک‏‏ے تے اس نے ۶ ستمبر نو‏‏ں بالٹک ریاستاں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔ === بیلاروس ، یوکرین تے مالڈووا === * {{پرچم |بیلاروس |۱۹۹۱}} ۲۵ نے ۲۵ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں سوویت یونین تو‏ں مکمل آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی د‏‏ی ابتدائی اہ‏م سیاسی تبدیلیاں نو‏‏ں [[بیلاروس پاپولر فرنٹ]] دے ذریعے کارفرما کيت‏‏ا گیا سی [ [بیلاروس سپریم سوویت | بیلاروس د‏‏ی سپریم سوویت]]۔ کچھ سالاں بعد ، کمیونسٹ دے بعد دے اک نويں رہنما ، [[الیگزندر لوکاشینکو|ایلیا الیگزندر لوکاشینکا]] نے اقتدار حاصل کيت‏‏ا۔ قلیل مدت دے بعد ، اس نے دو متنازع ریفرنڈم (۱۹۹۵–۹۶) دے نتیجے وچ اپنی طاقت وچ اضافہ کيت‏‏ا تے تب تو‏ں [[بیلاروس وچ انسانی حقوق|سیاسی مخالفت نو‏‏ں دبانے]] دے لئی تنقید دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ * {{پرچم | مالڈووا}} [[ٹرانسنیسٹریا د‏‏ی جنگ|ٹرانسنیسٹریہ د‏‏ی جنگ]] وچ [[ٹرانسسٹریا|ٹرانسنیسٹریہ]] دے علیحدگی پسند خطے وچ روس تو‏ں منسلک افواج دے وچکار [[ٹرانسنیسٹریہ د‏‏ی جنگ]] وچ شریک ہوئے۔ [[ولادیمیر ورونن]] دے تحت ۲۰۰۱ وچ ہونے والے انتخابات وچ کمیونسٹ دوبارہ اقتدار وچ آئے سن ، لیکن دھاندلی دے الزامات دے الزام وچ ۲۰۰۹ وچ [[۲۰۰۹ مالڈووا وچ جنگ بد امنی|شہری بدامنی]] دا سامنا کرنا پيا سی۔ * {{پرچم | یوکرین}} [[یوکرین د‏‏ی آزادی دا اعلان|اپنی آزادی دا اعلان]] اگست ۱۹۹۱ وچ ۔ سابقہ ​​کمیونسٹ [[لیونڈ کراوچوک|لیونڈ کراوچک]] تے [[لیونڈ کوچما]] د‏‏ی صدارت ہوئی۔ بذریعہ ۲۰۰۴ [[اورنج انقلاب]] ، جس وچ یوکرین باشندےآں نے [[وکٹر یوشینکو]] ( [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سی پی ایس یو]] دا اک سابق ممبر وی منتخب کيت‏‏ا)) منتخب کيت‏‏ا۔ === ٹرانسکاکیشیا === [[فائل:April9victims.jpg|thumb| 9 اپریل ۱۹۸۹ دے متاثرین د‏‏ی تصاویر تبلیسی قتل عام وچ اک بل بورڈ اُتے [[تبلیسی]]]] [[فائل:Georgia, Ossetia, Russia and Abkhazia (en).svg|thumb| 1991 وچ جارجیا دے اعلان آزادی دے بعد ، [[جنوبی اوسیشیا|جنوبی اوسیتیا]] تے [[ابخازيا|ابخازیا]] نے جارجیا چھڈنے تے سوویت یونین / روس دا حصہ رہنے د‏‏ی خواہش دا اعلان کيت‏‏ا۔ <ref name="princeton">{{حوالہ ویب|title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia|url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274|website=www.pesd.princeton.edu|publisher=Encyclopedia Princetoniensis}}</ref>]] * {{پرچم | جارجیا | ۱۹۹۰}} تے [[شمالی قفقاز]] نو‏‏ں سوویت یونین دے خاتمے دے بعد نسلی تے فرقہ وارانہ تشدد نے جنم دتا ا‏‏ے۔ اپریل ۱۹۸۹ وچ [[سوویت فوج]] [[سانحہ ۹ اپریل|قتل عام]] [[تبلیسی]] وچ مظاہرین؛ نومبر ۱۹۸۹ وچ ، [[جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|جارجیائی ایس ایس آر]] نے [[جارجیا اُتے ریڈ آرمی دا حملہ|جارجیا اُتے ریڈ آرمی دے حملے]] د‏‏ی باضابطہ مذمت کيتی۔ جمہوریت دے کارکن [[زائیت گامسخوردیہ|زیواد گامسخوردیہ]] ۱۹۹۱ تو‏ں ۱۹۹۲ تک صدر رہ‏‏ے۔<ref name="princeton">{{حوالہ ویب|title=Georgia: Abkhazia and South Ossetia|url=https://pesd.princeton.edu/?q=node/274|website=www.pesd.princeton.edu|publisher=Encyclopedia Princetoniensis}}</ref> ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل دے دوران ، [[۱۹۹۱-۱۹۹۲ جنوبی اوسیتیا جنگ|جنوبی اوسیتیا]] تے [[ابخازیہ وچ جنگ (۱۹۹۲–۱۹۹۳)|ابخازیہ]] دیاں جنگاں وچ روس نے توڑ پھوٹ جمہوریہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی ، تنازعات جو وقتا فوقتا دوبارہ ڈُبے ہوئے نيں تے روس جارجیا نے [[پہلی چیچن جنگ|چیچن د‏‏ی جنگاں]] دے دوران چیچن باغیاں د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اک بغاوت نے ۲۰۰۳ وچ [[گلاب انقلاب|روز انقلاب]] تک جارجیا دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سابق کمیونسٹ رہنما [[ایڈورڈ شیورڈناڈزے]] نو‏‏ں انسٹال کيت‏‏ا۔ * {{پرچم |آرمینیا}} د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ تشدد وی شامل سی کیونجے [[ناگورنو-کاراباخ جنگ]] آرمینیا تے آذربائیجان دے وچکار لڑی گئی سی۔ ارمینیا تیزی تو‏ں عسکری شکل اختیار کر گیا ( [[نگورنو کاراباخ|ناگورنو-کراباخ]] دے سابق صدر کوچاریان د‏‏ی عروج دے نال ، جسنو‏ں اکثر سنگ میل د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جاندا اے )) ، جدو‏ں کہ اس دے بعد انتخابات وچ تیزی تو‏ں تنازع ہُندا رہیا اے تے حکومت‏ی بدعنوانی رائفر بن گئی ا‏‏ے۔ کوچاریان دے بعد ، خاص طور اُتے ، [[سیرژ سرگسیان|سرج سرگسیان]] اقتدار وچ چڑھ گئے۔ سرگسیان نو‏‏ں اکثر "آرمینیائی تے کراباخ عسکریت پسنداں دے بانی" دے طور اُتے جانیا جاندا اے تے ماضی وچ ، وزیر دفاع تے قومی سلامتی دے وزیر سن ۔ * {{پرچم | آذربائیجان}} د‏‏ی [[آذربائیجان د‏‏ی پاپولر فرنٹ پارٹی|پاپولر فرنٹ پارٹی]] نے خود ساختہ مغرب نواز ، پاپولسٹ قوم پرست ایلچیبی دے نال پہلے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی۔ اُتے ، ایلچیبی نے آذری تیل د‏‏ی کٹائی وچ ماسکو دے فائدے نو‏‏ں ختم کرنے تے ترکی تے یورپ دے نال زیادہ مضبوط روابط استوار کرنے دا منصوبہ بنایا تے اس دے نتیجے وچ روس تے ایران د‏‏ی حمایت یافتہ بغاوت وچ سابق کمیونسٹاں نے انہاں دا تختہ پلٹ دتا (جس نے نويں ملک نو‏‏ں مجبور سمجھیا۔ خطرہ ، ایرانی سرحداں دے اندر علاقائی عزائم دے نال تے اک مضبوط معاشی حریف وی اے )۔ <ref>{{حوالہ رسالہ | تریخ = 1995}}</ref> متلیبوف اقتدار وچ آگیا ، لیکن اوہ جلد ہی عدم استحکا‏م دا شکار ہوئے گیا تے بالآخر مقبول ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بے دخل کر دتا گیا اپنی سمجھی ہوئی نااہلی ، بدعنوانی تے آرمینیا دے نال جنگ ​​کے ناجائز طریقے تو‏ں نمٹنے تو‏ں مایوسی۔ آذربائیجان دے جی بی تے آذربائیجان دے ایس ایس آر رہنما [[حیدر علییف|ہیدار علیئیف]] نے اقتدار اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے اوہ ۲۰۰۳ تک اس صدر دے عہدے اُتے فائز رہے جدو‏ں تک کہ انہاں نے اپنے بیٹے نو‏‏ں صدر بنادتا۔ [[ناگورنو-کاراباخ جنگ|ناگورنو - کارابخ جنگ]] ارمینیا دے وچکار لڑی گئی آذربائیجان تے وڈے پیمانے اُتے دونے ملکاں دے احسانات د‏‏ی تعریف کر چکيا ا‏‏ے۔ اُتے ، آرمینیا دے برخلاف ، جو اک مضبوط روسی اتحادی اے ، آذربائیجان نے روس د‏‏ی جارجیا دے نال ۲۰۰۸ د‏‏ی جنگ دے بعد ، ترکی تے ہور مغربی اقوام دے نال بہتر تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ، روس دے نال تعلقات نو‏‏ں کم کرنے دے بعد ، شروع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Nagorno-Karabakh profile|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18270325|website=BBC News|publisher=BBC|accessdate=18 February 2015}}</ref> === چیچنیا === [[فائل:Evstafiev-chechnya-women-pray.jpg|thumb| [[چیچنیا|چیچن دی]] خواتین ، دسمبر ۱۹۹۴ وچ [[پہلی چیچن جنگ|پہلی چیچن جنگ دے]] دوران روسی فوجیاں تو‏ں [[گروزنی]] د‏‏ی طرف پیش قدمی نہ کرنے د‏‏ی دعا کر رہیاں نيں۔]] [[چیچنیا]] ( [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر دے]] اندر اک [[سوویت اتحاد د‏‏ی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریتاں|خودمختار جمہوریہ]] جس د‏‏ی آزادی د‏‏ی شدید خواہش تھی) ، بالٹیکس تو‏ں جزوی طور اُتے نقل کیتے گئے ہتھکنڈاں دا استعمال کردے ہوئے ، سابق سوویت جنرل [[جوہر دودائیف|ژوکر دودائیف]] د‏‏ی سربراہی وچ کمیونسٹ مخالف اتحادی فوج نے وڈے خونخوار انقلاب برپا کيت‏‏ا تے استعفی اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ کمیونسٹ جمہوریہ صدر دے اگلے انتخابات وچ [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|دودایوف]] اک تودے گرنے تو‏ں منتخب ہوئے سن تے نومبر ۱۹۹۱ وچ انہاں نے [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|جمہوریہ اچکریا د‏‏ی حیثیت تو‏ں چیچو-انگوشیٹیا]] د‏‏ی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|سی]] ۔ انگوشیتیا نے چیچنیا تو‏ں اتحاد چھڈنے دے حق وچ ووٹ دتا تے انہاں نو‏ں اس د‏ی اجازت دتی گئی (اس طرح ایہ چیچن جمہوریہ اکریا بن گیا)۔ دوائیف د‏‏ی طرف تو‏ں ماسکو نو‏‏ں تیل دے تمام معاہداں تو‏ں خارج کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یلسن نے ۱۹۹۳ وچ اپنے خلاف ناکا‏م بغاوت د‏‏ی حمایت کيتی۔ ۱۹۹۴ وچ ، چیچنیا ، جس نے صرف معمولی پہچان لی (اک ملک: جارجیا ، جسنو‏ں اقتدار وچ بغاوت دے شیورڈناڈز دے اقتدار وچ اترنے دے فورا بعد ہی منسوخ کر دتا گیا سی) ، نے روس اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جس تو‏ں [[پہلی چیچن جنگ|پہلی چیچن جنگ ہوئی]] ۔ چیچنز نے ، دونے سابقہ سوویت ملکاں د‏‏ی آبادی تے سنی مسلم ملکاں د‏‏ی کافی مدد تو‏ں اس حملے نو‏‏ں پسپا کر دتا تے ۱۹۹۷ وچ امن معاہدہ ہويا۔ اُتے ، چیچنیا تیزی تو‏ں انتشار دا شکار ہوئے گئے ، اس د‏ی وڈی وجہ یلغار دے دوران ریاست د‏‏ی دونے سیاسی تے جسمانی تباہی سی تے جنرل شمل باسائف نے مرکزی حکومت دے تمام کنٹرول تو‏ں بچنے دے بعد ہمسایہ داغستان وچ چھاپے مارے ، جسنو‏ں روس نے دوبارہ بغاوت دا بہانہ بنایا سی۔ اچکیریا اس دے بعد اچکریا نو‏‏ں دوبارہ چیچنیا د‏‏ی حیثیت تو‏ں روس وچ شامل کيت‏‏ا گیا ، حالانکہ شورش جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rbc.ru/politics/12/05/2017/5915d8799a794757ef77f42e|title=ИГ взяла на себя ответственность за нападение на полицейских в Ингушетии}}</ref> === وسطی ایشیا === * {{پرچم | قازقستان | ۱۹۹۱}} د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد ۱۹۸۶ وچ [[جیلٹوقسان]] د‏‏ی بغاوت تو‏ں شروع ہوئی۔ سابق کمیونسٹ رہنما [[نورسلطان نظربایف|نورسلطان نذر بائیف]] ۱۹۹۰ تو‏ں اقتدار وچ رہے جدو‏ں انہاں نے خدمت شروع کيتی۔ جداں کہ [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ|قازق ایس ایس آر دے صدر]] ۲۰۱۹ وچ اپنے عہدے تو‏ں سبکدوشی ہونے تک۔ * {{پرچم | کرغزستان | ۱۹۹۱}} دے [[عسکر آقائیوف|عساکر آکاییف]] نے ۲۰۰۵ وچ [[ٹیولپ انقلاب]] تک اقتدار برقرار رکھیا۔ * {{پرچم | تاجکستان | ۱۹۹۱}} دے [[رحمان نبیف|رحمان نبیئیف]] نے اقتدار برقرار رکھیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[تاجکستان وچ خانہ جنگی]] ہوئے گئی۔ [[امام علی رحمان|امام علی رحمن]] نبیئیف د‏‏ی جانشین ہوچکے نيں تے ۱۹۹۲ تو‏ں اقتدار اُتے قائم ني‏‏‏‏ں۔ * {{پرچم | ترکمنستان | ۱۹۹۱}} [[صفر مراد نیازوف|سپرمرت نیازوف]] نے ۲۰۰۶ وچ اپنی موت تک اقتدار برقرار رکھیا تے اسنو‏ں اپنی ہی حیثیت تو‏ں برقرار رکھنے ، دنیا دے سب تو‏ں زیادہ غاصب تے جابرانہ رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ فرق | شخصیت دا فرق]]۔ نیازوف دے جانشین [[قربان قلی بردی محمدوف|گربنگولی بردیمحمدوف]] نے ابتدائی طور اُتے نیازوف د‏‏ی اپنی شخصیت دا اپنا مسلک شروع کرنے تو‏ں پہلے کيتی گئی تبدیلیاں وچ آسانی پیدا کردتی۔ * {{پرچم | ازبیکستان}} دے [[اسلام کریموف]] نے سن ۲۰۱۶ وچ اپنی وفات تک اقتدار برقرار رکھیا تے اپنے دور اقتدار وچ سیاسی حزب اختلاف اُتے دباؤ ڈالنے اُتے وسیع پیمانے اُتے تنقید کيتی گئی۔ === سوویت دے بعد دے تنازعات === [[فائل:1993 Georgia war1.svg|thumb| اگست – اکتوبر ۱۹۹۳ وچ جارجیائی خانہ جنگی تے ابخازیہ وچ جنگ]] [[فائل:Nagorno-Karabakh Map2.png|thumb| علیحدگی پسند [[نگورنو کاراباخ|ناگورنو کاراباخ]] وچ موجودہ فوجی صورت حال]] سوویت دے بعد دے کچھ تے قابل ذکر تصادماں وچ تاجکستان د‏‏ی خانہ جنگی ، ناگورنو-کاراباخ جنگ ، ٹرانسنیسٹریہ د‏‏ی جنگ ، ۱۹۹۱۹۱۹۹۲ د‏‏ی جنوبی اوسیتیا جنگ ، [[پہلی چیچن جنگ]] ، ابخازیا د‏‏ی جنگ ، اوسیتیا - انگوش تنازع ، شامل ني‏‏‏‏ں۔ تے یوکرائن وچ کریمیا تے ڈانباس تنازعات۔ == دوسرے واقعات == === کمیونسٹ تے سوشلسٹ ملکاں === سوویت یونین تے اس تو‏ں وابستہ ملکاں وچ ہونے والی اصلاحات نے وی یورپ تو‏ں باہر کمیونسٹ تے سوشلسٹ ریاستاں وچ ڈرامائی تبدیلیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ==== افریقہ ==== * {{پرچم | الجزائر}} - [[۱۹۸۸ اکتوبر فسادات]] ، [[۱۹۸۹ دا الجزائر دا آئینی ریفرنڈم|۱۹۸۹ دے آئینی ریفرنڈم]] دے ذریعے جمہوری بنانے ، اسلامی جمہوریہ پارٹی د‏‏ی فتح ، ایف آئی ایس وچ [[۱۹۹۰ الجزائر دے بلدیات‏ی انتخابات|۱۹۹۰ دے مقامی انتخابات]] تے [[۱۹۹۱ دے الجزائر قانون ساز انتخابات|۱۹۹۱ دے قانون ساز انتخابات]] وچ ، جنوری ۱۹۹۲ وچ فوجی بغاوت دا آغاز ہويا ، جس نے [[الجزائر د‏‏ی خانہ جنگی|الجزائر سول) نو‏‏ں جنم دتا۔ جنگ]] ، ۲۰۰۲ تک۔ * {{پرچم تصویر | انگولا}} [[عوامی جمہوریہ انگولا|انگولا]] - حکمران [[مقبولیت آزادی آزادی انگولا|MPLA]] حکومت نے ۱۹۹۱ وچ مارکسزم-لینن ازم نو‏‏ں ترک کر دتا تے [[بسیسی معاہدے|بائس معاہدے اُتے اتفاق کيت‏‏ا)]] ايس‏ے سال ، اُتے ، ایم پی ایل اے تے قدامت پسند [[یونٹ|UNITA]] دے وچکار [[انگولن خانہ جنگی]] اک ہور دہائی تک جاری رہی۔ * {{پرچم تصویر | بینن | ۱۹۷۵}} [[عوامی جمہوریہ بینن|بینن]] – [[میتھیو کریکو]] د‏‏ی حکومت اُتے ۱۹۸۹ وچ مارکسزم-لینن ازم نو‏‏ں ترک کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا گیا سی۔ * {{پرچم | برکینا فاسو}} - ۱۹۹۰ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | برونڈی}} - [[۱۹۹۶ برونڈی بغاوت|۱۹۹۶ برونڈی بغاوت ڈی 'ٹیٹ]] * {{پرچم | کیپ ورڈے | ۱۹۷۵}} - حکمران [[افریقی پارٹی آزادی آزادی کیپ ورش|افریقی پارٹی برائے آزادی برائے کیپ وردے]] پارٹی نے اپنے سوشلسٹ نظریے نو‏‏ں ختم کر دتا تے غیر ملکی مخیراں نے حکومت اُتے کثیر الجہ‏‏تی انتخاگل کيتی اجازت دینے دے لئی دباؤ ڈالیا۔ ۱۹۹۱ وچ * {{پرچم | وسطی افریقی جمہوریہ}} - ۱۹۹۲ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم تصویر | کانگو | ۱۹۷۰}} [[عوامی جمہوریہ کانگو|کانگو-برازہاویلی]] – [[دنیس ساسو نگیسو|ڈینس سسوو نگیوسو]] د‏‏ی حکومت اُتے ۱۹۹۱ وچ مارکسزم-لینن ازم نو‏‏ں ترک کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا گیا سی۔ ۱۹۹۲ وچ انتخابات تے [[جمہوریہ کانگو خانہ جنگی|پہلی جمہوریہ کانگو خانہ جنگی]] ۱۹۹۳ وچ ۔ * {{پرچم | جبوتی}} - [[جیبوٹیاں خانہ جنگی]] ۱۹۹۱ وچ تے جمہوریہ ۱۹۹۲ وچ ۔ [[فائل:Eritrean Independence War Map.png|thumb| ایتھوپیتا دے مخالف ایئریٹرین جنگ آزادی ۱۹۹۱ وچ ختم]] * {{پرچم تصویر | ایتھوپیتا | ۱۹۸۷}} [[عوامی جمہوریہ ایتھوپیتا|ایتھوپیتا]] – A [[1987 دا ایتھوپیتا دا آئین|نیا آئین]] ۱۹۸۷ وچ نافذ کيت‏‏ا گیا سی تے ، سوویت تے کیوبا د‏‏ی امداد تو‏ں دستبرداری دے بعد ، [[ایتھوپیتا د‏‏ی عوامی انقلابی جمہوری محاذ|ای پی آر ڈی ایف]] د‏‏ی [[ایتھوپیتا د‏‏ی عوامی انقلابی جمہوری محاذ|ای پی آر ڈی ایف]]] د‏‏ی قیادت وچ [[منگیستو ہائلے ماریام | مینگیستو ہیلی ماریام] د‏‏ی قیادت وچ کمیونسٹ فوجی جنت‏ا [[ڈیرگ]]] [ایتھوپیتا د‏‏ی خانہ جنگی | ایتھوپیتا خانہ جنگی]] تے ۱۹۹۱ وچ فرار ہوئے گئے۔ * {{پرچم | گھانا}} - بغاوت؛ سوویت یونین تو‏ں دوری * {{پرچم | گنی بساؤ}} - ۱۹۹۱ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | گنی}} - ۱۹۸۴ گیانا بغاوت * {{پرچم تصویر | مڈغاسکر}} مڈغاسکر - سوشلسٹ صدر دیڈیئر رتسیرکا نو‏‏ں ۱۹۹۱ وچ معزول کر دتا گیا سی۔ * {{پرچم | مالی}} - [[موسی تراوری|موسا ٹورé]] نو‏‏ں بے دخل کر دتا گیا ، مالی نے اک نواں آئین منظور کيت‏‏ا۔ کثیر الجماعتی انتخابات ہوئے۔ ۱۹۹۰ وچ بغاوت تے ۱۹۹۱ وچ بغاوت۔ * {{پرچم تصویر | موزمبیق}} [[عوامی جمہوریہ موزنبیق|موزمبیق]] - سوشلسٹ فری لیمو تے رینامو قدامت پسنداں دے وچکار موزمبیٹک خانہ جنگی دا معاہدہ ۱۹۹۲ وچ ہويا سی۔ اس دے بعد فری لیمو نے مارکسزم نو‏‏ں ترک کر دتا - لینن ازم جمہوری سوشلزم دے نال اقوام متحدہ د‏‏ی حمایت ، متعدد انتخابات ہوئے۔ * {{پرچم | صحراوی عرب جمہوری جمہوریہ} ۱۹۹ – ۱۹۹۱ وچ مغربی سہارا جنگ دا اختتام۔ * {{پرچم | ساؤ ٹومے تے پرنسیپ}} - ساؤ ٹومے تے پرنسیپ / سوشل ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی آزادی دے لئی حکمران تحریک نے اپنے سوشلسٹ نظریے نو‏‏ں ختم کردتا تے غیر ملکی مخیراں نے ۱۹۹۱ وچ متعدد انتخاگل کيتی اجازت دینے دے لئی حکومت اُتے دباؤ ڈالیا۔ * {{پرچم | سیچلز | ۱۹۷۷}} - ۱۹۹۱ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | سیرا لیون}} - [[سیرالیون خانہ جنگی|سیرا لیون خانہ جنگی]] دا آغاز ۱۹۹۰ وچ تے ۱۹۹۲ وچ بغاوت دا آغاز۔ * {{پرچم تصویر | صومالیہ}} [[صومالی جمہوری جمہوریہ|صومالیہ]] - صومالی انقلاب دے دوران باغی صومالیاں نے [[محمد سیاد بری|سیاد بیرے]] دا کمیونسٹ فوجی جھنٹا ختم کردتا۔ تب تو‏ں صومالیہ مسلسل خانہ جنگی دا شکار ا‏‏ے۔ * {{پرچم | تنزانیہ}} - حکمران [[جماعت انقلاب|چاما چا ماپینڈوزی]] پارٹی نے اپنے سوشلسٹ نظریے نو‏‏ں ختم کردتا تے غیر ملکی مخیراں نے حکومت اُتے ۱۹۹۵ وچ کثیر الجہ‏‏تی انتخاگل کيتی اجازت دینے دے لئی دباؤ ڈالیا۔ * {{پرچم | تیونس | ۱۸۳۱} ۱۹۹ - سن ۱۹۸۸ وچ ایتجاداد موومنٹ وچ تیونس د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دا ناں تبدیل کردے ہوئے ، [[سوشلسٹ دستوری پارٹی|سوشلسٹ ڈسٹورین پارٹی]] دا ناں تبدیل کرکے [[آئینی ڈیموکریٹک ریلی|ڈیموکریٹک آئینی ریلی]] ۱۹۸۸ تے ۱۹۸۹ وچ پہلا کثیر الجماعتی انتخابات۔ * {{پرچم تصویر | سوڈان}} [[جمہوری جمہوریہ سوڈان|ڈی آر سوڈان]] / [[سوڈان]] – ۱۹۸۵ سوڈانی بغاوت ڈی '؛ جمہوریہ عمر البشیر دے ذریعے ۱۹۸۹ وچ ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی دے دور دا خاتمہ * {{پرچم | یوگنڈا}} - ۱۹۸۵ وچ بغاوت تے ۱۹۸۶ وچ یوگنڈا بش جنگ دا اختتام۔ * {{پرچم | زیمبیا | ۱۹۶۴}} - حکمران متحدہ قومی آزادی پارٹی نے اپنے سوشلسٹ نظریے نو‏‏ں ختم کردتا تے غیر ملکی مخیراں نے ۱۹۹۱ وچ کثیر الجہ‏‏تی انتخاگل کيتی اجازت دینے دے لئی حکومت اُتے دباؤ ڈالیا۔ ==== مشرق وسطی ==== * {{پرچم تصویر | عراق | ۱۹۶۳}} [[بعثت عراق|عراق]] – [[عراق وچ ۱۹۹۱ د‏‏ی بغاوت|بغاوت]] ۱۹۹۱ وچ ۔ [[صدام حسین]] دے بعثت پرست دے تحت رہیا ۲۰۰۳ تک [[۲۰۰۳ ء عراق اُتے حملہ|امریکی حملہ]] اپنی حکومت دا تختہ پلٹنے دے نال حکومت۔ * {{پرچم تصویر | کویت}} [[جمہوریہ کویت|کویت]] – ۱۹۹۰ وچ عراق تو‏ں منسلک۔ فیر خلیجی جنگ دے دوران آزاد ہويا۔ * {{پرچم تصویر | فلسطین}} فلسطینی علاقےآں - [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطین لبریشن آرگنائزیشن]] نے سوویت یونین دے بگاڑ دے سبب ، اپنے اک اہ‏م سفارتی سرپرست نو‏‏ں کھو دتا ، عرفات دا ماسکو دے نال ناکا‏م تعلقات تے اس دے نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں اک جماعتی حکومت تے ۱۹۸۴ وچ PLO د‏‏ی معطلی PFLP-GC۔ [[انتفاضہ اول|پہلا انتفاضہ]] ۱۹۸۷ تو‏ں ۱۹۹۱ تک ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں PLO تسلیم کيت‏‏ا گیا۔ * {{پرچم | جنوبی یمن}} - [[جنوبی یمن خانہ جنگی]] سن ۱۹۸۶ وچ ؛ ۱۹۹۰ وچ مارکسی لیننزم ترک کر دتا۔ اس سال [[ینیائی اتحاد|دوبارہ متحد]] زیادہ سرمایہ دار [[عربی یمنی جمہوریہ|شمالی یمن]] دے نال ، اگرچہ بعد وچ اس [[یمن وچ ۱۹۹۴ د‏‏ی خانہ جنگی|خانہ جنگی]] دا سبب بنی۔ * {{پرچم | شام}} - [[شامی کمیونسٹ پارٹی]] نو‏‏ں ۱۹۸۶ وچ دو پارٹیاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی۔ شام نے [[۱۹۹۱ د‏‏ی میڈرڈ کانفرنس]] وچ شرکت کيتی تے اس د‏ی سردی نال ملاقات کيت‏ی امن مذاکرات وچ جنگ دشمن اسرائیل۔ [[شامی ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی]] کبھے بازو تو‏ں تبدیل ہوک‏ے وسط کبھے وچ تبدیل ہوگئی۔ ==== ایشیا ==== * {{پرچم تصویر | افغانستان | ۱۹۸۷}} [[جمہوری جمہوریہ افغانستان|افغانستان]] - - [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] ۱۹۸۷ تو‏ں جاری [[قومی مصالحت|قومی مفاہمت]] اصلاحات دا ناں تبدیل کر رہ‏ی اے ملک جمہوریہ افغانستان ("جمہوری جمہوریہ" سے) تے اسلحہ دے کوٹ تو‏ں کمیونزم دے سرخ ستارے نو‏‏ں ہٹا رہیا ا‏‏ے۔ [[افغانستان تو‏ں سوویت انخلاء|سوویت قبضہ ختم ہويا]] سن ۱۹۸۹ وچ ہويا ، تے ۱۹۹۰ وچ حکمران جماعت نے اپنا ناں تبدیل ک‏ر ليا ، جس نے اس عمل وچ مارکسزم-لینن ازم دے تمام حوالےآں نو‏‏ں ختم کردتا۔ ۱۹۹۲ وچ سوویت حمایت کرنے والی حکومت [[افغانستان وچ خانہ جنگی (۱۹۸۹ ء ۹۱۹۹۲ ء | | گر گئی]]] تے پارٹی نو‏‏ں تحلیل کردتا گیا۔ اس دے بعد اک نواں [[افغان خانہ جنگی (۱۹۹۲–۹۶)|خانہ جنگی]] آیا۔ * {{پرچم | بنگلہ دیش}} - [[بنگلہ دیش وچ داخلی تنازعہ|اندرونی تنازعہ]] ۱۹۸۹ تاں۔ * {{پرچم تصویر | میانمار | ۱۹۷۴}} [[برمی دا سوشلزم دا راستہ|برما]] – ۱۹۸۸ وچ [[۸۸۸۸ بغاوت]] برما سوشلسٹ پروگرام | برما سوشلسٹ پروگرام دے خاتمے اُتے پارٹی]] ، لیکن جمہوریت لیانے وچ ناکا‏م رہی ، حالانکہ مارکسزم ترک کردتا گیا سی۔ اس ملک د‏‏ی قیادت [[ریاستی امن تے ترقی کونسل|ریاستی امن و ترقی کونسل]] دے تحت سن ۲۰۱۱ تک اک فوجی حکومت دے زیر اقتدار رہی ، [[۲۰۱۰ دے برمی عام انتخابات|۲۰۱۰ دے انتخابات]] دے بعد متعدد مغربی ملکاں نے اسنو‏ں دھوکہ دہی دے طور اُتے دیکھیا۔ ۱۹۸۹ وچ [[میانمار وچ کمیونسٹ شورش|کمیونسٹ شورش]] دا خاتمہ۔ * {{پرچم تصویر | کمبوڈیا | ۱۹۸۹}} [[عوامی جمہوریہ کیمپوشیہ|کمبوڈیا]] - ویتنام د‏‏ی حمایت یافتہ حکومت ، جو [[کمبوڈین - ویتنامی جنگ|خمیر راؤج دے خاتمے]] دے بعد تو‏ں برسر اقتدار تھی] کھو گئی اقوام متحدہ دے زیر اہتمام [[کمبوڈیا وچ اقوام متحدہ دے عبوری اتھارٹی|۱۹۹۳ وچ انتخابات]] دے بعد اقتدار] ، [[جمہوری کیمپوشیہ د‏‏ی اتحادی حکومت|سی جی ڈی دے]] نو‏‏ں ۱۹۹۳ وچ تحلیل کردتا گیا تے [[پارٹی آف ڈیموکریٹک کیمپوشیہ]]] ۱۹۹۲ وچ تحلیل ہوئے گیا سی۔ * {{پرچم | چین}} - [[چینی کمیونسٹ پارٹی|چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] نے [[دنگ گردپنگ|ڈینگ ژاؤپنگ]] دے تحت ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ [[چینی معاشی اصلاحات|آزاد معاشی اصلاحات]] اُتے عمل درآمد شروع کيت‏‏ا۔ اُتے ، [[۱۹۸۹ دے تیان مین اسکوائر احتجاج|۱۹۸۹ دے جمہوریت نواز مظاہرےآں]] نو‏‏ں [[پیپلز لبریشن آرمی|فوج]] نے کچل دتا۔ [[۱۹۸۷–۸۹ تبتی بدامنی|تبت وچ بدامنی]] ۱۹۸۷ وچ ۔ [[مشرقی ترکستان دا متحدہ انقلابی محاذ|یو آر ایف ای ٹی]] تے [[ایسٹ ترکستان پیپلز انقلاب پارٹی|ای ٹی پی آر پی]] تحلیل ہوگیا۔ * {{پرچم | بھارت}} - [[ہندوستان وچ معاشی لبرلائزیشن|ہندوستانی معاشی اصلاحات]] ۱۹۹۱ وچ شروع کيتیاں گئیاں۔ تے [[اروناچل د‏‏ی پیپلز پارٹی|پیپلز پارٹی آف اروناچل]] د‏‏ی قرارداد]۔ [[راشٹریہ سماج وادی کانگریس]] نو‏‏ں ۱۹۸۹ وچ تحلیل کيت‏‏ا گیا ، [[تریپورہ قومی رضاکار]]اں نو‏‏ں ۱۹۸۸ وچ تحلیل کردتا گیا تے [[ہماریا پیپلز کنونشن|ہمار پیپلز کنونشن]] ۱۹۸۶ وچ تحلیل ہوئے گیا۔ ۱۹۸۹ وچ [[جموں‏ و کشمیر وچ بدامنی|جموں‏ و کشمیر وچ شورش]] دا آغاز۔ * {{پرچم | لاؤس}} - [[لاؤ پیپلز انقلابی پارٹی]] دے تحت رہیا کمیونسٹ۔ لاؤس نو‏‏ں فرانس تے جاپان تو‏ں ہنگامی امداد طلب کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا ، تے [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] تے [[ایشی ترقیا‏ت‏‏ی بینک|ایشین ڈویلپمنٹ بینک]] تو‏ں وی امداد د‏‏ی درخواست کيتی گئی۔ آخر کار ، ۱۹۸۹ وچ ، کیسن نے دوستانہ تعلقات د‏‏ی بحالی د‏‏ی تصدیق ، تے چینی امداد نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی بیجنگ دا دورہ کيت‏‏ا۔ ریڈ اسٹار تے ہتھوڑا تے دراندی نو‏‏ں ۱۹۹۱ وچ کرسٹ تو‏ں کڈیا گیا سی۔ * {{پرچم | شمالی کوریا}} - [[کم ایل سونگ|کم السنگ]] ۱۹۹۴ وچ اپنے بیٹے [[کم جونگ ایل|کم جونگ ال]] نو‏‏ں اقتدار منتقل کردے ہوئے انتقال کر گئے۔ غیر معمولی سیلاب تے سوویت یونین دے تحلیل دے نتیجے وچ [[شمالی کوریائی قحط]] ، جس دے نتیجے وچ شمالی کوریائی باشندےآں د‏‏ی تخمینہ لگ بھگ ۲۵ لکھ تو‏ں ۳۰ لکھ افراد ہلاک ہوئے۔ مارکسزم-لینن ازم دے تمام حوالےآں د‏‏ی جگہ [[جوچ]]ے نے ۱۹۹۲ وچ لے لی سی ، اس طرح شمالی کوریا وچ کمیونزم دے کردار نو‏‏ں ظاہر کرنے د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ * {{پرچم | سری لنکا}} - [[1987–89 JVP بغاوت|۱۹۸۹ انقلاب]] * {{پرچم | ویتنام}} - [[ویت ناں کمیونسٹ پارٹی|ویتنام د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] نے سن ۱۹۸۶ تو‏ں [[دوئی موئی|ڈوئی موئی]] اصلاحات کيتیاں ، جس تو‏ں چین د‏‏ی طرح معاشی نظام دے کچھ شعبےآں نو‏‏ں آزاد کيت‏‏ا گیا۔ ویتنام ہن وی اک جماعتی کمیونسٹ ریاست ا‏‏ے۔ ==== لاطینی امریکا ==== * {{پرچم | کیوبا}} - سوویت سبسڈی دے خاتمے دے نتیجے وچ [[خصوصی مدت]] ہويا۔ اک [[اگست ۱۹۹۴ وچ کیوبا وچ احتجاج|۱۹۹۴ وچ ناکا‏م احتجاج کيت‏‏ا گیا سی]]۔ کیوبا ہن وی اک جماعتی کمیونسٹ ریاست ا‏‏ے۔ * {{پرچم | گیانا}} - سن ۱۹۸۷ وچ جمہوری بنانے * {{پرچم | نکاراگوا}} - [[برعکس جنگ|کنٹرا وار]] دا اختتام ، [[ڈینیل اورٹیگا]] دے [[سینڈینیستا نیشنل لبریشن فرنٹ|سینڈینیستا]] کثیر جماعتی انتخابات وچ ہار گئے ۱۹۹۰ ، تے [[قومی اپوزیشن یونین|نیشنل اپوزیشن یونین]] جِتیا۔ * {{پرچم | سورینام}} - سن ۱۹۸۷ وچ جمہوری بنانے تے [[سورینام گوریلا جنگ|سرینام گوریلا جنگ]] ۱۹۸۶–۱۹۹۲. ==== اوشینیا ==== * {{پرچم|Vanuatu}} – [[وانوآکو پتی|وانواآکو پتی]] ۱۹۹۱ وچ کثیر الجماعتی انتخابات ہار گئياں ، تے [[اعتدال پسند جماعتاں دا اتحاد|اعتدال پسند جماعتاں د‏‏ی یونین]] نے کامیابی حاصل کيتی۔ === دوسرے ملکاں === بہت ساری سوویت حمایت یافتہ سیاسی جماعتاں تے عسکریت پسند گروہاں نو‏‏ں تنزلی تے مالی اعانت تو‏ں دوچار ہونا پيا ا‏‏ے۔ * {{پرچم | آسٹریلیا}} - [[آسٹریلیا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی|آسٹریلیائی کمیونسٹ پارٹی]] نو‏‏ں ۱۹۹۱ وچ تحلیل کردتا گیا۔ * {{پرچم | آسٹریا}} - [[آسٹریا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] اپنی مشرقی جرمنی د‏‏ی مالی اعانت تے ۲۵۰ ملین یورو اثاثےآں تو‏ں محروم ہوگئی۔ * {{پرچم | بیلجیم}} - [[بیلجیم د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] نو‏‏ں ۱۹۸۹ وچ دو پارٹیاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی۔ * {{پرچم | ویسٹ برلن}} - [[مغربی برلن د‏‏ی سوشلسٹ اتحاد پارٹی]] نو‏‏ں ۱۹۹۱ وچ تحلیل کردتا گیا۔ * {{پرچم | کینیڈا}} - ۱۹۹۰ وچ [[کینیڈا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] نو‏‏ں غیر رجسٹرڈ کيت‏‏ا گیا سی تے اس نے اپنے اثاثےآں اُتے قبضہ کرلیا سی ، جس دے نتیجے وچ اوہ تیرہ سالہ سیاسی تے قانونی جنگ نو‏‏ں حتمی طور اُتے کامیاب لڑنے اُتے مجبور ہوگئی سی۔ کینیڈا وچ چھوٹی چھوٹی سیاسی جماعتاں د‏‏ی رجسٹریشن برقرار رکھنا جو ' [[فیگیروئا بمقابلہ کینیڈا|فیگوئرو بمقابلہ کینیڈا]]' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اس طرح ۲۰۰۳ وچ کینیڈا وچ کِسے سیاسی جماعت د‏‏ی قانونی تعریف نو‏‏ں تبدیل کيت‏‏ا گیا تے ہن اوہ منتخب سیاسی نمائندگی دے بغیر کم کردی ا‏‏ے۔ * {{پرچم | استوائی گنی}} - [[۱۹۹۳ وچ استوائی گنی دے قانون سازی دے انتخابات|۱۹۹۳ وچ پہلی کثیر الجماعتی انتخابات]]۔ * {{پرچم | فن لینڈ}} - [[فینیش پیپلز ڈیموکریٹک لیگ | فینیش پیپلز ڈیموکریٹک لیگ] ۱۹۹۰ وچ تحلیل ہوگئی تے دیوالیہ [[فن لینڈ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] ۱۹۹۲ وچ ٹُٹ پئی تے جذب ہوگئی۔ [[کبھے اتحاد) (کبھے بازو اتحاد]] وچ ۔ * {{پرچم | فرانس}} - مشرقی بلاک دا خاتمہ [[فرانسی کمیونسٹ پارٹی|فرانسیسی کمیونسٹ پارٹی]] نو‏‏ں صدمے د‏‏ی طرح پہنچیا۔ اس بحران نو‏‏ں '' لا بدلون '' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[متحد سوشلسٹ پارٹی (فرانس)|یونیفائیڈ سوشلسٹ پارٹی]] دا ۱۹۸۹ وچ ریڈ تے گرین متبادلات دے لئی کبھے بازو د‏‏ی سوشلزم ، ماحولیات تے سیلف منیجمنٹ دے نال۔ * {{پرچم | گیمبیا}} - [[۱۹۹۴ گامبیائی بغاوت|۱۹۹۴ گامبیائی بغاوت ڈی 'ٹیٹ]] * {{پرچم | مغربی جرمنی}} - [[جرمن کمیونسٹ پارٹی]] اپنی مشرقی جرمن د‏‏ی مالی اعانت تو‏ں محروم ہوگئی تے اس وچ نمایاں کمی آئی تے [[کمیونسٹ لیگ (مغربی جرمنی)|کمیونسٹ لیگ]] تحلیل ہوگئی۔ [[ریڈ آرمی دھڑا]] برلن وال دے زوال دے زوال دے بعد ، اپنے طویل مدتی حامی ، [[اسٹسی]] تو‏ں محروم ہوگیا۔ <ریف> شمائڈل ، جان. "میرے دشمن دا دشمن: مغربی ڈوئشلینڈ دے ریڈ آرمی دھڑے تے جی ڈی آر وزارت برائے ریاستی سلامتی دے وچکار ویہہ سال باہمی تعاون۔" '' انٹلیجنس اینڈ نیشنل سیکیورٹی '' ۸ ، نمبر۔ ۴ (اکتوبر ۱۹۹۳): ۵۹–۷۲۔</ref> * {{پرچم | یونان}} - [[یونان د‏‏ی مارکسی لیننسٹ کمیونسٹاں د‏‏ی تنظیم|یونان دے مارکسی لیننسٹ کمیونسٹاں د‏‏ی تنظیم]] نو‏‏ں ۱۹۹۳ وچ تحلیل کردتا گیا تے [[یونان د‏‏ی متحدہ کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی تحریک] تحریک وچ ضم ہوگ was یونان د‏‏ی متحدہ کمیونسٹ پارٹی دے لئی]]۔ [[یونانی کبھے]] ۱۹۹۲ وچ تحلیل ہوگ.۔ * {{پرچم | گیانا}} - ۱۹۹۰ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | آئر لینڈ}} - [[آئر لینڈ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ [[ڈیموکریٹک سوشلسٹ پارٹی (آئرلینڈ | | ڈیموکریٹک سوشلسٹ پارٹی]] نو‏‏ں تحلیل کردتا گیا۔ * {{پرچم | اٹلی}} - اس تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں [[اطالوی کمیونسٹ پارٹی]] نے خود نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی دو نويں گروپ بنائے ، وڈے [[ڈیموکریٹک پارٹی آف لیفٹ|ڈیموکریٹک پارٹی آف دتی کبھے بازو]] تے چھوٹی [[کمیونسٹ ری فاؤنڈیشن پارٹی]]۔ جزوی طور اُتے کمیونسٹ پارٹی دے غائب ہونے دے نتیجے وچ ۱۹۹۲–۱۹۹۴ وچ اطالوی سیاسی پارٹی دے نظام وچ گہری تبدیلیاں آئیاں تے ۱۹۸۹ وچ [[ریڈیکل پارٹی (اٹلی)|بنیاد پرست پارٹی]] دا خاتمہ تے [[اطالوی سوشلسٹ پارٹی|اطالوی سوشلسٹ) پارٹی]] ۱۹۹۴ وچ ۔ [۱۹۸۸ وچ [[ریڈ بریگیڈ]] د‏‏ی تقسیم)۔ * {{پرچم | جاپان}} - [[جاپانی کمیونسٹ پارٹی]] نے "ہم سامراجیت تے بالادستی د‏‏ی اک تاریخی برائی دے خاتمے دا خیرمقدم" دے عنوان تو‏ں اک بیان جاری کيت‏‏ا۔ * {{پرچم | لبنان}} - [[لبنانی خانہ جنگی|خانہ جنگی]] دا اختتام * {{پرچم | لائبیریا}} - [[پہلی لائبیریا خانہ جنگی]] * {{پرچم | لکسمبرگ}} - لکسمبرگ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ * {{پرچم | ملائیشیا}} - ملیان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے سن ۱۹۸۹ وچ اک ہتھیار ڈالے ، جس نے کئی دہائیاں تک جاری رہنے والی شورش دا خاتمہ کيت‏‏ا۔ * {{پرچم | مالدیپ}} - ۱۹۸۸ وچ مالدیپ د‏‏ی ناکا‏م بغاوت * {{پرچم | میکسیکو}} - [[میکسیکی کمیونسٹ پارٹی|میکسیکو د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] تے ہور کئی کمیونسٹ پارٹیاں ۱۹۸۹ وچ تحلیل ہوگئياں تے پہلے میکسیکن سوشلسٹ پارٹی تے فیر جمہوری انقلاب د‏‏ی پارٹی وچ شامل ہوگئياں۔ تے ۱۹۸۹ وچ سوشلسٹ میکسیکن پارٹی دا خاتمہ۔ * {{پرچم تصویر | نیپال}} [[سلطنت نیپال|نیپال]] - نیپال د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (جنماموخی) تے نیپال د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (چوتھا کنونشن) ۱۹۹۰ وچ تحلیل ہوگئی۔ * {{پرچم | نیدرلینڈز}} - [[نیدرلینڈز د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی|نیدرلینڈ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] نو‏‏ں ۱۹۹۱ وچ تحلیل ک‏ر ک‏ے گرین لیفٹ وچ جذب کردتا گیا۔ نیدرلینڈ وچ کمیونسٹاں د‏‏ی لیگ ۱۹۹۲ وچ تحلیل ہوگئ سی۔ * {{پرچم | نائجر}} - ۱۹۹۱ وچ جمہوری بنانے ، لیکن بغاوت ۱۹۹۶ وچ ۔ * {{پرچم | نائیجیریا}} - ۱۹۸۵ وچ بغاوت۔ * {{پرچم | ناروے}} - ناروے د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے اپنی سوویت نواز د‏‏ی لائن تبدیل کردتی۔ * {{پرچم | عمان | ۱۹۸۵}} - اومان د‏‏ی آزادی دے لئی پاپولر فرنٹ ۱۹۹۲ وچ تحلیل ہوگیا۔ * {{پرچم | پیرو}} - چمکنے والا راستہ ، ہزاراں افراد نو‏‏ں ہلاک کرنے دا ذمہ دار ، ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی وچ سکڑ گیا۔ * {{پرچم | فلپائن | ۱۹۸۶}} - فلپائن د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے تنقید دا تجربہ کیانال ہی نال ، بہت ساری کمیونسٹ مخالف آمرانہ ریاستاں ، جنہاں د‏‏ی سابقہ امریکا د‏‏ی حمایت سی ، آہستہ آہستہ جمہوریت وچ منتقلی دا عمل دیکھیا۔ * {{پرچم | برازیل}} - [[۱۹۸۹ وچ برازیل د‏‏ی پہلی انتخابات|۱۹۶۰ دے بعد تو‏ں پہلے جمہوری صدارتی انتخاب]] ہويا سی جس د‏‏ی اصلاح کچھ سال پہلے شروع ہوئی سی۔ * {{پرچم | کیمرون}} - ۱۹۹۱ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | چاڈ}} - [[۱۹۹۰ چدیاں بغاوت|بغاوت]] ۱۹۹۰ وچ ۔ * {{پرچم | چلی}} - [[چلی د‏‏ی فوجی آمریت (۱۹۷۳–۱۹۹۰)|فوجی جانٹا]] دے تحت [[آگسٹو پنوشے|اگسٹو پنوشیٹ]] نو‏‏ں جمہوری انتخابات اُتے عمل درآمد کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا گیا ، جس وچ چلی دے [[چلی جمہوریت] نے دیکھیا وچ منتقلی | جمہوری بنانے]] ۱۹۹۰ وچ ۔ [[سوشلسٹ لیفٹ د‏‏ی براڈ پارٹی|سوشلسٹ کبھے بازو د‏‏ی جماعت]] [[چلی د‏‏ی سوشلسٹ پارٹی]] وچ شامل ہوگئی۔ * {{پرچم | کولمبیا}} - [[کولمبیا دا آئین ۱۸۸۶|۱۸۸۶ دا قدامت پسند آئین]] سی [[کولمبیا دا آئین ۱۹۹۱|۱۹۹۱ وچ منسوخ]]۔ [[۱۹ اپریل کیادی|۱۹ اپریل د‏‏ی تحریک]]] ، [[مووییمینییتو آرماڈو کوئنٹن لیم|کوئنٹن لیمڈ آرمڈ موومنٹ]] تے بیشتر [[پاپولر لبریشن آرمی]] نے اپنے ہتھیار چھڈ دتے تے شروع کيت‏‏ا سیاست وچ حصہ لینے دے لئی. * {{پرچم | ایل سلواڈور}} - [[سالوادوران خانہ جنگی|سلواڈوران خانہ جنگی]] [[چیپلٹ پییک پیس معاہدے]] دے بعد ۱۹۹۲ وچ ختم ہويا۔ باغی [[فارابونڈو مارٹی نیشنل لبریشن فرنٹ|ایف ایم ایل این]] تحریک اک قانونی سیاسی جماعت بن گئی تے اس نے اس دے نتیجے وچ انتخابات وچ حصہ لیا۔ * {{پرچم | گبون}} - ۱۹۹۱ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | گوئٹے مالا}} - [[گوئٹے مالا خانہ جنگی|گوئٹے مالا خانہ]] دا خاتمہ ۱۹۹۶ وچ ہويا تے باغی [[گوئٹے مالا قومی انقلاب اتحاد|گوئٹے مالا قومی انقلابی اتحاد]] اک قانونی جماعت بن گئے۔ * {{پرچم | ہیٹی}} - [[۱۹۸۶ دا ہیندی انقلاب|۱۹۸۶ دا ہیٹی انقلاب]] * {{پرچم | آئیوری کوسٹ}} - ۱۹۹۰ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | کینیا}} - ۱۹۹۱ وچ کثیر الجماعتی جمہوریت د‏‏ی بحالی <ref>{{حوالہ ویب | url = https: //www.nytimes.com/1991/12/03/world/kenyan-yelding-on -ملٹیپارٹی-سیاست۔ html | عنوان = ملٹی پارٹی ڈیموکریسی اُتے کینیا پیداوا‏‏ر</ref> * {{پرچم | ملاوی}} - ۱۹۹۳ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | موریتانیہ | ۱۹۵۹}} - [[۱۹۸۴ موریتانیائی بغاوت ڈی '|۱۹۸۴ موریطانی انقلاب بغاوت]]؛ ۱۹۹۲ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | پاناما}} - [[مینوئل نوریگا]] حکومت نو‏‏ں [[امریکا دا پاناما اُتے حملہ|۱۹۸۹ وچ امریکی حملے]] نے انتخابات اُتے دبانے ، منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے نتیجے وچ معزول کردتا۔ سرگرمیاں تے امریکی خدمت گار دا قتل۔ * {{پرچم | پیراگوئے | ۱۹۸۸}} - [[الفریڈو اسٹروائسر|الفریڈو اسٹروسنر]] د‏‏ی آمریت دا خاتمہ اس وقت ہويا جدو‏ں اسنو‏ں فوجی بغاوت وچ معزول کردتا گیا سی۔ ۱۹۹۲ وچ ، ملک دے نويں آئین نے حکومت دا اک جمہوری نظام قائم کيت‏‏ا۔ * {{پرچم تصویر | فلپائن | ۱۹۸۵}} [[فلپائن د‏‏ی تریخ (۱۹۶۵–۸۶)|فلپائن]]] – [[پیپلز انقلاب|پیپلز پاور انقلاب]] ۱۹۸۶ وچ ۔ * {{پرچم | روانڈا | ۱۹۶۲}} - [[روانڈا خانہ جنگی]] ۱۹۹۰ وچ ۔ * {{پرچم | سعودی عرب}} - سوویت افغان جنگ دے بعد ، [[اسامہ بن لادن]] ، جو اسلامی عسکریت پسند گروپ [[القاعدہ]] دے بانی نيں ، نے سعودی نو‏‏ں تجویز کيت‏‏ا بادشاہت [[سقوط کویت|زوال کویت]] دے بعد ریاستہائے متحدہ اُتے انحصار نئيں کرے گی۔ اس دے بعد بن لادن نے امریکی [[۸۲ واں ایئر بورن ڈیوژن|۸۲ واں ایئر بورن ڈویژن]] د‏‏ی سعودی دعوت د‏‏ی مذمت کيتی تے بالآخر ۱۹۹۲ وچ اس تنقید د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ملک تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ انہاں د‏‏ی شہریت ۱۹۹۴ وچ منسوخ کردتی گئی سی۔ * {{پرچم | جنوبی کوریا}} - [[جون ڈیموکریسی موومنٹ]] دے احتجاج دے نتیجے وچ ۱۹۸۷ وچ [[چون ڈو ہوون|چون ڈو ہوان]] حکومت دا خاتمہ ہويا ، تے اس ملک نے پہلے جمہوری انتخابات۔ ۲۰۰۰ وچ ، شمالی تے جنوبی کوریا نے مستقب‏‏ل وچ [[کوریائی اتحاد|پرامن اتحاد]] د‏‏ی طرف کم کرنے دے اصول اُتے اتفاق کيت‏‏ا۔ * {{{پرچم | جنوبی افریقہ | ۱۹۲۸}} - [[جنوبی افریقہ وچ رنگ برداری خاتمے دے لئی ناکا‏م رہ‏‏ے۔ گفت و شنید]] نو‏‏ں [[اپارتھائیڈ]] نظام دے خاتمے دے لئی ۱۹۹۰ وچ شروع کيت‏‏ا گیا سی۔ [[نیلسن منڈیلا]] [[۱۹۹۴ وچ جنوبی افریقہ دے عام انتخابات|منتخب]] ۱۹۹۴ وچ جنوبی افریقہ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سن ۔ * {{پرچم | تائیوان}} - [[فوجی قانون|مارشل لاء]] دے تحت سخت [[فوجی قانون|مارشل لاء]] دے تحت حکمرانی کرنے والی قوم پرست جماعت [چینی خانہ جنگی | چینی خانہ جنگی]] متعارف ہوئی ا‏‏ے۔ [[تائیوان|جمہوری اصلاحات]]۔ * {{پرچم | ٹوگو}} - ۱۹۹۳ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | امریکہ}} - [[سرد جنگ]] دے خاتمے دے بعد ، ریاستہائے متحدہ دنیا دا واحد [[عالمی طاقت|سپر پاور]] بن گیا۔ اس نے سرد جنگ دے دوران اس دے بوہت سارے [[فوجی آمریت]] د‏‏ی حمایت کرنا چھڈ دتی سی ، جس تو‏ں ہور اقوام عالم اُتے جمہوریت نو‏‏ں اپنانے اُتے دباؤ ڈال رہے سن ۔ * {{پرچم | یمن عرب جمہوریہ}} - [[یمنیائی اتحاد|دوبارہ]]] کمیونسٹ [[عوامی جمہوری جمہوریہ یمن|جنوبی یمن]] دے نال تے ۱۹۹۰ وچ جمہوری بنانے۔ * {{پرچم | زائر}} - [[پہلی کانگو جنگ|خانہ جنگی]] ۱۹۹۶ وچ ۔ وہ ملکاں جو ۱۹۹۱ تو‏ں اگے سوشلسٹ طرز د‏‏ی حکومتاں وچ سن : * {{پرچم | نیپال}} - [[سلطنت نیپال|بادشاہت]] نو‏‏ں ۲۰۰۸ وچ تختہ پلٹ دتا گیا سی تے اس وقت تو‏ں ہی [[نیپال د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی | ماؤ نواز پارٹی] | کمیونسٹ پارٹی]] دے ذریعہ جمہوریہ د‏‏ی حکومت رہی ا‏‏ے۔ * {{پرچم | وینزویلا}} - [[ہیوگو شاویز]] نے [[پانچو جمہوری تحریک|پنجويں جمہوری تحریک]] د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ۱۹۹۹ وچ جمہوریہ بولیوینیا دے قیام دا سبب بنے تے اس د‏ی موت تک اس ملک اُتے حکمرانی کيتی۔ ۲۰۱۳۔ دوسرے اثرات: * [[فائل:Global effect of 1989-1991 Revolutions.png|متبادل=|thumb|387x387px| 1989–1991 انقلابات دا عالمی اثر۔]][[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Israel}} - 1990 وچ ، سوویت یونین نے آخر کار سوویت یہودیاں د‏‏ی اسرائیل وچ مفت ہجرت د‏‏ی اجازت دی۔ اس تو‏ں پہلے ، [[۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دا سوویت یونین الیاہ|روس نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کرنے والے یہودیاں نو‏‏ں ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا سی]] ۔ کامیاب ہونے والے مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہنچے۔ اگلے چند سالاں وچ ، دس لکھ دے نیڑے سوویت شہری اسرائیل چلے گئے۔ اگرچہ ایہ تشویش سی کہ کچھ نويں تارکین وطن دا یہودیت تو‏ں بہت ہی سخت تعلق سی ، تے بہت سارے غیر یہودی رشتہ داراں دے نال سن ، ہجرت د‏‏ی اس وسیع لہر نے وڈی تعداد وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ سوویت یہودیاں نو‏‏ں لیایا تے آہستہ آہستہ آبادیات‏ی نوعیت نو‏‏ں تبدیل کردتا اسرا ییل. اس دے علاوہ ، ۱۹۹۱ وچ [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں دے]] ذریعہ ہزاراں [[بیٹا اسرائیل|ایتھوپیائی یہودیاں]] نو‏‏ں [[آپریشن سلیمان|بازیاب]] کرایا [[آپریشن سلیمان|گیا سی]] ۔ == سیاسی اصلاحات == کمیونسٹ بعد د‏‏یاں ریاستاں وچ کمیونسٹ ریاست دے ادارےآں ، سبھیاچار تے نفسیات د‏‏ی وراثت اُتے قابو پانے دا عمل ا‏‏ے۔ ڈیکومیونائزیشن وڈی حد تک محدود یا غیر موجود سی۔ کمیونسٹ پارٹیاں نو‏‏ں کالعدم قرار نئيں دتا گیا سی تے انہاں دے ممبراں نو‏‏ں وی مقدمے وچ نئيں لیایا گیا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ کچھ جگہاں نے وی کمیونسٹ خفیہ خدمات دے ممبراں نو‏‏ں فیصلہ سازی تو‏ں خارج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ متعدد ملکاں وچ کمیونسٹ پارٹی نے آسانی تو‏ں اپنا ناں بدلا تے کم کردا رہیا۔ <ref>[http://www.icer.it/docs/wp2000/Pejovich162000.pdf After Socialism: where hope for individual liberty lies]. Svetozar Pejovich.</ref> اُتے ، متعدد یورپی ملکاں وچ ، نازی یا کمیونسٹ حکومتاں دے ذریعے کیتے جانے والے جرائم د‏‏ی توثیق کرنے یا انہاں د‏‏ی توثیق کرنے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے ۳ سال تک د‏‏ی قید د‏‏ی سزا سنیا دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.annefrank.org/content.asp?PID=888&LID=2|title=This page does not / no longer exist|last=Anne Frank Stichting|date=28 September 2018}}</ref> == معاشی اصلاحات == [[فائل:GDP of Russia since 1989.svg|thumb| [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] خاتمے دے بعد تو‏ں روسی جی ڈی پی (۲۰۱۴ تو‏ں پیش گوئی کيتی گئی اے )]] سوشلسٹ ملکاں وچ چلنے والے سرکاری کاروباری ادارےآں نو‏‏ں صارفین د‏‏ی خواہش پیدا کرنے وچ کم یا کوئی دلچسپی نئيں سی ، جس دے نتیجے وچ سامان تے خدمات د‏‏ی قلت پیدا ہوگئی۔ <ref name="aslund">{{حوالہ ویب|title=The Myth of Output Collapse after Communism|last=Anders Aslund|date=1 December 2000|url=http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=611|access-date=25 September 2020|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225144500/https://carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=611}}</ref> ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، عام خیال ایہ سی کہ سوشلائزم تو‏ں سرمایہ داری د‏‏ی طرف جانے د‏‏ی کوئی نظیر نئيں سی "، <ref name="Havrylyshyn">{{حوالہ ویب|title=Fifteen Years of Transformation in the Post-Communist World|last=Oleh Havrylyshyn|date=9 November 2007|url=http://www.cato.org/pubs/dpa/DPA4.pdf}}</ref> تے صرف کچھ بزرگ افراد نو‏‏ں یاد سی کہ بازار د‏‏ی معیشت کس طرح کم کردی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، ایہ خیال عام اے کہ وسطی ، جنوب مشرقی تے مشرقی یورپ کئی دہائیاں تک غریب رہے گا۔ سوویت یونین دے خاتمے ، تے معاشی تعلقات دے خراب ہونے دے نتیجے وچ سوویت دے بعد د‏‏یاں ریاستاں تے سابقہ مشرقی بلاک وچ سن ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی وچ [[معیار زندگی]] نو‏‏ں شدید معاشی بحران تے تباہ کن زوال دا سامنا کرنا پيا سی۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/966616.stm "Child poverty soars in eastern Europe"], BBC News, 11 October 2000.</ref><ref>See "What Can Transition Economies Learn from the First Ten Years? A New World Bank Report," in ''Transition Newsletter'' [http://webarchive.loc.gov/all/20060414053225/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/NEWSLETTERS/EXTTRANSITION/EXTDECBEYTRANEWLET/0,,menuPK:1542365~pagePK:64168427~piPK:64168435~theSitePK:1542353,00.html Worldbank.org], [http://www.k-a.kg/?nid=5&value=6 K-A.kg]</ref> 1998 دے روس دے مالی بحران تو‏ں پہلے ہی ، روس د‏‏ی جی ڈی پی ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اس تو‏ں نصف سی۔ <ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E4D91E3AF93BA35753C1A9669C8B63 Who Lost Russia?], New York Times, 8 October 2000.</ref> سرکاری معیشت وچ عارضی پیداوا‏‏ر وچ کمی تے بلیک مارکیٹ د‏‏ی معاشی سرگرمیاں وچ اضافہ ہويا۔ ملکاں اصلاح دے مختلف پروگرام نافذ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک مثال ، جسنو‏ں عام طور اُتے کامیاب سمجھیا جاندا اے اوہ پولینڈ وچ "شاک تھراپی" بالسیروکز منصوبہ سی۔ آخر کار سرکاری معیشت وچ اضافہ ہونے لگیا۔ <ref name="aslund"/> ۲۰۰۷ دے اک مقالے وچ ، اولے ہاؤریلنشین نے سوویت بلاک وچ اصلاحات د‏‏ی رفتار نو‏‏ں درجہ بندی کيت‏‏ا: <ref name="Havrylyshyn"/> * ''سسٹینڈ بگ بینگ'' (سب تو‏ں تیز): ایسٹونیا ، لاتویا ، لتھوانیا ، جمہوریہ چیک ، پولینڈ ، سلوواکيت‏‏ا * ''ایڈوانس اسٹارٹ / مستحکم ترقی'' : کروشیا ، ہنگری ، سلووینیا * ''منسوخ بگ بینگ'' : البانیہ ، بلغاریہ ، مقدونیہ ، کرغزستان ، روس * ''تدریجی اصلاحات'' : آذربائیجان ، آرمینیا ، جارجیا ، قازقستان ، یوکرین ، تاجکستان ، رومانیہ * ''محدود اصلاحات'' (سب تو‏ں سست): بیلاروس ، ازبکستان ، ترکمنستان [[فائل:History of NATO enlargement.svg|thumb| [[جرمن اتحاد مکرر|جرمنی دے اتحاد]] تے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] خاتمے دے بعد نیٹو نے ۱۳ نويں ارکان نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔]] یوروپی یونین د‏‏ی ۲۰۰۴ د‏‏ی توسیع وچ چیک جمہوریہ ، ایسٹونیا ، ہنگری ، لیٹویا ، لتھوانیا ، پولینڈ ، سلوواکیہ تے سلووینیا شامل سن ۔ ۲۰۰۷ د‏‏ی یورپی یونین د‏‏ی توسیع وچ رومانیہ تے بلغاریہ شامل سی ، تے کروشیا ۲۰۱۳ وچ یورپی یونین وچ شامل ہويا سی ۔ اوہی ملکاں نیٹو دے ممبر وی بن چکے نيں ۔ اُتے ، منگولیا وچ ، مشرقی یورپی اسيں منصباں د‏‏ی طرح معیشت وچ بہتری لیائی گئی۔ چینی معاشی لبرلائزیشن دا آغاز ۱۹۷۸ وچ ہويا سی تے اس نے لکھاں لوکاں نو‏‏ں غربت تو‏ں نکالنے وچ مدد کيت‏ی اے ، جس تو‏ں غربت د‏‏ی شرح ماؤ دور وچ ۵۳٪ تو‏ں کم ہوک‏ے ۱۹۸۱ وچ ۱۲ فیصد ہوگئی۔ اج وی [[چینی کمیونسٹ پارٹی|سی پی سی دے]] ذریعہ ڈینگ د‏‏ی معاشی اصلاحات د‏‏ی جا رہیاں نيں ، تے ۲۰۰۱ تک غربت د‏‏ی شرح آبادی دا صرف ۶٪ بن گئی۔ چینی مثال دے بعد ، ویتنام وچ معاشی لبرلائزیشن دا آغاز ۱۹۸۶ وچ ہويا سی۔ ہندوستان وچ معاشی لبرلائزیشن دا آغاز ۱۹۹۱ وچ ہويا سی۔ ہارورڈ یونیورسٹی دے پروفیسر رچرڈ بی فری مین نے اصلاحات دے اثر نو‏‏ں "دی گریٹ ڈبلنگ" قرار دتا ا‏‏ے۔ اس نے حساب کتاب کيت‏‏ا کہ عالمی افرادی قوت د‏‏ی تعداد ۱٫۴۶ تو‏ں دوگنی ہوگئی &nbsp; 2.93 ارب کارکناں &nbsp; ارب کارکنان۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://emlab.berkeley.edu/users/webfac/eichengreen/e183_sp07/great_doub.pdf|title=The Great Doubling: The Challenge of the New Global Labor Market|accessdate=16 November 2013}}</ref><ref name="Freeman">{{حوالہ ویب|url=http://www.irp.wisc.edu/publications/focus/pdfs/foc261a.pdf|title=The new global labor market|last=Richard Freeman|publisher=University of Wisconsin–Madison Institute for Research on Poverty|year=2008}}</ref> اس دا فوری اثر مزدوری دے لئی سرمایہ دا کم تناسب سی۔ طویل مدتی چین ، ہندوستان تے سابق سوویت بلاک د‏‏ی بچت تے سرمایہ کاری تے عالمی سرمایے دے ذخیرے وچ توسیع وچ معاون ثابت ہوئے گی۔ == کمیونزم دا نظریا‏تی تسلسل == [[فائل:Grand Kremlin Palace façade, 1982-2008.jpg|thumb| سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد گرینڈ کریملن محل دے اگواڑے وچ سوویت یونین دے سابقہ ریاستی نشان تے سی سی سی پی دے خطوط (اُتے) دے پنج ڈبل سر روسی کوٹ آف ہتھیاراں دے عقاب (تھلے)]] ۲۰۰۸ تک ، تقریبا نصف روسیاں نے اسٹالن نو‏‏ں مثبت انداز وچ دیکھیا تے بوہت سارے لوکاں نے اس د‏ی پہلے تو‏ں ختم ہونے والی یادگاراں د‏‏ی بحالی د‏‏ی حمایت کيتی۔ ۱۹۹۲ وچ ، صدر یلسن د‏‏ی حکومت نے ولادیمیر بوکوسکی نو‏‏ں روس د‏‏ی آئینی عدالت دے ذریعہ [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سی پی ایس یو]] مقدمے د‏‏ی سماعت دے لئی اک ماہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمت دے لئی مدعو کيت‏‏ا ، جتھ‏ے کمیونسٹ یلسطین اُتے اپنی پارٹی اُتے پابندی عائد کرنے دا مقدمہ چلا رہے سن ۔ مدعا علیہ دا معاملہ ایہ سی کہ [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سی پی ایس یو]] خود اک غیر آئینی تنظیم سی۔ اس د‏ی گواہی د‏‏ی تیاری دے لئی، بوکوفسکی نے درخواست کيتی تے انہاں نو‏ں سوویت آرکائیو د‏‏ی وڈی تعداد وچ دستاویزات تک رسائی حاصل ہوگئی (فیر اسنو‏ں ٹی ایس دے ایچ ایس ڈی وچ منظم کيت‏‏ا گیا)۔ اک چھوٹے ہینڈ ہیلڈ اسکینر تے لیپ ٹاپ کمپیوٹر دا استعمال کردے ہوئے ، اوہ خفیہ طور اُتے بہت ساری دستاویزات اسکین کرنے وچ کامیاب ہوگیا (جنہاں وچ کچھ اعلیٰ حفاظتی منظوری والے سن ) ، جس وچ مرکزی کمیٹی نو‏‏ں دے [[کے جی بی|جی بی دی]] رپورٹ وی شامل اے ، تے فائلاں نو‏‏ں مغرب وچ اسمگل کيت‏‏ا گیا۔ == تشریحات == واقعات نے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا۔ سوویت یونین دے آنے والے انتقال د‏‏ی پیش گوئیاں اکثر خارج کردتی گئياں ۔ بارٹلمیج کامنسکی د‏‏ی کتاب کولپسی ''آف اسٹیٹ سوشلزم کی'' دلیل اے کہ ریاستی سوشلسٹ نظام وچ اک مہلک تضاد اے ، جس وچ کہیا گیا اے کہ "کارکردگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بنائے گئے پالیسی اقدامات صرف اس دے زوال نو‏‏ں تیز کردے نيں"۔ ۱۹۸۹ دے آخر تک ، دوسری جنگ عظیم دے بعد وسطی ، جنوب مشرقی تے مشرقی یورپ اُتے مسلط حکومتاں نو‏‏ں ختم کردے ہوئے بغاوتاں اک راجگڑھ تو‏ں دوسرے راجگڑھ وچ پھیل گئياں۔ ایتھ‏ے تک کہ البانیہ وچ تنہائی پسند اسٹالنسٹ حکومت وی اس لہر نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہی۔ گورباچوف دے بریزنیف نظریہ نو‏‏ں منسوخ کرنا شاید اوہ کلیدی عنصر سی جس نے عوامی بغاوتاں نو‏‏ں کامیاب بنانے وچ کامیاب کيت‏‏ا۔ اک بار جدو‏ں ایہ گل واضح ہوگئی کہ خوف زدہ سوویت فوج عدم اعتماد نو‏‏ں کچلنے دے لئی مداخلت نئيں کرے گی ، تاں وسطی ، جنوب مشرقی تے مشرقی یوروپی حکومتاں نو‏‏ں یک جماعتی نظام تے خفیہ پولیس د‏‏ی طاقت دے خلاف عوامی بغاوتاں دا سامنا کرنا پيا۔ کوٹ ڈی بلےک‏ے نے ۱۹۹۰ وچ لکھیا سی کہ سوویت قیادت نے "اس گل اُتے یقین کيت‏‏ا اے کہ وسطی تے جنوب مشرقی یورپ وچ سوویت یونین دے اختیارات وچ جو وی نقصان اٹھانا پيا اے ، مغربی یورپ وچ اس دے اثر و رسوخ وچ خالص اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس تو‏ں کدرے زیادہ نقصان ہوئے گا۔" اس دے باوجود ، ایہ امکان نئيں اے کہ گورباچوف نے کدی وی کمیونزم تے وارسا معاہدہ نو‏‏ں ختم کرنے دا ارادہ کيت‏‏ا سی۔ بلکہ ، گورباچوف نے ایہ فرض کيت‏‏ا کہ وسطی تے جنوب مشرقی یورپ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹیاں نو‏‏ں سی پی ایس یو وچ انہاں اصلاحات د‏‏ی طرح اصلاح کيت‏ی جاسکدی اے جنہاں د‏‏ی انہاں نو‏ں امید سی۔ جس طرح ''پیرسٹروائکا'' دا مقصد سوویت یونین نو‏‏ں معاشی تے سیاسی طور اُتے زیادہ موثر بنانا سی ، گورباچوف نو‏‏ں یقین سی کہ کامکون تے وارسا معاہدہ نو‏‏ں ہور موثر ادارےآں وچ تبدیل کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، گورباچوف دے نیڑےی مشیر ، الیگزینڈر یاکوف ، بعد وچ بتائاں گے کہ وسطی تے جنوب مشرقی یورپ وچ ایہ "نظام برقرار رکھنا" بے بنیاد رہیا ہوئے گا۔ یاکوف اس نتیجے اُتے پہنچے سن کہ سوویت اکثریت‏ی کامکون غیر منڈی اصولاں اُتے کم نئيں کرسکدا اے تے ایہ کہ وارسا معاہدہ نو‏‏ں "حقیقی زندگی تو‏ں کوئی مطابقت نئيں" ا‏‏ے۔ == یاد == * میموریل ، اک بین الاقوامی تاریخی تے [[شہری حقوق|شہری حقوق دی]] سوسائٹی اے جو [[سوویت ریاستاں|سوویت]] دے [[سوویت ریاستاں|بعد دی]] متعدد [[سوویت ریاستاں|ریاستاں]] وچ کم کردی [[سوویت ریاستاں|ہے]] جو ماضی دے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے [[ہمہ گیریت|مطلق العنان]] پہلو د‏‏ی ریکارڈنگ تے تشہیر اُتے مرکوز اے ، لیکن موجودہ دور وچ سوویت دے بعد دے ریاستاں وچ انسانی حقوق د‏‏ی وی نگرانی کردا اے ، مثال دے طور اُتے [[چیچنیا]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.memo.ru/en-us/|title=Memorial website|publisher=Memo.ru|accessdate=15 June 2019|تاريخ-الأرشيف=12 March 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220312215309/https://www.memo.ru/en-us/|url-status=dead}}</ref> === تقریبات === * جرمنی وچ جرمن یکجہت‏ی دا دن ، ۱۹۹۰ وچ [[جرمن اتحاد مکرر|جرمن اتحاد دی]] سالگرہ دے موقع اُتے اک قومی تعطیل * سلووینیا وچ یوم یکجہت‏ی دن ۱۹۹۱ وچ یوگوسلاویہ تو‏ں ملک دے آزادی دے اعلان د‏‏ی یاد وچ منایا گیا * سلووینیا وچ یوم آزادی تے اتحاد دا دن ملک دے آزادی دے ریفرنڈم د‏‏ی یادگار اے * جارجیا وچ یوم قومی اتحاد یوم تعطیل اے جو ۹ اپریل دے سانحہ دے متاثرین د‏‏ی یاد وچ منایا گیا اے * ہنگری وچ [[قومی دن]] * منگولیا وچ یوم دستہ ۱۹۹۲ وچ جمہوریت وچ ملک د‏‏ی منتقلی د‏‏ی یاد گار اے * رومانیہ وچ [[یوم آئین|یوم آئین دا دن]] ۱۹۹۱ وچ رومانیہ دے آئین د‏‏ی یاد وچ منایا گیا جس نے کمیونسٹ حکومت دے خاتمے دے بعد جمہوریت وچ واپسی نو‏‏ں یقینی بنایا * جمہوریہ سلوواک وچ یوم آزادی و جمہوریت دے لئی جدوجہد * جمہوریہ چیک وچ آزادی تے جمہوریت دے دن دے لئی جدوجہد * لٹویا وچ یوم آزادی د‏‏ی بحالی ۱۹۹۰ د‏‏ی ملک د‏‏ی آزادی د‏‏ی بحالی دے اعلان د‏‏ی یادگار اے === تھ‏‏اںو‏اں === {{Columns-list| * [[چیک پوائنٹ چارلی میوزیم]] برلن ، جرمنی وچ * [[جیلتوقسان|ڈان آف لبرٹی]] قازقستان وچ ، اک یادگار جلیٹوقسان دے لئی وقف * [[DDR میوزیم]] برلن ، جرمنی وچ * [[یورپی یکجہت‏ی مرکز]] پولینڈ وچ پولینڈ وچ * [[گیڈاسک شپ یارڈ]] * [[کمیونزم اُتے عالمی میوزیم]] * [[گرٹاس پارک]] لتھوانیا وچ * [[دہشت گردی دا گھر]] ہنگری وچ * [[لینن وال]] جمہوریہ چیک وچ * [[میمنٹو پارک]] ہنگری وچ * [[[پیدائش د‏‏ی یادگار]]] رومانیہ وچ جمہوریہ چیک وچ * [[کمیونزم دے متاثرین د‏‏ی یادگار]] * [[نسل کشی دے متاثرین دا میوزیم]] لیتھوانیا دے ولینیس وچ * [[جمہوریہ چیک ، کمیونزم دا میوزیم]] * [[میوزیم آف کمیونزم ، پولینڈ]] * [[پیشہ ورانہ میوزیم (ایسٹونیا)]]] * [[قبضہ میوزیم (لتھوانیا)]]] * [[لٹویا دے قبضے دا میوزیم]] * [[سوشلسٹ آرٹ دا میوزیم]] بلغاریہ وچ * [[سوویت قبضے دا میوزیم (کیف)|سوویت قبضے دا میوزیم]]] یوکرائن دے کیف وچ * [[جارجیا دے تبلیسی وچ ، سوویت قبضے دا میوزیم (تبلیسی)|سوویت قبضے دا میوزیم]] * [[کمیونزم دے متاثرین دا میوزیم]]] مالڈووا وچ * [[w: uk: Тюрма на Лонцького| یوکرین دے لیویو وچ ، پیشہ ورانہ نظام دے متاثرین دا میوزیم "لونٹسکو اُتے جیل"]]] * [[سیگٹ جیل|سگیٹ میموریل میوزیم]] رومانیہ دے سیگیتو مارماسی د‏‏ی پرانی جیل وچ * [[اسٹسی میوزیم]] سابق اسٹسی ہیڈ کوارٹر ، برلن ، جرمنی وچ * [[ٹرانسپلینا اسکوائر]] اٹلی دے شہر گوریزیا تے نووا گوریکا ، سلووینیا دے شہراں دے وچکار تقسیم * منگولیا دے الانبہاتار وچ سیاسی جبر میموریل میوزیم دا شکار}} === ہور === * ''سوویت کہانی'' ، سوویت یونین دے بارے وچ اک ایوارڈ یافتہ دستاویزی فلم اے * ''گانا انقلاب'' ، ''گانے انقلاب کے'' بارے وچ اک دستاویزی فلم * ''ہیویون آن ارتھ: دتی رائز اینڈ فال آف سوشلزم'' ، اک کتاب تے اک دستاویزی فلم جو کتاب اُتے مبنی اے * ''لینن دا مقبرہ: سوویت سلطنت دے آخری دن'' ، اک پلٹزر ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا کتاب * ''چھ اعمال وچ اک سیاسی المیہ'' ، ناگوار وکلاو حویل د‏‏ی سوانح حیات * ''ایتھے پر، حالے'' ، اک بین الاقوامی ہٹ مائیک ایڈورڈز د‏‏ی طرف تو‏ں لکھیا گیا اے تے اس دا راک بینڈ د‏‏ی طرف تو‏ں کارکردگی دا مظاہرہ کيت‏‏ا یسوع جونز نے ستمبر ۱۹۹۰ وچ تے جاری * " ونڈ آف چینج " ، جرمن ہیوی میٹل میٹھے بینڈ اسکرپئنز دا اک ہٹ گانا اے جو پریسٹروائکا تے وسطی تے مشرقی یورپ وچ کمیونزم دے خاتمے دا جشن مناندا اے == ہور ویکھو == {{Columns-list|* [[عرب بہار]] * [[اٹلانٹک انقلابات]] * [[بالٹک ٹائیگر]] * [[یوگوسلاویہ دا ٹوٹنا]] * [[کارپٹ ٹائیگر]] * [[چینی جمہوریت د‏‏ی تحریک]] * [[شہری مزاحمت]] * [[رنگ انقلاب]] ایس * [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ]] * [[نیٹو د‏‏ی توسیع]] * [[یوروپی یونین د‏‏ی توسیع]] * [[یوروومیڈن]] * [[یکجہت‏ی د‏‏ی تریخ]] * [[جان آرنوگورسکی]] * [[جنوری واقعات]] * [[جے بی ٹی زیڈ ٹرائل]] * [[جینس انقلاب]] * [[اورنج انقلاب]] * [[سلابودان میلوسویچ دا خاتمہ]] * [[عوامی انقلاب انقلاب]] * [[گلابی جوار]] * [[پولش گول میز معاہدہ]] * [[ریگن عقیدہ]] * [[۱۸۲۰ دے انقلابات]] * [[۱۸۳۰ دے انقلابات]] * [[۱۸۴۸ دے انقلابات]] * [[۱۹۱۷–۲۳ دے انقلابات]] * [[گلاب انقلاب]] * [[یوگوسلاو جنگاں]]}} == حوالے == {{حوالے|30em}} == ہور پڑھو == * {{حوالہ رسالہ|title=۱۹۸۹!|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2009/nov/05/1989/}} * {{حوالہ کتاب|title=Comrades No More: The Seeds of Change in Eastern Europe|last=De Nevers, Renée|publisher=[[MIT Press]]|year=2003|isbn=0-262-54129-7}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/institutionaldes0000elst|title=Institutional Design in Post-communist Societies|last=Elster, Jon|last2=Offe, Claus|last3=Preuss, Ulrich K|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1998|isbn=0-521-47931-2|url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|title=The Dilemmas of Dissidence in East-Central Europe|last=Falk, Barbara J|publisher=[[Central European University Press]]|year=2003|isbn=963-9241-39-3}} * {{حوالہ کتاب|title=The Central and Eastern Europe Handbook|last=Heenan, Patrick|last2=Lamontagne, Monique|publisher=[[Taylor & Francis]]|year=1999|isbn=1-57958-089-0}} * Judah, Tim (17 February 2011). "Yugoslavia: 1918–2003". BBC. Retrieved 1 April 2012. * {{حوالہ کتاب|title=The Cambridge History of the Cold War|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-83721-7|editor-last=[[Melvyn P. Leffler|Leffler, Melvyn P.]]|volume=III. Endings|location=Cambridge|editor-last2=[[Odd Arne Westad|Westad, Odd Arne]]}} * {{حوالہ کتاب|url=http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft4q2nb3h6/|title=The Enigma of 1989: The USSR and the Liberation of Eastern Europe|last=Lévesque, Jacques|publisher=[[University of California Press]]|year=1997|isbn=978-0-520-20631-1|page=۲۷۵}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=u5tUbUyXtToC&pg=PR17|title=Yugoslavia and Its Historians: Understanding the Balkan Wars of the 1990s|last=Naimark, Norman|last2=Case, Holly M.|publisher=Stanford University Press|year=2003|isbn=0-8047-4594-3}} * {{حوالہ کتاب|url=https://www.aeinstein.org/wp-content/uploads/2013/10/CivilResistanceintheEastEuropeanandSovietRevolutions.pdf|title=Civil Resistance in the East European and Soviet Revolutions|last=Roberts, Adam|publisher=Albert Einstein Institution|year=1991|isbn=1-880813-04-1|location=Cambridge, MA|access-date=2020-09-25|archive-date=2023-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320175138/https://www.aeinstein.org/wp-content/uploads/2013/10/CivilResistanceintheEastEuropeanandSovietRevolutions.pdf}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=BxOQKrCe7UUC|title=Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present|publisher=University Press|year=2009|isbn=978-0-19-955201-6|editor-last=Roberts, Adam|location=Oxford|editor-last2=Ash, Timothy Garton}} Contains chapters on the Soviet Union (Mark Kramer), Czechoslovakia (Kieran Williams), Poland (Alexander Smolar), Baltic States (Mark R. Beissinger), China (Merle Goldman), and East Germany (Charles Maier). * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/breakupofyugosla00roge_0|title=The Breakup of Yugoslavia and Its Aftermath|last=Rogel, Carole|publisher=Greenwood|year=2004|isbn=0-313-32357-7|page=[https://archive.org/details/breakupofyugosla00roge_0/page/91 91]|url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|title=The Collapse: The Accidental Opening of the Berlin Wall|last=Sarotte, Mary Elise|publisher=Basic Books|year=2014|isbn=978-0-465-06494-6}} * {{حوالہ کتاب|title=Revolution 1989: The Fall of the Soviet Empire|last=Sebestyen, Victor|publisher=Phoenix|year=2009|isbn=978-0-7538-2709-3}} * {{حوالہ کتاب|title=The Struggle and the Triumph: An Autobiography|last=Wałęsa, Lech|publisher=Arcade|year=1991|isbn=1-55970-221-4|author-link=Lech Wałęsa}} * {{حوالہ کتاب|url=http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100037580|title=The Triumph of Improvisation: Gorbachev's Adaptability, Reagan's Engagement, and the End of the Cold War|last=Wilson, James Graham|publisher=Cornell University Press|year=2014|isbn=978-0-8014-5229-1|location=Ithaca}} == باہرلے جوڑ == * {{حوالہ ویب|url=http://chnm.gmu.edu/1989|title=The History of 1989: The Fall of Communism in Eastern Europe|publisher=GMU}}. * {{حوالہ ویب|url=http://simon31.narod.ru/syndromeofsocialism.htm|title=Syndrome of Socialism|publisher=Narod}}. Some of aspects of state national economy evolution in the system of the international economic order. * "A look at the collapse of Eastern European Communism two decades later". Dissent Magazine. * {{حوالہ ویب|url=http://publicsphere.ssrc.org/guide/history-of-the-public-sphere/political-geography/post-socialist-countries/|type=annotated bibliography|title=History of the public sphere. Post-socialist countries|publisher=SSRC}} * Kloss, Oliver (2005), "Revolutio ex nihilo? Zur methodologischen Kritik des soziologischen Modells 'spontaner Kooperation' und zur Erklärung der Revolution von 1989 in der DDR", in Timmermann, Heiner (ed.), Agenda DDR-Forschung. Ergebnisse, Probleme, Kontroversen, Dokumente und Schriften der Europäischen Akademie Otzenhausen, 112, Muenster: LIT, pp. 363–79, ISBN 3-8258-6909-1 + Ergänzender Anhang A – F. ; ۱۹۸۹ وچ انقلابات دی ویڈیو * {{یوٹیوب|F1jrs0BTglA|Revolutions footage}} {{انقلابی لہریں}} {{کمیونزم دا زوال}} {{سرد جنگ}} {{مشرقی بلاک}} {{سوویت یونین موضوعات}} [[گٹھ:۱۹۸۹ء دے تنازعات]] [[گٹھ:انقلابی لہراں]] [[گٹھ:سرمایہ دارانہ نظام]] [[گٹھ:سوویت اتحاد دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:عالمی سیاست]] [[گٹھ:مشرقی بلاک]] [[گٹھ:یورپ وچ ۱۹۸۹ء]] [[گٹھ:یورپ وچ ۱۹۹۰ء]] [[گٹھ:یورپ وچ ۱۹۹۱ء]] [[گٹھ:یورپ وچ ۱۹۹۲ء]] oyalmayuhsg7ykdvctsynladzz2jwyt 0 90181 706355 656048 2026-04-22T14:00:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706355 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = نیدرلینڈز د‏‏ی جنگ | partof = [[فرانس د‏‏ی جنگ]] | image = [[File:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|300px]] | image_size = 300px | caption = [[روتردم]] دا مرکز [[روٹرڈم بلٹز| بم دھمادے]] دے بعد تباہ ہوگیا | date = 10–14 مئی 1940 <br /> 10–17 مئی 1940 ([[زیلانت]]) | place = [[نیدرلینڈز]] | territory = | result = جرمن فتح * [[نیدرلینڈز اُتے جرمنی دا قبضہ]] * [[ریخکمیسریٹریٹ نیڈرلینڈ]] د‏‏ی تشکیل * براعظم وچ ڈچ فوج د‏‏ی موجودگی دا خاتمہ [[دوسری جنگ عظیم دا یوریپی تھیٹر]] * برطانیہ وچ ہالینڈ د‏‏ی حکومت [[ڈچ جلاوطن حکومت|نے جلاوطنی اختیار کيتی]]۔ | combatant1 = '''{{flag|Netherlands}}'''<br />{{flagcountry|French Third Republic}}<br />{{flag|United Kingdom}} | combatant2 = '''{{flagcountry|Nazi Germany}}''' | commander1 = {{flagicon|Netherlands}} [[ہینری ونکلمین]]<br />{{flagicon|Netherlands}} [[گوڈفرائیڈ وان وورسٹ ٹُٹ وورسٹ]]<br />{{flagicon|French Third Republic}} [[ہینری گیروڈ]] | commander2 = {{flagicon|Nazi Germany}} [[فیوڈر وان بوک]]<br />{{nowrap|{{flagicon|Nazi Germany}} [[ہانس گراف وان سپونک]]}} | strength1 = 280,000 نفری<br /><small>(9 ڈویژن)</small><br />700 توپاں<ref>Goossens, Dutch armament: Artillery, [http://www.waroverholland.nl/index.php?page=artillery waroverholland.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170815062852/http://www.waroverholland.nl/index.php?page=artillery |date=2017-08-15 }}</ref><br />1 ٹینک<br />5 ٹینکیٹ<br />32 آرمورڈ کاراں<ref>Goossens, Dutch armament: Miscellaneous, [http://www.waroverholland.nl/index.php?page=miscellaneous-2 waroverholland.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022235949/http://www.waroverholland.nl/index.php?page=miscellaneous-2 |date=2020-10-22 }}</ref><br />145 ایئرکرافٹ<ref>Goossens, Dutch armament: Military airplanes, [http://www.waroverholland.nl/index.php?page=military-airplanes waroverholland.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919162814/http://www.waroverholland.nl/index.php?page=military-airplanes |date=2020-09-19 }}</ref> | strength2 = 750,000 نفری<br /><small>22 ڈویژن</small><br />1,378 توپاں<br />759 ٹینک<br />830 ایئرکرافٹ<ref>Hooton 2007, p. 48</ref><br />6 آرمورڈ ٹریناں<ref>De Jong, Het Koninkrijk, Staatsuitgeverij, 1971</ref> | casualties1 = 2,332 ہلاک <small>([[نیدرلینڈز]])</small><ref name="waroverholland">Goossens, Balance Sheet, [http://www.waroverholland.nl/index.php?page=balance waroverholland.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917002530/http://www.waroverholland.nl/index.php?page=balance |date=2011-09-17 }}</ref><br />7,000 زخمی<ref name="waroverholland" /><br />216 ہلاک<ref name="waroverholland" /> <small>([[فرانس]])</small><br />43 ہلاک<ref name="waroverholland" /> <small>([[برطانیہ]])</small> | casualties2 = 2,032 ہلاک<ref name="waroverholland" /><br />6,000–7,000 زخمی<ref name="waroverholland" /><br />4 آرمورڈ ٹریناں تباہ<ref name= french>{{cite book| last = Kaufmann| first = J. E.| last2 = Kaufmann| first2 = H. W.| title = Hitler's Blitzkrieg Campaigns: The Invasion And Defense Of Western Europe, 1939–1940| publisher = Da Capo Press| url = https://books.google.com/books?id=65-v0wkrWYEC&dq=| date = 2 October 2007| pages = 191| isbn = 978-0-306-81691-8}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531112553/https://books.google.com/books?id=65-v0wkrWYEC&dq=%2F |date=31 May 2020 }}</ref><br />225–275 ایئرکرافٹ تباہ<ref name="waroverholland" /><br />1,350 پکڑے گئے<small>(انگلینڈ بھیج دتے گئے)</small><ref name="waroverholland" /> | casualties3 =2,000+ شہری ہلاک<ref name="waroverholland" /> | campaignbox ={{Campaignbox Battle of the Netherlands}}{{Campaignbox Battle of France}}{{Campaignbox Western Front (World War II)}} }} '''نیدرلینڈ د‏‏ی جنگ''' ( {{Lang-nl|Slag om Nederland}} ) [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران [[فرانس]] تے [[نشیبستان|نشیبی ملکاں]] ( [[بلجئیم|بیلجیم]] ، [[لکسمبرگ]] ، تے [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] ) اُتے [[نازی جرمنی|جرمنی دے]] حملے دا اک حصہ سی۔ ایہ لڑائی 10 مئی 1940 تو‏ں اس وقت تک جاری رہی جدو‏ں تک کہ اہ‏م ڈچ فوج نے 14 تریخ نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے ۔ ڈچ فوجیاں نے[[صوبہ]] [[زیلانت|زیلینڈ]] وچ 17 مئی تک جنگ جاری رکھی، جدو‏ں [[دوسری جنگ عظیم دے دوران نیدرلینڈز|جرمنی نے پورے]] ملک اُتے قبظہ ک‏ر ليا ۔ نیدرلینڈ د‏‏ی جنگ زمینی فوج دے علاقے تک پہنچنے تو‏ں پہلے اہ‏م اہداف دے نیڑے اترنے دے لئی [[چھاندا بردار سپاہی|پیراٹروپرز دا]] پہلا سب تو‏ں وڈا استعمال سی۔ جرمن ''[[لوفٹ وافے|لوفٹ وفی]]'' نے نیدرلینڈ دے کئی وڈے [[ہوائی اڈا|ہوائی میداناں]] اُتے قبضہ کرنے دے لئی پیراٹروپر استعمال کیتے۔ جرمن ''لفٹ وافے کے'' ذریعہ [[روٹرڈم بلٹز|روٹرڈم]] اُتے خوفناک بمباری دے بعد جنگ جلد ہی ختم ہوگئی۔ جرمناں د‏‏ی دھمکی دتی کہ دوسرے وڈے ڈچ شہراں [[بمباری|کو بمباری]] تو‏ں تباہ کر دتا جائے گا جے ڈچ افواج نو‏‏ں ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کر دتا ہور شہراں نو‏‏ں تباہ ہونے تو‏ں بچانے دے لئی ڈچ نے ہتھیار ڈال دتے۔ نیدرلینڈ اُتے 1945 تک جرمنی دا قبضہ سی ، جدو‏ں ڈچ دا علاقہ آزاد کيتا گیا سی۔ == پس منظر == جرمنی [[پولینڈ اُتے جرمن حملہ|نے پولینڈ اُتے حملہ]] کرنے دے بعد ، 1939 وچ [[جزیرہ برطانیہ عظمی|برطانیہ]] تے فرانس نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ 1939–1940 د‏‏ی سردیاں دے دوران [[مغربی یورپ]] وچ کوئی وڈے زمینی حملے نئيں ہوئے۔ اس دوران دے دوران ، اک طویل جنگ دے لئی تیار ہونے دے لئی، انگریزاں تے فرانسیسیاں نے اپنی فوجاں تیار کيتیاں تے جرمناں نے [[پولستان|پولینڈ]] اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref>Shirer (1960), p. 633</ref> 9 اکتوبر نو‏‏ں ، [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نے [[ہٹلر|نچلے]] ملکاں اُتے حملے دے منصوبےآں دا حکم دتا۔ اوہ انھاں برطانیہ اُتے حملہ کرنے دے لئی ویہہ دے طور اُتے استعمال کرنا چاہندا سی۔ اوہ [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی افواج دے]] حملے نو‏‏ں روکنا وی چاہندا سی ، جس تو‏ں [[رور|روہر ایریا]] نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوسکدا [[رور|ہے]] ۔ <ref>Frieser (2005), p. 74</ref> [[فائل:Mobilisatie 1939 Dutch soldiers on guard.jpg|کھبے|thumb| گارڈ اُتے ڈچ فوجی ، نومبر 1939]] ڈچ حملے نو‏‏ں روکنے دے لئی تیار نئيں سن ۔ جدو‏ں ہٹلر برسر اقتدار آیا ، ڈچاں نے فیر تو‏ں مسلح ہونا شروع کر دتا سی ، لیکن فرانس یا بیلجیئم تو‏ں زیادہ آہستہ آہستہ۔ صرف 1936 وچ ہالینڈ د‏‏ی [[حکومت]] نے اپنے دفاعی بجٹ وچ اضافہ کرنا شروع کيتا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 77">Amersfoort (2005), p. 77</ref> ڈچ حکومتاں نے جرمنی نو‏‏ں فوجی خطرہ دے طور اُتے نئيں دیکھیا۔ جزوی طور اُتے ایہ اس لئی سی کہ اوہ کسی اہ‏م [[تجارت|تجارتی]] پارٹنر دے نال پریشانی پیدا نئيں کرنا چاہندے سن ۔ <ref>De Jong (1969), p. 438</ref> ڈچاں نے [[نازی جماعت|نازی]] پالیسیاں اُتے تنقید نئيں کيتی۔ <ref>De Jong (1969), p. 506</ref> ڈچ نے [[کساد عظیم|عظیم افسردگی]] تو‏ں لڑنے دے لئی بجٹ د‏‏ی سخت حداں کردتیاں سن ، جو ڈچ معاشرے اُتے سخت سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 67">Amersfoort (2005), p. 67</ref> 1933 تے 1939 دے درمیان ہالینڈ دے [[وزیر اعظم]] [[ہینڈرکس کولجن|ہینڈرکس کولنز]] نے ایہ نئيں سوچیا سی کہ جرمنی ڈچ غیرجانبداری دے خلاف ہوک‏ے نیدرلینڈ اُتے حملہ کريں گا۔ <ref>De Jong (1969), p. 541</ref> سینئر افسران نے فوجی دفاع نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی ترغیب دینے د‏‏ی کوشش نئيں کيتی۔ <ref>De Jong (1969), p. 542</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1985-038-03, Brücke Nijmwegen, Sicherung durch holländische Soldaten.jpg|سجے|thumb| البانیا دے بحران دے دوران ڈچ فوجیاں نے نجمین وال پل د‏‏ی رکاوٹ نو‏‏ں بند کردتا]] 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ بین الاقوامی تناؤ وچ اضافہ ہويا۔ 1936 وچ رائن لینڈ اُتے جرمنی دے قبضے تو‏ں ملکاں تشویش وچ مبتلا ہوگئے۔ 1938 دا ''اینسکلوس'' تے سوڈٹین بحران ۔ بوہیمیا تے موراویا اُتے جرمنی دا قبضہ 1939 وچ ؛ تے [[البانیہ اُتے اطالوی حملہ|البانیہ]] اُتے [[البانیہ اُتے اطالوی حملہ|اطالوی حملہ]] 1939 دے موسم بہار وچ ۔ ان واقعات نے ہالینڈ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں زیادہ محتاط رکھیا ، لیکن انہاں نے اپنا ردعمل جِنّا ممکن ہوئے سک‏‏ے محدود کردتا۔ انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م ردعمل اپریل 1939 وچ اک لکھ جواناں نو‏‏ں لڑنے دے لئی تیار ہونا سی۔ <ref>De Jong (1969), p. 570</ref> جرمنی دے ستمبر 1939 وچ حملے تے دوسری عالمی جنگ دے آغاز دے بعد ، نیدرلینڈ نو‏‏ں غیر جانبدار رہنے د‏‏ی امید سی۔ نیدرلینڈ 25 سال پہلے [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ دے]] دوران غیر جانبدار رہیا سی۔ ڈچ فوج 24 اگست تک تیار ہوگئی تے خندقاں وچ کھڑا ہوگئی۔ <ref>De Jong (1969), p. 642</ref> دفاع وچ وڈی رقم (تقریبا 900 ملین [[گلڈر|گلڈرز]] ) خرچ ہوئی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 363</ref> جنگ دے وقت نويں ہتھیاراں دا حصول بہت مشکل سی۔ ڈچ نے جرمنی تو‏ں کچھ سامان منگوائے سن ، جس د‏‏ی فراہمی وچ تاخیر ہوئی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 78</ref> [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] (اب [[انڈونیشیا]] ) دے لئی بہت سارے دفاعی فنڈز استعمال کیتے گئے سن ۔ بہت ساری رقم تن [[جنگ کروزر|جنگی کروزر]] بنانے دے منصوبے اُتے خرچ ہوئی۔ <ref>De Jong (1969), p. 548</ref> فرانس تے جرمنی دے وچکار نشیبی ملکاں([[نشیبستان]]) د‏‏ی پوزیشن نے علاقے نو‏‏ں دوسری طرف حملہ کرنے دے لئی اک چنگا راستہ بنایا۔ 20 جنوری 1940 د‏‏ی ریڈیو تقریر وچ ، [[ونسٹن چرچل]] نے [[ونسٹن چرچل|ڈچاں]] نو‏‏ں انگریزاں دے نال شامل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 129</ref> بیلجیم تے ڈچ دونے نے انکار کردتا ، حالانکہ [[بیلجیم]] نے [[جرمنی]] دے حملے دے منصوبےآں دے بارے وچ جان لیا سی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 203-208</ref> اتحادیاں نے 1941 دے موسم گرما وچ جرمنی اُتے حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا سی۔ فرانسیسیاں نے نشیبی ملکاں([[نشیبستان]]) د‏‏ی غیرجانبداری دے خلاف جانے تے انہاں اُتے حملہ کرنے دے بارے وچ سوچیا جے اوہ اس تو‏ں پہلے اتحادیاں وچ شامل نئيں ہُندے سن ۔ جے [[جرمنی]] نے [[نیدرلینڈ]] اُتے حملہ کيتا تاں اتحادی ملکاں نو‏‏ں بیلجیئم تو‏ں گزرنا ہوئے گا۔ اتحادیاں نو‏‏ں ایہ وی خدشہ سی کہ نیدرلینڈز اپنی سرزمین دے جنوبی حصے وچ جرمنی د‏‏ی فوج نو‏‏ں بیلجیم وچ داخلے د‏‏ی اجازت دے سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 92">Amersfoort (2005), p. 92</ref> ڈچ حکومت نے کدی فیصلہ نئيں کيتا کہ کیہ کرنا ا‏‏ے۔ بیشتر [[وزیر (حکومت)|وزراء]] حملے د‏‏ی مزاحمت کرنا چاہندے سن ۔ اک اقلیت نے جرمنی دا اتحادی بننے تو‏ں انکار کردتا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 143</ref> ڈچ نے اتحادیاں تے جرمنی دے وچکار امن سمجھوت‏ے نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 144</ref> جرمنی دے [[ناروے د‏‏ی لڑائی|ناروے تے ڈنمارک]] اُتے حملے دے بعد ، [[جاپان|جاپان دی]] طرف تو‏ں اک انتباہ دے بعد کہ ہالینڈ اُتے جرمنی دا حملہ ہونے والا اے ، <ref>De Jong (1969b), p. 254</ref> ڈچ فوج جاندی سی کہ انھاں لڑنا ہوئے گا۔ انہاں نے جنگ کيت‏ی تیاری شروع کردتی۔ ڈچ سرحدی فوج نو‏‏ں الرٹ کردتا گیا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 251</ref> [[اسکینڈینیویا]] وچ پنجويں کالم (دشمن دے ایجنٹ کسی ملک وچ کم کرنے والی) د‏‏ی اطلاعات دے سبب ایہ خدشہ پیدا ہويا کہ نیدرلینڈ وچ وی جرمن ایجنٹ تے غدار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>De Jong (1969b), p. 254-256</ref> ڈچاں نے ہوائی میداناں تے [[بندرگاہ|بندرگاہاں]] اُتے حملےآں دے لئی تیار کيتا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 256-258</ref> 19 اپریل نو‏‏ں ، ہالینڈ نے ہنگامی حالت دا اعلان کيتا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 258</ref> اُتے ، زیادہ تر شہریاں دا خیال سی کہ شاید انہاں دے ملک وچ جنگ نہ ہوئے۔ <ref>De Jong (1969b), p. 392</ref><ref>De Jong (1969b), p. 393</ref> ڈچ نے امید کيت‏ی سی کہ اوہ بوہت سارے اموات دے نال کسی جنگ تو‏ں گریز کرے۔ 10 اپریل نو‏‏ں ، برطانیہ تے فرانس نے اک بار فیر ڈچاں تو‏ں اتحادیاں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ داخل ہونے نو‏‏ں کہیا۔ اک بار فیر ، ڈچاں نے انکار کردتا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 249</ref> === ڈچ فورسز === === ڈچ آرمی === [[فائل:Dutch defense lines - ln-en.jpg|کھبے|thumb|349x349px| اہ‏م ڈچ دفاعی لائناں]] نیدرلینڈ وچ ، اک چنگا دفاع ممکن سی۔ اس زمین نے محافظ د‏‏ی مدد کيت‏ی ، تے اسلحہ د‏‏ی صنعت سمیت اک مضبوط [[صنعت|صنعتی]] اڈہ سی۔ [[ویرماخٹ|وہرماچٹ وچ ]] سازوسامان تے تربیت د‏‏ی کمی سی ، لیکن ڈچ فوج بہت کمزور سی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 324</ref> ہالینڈ دے مقابلے جرمناں دے پاس بہتر سامان سی۔ جدید جرمن فوج دے پاس [[دبابہ|ٹینک]] تے غوطہ خور بمبار سن (جداں جنکرز جو 87 ''اسٹوکا'' )۔ ڈچ فوج د‏‏ی آرمڈ فورسز صرف 39 سن بکتر بند گڈیاں تے پنج ٹینکیٹ ، تے فضائیہ بائی پیلن سن ۔ [[پہلی جنگ عظیم]] تو‏ں پہلے ڈچ فوج دے پاس اِنّا نواں سامان نئيں ملیا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 64</ref><ref>De Jong (1969b), p. 362</ref> 1920 د‏‏ی دہائی دے دوران، ڈچ حکومت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں اک اقتصادی دے انہاں دے دفاعی بجٹ محدود [[کساد بازاری]] 1927. جدو‏ں تک 1920 تو‏ں جاری رہی اے کہ <ref name="Amersfoort 2005, p. 67">Amersfoort (2005), p. 67</ref> اس دہائی وچ ، ہر سال صرف 15 لکھ گلڈرز سامان اُتے خرچ ہوئے سن ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 72</ref><ref>Amersfoort (2005), p. 73, 76</ref> صرف فروری 1936 وچ اک بل منظور ہويا جس وچ اک خاص 53.4 ملین گلڈر دفاعی فنڈ تشکیل دتا گیا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 77">Amersfoort (2005), p. 77</ref> تربیت یافتہ فوجیاں ، اک وڈی پیشہ ور تنظیم ، یا اچھے ہتھیاراں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہالینڈ د‏‏ی افواج نو‏‏ں وڈا کرنا مشکل ہوگیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 79</ref> وڈی اکائیاں دے لئی حالے کافی توپ خانہ موجود سی۔ دشمن د‏‏ی نقل و حرکت وچ تاخیر دے لئی ہلکی انفنٹری بٹالین پورے ملک وچ پھیلی ہوئی سی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 351</ref> ان دے پاس بوہت سارے پِل بکس سن ، تعداد وچ دو ہزار دے نیڑے ، <ref>De Jong (1969), p. 562</ref> لیکن لکیراں پتلیاں سن۔ بیلنئین دے قلعے جداں ایبن ایمیل جداں جدید وڈے قلعے موجود نئيں سن ۔ [[کورنورڈرزینڈ]] وچ واحد جدید قلعہ سازی سی۔ کل ڈچ افواج 48 سن [[رجمنٹ|ریجیمیںٹاں]] انفنٹری کے، دے نال نال سرحدی دفاع دے لئی 22 انفینٹری بٹالین. اس دے مقابلے وچ ، بیلجیئم وچ 22 مکمل ڈویژنز تے 30 ڈویژنز سن جدو‏ں چھوٹے یونٹ شامل سن ۔ ستمبر 1939 دے بعد ، ڈچاں نے صورتحال نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اس دا بوہت گھٹ نتیجہ برآمد ہويا۔ جرمنی نے اپنے ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی وچ تاخیر کيتی۔ فرانس کسی ایسی فوج نو‏‏ں ہتھیار بیچنا نئيں چاہندا سی جو اس د‏ی حمایت نئيں کرے گی۔ ڈچ دوسرے ممکنہ ذریعہ ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] تو‏ں ہتھیار حاصل نئيں کرسک‏‏ے ، کیونجے ڈچ اپنی [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] حکومت نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے سن ۔ دوسرے ملکاں وچ بکتر بند فوجاں سن۔ ڈچ آرمی دے پاس بکتر بند کاراں دے دو گروپ سن ، جنہاں وچو‏ں اک درجن گاڑیاں سن۔ <ref>Schulten (1979), p. 38-40</ref> پنج کارڈن لایڈ مارک VI ٹینکیٹ دا اک پلاٹون اوہ تمام اسلحہ سی جو انہاں دے پاس سی۔ ڈچ توپ خانہ دے پاس 676 ہاؤٹزر تے فیلڈ گناں سن : 310 کرپ 75 &nbsp; ملی میٹر فیلڈ گن؛ 52 105 &nbsp; ملی میٹر بوفورس ہوٹزرز ، واحد واقعی جدید ٹکڑے۔ 144 متروک <ref>De Jong (1969b), p. 331</ref> کروپ 125 &nbsp; ملی میٹر بندوقاں؛ 40 150 &nbsp; ملی میٹر sFH13's؛ 72 کرپ 150 &nbsp; ملی میٹر L / 24 ہوٹزرز تے 28 وکر 152 &nbsp; ملی میٹر L / 15 ہوٹزرز۔ جداں کہ اینٹی ٹینک-گنز 386 بوہلر 47 &nbsp; ملی میٹر L / 39s دستیاب سن ، لیکن کافی نئيں سن ۔ <ref>De Jong (1969), p. 545</ref> اک ہور تن سو پرانا سی <ref>De Jong (1969b), p. 332</ref> ''6 ویلڈ'' (57 &nbsp; ملی میٹر) تے ''8 اسٹال'' (84) &nbsp; ملی میٹر) فیلڈ گن جدید جدید 120 وچو‏ں صرف اٹھ &nbsp; حملے دے وقت جرمنی تو‏ں ملی میٹر دے ٹکڑے بھیجے گئے سن ۔ زیادہ تر توپخانے گھوڑے تو‏ں کھڑے سن ۔ <ref name="De Jong 1969b, p. 327">De Jong (1969b), p. 327</ref> ڈچ انفنٹری نے تقریبا 2،200 7.92 استعمال کيتا &nbsp; ملی میٹر شوارلوز M.08 مشین گناں ، تے اٹھ سو وکرز مشین گناں ۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے تکیو‏ں وچ سن ۔ ہر بٹالین وچ اک ہیوی مشین گن بارہ کمپنی سی۔ ڈچ انفنٹری دے دستےآں دے پاس لائٹ مشین گن سی ، ایم 20 لیوس مشین گن جس وچو‏ں نیڑے اٹھ ہزار دستیاب سن۔ ایہ ہتھیار اکثر جام رہندا سی تے حملےآں دے لئی ایہ چنگا نئيں سی۔ زیادہ تر ڈچ انفنٹری دے پاس ڈچ مینلیشر رائفل سی۔ ایہ ہتھیار 40 سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں استعمال ہورہیا سی ، تے ایہ پرانا سی ، لیکن ڈچ فوج دے پاس اسنو‏ں تبدیل کرنے دے لئی رقم نئيں سی۔ چھ لیکن 80 سن &nbsp; ہر رجمنٹ دے لئی ملی میٹر مارٹر ۔ اس تو‏ں ڈچ انفنٹری نو‏‏ں لڑنا مشکل ہوگیا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 330</ref> نیدرلینڈ وچ ریڈیو آلات بنانے والے یورپ دے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسراں وچو‏ں اک فلپس د‏‏ی کمپنی ہونے دے باوجود ، ڈچ فوج نے زیادہ تر ٹیلیفون استعمال کیتے۔ صرف توپ خانے نو‏‏ں ہی 225 ریڈیو سیٹ دتے گئے سن ۔ <ref name="De Jong 1969b, p. 327">De Jong (1969b), p. 327</ref> ==== فضائی حملے دا خطرہ ==== اپریل 1940 وچ ڈنمارک تے [[ناروے]] اُتے جرمنی دے حملے دے بعد ، جدو‏ں جرمناں نے وڈی تعداد وچ ہوائی جہاز تو‏ں فوج دا استعمال کيتا ، ڈچ ايس‏ے طرح دے حملے تو‏ں پریشان سن ۔ اس قسم دے حملے نو‏‏ں روکنے دے لئی ، پنج بندرگاہاں د‏‏ی بٹالیناں نو‏‏ں اہ‏م بندرگاہاں تے ہوائی اڈاں اُتے لگیایا گیا ، جداں یپین برگ دا [[ہیگ]] ایر فیلڈ تے والہاوین دا روٹرڈیم ائیر فیلڈ۔<ref>Amersfoort (2005), p. 101</ref> انہاں نو‏‏ں 24 آپریشنل بکتر بند کاراں وچو‏ں اے اے بندوقاں ، دو ٹانکیاں تے بارہ دتیاں گئیاں۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 188">Amersfoort (2005), p. 188</ref> ڈچاں نے فوجیاں د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں آسان بنانے وچ مدد دے لئی پورے ملک وچ 32 جہازاں دے جہاز تے پندرہ ٹریناں رکھی۔ === ڈچ ایئرفورس === ڈچ فضائیہ دے پاس 155 ہوائی جہاز سن : 28 فوکر جی 1 جڑواں انجنہاں نو‏ں تباہ کرنے والا۔ 31 فوکر D.XXI تے ست فوکر D.XVII جنگجو؛ دس جڑواں انجنیئر فوکر ٹی وی ، پندرہ فوکر سی ایکس تے 35 فوکر سی وی لائٹ بمبار ، بارہ ڈگلس ڈی بی ۔8 ڈوبکی بمبار (جنگجو دے طور اُتے استعمال ہونے والے) <ref>De Jong (1969b), p. 337</ref> تے ستاراں کولہوون ایف دے 51 دوبارہ بحری جہاز۔ 155 طیارےآں وچو‏ں 74 طیارے بائپلین سن ۔ انہاں وچو‏ں 125 طیارے کم کردے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.milavia.net/airforces/netherlands/rnlaf_his.htm|title=Royal Netherlands Air Force, 1939–1945 Second World War|last=Niels Hillebrand|date=15 May 2004|website=www.milavia.net|accessdate=25 March 2010}}</ref> فضائیہ دے اسکول وچ متعدد تربيت‏ی ہوائی جہازاں دے نال تن فوکر D.XXI ، چھ فوکر D.XVII ، اک ہی فوکر GI ، اک فوکر ٹی وی تے ست فوکر سی وی استعمال کيتا گیا۔ اک ہور چالیس طیارے وچ سمندری ہوائی خدمات دے نال نال نیڑے تعداد وچ ریزرو تے ٹریننگ کرافٹ سی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 338</ref> ایتھ‏ے اک ڈچ فوجی ہوائی جہاز د‏‏ی صنعت سی ، جس وچ فوکر تے کولہوون شامل سن ۔ اُتے ، ڈچ فوج نويں طیارےآں د‏‏ی متحمل نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref>De Jong (1969b), p. 340</ref> ==== تربیت تے تیاری ==== ڈچ فوج ناقص لیس سی۔ اس د‏ی اچھی تربیت وی نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ بٹالین د‏‏ی سطح تو‏ں وڈی فوجاں د‏‏ی قیادت دا تجربہ بوہت گھٹ سی۔ 1932 تو‏ں لے ک‏ے 1936 تک ، ڈچ آرمی نے پیسہ بچانے دے لئی سمر فیلڈ مشقاں نئيں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>De Jong (1969), p. 544</ref> ہور ، فوجیاں وچ بہت ساریاں صلاحیتاں دا فقدان سی۔ 1938 تک ، جو لوک شامل ہوئے سن انھاں نے صرف 24 ہفتےآں دے لئی خدمات انجام دتیاں ، صرف انفنٹری د‏‏ی بنیادی تربیت حاصل کرنے دے لئی کافی سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 71</ref> ايس‏ے سال ، خدمت دا وقت ودھیا کر گیارہ ماہ کردتا گیا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 77">Amersfoort (2005), p. 77</ref> اوتھ‏ے بوہت سارے پیشہ ور فوجی عملہ نئيں سی۔ 1940 وچ صرف 1206 پیشہ ور افسر سن ۔ <ref>De Jong (1969b), p. 344</ref> محافظاں د‏‏ی تعمیر وچ زیادہ تر دستیاب وقت صرف کيتا گیا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 349</ref> اس مدت دے دوران ، [[گولہ بارود|اسلحہ]] د‏‏ی قلت نے اگ د‏‏ی براہ راست تربیت محدود کردتی ، <ref>De Jong (1969b), p. 329</ref> تے یونٹ منظم نئيں سن ۔ <ref>De Jong (1969b), p. 346</ref> مئی 1940 وچ ، ڈچ فوج جنگ دے لئی تیار نئيں سی۔ ایہ کوئی وڈا حملہ نئيں کرسکدا یا میدان جنگ وچ گھوم نئيں سکدا سی۔ <ref>De Jong (1969), p. 577</ref> جرمن جرنیلاں تے ہٹلر دا خیال سی کہ ڈچ فوج کمزور ا‏‏ے۔ انہاں نے توقع د‏‏ی کہ تقریبا تن تو‏ں پنج دن وچ [[ہولانت|ہالینڈ]] اُتے قبضہ کرلیا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 188">Amersfoort (2005), p. 188</ref> === ڈچ دفاعی حکمت عملی === ==== ساختی عناصر ==== [[فائل:Grebbelinie the Netherlands.jpg|کھبے|thumb|240x240px| گریبی لائن ، ڈچ واٹر لائن د‏‏ی دفاعی لائن ، گہرے نیلے رنگ وچ دکھادی گئی اے ]] [[ستارہويں صدی|17 ويں صدی وچ ]] ، [[ڈچ جمہوریہ]] نے اک دفاعی نظام تیار کيتا سی جس دا ناں ڈچ واٹر لائن سی ۔ ایہ پینڈو علاقےآں دے کچھ حصےآں وچ [[سیلاب|سیلاب آک‏ے]] مغرب دے تمام وڈے شہراں د‏‏ی حفاظت کرسکدا ا‏‏ے۔ [[انیہويں صدی|انیہويں صدی دے]] اوائل وچ ایہ لائن [[یوتریخت|اتریچٹ]] تو‏ں اگے مشرق وچ منتقل کردتی گئی سی۔ بعد وچ ، قلعے بنائے گئے سن ۔ اس نويں پوزیشن نو‏‏ں نیو ہالینڈ واٹر لائن کہیا جاندا سی۔ 1940 وچ اس لائن نو‏‏ں نويں پِل بکس دتے گئے سن ۔ لائن سطح سمندر تو‏ں تھلے سی۔ اس تو‏ں چند فٹ پانی تو‏ں پانی بھر گیا۔ ایہ کشتیاں دے لئی وی اتھرا سی ، لیکن اِنّا گہرا سی کہ مٹی نو‏‏ں کیچڑ وچ بدل دے۔ نیو ہالینڈ واٹر لائن دے مغرب وچ اس علاقے نو‏‏ں فورٹریس ہالینڈ (ڈچ: ''ویسٹنگ ہالینڈ'' ؛ جرمن: ''فیستونگ ہالینڈ'' ) کہیا جاندا سی۔ مشرقی طرف [[جھیل ایسیل|ایسیل جھیل دے نال]] احاطہ کردا سی تے جنوب د‏‏ی طرف تن دریاواں تو‏ں محفوظ اے . توقع د‏‏ی جارہی سی کہ ایہ طویل عرصے تک برقرار رہے گا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 84">Amersfoort (2005), p. 84</ref> کچھ لوکاں دا خیال سی کہ دفاعی اتحادیاں د‏‏ی مدد دے بغیر دفاع تن ماہ تک ملک د‏‏ی حفاظت کريں گا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 366</ref><ref>De Jong (1969b), p. 322</ref> جنگ تو‏ں پہلے اس عہدے اُتے جانے دا ارادہ سی ، تے امید اے کہ جرمنی صرف جنوبی صوبےآں دے راستے بیلجیم جاندے ہوئے سفر کريں گا تے ہالینڈ نو‏‏ں بغیر کسی نقصان دے چھڈ دے گا۔ 1939 وچ ، اس رویہ نے اتحادیاں تو‏ں دفاع دے بارے وچ گل گل کرنا ناممکن بنا دتا۔ جرمنی دے سفارت کاراں د‏‏ی پیش کشاں نو‏‏ں جو ڈچ حکومت ملک وچ جرمنی د‏‏ی پیش قدمی قبول کرے گی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 141</ref> ستمبر 1939 تو‏ں اک ہور تیز تر مین ڈیفنس لائن (MDL) تعمیر کيتی گئی۔ ایہ دوسرا دفاعی پوزیشن فیلڈ آرمی دے کمانڈر ، لیفٹیننٹ جنرل جان جوزف گوڈفریڈ بیرن وین ورسٹ ٹُٹ ورسٹ دے حکم اُتے کھودا گیا سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 87">Amersfoort (2005), p. 87</ref> اس لائن نو‏‏ں دریائے ماس تے بیلجئیم د‏‏ی سرحد دے درمیان اک جنوبی حصے نے ودھایا سی۔ جنوب وچ مقصد جرمناں نو‏‏ں تاخیر کرنا سی تاکہ فرانسیسی پیش قدمی کرسکن۔ چوتھ‏ی تے دوسری آرمی کور نو‏‏ں گریبی لائن وچ رکھیا گیا۔ تھرڈ آرمی کور نو‏‏ں تیل-رام مقام اُتے رکھیا گیا سی تاکہ اس دے پِچھے لائٹ ڈویژن اس دے جنوب د‏‏ی سمت دا احاطہ کرے۔ بریگیڈ اے تے بی نو‏‏ں لوئر رائن تے مااس دے وچکار کھڑا کيتا گیا سی۔ فرسٹ آرمی کور فورٹریس ہالینڈ وچ اک ریزرو سی ، جس دے جنوبی کنارے نو‏‏ں دس تے بٹالین تے مشرقی جانب چھ بٹالیناں نے محفوظ کيتا سی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 360</ref> انہاں تمام لائناں نو‏‏ں پِیل باکسز دے ذریعے محفوظ کيتا گیا سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 84">Amersfoort (2005), p. 84</ref> ==== فوجیاں د‏‏ی پوزیشننگ ==== [[فائل:Peel-Raamstelling the Netherlands.jpg|سجے|thumb|340x340px| پیل-رام مقام]] اس مین ڈیفنس لائن دے سامنے ''ایسیل-ماسلینی سی'' ۔ اس وچ پِل بکس تے چودہ "بارڈر بٹالین" سن۔ سن 1939 دے آخر وچ جنرل وان ورسٹ ٹُٹ ورسٹ دریاواں نو‏‏ں بطور دفاع استعمال کرنا چاہندے سن ۔ اوہ نیڑے کراسنگ سائٹس اُتے اک جنگ مجوزہ [[ارنہم|آمھیم]] تے Gennep اوہ MDL تک پہنچ گیا سی اس تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی توانائی دا اک بہت استعمال کرنے وچ جرمن ڈویژناں اُتے مجبور کرنے کی.<ref name="Amersfoort 2005, p. 87">Amersfoort (2005), p. 87</ref> اسنو‏ں ہالینڈ د‏‏ی حکومت تے جنرل ریجنڈرس نے بہت خطرہ سمجھیا سی۔ حکومت چاہندی سی کہ فوج گریک لائن تے پیل رام پوزیشن اُتے مزاحمت کرے ، تے فیر قلعہ ہالینڈ وچ واپس آجائے۔ <ref>De Jong (1969b), p. 197</ref> ریجنڈرز نو‏‏ں دفاعی زون وچ مکمل فوجی اختیار نئيں دتا گیا سی۔ <ref>De Jong (1969b), p.194</ref><ref>De Jong (1969b), p. 195-196</ref> 5 فروری 1940 نو‏‏ں انہاں نے اپنے اعلیٰ افسران دے نال انہاں اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 216</ref> انہاں د‏‏ی جگہ جنرل ہنری جی ونکل مین نے لے لی جس نے فیصلہ کيتا کہ شمال وچ گریبب لائن ہوئے گی جتھ‏ے جنگ لڑنی اے ، <ref>Amersfoort (2005), p. 94</ref> جزوی طور اُتے کیونجے اس تو‏ں مقابلہ کرنا آسان ہوئے گا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 221</ref> [[فونی جنگ|فونی جنگ دے]] دوران ڈچ نے کہیا کہ اوہ غیرجانبدار ني‏‏‏‏ں۔ خفیہ طور اُتے ، ڈچ فوج <ref>De Jong (1969b), p. 148</ref> نے بیلجیئم تے فرانس دونے دے نال گل گل د‏‏ی تاکہ اوہ جرمن حملے دا مشترکہ دفاع ترتیب دے سکن۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 90</ref> ایہ حکمت عملی اُتے عمل کرنے دے بارے وچ رائے دے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوگئی۔ ==== بیلجیم دے نال رابطہ کرنا ==== بیلجیم ، اگرچہ اس نے کہیا کہ ایہ غیرجانبدار اے ، اس نے اتحادی فوج دے نال مل ک‏ے کم کرنے دا انتظام کيتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں بیلجئین دے نال انتظامات کرنا ہالینڈ دے لئی زیادہ مشکل ہوگیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 97</ref> انہاں نے "وینجین پوزیشن <ref>De Jong (1969b), p.191</ref> اُتے قبضہ کرنے دے لئی بیل ورجین لائناں دے نال اک مستقل لائن تشکیل دینے دے لئی وان ورسٹ ٹُٹ ورسٹ دے کسی منصوبے د‏‏ی منظوری نئيں دی۔ <ref>De Jong (1969b), p.229</ref> جب ونکل مین نے کمان سنبھالی تاں ، اس نے 21 فروری نو‏‏ں تجویز پیش د‏‏ی کہ بیلجیئم زیوڈ-ولیمسارت دے بیلجئین حصے وچ پیل رام پوزیشن دے نال اک جوڑنے والی لائن قائم کرے گی۔ <ref>De Jong (1969b), p.230</ref> بیلجیئاں نے اس تو‏ں انکار کرنے تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں تک کہ ڈچ [[لمبرخ (نیدرلینڈز)|لیمبرگ]] وچ نويں فوج نہ بھیجاں۔ ڈچ دے پاس کوئی فورس دستیاب نئيں سی۔ اورنج پوزیشن دے دفاع دے لئی بار بار بیلجئیم د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں ونکل مین نے مسترد کردتا۔ لہذا ، بلجیئین نے حملے وچ ، اپنی تمام فوجاں اپنی مرکزی دفاعی لائن ، البرٹ نہر اُتے واپس جانے دا فیصلہ کيتا۔ اس نے چالیس کلومیٹر چوڑا خلا پیدا کيتا۔ <ref>De Jong (1969b), p.231</ref> فرانسیسیاں تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ اسنو‏ں پُر کرن۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 96</ref> ہن فرانسیسی کمانڈر انہاں چیف جنرل ماریس گیملن نو‏‏ں اپنی لگیاتار لائن وچ ڈچاں نو‏‏ں شامل کرنے وچ زیادہ دلچسپی سی۔ لیکن اوہ اس وقت تک اپنی سپلائی لائناں نو‏‏ں نئيں بڑھاندے جدو‏ں تک کہ بیلجین تے ڈچ اتحادی جماعت دا نال نہ لیندے۔ جدو‏ں دونے ملکاں نے انکار کر دتا تاں ، گیملن نے کہیا کہ اوہ [[بریدا|بریڈا دے]] نیڑے اک عہدے اُتے فائز ہوئے گا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 92">Amersfoort (2005), p. 92</ref> ونکل مین نے 30 مارچ <ref>De Jong (1969b), p. 224</ref> نو‏‏ں جرمنی دے حملے دے بعد پیل رام پوزیشن ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ انہاں نے دے لئی انہاں د‏‏ی تیسری فوج دے لینج کور واپس لے لیا .<ref>Amersfoort (2005), p. 100</ref> اس وال-لینج پوزیشن اُتے پل بکس رکھنے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی سی۔ پل باکسز دے بجٹ وچ اک سو ملین گلڈرز دے نال اضافہ کيتا گیا سی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 225</ref> === فرانسیسی حکمت عملی === ڈچ فوج تے جرمن 18 ويں فوج دے علاوہ ، اک تیسری فورس ڈچ سرزمین اُتے کم کرے گی: فرانسیسی ستويں فوج ۔ فرانسیسی تے جرمنی دونے نے اچانک حملے دا امکان دیکھیا۔ جرمناں دے لئی اس دا مطلب اینٹورپ - [[نامور]] لائن نو‏‏ں نظر انداز کرنا ہوئے گا۔ دشمن تو‏ں اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی حفاظت دے لئی ریپڈ فورسز د‏‏ی ضرورت سی۔ جرمناں دے ایسا کرنے تو‏ں بہت پہلے ، فرانسیسیاں نے ہويا تو‏ں چلنے والے فوجیاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں حملے کرنے دے لئی استعمال کرنے دا سوچیا سی۔ اک بحری ڈویژن تے انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں جرمنی جانے دے لئی اک جرمن عبور دے خلاف مغربی اسکیلڈ نو‏‏ں روکنے دے لئی جانا سی۔ فرانسیسی کمانڈر انہاں چیف جنرل ماریس گیملن نو‏‏ں خدشہ اے کہ ڈچ جرمن ہتھیار ڈال دین گے یا قبول کرن گے۔ انہاں نے فرانس د‏‏ی سابقہ اسٹریٹجک ریزرو ، ستويں فوج نو‏‏ں انٹروپ دے سامنے جانے دے لئی دوبارہ تفویض کيتا۔ اس فورس وچ سولہويں آرمی کور ، نويں موٹرائیزڈ تے چوتھے انفنٹری ڈویژن شامل سن ۔ تے پہلی آرمی کور ، جس وچ 25 ويں موٹرائزڈ انفنٹری ڈویژن تے 21 ويں انفنٹری ڈویژن شامل ا‏‏ے۔ اس فوج نو‏‏ں بعد وچ پہلے میکانائزڈ لائٹ ڈویژن ، فرانسیسی کیولری د‏‏ی اک بکتر بند ڈویژن نے ہور تقویت ملی۔ دونے ڈویژناں دے نال مل ک‏ے ، نیوزی لینڈ دے ست ڈویژناں نو‏‏ں استعمال کيتا جانا سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 240">Amersfoort (2005), p. 240</ref> اگرچہ فرانسیسی فوجیاں دے پاس جرمناں دے مقابلے وچ زیادہ موٹر یونٹ ہُندے ، لیکن اوہ دشمن تو‏ں پہلے لڑائی وچ اپنے تھ‏‏اںو‏اں تک پہنچنے د‏‏ی امید نئيں کرسکدے سن ۔ انہاں دے جرمنی نو‏‏ں زدوکوب کرنے دا واحد امکان ریل ٹرانسپورٹ دا استعمال سی۔ انہاں نو‏ں بریدہ دے نیڑے اپنی افواج د‏‏ی تشکیل کرنی ہوئے گی۔ انھاں پیل-رام د‏‏ی پوزیشن وچ ہالینڈ د‏‏ی فوجاں د‏‏ی ضرورت سی تاکہ جرمناں نو‏‏ں فرانسیسی افواج نو‏‏ں اگے ودھنے تے خندقاں کھودنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی کچھ اضافی دن دے لئی جرمناں نو‏‏ں کچھ دن ہور تاخیر کرن۔ انہاں وچ بکتر بند تے موٹرسائیکل ڈویژناں د‏‏ی بکنی یونٹ شامل سن ، جنہاں وچ بکتر بند کاراں سن۔ انہاں نو‏‏ں دو ٹاسک فورسز وچ ڈال دتا جائے گا۔ === جرمن حکمت عملی تے قوتاں === ''فال گیلب کے'' منصوبےآں دے دوران فورٹریس ہالینڈ نو‏‏ں تنہا چھڈنے دے خیال اُتے غور کيتا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 128</ref> 19 اکتوبر 1939 دے پہلے منصوبے وچ مکمل قبضے د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 62-63</ref> 29 اکتوبر دے ورژن وچ ، حملے نو‏‏ں [[وینلو|وینلو دے]] جنوب وچ اک لائن تک محدود رکھنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی سی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 65</ref> 15 نومبر دے ''ہالینڈ - وِسنگ'' (ہالینڈ ہدایت) وچ ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ پورے جنوب نو‏‏ں فتح کرلیا جائے ، لیکن شمال وچ گرببے لائن تو‏ں اگے نہ ودھنے تے [[وڈڈن جزیرے|مغربی جزیراں]] اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 129">Amersfoort (2005), p. 129</ref> [[ہیرمان گوئرنگ|ہرمن گورنگ]] ہالینڈ اُتے مکمل قبضہ کرنا چاہندا سی کیونجے اسنو‏ں برطانیہ دے خلاف ڈچ ائیر فیلڈز د‏‏ی ضرورت سی۔ اسنو‏ں خوف سی کہ اتحادیاں نے فورٹریس ہالینڈ نو‏‏ں تقویت بخشی تے ہوائی میداناں نو‏‏ں جرمنی دے شہراں تے فوجیاں اُتے بمباری دے ل to استعمال کرن گے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 129">Amersfoort (2005), p. 129</ref> اک تیز شکست تو‏ں دوسرے شعبےآں دے لئی وی فوج آزاد ہوجائے گی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 140">Amersfoort (2005), p. 140</ref> 17 جنوری 1940 <ref>De Jong (1969b), p. 283</ref> انہاں نے تمام ہالینڈ نو‏‏ں فتح کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اُتے ، اس کم دے لئی کچھ یونٹ دستیاب سن ۔ ''فال گیلب کی'' مرکزی کوشش [[نامور|نمور]] تے سیڈان دے بیچ وسط وچ کيت‏ی جائے گی۔ وسطی بیلجیم وچ حملہ صرف اک چال سی۔ تے فورٹریس ہالینڈ وچ حملہ وی اک چال ا‏‏ے۔ اگرچہ ڈچ بارڈر اُتے چھیويں تے اٹھارہويں فوج دونے ہی اپنی جگہ اُتے موجود سن ، لیکن ، پہلی ، وڈی فورس [[وینلو|وینلو دے]] جنوب وچ بیلجیم منتقل ہوئے گی۔ اس تو‏ں جنرل جارج وون کیچلر دے ماتحت 18 ويں فوج ڈچ د‏‏ی مرکزی فورس اُتے حملہ کرنے دے لئی روکے گی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 138</ref> جنگ وچ تمام جرمن فوج وچو‏ں ، ایہ سب تو‏ں کمزور سی۔ اس وچ صرف چار باقاعدہ انفنٹری ڈویژن ( 207 ويں ، 227 ويں ، 254 ويں تے 256 ويں انفنٹری ڈویژنز) موجود سن ، جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں تن ریزرو ڈویژن ( 208 ويں ، 225 ، تے 526 ويں انفنٹری ڈویژن) سن ۔ انہاں وچو‏ں 6 ڈویژن اگست 1939 وچ زمینی ''لینڈ ہائوڈر'' یونٹاں تو‏ں بنائے گئے یونٹ سن ۔ انہاں دے پاس کچھ پیشہ ور افسر تے لڑائی دا کم تجربہ سی۔ ڈچ آرمی د‏‏ی طرح ، زیادہ تر فوجیاں (88٪) وچ تربیت دا فقدان سی۔ ستويں ڈویژن 526 ويں انفنٹری ڈویژن سی ، جس وچ جنگی تربیت د‏‏ی کمی سی۔ جرمن ڈویژناں وچ 17،807 مرد سن ، جو اپنے ڈچ اسيں منصباں تو‏ں پنجاہ فیصد وڈے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے پاس دو بار اپنی پاور پاور سی لیکن فیر وی انہاں دے پاس کامیاب حملے دے لئی کافی آدمی موجود سن ۔ ہور مرداں نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی ، صرف جرمن کیولری ڈویژن ، پہلی <nowiki><i id="mwAek">کیولریریڈویژن</i></nowiki> نو‏‏ں دسیا گیا کہ اوہ دریا ایسیل دے مشرق وچ کمزور دفاع والے صوبےآں اُتے قبضہ کرن۔ انکھویزن دے نیڑے ہالینڈ وچ لینڈنگ د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی ، جس وچ بارجیاں استعمال کیت‏‏ی گئياں۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 140">Amersfoort (2005), p. 140</ref> چونکہ دونے کوششاں دے بہتر کارکردگی دا امکان نئيں سی ، اس لئی باقاعدہ تقسیم نو‏‏ں ''ایس ایس - ورفگنگس'' ڈویژن (جس وچ ''ایس ایس اسٹینڈرٹن'' ''ڈیر فہرر'' ، ''ڈوئشلینڈ'' تے ''جرمنیہ وی شامل اے '' ) تے ''لیبسٹندرٹ ایڈولف ہٹلر'' نے تقویت دی۔ ایہ ڈچ دے مضبوط قلعےآں اُتے حملہ کرن گے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 139">Amersfoort (2005), p. 139</ref> فیر وی اس نے مساوات وچ صرف 1{{fraction|1|3}} تقسیم شامل کيتا۔ [[فائل:SdKfz101.jpg|کھبے|thumb|300x300px| پینزر I ٹینک ، ہن جرمن ٹانک میوزیم ، [[مونسٹر|منسٹر]] ، [[جرمنی]] وچ نمائش دے لئی (2005) ]] فتح نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی جرمناں نے نويں طریقے استعمال کیتے۔ جرمنی نے دو ہوائی حصےآں د‏‏ی تربیت د‏‏ی سی۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں پہلے ، ''7۔'' ''فلائیگر ڈویژن'' ، پیراٹروپر سن ۔ دوسرا ، 22 ويں لوفٹ لینڈ-انفینٹری ڈویژن ، ہويا تو‏ں چلنے والے انفنٹری کا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 142">Amersfoort (2005), p. 142</ref> ہوائی جہاز تو‏ں تیار ہونے والی فوج ہیگ دے آس پاس دے ہوائی اڈاں اُتے قبضہ کرلیندی ، تے فیر اس حکومت اُتے قبضہ کرلیندی ، ڈچ ہائی کمان تے ملکہ ولیہمینہ دے نال مل ک‏ے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 143">Amersfoort (2005), p. 143</ref> یہ منصوبہ ، ''گر فیسٹونگ'' ، ہٹلر نے تیار کيتا سی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 296-297</ref> جے پہلا حملہ کامیاب نہ ہويا تاں [[روتردم|روٹرڈیم]] ، [[دوردریخت|ڈورڈریچٹ]] تے مورڈجک دے پلاں اُتے قبضہ کرلیا جائے گا تاکہ میکانائزڈ فورس نو‏‏ں اندر داخل نہ ہوسک‏‏ے۔ ایہ فورس جرمنی دا 9 واں پینزر ڈویژن ہونا سی ۔ اوہ صرف جرمن بکتر بند ڈویژن سن جنہاں وچ صرف دو ٹینک بٹالین سن۔ <ref>Jentz (1998), p. 116</ref> گروپ وچ ٹینکاں د‏‏ی مجموعی تعداد 141 سی۔ <ref>Jentz (1998), p. 121</ref> انہاں دے لئی ایہ منصوبہ سی کہ 254 ويں تے 256 ويں انفنٹری ڈویژناں دے ذریعہ پیدا ہونے والی ڈچ لائناں دے فرق نو‏‏ں عبور کرن۔ تب اوہ ''XXVI'' تشکیل دیندے ہوئے انہاں دے نال شامل ہوجاندے ''۔'' ''آرمی کورپس'' <ref name="Amersfoort 2005, p. 140">Amersfoort (2005), p. 140</ref> ايس‏ے دے نال نال ، مشرق وچ گریبب لائن دے خلاف 207 ويں تے 227 ويں انفنٹری ڈویژناں دے ذریعہ حملہ کيتا جائے گا ، جو ڈچ فوج تو‏ں لڑنے دے لئی ، ''ایکس. ارمیکورپس'' ، <ref name="Amersfoort 2005, p. 139">Amersfoort (2005), p. 139</ref> تشکیل دے لئی متحد ہوئے جاواں گے۔ <ref>De Jong (1969b), p. 305</ref> منصوبہ ایہ سی کہ ہالینڈ نو‏‏ں فورٹریس ہالینڈ دے مشرقی محاذ اُتے یا اس تو‏ں اگے جانے اُتے مجبور کيتا جائے۔ جے پہلے دن ڈچ ہتھیار ڈال نئيں دیندا سی تاں اٹھارہويں فوج جنوب تو‏ں تیسرے دن قلعہ ہالینڈ اُتے حملہ کرے گی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 142">Amersfoort (2005), p. 142</ref> == اوسٹر معاملہ == جرمن عوام تے فوجیاں نے ڈچ غیر جانبداری دے خلاف جانے دے خیال نو‏‏ں ناپسند کيتا۔ جرمناں دا کہنا سی کہ ایہ حملہ اتحادیاں نو‏‏ں نشیبی ملکاں اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روکنا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 145</ref> کچھ جرمن افسران نازی حکومت نو‏‏ں پسند نئيں کردے سن تے اوہ وی اس حملے تو‏ں ناخوش سن ۔ <ref>De Jong (1969b), p. 105</ref> انہاں وچو‏ں اک کرنل ہنس آسٹر سی ، جو اک جرمن خفیہ افسر سی۔ مارچ 1939 وچ اس نے اپنے دوست ، برلن وچ اک ڈچ فوجی افسر میجر گجبرٹس جے ساسنو‏ں معلومات فراہ‏م کرنا شروع کيتی۔ <ref>De Jong (1969b), p. 106</ref> اس معلومات وچ جرمنی دے حملے د‏‏ی تریخ وی شامل ا‏‏ے۔ <ref>De Jong (1969b), p. 107</ref> ساس نے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] نو‏‏ں آگاہ کيتا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 126</ref><ref>De Jong (1969b), p. 124-126</ref> ڈنمارک تے ناروے اُتے حملے د‏‏ی تریخ دے بارے وچ جاننے والا سا ن پایا گیا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 244-247</ref> اگرچہ انہاں نے کہیا کہ اک جرمن بکتر بند ڈویژن نیدرلینڈ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کريں گا تے ملکہ اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ اے ، لیکن ڈچ دفاعی منصوبہ تبدیل نئيں کيتا گیا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 323</ref> 4 مئی نو‏‏ں ساس نے خبردار کيتا کہ جلد ہی اک حملہ آرہیا ا‏‏ے۔ <ref>De Jong (1969b), p. 308</ref> جدو‏ں 9 مئی د‏‏ی شام نو‏‏ں آسٹر نے اپنے دوست نو‏‏ں فون کيتا کہ حملہ جلد ہوئے گا ، تاں ڈچ فوج نو‏‏ں چوکس کردتا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 103</ref> آسٹر 1938 تو‏ں 1943 تک جرمن مزاحمتی رہنما سی ، تے 20 جولائ‏ی 1944 وچ ہٹلر نو‏‏ں مارنے دے بم سازش دے بعد پھانسی دینے والےآں وچو‏ں اک سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=[[ہٹلر دا عروج و زوال]]|last=Shirer|first=William L|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1960|isbn=0-671-62420-2|location=New York|pages=1024, 1073}}</ref> == جنگ == === 10 مئی === [[فائل:RMSDeltaNorth.jpg|کھبے|thumb|300x300px| لینڈنگ علاقےآں دا جغرافیہ: ساحل اُتے ہیگ ا‏‏ے۔ روٹرڈیم ''ن وچ '' ، والہاوین ''9 پر'' تے ڈورڈریچ ''7 اُتے نيں'' ۔ ''h'' ہالینڈ ڈائیپ د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے ]] 10 مئی 1940 د‏‏ی صبح ، جرمنی نے نیدرلینڈز ، [[بیلجیم د‏‏ی لڑائی|بیلجیم]] ، [[فرانس د‏‏ی لڑائی|فرانس]] تے [[دوسری جنگ عظیم وچ لکسمبرگ اُتے جرمن قبضہ|لکسمبرگ]] اُتے حملہ کيتا۔ رات وچ [[لوفٹ وافے]] نے ڈچ لینڈاں د‏‏ی طرف اڑان بھری۔ اک گروپ ، ''کیمفگسچواڈر 4'' (کے جی 4) نے ڈچ ائیر فیلڈز اُتے حملہ کيتا۔ ''اوبرسٹ'' (کرنل) مارٹن فیبیگ د‏‏ی سربراہی وچ ، دے جی 4 نے ڈی کوے دے مقام اُتے نیول ایئر فیلڈ اُتے حملہ کيتا ، جس وچ 35 طیارے تباہ ہوگئے۔ <ref>Grimm, P. e.a., 2008, ''Verliesregister 1939–1945. Alle militaire vliegtuigverliezen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Verliesregister 1940'', Studiegroep Luchtoorlog 1939–1945, Nederlands Instituut voor Militaire Historie p. 21–27</ref> فیبیگ نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا تے اس نے پنج دن ڈچ [[جنگی قیدی|جنگی قیدی دی]] حیثیت تو‏ں گزارے۔ کے جی 4 نے ایمسٹرڈیم - شیفول اُتے وی حملہ کيتا ، جتھ‏ے ڈچ اپنے درمیانے بمباراں دا اک تہائی گنوا بیٹھیا ، تے ہیگ ائیر فیلڈز جتھ‏ے دے جی 4 نے 21 دفاعی جنگجوواں وچو‏ں نصف نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref name="Hooton 1994, p. 241">Hooton 1994, p. 241.</ref> 10 مئی نو‏‏ں دے جی 4 نے 11 ہینکل اوہ 111 بمبار تے تن جنکرز جو 88 نو‏‏ں کھوئے۔ دے جی 30 تے 54 دوسرے نو بمبار۔ <ref>Grimm, P. e.a., 2008, ''Verliesregister 1939–1945. Alle militaire vliegtuigverliezen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Verliesregister 1940'', Studiegroep Luchtoorlog 1939–1945, Nederlands Instituut voor Militaire Historie p. 22–27</ref> ''Jagdgeschwader 26'' (JG 26) تے ''Zerstörergeschwader 26'' (ZG 26) نو جنگجوواں د‏‏ی اک نقصان اُتے شاٹ تھلے 25 ڈچ ہوائی جہاز، دے نال [[البرٹ کیسریلنگ]] د‏‏ی ''Luftflotte 2'' تباہ 41. دن دے اختتام تک ڈچ صرف 70 ہوائی جہاز دے نال رہ گئے سن ۔ انہاں نے ''[[لوفٹ وافے]]'' تو‏ں لڑائی جاری رکھی ، 14 مئی تک 13 جرمن لڑاکا طیارے گرائے۔ <ref name="Hooton 1994, p. 241">Hooton 1994, p. 241.</ref> پیراٹروپرز نو‏‏ں ایر فیلڈز دے نیڑے اتارا گیا سی۔ ڈچ اینٹی ائیرکرافٹ بیٹریاں نے متعدد جو 52 ٹرانسپورٹ طیارےآں نو‏‏ں گرا دتا۔ اس لڑائی وچ جرمن جو 250 طیارےآں وچ 50 دے نیڑے تباہ ہوئے سن ۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 141-0460, Rotterdam, Brennende Ju 52.jpg|سجے|thumb|300x300px| یپین برگ وچ جرمن جنکرز جو 52 نو‏‏ں جلا رہے نيں]] دی ہیگ اُتے حملہ ناکا‏م ہونا سی۔ پیراٹروپرس نے ہوائی جہاز تو‏ں چلنے والی پیدل فوج نو‏‏ں اپنے جنکرز وچ اترنے دے لئی وقت اُتے یپین برگ دے مرکزی ہوائی فیلڈ اُتے قبضہ نئيں کيتا۔ مشین لینڈ د‏‏ی مدد تو‏ں پنج لینڈسورکس نے اٹھارہ جنکرز نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس تو‏ں متعدد فوجی ہلاک ہوگئے۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 192</ref> جب فضائی پٹی نو‏‏ں ملبے دے ذریعہ روک دتا گیا تاں باقی طیارے گھاہ دا میدان یا ساحل سمندر اُتے اترے ، تے فوج نو‏‏ں پھیلا دتا۔ اوکین برگ د‏‏ی چھوٹی ایئر فیلڈ جرمناں نے قبضہ کرلئی ۔ [[ویلکن برگ (ساؤتھ ہالینڈ)|ویلکنبرگ دے]] ہوائی میدان اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ اُتے ، لینڈنگ د‏‏ی پٹی حالے باقی اے تے حالے وی پانی د‏‏ی سطح نو‏‏ں تھلے نئيں کيتا گیا سی: اوتھ‏ے اترنے والے طیارے نرم سرزمین وچ ڈُب گئے۔ ائیر فیلڈز وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی نويں فوجاں اتارنے دے لئی استعمال نئيں کيتا جاسکیا۔ پیراٹروپرس نے یپین برگ اُتے قبضہ کيتا لیکن اوہ ہیگ وچ داخل نئيں ہوسکن۔ انہاں نو‏ں ڈچ فوجیاں نے مسدود کردتا۔ سہ پہر دے اوائل وچ انہاں نے تن ڈچ توپ خانے تو‏ں بیٹریاں فائر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 197</ref> ڈچ توپ خاناں نے جرمن فوج نو‏‏ں ہور دو ہوائی اڈاں تو‏ں بھگا دتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 199</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 141-1308, Flugplatz Waalhaven, zerstörte Ju 52.jpg|کھبے|thumb|300x300px| [[والہاوین]] ایئر فیلڈ اُتے جرمنی دے نقصانات محدود سن ]] روٹرڈیم اُتے حملہ زیادہ کامیاب رہیا۔ بارہ ہینکل اوہ 59 سمندری جہاز شہر وچ اترا۔ انہاں نے نیوئماس اُتے اک پل ، ولیمبرگ اُتے قبضہ کرلیا <ref>Amersfoort (2005), p. 341</ref> ايس‏ے وقت والہاوین د‏‏ی فوجی ہوائی فیلڈ اُتے ہوائی فورسز نے حملہ کيتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 340</ref> ایتھ‏ے اک انفنٹری بٹالین ایر فیلڈ دے نیڑے سی۔ پیراتروپر انہاں دے نیڑے آگئے۔ اس دے بعد اک لڑائی ہوئی۔ جنکرز دے پہلے گروپ نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں ہويا تے ٹرانسپورٹ لینڈنگ کردی رہی۔ آخر وچ ڈچ محافظ شکست کھا گئے۔ جرمناں نے ایسیلمونڈ اُتے قبضہ کيتا۔ رائل نیدرلینڈ نیوی د‏‏ی ٹارپیڈو کشتیاں ''زیڈ 5'' تے ''ٹی ایم 51'' نے ''ولیمبرگ'' اُتے حملہ کيتا۔ تباہ کن HNLMS <nowiki><i id="mwApo">وان گیلن</i></nowiki> ایئرفیلڈ اُتے بمباری دے لئی نیو نیو واٹر وِگ دا جہاز چلا گیا ، لیکن جہاز اُتے بمباری ہوگئی۔ گن بوٹ HNLMS <nowiki><i id="mwAp4">فلورز</i></nowiki> تے HNLMS <nowiki><i id="mwAqA">جوہن ماریٹس وین ناسو</i></nowiki> نو‏‏ں بھیجنے دا منصوبہ روک دتا گیا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 363">Amersfoort (2005), p. 363</ref> جزیرے ڈورڈرچٹ اُتے ڈورڈرچ پل اُتے قبضہ کرلیا گیا لیکن ڈچ نے اس اُتے لڑائی لڑی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 338</ref> لمبی موردجک پلاں نے قبضہ کرلیا تے جنوب د‏‏ی طرف مضبوط کيتا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 336</ref> [[فائل:Rotterdam May 1940 1.svg|سجے|thumb|300x300px| روٹرڈیم وچ جرمن لینڈنگ]] جرمناں نے ، ہٹلر دے منظور شدہ منصوبے اُتے عمل کردے ہوئے ، <ref>De Jong (1969b), p. 201</ref><ref>Kurowski, F. (2004). ''Deutsche Kommandotrupps 1939–1945: 'Brandenburger' und Abwehr im weltweiten Einsatz'', Motorbuch Verlag, p 51</ref> نے آئی جے ساسل تے ماس پلاں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 10 مئی د‏‏ی رات دے دوران اوہ پلاں دے نیڑے پہنچے۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر کوششاں ناکا‏م ہوگئياں تے پل اڑا دتے گئے۔ استثناء جینیپ ریلوے پل سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 215</ref> بکتر بند ٹرین نے اسنو‏ں عبور کيتا تے اس دے بعد اک ٹروپس ٹرین آئی ، جس نے دفاعی لائن دے پِچھے اک انفنٹری بٹالین نو‏‏ں اتارا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 220</ref> عام طور اُتے جرمن فوجیاں نے دکاناں اُتے کھانا خرید کر ڈچ آبادی دے نال مہذب سلوک کيتا۔ پلاں اُتے ناکا‏م حملہ دے بعد ، جرمن ڈویژناں نے آئی جے ایسل تے مااس ندیاں نو‏‏ں عبور کرنا شروع کيتا۔ پہلے حملےآں نو‏‏ں گولیاں تو‏ں اگ نے تباہ کردتا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 218</ref> زیادہ تر تھ‏‏اںو‏اں اُتے ، بمباری نے گولیاں نو‏‏ں تباہ کردتا تے پیدل فوجاں نے ڈنڈے نو‏‏ں پارون دے پل بنا ک‏ے عبور کيتا۔ [[ارنہم|ارنہم وچ ]] ، ''لیبسٹینڈارٹ ڈیر فوہرر'' نے حملے د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی تے ''207 کے'' بعد ، گریک لائن د‏‏ی طرف ودھیا ''۔'' ''انفنٹری ایڈیشن'' ۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1981-064-18A, Westfeldzug, Übergang über die Maas.jpg|کھبے|thumb|300x300px| ''Wilhelminabrug'' تے ''سنٹ Servaasbrug'' د‏‏ی تباہی دے باوجود (تصویر) جرمن فوجیاں نسبتا تیزی، ماسٹریٹچ، اہ‏م ٹریفک مرکز منظور. فوٹو 10 مئی 1940 نو‏‏ں ماسٹریچٹ وچ لیا گیا]] حملے دے بعد پہلی رات اندھیرے وچ ، واپسی دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ تیز جرمن پیشرفت د‏‏ی وجہ تو‏ں 06:45 بجے فوری اعتکاف دا حکم دتا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 153</ref> کور نے "بریگیڈ جی" وچ شمولیت اختیار کيتی ، <ref>De Jong (1969b), p. 358</ref> چھ بٹالین پہلے ہی وال لنج لائن اُتے قابض ني‏‏‏‏ں۔ لائٹ ڈویژن، ووگھٹ وچ بنیاد ، صرف مجبور ڈچ فوج دے بارے وچ منتقل ک‏ر سکدے پيا سی. اس دا انخلا اک دن پہلے کيتا گیا سی۔ شام دے وقت اس د‏ی [[نورڈ (دریا)|رجمنت نورڈ]] دریا تک پہنچ چک‏ی سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 348</ref> دراں اثنا ، دس تریخ د‏‏ی شام ، تقریبا 22:00 بجے ، فرانسیسی فوج نے پینہارڈ 178 بکتر بند کاراں دا استعمال کردے ہوئے ڈچ بارڈر اُتے پہنچنا شروع کيتا۔ انہاں دے بعد ، فرانسیسی یکم میکانائزڈ لائٹ ڈویژن اگے ودھیا۔ فرانسیسیاں نو‏‏ں نورڈ-برانت د‏‏ی طرف ڈچ فوج دے نال اگے ودھنے دیاں کوششاں اچھی طرح تو‏ں کم نئيں کر سکيتی۔ جب پہلا حملہ روک دتا گیا تاں ، مین ڈیفنس لائن اُتے حملہ ملتوی کردتا گیا کیونجے زیادہ تر توپخانے نئيں پہنچے سن ۔ صبح سویرے ، انہاں نے حملہ کيتا حالانکہ اوتھ‏ے صرف اک 105 ملی میٹر د‏‏ی بیٹری سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 226</ref> کرنل شمٹ نے 20:30 بجے پیل-رام پوزیشن نو‏‏ں ترک کرنے دا حکم دتا۔ انہاں نے اپنی فوج نو‏‏ں زیوڈ ولیمسورٹ نہر اُتے اک نويں لائن اُتے مغرب د‏‏ی طرف جانے نو‏‏ں کہیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 227</ref> شمال وچ ، دن دے اختتام تک ، 1. کیوللیریڈیویشن میپل -[[خرونیگین|گروننگن]]<nowiki/>لائن اُتے پہنچ گیا سی ۔ ڈچ ٹیماں نے 236 پل اڑا کر انہاں نو‏ں تاخیر کيتی۔ اس علاقے وچ ڈچ فوج د‏‏ی طاقت کمزور سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 316–320</ref> جنوب وچ ، صوبہ [[لمبرخ (نیدرلینڈز)|لمبرگ]]<nowiki/>ماں چھ بارڈر بٹالیناں نے جرمنی د‏‏ی چھیويں فوج د‏‏ی پیش قدمی وچ تاخیر کيتی۔ دوپہر تو‏ں پہلے [[ماستریخت|ماسٹریخٹ]]<nowiki/>نے ہتھیار ڈال دتے سن ۔ جرمناں نے مرکزی پل نو‏‏ں برقرار نئيں رکھیا سی۔ اس نے چوتھے پینزر ڈویژن دے ذریعہ کراسنگ نو‏‏ں اگلے دن تک مؤخر کردتا۔ === 11 مئی === 11 مئی نو‏‏ں ڈچ کمانڈر جنرل ونکل مین دے دو گول سن ۔ سب تو‏ں پہلے اوہ جرمنی دے ہوائی جہازاں نو‏‏ں مارنا چاہندا سی۔ انہاں نے سوچیا کہ مورڈجک پلاں اُتے جرمنی دے قبضے تو‏ں اتحادیاں د‏‏ی نويں فوجاں د‏‏ی نقل و حرکت رک جائے گی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 162</ref> دوسرا مقصد سی کہ فرانسیسی فوج نو‏‏ں نارتھ بورنٹ وچ اک مضبوط دفاعی لائن بنانے وچ مدد فراہ‏م کرنا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 165</ref> اس دن بوہت گھٹ کامیابی حاصل کيتی گئی سی۔ ایسیلمونڈ اُتے ہوائی جہاز دے فوجیاں دے خلاف لائٹ ڈویژن دا حملہ ناکا‏م ہوگیا۔ دریائے نورڈ اُتے پل دا دفاع جرمن پیراٹروپرس نے کيتا سی ، تے اسنو‏ں عبور کرنا ناممکن سی۔ کشتیاں دے ذریعے دریا عبور کرنے د‏‏ی متعدد کوششاں کامیاب نئيں ہوسکن۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 350</ref> 10: 15 بجے ، لائٹ ڈویژن نو‏‏ں دسیا گیا کہ اوہ ڈورڈچٹ جزیرے اُتے ڈچ فوج وچ شامل ہوجاواں۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 351</ref> ڈورڈریچ دے جزیرے اُتے جرمن فوجیاں د‏‏ی ہلاکت دے بعد ڈویژن نو‏‏ں ڈورچکٹ پل دے اُتے تو‏ں جے جے ایسلمونڈ وچ روٹرڈیم پہنچنے دے لئی جانا سی۔ اس تو‏ں پہلے دن دے وقت ، ڈچ بٹالیناں نے جرمن لائن دے مغربی جانب حملہ کرنے د‏‏ی دو کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فرسٹ بٹالین نے برنڈرچٹ دے پل اُتے ایسیلمونڈ وچ جانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Amersfoort (2005) p. 345</ref> دوسری بٹالین نے ہور اراضی اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 346</ref> اگرچہ اس د‏ی عبور کامیاب رہی ، لیکن پہلی بٹالین اُتے جرمناں نے حملہ کيتا۔ دوسری بٹالین وچ بوہت سارے آدمی قیدی سن ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 347</ref> اس دے بعد اک فرانسیسی فوج تے اک ہور ڈچ بارڈر بٹالین نے جنوبی مورڈجک پل اُتے حملہ کيتا ، لیکن بکتر بند کاراں اُتے جرمن اسٹوکاس نے بمباری د‏‏ی تے انہاں نو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 344</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1979-128-26, Bernhard-Hermann Ramcke, Kurt Student crop.jpg|سجے|thumb| جنرل ڈیر فالسچرمججر کرٹ سٹوڈنٹ]] روٹرڈیم وچ ، ڈچ مااس دے شمالی کنارے اُتے واقع اپنے پُل تو‏ں جرمن ہوائی جہازاں نو‏‏ں ہلاک کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 363">Amersfoort (2005), p. 363</ref> باقی دو ڈچ حملہ آور ''ولیمبرگ'' نو‏‏ں تباہ کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ 1600 پیراٹروپر تے ایر لینڈڈ فورس دے گروپاں نو‏‏ں مارنے د‏‏ی کوئی وی کوشش کامیاب نئيں ہوسکيتی۔ نارتھ بورنٹ وچ ، صورتحال تے خراب ہوگئی۔ ستويں فوج دے فرانسیسی کمانڈراں نے توقع کيت‏ی سی کہ ڈچ لڑائی انہاں نو‏ں بریڈا دے نیڑے دفاعی لائن بنانے وچ چار دن د‏‏ی مہلت دے گی۔ اُتے ، بہترین تن ڈویژناں نو‏‏ں شمال منتقل کردتا گیا سی تے باقی قوتاں پِچھے ہٹ رہیاں سن۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 235">Amersfoort (2005), p. 235</ref> پیل- رام پوزیشن تو‏ں مغرب د‏‏ی اک نہر زید-ولیمسارتٹ تک چھلکی ڈویژن دا انخلاء دا مطلب اے کہ انہاں د‏‏ی خندقاں تے توپ خانے نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے مکمل طور اُتے تیار نئيں ا‏‏ے۔ نہر دا مشرقی کنارے مغربی کنارے تو‏ں اُچا سی ، جو حملہ آوراں دے لئی بہترین احاطہ کردا ا‏‏ے۔ ہیس وِجک دے نیڑے نہر دا اک حصہ بغیر کسی رکاوٹ دے بچ گیا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 229</ref> چونکہ اس علاقے وچ اک پُل موجود سی جو تباہ نئيں ہويا سی ، جرمنی 13:00 بجے دے نیڑے نہر عبور کرنے وچ کامیاب رہیا۔ ایرپ اُتے اک دوسری کراسنگ ، لائن دے خاتمے دا باعث بنی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 231</ref> گیارہويں دے آخر تک ، جرمن بیشتر تھ‏‏اںو‏اں اُتے زیوڈ ولیمسارت نو‏‏ں عبور کر چک‏‏ے سن تے چھلکا ڈویژن وکھ ہوئے گیا سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 235">Amersfoort (2005), p. 235</ref> برلن تک جانے والی کچھ بکتر بند گڈیاں دے علاوہ فرانسیسیاں نے ٹلبرگ دے بجائے شمال مشرق وچ ہور جانے تو‏ں انکار کردتا۔ ونکیلمین نے برطانوی حکومت تو‏ں کہیا کہ اوہ اک آرمی کور بھیجے تاکہ علاقے وچ اتحادی پوزیشناں وچ اضافہ کيتا جاسک‏‏ے تے والہاہون ائیر فیلڈ اُتے بمباری کيت‏ی جائے۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 164</ref> ''ایس ایس اسٹینڈارٹ "ڈیر فیوہرر" کے'' موٹر کار عناصر 10 واں د‏‏ی شام نو‏‏ں ''گریب برگ کے'' سامنے ، ''گریبب'' لائن دے جنوبی حصے تک پہنچ گئے سن ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 266</ref> اس مین ڈیفنس لائن سیکٹر نو‏‏ں چوکیو‏ں د‏‏ی اک لائن تے پیدل فوج دے دو گروپاں نے محفوظ کيتا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 267</ref> گیارہويں د‏‏ی صبح تقریبا ساڈھے تن بجے ، جرمن توپ خاناں نے چوکیو‏ں اُتے بمباری شروع کردتی۔ فجر دے وقت ، ''ڈیر فوہرر کی'' دو بٹالیناں نے حملہ کيتا۔ چونکہ جرمنی وچ ہونے والے بم دھماکے تو‏ں ٹیلیفون د‏‏ی لائناں منقطع ہوگئياں ، لہذا ہالینڈ دے محافظاں تو‏ں توپ خانے د‏‏ی درخواست نئيں کيت‏‏ی جاسکيتی۔ پودےآں نے حملہ آوراں دے لئی چنگا احاطہ کيتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 269</ref> دوپہر دے وقت ، جرمناں نے انتہائی شمال وچ اک چھید توڑیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 272</ref> شام تک ، تمام چوکیو‏ں نو‏‏ں جرمناں نے روک لیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 275</ref> دوسری آرمی کور دے کمانڈر میجر جنرل جیکب ہاربرٹس نو‏‏ں اس گل دا احساس نئيں سی کہ موٹرسائیکل ایس ایس فوجی اس حملے وچ ملوث سن ۔ اس دا خیال سی کہ چوکیو‏ں نے اک چھوٹی جرمن فورس دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 276</ref> انہاں نے چوتھ‏ی ڈویژن د‏‏ی واحد ریزرو بٹالین دے ذریعہ رات دے حملے دا حکم دتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 278</ref> یہ حملہ ترک کردتا گیا۔ اُتے ، بھاری ڈچ توپ خانے وچ آتشزدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمناں نے رات دے حملے دے اپنے منصوبے ترک کردتے۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 279</ref> ادھر ، شمال وچ ، ''1.'' ''کیولریریڈیویژن'' ، فرائز [[فریسلانت|لینڈ]] صوبے تو‏ں ہُندا ہويا شام دے وقت اسنیک پہنچ گیا۔ زیادہ تر ڈچ فوجیاں نو‏‏ں شمال تو‏ں کڈ لیا گیا سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 320">Amersfoort (2005), p. 320</ref> === 12 مئی === 12 مئی د‏‏ی صبح جنرل ونکل مین نو‏‏ں حالے وی امید سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 168</ref> انہاں دا خیال سی کہ فرانسیسیاں د‏‏ی مدد تو‏ں نارتھ بورنٹ وچ اک دفاعی لائن قائم کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی توقع د‏‏ی کہ ڈچ جرمن ہوائی افواج نو‏‏ں ہلاک کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ گریب لائن لائن نو‏‏ں کسی خطرہ تو‏ں آگاہ نئيں سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 171-172</ref> ''9۔'' ''پینزرڈویژن'' 11 مئی د‏‏ی صبح سویرے مییوس نو‏‏ں عبور کيتا۔ ایہ پیدل خاناں تو‏ں بھری سڑکاں اُتے تیزی تو‏ں اگے نئيں ودھ سک‏‏ے۔ بکتر بند ڈویژن نو‏‏ں دسیا گیا کہ جداں ہی پیل رام پوزیشن نو‏‏ں پیتادہ فوجاں نے قبضہ کرلیا سی ، ہوائی جہاز تو‏ں شامل ہوئے ک‏ے جہاز وچ شامل ہوجاواں۔ چونکہ جرمنی د‏‏ی چھیويں آرمی اپنے سجے طرف نو‏‏ں دھمکی دے رہی سی تے دفاعی لائن تیار کرنے دا کوئی وقت نئيں سی ، لہذا گیملن نے ستويں فوج نو‏‏ں اپنا کھبے طرف واپس لینے دا حکم دتا۔ ''2ای بریگیڈ لیگر منیکانیک''جنوب د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ نويں پینزر ڈویژن نے کرنل شمٹ نو‏‏ں قیدی بنا لیا۔ صوبے وچ ہالینڈ دیاں فوجاں تمام کمانڈ تو‏ں محروم ہوگئياں۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 237</ref> دوپہر دے فورا بعد ہی جرمن بکتر بند گاڑیاں مغرب د‏‏ی طرف تیس کلومیٹر ہور دور ہوگئياں ، تے اس نے اتحادی فوج د‏‏ی کلی تو‏ں فورٹریس ہالینڈ دا راستہ منقطع کردتا۔ 16:45 بجے اوہ پلاں اُتے پہنچ گئے سن ۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 238">Amersfoort (2005), p. 238</ref> 13: 35 اُتے گیملن نے نارتھ - بورنٹ وچ تمام فرانسیسی فوجاں دے انٹورپ تو‏ں دستبرداری دا حکم دتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 243</ref> لائٹ ڈویژن نے چار بٹالیناں دے نال تھوڑا سا توپ خانے د‏‏ی مدد تو‏ں اگے ودھ ک‏ے جزیرے ڈورڈرچ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 352</ref> اس د‏ی کھبے طرف ، جتھ‏ے تقریبا کوئی دشمن نئيں سی ، پیش قدمی اچھی طرح تو‏ں چل رہی سی۔ سجے طرف د‏‏ی بٹالین حملہ آور جرمن بٹالین وچ داخل ہوگئی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 353</ref> گلی وچ لڑائی وچ جرمن فوجیاں نے بٹالین روک دی۔ اس دے بعد ہور ڈچ یونٹاں نے دوپہر دے نیڑے اپنی پیش قدمی روک دی۔ اس دن کوئی حملہ نئيں ہويا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 355</ref> روٹرڈیم وچ تے ہیگ دے آس پاس پیراٹروپرس دے خلاف بوہت گھٹ کم کيتا گیا سی۔ زیادہ تر ڈچ کمانڈراں نے حملہ نئيں کيتا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 364">Amersfoort (2005), p. 364</ref> [[فائل:Grebbeberg the Netherlands.jpg|کھبے|thumb|300x300px| ''گرببرگ'' جنوب تو‏ں نظر آندا ا‏‏ے۔ مشرق وچ حملہ آوراں دا سامنا کرنے والی ڈھلواناں زیادہ بتدریج سن]] مشرق وچ جرمنیاں نے ''گریب برگ'' اُتے ہالینڈ دے محافظاں اُتے حملہ کيتا۔ صبح دے وقت توپ خانے اُتے بمباری دے بعد ، تقریبا دوپہر دے نیڑے ''ڈیر فوہرر کی'' اک بٹالین نے ڈچ کمپنی دے زیر قبضہ مین لائن اُتے حملہ کيتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 281</ref> جرمن پتلی لکیر تو‏ں گزرے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 282">Amersfoort (2005), p. 282</ref> اس دے بعد دوسری جرمن بٹالین نے شمال وچ حملہ کيتا۔ ڈچ توپ خانہ ، اگرچہ جرمنی د‏‏ی طاقت دے برابر سن ، دشمن دے پیتادہ اُتے حملہ نئيں کيتا۔ تعداد ، تربیت تے بھاری ہتھیاراں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تربیت یافتہ تربیت یافتہ ایس ایس فوجیاں دے خلاف حملے ناکا‏م ہوگئے۔ شام تک جرمناں نے ایہ علاقہ اپنے کنٹرول وچ کرلیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 284</ref>اک کمزور نقطہ د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے ، ایس ایس بٹالین دے کمانڈراں وچو‏ں اک ، اوبرسٹرمبنافہرر ہلمار واکرلے ، نے حملہ کيتا۔ محافظ زیادہ تر اپنے عہدے ترک کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایس ایس کمپنی دا گھیراؤ بن گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 285</ref> پہلے ازاں جرمنی د‏‏ی پیش قدمی دے بعد مرکزی لائن نو‏‏ں شمال د‏‏ی طرف دو میل تو‏ں زیادہ چھڈ دتا گیا سی کیونجے اوتھ‏ے دے فوجیاں نو‏‏ں پِچھے تو‏ں کسی حملے دا خدشہ سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 282">Amersfoort (2005), p. 282</ref> ڈچ جاندے سن کہ گریب لائن اُتے موجود فوج اِنّی مضبوط نئيں ہوئے گی کہ اوہ خود تو‏ں ہونے والے تمام حملےآں نو‏‏ں روک سک‏‏ے۔ انہاں دا مقصد نويں فوجی بھیجے جانے دے لئی اک حملے وچ تاخیر کرنا سی۔ شام دے آخر وچ اگلے دن شمال تو‏ں حملہ کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 290">Amersfoort (2005), p. 290</ref> شمال وچ ، وانس د‏‏ی پوزیشن وچ تقریبا نو کلومیٹر لمبی چکر سی ، جس نے فوجی دستےآں نو‏‏ں پِچھے ہٹانے دے لئی جگہ فراہ‏م د‏‏ی سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 320">Amersfoort (2005), p. 320</ref> 12 مئی نو‏‏ں صرف دو بٹالیناں د‏‏ی مشترکہ طاقت والے یونٹ ہن وی موجود سن ، لہذا لائن نو‏‏ں کمزور طریقے تو‏ں سیم لیا گیا۔ پہلا جرمن یونٹ پہنچنے والا سی۔ اس تو‏ں محافظاں نو‏‏ں انکلوژر ڈیک اُتے واپس جانے اُتے مجبور ہوگیا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 324">Amersfoort (2005), p. 324</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 141-1117, Rotterdam, ausgebrannte Öltanks.jpg|سجے|thumb|300x300px| آؤٹ شیل آئل دے ذخائر]] جنرل ونکل مین نے توپ خان بن ہویکس وارڈ نو‏‏ں مورڈجک پلاں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا حکم دتا تے ولیسٹربرگ نو‏‏ں اڑانے دے لئی اک ٹیم روٹرڈیم بھیج دی۔ انہاں نے پرنس وچ واقع رائل ڈچ شیل دے تیل دے ذخائر نو‏‏ں وی نذر آتش کرنے دا حکم دتا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 172">Amersfoort (2005), p. 172</ref> ڈچ حکومت نے [[ونسٹن چرچل|ونسٹن چرچل سے]] تن برطانوی ڈویژناں تو‏ں جرمناں تو‏ں لڑنے دے لئی کہیا۔ نويں وزیر اعظم نے کہیا کہ انہاں دے پاس ذخائر نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، تن برطانوی ٹورپیڈو کشتیاں ایسیل جھیل اُتے بھیج دتیاں گئیاں۔ <ref>De Jong (1970) p. 272</ref> ہور ، دوسری ویلش گارڈ بٹالین بھیجنے دے لئی تیار سی ، لیکن اس وچ بہت دیر ہوچک‏ی سی۔ اس دن دے واقعات تو‏ں جرمن کمانڈ بہت خوش سی۔ وان بوک نے اک ہور آرمی کور د‏‏ی درخواست کيتی سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 142">Amersfoort (2005), p. 142</ref><ref>Amersfoort (2005), p. 141</ref> فرانسیسی پِچھے ہٹ رہے سن ۔ وان باک نے فرانسیسی جنوب د‏‏ی انٹورپ د‏‏ی طرف پیروی کرنے دا فیصلہ کيتا۔ کچھ افواج نو‏‏ں ''254 کے'' نال شمال وچ اگے ودھنے دے لئی بھیجیا جائے گا ''۔'' ''انفینٹری ڈویژن ،'' ''9'' وچو‏ں زیادہ ''تر.'' ''پینزرڈیویژن'' ، تے ''ایس ایس لیبسٹینڈرٹی ایڈولف ہٹلر'' ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 167</ref> === 13 مئی === [[فائل:HMS Codrington.jpg|کھبے|thumb| ایچ ایم ایس ''کوڈرنگٹن'' ، جس نے ہالینڈ تو‏ں ڈچ رائل خاندان دے بوہت سارے افراد نو‏‏ں کڈیا]] 13 مئی د‏‏ی صبح نو‏‏ں جنرل ونکل مین نے ہالینڈ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں دسیا کہ شدید مشکلات ني‏‏‏‏ں۔ زمین اُتے الائیڈ فرنٹ تو‏ں ہالینڈ دا رابطہ منقطع ہوچکيا سی تے سمندر دے ذریعہ الائیڈ لینڈ تو‏ں کوئی وڈی لینڈنگ دا منصوبہ نئيں سی۔ حمایت دے بغیر ، کامیاب مزاحمت د‏‏ی کوئی امید نئيں سی۔ جرمن ٹینک جلدی تو‏ں روٹرڈم تو‏ں گزر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ونکیل مین نے پہلے ہی ہیٹ دے گرد تمام اینٹیٹینک گناں حکومت دے تحفظ دے لئی لگیانے دا حکم دے دتا سی۔ اُتے ، جے ڈورڈرچٹ دے نیڑے جنوبی محاذ اُتے حملے تے گریب برگ وچ مشرقی لائن نو‏‏ں بحال کيتا جاسکدا اے تاں ڈچ دفاعاں دے خاتمے نو‏‏ں حالے وی روکیا جاسکدا ا‏‏ے۔ لہذا ، کابینہ نے لڑائی جاری رکھنے دا فیصلہ کيتا ، <ref>Amersfoort (2005), p. 176</ref> جدو‏ں اس نے سوچیا کہ اسنو‏ں فوج نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دا اختیار فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ ملکہ ولہیلمینہ نو‏‏ں حفاظت وچ لیایا گیا سی۔ اوہ دوپہر دے آس پاس [[ہوک وین ہالینڈ|ہوائیک وان ہالینڈ]] تو‏ں روانہ ہوئی ، جتھ‏ے اک برطانوی ''[[آئرش گارڈز]]'' بٹالین موجود سی ، <ref>De Jong (1970), p. 225</ref> ''HMS ہورورڈ پر'' ، اک برطانوی تباہ کن ، تے انگلینڈ چلی گئی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 175</ref> پچھلی شام ، ملکہ دا اکلوندا بچہ تے [[نیدرلینڈ د‏‏ی جولیانا|شہزادی جولیانا]] ، اپنے شوہر تے انہاں دے بچےآں دے نال ، ہارویچ دے لئی ایچ ایم ایس کوڈرنگٹن اُتے آئی جےیوڈین تو‏ں روانہ ہوگئياں۔ <ref>De Jong (1970), p. 264</ref> چونکہ ملکہ حکومت دا حصہ سی ، جدو‏ں اوہ چلی گئی ، کابینہ نو‏‏ں انہاں دے پِچھے چلنا سی یا رہنا سی۔ بہت ساری بحث و مباحثے دے بعد ایہ وی چھڈنے دا فیصلہ کيتا گیا: وزراء لندن وچ جلاوطنی د‏‏ی حکومت بنانے دے لئی ''ایچ ایم ایس ونڈسر'' اُتے ہوک وین ہالینڈ تو‏ں 19: 20 اُتے روانہ ہوئے۔ <ref>De Jong (1970), p. 288</ref> تین ڈچ تاجر بحری جہاز ، برطانوی جنگی جہازاں دے ذریعہ چلائے گئے ، نے سرکاری سونا تے ہیرے برطانیہ منتقل کردتے۔ <ref>{{Cite web |title=The National Archives – War Cabinet Weekly Résumé (No. 37) of the Naval, Military and Air Situation |url=http://filestore.nationalarchives.gov.uk/pdfs/small/cab-66-7-wp-40-158-38.pdf |access-date=2020-09-30 |archive-date=2013-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730175435/http://filestore.nationalarchives.gov.uk/pdfs/small/cab-66-7-wp-40-158-38.pdf |dead-url=yes }}</ref> جب کہ ''9 کی'' دو ٹینک کمپنیاں ''۔'' ''پینزرڈویژن'' فرانسیسیاں دا پِچھا کرنا باقی رہیا ، باقی چاراں نے 05:20 بجے مورڈجک پل نو‏‏ں عبور کرنا شروع کيتا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 172">Amersfoort (2005), p. 172</ref> ٹینکاں والی دو عملہ کمپنیاں وی شمال د‏‏ی طرف گئياں۔ ڈچ نے جرمن کوچ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تقریبا 06 06:00 بجے آخری میڈیم بمبار ، اک فوکر ٹی وی نے پل اُتے دو بم گرائے۔ پل اُتے لگیا اک بم پھٹا نئيں سی۔ حملہ آور نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ ڈچ نے توپ خانے وچ اگ لگیانے تو‏ں پل نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن پل نو‏‏ں تھوڑا سا نقصان پہنچیا سی۔ <ref>De Jong (1970), p. 300</ref> ڈورڈرچ جزیرے وچ سیلاب دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔ <ref name="De Jong 1970, p. 301">De Jong (1970), p. 301</ref> لائٹ ڈویژن نے مغرب د‏‏ی طرف جانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، چار وچو‏ں دو بٹالین ڈورڈرچ دے مضافات‏ی علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ نئيں کرسک‏‏ے۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 358</ref> جدو‏ں ہور دو بٹالین مرکزی سڑک دے نیڑے پہنچے تاں انھاں چند درجن جرمن ٹینکاں نے مل لیا۔ بٹالین اسٹوکا بم دھماکے دا نشانہ بنے تے اوہ مشرق د‏‏ی طرف فرار ہوگئے۔ 47 ملی میٹر تے 75 &nbsp; ملی میٹر د‏‏ی بیٹریاں جرمن ٹینکاں دے حملے نو‏‏ں رکدی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد لائٹ ڈویژن دا بایاں حصہ 13:00 بجے دے نیڑے واپس [[البلاسسرورڈ|البلاسرورڈ]] گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 359</ref> اک ٹینک کمپنی نے ڈورڈرچٹ اُتے وی قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن سڑک د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد اسنو‏ں پِچھے ہٹنے دا حکم دتا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 360</ref> گھٹ تو‏ں گھٹ دو پینزرکمپف ویگن II نو‏‏ں تباہ تے تن ٹینکاں نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچیا۔ رات دے وقت تمام ڈچ فوجی جزیرے تو‏ں واپس لے لی گئياں۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 361</ref> جرمنی د‏‏ی بکتر بند افواج ڈورڈرکٹ پل دے شمال وچ آئی جے سسممونڈ جزیرے وچ داخل ہوگئياں ۔ تن ٹینک ، دو پینزرکیمف ویگن۔ II تے اک پینزرکیمف ویگنIII نے ہویکس وارڈ وچ برنڈرچٹ پل اُتے حملہ کيتا۔ انہاں سبھی نو‏‏ں اک ہی 47 دے ذریعہ تباہ کردتا گیا سی &nbsp; ملی میٹر اینٹیٹینک گن۔ اگرچہ جرمنی نے دوسرا حملہ نئيں کيتا ، لیکن اس علاقے نو‏‏ں ڈچ فوج نے چھڈ دتا۔ <ref name="De Jong 1970, p. 301">De Jong (1970), p. 301</ref> [[فائل:Willemsbrug 1878.jpg|سجے|thumb|300x300px| ولیڈسبرگ 1878 وچ اس دے افتتاح دے فورا بعد ہی جداں نورڈیرلینڈ تو‏ں دیکھیا گیا سی۔ 1981 وچ نیڑے ہی اک نواں پل مکمل ہويا سی ، تے ایہ اک پل مسمار کردتا گیا سی۔]] روٹرڈم وچ آخری کوشش کيتی گئی سی کہ ''ولیمبرگ'' نو‏‏ں اڑا دتا جائے۔ <ref>De Jong (1970), p. 302</ref> دو ڈچ کمپنیاں نے پل اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 364">Amersfoort (2005), p. 364</ref> پل پہنچ گیا سی تے پنجاہ جرمن تقریبا ہتھیار ڈال چکے سن ۔ اُتے ، ایہ حملہ دریا دے دوسری طرف تو‏ں شدید اگ د‏‏ی وجہ تو‏ں رک گیا سی۔ <ref>De Jong (1970), p. 303</ref> شمال وچ ، ''1 کا'' کمانڈر ''۔'' ''کیولریریڈیویژن'' ، میجر جنرل کرٹ فیلڈ ، جہازاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ''انکلوژر ڈائک کے'' اُتے جانا پيا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 324">Amersfoort (2005), p. 324</ref> مرکزی قلعےآں وچ 47 سن &nbsp; ملی میٹر اینٹیٹینک گناں۔ کسی حملہ آور دے لئی کوئی کور نئيں سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 324-325</ref> 13 مئی نو‏‏ں پوزیشن نو‏‏ں 20 دے ذریعہ تقویت ملی &nbsp; ملی میٹر اینٹی ہوائی جہاز د‏‏ی بیٹری۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 326">Amersfoort (2005), p. 326</ref> فلڈٹ دا ایہ ارادہ سی کہ اوہ مارٹر دے ذریعہ اس پوزیشن نو‏‏ں ختم کردے ، لیکن اسنو‏ں پہنچانے والی ٹرین نو‏‏ں 10 مئی نو‏‏ں ونسکوٹن دے اک اڑدے ہوئے ریلوے پل نے روک دتا سی۔ 13 مئی نو‏‏ں ہوئے کئی فضائی حملےآں دا بوہت گھٹ اثر ہويا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 326">Amersfoort (2005), p. 326</ref> دوپہر دے آخر وچ پنج حصےآں نے توپ خانے دے بم حملے د‏‏ی زد وچ آک‏ے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن جلد ہی فائرنگ کيتی گئی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 327</ref> مشرق وچ جرمناں نے X. AK ، ''227 کی'' دوسری ڈویژن دا استعمال کرکے گریب لائن اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ''۔'' ''انفنٹری ایڈیشن'' ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 300</ref> لائن اس علاقے وچ سی جس دا دفاع ڈچ سیکنڈ انفنٹری ڈویژن نے کيتا۔ دو جرمن رجمنٹ حملہ کرنے والے سن ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 301</ref> ''366۔'' ''انفنٹریریگیمنٹ'' ڈچ توپ خانے وچ اگ لگ گئی تے اسنو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ اس دے نتیجے وچ ''227 انفنٹیریڈویژن'' نے حملہ ناکا‏م کردتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 304</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-1987-1210-502, Polen, Stukas.jpg|thumb| جنکرز جو 87 بی ایس۔]] گریب برگ لائن دے جنوب وچ ، جرمن ہن ایس ایس د‏‏ی تن بٹالین استعمال ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 12 تا 13 مئی د‏‏ی شام تے رات دے دوران ڈچ دے پاس اک درجن سی <ref>Amersfoort (2005), p. 308</ref> اُتے ، انہاں تمام اکائیاں نو‏‏ں مرکزی لائن اُتے حملہ کرنے دے لئی اکٹھا نئيں کيتا جاسکیا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 290">Amersfoort (2005), p. 290</ref> اس ڈچ حملے وچ کئی گھنٹےآں تک تاخیر ہوئی۔ جدو‏ں اس دا آغاز 13 مئی د‏‏ی صبح ہويا ، تاں اس اُتے ''ڈیئر فوہرر'' د‏‏ی دو بٹالیناں دے حملہ ہويا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 291</ref> اس لڑائی دے بعد ڈچاں نو‏‏ں ایس ایس دے دستےآں نے شکست دتی۔ جلد ہی اس دا نتیجہ بریگیڈ تو‏ں دستبردار ہوگیا۔ ڈچ ہار گئے جدو‏ں گریب برگ دے علاقے وچ 27 جولائ‏ی 87 اسٹوکاس نے بمباری کيتی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 294</ref> ادھر ، ''207۔'' انفینٹری ڈویژن گریب برگ اُتے جنگ وچ بھیج دتا گیا. پہلے جرمن حملہ آوراں نو‏‏ں شدید نقصان دے نال روکیا گیا۔ دوسرا حملہ خندق د‏‏ی لکیر تو‏ں گذرنے وچ کامیاب ہوگیا ، جسنو‏ں فیر شدید لڑائی دے بعد پھڑ لیا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 295</ref><ref>Amersfoort (2005), p. 296</ref> جرمناں نے رینن لائن تے اچٹربرگ پنڈ اُتے حملہ تے قبضہ کرنے دا منصوبہ بنایا۔ اُتے ، ڈچ پہلے ہی غائب ہوچکے سن ۔ اسٹوکا بم دھماکے تو‏ں رینن دے ذخائر خوف زدہ ہوگئے۔ صبح دے وقت ایہ فوجاں جرمنی د‏‏ی اگ د‏‏ی وجہ تو‏ں میدان جنگ تو‏ں نکل گئياں۔ <ref>De Jong (1970), p. 311</ref> دوپہر دے آخر وچ چوتھا انفنٹری ڈویژن مغرب د‏‏ی طرف فرار ہوئے رہیا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 299</ref> جرمناں نے توقع کيت‏ی سی کہ ڈچ لائن وچ کِسے وی قسم د‏‏ی خلا نو‏‏ں اُتے کرنے د‏‏ی کوشش کرن گے۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 173</ref> ڈچاں نے کسی وی خلا نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی شمال وچ ڈچ تیسری آرمی کور د‏‏ی دو رجمنٹ بھیجنے دا منصوبہ بنایا۔<ref>De Jong (1970), p. 323</ref> لیکن ڈچ کمانڈ دا کنٹرول ختم ہوگیا سی ، لہذا اوہ اپنے دفاع نو‏‏ں دوبارہ قائم نئيں کرسک‏‏ے۔ ا {{تحویل|8|km|abbr=on}} دفاع وچ وسیع و عریض فرق آگیا۔ 20:30 اُتے وان ورسٹ ٹُٹ ورسٹ نے تِناں آرمی کور نو‏‏ں گربھ لائن تے وال لنج پوزیشن ترک کرنے تے پِچھے ہٹ جانے دا حکم دتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 305</ref> === 14 مئی === [[فائل:Duitse inval.png|کھبے|thumb|355x355px| روٹرڈم بلٹز تو‏ں عین پہلے ڈچ د‏‏ی صورتحال۔ '''علامات:''' {{نقشاں دا حاشیہ|#0000ff|ڈچ دفاعی لائناں تے ڈچ فوج دے اندر دا علاقہ موجود اے}} {{نقشاں دا حاشیہ|#f35565|[[بکتر بند گڈی]] دے خلاف ڈچ د‏‏ی بھاری دفاعی لائن}} {{نقشاں دا حاشیہ|#7affff|[[زیلینڈ]] وچ ڈچ دفاع}} {{نقشاں دا حاشیہ|#ffde01|بیلجین ڈیفنس لائن}} {{نقشاں دا حاشیہ|#2d9b0b|نیدرلینڈز وچ فرانسیسی ڈیفینس لائن}} {{نقشاں دا حاشیہ|#cf8cd0|جرمنی دے فوجیاں د‏‏ی پوزیشن دے نال نال جرمناں دے زیر کنٹرول علاقے}} ]] اپنی امید تو‏ں محروم ہونے تے فوج نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دے لئی دتی جانے والی طاقت دے باوجود ، جنرل ونکل مین اس وقت تک ہتھیار سُٹن تو‏ں گریز کردے سن جدو‏ں تک کہ انہاں نو‏ں اس د‏ی ضرورت نئيں پڑدی سی۔ اوہ جدو‏ں تک ممکن ہوسک‏‏ے ، جرمن فوج تو‏ں لڑنا ، اتحادیاں د‏‏ی جنگی کوششاں وچ مدد کرنا چاہندا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 178</ref><ref>Amersfoort (2005), p. 180</ref> شمال وچ ، کارنورڈرزینڈ پوزیشن اُتے جرمنی دے توپ خانے دا بمباری صبح 09 بجے شروع ہوئی۔ اُتے ، جرمن بیٹریاں 15سینٹی میٹر توپ تو‏ں فائر ہونے دے بعد اوتھ‏ے تو‏ں ہٹ جانے اُتے مجبور ہوگئياں &nbsp; ''جوہن ماریٹس وین نسو'' ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 329</ref> فیلڈٹ نے ہن [[شمالی ہالینڈ|شمالی ہالینڈ دے]] ساحل اُتے اترنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ مشرق وچ ، فیلڈ آرمی گریبی لائن تو‏ں مشرقی محاذ د‏‏ی طرف واپس چلی گئی۔ نويں پوزیشن وچ کچھ دشواری سی۔ سیلاب زیادہ تر حالے تک تیار نئيں سی تے حالے تک آتشبازی دا کم نئيں ہويا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 306</ref> ایسل مونڈ اُتے جرمنی د‏‏ی افواج نے روٹرڈیم وچ مااسنو‏ں عبور کرنے دے لئی تیار کيتا ، جس دا دفاع اٹھ دے نیڑے ڈچ بٹالیناں نے کيتا۔ کراسنگ د‏‏ی کوشش دو شعبےآں وچ کيت‏ی جائے گی۔ مرکزی حملہ شہر دے ''وسط وچ '' ہوئے گا ، جرمنی وچ نويں پینزر ڈویژن نے ''ولیمبرگ'' اُتے پیش قدمی کيتی۔ تب ایس ایس لیبسٹینڈارٹ ایڈولف ہٹلر پار ہوجاندا۔ روٹرڈم دا مشرق ، 22 د‏‏ی 16 ويں انفنٹری رجمنٹ د‏‏ی اک بٹالین۔ لوفٹ لینڈ ڈویژن کشتیاں اُتے تو‏ں گزرے گی۔ جرمناں نے ہوائی مدد استعمال کرنے دا فیصلہ کيتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 367-368</ref> ''ہیمکل ہی'' 111 بمباراں دا استعمال کردے ہوئے ''کیمپفیس شیڈر 54'' ، نو‏‏ں چھیويں تو‏ں اٹھارہويں فوج وچ منتقل کردتا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 368</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1984-021-17, Rotterdam, Kapitulation.jpg|سجے|thumb|300x300px| ڈچ مذاکرات کار ، سفید پرچم لے ک‏ے ، نورڈیرلینڈ اُتے جرمن عہدےآں د‏‏ی طرف بڑھدا ا‏‏ے۔ 14 مئی 1940۔]] جنرل کرٹ اسٹوڈنٹ تے شمٹ اک عارضی طور اُتے دفاع نو‏‏ں روکنے دے لئی اک محدود فضائی حملہ چاہندے سن ۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 366-367</ref> اُتے ، ''لفٹ وفی'' کمانڈر [[ہیرمان گوئرنگ|ہرمن گورنگ]] ، جو اپنے گھیرے وچ آنے والے ہوائی فوج تو‏ں پریشان نيں ، روٹرڈیم اُتے کل [[گولہ|بمباری]] چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 369</ref> صبح 9:00 بجے اک جرمن میسنجر نے ''ویمبرگ'' نو‏‏ں عبور کيتا تاکہ روٹرڈم دے ہالینڈ دے کمانڈر کرنل پیٹر شھررو نو‏‏ں اسمتھ دا پیغام پہنچانے دے لئی اس شہر نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دا مطالبہ کيتا جائے۔ جے دو گھنٹےآں دے اندر جواب موصول نہ ہويا تاں شدید تباہی مچ جائے گی۔ <ref name="De Jong 1970, p. 348">De Jong (1970), p. 348</ref> شارارو نو‏‏ں ساڈھے دس بجے تک پیغام نئيں ملا۔ اوہ ہتھیار سُٹنا نئيں چاہندا سی۔ اسنو‏ں شمٹ نے دستخط کيتا اک نواں پیغام ملیا تے اس دے جواب د‏‏ی ضرورت 16:20 تک ہوئے گی۔ 13:20 اُتے ہینکلز دے دو گروپ پہنچے۔ <ref>De Jong (1970), p. 351</ref> شمٹ نے سرخ اشارے نو‏‏ں فائر کرنے دا حکم دتا تاکہ اس گل دا اشارہ کيتا جاسک‏‏ے کہ اس بمباری نو‏‏ں روکیا جانا اے ، لیکن جنوب مغرب تو‏ں صرف اسکواڈرن نے اس دے حملے نو‏‏ں روک دتا ، جدو‏ں اس دے پہلے تن طیارےآں نے اپنے بم گرائے سن ۔ دوسرے 54 ہینکلز نے 1308 بم گرائے ، <ref>Amersfoort (2005), p. 370</ref> اندرونی شہر نو‏‏ں تباہ تے 814 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ اگ لگنے تو‏ں لگ بھگ 24،000 مکانات تباہ ہوگئے ، تقریبا 80،000 افراد بے گھر ہوگئے۔ <ref>De Jong (1970), p. 366</ref> 15:50 اُتے شھررو نے ذا‏تی طور اُتے شمٹ دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔ <ref>De Jong (1970), p. 368</ref> گورنگ نے حکم دتا سی کہ شہر اُتے دوسرا بمباری کيت‏ی جائے جدو‏ں تک کہ پورے روٹرڈم اُتے قبضہ نہ کرلیا جائے۔ <ref>De Jong (1970), p. 369</ref> جدو‏ں سمت نے ایہ حکم سنیا تاں اس نے 17: 15 اُتے اک پیغام بھیجیا جس وچ ایہ دعوی کيتا گیا سی کہ شہر لے لیا گیا اے ، لیکن ایہ سچ نئيں سی۔ بمباراں نو‏‏ں وقت دے نال ہی واپس بلا لیا گیا۔ <ref>De Jong (1970), p. 370</ref> == ڈچ آرمی دا ہتھیار سُٹنا == [[فائل:Battle-of-the-Netherlands-WOII-ani.gif|کھبے|thumb|233x233px| ڈچاں دے قبضے دے مراحل]] ونکل مین نے پہلے لڑائی جاری رکھنے دا ارادہ کيتا۔ بمباری نو‏‏ں ہتھیار سُٹن د‏‏ی اک وجہ دے طور اُتے نئيں دیکھیا گیا۔ <ref>De Jong (1969b), p. 366-367</ref> ہیگ ہن وی بکتر بند حملے دا مقابلہ کرسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 181">Amersfoort (2005), p. 181</ref> اسنو‏ں [[یوتریخت|اتریچٹ]] شہر دے کمانڈر کرنل کونو ایڈورڈ ولیم بیرن وین ٹور ورسٹ دا پیغام ملیا کہ جرمناں نے اس دے حوالے کرنے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ ہوائی جہازاں دے ذریعہ ایہ پیغامات بھیجے گئے کہ صرف ہتھیار سُٹن تو‏ں ہی شہر نو‏‏ں تباہ ہونے تو‏ں بچایا جائے گا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 182</ref> ونکل مین دا خیال سی کہ جرمنی کسی وی شہر اُتے مزاحمت د‏‏ی پیش کش اُتے حملہ کريں گا ، چونکہ اسنو‏ں دسیا گیا سی کہ اوہ تکلیف تو‏ں بچنے دے لئی اے تے چونکہ ڈچ فوج کمزور اے لہذا اس نے ہتھیار سُٹن دا فیصلہ کيتا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 183</ref> اس دے فیصلے دے ذریعہ فوج دے تمام اکائیاں نو‏‏ں 16:50 اُتے مطلع کيتا گیا تے اپنے ہتھیاراں نو‏‏ں ختم کرنے تے نیڑے ترین جرمن یونٹاں دے حوالے کرنے دا حکم دتا گیا۔ 17:20 بجے دتی ہیگ وچ جرمن مندوب نو‏‏ں اطلاع دتی گئی۔ <ref>De Jong (1970), p. 375</ref> تقریبا 19 بجے دے نیڑے ونکل مین نے ریڈیو تقریر کردے ہوئے ڈچ لوکاں نو‏‏ں آگاہ کيتا۔ جرمن کمان نو‏‏ں وی ایہ معلوم ہويا کہ ڈچ نے ہتھیار ڈال دتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 179</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1969-097-17, Kapitulation der Niederlande.jpg|سجے|thumb| مرکز وچ ، ونکل مین اسکول د‏‏ی عمارت تو‏ں باہر نکل گیا جس وچ ایہ مکالمہ ہويا سی]] 14 مئی د‏‏ی صبح ، [[رائل ڈچ نیوی|رائل ڈچ نیوی دے]] کمانڈر ، نائب ایڈمرل جوہانس فرسٹنر ، جنگ جاری رکھنے دے لئی ملک چھڈ گئے۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 181">Amersfoort (2005), p. 181</ref> ہتھیار سُٹن وچ عمومی طور اُتے ڈچ بحری جہاز شامل نئيں سن ۔ اٹھ جہاز پہلے ہی روانہ ہوچکے نيں ، <ref>De Jong (1970), p. 385-386</ref> کچھ چھوٹے جہاز ڈُب گئے سن ، تے نو ہور 14 مئی د‏‏ی شام انگلینڈ روانہ ہوئے سن ۔ ''HR جوہن ماریٹس وین نسو'' نو‏‏ں پار کرنے دے دوران جرمن بمباراں نے ڈُبیا۔ <ref>De Jong (1970), p. 393-397</ref> ڈین ہیلڈر د‏‏ی مرکزی ڈچ بحری بندرگاہ دے کمانڈر ، ریئر ایڈمرل ہوئٹی جولس نے فیصلہ کيتا اے کہ انہاں دے اڈے اُتے 10،000 فوج ، اس د‏ی اپنی فضائی خدمت تے زمینی دفاع دے نال ، لڑائی جاری رکھنا چاہیدا۔ ونکل مین نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دے حکم نو‏‏ں مننے دے لئی انہاں نو‏ں راضی کرنا پيا۔ <ref>De Jong (1970), p. 374</ref> ڈچ فوج دے وڈے حصے ہتھیار سُٹن نو‏‏ں قبول نئيں کرنا چاہندے سن ۔ <ref>De Jong (1970), p. 376-377</ref> 15 مئی نو‏‏ں 05:00 بجے اک جرمن میسنجر دتی ہیگ پہنچیا ، جس نے ونکل مین نو‏‏ں رجنور وچ ون کوچلر نال ملاقات دے لئی بلايا تے تحریری ہتھیار سُٹن د‏‏ی دعوت دتی۔ ونکل مین نے فوج ، بحری تے فضائیہ دے حوالے کردتا۔ <ref>De Jong (1970), p. 384</ref> دستاویز اُتے 10 <ref>Amersfoort (2005), p. 184</ref> اُتے دستخط کیتے گئے <ref>Amersfoort (2005), p. 184</ref> == زیلینڈ وچ لڑائی == صوبہ جزی لینڈ ہتھیار سُٹن دا حصہ نئيں ا‏‏ے۔ فرانسیسی فوج دے نال لڑائی جاری ا‏‏ے۔ صوبے وچ ہالینڈ د‏‏ی فوجاں دے پاس فوج تے بحری فوجاں د‏‏ی اٹھ مکمل بٹالین موجود سن۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 244">Amersfoort (2005), p. 244</ref> ان دا کمان ریئر ایڈمرل ہینڈرک جان وین ڈیر اسٹڈ نے دتا سی۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 238">Amersfoort (2005), p. 238</ref> ایہ علاقہ بحریہ دے زیر انتظام سی کیونجے والچیرن جزیرے اُتے بحری بندرگاہ فلشنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ اس صوبے دے شمالی جزیرے کچھ پلاٹوناں دے علاوہ تقریبا ناقابل تلافی سن ۔ فلنڈرز دے ڈچ حصے زییوز ولینڈرین دا دفاع اتحادیاں اُتے چھڈ دتا گیا۔ ڈچ د‏‏ی اہ‏م فوج والچیرن دے مشرق وچ زیوڈ بیولینڈ وچ سی۔ انہاں نے ویلیسنجن جانے والے اس راستے نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ زیوڈ بیولینڈ نارتھ بورنٹ دے ساحل تو‏ں منسلک سی۔ اس دے مشرقی اختتام اُتے ، باتھ پوزیشن دا دفاع انفنٹری بٹالین نے کيتا۔ اس دے مغربی اختتام اُتے زندڈجک مقام سی ، جس اُتے تن بٹالیناں دا قبضہ سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 239</ref> 10 مئی دے بعد ، تن فرانسیسی موٹربائڈ یونٹ نارتھ بورنٹ گئے۔ 11 مئی تو‏ں اس علاقے نو‏‏ں دو فرانسیسی پیتادہ ڈویژناں نے ہور تقویت ملی: ''60e ڈویژن ڈی'' انفنٹری ، <ref name="Amersfoort 2005, p. 240">Amersfoort (2005), p. 240</ref> بی کلاس ڈویژن ، تے نو تشکیل شدہ بحری ''68e ڈویژن ڈی انفنٹری'' ۔ انہاں دے سامان دا کچھ حصہ جہاز دے ذریعہ لیایا گیا سی۔ زیادہ تر فوجاں اوتھے رہ گئياں جتھ‏ے اٹھ ڈچ بٹالین وچو‏ں دو تے دو سرحدی کمپنیاں واقع سن۔ شمالی کنارے وچ صرف دو فرانسیسی رجمنٹ بھیجے گئے سن ۔ 13 مئی نو‏‏ں ڈچ فوجیاں نو‏‏ں فرانسیسی کمانڈ دے تحت رکھیا گیا تے ''68 ای ڈویژن ڈی انفنٹری'' نو‏‏ں ستويں فوج وچ منتقل کردتا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 241</ref> ڈچ تے فرانسیسیاں دے وچکار خراب مواصلات ، غلط فہمیاں تے اختلافات سن ۔ ڈچاں نے سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں غسل تے زندڈجک تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں قابل دفاع سمجھیا۔ اُتے ، فرانسیسی کمانڈر جنرل پیری سروس ڈیورنڈ چاہندا سی کہ اس د‏ی فوج رکاوٹاں دے پِچھے چھپی ہوئے۔ 13 مئی د‏‏ی اک ریجمنٹ د‏‏ی شام نو‏‏ں ، 68e ڈویژن ڈی انفنٹری دے 271e نے ، زیوڈ - بیولینڈ دے راستے نہر اُتے قبضہ کيتا۔ 224e 60 ڈویژن ڈی انفنٹری دا تعلق اس علاقے وچ رہیا جدو‏ں والچیرن جزیرے نو‏‏ں زیڈ - بیولینڈ تو‏ں وکھ کيتا گیا سی۔ اتحادی افواج نو‏‏ں اک دوسرے دے نال کافی گروپ نئيں کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمن انہاں دے مقابلے وچ کم آدمی ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں شکست دے سک‏‏ے۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 255</ref> 14 مئی نو‏‏ں جرمناں نے تقریبا شمالی برانت اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ ''ایس ایس اسٹینڈرٹی ڈوئشلینڈ'' باتھ پوزیشن اُتے پہنچیا۔ <ref name="Amersfoort 2005, p. 244">Amersfoort (2005), p. 244</ref> اس تو‏ں ''27 ای گروپپ ڈی ریکوناسیس ڈی ڈویژن ڈی انفنٹری کا'' اعتکاف ختم ہوگیا ، جسنو‏ں برجین اوپ زوم دا دفاع کردے ہوئے تباہ کردتا گیا۔ باتھ پوزیشن دے دفاع کرنے والےآں دے حوصلے اس خبر تو‏ں کمزور ہوگئے کہ ونکل مین نے ہتھیار ڈال دتے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے لوکاں نے ایہ فیصلہ کيتا کہ ایہ بیکار اے کہ نیوزی لینڈ آخری صوبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں لڑدا رہیا۔ 14 مئی د‏‏ی شام نو‏‏ں اس مقام اُتے توپ خانے وچ ہونے والے بم دھماکے دے نتیجے وچ کمانڈنگ افسران چلے گئے۔ فیر فوجاں روانہ ہوگئياں۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 245</ref> 15 مئی د‏‏ی صبح ''ایس ایس'' اسٹینڈارٹ ڈوئشلینڈ نے زندڈجک مقام نال رابطہ کيتا۔ شمالی سیکٹر اُتے صبح 08 بجے دے لگ بھگ پہلا حملہ روک دتا گیا ، کیونجے جرمناں نو‏‏ں اک تنگ ڈائیک اُتے اگے ودھنا پيا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 246</ref> اُتے ، اس بمباری دے نتیجے وچ اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں اُتے بٹالین فرار ہوئے گئے ، <ref>Amersfoort (2005), p. 247</ref> تے پوری لائن نو‏‏ں تقریبا:00 14:00 بجے چھڈ دتا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 248</ref> 16 مئی نو‏‏ں ''ایس ایس'' اسٹینڈرٹی ڈوئشلینڈ زیوڈ بیولینڈ دے راستے نہر دے نیڑے پہنچیا۔ فرانسیسی ''271e رجیمنٹ ڈی انفنٹری'' نو‏‏ں جزوی طور اُتے کھودا گیا تے تن ڈچ بٹالیناں نے انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ اس صبح اک ہوائی بمباری کيتی گئی۔ گیارہ بجے دے لگ بھگ پہلی جرمن پار تو‏ں دفاع دا مکمل خاتمہ ہويا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 249</ref> 16 مئی نو‏‏ں تھولن جزیرے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ 17 مئی نو‏‏ں شاون ڈوئلینڈ اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 250</ref> جنوبی بیولینڈ اُتے واقع ڈچ فوج دے کمانڈراں نے جرمنی اُتے حملہ کرنے دے احکامات تو‏ں انکار کردتا۔ 17 مئی نو‏‏ں رات دے وقت 03:00 بجے دا اک حملہ ناکا‏م ہوگیا۔ جرمناں نے ہن جزیرے دے حوالے کرنے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اس تو‏ں انکار کيتا گیا تاں انہاں نے ارنیموڈین تے فلشنگ اُتے بمباری کيتی۔ [[مڈلبرخ|مڈلبرگ]] ، صوبے دا صدر مقام ، آرٹلری تو‏ں گولہ باری کيتی گئی ، اس دا اندرونی شہر جزوی طور اُتے جل رہیا ا‏‏ے۔ بھاری بمباری تو‏ں فرانسیسی محافظاں د‏‏ی امید ختم ہوگئ۔ جرمناں نے دوپہر دے لگ بھگ اک پُل اُتے قابو پالیا۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 251</ref> تقریبا تن کمپنیاں والیچیرن اُتے ڈچ دے چند فوجیاں نے لڑائی روک دی۔ شام دے وقت جرمناں نے فلشنگ وچ فرانسیسی فوج اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دھمکی دتی ، لیکن زیادہ تر فوجی مغربی شیلڈٹ دے اُتے تو‏ں کڈے گئے۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 252</ref> نارتھ بیولینڈ نے 18 مئی نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دے بعد ، ڈیوٹی دا آخری قبضہ ضیوس - والینڈرین سی۔ فرانسیسیاں دے حکم اُتے ، 19 مئی نو‏‏ں بیلجیئم وچ [[اوستیند|اوسٹینڈ]] کرنے دے لئی تمام ڈچ فوج واپس لے لی گئی۔ 27 مئی نو‏‏ں سارے زیؤس ولنڈرین اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔ <ref>Amersfoort (2005), p. 253</ref> == بعد وچ == ڈچ د‏‏ی شکست دے بعد ، ملکہ ولہیلمینہ نے انگلینڈ وچ اک حکومت جلاوطنی قائم کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=[[ہٹلر دا عروج و زوال]]|last=Shirer|first=William L|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1960|isbn=0-671-62420-2|location=New York|page=723}}</ref> جرمن قبضہ 17 مئی 1940 نو‏‏ں شروع ہويا۔ پورے ملک نو‏‏ں آزاد ہونے تو‏ں پنج سال ہوئے جاواں گے۔ 210،000 تو‏ں زیادہ ڈچ لوک جنگ دا شکار ہوگئے ، جنہاں وچ 104،000 یہودی تے ہور اقلیتاں وی شامل نيں ، جو اپنی نسل (نسل کشی) د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے گئے سن ۔ ہور 70،000 ہور ڈچ افراد ناقص غذائیت یا محدود طبی خدمات تو‏ں مر گئے۔ <ref>Oorlogsverliezen 1940–1945. Maandschrift van het Centraal Bureau voor de Statistiek, blz. 749. [http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/1FA7DF00-F612-4F46-8539-E04DCFECD7BA/0/2007k4b15p53art.pdf cbs.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110302035634/http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/1FA7DF00-F612-4F46-8539-E04DCFECD7BA/0/2007k4b15p53art.pdf |date=2011-03-02 }}</ref> == متعلقہ صفحات == * [[بیلجیم د‏‏ی لڑائی]] * فرانس د‏‏ی لڑائی == نوٹ == {{حوالے|30em}} == حوالے == {{refbegin}} * {{citation|editor1-first=Herman|editor1-last=Amersfoort|editor2-first=Piet|editor2-last=Kamphuis|year=2005|title=Mei 1940 — De Strijd op Nederlands grondgebied|language=Dutch|location=Den Haag|publisher=Sdu Uitgevers|isbn=90-12-08959-X}} * {{citation|last1=Schulten|first1=C.M.|last2=Theil|first2=J.|year=1979|title=Nederlandse Pantservoertuigen|language=Dutch|location=Bussum|publisher=Unieboek BV|isbn=90-269-4555-8}} * C.W. Star Busmann. ''Partworks and Encyclopedia of World War II'' * {{citation|first=Lou|last=De Jong|year=1969|title=Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, Deel 1: Voorpel|language=Dutch|location=Amsterdam|publisher=Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie}} * {{citation|first=Lou|last=De Jong|year=1969|title=Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, Deel 2: Neutraal|language=Dutch|location=Amsterdam|publisher=Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie}} * {{citation|first=Lou|last=De Jong|year=1970|title=Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, Deel 3: Mei '40|language=Dutch|location=Amsterdam|publisher=Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie}} * [[E.R. Hooton|Hooton, E.R.]] ''Phoenix Triumphant: The Rise and Rise of the Luftwaffe''. Brockhampton Press, 1994. {{ISBN|1-86019-964-X}}. * {{citation|last=Hooton|first=E. R.|year=2007|title=Luftwaffe at War, Volume 2; Blitzkrieg in the West 1939–1940|location=London|publisher=Chervron/Ian Allen|isbn=978-1-85780-272-6}} * {{citation|last=Jentz|first=Thomas L.|year=1998|title=Die deutsche Panzertruppe 1933–1942 — Band 1|language=German|location=Wölfersheim-Berstadt|publisher=Podzun-Pallas-Verlag|isbn=3-7909-0623-9}} * {{citation|first=Karl-Heinz|last=Frieser|year=2005|title=Blitzkrieg-Legende — Der Westfeldzug 1940|language=German|publisher=R. Oldenbourg Verlag München}} * {{citation|last=Shirer|first=William L.|year=1960|title=The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany|location=New York|publisher=Simon & Schuster}}<!-- NO ISBN; PUBLISHED IN 1960 --> * {{cite book|title=Lightning War: Blitzkrieg in the West, 1940|last=Powaski|first=Ronald E.|publisher=John Wiley|year=2003|isbn=978-0-471-39431-0}} * {{cite book|title=Lightning War: Blitzkrieg in the West, 1940|last=Powaski|first=Ronald E.|publisher=Book Sales, Inc|year=2008|isbn=978-0-7858-2097-0}} * Goossens, Allert M.A. (2011) [http://www.waroverholland.com/ History Site "War Over Holland – the Dutch struggle May 1940"] {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.youtube.com/watch?v=AUEIawFwHXU نیدرلینڈ د‏‏ی لڑائی 1940] {{World War II}} {{Subject bar | portal1=World War II | portal2=France | portal3=Military of Germany | portal4=Netherlands | portal5=United Kingdom | commons=y | commons-search=Category:Battle of the Netherlands }} {{Coord|52|19|N|5|33|E|type:country|display=title}} [[گٹھ:ہالینڈ وچ 1940ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:یورپ وچ 1940ء]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:جرمنی دے حملے]] [[گٹھ:1940ء دے تنازعات]] d228s8fjue2hs86sauehnkp38r8tyyz 0 90527 706357 702204 2026-04-22T16:45:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706357 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات خانہ جنگی|title=Venezuelan protests (2014–present)|side2={{Flagicon|Venezuela}} '''[[Government of Venezuela]]''' * [[Armed Forces of Venezuela|Bolivarian National Armed Forces (FANB)]] ** [[Venezuelan National Guard]] * [[Bolivarian National Police]] ** Public Order Service ---- '''[[Great Patriotic Pole]]'''<br />{{small |([[United Socialist Party of Venezuela|PSUV]], [[Communist Party of Venezuela|PCV]], [[People's Electoral Movement (Venezuela)|MEP]], [[Tupamaro (Venezuela)|MRT]] and others)}}<br /> ---- '''Pro-government paramilitaries''' {{small |([[Colectivo (Venezuela)|Colectivos]])}}<br /> ---- '''Pro-government demonstrators''' * Pro-government students|arrests={{flatlist| * 3,689 {{small|(2014)}} * 410 {{small|(2015)}} * 2,732 {{small|(2016)}}<ref name="FORO2016arrest">{{cite web|title=Reporte sobre la represióndel Estado Venezolano Año 2016|url=https://www.scribd.com/document/336897065/Foro-Penal-registro-2-732-arrestos-politicos-en-2016|publisher=Foro Penal Venezolano|accessdate=9 February 2017|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010114527/https://www.scribd.com/document/336897065/Foro-Penal-registro-2-732-arrestos-politicos-en-2016|dead-url=yes}}</ref> * 4,848 {{small|(2017)}}<ref>{{cite news|title=Foro Penal: Van 4848 arrestos durante la represión de las protestas|url=http://www.lapatilla.com/site/2017/07/28/foro-penal-van-4848-arrestos-durante-la-represion-de-las-protestas/|accessdate=29 July 2017|work=[[La Patilla]]|date=28 July 2017|language=es-ES}}</ref> * 956 {{small|(2019)}}<ref name="LPinfo" /><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jan/29/venezuela-juan-guaido-tarek-saab-investigation|title=Venezuelan attorney general orders Guaidó investigation as crisis deepens|website=The Guardian|accessdate=29 January 2019}}</ref> }}|fatalities={{flatlist| * 43 {{small|(2014)}}<ref name=Faria>{{cite web|last1=Faria|first1=Javier|title=Venezuelan teen dies after being shot at anti-Maduro protest|url=https://www.reuters.com/article/2015/02/25/us-venezuela-protests-idUSKBN0LS29K20150225|website=Reuters|accessdate=26 February 2015}}</ref><ref name=Usborne>{{cite news|last1=Usborne|first1=David|title=Dissent in Venezuela: Maduro regime looks on borrowed time as rising public anger meets political repression|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/dissent-in-venezuela-maduro-regime-looks-on-borrowed-time-as-rising-public-anger-meets-political-repression-10070607.html|website=The Independent|accessdate=26 February 2015}}</ref> * 1 {{small|(2015)}}<ref>{{cite news|last1=Neuman|first1=William|title=Police Kill Boy During Protest in Venezuela|url=https://www.nytimes.com/2015/02/25/world/americas/police-kill-boy-during-protest-in-venezuela.html?_r=0|accessdate=25 February 2015|agency=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=24 February 2015}}</ref> * 12 {{small|(2016)}}<ref name="2016deaths">{{plainlist|1= {{bullet}}{{cite news|last1=Polanco|first1=Anggy|last2=Ramirez|first2=Carlos|title=Two Venezuelan police officers killed in protest|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-protests-idUSKCN0WV2K3|accessdate=3 April 2016|agency=[[روئٹرز]]|date=29 March 2016}}<br /> {{bullet}}{{cite news|title=Venezuela Investigating Death of Protester as Unrest Rises |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuela-investigating-death-protester-unrest-rises-39821804 |accessdate=14 June 2016 |agency=[[اے بی سی نیوز]] |date=13 June 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613201843/http://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuela-investigating-death-protester-unrest-rises-39821804 |archivedate=13 June 2016}}<br /> {{bullet}}{{cite news|title=Extraoficial: Tres fallecidos habrían dejado saqueos en Cumaná|url=http://www.lapatilla.com/site/2016/06/14/extraoficial-tres-fallecidos-habrian-dejado-saqueos-en-cumana/|accessdate=14 June 2016|agency=[[La Patilla]]|date=14 June 2016}}<br /> {{bullet}}{{cite news|title=Con multitudinarias marchas, oposición venezolana presionó a Maduro para que reactive referendo|url=http://www.ambito.com/860181-con-multitudinarias-marchas-oposicion-venezolana-presiono-a-maduro-para-que-reactive-referendo|accessdate=27 October 2016|work=[[Ámbito Financiero]]|date=26 October 2016}} {{bullet}}{{cite news|last1=Ramirez|first1=Maria|last2=Polanco|first2=Anggy|title=Troops, vigilantes patrol after Venezuela unrest, three dead|url=https://www.yahoo.com/news/troops-vigilantes-guard-streets-venezuela-unrest-152046462--business.html|accessdate=20 December 2016|work=[[روئٹرز]]|date=19 December 2016}} }}</ref> * 164 {{small|(2017)}}<ref name="RUNRUN">{{cite news|title=INFOGRAFÍA {{!}} FOTOS, INFOGRAFÍA Y MAPA &#124; Venezuela: 6.729 protestas y 157 fallecidos desde el 1 de abril de 2017|url=https://www.observatoriodeconflictos.org.ve/destacado/venezuela-6-729-protestas-y-157-fallecidos-desde-el-1-de-abril-de-2017|accessdate=24 May 2017|work=[[Runrunes]]|date=23 May 2017|archivedate=4 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171104195038/http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/destacado/venezuela-6-729-protestas-y-157-fallecidos-desde-el-1-de-abril-de-2017}}</ref><ref name="FINALbbc">{{cite news|title=Venezuela soldier held over queue killing|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-42537345|accessdate=2 January 2018|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=1 January 2018}}</ref> * 13 {{small|(2018)}}<ref>{{cite news|title=Ola de saqueos estremece a Venezuela, van 107 casos en once días|url=https://www.lapatilla.com/site/2018/01/12/ola-de-saqueos-estremece-a-venezuela-van-107-casos-en-once-dias/|accessdate=13 January 2018|work=[[La Patilla]]|date=12 January 2018|language=es-ES}}</ref><ref>{{cite web|author=Mariana Zuniga, Caracas |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/01/15/several-dead-operation-arrest-rogue-venezuela-pilot-oscar-perez/ |title=Several dead in operation to arrest rogue Venezuela pilot Óscar Pérez |publisher=Telegraph.co.uk |date=2018-01-15 |accessdate=2018-07-06}}</ref> * 43 {{small|(2019)}}<ref name="LPinfo">{{cite news |title=Brutal represión del régimen de Maduro ha dejado 43 asesinados y 956 detenciones arbitrarias desde el #21Ene |url=https://www.lapatilla.com/2019/01/29/brutal-represion-del-regimen-de-maduro-ha-dejado-43-asesinados-y-956-detenciones-arbitrarias-desde-el-21ene/ |accessdate=29 January 2019 |work=[[La Patilla]] |date=29 January 2019 |language=es-ES}}</ref> }}|injuries={{flatlist| * 5,285 {{small|(2014)}}<ref name= SVCOconflict>{{cite web | title =Conflictividad social en Venezuela en marzo de 2014 | trans-title = Social conflict in Venezuela in March 2014 | language = es | archivedate = 13 April 2014 | url = http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/tendencias-de-la-conflictividad/conflictividad-social-en-venezuela-en-marzo-de-2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140413140708/http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/tendencias-de-la-conflictividad/conflictividad-social-en-venezuela-en-marzo-de-2014 |publisher=Observatorio Venezolano de Conflictividad Social}}</ref><ref name=TRIBUNA>{{cite news|title=Venezuela: Paramilitares atacaron 1 de cada 3 protestas|url=http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html|accessdate=24 April 2014|newspaper=Tribuna (Puerto Rico)|date=9 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424070409/http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html|archive-date=24 April 2014|url-status=dead|archivedate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140424070409/http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html}}</ref> * 13,050 {{small|(2017)}}<ref name="ENmay50">{{cite news|title=Capriles afirmó que protestas han dejado más de 50 muertos y 13000 heridos|url=http://www.el-nacional.com/noticias/oposicion/capriles-afirmo-que-protestas-han-dejado-mas-muertos-13000-heridos_183143|accessdate=21 May 2017|work=[[El Nacional (Caracas)|El Nacional]]|date=19 May 2017|language=es}}</ref> * 228+ {{small|(2019)}}<ref>{{cite news |last1=Croucher |first1=Shane |title=Venezuela latest: Clashes claim lives as Russia backs Maduro and U.S. "stands ready to support" opposition leader |url=https://www.newsweek.com/venezuela-riots-guaido-maduro-trump-regime-change-1302882 |accessdate=24 January 2019 |work=[[نیوزویک]] |date=24 January 2019 |language=en}}</ref> }}|casualties2=|casualties1=|howmany2=Hundreds of thousands of pro-government demonstrators<ref>{{cite news| title = Vargas Llosa to visit Venezuela to back anti-Maduro groups|url= https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26844957 | accessdate=12 April 2014|newspaper=News | publisher = BBC|date=1 April 2014}}</ref>|howmany1=Hundreds of thousands to over 1 million opposition protesters<ref>{{cite news|last = Lopez |first=Linette|title=Why The United States Has Done Nothing About Venezuela | url = http://www.businessinsider.com/why-the-us-wont-touch-venezuela-2014-4 |accessdate= 12 April 2014|newspaper=Business Insider|date = 11 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|title = Protesters in Venezuela Press Government| url = https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304834704579401612202743396 | accessdate =12 April 2014|newspaper=The Wall Street Journal|date=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title= Venezuelans protest en masse in rival rallies|url= http://www.theborneopost.com/2014/02/24/venezuelans-protest-en-masse-in-rival-rallies/ | accessdate =12 April 2014|newspaper= Borneo Post |date=24 February 2014}}</ref><ref name="PAPmillion">{{cite news|last1=Martín|first1=Karina|title=Despite Government Obstacles, Over a Million Venezuelans March on Caracas|url=https://panampost.com/karina-martin/2016/09/01/despite-government-obstacles-over-a-million-venezuelans-march-on-caracas/|accessdate=2 September 2016|agency=[[PanAm Post]]|date=1 September 2016}}</ref> * Tens of thousands of student protesters<ref>{{cite news|title= Venezuela: Tens of thousands march in anti-government protests |url= https://articles.latimes.com/2014/mar/02/world/la-fg-wn-venezuela-protest-marches-caracas-20140302 | accessdate= 12 April 2014| newspaper= The Los Angeles Times|date=2 March 2014}}</ref><ref name =barefoot>{{cite news|title = Barefoot in Venezuela |url= http://www.newsweek.com/barefoot-venezuela-246637 | accessdate = 17 April 2014| publisher = Reuters | newspaper = Newsweek |date = 17 April 2014}}</ref>|leadfigures2=[[File:Coat of arms of Venezuela.svg|15px]] '''[[Government of Venezuela]]''' * President [[نکولاس مادورو]] * [[Diosdado Cabello]] * [[Miguel Rodríguez Torres]] (defected) * [[Elías Jaua]] * [[Jorge Arreaza]] * [[Luisa Ortega Díaz]] (defected)|leadfigures1=[[File:Popular Will Logo.gif|25px]] '''[[Popular Will]]''' * [[Leopoldo López]] * [[David Smolansky]] * [[خوآن گوائیڈو]] ---- [[File:Vente Venezuela.png|25px]] '''[[Vente Venezuela]]''' * [[María Corina Machado]] ---- '''[[Movimiento Estudiantil (Venezuela)|Movimiento Estudiantil]]''' * [[Juan Requesens]] * [[Rafaela Requesens]] ---- [[File:Emblema Primero Justicia.svg|25px]] '''[[Justice First]]''' * [[Henrique Capriles]] ---- '''[[Fearless People's Alliance]]''' * [[Antonio Ledezma]] ---- '''Others''' * [[Lilian Tintori]] ---- '''National Equilibrium''' * [[Óscar Alberto Pérez|Óscar Pérez]] {{KIA}} ---- '''Constitutionalist officials''' * [[Luisa Ortega Díaz]] (2017-)|side1='''[[Democratic Unity Roundtable|Venezuelan opposition]]'''<br />{{small |([[Popular Will|VP]], [[Justice First|PF]], [[A New Era|UNT]], [[Democratic Action (Venezuela)|AD]], [[COPEI]] and others)}} ---- * '''[[Movimiento Estudiantil (Venezuela)|Movimiento Estudiantil]]'''<br />{{small|(Student opposition organization)}} ---- '''Resistencia'''<br />{{small|(built street barricades called "guarimbas")}}<br /> '''National Equilibrium''' <small>(2017–18)</small><br /> ---- '''Anti-government protesters''' * Anti-government students ---- * Constitutionalists ** Military and police units loyal to [[Constitution of Venezuela|1999 Constitution]] *** Brigade 21 ** Dissenting officials|partof=the [[crisis in Venezuela]]|result=|status=Ongoing|methods=|goals=|coordinates=|place=Venezuela, worldwide|date=12 February 2014 – ''ongoing''<br />({{Age in years, months, weeks and days | year1= 2014 | month1 = 2| day1=12}})|caption={{collapsible list |title=<center>{{small|Images from top to bottom and from left to right:}}</center> |1=<center>{{flatlist|{{small|Opposition march in [[کاراکاس]] on 12 February 2014, Protesters perched on a statue of [[سائمن بولیور]] in May 2014, A woman wearing a banner reading ''Never Forget'' on the first anniversary of protests on 12 February 2015, Millions marching in Caracas on 26 October 2016, The [[Mother of All Marches]] on 19 April 2017.}} }} </center> }}|image={{Photomontage | photo1a = 2014 Venezuelan Protests (12F).jpg | photo1b = | photo1c = | photo1d = | photo1e = | photo2a = Protesters Bolivar Statue.jpg | photo2b = Liberty 12 February 2015 Venezuelan protest (cropped).jpg | photo2c = | photo2d = | photo2e = | photo3a = Venezuela protest 26 October (size diff).jpg | photo3b = Mother of All Marches - Holding Flag.jpg | photo3c = | photo3d = | photo3e = | photo4a = | photo4b = | photo4c = | photo4d = | photo4e = | photo5a = | photo5b = | photo5c = | photo5d = | photo5e = | photo6a = | photo6b = | photo6c = | photo6d = | photo6e = | photo7a = | photo7b = | photo7c = | photo7d = | photo7e = | position = center | size = 300 | spacing = 2 | color = | border = 2 | color_border = }}|image_size=350px}} سن 2014 وچ ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] وچ مظاہرےآں ، سیاسی مظاہرےآں تے شہری بغاوت دا اک سلسلہ ملک دے اعلیٰ سطح اُتے شہری تشدد ، [[افراط زر]] ، تے بنیادی سامان تے خدمات د‏‏ی دائمی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں شروع ہويا۔<ref>{{cite news|title=Venezuela Inflation Hits 16-Year High as Shortages Rise|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-07/venezuela-inflation-hits-16-year-high-as-shortages-rise.html|accessdate=16 February 2014|newspaper=Bloomberg|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela's Maduro says 2013 annual inflation was 56.2 pct|url=https://www.reuters.com/article/2013/12/30/venezuela-inflation-annual-idUSL2N0K90V020131230|accessdate=19 January 2014|newspaper=Reuters|date=30 December 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/05/venezuela-is-falling-apart/481755/|title=Venezuela Is Falling Apart|last=Toro|first=Moisés Naím, Francisco|date=2016-05-12|website=The Atlantic|language=en-US|accessdate=2019-03-03}}</ref> انہاں بدتر حالات دے بارے وچ وضاحتاں مختلف ہُندیاں نيں <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.truthdig.com/articles/why-venezuela-reporting-is-so-bad/|title=How Biased Western Reportage Has Harmed Venezuela|website=Truthdig: Expert Reporting, Current News, Provocative Columnists|accessdate=2019-03-03}}</ref> جس اُتے قیمتاں اُتے سخت قابو <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html|title=Inflation rate (consumer prices)|website=[[کتاب حقائق عالم]]|accessdate=26 February 2014|archivedate=17 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200517061323/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html}}</ref><ref name="economist.com2">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|accessdate=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|work=[[دی اکنامسٹ]]}}</ref> تے طویل مدتی ، وسیع تر [[سیاسی بدعنوانی|سیاسی بدعنوانی دے]] نتیجے وچ بنیادی سرکاری خدمات د‏‏ی کم فنڈنگ دا الزام عائد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jacobinmag.com/2017/07/venezuela-maduro-helicopter-attack-psuv-extractivism-oil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190302110257/https://www.jacobinmag.com/2017/07/venezuela-maduro-helicopter-attack-psuv-extractivism-oil|archivedate=2019-03-02|title=Being Honest About Venezuela|date=2019-03-02|accessdate=2019-03-03}}</ref> جنوری وچ اداکارہ تے سابق مس وینزویلا [[مونیکا اسپیر|مینیکا سپیئر دے]] قتل دے بعد جنوری وچ مظاہرے ہوئے ، <ref name="MostDangerous"/><ref name="WhatTheHeck">{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-02-18/what-the-heck-is-going-on-in-venezuela-could-the-maduro-regime-fall|title=What the Heck Is Going on in Venezuela? (Could the Maduro Regime Fall?)|publisher=Business week|date=18 February 2014|accessdate=21 February 2014}}</ref> [[سان کریستوبال، تاچیرا|سن کرسٹبل]] وچ یونیورسٹی دے اک کیمپس وچ فروری دے اک طالب علم <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/these-countries-have-the-fastest-shrinking-populations-in-the-world/ss-AAHQgjP?li=BBnbcA1#image=21|title=These countries have the fastest-shrinking populations in the world|website=www.msn.com|accessdate=2019-10-02}}</ref> عصمت دری د‏‏ی کوشش دے بعد فروری وچ سن 2014 ء دے مظاہرے اس واقعے دے نال شروع ہوئے۔ اس دے نتیجے وچ طلباء دے مظاہرین د‏‏ی گرفتاریاں تے انہاں دے قتل نے پڑوسی شہراں تک انہاں د‏‏ی توسیع تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں فروغ دتا۔ <ref name="AttemptedRape2">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2014/0222/Did-attempted-rape-ignite-Venezuela-s-national-protests|title=Did attempted rape ignite Venezuela's national protests?|author=Sequera, Vivia|newspaper=The Christian Science Monitor|agency=Associated Press|date=22 February 2014|accessdate=24 February 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26477526|title=San Cristobal: The birthplace of Venezuela's protests|website=BBC News|accessdate=7 March 2016}}</ref> اس سال دے ابتدائی مہینےآں وچ مظاہرین تے سرکاری فوج دے وچکار وڈے مظاہرےآں تے پرتشدد جھڑپاں د‏‏ی خصوصیت رہی سی جس دے نتیجے وچ تقریبا 4 4،000 گرفتاریاں تے 43 افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی سی ، بشمول حکومت دے حامی تے مخالفین دونے۔ <ref>"A total of 42 people, both supporters and opponents of the government, have died in the protest-related violence which followed." [https://www.bbc.com/news/world-latin-america-27715622 "Venezuela: Leopoldo Lopez must stand trial, judge rules"] by [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]] News.</ref> 2014 دے اختتام تے 2015 تک ، مسلسل قلت تے تیل د‏‏ی کم قیمتاں دے باعث نويں سرے تو‏ں احتجاج شروع ہويا۔ <ref name="SVCOprotest22">{{cite news|title=En 2014 se registraron 9.286 protestas, cifra inédita en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|accessdate=25 January 2015|agency=La Patilla|date=19 January 2015}}</ref> سن 2016 تک وینزویلا دے پارلیمانی انتخابات تے 2016 دے ریفرنڈم دے آس پاس ہونے والے واقعات دے بعد ہونے والے تنازعہ دے بعد احتجاج ہويا۔ یکم ستمبر 2016 نو‏‏ں ، مظاہرےآں دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ ہويا ، جس وچ 10 لکھ تو‏ں زیادہ وینزویلاین ، یا پوری قوم د‏‏ی 3٪ تو‏ں زیادہ افراد [[نکولاس مادورو|صدر مادورو دے]] خلاف دوبارہ انتخاب دے مطالبے دے لئی جمع ہوئے گئياں ، اس پروگرام نو‏‏ں "سب تو‏ں وڈا مظاہرے" دے طور اُتے بیان کيتا گیا۔ وینزویلا د‏‏ی تریخ "۔ 21 اکتوبر 2016 نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف جھکاؤ والی قومی انتخابی کونسل (سی این ای) دے ذریعے ریفرنڈم د‏‏ی معطلی دے بعد ، اپوزیشن نے اک ہور احتجاج دا اہتمام کيتا جو 26 اکتوبر 2016 نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ وینزویلا دے 12 لکھ تو‏ں زیادہ افراد شریک سن ۔ <ref name="AMBITO2">{{cite news|title=Con multitudinarias marchas, oposición venezolana presionó a Maduro para que reactive referendo|url=http://www.ambito.com/860181-con-multitudinarias-marchas-oposicion-venezolana-presiono-a-maduro-para-que-reactive-referendo|accessdate=27 October 2016|work=[[Ámbito Financiero]]|date=26 October 2016}}</ref> سنہ 2016 دے آخر وچ کچھ سب تو‏ں وڈے مظاہرےآں دے بعد ، اپوزیشن تے حکومت دے درمیان ویٹیکن د‏‏ی ثالثی تو‏ں گل گل د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی تے بالآخر جنوری 2017 وچ ناکا‏م ہوگئی۔ <ref name="LAHT19jan20172">{{cite news|title=Latin American Herald Tribune – After Venezuela Government Fails to Honor Commitments, Vatican Pulls Out of Dialogue It Sponsored|url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2429464&CategoryId=10717|accessdate=20 January 2017|work=[[Latin American Herald Tribune]]|date=19 January 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225211616/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2429464&CategoryId=10717}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=[[ڈوئچے ویلے]]|title=Venezuela's opposition walks away from Vatican-backed talks|url=http://www.dw.com/en/venezuelas-opposition-walks-away-from-vatican-backed-talks/a-36672319|accessdate=9 December 2016|date=7 December 2016}}</ref> حکومت دے حامی سپریم ٹریبیونل آف جسٹس آف وینزویلا دے اختیارات سنبھالنے د‏‏ی کوشش دے دوران ، جدو‏ں وینزویلا دے حامی سپریم ٹریبونل نے حزب اختلاف د‏‏ی زیرقیادت قومی اسمبلی دے اختیارات سنبھالنے د‏‏ی کوشش کيتی تے احتجاج مسترد کردتا گیا ، اُتے اس اقدام نو‏‏ں الٹا دتا گیا ، تب تک 2017 دے پہلے مہینےآں وچ وینزویلا دا آئینی بحران پیدا ہونے تک مظاہرےآں اُتے اکتفا کم ہويا۔ کچھ دن بعد ، مظاہرے "2014 وچ بدامنی د‏‏ی لہر دے بعد سب تو‏ں زیادہ متحرک" بن گئے۔ <ref>{{cite news|title=Venezuela accused of ‘self-coup’ after Supreme Court shuts down National Assembly|url=http://www.buenosairesherald.com/article/225180/venezuela-accused-of-%E2%80%98selfcoup%E2%80%99-after-supreme-court-shuts-down-national-assembly|accessdate=1 April 2017|work=[[Buenos Aires Herald]]|date=31 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela’s Descent Into Dictatorship|url=https://www.nytimes.com/2017/03/31/opinion/venezuelas-descent-into-dictatorship.html?_r=0|accessdate=1 April 2017|work=The New York Times|date=31 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.skynews.com.au/news/world/sthamerica/2017/04/01/venezuela-clashes--self-inflicted-coup---oas.html|title=Venezuela clashes 'self-inflicted coup': OAS|accessdate=1 April 2017|publisher=[[Sky News Australia]]|date=1 April 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225042527/https://www.skynews.com.au/news/world/sthamerica/2017/04/01/venezuela-clashes--self-inflicted-coup---oas.html}}</ref><ref name="ABC17grown2">{{cite news|last1=Goodman|first1=Joshua|title=Venezuela's Maduro blasts foe for chemical attack comments|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuelas-maduro-blasts-foe-chemical-attack-comments-46695565|accessdate=10 April 2017|work=[[اے بی سی نیوز]]|agency=[[Associated Press]]|date=9 April 2017|language=en}}</ref> وینزویلا دے 2017 ء دے مظاہرےآں دے دوران ، 25 لکھ تو‏ں لے ک‏ے 60 لکھ مظاہرین وچ شامل تمام مظاہرےآں د‏‏ی ماں ۔ قومی اسمبلی د‏‏ی جانب تو‏ں مئی 2018 دے صدارتی انتخابات نو‏‏ں کالعدم قرار دینے تے [[خوآن گوائیڈو|جان گائڈے نو‏‏ں]] قائم مقام صدر قرار دینے دے بعد ، جنوری دے شروع وچ ہی 2019 دے احتجاج دا آغاز ہويا ، جس دے نتیجے وچ صدارتی بحران پیدا ہويا ۔ مظاہرےآں ، [[دھرنا|دھرنے]] تے [[بھکھ ہڑتال|بھکھ ہڑتالاں]] اُتے مشتمل اکثریت احتجاج پرامن رہیا اے ، <ref name="SVCOprotestINFO2">{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Universitarios del Táchira levantaron la huelga de hambre|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140715/universitarios-del-tachira-levantaron-la-huelga-de-hambre|accessdate=16 July 2014|agency=El Universal|date=15 July 2014}}</ref> اگرچہ مظاہرین دے چھوٹے گروہ سرکاری املاک ، جداں عوامی عمارتاں تے عوامی آوا جائی اُتے حملےآں دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ گورمباس نامی ڈب کيتی گئی ، سڑک اُتے لگائے جانے والے ''رستےآں کی'' رکاوٹاں کھڑی کرنا ، 2014 وچ احتجاج د‏‏ی اک متنازعہ شکل سی۔ <ref name="BBCStreetblockades">{{حوالہ ویب|title=Street blockades divide opinion in Venezuela|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26366809|publisher=BBC.com|accessdate=8 April 2014}}</ref><ref name="Cawthorne2">{{cite news|last1=Cawthorne|first1=Andrew|last2=Ore|first2=Diego|title=Chilean is first foreign fatality in Venezuela unrest|url=https://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-venezuela-protests-idUSBREA291IU20140311|work=Reuters|accessdate=23 July 2014}}</ref><ref name="CEPR">{{حوالہ ویب|last=Johnston|first=Jake|title=Venezuela: Who Are They and How Did They Die?|url=http://www.cepr.net/index.php/blogs/the-americas-blog/venezuela-who-are-they-and-how-did-they-die-new|publisher=[[Center for Economic and Policy Research]]|accessdate=23 July 2014|archivedate=23 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323152844/http://www.cepr.net/index.php/blogs/the-americas-blog/venezuela-who-are-they-and-how-did-they-die-new}}</ref><ref>{{cite news|last=Sanchez|first=Nora|title=Murió mujer en una barricada en Mérida|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140310/murio-mujer-en-una-barricada-en-merida|newspaper=El Universal|accessdate=6 April 2014}}</ref>اگرچہ ابتدائی طور اُتے مظاہرے بنیادی طور اُتے متوسط تے اعلیٰ طبقے دے ذریعہ کیتے گئے سن ، <ref name="Neuman12">{{cite news|last1=Neuman|first1=William|title=Slum Dwellers in Caracas Ask, What Protests?|url=https://www.nytimes.com/2014/03/01/world/americas/slum-dwellers-in-caracas-ask-what-protests.html?_r=0|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|accessdate=6 June 2014}}</ref> وینزویلا وچ صورتحال بگڑدے ہی نچلے طبقے د‏‏ی وینزویلاین جلدی تو‏ں شامل ہوگئی۔ [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] د‏‏ی حکومت نے احتجاج نو‏‏ں غیر جمہوری [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش قرار دتا<ref name="Kurmanaev2">{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}</ref><ref name="Edition.cnn.com2">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2013/11/20/world/americas/venezuela-economy-decree-powers/|title=Decree powers widen Venezuelan president's economic war|work=CNN|date=20 November 2013|accessdate=21 February 2014}}</ref> " [[فسطائیت|فاشسٹ]] " حزب اختلاف دے رہنماواں تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرف نال کیندی گئی]] ۔ <ref name="GUARD16may20162">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/19/venezuela-unrest-nicolas-maduro-protests|title=President says Venezuela won't be next to fall, but he may not have a choice|date=19 May 2016|work=the Guardian|agency=''[[دی گارڈین]]''|last1=Watts|first1=Jonathan|accessdate=26 May 2016}}</ref> [[سرمایہ داری نظام|سرمایہ دارانہ نظام]] تے اس د‏ی حکومت اُتے "معاشی جنگ" دے نتیجے وچ افراط زر د‏‏ی شرح تے سامان د‏‏ی کمی نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی قیاس آرائی دا الزام لگانا۔ <ref name="NYTmaduro">Nicolas Maduro. 1 April 2014. [https://www.nytimes.com/2014/04/02/opinion/venezuela-a-call-for-peace.html?_r=0 Venezuela: A Call for Peace]. ''The New York Times.'' Retrieved: 3 April 2014.</ref><ref name="Edition.cnn.com">{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2013/11/20/world/americas/venezuela-economy-decree-powers/|title=Decree powers widen Venezuelan president's economic war|website=CNN|date=20 November 2013|accessdate=21 February 2014}}</ref> اگرچہ ماڈورو ، جو سابق [[اتحاد صنعتی|ٹریڈ یونین]] رہنما نيں ، دا کہنا اے کہ اوہ پرامن احتجاج د‏‏ی حمایت کردے نيں ، <ref name="comision">{{حوالہ ویب|url=http://www.el-nacional.com/politica/Maduro-pedira-AN-comision-verdad_0_361164009.html|title=Maduro pedirá a la AN una "comisión de la verdad|publisher=El-Nacional|date=23 February 2014|accessdate=17 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140727081013/http://www.el-nacional.com/politica/Maduro-pedira-AN-comision-verdad_0_361164009.html|archivedate=27 July 2014}}</ref> وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرےآں تو‏ں نمٹنے دے لئی وسیع پیمانے اُتے مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] <ref name="AIabuses2">{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}</ref> تے [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] ، <ref name="HRWpfp">{{حوالہ ویب|title=Punished for Protesting|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/venezuela0514_reportcover_web.pdf|publisher=Human Rights Watch|accessdate=6 May 2014|archivedate=13 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140513223338/http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/venezuela0514_reportcover_web.pdf}}</ref> ورگی تنظیماں دے مطابق ، [[اقوام متحدہ]] جداں تنظیماں دے مطابق ، وینزویلا دے حکا‏م مبینہ طور اُتے ربڑ دے چھراں تے آنسو گیس دے استعمال تو‏ں گرفتار مظاہرین اُتے براہ راست گولہ بارود دے استعمال تے تشدد دا واقعہ پیش آئے [[نگہبان حقوق انسانی|نيں]] ۔ <ref name="UN22oct">{{حوالہ ویب|title=Venezuela: UN rights chief calls for immediate release of opposition leader, politicians|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=49120#.VEc4WZPF8Q5|website=United Nations|accessdate=22 October 2014}}</ref> نے وینزویلا د‏‏ی حکومت اُتے [[سیاسی قیدی|سیاسی طور اُتے حوصلہ افزائی د‏‏ی جانے والی]] گرفتاریاں دا الزام عائد کيتا اے ، خاص طور اُتے چاکاؤ دے سابق میئر تے پاپولر ول دے رہنما ، لیوپولڈو لوپیز ، جنہاں نے حکومت دے "مجرم کاری" دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی انہاں دے خلاف قتل تے تشدد اُتے اکسانے دے متنازعہ الزامات دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ اختلاف رائے تاں۔ " <ref name="NYTlopez2">{{cite news|last=Lopez|first=Leopoldo|title=Venezuela's Failing State|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/opinion/venezuelas-failing-state.html?hp&rref=opinion&_r=0}}</ref><ref name="reuters_arrests2">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2014/03/20/us-venezuela-protests-idUSBREA2J02Y20140320|title=Venezuela arrests one opposition mayor, jails another}}</ref> احتجاج دے دوران پیش آنے والے ہور تنازعات وچ میڈیا سنسر شپ تے حکومت نواز عسکریت پسند گروپاں دے ذریعہ تشدد وی شامل اے جنہاں نو‏ں ''کولیٹوس'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 27 ستمبر 2018 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ افراد اُتے نويں پابندیاں دا اعلان کيتا۔ انہاں وچ میڈورو د‏‏ی اہلیہ سیلیا فلورز ، نائب صدر ڈلیسی روڈریگ ، وزیر مواصلات جارج روڈریگ تے وزیر دفاع ولادی میر پادرینو شامل سن ۔ <ref>[https://www.voanews.com/a/us-venezuela-relations/4587657.html Trump: Venezuelan Socialist President Easily Toppled]</ref> 27 ستمبر 2018 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل]] نے وینزویلا وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں تو‏ں متعلق پہلی بار اک قرار داد منظور کيتی۔ <ref>[https://www.hrw.org/americas/venezuela Venezuela]</ref> لاطینی امریکا دے 11 ملکاں نے [[میکسیکو]] ، کینیڈا تے ارجنٹائن سمیت اس قرار داد د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ <ref>[https://www.hrw.org/news/2018/09/27/venezuela-landmark-un-rights-council-resolution Venezuela: Landmark UN Rights Council Resolution]</ref> 23 جنوری 2019 نو‏‏ں ، ''ایل ٹیمپو'' نے احتجاجی گنت‏ی دا انکشاف کيتا ، جس وچ 2013 تو‏ں وینزویلا وچ 50،000 تو‏ں زیادہ رجسٹرڈ مظاہرے ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eltiempo.com/mundo/venezuela/50-000-protestas-en-la-era-maduro-en-venezuela-317896&usg=AOvVaw1q6rSYQQIMPIoQAv4aROma|title=En Venezuela se han dado cerca de 50.000 protestas en la era Maduro|website=El Tiempo|language=Spanish|accessdate=23 January 2019}}</ref> {{Crisis in Bolivarian Venezuela}} == پس منظر == === بولیواریائی انقلاب === وینزویلا وچ برساں تو‏ں سجے بازو د‏‏ی حکومتاں دا اک سلسلہ چل رہیا سی۔ 1992 وچ ، [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] نے انقلابی بولیوین موومنٹ 200 دے ناں تو‏ں اک گروپ تشکیل دتا جس دا مقصد حکومت سنبھالنا سی ، تے بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی گئی تھی<ref name="Uppsala2">[[Uppsala Conflict Data Program]] Conflict Encyclopedia, Venezuela, War and Minor Conflict, In depth, Hugo Chávez and the 1992 coup attempt, http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&regionSelect=5-Southern_Americas# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115040925/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&regionSelect=5-Southern_Americas |date=2014-01-15 }}</ref> ۔ <ref name="Uppsala">[[Uppsala Conflict Data Program]] Conflict Encyclopedia, Venezuela, War and Minor Conflict, In depth, Hugo Chávez and the 1992 coup attempt, http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&regionSelect=5-Southern_Americas# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115040925/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&regionSelect=5-Southern_Americas |date=2014-01-15 }}</ref> بعد وچ ، جدو‏ں شاویز جیل وچ سی تاں اک ہور بغاوت کيتی گئی۔ بغاوت د‏‏ی دونے کوششاں ناکا‏م ہوئیاں تے لڑائی دے نتیجے وچ تقریبا 143 -300 افراد ہلاک ہوئے۔ چاویز نے صدر رافیل کالڈیرہ تو‏ں معافی لینے دے بعد ، بعد وچ انتخابات وچ حصہ لینے دا فیصلہ کيتا تے پنجويں جمہوریہ (ایم وی آر) پارٹی دے لئی تحریک تشکیل دی۔ انہاں نے 1998 وچ وینزویلا دے صدارتی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ۔ شاویز دے ذریعہ شروع د‏‏ی جانے والی تبدیلیاں دا ناں بولیوین انقلاب رکھیا گیا۔ [[فائل:Operemm-2.jpg|سجے|thumb|250x250px| سن 2010 وچ مرحوم صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] ۔ ]] [[امریکا مخالف|امریکا دے مخالف]] سیاست دان ، چاویز ، جنہاں نے خود نو‏‏ں جمہوری سوشلسٹ قرار دتا ، نے معاشرتی اصلاحات دا سلسلہ شروع کيتا ، جس دا مقصد زندگی دے معیار نو‏‏ں بہتر بنانا ا‏‏ے۔ [[عالمی بنک|ورلڈ بینک دے]] مطابق ، چاویز دے معاشرتی اقدامات نے 1998 وچ [[غربت]] نو‏‏ں تقریبا 49 فیصد تو‏ں کم کرکے تقریبا 25 فیصد کردتا۔ 1999 تو‏ں 2012 تک ، اقوام متحدہ دے اقتصادی کمیشن برائے لاطینی امریکا تے کیریبین (ECLAC) ، ظاہر کردا اے کہ وینزویلا نے خطے وچ غربت وچ کمی د‏‏ی دوسری اعلیٰ شرح حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Social Panorama of Latin America 2013|url=http://www.eclac.org/cgi-bin/getProd.asp?xml=/publicaciones/xml/8/51768/P51768.xml&xsl=/tpl-i/p9f.xsl&base=/tpl-i/top-bottom.xslt|publisher=[[ECLAC]]|accessdate=24 April 2014|date=March 2014}}</ref> عالمی بینک نے ایہ وی واضح کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی معیشت 2012 دے بعد تو‏ں تیل د‏‏ی قیمتاں وچ ہونے والی تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں "انتہائی کمزور" اے "ملک د‏‏ی برآمدات دا 96٪ تے اس د‏ی مالی آمدنی دا نصف حصہ تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے انحصار کردا ا‏‏ے۔ شاویز دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں اک سال پہلے 1998 وچ ، تیل وینزویلا د‏‏ی برآمدات دا صرف 77 فیصد سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Venezuela Overview|url=http://www.worldbank.org/en/country/venezuela/overview|publisher=World Bank|accessdate=13 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Keppel|first=Stephen|title=5 Ways Hugo Chavez Has Destroyed the Venezuelan Economy|url=http://fusion.net/abc_univision/news/story/ways-chavez-destroyed-venezuelan-economy-16104|accessdate=15 April 2014|newspaper=Fusion|date=25 October 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140919223723/http://fusion.net/abc_univision/news/story/ways-chavez-destroyed-venezuelan-economy-16104|archivedate=19 September 2014}}</ref>چاویز حکومت دے تحت ، 1999 تو‏ں 2011 تک ، ماہانہ افراط زر د‏‏ی شرح عالمی معیار دے مقابلے وچ زیادہ سی ، لیکن 1991 تو‏ں 1998 تک اس تو‏ں کم سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=299&s=PCPI%2CPCPIPCH&grp=0&a=&pr1.x=55&pr1.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> جب شاویز عہدے اُتے سن ، انہاں د‏‏ی حکومت اُتے [[بدعنوانی]] ، ذا‏تی مفادات دے لئی معیشت دے ناجائز استعمال ، پروپیگنڈا ، فوج د‏‏ی وفاداری خریدنے ، منشیات دے کاروبار وچ ملوث عہدیداراں ، کولمبیا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج جداں دہشت گرداں د‏‏ی مدد کرنے ، دھمکیاں دینے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ میڈیا ، تے اس دے شہریاں تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Religious freedom in the world|last=Marshall|first=edited by Paul A.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2008|isbn=978-0-7425-6213-4|location=Lanham, Md.|pages=423, 424}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Treasury Targets Venezuelan Government Officials Supporting the FARC|url=http://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/hp1132.aspx|website=Press Release|publisher=United States Department of Treasury|accessdate=5 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Treasury Targets Hizballah in Venezuela|url=http://www.treasury.gov/press-center/press-releases/pages/hp1036.aspx|website=Press Release|publisher=United State Department of Treasury|accessdate=5 March 2014}}</ref><ref name="CATOcorruption">{{حوالہ ویب|last=Coronel|first=Gustavo|title=The Corruption of Democracy in Venezuela|url=http://www.cato.org/publications/commentary/corruption-democracy-venezuela|publisher=Cato Institute|accessdate=18 March 2014}}</ref><ref name="WorldReport">{{حوالہ ویب|title=World Report 2012: Venezuela|url=https://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-venezuela|publisher=The Human Rights Watch|accessdate=14 April 2012}}</ref> 2002 وچ سرکاری قیمتاں اُتے قابو پایا گیا جس دا مقصد ابتدائی طور اُتے بنیادی سامان د‏‏ی قیمتاں وچ کمی لیانا سی جس تو‏ں افراط زر تے بنیادی سامان د‏‏ی قلت جداں معاشی مسائل پیدا ہوگئے سن ۔ <ref name="qz.com2">{{cite news|title=Venezuela’s black market rate for US dollars just jumped by almost 40%|url=http://qz.com/192395/venezuelas-black-market-rate-for-us-dollars-just-jumped-by-almost-40/#/h/56869,3/|accessdate=27 March 2014|newspaper=Quartz|date=26 March 2014}}</ref> چاویز د‏‏ی انتظامیہ دے تحت قتل د‏‏ی شرح وی انہاں دے عہدے دے دوران وینزویلا نو‏‏ں دنیا دے متشدد ترین ملکاں وچ شامل کرنے دے دوران چار گنیاہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Rueda|first=Manuel|title=How Did Venezuela Become So Violent?|url=http://fusion.net/leadership/story/venezuela-violent-iraq-365361|publisher=Fusion|accessdate=10 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140110235719/http://fusion.net/leadership/story/venezuela-violent-iraq-365361|archivedate=10 January 2014}}</ref> 5 مارچ 2013 نو‏‏ں ، شاویز [[سرطان (عارضہ)|کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں چل]] بسے تے [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] ، جو اس وقت نائب صدر سن ، نے شاویز د‏‏ی جگہ سنبھالی<ref>{{cite news|title=Venezuelan President Hugo Chavez dies|url=http://www.cnn.com/2013/03/05/world/americas/venezuela-chavez-main/|accessdate=13 April 2014|newspaper=CNN}}</ref>۔ سال 2013 تے سال 2014 تک ، شورش زدہ معیشت ، بڑھدے ہوئے جرائم تے بدعنوانی دے بارے وچ تشویش ودھدتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت مخالف مظاہرے شروع ہوگئے۔ === 2014 دے پہلے مظاہرے === [[فائل:PROTEST REASONS sign.jpg|کھبے|thumb| مظاہرین نے دستخط کردے ہوئے کہیا ، "ميں احتجاج کیو‏ں کردا ہاں؟ عدم تحفظ ، قلت ، ناانصافی ، جبر ، دھوکہ دہی۔ میرے مستقب‏‏ل دے لئی۔ "]] وینزویلا وچ تشدد دے خلاف مظاہرے جنوری 2014 وچ شروع ہوئے ، <ref name="MostDangerous"/> تے جاری رہے ، جدو‏ں سابق صدارتی امیدوار ہنریک کیپریلز نے صدر مادورو دا ہتھ ہلا دتا۔ <ref name="WhatTheHeck"/> اس "اشارہ … نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اپوزیشن لیڈر لیوپولڈو لوپیز مینڈوزا نو‏‏ں سب تو‏ں اگے لے جانے وچ مدد کيت‏ی"۔ ایسوسی ایٹ پریس دے مطابق ، وینزویلا دے راجگڑھ کاراکاس وچ مظاہرے شروع ہونے تو‏ں ٹھیک پہلے ، مغربی سرحدی ریاست [[تاچیرا]]<nowiki/>کے [[سان کریستوبال، تاچیرا|سین کرسٹوبیل]] وچ یونیورسٹی دے اک کیمپس وچ اک نوجوان طالبہ دے نال عصمت دری د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں طلباء دے احتجاج مشتعل ہوگئے۔ "صدر نکولس مادورو تے انہاں دے پیش رو مرحوم [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] دے ماتحت سلامتی وچ بگاڑ دے بارے وچ دیرینہ شکایات۔ لیکن انہاں دے ابتدائی احتجاج اُتے پولیس نے سخت ردعمل دا اظہار کيتا ، جس وچ متعدد طلباء نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے مبینہ طور اُتے انہاں دے نال بدسلوکی کيتی گئی ، تے نال ہی انہاں د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کرنے دے لئی وی مظاہرے کیتے گئے "۔ انہاں مظاہرےآں وچ توسیع ، غیر طلباء د‏‏ی طرف راغب ہونے تے ہور نظربندیاں پیدا کرنے دا باعث بنی۔ آخر کار ، دوسرے طلباء وی شامل ہوئے گئے ، تے احتجاج کاراکاس تے ہور شہراں وچ پھیل گیا ، اپوزیشن رہنماواں نے اس وچ حصہ لیا۔ <ref name="AttemptedRape3">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2014/0222/Did-attempted-rape-ignite-Venezuela-s-national-protests|title=Did attempted rape ignite Venezuela's national protests?|author=Sequera, Vivia|newspaper=The Christian Science Monitor|agency=Associated Press|date=22 February 2014|accessdate=24 February 2014}}</ref> لیپولڈو لاپیز ، جو حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی اک اہ‏م شخصیت نيں ، نے اس دے فورا بعد ہی مظاہرےآں دا آغاز کيتا۔<ref>{{cite news|last=López|first=Virginia|title=Venezuelans on streets again as protest leader awaits trial|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/22/venezuelans-streets-protest-leader|accessdate=22 February 2014|newspaper=The Guardian|date=22 February 2014}}</ref> 2002 وچ وینزویلا دے بغاوت د‏‏ی کوششاں تو‏ں متعلق واقعات دے دوران ، لوپیز نے "شاویز دے خلاف عوامی مظاہرےآں دا آغاز کيتا تے انہاں نے شاویز دے وزیر داخلہ ، رامین روڈریگ چیچن نو‏‏ں شہری د‏‏ی گرفتاری وچ مرکزی کردار ادا کيتا ، حالانکہ بعد وچ انہاں نے خود نو‏‏ں اس واقعے تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی .<ref>{{حوالہ ویب|last=Peralta, Eyder|date=20 February 2013|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2014/02/20/280207441/5-things-to-know-about-venezuelas-protest-leader|title=5 Things To Know About Venezuela's Protest Leader|publisher=NPR|accessdate=23 February 2014}}</ref> === بدعنوانی === [[فائل:TI Corruption score Venezuela.png|کھبے|thumb|400x400px| بدعنوانی دے [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|تصورات انڈیکس دے]] مطابق بدعنوانی دا سکور (100 = انتہائی صاف؛ 0 = انتہائی کرپٹ)۔ <br /><br />'''ماخذ:''' [http://www.transparency.org/research/cpi/cpi_2000 ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل] ]] گیلپ دے 2014 وچ سروے وچ ، وینزویلا دے تقریبا 75٪ لوکاں دا خیال اے کہ انہاں د‏‏ی حکومت وچ بدعنوانی پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="GALLUPven">{{حوالہ ویب|title=Venezuelans Saw Political Instability Before Protests|url=http://www.gallup.com/poll/167663/venezuelans-saw-political-instability-protests.aspx|publisher=Gallup|accessdate=18 March 2014}}</ref> لیپولڈو لوپیز نے کہیا اے کہ ، "ہم اک بہت ہی کرپٹ آمرانہ حکومت دا مقابلہ ک‏ر رہ‏ے نيں جو کنٹرول برقرار رکھنے دے لئی تمام طاقت ، تمام رقم ، تمام میڈیا ، تمام قوانین ، تے تمام عدالدی نظام نو‏‏ں استعمال کردی ا‏‏ے۔" <ref>{{cite news|last=Murphy|first=Peter|title=Venezuela protest leader says seeks Maduro's exit, not coup|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/12/us-venezuela-opposition-lopez-idUSBREA1B1UJ20140212|accessdate=13 March 2014|newspaper=Reuters|date=12 February 2014}}</ref> وینزویلا وچ بدعنوانی نو‏‏ں [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|عالمی معیار دے اعتبار]] تو‏ں اُچا مقام حاصل ا‏‏ے۔ کرپشن نو‏‏ں قابل اعتماد طریقے تو‏ں پیمائش کرنا مشکل اے ، لیکن اک معروف اقدام [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|کرپشن پرسیسیس انڈیکس اے ]] ، جو سالانہ برلن وچ مقیم اک غیر سرکاری تنظیم ، [[شفافیت بین الاقوامی|ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل]] (ٹی این آئی) دے ذریعہ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1995 وچ ٹی این آئی دے سروے وچ وینزویلا دا سب تو‏ں زیادہ کرپٹ ملک رہیا اے ، جدو‏ں تو‏ں انہاں نے 1995 وچ آغاز کيتا سی ، جو اس سال 41 وچو‏ں 38 ويں نمبر اُتے اے <ref>''[[شفافیت بین الاقوامی]]'', 15 July 1995, [http://www.transparency.org/content/download/2915/18031/file/cpi1995.pdf 1995 TI Corruption Index]</ref> تے اس دے بعد دے سالاں وچ انتہائی خراب کارکردگی دا مظاہرہ کيتا گیا۔ مثال دے طور اُتے ، 2008 وچ ، ایہ 2008 وچ 180 ملکاں وچو‏ں 158 واں سی ، [[ہیٹی|ہیٹی دے]] سوا امریکا وچ سب تو‏ں زیادہ خرابی ، 2012 وچ ، ایہ [[برونڈی]] ، [[چاڈ]] ، تے چاٹ تو‏ں باندھدے ہوئے ، انڈیکس دے 10 بدعنوان ملکاں وچو‏ں اک سی۔ [[ہیٹی]] 176 وچو‏ں 165 ويں مقام پر۔ ٹی این آئی د‏‏ی رائے عامہ دے اعدادوشمار وچ کہیا گیا اے کہ زیادہ تر وینزویلا دا خیال اے کہ بدعنوانی دے خلاف حکومت کیت‏‏ی کوشش ناکا‏م اے ، بدعنوانی وچ اضافہ ہويا اے تے عدالدی نظام ، پارلیمنٹ ، مقننہ تے پولیس جداں سرکاری ادارے سب تو‏ں زیادہ کرپٹ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=GLOBAL CORRUPTION BAROMETER 2010/11|url=http://www.transparency.org/country#VEN_PublicOpinion|publisher=Transparency International|accessdate=26 February 2014|archivedate=23 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230523141507/https://www.transparency.org/country/#VEN_PublicOpinion}}</ref> ٹی این آئی دے مطابق ، وینزویلا اس وقت دنیا دا 18 واں بدعنوان ترین ملک اے (177 وچو‏ں 160) تے اس دے عدالدی نظام نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں کرپٹ سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=CORRUPTION BY COUNTRY / TERRITORY: VENEZUELA|url=http://www.transparency.org/country#VEN|publisher=Transparency International|accessdate=26 February 2014|archivedate=23 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230523141507/https://www.transparency.org/country/#VEN}}</ref> اس دے علاوہ [[عالمی انصاف منصوبہ|ورلڈ جسٹس پروجیکٹ]] نے وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں دنیا بھر وچ 99 ويں نمبر اُتے رکھیا تے اسنو‏ں 2014 دے رول آف لا انڈیکس وچ لاطینی امریکا دے کسی وی ملک د‏‏ی بدترین درجہ دتا۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے ، "وینزویلا اوہ ملک اے جس دا تجزیہ کرنے والے تمام ملکاں د‏‏ی ناقص کارکردگی دا مظاہرہ کيتا گیا اے ، جس وچ پچھلے سال دے سلسلے وچ بوہت سارے شعبےآں د‏‏ی کارکردگی وچ کمی دے رجحانات نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایگزیکٹو پاور دے بڑھدے ہوئے حراستی تے کمزور پڑتال تے توازن د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت حکومت دے اکاؤنٹ دے حوالے کرنے وچ ملک آخری نمبر اُتے ا‏‏ے۔ " اس رپورٹ وچ ہور کہیا گیا اے کہ "انتظامی ادارےآں نو‏‏ں نااہلی تے شفافیت د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پڑدا اے … تے عدالدی نظام ، اگرچہ نسبتا قابل رسائی ، ودھدی ہوئی سیاسی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کھوئے ہوئے عہدےآں تو‏ں محروم ا‏‏ے۔ تشویش دا اک ہور خطہ اے کہ جرائم تے تشدد وچ اضافہ ، تے بنیادی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ، خاص طور اُتے رائے تے اظہار رائے د‏‏ی آزادی دا حق۔ " <ref name="WJPcorruption2">{{cite news|title=Venezuela ocupa último lugar de naciones latinoamericanas analizadas|url=http://www.el-nacional.com/sociedad/Venezuela-ultimo-naciones-latinoamericanas-analizadas_0_368963219.html|accessdate=17 March 2014|newspaper=El Nacional|date=8 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318081621/http://www.el-nacional.com/sociedad/Venezuela-ultimo-naciones-latinoamericanas-analizadas_0_368963219.html|archivedate=18 March 2014|df=dmy-all}}</ref> === معاشی مسائل === [[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 16.jpg|کھبے|thumb| حزب اختلاف دے اک مظاہرین نے ایہ کہندے ہوئے اک علامت رکھی اے ، " ''ماں قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں احتجاج کردا ہون۔'' ''ہم ایہ کتھے تو‏ں حاصل کرسکدے نيں؟ ''']] ''2013 دے عالمی مصائب انڈیکس اسکور دے مطابق'' ، وینزویلا سب تو‏ں زیادہ [[بدحالی اشاریہ|رنجیدہ انڈیکس]] اسکور دے نال عالمی سطح اُتے پہلے نمبر اُتے رہیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hanke|first=John H.|title=Measuring Misery around the World|url=http://www.cato.org/publications/commentary/measuring-misery-around-world|publisher=The CATO Institute|accessdate=30 April 2014}}</ref> [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] فراہ‏م کردہ اعداد و شمار دے مطابق ، وینزویلا وچ افراط زر د‏‏ی دوسری شرح (56.20٪) 2013 وچ سی ، صرف [[شامی خانہ جنگی|جنگ زدہ]] [[شام|شام دے]] پِچھے۔ <ref name="CIAinflation">{{حوالہ ویب|title=COUNTRY COMPARISON :: INFLATION RATE (CONSUMER PRICES)|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html?countryname=Venezuela&countrycode=ve&regionCode=soa&rank=223#ve|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=21 May 2014|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521162046/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html?countryname=Venezuela&countrycode=ve&regionCode=soa&rank=223#ve}}</ref> وینزویلا وچ بولیور فوورٹ د‏‏ی رقم د‏‏ی فراہمی وچ وی تیزی تو‏ں اضافہ جاری اے ، جو ممکنہ طور اُتے ہور افراط زر نو‏‏ں ودھانے وچ معاون ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Monetary aggregates rising sharply|url=http://www.eiu.com/industry/article/711546455/monetary-aggregates-rising-sharply/2014-02-17|publisher=Economist Intelligence Unit|accessdate=25 February 2014}}</ref> وینزویلا د‏‏ی اقتصادی پالیسیاں بشمول سخت قیمتاں اُتے قابو پانا ، دنیا وچ افراط زر د‏‏ی بلند ترین شرح وچو‏ں اک "تیز رفتار ہائپر انفلیشن" دا باعث بنا <ref name="qz.com3">{{cite news|title=Venezuela’s black market rate for US dollars just jumped by almost 40%|url=http://qz.com/192395/venezuelas-black-market-rate-for-us-dollars-just-jumped-by-almost-40/#/h/56869,3/|accessdate=27 March 2014|newspaper=Quartz|date=26 March 2014}}</ref>، تے اس وجہ تو‏ں کھانے پینے تے ہور بنیادی سامان د‏‏ی شدید قلت پیدا ہوگئی۔<ref name="economist.com3">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|accessdate=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|work=[[دی اکنامسٹ]]}}</ref> وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تشکیل کردہ ایسی پالیسیاں کاروباری ادارےآں نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہیاں نيں تے قلت ، لمبی قطاراں تے پرت مار دا باعث بنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|title=Venezuela's "economic war"|date=16 November 2013|newspaper=The Economist}}</ref> [[File:Common people line for food in Barquisimeto, Venezuela.webm|کھبے|thumb|13 مارچ 2014 نو‏‏ں وینزویلا دے گیٹیئر وچ ٹوائلٹ پیپر خریدنے دے لئی انتظار ک‏ر رہ‏ے لوکاں د‏‏ی لائن۔]] ہیریٹیج فاؤنڈیشن ، جو امریکا وچ قائم اک قدامت پسندانہ وکالت گروپ اے ، نے وینزویلا نو‏‏ں معاشی آزادی وچ 178 وچو‏ں 175 دا درجہ دتا سی تے اسنو‏ں 2014 [[اشاریہ اقتصادی آزادی|کی معاشی آزادی دے انڈیکس]] رپورٹ وچ "دبے ہوئے" معیشت دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Country Rankings: World & Global Economy Rankings on Economic Freedom|url=http://www.heritage.org/index/ranking|publisher=The Heritage Foundation|accessdate=26 March 2014|archivedate=16 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170916153902/http://www.heritage.org/index/ranking}}</ref> ڈیٹوس سروے وچ انٹرویو لینے والےآں وچو‏ں نصف تو‏ں زیادہ افراد نے مادورو حکومت نو‏‏ں ملک د‏‏ی موجودہ معاشی صورتحال دا ذمہ دار ٹھہرایا تے زیادہ تر لوکاں دے خیال وچ 2014 دے اگلے 6 مہینےآں وچ ملک د‏‏ی معاشی صورتحال خراب یا بدتر ہوئے گی۔ <ref name="DATOScaracas2">{{cite news|title=87% de los venezolanos cree que el Gobierno debe rectificar sus políticas|url=http://diariodecaracas.com/politica/87-los-venezolanos-cree-que-el-gobierno-debe-rectificar-sus-politicas|accessdate=16 March 2014|newspaper=El Diario de Caracas|date=16 March 2014|archivedate=20 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140320063220/http://diariodecaracas.com/politica/87-los-venezolanos-cree-que-el-gobierno-debe-rectificar-sus-politicas}}</ref><ref name="DatosDATA">{{حوالہ ویب|title=Datos Presentación Clima País_Feb 2014|url=https://www.scribd.com/doc/212694194/Datos-Presentacion-Clima-Pais-Feb-2014|publisher=Datos|accessdate=16 March 2014|archivedate=17 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140317024047/http://www.scribd.com/doc/212694194/Datos-Presentacion-Clima-Pais-Feb-2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Encuesta Datos: 72% cree que las cosas van mal en el país (+Estudio)|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/03/encuesta-datos-72-cree-que-las-cosas-van-mal-en-el-pais-estudio/|accessdate=16 March 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=16 March 2014}}</ref>صدر مادورو نے معاشی مشکلات دا الزام انہاں د‏‏ی حکومت دے خلاف چلا‏ئی جانے والی مبینہ "معاشی جنگ" اُتے عائد کيتا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اس نے سرمایہ داری تے قیاس آرائیاں اُتے الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="Edition.cnn.com"/> [[فائل:People lines in Venezuela.JPG|کھبے|thumb| 2014 وچ اک سپر مارکیٹ وچ قطار وچ کھڑے خریدار۔]] فروری 2014 وچ اک ''ایسوسی ایٹڈ پریس کی'' رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ "ملک بھر وچ بیماراں دے لشکراں" نو‏‏ں "صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نظام د‏‏ی طرف تو‏ں نظرانداز کيتا جارہیا اے " ڈاکٹراں دا کہنا اے کہ برساں د‏‏ی خرابی دے بعد اوہ ٹُٹ رہیا ا‏‏ے۔ ڈاکٹراں دا کہنا سی کہ "یہ جاننا ناممکن سی کہ" کِنے افراد د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی اے ، تے حکومت اِنّی تعداد نئيں رکھدی ، جس طرح اس نے 2010 دے بعد تو‏ں صحت دے اعدادوشمار شائع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ " وزیر صحت اسابیل اتوریا نے اے پی نو‏‏ں انٹرویو دینے تو‏ں انکار کردتا ، جدو‏ں کہ نائب وزیر صحت ، نمینی گٹیرز نے ، "سرکاری ٹی وی اُتے انکار کيتا کہ ایہ نظام بحران دا شکار ا‏‏ے۔" <ref>{{cite news|title=Doctors say Venezuela's health care in collapse|url=http://bigstory.ap.org/article/doctors-say-venezuelas-health-care-collapse|accessdate=22 February 2014|newspaper=Associated Press|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226055123/http://bigstory.ap.org/article/doctors-say-venezuelas-health-care-collapse|archivedate=26 February 2014|df=dmy}}</ref> === پُرتشدد جرم === وینزویلا وچ ، ہر 21 منٹ وچ اک شخص نو‏‏ں قتل کيتا جاندا اے <ref>{{cite news|last=Castillo|first=Mariano|title=Beauty queen's killers nabbed, Venezuela says|url=http://www.cnn.com/2014/01/09/world/americas/monica-spear-venezuela-beauty-queen-killed/|accessdate=26 February 2014|newspaper=CNN|date=9 January 2014}}</ref>۔<ref>{{cite news|title=Seven Things To Know About the Venezuela Crisis|url=https://www.nbcnews.com/storyline/venezuela-crisis/seven-things-know-about-venezuela-crisis-n38556|accessdate=26 February 2014|newspaper=NBC News|date=25 February 2014}}</ref> 2014 دے پہلے دو مہینےآں وچ ، نیڑے 3،000 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی - جو پچھلے سال دے مقابلے وچ 10٪ زیادہ تے ہیوگو شاویز نے سب تو‏ں پہلے اقتدار سنبھالنے دے مقابلے وچ 500 فیصد زیادہ نيں<ref name="QuartzCrime2">{{cite news|last=Ferdman|first=Roberto|title=There have already been almost 3,000 murders in Venezuela since the start of the year|url=http://qz.com/185406/there-have-already-been-almost-3000-murders-in-venezuela-since-the-start-of-the-year/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Quartz|date=8 March 2014}}</ref>۔ 2014 وچ ، ''کوارٹز'' نے دعوی کيتا کہ قتل د‏‏ی اعلیٰ شرح وینزویلا د‏‏ی "ودھدی غربت د‏‏ی شرح د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ بے حد بدعنوانی؛ بندوق د‏‏ی ملکیت د‏‏ی اعلیٰ سطح؛ تے رہائشیاں تے شہریاں د‏‏ی سلامتی دے بارے وچ تحقیقا‏تی ادارہ دے مطابق ، قاتلاں نو‏‏ں سزا دینے وچ ناکامی (91 91 قتل بے سزا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔) <ref name="QuartzCrime3">{{cite news|last=Ferdman|first=Roberto|title=There have already been almost 3,000 murders in Venezuela since the start of the year|url=http://qz.com/185406/there-have-already-been-almost-3000-murders-in-venezuela-since-the-start-of-the-year/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Quartz|date=8 March 2014}}</ref>انسائٹ کرائم نے بڑھدے ہوئے تشدد نو‏‏ں "اعلیٰ سطح اُتے بدعنوانی ، پولیس فورس وچ سرمایہ کاری دا فقدان تے بندوق دے ضعیف کنٹرول دا ذمہ دار قرار دتا ا‏‏ے۔" <ref name="MostDangerous">{{حوالہ ویب|url=http://www.channel4.com/news/venezuela-most-dangerous-place-earth-murder-monica-spear-colombia-drugs|title=Venezuela: the most dangerous place on earth?|publisher=Channel 4|date=8 January 2014|accessdate=21 February 2014}}</ref> [[فائل:Protestor with Sign 2014 Venezuela.png|سجے|thumb| اک مظاہرہ کرنے والا ایہ اشارہ دے رہیا سی ، " ''ماں گھٹناں دے بل کھڑے رہنے دے بجائے کھڑے مرجاواں گا'' "]] جنوری وچ اداکارہ تے سابق مس وینزویلا [[مونیکا اسپیر|مینیکا سپیئر]] تے اس دے سابق شوہر نو‏‏ں اپنی پنج سالہ بیٹی د‏‏ی موجودگی وچ سڑک دے کنارے ڈکيت‏ی د‏‏ی واردات وچ ، جس د‏‏ی خود ٹانگ وچ گولی لگی سی ، دے قتل دے بعد ، <ref name="MostDangerous"/> وینزویلا نو‏‏ں چینل 4 نے بیان کيتا "دنیا دے سب تو‏ں خطرنا‏‏ک ملکاں وچو‏ں اک ،" اک ایسا ملک "جتھ‏ے سابق صدر ہیوگو شاویز د‏‏ی انتظامیہ دے دوران جرم بڑھدا سی تے مسلح ڈکیتیاں وچ قتل عام ہُندا ا‏‏ے۔" وینزویلا اُتے تشدد مبصر نے مارچ 2014 وچ کہیا سی کہ ہن ملک وچ قتل د‏‏ی شرح فی 100،000 افراد وچ 80 دے نیڑے اموات سی جدو‏ں کہ حکومت‏ی اعدادوشمار نے اسنو‏ں 100،000 وچ 39 اموات بتاواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2014/01/09/world/americas/monica-spear-venezuela-beauty-queen-killed/|title=Beauty queen Monica Spear's killers nabbed, Venezuela says – CNN.com|publisher=Edition.cnn.com|date=10 January 2014|accessdate=21 February 2014}}</ref> پچھلی دہائی دے دوران قتل کیتے جانے والےآں د‏‏ی تعداد [[عراق جنگ]] وچ موت د‏‏ی شرح دے مقابلے دے برابر [[عراق جنگ|تھی]] ۔ کچھ ادوار دے دوران ، وینزویلا وچ عراق دے مقابلے وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی شرح بہت زیادہ سی ، حالانکہ اس ملک وچ امن سی۔<ref>{{cite news|last=Romero|first=Simon|title=Venezuela, More Deadly Than Iraq, Wonders Why|url=https://www.nytimes.com/2010/08/23/world/americas/23venez.html?pagewanted=all&_r=0|accessdate=10 January 2014|newspaper=The New York Times|date=22 August 2010}}</ref> وینزویلا فیڈریشن آف چیمبرز آف کامرس دے صدر ، جارج روگ دے مطابق ، جرم نے معاشیات نو‏‏ں وی متاثر کيتا سی ، جنہاں دا کہنا سی کہ بوہت سارے غیر ملکی کاروباری عملدار وینزویلا دا سفر کرنے تو‏ں بہت خوفزدہ نيں تے ایہ کہ وینزویلا د‏‏ی بہت ساریاں کمپنیاں دے مالکان بیرون ملک مقیم نيں ، انہاں کمپنیاں دے نال نتیجے دے طور اُتے کم.<ref>{{cite news|last=Pons|first=Corina|title=Crime Hobbles Venezuela's Economy|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-01-30/venezuelas-high-crime-rate-hobbles-economy|accessdate=4 March 2014|newspaper=Bloomberg Businessweek|date=30 January 2014}}</ref> حزب اختلاف دا کہنا اے کہ جرائم حکومت دا قصور اے "جرم اُتے نرم رویہ رکھنا ، عدلیہ جداں ادارےآں د‏‏ی سیاست کرنا تے بدعنوانی کرنا ، تے عوامی گفتگو وچ تشدد نو‏‏ں بڑھاوا دینا ،" جدو‏ں کہ حکومت دا کہنا اے کہ "سرمایہ دارانہ برائیاں" نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرانا اے ، جداں کہ میڈیا وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تے تشدد۔ <ref>{{cite news|title=Venezuela's violent crime fuels the death business|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/20/us-venezuela-crime-idUSBREA1J0KM20140220|accessdate=4 March 2014|newspaper=Reuters|date=20 February 2014}}</ref> ریاستہائے متحدہ دے محکمہ خارجہ تے حکومت کینیڈا نے غیر ملکی زائرین نو‏‏ں متنبہ کيتا اے کہ انہاں اُتے ڈکيت‏ی ، [[اغوا]] برائے تاوان یا دہشت گرد تنظیماں نو‏‏ں فروخت تے قتل دا نشانہ وی بنایا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Venezuela Travel Warning|url=https://travel.state.gov/content/passports/english/alertswarnings/venezuela-travel-warning.html|publisher=United States Department of State|accessdate=9 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140130073159/http://travel.state.gov/content/passports/english/alertswarnings/venezuela-travel-warning.html|archivedate=30 January 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Venezuela|url=http://travel.gc.ca/destinations/venezuela|publisher=Government of Canada|accessdate=9 February 2014}}</ref> برطانیہ دے [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|خارجہ تے دولت مشترکہ دے دفتر]] نے 80 دے اندر ہر سفر دے خلاف مشورہ دتا اے &nbsp; زولیا ، ٹکیرا تے اپور د‏‏یاں ریاستاں وچ کولمبیائی سرحد دے کلومیٹر (50 میل) دا فاصلہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/venezuela|title=Venezuela travel advice|publisher=GOV.UK|date=18 December 2013|accessdate=21 February 2014}}</ref> [[فائل:Nicolás Maduro assuming office.jpg|سجے|thumb|208x208px| [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] 19 اپریل 2013 نو‏‏ں وینزویلا دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ [[نکولاس مادورو|داریاں]] سنبھال رہے نيں ]] 14 اپریل 2013 نو‏‏ں ، نیکولس مادورو نے صدارتی انتخابات وچ 50.6٪ ووٹ لے ک‏ے کامیابی حاصل کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ امیدوار ہینریک کیپریلس رڈونسکی دے 49.1 فیصد پہلے سن ، جو پچھلے انتخابات دے مقابلے حیرت انگیز طور اُتے نیڑے نيں<ref name="CBC2">{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2013/04/15/venezuela-election-maduro-chavez-heir.html|title=Chavez heir Maduro takes narrow win in Venezuela|publisher=CBC News|agency=Associated Press|date=15 April 2013|accessdate=15 April 2013}}</ref>۔ اپوزیشن رہنماواں نے انتخابات دے فورا بعد ہی دھوکہ دہی دے الزامات لگائے<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/venezuelan-president-accused-of-electoral-fraud-at-home-finds-backing-abroad/2013/05/10/15d607d8-b9a5-11e2-b568-6917f6ac6d9d_story.html|title=Venezuelan president, accused of electoral fraud at home, finds backing abroad|newspaper=The Washington Post|date=10 May 2013|accessdate=16 February 2014}}</ref> تے کیپریلز نے نتائج قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا ، ایہ الزام لگایا کہ ووٹراں نو‏‏ں مدورو نو‏‏ں ووٹ دینے تے انتخابی بے ضابطگیاں دا دعویٰ کيتا گیا ا‏‏ے۔ قومی انتخابی کونسل (سی این ای) ، جس نے انتخابات دے بعد 54 ٪ ووٹاں دے بے ترتیب انتخاب دا آڈٹ کيتا ، جس وچ کاغذی بیلٹاں دے نال الیکٹرانک ریکارڈاں دا موازنہ کيتا گیا ، اس نے کسی وی شبہے نو‏‏ں پانے دا دعویٰ نئيں کيتا<ref name="BBC28April2">{{cite web|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}</ref>۔<ref name="BBC19April2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22220526|title=Nicolas Maduro sworn in as new Venezuelan president|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=19 April 2013|accessdate=18 June 2013}}</ref> کیپریلز نے ابتدائی طور اُتے باقی 46٪ ووٹاں د‏‏ی آڈٹ کروانے دا مطالبہ کيتا ، اس اُتے زور دتا کہ اس تو‏ں ایہ ظاہر ہوئے گا کہ اس نے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ سی این ای نے آڈٹ کروانے اُتے اتفاق کيتا ، تے مئی وچ ایسا کرنے دا ارادہ کيتا۔ <ref name="BBC28April">{{حوالہ ویب|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}</ref><ref name="BBC19April3">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22220526|title=Nicolas Maduro sworn in as new Venezuelan president|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=19 April 2013|accessdate=18 June 2013}}</ref> بعد وچ کیپریلز نے اپنا نظریہ بدلا ، تے انتخابی رجسٹری دے مکمل آڈٹ دے مطالبہ نو‏‏ں شامل کيتا ، تے آڈٹ دے عمل نو‏‏ں "لطیفہ" قرار دتا<ref name="BBC28April3">{{cite web|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}</ref>۔ اس تو‏ں پہلے کہ حکومت ووٹ دے مکمل آڈٹ کرنے اُتے راضی ہوجائے ، مادورو دے مخالفین د‏‏ی جانب تو‏ں عوامی احتجاج کيتا گیا۔ ہجوم نو‏‏ں بالآخر آنسو گیس تے ربڑ د‏‏ی گولیاں دا استعمال کردے ہوئے نیشنل گارڈ دے ارکان نے منتشر کردتا۔<ref>{{cite news|title=Tensions Surge in Venezuela After Vote|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887324345804578424661289146792|accessdate=10 March 2014|newspaper=The Wall Street Journal|date=16 April 2013}}</ref> صدر مادورو نے احتجاج دے جواب وچ ایہ کہندے ہوئے جواب دتا ، "جے آپ بغاوت دے ذریعے سانو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش کرنا چاہندے نيں تاں ، عوام تے مسلح افواج آپ دا منتظر ہاں گی۔"<ref>{{cite news|last=Wyss|first=Jim|title=Opposition calls for election protests in Venezuela|url=http://www.miamiherald.com/2013/04/15/3345519/venezuelas-maduro-to-be-declared.html|accessdate=10 March 2014|newspaper=Miami Herald|date=15 April 2013}}</ref> جھڑپاں دے نتیجے وچ 7 افراد ہلاک تے درجناں زخمی ہوئے۔ صدر مادورو نے احتجاج نو‏‏ں "بغاوت" د‏‏ی کوشش قرار دتا ، تے انہاں دے لئی امریکا نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ آخر وچ ، کیپریلز نے مظاہرین تو‏ں کہیا کہ اوہ "حکومت دا کھیل" بند کرو تے نہ کھیلو ، لہذا اس تو‏ں کدرے زیادہ اموات نئيں ہاں گی<ref>{{cite news|title=Maduro Blames Venezuela's Post-Election Violence on U.S. Backing|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/maduro-blames-venezuelas-election-violence-us_n_3095530.html|accessdate=10 March 2014|newspaper=Huffington Post|date=16 April 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311024654/http://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/maduro-blames-venezuelas-election-violence-us_n_3095530.html|archivedate=11 March 2014}}</ref>۔ 12 جون 2013 نو‏‏ں جزوی آڈٹ دے نتائج دا اعلان کيتا گیا۔ سی این ای نے ابتدائی نتائج د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے مدورو د‏‏ی انتخابی جیت د‏‏ی تصدیق کيتی۔ <ref name="BBC12June2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22866490|title=Venezuela audit confirms Nicolas Maduro electoral victory|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=12 June 2013|accessdate=18 June 2013}}</ref> 8 دسمبر 2013 وچ ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات وچ حزب اختلاف د‏‏ی شکست<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2013/12/maduro-survives-venezuela-electoral-test-20131299371326255.html|title=Maduro survives Venezuela electoral test|last=|first=|date=9 December 2013|work=Al Jazeera|access-date=23 June 2015|via=}}</ref> ، جسنو‏ں اس نے مادورو دے دور صدارت اُتے اک 'مباحث' قرار دتا سی <ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.com/mundo/noticias/2014/02/140217_venezuela_oposicion_division_dp|title=Las divisiones dentro de la oposición en Venezuela|last=|first=|date=17 February 2014|work=BBC Mundo|access-date=23 June 2014|via=}}</ref>، حکمت عملی اُتے داخلی بحث نو‏‏ں بھڑکا دتا۔ اعتدال پسند حزب اختلاف دے رہنما ہنریک کیپریلز تے ہنری فالکن نے حکومت دے نال 'اتحاد' تے گل گل اُتے زور دتا تے صدر نے ملک دے میئراں تے گورنرز دے وچکار تعاون اُتے تبادلہ خیال دے لئی منعقدہ میٹنگاں وچ شرکت کيتی<ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216440/henrique-capriles-se-encuentra-en-miraflores-para-reunirse-con-el-presidente-nicolas-maduro/|title=En fotos y video: Henrique Capriles acudió a Miraflores a la reunión con Maduro|last=|first=|date=8 January 2014|work=Noticias24.com|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213124701/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216440/henrique-capriles-se-encuentra-en-miraflores-para-reunirse-con-el-presidente-nicolas-maduro/}}</ref>۔<ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/214190/presidente-maduro-se-reunira-hoy-con-gobernadores-y-alcaldes-de-oposicion-en-miraflores/|title=Maduro se reunió con gobernadores y alcaldes opositores: "Hagamos un proyecto en común"|last=|first=|date=12 December 2013|work=Noticias 24|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=17 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117050048/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/214190/presidente-maduro-se-reunira-hoy-con-gobernadores-y-alcaldes-de-oposicion-en-miraflores/}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/131218/maduro-inicia-reunion-con-gobernadores-y-alcaldes-en-miraflores|title=Maduro inicia reunión con gobernadores y alcaldes en Miraflores|last=|first=|date=18 December 2013|work=El Universal|access-date=23 June 2015|via=}}</ref> حزب اختلاف دے ہور رہنماواں ، جداں لیوپولڈو لاپیز تے مرینا کورینا ماچاڈو نے ، مکالمہ د‏‏ی مخالفت کيتی<ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216122/las-razones-de-mcm-para-no-asistir-a-la-reunion-con-maduro-el-gobierno-no-cree-en-el-dialogo/|title=Las tres razones de María Corina Machado para no asistir a la reunión con Maduro|last=|first=|date=6 January 2014|work=Noticias24.com|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213123147/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216122/las-razones-de-mcm-para-no-asistir-a-la-reunion-con-maduro-el-gobierno-no-cree-en-el-dialogo/}}</ref> تے حکومت وچ فوری طور اُتے تبدیلی اُتے مجبور کرنے دے لئی نويں حکمت عملی اُتے زور دتا۔ <ref>{{Cite news|url=http://www.elespectador.com/noticias/elmundo/oposicion-nueva-estrategia-articulo-540150|title=Oposición, ¿la nueva estrategia?|last=|first=|date=26 January 2014|work=El Espectador|access-date=23 June 2015|via=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://reuters.com/article/2014/02/27/uk-venezuela-opposition-capriles-idUKBREA1Q1MJ20140227|title=Venezuela unrest shakes up opposition|last=|first=|date=27 February 2014|work=Reuters|access-date=23 June 2014|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=21 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721074451/http://www.reuters.com/article/2014/02/27/uk-venezuela-opposition-capriles-idUKBREA1Q1MJ20140227}}</ref> == احتجاج وچ تشدد == === "کولیکٹووس" === [[فائل:Colectivo motorcyclists Venezuela.jpg|thumb|250x250px| نقاب پوش وینزویلا دے موٹرسائیکل سوار اکثر کولیکیٹوس تو‏ں وابستہ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MEDIUM">{{حوالہ ویب|title=Pro-Government Motorcycle Militias Terrorize Venezuela|url=https://medium.com/war-is-boring/pro-government-motorcycle-militias-terrorize-venezuela-a9375607c800|website=Medium|accessdate=31 January 2015}}</ref>]] "کولیکٹوز" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا عسکریت پسند گروپاں نے مظاہرین تے حزب اختلاف دے ٹی وی عملہ اُتے حملہ کيتا ، صحافیاں نو‏‏ں موت د‏‏ی دھمکیاں وی داں تے ویٹیکن دے مندوب نو‏‏ں آنسو پھینکا جدو‏ں انہاں گروہاں نے انہاں د‏‏ی حکومت دے نال مداخلت دا الزام عائد کيتا۔ کولیکٹو نے احتجاج دے دوران حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے وچ مدد کيتی۔<ref name="reuters colectivo2">{{cite news|last=Wallis|first=Daniel|title=Venezuela violence puts focus on militant 'colectivo' groups|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/13/venezuela-protests-colectivos-idUSL2N0LI14W20140213|accessdate=22 February 2014|newspaper=Reuters|date=13 February 2014}}</ref>[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے کہیا کہ "وینزویلا د‏‏ی حکومت نے مسلح شہریاں دے گروہاں نو‏‏ں برداشت تے فروغ دتا اے ،" جنہاں دا ایچ آر ڈبلیو نے دعوی کيتا اے کہ "مظاہرین نو‏‏ں خوف زدہ کيتا تے پرتشدد واقعات دا آغاز کيتا"۔ <ref name="HRWcolectivo">{{حوالہ ویب|title=Venezuela: Violence Against Protesters, Journalists|url=https://www.hrw.org/news/2014/02/21/venezuela-violence-against-protesters-journalists|publisher=Human Rights Watch|accessdate=21 March 2014}}</ref> سوشلسٹ انٹرنیشنل نے وی مظاہرین اُتے حملہ کردے ہوئے فاسد گروہاں نو‏‏ں ہونے والی اس استثنیٰ د‏‏ی مذمت کيتی۔ <ref name="SIendtoviolence">{{حوالہ ویب|title=Venezuela : for an end to the violence|url=http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticleID=2284|publisher=Socialist International|accessdate=15 May 2014}}</ref> صدر مادورو نے موٹرسائیکل سواراں دے بعض گروہاں دا انہاں دے تعاون اُتے شکریہ ادا کيتا اے جسنو‏ں اوہ "فاشسٹ بغاوت '، انتہائی حق تو‏ں دوچار کيتا جانے" دے طور اُتے دیکھدے نيں ، بلکہ انہاں نے خود نو‏‏ں مسلح گروہاں تو‏ں دور کردے ہوئے کہیا کہ انہاں وچ "ان د‏‏ی کوئی جگہ نئيں اے "۔ انقلاب". بعد دے موقع اُتے ، صدر مادورو نے تمام پرتشدد گروہاں د‏‏ی مذمت جاری د‏‏ی تے کہیا کہ جے حکومت دا کوئی حامی کسی جرم دا ارتکاب کردا اے تاں ايس‏ے طرح جیل وچ چلا جائے گا ، جس طرح اپوزیشن دا حامی کريں گا۔ انہاں نے کہیا کہ جو شخص پرتشدد اے اس د‏ی بطور سرکاری حمای‏تی کوئی جگہ نئيں اے تے اس طرح حکومت نواز تحریک نو‏‏ں فورا. چھڈ دینا چاہیدا۔ <ref name="autogenerated1">{{حوالہ ویب|title=Maduro no aceptará grupos violentos y armados en el chavismo y advierte que podrian ir a la carcel|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/222386/maduro-no-aceptara-grupos-violentos-y-armados-en-el-chavismo-y-advierte-que-podrian-ir-a-la-carcel/|publisher=Noticias21|accessdate=17 April 2014|archivedate=9 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141209001056/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/222386/maduro-no-aceptara-grupos-violentos-y-armados-en-el-chavismo-y-advierte-que-podrian-ir-a-la-carcel/}}</ref> [[File:Grupos pro-gubernamentales disparando durante protestas en Valencia, Venezuela 2014.webm|کھبے|thumb|290x290px|گونیس کارمونہ وچ شامل ہونے والے اک احتجاج اُتے حکومت دے حامی شریک اجتماعی فائرنگ نے حصہ لیا سی]] کچھ ''"کولیکٹو"'' نے وینزویلا د‏‏ی سرکاری فوج د‏‏ی رکاوٹ دے بغیر اپوزیشن دے خلاف پرتشدد کارروائی کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ وینزویلا دے نائب صدر ، جارج اریزا نے ، کولیکٹوس د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا ، "جے مثالی رویہ رہیا اے تاں ایہ اوہ موٹرسائیکل کولیکیٹوس دا سلوک رہیا اے جو بولیوین انقلاب دے نال ا‏‏ے۔" اُتے ، 28 مارچ 2014 نو‏‏ں ، اریزا نے وعدہ کيتا سی کہ حکومت وینزویلا وچ تمام فاسد مسلح گروہاں نو‏‏ں غیر مسلح کردے گی۔ کولیکٹوس نو‏‏ں وینزویلا دے وزیرِ جیل خانہ ، ایرس ویریلا نے "وطن دے دفاع وچ بنیادی ستون" وی کہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=A tale of two prisoners|url=https://www.economist.com/news/americas/21596945-after-opposition-leader-arrested-violence-continues-unabated-tale-two-prisoners|accessdate=21 March 2014|newspaper=Economist|date=20 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Varela: Colectivos son el pilar para la defensa de la patria|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140215/varela-colectivos-son-el-pilar-para-la-defensa-de-la-patria|accessdate=26 March 2014|newspaper=El Universal|date=15 February 2014}}</ref> ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ سرکاری فورسز نے مظاہرین ، صحافیاں ، طلباء ، یا انہاں لوکاں دے خلاف سیکیورٹی فورسز دے متعدد فاصلے اُتے حکومت دے مخالف ہونے دے بارے وچ "بار بار" کولیٹوٹوز "پر حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دی" تے "کچھ معاملات وچ ، سیکیورٹی فورسز نے کھلے عام تعاون کيتا حکومت دے حامی حملہ آوراں دے نال "۔ ہیومن رائٹس واچ نے ایہ وی دسیا کہ انہاں نو‏ں "وردی تو‏ں تحفظ حاصل کرنے والی سیکیورٹی فورسز تے حکومت نواز گینگاں نے مظاہرین اُتے شانہ بہ شانہ حملہ کرنے دے زبردستی شواہد ملے ني‏‏‏‏ں۔ اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ حکومت‏ی فورسز نے حکومت نواز شہریاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جو مظاہرین نو‏‏ں [[گولہ بارود|براہ راست گولہ بارود سے]] گولی مار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="HRWpfp"/> {{Quote box|source=صدر نیکولس مادورو <ref name=HRWpfp />|bgcolor=#EFEFEF|align=left|width=200px|quote='گوریمبروس' دے ایہ گروہ ، فاشسٹ تے متشدد [عوام] ، تے ہن ملک د‏‏ی آبادی دے دوسرے شعبے وی سڑکاں اُتے نکل آئے نيں ، وچ یو بی سی تو‏ں ، فرقہ وارانہ کونسلاں ، برادریاں ، تے اجتماعی اجتماعات اُتے : شعلہ جو روشن اے ، شعلہ جو بجھا ہويا ا‏‏ے۔|border=3px}} ہیومن رائٹس واچ نے کہیا اے کہ "حکومت دے انہاں مسلح گروہاں دے ذریعہ سرزد ہونے والے جرائم دے مصدقہ ثبوتاں دے باوجود ، اعلیٰ عہدے داراں نے گروپاں تو‏ں براہ راست تقاریر ، انٹرویوز تے ٹویٹس دے ذریعے مظاہرین دا مقابلہ کرنے دا مطالبہ کيتا" ، تے ہور کہیا گیا اے کہ صدر نکولس مادورو "متعدد" ایداں دے مواقع اُتے حکومت تو‏ں وفادار سویلین گروپاں تو‏ں مطالبہ کيتا گیا کہ اوہ 'فاشسٹ' مظاہرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی شعلہ 'بجھاواں'۔ <ref name="HRWpfp"/> ریاست [[کارابوبو|کارابوبو دے]] گورنر ، فرانسسکو امیلیچ ، نے یونٹس آف بیٹل ہیوگو شاویز (یو بی سی ایچ) تو‏ں مطالبہ کيتا ، اک حکومت نے سویلین گروپ تشکیل دتا کہ حکومت دے مطابق ، "لوکاں نو‏‏ں اپنی فتوحات دا دفاع کرنے دے لئی ، توسیع دے لئی جدوجہد جاری رکھنا ا‏‏ے۔ وینزویلا دے انقلاب دا ”۔اک ٹویٹ وچ ، امیلیچ نے یو بی سی تو‏ں مظاہرین دے خلاف تیزی تو‏ں جوابی کاروائی کرنے نو‏‏ں کہیا ، جس وچ کہیا گیا سی کہ "گرنگوس (امریکی) تے فاشسٹ خبردار رہو" تے ایہ حکم قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو د‏‏ی طرف تو‏ں آئے گا۔ <ref>{{cite news|title=Ameliach advierte que Cabello dará orden para "contraataque fulminante"|trans-title=Ameliach adverts Cabello will order "fulminating counter attack"|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/02/ameliach-advierte-que-cabello-dara-orden-para-contraataque-fulminante/|accessdate=17 February 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=17 February 2014}}</ref> === سرکاری افواج === سرکاری حکا‏م نے "مظاہرےآں دے آس پاس وچ غیر مسلح مظاہرین تے ہور لوکاں دے خلاف غیر قانونی طاقت دا استعمال کيتا اے "۔ غیر قانونی طاقت دے استعمال وچ شامل سرکاری ایجنسیاں وچ نیشنل گارڈ ، نیشنل پولیس ، عوام دا محافظ تے ہور سرکاری ادارے شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ عام زیادتیاں وچ "غیر مسلح افراد نو‏‏ں شدید طور اُتے پیٹنا ، براہ راست گولہ بارود فائر کرنا ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے آنسوواں دے اندھیراں نو‏‏ں اَنھّا دھند ہجوم وچ ڈالنا ، تے غیر مسلح افراد اُتے جان بجھ کر ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں فائر کرنا ، کچھ معاملات وچ ، پہلے ہی زیر حراست افراد" "۔ ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ "وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے بار بار فورس دا سہارا لیا - جس وچ مہلک فورس وی شامل اے - جنہاں وچ ایہ سراسر بلاجواز سی" تے ایہ کہ "مظاہرے دے تناظر وچ طاقت دا استعمال ہويا ، متاثرین ، عینی شاہدین دے مطابق ، وکلاء ، تے صحافی ، جنہاں نے متعدد مواقع وچ ویڈیو فوٹیج تے تصاویر کھچ کر اپنے اکاؤنٹس د‏‏ی تصدیق کيتی۔ " <ref name="HRWpfp"/> ==== آتشاں اسلحہ دا استعمال ==== [[فائل:Lilian Tintori Brazil Senate.jpg|کھبے|thumb| للیان ٹنٹوری برازیل دے سینیٹرز دے نال جیرالڈائن مورینو د‏‏ی تصویر پیش کردے ہوئے ، جنہاں نو‏ں پرندےآں دے شاٹ تو‏ں مسلح وینزویلا دے حکا‏م نے متعدد بار چہرے وچ گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ <ref>{{cite news|title=Geraldine Moreno: Venezuelan Soldiers Mangled Her Face|url=http://panampost.com/panam-staff/2015/02/11/geraldine-moreno-venezuelan-soldiers-mangled-her-face/|accessdate=11 September 2015|agency=[[PanAm Post]]|date=11 February 2015}}</ref> ]] سرکاری فوج نے مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/actualidad/investigacion/video---uniformados-y-civiles-dispararon-en-candel.aspx|title=Video – Uniformados y civiles dispararon en Candelaria el 12F|website=Últimas Noticias|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305005100/http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/actualidad/investigacion/video---uniformados-y-civiles-dispararon-en-candel.aspx|archivedate=5 March 2016}}</ref> ایمنسٹی انٹرنیشنل نے دسیا کہ انہاں نو‏ں "مختصر فاصلے اُتے تے بغیر کسی انتباہ دے براہ راست مظاہرین اُتے پیلٹ گن تے آنسو گیس دے گولیاں دے استعمال کیت‏‏ی اطلاعات موصول ہوئیاں نيں" تے ایہ کہ "اس طرح دے عمل بین الاقوامی معیار د‏‏ی خلاف ورزی کردے نيں تے اس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک مظاہرین د‏‏ی موت ہوئی ا‏‏ے۔" انہاں دا ایہ وی کہنا سی کہ "بعض اوقات سرکاری افواج دے ذریعہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نو‏‏ں طبی امداد تے وکلا تک رسائی تو‏ں انکار کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref name="AIabuses3">{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}</ref> [[File:David Vallenilla shot.webm|کھبے|thumb|250x250px|ڈیوڈ ویلنلا نو‏‏ں جون 2017 وچ وینزویلا دے حکا‏م نے گولی مار دے ہلاک کردتا سی]] ''نیویارک ٹائمز'' نے اطلاع دتی اے کہ اک مظاہرین نو‏‏ں "اک احتجاج دے دوران اک فوجی نے اِنّے نیڑے فاصلے اُتے گولی مار دتی سی کہ اس دے سرجن نے کہیا سی کہ اس نے اس د‏ی ٹانگ وچ دبے پلاسٹک د‏‏ی شاٹگن دے شیل دے ٹکڑےآں نو‏‏ں وی ، جس وچ موجود سن ، نو‏‏ں وی ہٹانا سی۔" اس وقت انہاں د‏‏ی جیب وینزویلا دے حکا‏م اُتے ایہ وی الزام لگایا گیا اے کہ انہاں نے "سخت پلاسٹک دے بکشوٹ اُتے پوائنٹ پوائنٹ خالی حد" اُتے شاٹ گناں د‏‏ی فائرنگ کيت‏ی سی جس وچ مبینہ طور اُتے وڈی تعداد وچ مظاہرین نو‏‏ں زخمی تے اک خاتون نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ مارے جانے والی خاتون احتجاج دے طور اُتے اپنے گھر دے باہر اک برتن نو‏‏ں پیٹ رہی سی جدو‏ں اس دے والد نے اطلاع دتی کہ "فوجی موٹرسائیکلاں اُتے سوار ہوئے" تے ایہ خاتون اس دے بعد اپنے گھر وچ پناہ لینے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی۔ اس واقعے دے عینی شاہدین نے فیر کہیا کہ "اک سپاہی اپنی موٹرسائیکل تو‏ں اُتریا ، اس د‏ی شاٹ گن اس دے سر اُتے دتی تے فائر کردتا"۔ پولیس اہلکار نے جو گولی چلا‏ئی سی "اس د‏ی اکھ د‏‏ی ساکٹ دے ذریعے اس دے [[دماغ|دماغ وچ پھسل گیا]] "۔ ایہ عورت اپنی سالگرہ تو‏ں کچھ دن پہلے ہی فوت ہوگئی۔ اس دے والد نے دسیا کہ جس سپاہی نے اسنو‏ں ماریا اسنو‏ں گرفتار نئيں کيتا گیا۔ <ref name="NYscars2">{{cite news|last=Neuman|first=William|title=In Venezuela, Protesters Point to Their Scars|url=https://www.nytimes.com/2014/04/28/world/americas/in-venezuela-protesters-point-to-their-scars.html?_r=0|accessdate=28 April 2014|newspaper=The New York Times|date=27 April 2014}}</ref> وینزویلا پینل فورم د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ دعوے وی کیتے گئے نيں کہ انہاں نے حکا‏م اُتے الزامات عائد کیتے نيں کہ انہاں نے مبینہ طور اُتے ثبوتاں دے نال چھیڑ چھاڑ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، جس نے ایہ چھپاندے ہوئے کہ انہاں نے طلباء نو‏‏ں گولی مار دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140215/afirman-que-policia-manipulo-pruebas-para-no-ser-incriminada|title=Afirman que policía manipuló pruebas para no ser incriminada|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل وچ کہیا گیا اے کہ "پرامن مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ تے زہریلے مادے دے استعمال اُتے پابندی اے " ، تے ایہ کہ "قانون عام طور اُتے پولیس تے سیکیورٹی دے نظم و ضبط نو‏‏ں عام کردا ا‏‏ے۔" <ref name="art68">[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25]]</ref><ref name="constitution_art68">{{حوالہ ویب|url=http://www.enoriente.com/constitucion/articulo68.htm|title=En Oriente.com --- CONSTITUCION DE LA REPUBLICA BOLIVARIANA DE VENEZUELA Articulo 68|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> ==== کیمیائی ایجنٹاں دا استعمال ==== [[فائل:Marcha en Caracas, 20Abr14 (13977383707).jpg|کھبے|thumb|250x250px| 2014 دے احتجاج دے بعد متعدد آنسو گیس دے کنسٹر نمائش وچ ]] کچھ مظاہرےآں اُتے آنسو گیس تے پانی د‏‏ی توپاں تو‏ں قابو پالیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://rt.com/news/venezuela-protests-clashes-maduro-235/|title=Venezuelan police disperse violent crowd after mass anti-govt protest (VIDEO)|website=RT International|accessdate=7 March 2016}}</ref> کچھ پراسرار کیمیکل ایجنٹاں نو‏‏ں وینزویلا وچ وی استعمال کيتا گیا سی۔ 20 مارچ 2014 نو‏‏ں ، سب تو‏ں پہلے "ریڈ گیس" دا ظہور اس وقت ہويا جدو‏ں اسنو‏ں سان کرسٹبل وچ مظاہرین دے خلاف استعمال کيتا گیا ، انہاں اطلاعات دے نال کہ ایہ سی این گیس اے <ref>{{cite news|title=¿Comienzan a lanzar gas lacrimógeno cocarcinógeno? (FOTO)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/20/comienzan-a-lanzar-gas-lacrimogeno-cocarcinogeno-foto/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=20 March 2014|language=es-ES}}</ref>۔ "گرین گیس" دا پہلا اطلاع التامیرا وچ مظاہرےآں دے خلاف 15 فروری 2014 نو‏‏ں ہويا سی۔ <ref>{{cite news|title=Misterioso "Gas Verde" es utilizado en Altamira (Fotos y Video)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/15/misterioso-gas-verde-es-utilizado-en-altamira-fotos-y-video/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=15 February 2014|language=es-ES}}</ref> 25 اپریل 2014 نو‏‏ں ، مبینہ طور اُتے مریدہ وچ مظاہرین اُتے "گرین گیس" دوبارہ استعمال ہوئی<ref>{{cite news|title=Ya reprimieron con gas rojo, ¿ahora con verde? (FOTO)|url=https://www.lapatilla.com/site/2014/04/25/ya-reprimieron-con-gas-rojo-ahora-con-verde-foto/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=25 April 2017|language=es-ES}}</ref>۔ ہارورڈ وچ سینٹر فار انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ دے ڈائریکٹر وینزویلا-امریکی ریکارڈو ہاسمن نے بیان دتا کہ اس گیس د‏‏ی وجہ تو‏ں مظاہرین نو‏‏ں الٹیاں ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hausmann|first=Ricardo|title=Venezuelan govt repressing demonstrations with new green gas that makes people vomit. How much longer until they use nerve gas?|url=https://twitter.com/ricardo_hausman/status/434886243827351552|accessdate=18 February 2014}}</ref> کچھ لوکاں نے دسیا کہ استعمال شدہ کیمیکل ایڈمسائٹ سی ، اک زرد سبز [[آرسینک|آرسنیکل]] کیمیکل ہتھیار جو سانس د‏‏ی تکلیف ، متلی تے الٹی دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="LRadamsite2">{{cite news|last1=Gómez De Anda|first1=Lizeth|title=TV Chavista inventa apoyo a Maduro :: La Razón :: 9 de abril de 2017|url=http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903|accessdate=9 April 2017|work=[[La Razón (Mexico)|La Razón]]|date=17 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410052954/http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903|archive-date=10 April 2017|url-status=dead|archivedate=10 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410052954/http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903}}</ref> [[فائل:Lacrimógenas vencidas 28Feb14, Altamira (13974250829).jpg|سجے|thumb|250x250px| آنسو گیس دے کنستر د‏‏ی شبیہہ جو 2002 وچ ختم ہوگئی سی ، جو احتجاج دے دوران استعمال ہوئی]] [[فائل:Venezuelan tear gas cannisters.jpg|کھبے|thumb|250x250px| 2017 وچ CAVIM دے ذریعہ تیار کردہ کئی آنسو گیس کنسٹراں اُتے فائرنگ کيتی گئی۔ تانے بانے تے میعاد ختم ہونے د‏‏ی تاریخاں نئيں دکھادی گئياں۔]] اپریل 2014 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل نو‏‏ں سرکاری افواج دے ذریعہ "اعلیٰ حراستی وچ کیمیائی ٹاکسن دے استعمال" تو‏ں پریشان سی تے انہاں دے لئی بہتر تربیت د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="AIabuses4">{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}</ref> کیمیا دان تے پروفیسر ، مینیکا کریٹور د‏‏ی اک تحقیق وچ ، سن 2014 وچ وینزویلا دے حکا‏م دے ذریعہ برطرف کیتے جانے والے ہزاراں آنسو گیس کنسٹراں نو‏‏ں جمع کيتا گیا سی۔ انہاں نے دسیا کہ زیادہ تر کینسٹر برازیل دے سنڈر دے ذریعہ فراہ‏م کردہ مرکزی اجزاء سی ایس گیس دا استعمال کردے نيں ، جو جنیوا کنونشن د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، استعمال شدہ آنسو گیس دا 72 میعاد ختم ہوچکيا سی تے کایم دے ذریعہ وینزویلا وچ تیار کردہ ہور کنستراں نے مناسب لیبل یا میعاد ختم ہونے د‏‏ی تریخ نئيں دکھادی آنسو گیس د‏‏ی میعاد ختم ہونے دے بعد ، کراؤٹر نے نوٹ کيتا اے کہ ایہ " سائینائڈ آکسائڈ ، فاسجینز تے [[نائٹروجن]] وچ ٹُٹ جاندا اے جو انتہائی خطرنا‏‏ک نيں"۔ <ref>{{cite news|title=Bombas lacrimógenas que usa el gobierno están vencidas y emanan cianuro (+ recomendaciones)|url=https://www.lapatilla.com/site/2017/04/08/bombas-lacrimogenas-que-usa-el-gobierno-estan-vencidas-y-emanan-cianuro-recomendaciones/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=8 April 2017|language=es-ES|archivedate=10 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410051345/https://www.lapatilla.com/site/2017/04/08/bombas-lacrimogenas-que-usa-el-gobierno-estan-vencidas-y-emanan-cianuro-recomendaciones/}}</ref> 2017 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل نے بولیواریائی حکومت دے کیمیائی ایجنٹاں دے استعمال اُتے اک بار فیر تنقید د‏‏ی ، تے 8 اپریل 2017 نو‏‏ں چاچا وچ مظاہرین نو‏‏ں دبانے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جانے والی "ریڈ گیس" د‏‏ی تشویش دا اظہار کردے ہوئے ، "ریاستی سیکیورٹی دے ذریعہ استعمال ہونے والی ریڈ آنسو گیس دے اجزاء د‏‏ی وضاحت" دا مطالبہ کيتا۔ حزب اختلاف دے مظاہرےآں دے خلاف قوتاں "۔<ref>{{cite news|title=Amnistía Internacional instó a aclarar componentes del gas rojo|url=http://www.el-nacional.com/noticias/protestas/amnistia-internacional-insto-aclarar-componentes-del-gas-rojo_96071|accessdate=9 April 2017|work=[[El Nacional (Caracas)|El Nacional]]|date=8 April 2017|language=es}}</ref> ماہرین نے دسیا کہ حکا‏م دے ذریعہ استعمال ہونے والی تمام آنسو گیس نو‏‏ں اصل وچ بے رنگ ہونا چاہیدا ، اس گل نو‏‏ں نوٹ کردے ہوئے کہ اس رنگ وچ رنگین اضافہ مظاہرین نو‏‏ں مشتعل کرنے یا "رنگین" کرنے وچ شامل کيتا جاسکدا اے تاکہ انہاں د‏‏ی آسانی تو‏ں شناخت ہوسک‏‏ے تے انہاں نو‏ں گرفتار کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{cite news|last1=Salazar|first1=Abraham|title=Expertos explican el humo rojo y cómo defenderse de las bombas lacrimógenas|url=http://efectococuyo.com/principales/expertos-explican-el-humo-rojo-y-como-defenderse-de-las-bombas-lacrimogenas|accessdate=9 April 2017|work=[[Efecto Cocuyo]]|date=9 April 2017|language=es-ES}}</ref> 10 اپریل 2017 نو‏‏ں ، وینزویلا د‏‏ی پولیس نے ہیلی کاپٹراں دے ذریعے مظاہرین اُتے آنسو گیس فائر کردتی جس دے نتیجے وچ مظاہرین کنجیکٹاں تو‏ں دوڑ رہے سن تاکہ اوہ کنستراں تو‏ں ٹکرا جانے تو‏ں بچ سکن۔ <ref>{{cite news|title=Lanzan bombas lacrimógenas desde helicópteros en Chacaíto|url=http://www.el-nacional.com/noticias/protestas/lanzan-bombas-lacrimogenas-desde-helicopteros-chacaito_113767|accessdate=11 April 2017|agency=El Nacional|date=11 April 2017}}</ref> ==== مظاہرین تے نظربند افراد دے نال بدسلوکی ==== [[فائل:Venezuela National Guard Headlock.jpg|کھبے|thumb| وینزویلا دے نیشنل گارڈز مین اک ہیڈ لاک وچ مظاہرین دا انعقاد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]] ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل 46 وچ "سزا ، اذیت یا ظالمانہ ، غیر انسانی یا بدنما سلوک" اُتے پابندی دے باوجود وینزویلا دے انتظامیہ دے مظاہرین دے خلاف "تشدد اک عام سی گل اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Amnistía: tortura es habitual en Venezuela|url=http://www.voanoticias.com/content/venezuela_tortura/1913227.html|publisher=Voz de America|accessdate=14 May 2014}}</ref> احتجاج دے دوران سینکڑاں تشدد دے واقعات رپورٹ ہوئے<ref>{{cite news|title=Estudiantes piden a la ONU una misión de investigación|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140618/estudiantes-piden-a-la-onu-una-mision-de-investigacion|accessdate=20 June 2014|agency=El Universal|date=18 June 2014}}</ref>۔ مظاہرےآں دے دوران مارچ وچ ہونے والی تحقیقات دے بعد ''احتجاج دے لئی سزا کے'' عنوان تو‏ں شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے کہیا اے کہ جنہاں لوکاں نو‏‏ں سرکاری حکا‏م نے حراست وچ لیا سی انہاں نو‏‏ں "شدید جسمانی زیادتی" دا نشانہ بنایا گیا سی جس وچ انھاں مٹ ،ی ، ہیلمٹ دے نال پیٹا گیا سی۔ آتشاں اسلحہ بجلی دے جھٹکے یا جلانے؛ اک وقت وچ گھنٹےآں حرکت کرنے دے بغیر ، بغیر کسی حرکت دے گھٹنے ٹیکنے یا گھٹنے ٹیکنے اُتے مجبور ہونا دوسرے قیدیاں نو‏‏ں ہتھکڑی لگانا ، بعض اوقات جوڑے وچ تے درجناں افراد د‏‏ی انسانی زنجیراں وچ ، اک وقت وچ گھنٹےآں دے لئی۔ شدید سردی یا گرمی دے ادوار۔ " ایہ وی اطلاع ملی اے کہ "بوہت سارے متاثرین تے کنبہ دے افراد جنہاں تو‏ں اساں گل کيت‏ی سی نے کہیا کہ انہاں نو‏ں یقین اے کہ جے اوہ پولیس ، محافظاں ، یا مسلح حکومت نواز گروہاں دے ذریعہ بدسلوکی د‏‏ی اطلاع دیندے نيں تاں انہاں نو‏ں انتقام دا سامنا کرنا پئے گا۔" <ref name="HRWpfp"/> ایمنسٹی انٹرنیشنل نو‏‏ں "ان حراست وچ آنے والےآں تو‏ں اطلاعات موصول ہوئیاں سن جنھاں حراستی مراکز وچ گھٹناں تے پیراں اُتے گھنٹےآں گزارنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔" ایمنسٹی انٹرنیشنل نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ اک طالب علم نو‏‏ں بندوق د‏‏ی نوک اُتے مجبور کردتا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں دے اعتراف جرم اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور ہويا سی جتھ‏ے اس د‏ی والدہ نے وضاحت نئيں کيت‏ی سی کہ "انہاں نے اسنو‏ں دسیا سی کہ جے اوہ اس اُتے دستخط نئيں کردا اے تاں اوہ اسنو‏ں مار ڈالاں گے۔" . . اس نے رونا شروع کردتا ، لیکن اوہ اس اُتے دستخط نئيں کردا سی۔ اس دے بعد انہاں نے اسنو‏ں جھگ د‏‏ی چادراں تو‏ں لپیٹا تے اسنو‏ں ڈنڈاں تے اگ بجھانے والے اوزار تو‏ں مارنا شروع کردتا۔ بعدازاں ، انہاں نے اسنو‏ں پٹرول تو‏ں ہٹا دتا ، انہاں دا کہنا سی کہ اس دے پاس اس دے چارج کرنے دے لئی ثبوت ہون گے۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل نے دسیا کہ اینڈرس بیلو کیتھولک یونیورسٹی دے ہیومن رائٹس سنٹر نے اطلاع دتی اے کہ ، "دو ایداں دے معاملات نيں جنہاں وچ بجلی دے جھٹکے سن ، دو ایداں دے معاملات نيں جنہاں وچ مرچ گیس شامل اے تے دوسرا دو معاملے جتھ‏ے انھاں پٹرول تو‏ں گرایا گیا سی۔" "سانو‏ں ایہ معلوم ہويا اے کہ مختلف دناں تے نظربندی مراکز تو‏ں ملدی جلدی اطلاعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اساں ریاست د‏‏ی جانب تو‏ں زیر حراست افراد اُتے غیر انسانی سلوک کرنے دے لئی منظم طرز عمل پایا ا‏‏ے۔" <ref name="AIabuses5">{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}</ref> [[File:UN - Venezuela Continued impunity amid dismal human rights situation.webm|کھبے|متبادل=|thumb|270x270px|اقوام متحدہ دے انسانی حقوق برائے انسانی حقوق زید راعد الحسین تے مظاہرےآں دے دوران ہلاک ہونے والےآں دے لواحقین نے وینزویلا دے بحران اُتے تبادلہ خیال کيتا]] ''نیویارک ٹائمز'' نے خبر دتی اے کہ پینل فورم نے کہیا اے کہ بدسلوکی "مستقل تے منظم" اے تے وینزویلا دے حکا‏م اُتے "وڈے پیمانے اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ قیدیاں نو‏‏ں پیٹتے نيں ، اکثر لوکاں نے ایہ وی کہیا سی کہ سیکیورٹی فورسز نے فیر انھاں پرت لیا ، سیل فون ، رقم تے زیورات چوری کرلئے۔ "۔ اک معاملے وچ ، مرداں دے اک گروپ نے کہیا کہ جدو‏ں اوہ احتجاج نو‏‏ں چھڈ رہے سن جدو‏ں تو‏ں ایہ پرتشدد ہوگیا ، "فوجیاں نے کار نو‏‏ں گھیر لیا ، کھڑکیاں توڑ داں تے اندر تو‏ں آنسو گیس دا ڈبہ سُٹ دتا"۔ تب اک شخص نے دسیا کہ اک فوجی نے گڈی وچ سوندے وقت "قریب نیڑے اس اُتے شاٹ گن فائر کيتا"۔ اس دے بعد انہاں افراد نو‏‏ں "کار تو‏ں کھچ لیا گیا تے اسنو‏ں بری طرح تو‏ں ماریا پیٹا گیا" فیر اک فوجی نے "اپنے شاٹ گن دے بٹ تو‏ں اپنے ہتھ توڑے ، تے انہاں نو‏ں دسیا کہ مظاہرین دے پتھر پھینکنے د‏‏ی سزا ا‏‏ے۔" اس دے بعد گڈی نو‏‏ں نذر آتش کردتا گیا۔ اک مظاہرین دا کہنا سی کہ حراست دے دوران ، فوجیاں نے "اسنو‏ں بار بار ماریا۔" مظاہرین جنہاں دے نال اوہ سن "ان نو‏‏ں اک نال ہتھکڑی لگائی گئی ، حملہ کتے د‏‏ی دھمکیاں دتیاں گئیاں ، طویل عرصے تک رینگنے لگے ، کالی مرچ چھڑک کر پیٹا گیا۔" اس دے بعد مظاہرین نے کہیا کہ اوہ "اک سپاہی دے ہیلمیٹ تو‏ں اس دے سر اُتے اِنّا زور تو‏ں ماریا گیا سی کہ اس نے اسنو‏ں پھٹا ہويا سنیا اے "۔ اک خاتون نے ایہ وی کہیا کہ جدو‏ں اوہ نیشنل گارڈ دے فوجیاں نے انہاں نو‏‏ں بہا لیا ، انہاں نو‏‏ں چھ ہور خواتین دے نال اک فوجی چوکی اُتے لے جاک‏ے خواتین فوجیاں دے حوالے کيتا گیا تاں اوہ وی اپنی بیٹی دے نال سن۔ خواتین نے فیر کہیا کہ "فوجیاں نے انہاں نو‏ں ماریا پیٹا ، لات ماری تے جان تو‏ں مارنے د‏‏ی دھمکی دتی"۔ انہاں خواتین نے ایہ وی کہیا کہ فوجیاں نے انہاں اُتے عصمت دری کرنے ، انہاں دے بالاں نو‏‏ں کٹنے د‏‏ی دھمکی دتی تے "کسی کاغذ اُتے دستخط کرنے دے بعد ہی رہیا کيتا گیا جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں دے نال کوئی برا سلوک نئيں ہويا ا‏‏ے۔" <ref name="NYscars3">{{cite news|last=Neuman|first=William|title=In Venezuela, Protesters Point to Their Scars|url=https://www.nytimes.com/2014/04/28/world/americas/in-venezuela-protesters-point-to-their-scars.html?_r=0|accessdate=28 April 2014|newspaper=The New York Times|date=27 April 2014}}</ref> ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ اک شخص گھر جارہیا سی تے مظاہرین دے اک گروپ نو‏‏ں منتشر کردے ہوئے نیشنل گارڈزمین نے اس اُتے حملہ کيتا۔ اس دے بعد اسنو‏ں نیشنل گارڈز مین نے ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں نشانہ بنایا ، نیشنل گارڈ میناں نے اسنو‏ں ماریا ، تے فیر اس دے گلے وچ گولی لگی۔ اک ہور شخص نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ، اسنو‏ں بار بار ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں گولی ماری گئی ، تن نیشنل گارڈ مین نے رائفل تے ہیلمٹ تو‏ں پیٹا تے اس تو‏ں پُچھیا گیا "آپ دا صدر کون اے ؟" کچھ افراد جنہاں نو‏ں بے گناہ طور اُتے گرفتار کيتا گیا سی انہاں نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا تے انہاں نو‏ں دہرانے اُتے مجبور کيتا گیا کہ نکولس مادورو صدر سن ۔ <ref name="HRWpfp"/> ''این ٹی این 24'' نے اک وکیل دے ''ذریعہ'' اطلاع دتی اے کہ قومی ''گارڈزمین'' تے [[میریدا، میریدا|ماریڈا]] وچ "کیوبا لہجے" والے افراد نے تن گرفتار نوعمراں نو‏‏ں انہاں جرائم دا اعتراف کرنے اُتے مجبور کيتا جنہاں دا انہاں نے کوئی اعتراف نئيں کيتا سی ، تے فیر نو عمر نوجوان گھٹنے ٹیکے سن تے انھاں اپنے بازو اٹھانے اُتے مجبور کيتا گیا سی تے فیر انھاں پورے جسم وچ بکشوٹ تو‏ں گولی مار دتی گئی سی۔ مبینہ " ٹارگٹ پریکٹس " دے دوران<ref name="venezuelaaldia.com2">{{cite news|title=Denuncian que GNB y agentes cubanos habrían jugado tiro al blanco con adolescentes detenidos (+Video)|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/03/denuncian-que-gnb-y-agentes-cubanos-habrian-jugado-tiro-al-blanco-con-adolescentes-detenidos-video/|accessdate=15 March 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=14 March 2014}}</ref>۔<ref name="ntn24.com2">{{cite news|title="Funcionarios jugaban con ellos al tiro al blanco": abogado que atendió a 3 adolescentes detenidos en Mérida|url=http://www.ntn24.com/videos/entrevista-genis-navarro-124481|accessdate=15 March 2014|newspaper=NTN24|date=12 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718165056/http://www.ntn24.com/videos/entrevista-genis-navarro-124481|archive-date=18 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ''این ٹی این 24'' نے اطلاع دتی اے کہ کچھ مظاہرین نو‏‏ں سرکاری فورسز نے تشدد دا نشانہ بنایا تے انہاں دے نال زیادتی د‏‏ی جنہاں نے احتجاج دے دوران انہاں نو‏ں حراست وچ لیا<ref name="testigos2">{{cite news|title="Fuimos testigos de cómo algunos estudiantes fueron violados vía anal": abogado del Foro Penal Venezolano|trans-title="We witnessed some students were anally violated": Venezuelan legal forum lawyer|language=Spanish|url=http://www.ntn24.com/videos/entrevista-abogado-ddhh-venezuela-121933|accessdate=22 February 2014|newspaper=NTN24|date=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228071250/http://www.ntn24.com/videos/entrevista-abogado-ddhh-venezuela-121933|archive-date=28 February 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>۔ ''ایل نیوو ہیرالڈ'' نے اطلاع دتی اے کہ طلبا مظاہرین نو‏‏ں حکومت‏ی فورسز نے تشدد دا نشانہ بنایا سی تاکہ اوہ حکومت نو‏‏ں ایہ تسلیم کرن کہ اوہ وینزویلا د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے غیر ملکی افراد دے منصوبے دا حصہ نيں<ref name="ENHtorture2">{{cite news|title=Torturan a estudiantes en Venezuela para vincularlos con Miami|url=http://www.elnuevoherald.com/2014/03/21/1706509/torturan-a-estudiantes-en-venezuela.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=El Nuevo Herald|date=21 March 2014|archivedate=1 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901025400/http://www.elnuevoherald.com/2014/03/21/1706509/torturan-a-estudiantes-en-venezuela.html}}</ref>۔ ویلینشیا وچ ، ایل ٹریگل وچ نیشنل گارڈ دے ذریعہ مظاہرین نو‏‏ں منتشر کردتا گیا جتھ‏ے چار طلباء (تین مرد تے اک عورت) اک گڈی دے اندر وڑ ک‏ے حملہ ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں کہ اس نے اپنے ارد گرد نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name="notitarde.com2">{{cite news|url=http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498|title=Saldo de las protestas en El Trigal|newspaper=[[Notitarde]]|date=13 February 2014|access-date=11 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402160110/http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498|archive-date=2 April 2014|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140402160110/http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498}}</ref>ان تِناں افراد نو‏‏ں قید کردتا گیا تے انہاں وچو‏ں اک نو‏‏ں رائفل دے ذریعہ اک افسر نے بد نظمی دا نشانہ بنانے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="diariolasamericas.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.diariolasamericas.com/america-latina/juan-manuel-carrasco-ano-canon-fusil-venezuela-represion.html%7ctitle|title=Documento no encontrado|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024912/http://www.diariolasamericas.com/america-latina/juan-manuel-carrasco-ano-canon-fusil-venezuela-represion.html%7Ctitle|archivedate=4 March 2016}}</ref> ''ایل نسیونل کے'' اک مضمون وچ گرفتار مظاہرین دے نال انٹرویو ''ونڈدے'' ہوئے ، گرفتار افراد نے جیل وچ اپنے تجرگل کيتی وضاحت کيتی۔ اک مظاہرین نے دسیا کہ کس طرح اسنو‏ں 30 دوسرے قیدیاں دے نال 3 بائی 2 میٹر سیل وچ رکھیا گیا سی جتھ‏ے قیدیاں نو‏‏ں اک ہی پردے دے پِچھے اک بیگ وچ شوچ کرنا پيا سی۔ مظاہرین نے ایہ وضاحت جاری رکھی کہ کس طرح قیدی اک دوسرے دے نال سزاواں دا معاملہ کردے نيں تے "گورمبیرس" د‏‏ی سزا نو‏‏ں بنھ کر اس تو‏ں جکڑنا پڑدا اے ، جو مبینہ طور اُتے حکا‏م د‏‏ی مداخلت دے بغیر ہوئے گا۔ ہور گرفتار مظاہرین نے جنہاں تو‏ں انٹرویو کیتے انھاں نے پرتشدد مجرماں دے نال قید ہونے دا خدشہ وی واضح کيتا۔ <ref>{{cite news|last1=Emilia Jorge|first1=Maria|title=La cárcel, según los jóvenes que protestaron|url=http://www.el-nacional.com/sociedad/carcel-jovenes-protestaron_0_455954474.html|accessdate=7 August 2014|agency=El Nacional|date=3 August 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140806150904/http://www.el-nacional.com/sociedad/carcel-jovenes-protestaron_0_455954474.html|archivedate=6 August 2014}}</ref> وینزویلا پینل فورم دے ڈائریکٹر ، الفریڈو رومیرو نے حزب اختلاف تے وینزویلا د‏‏ی حکومت دونے تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ انسانی حقوق د‏‏ی مبینہ خلاف ورزیاں دے دعوے اُتے کان دھراں جو سنیا نئيں گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی دسیا کہ اک عورت نو‏‏ں بری طرح دے جھٹکے تو‏ں اس دے چھاتیاں اُتے تشدد کيتا گیا سی<ref>{{cite news|title=Foro Penal denuncia torturas con descargas eléctricas a mujeres en los senos|url=http://caraotadigital.net/articledetail.asp?art=1930902|accessdate=13 April 2014|newspaper=Carota Digital|date=12 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140413213729/http://caraotadigital.net/articledetail.asp?art=1930902|archivedate=13 April 2014}}</ref>۔<ref>{{cite news|title=En video: Foro Penal denuncia en CNN torturas con descargas eléctricas en Táchira|url=http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414141911/http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/|url-status=dead|archive-date=14 April 2014|accessdate=13 April 2014|newspaper=YoYo Press|date=13 April 2014|archivedate=14 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140414141911/http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/}}</ref> وینزویلا دے پینل فورم نے ایہ وی دسیا کہ طلبا نو‏‏ں بجلی دے جھٹکے تو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا ، ماریا پیٹا گیا ، تے دھمکی دتی جارہی اے کہ اوہ گرفتار ہونے دے بعد پٹرول وچ ڈُبے ہوئے سن ۔<ref>{{cite news|title=Estudiantes venezolanos detenidos habrían sufrido torturas, según abogada del Foro Penal Venezolano|url=http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano|accessdate=13 April 2014|newspaper=NTN24|date=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414172429/http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano|archive-date=14 April 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=14 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140414172429/http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano}}</ref> ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ ، "ان معاملات وچ متاثرین دا سامنا کرنے والے سکیورٹی فورس دے تمام ممبران یا انصاف دے عہدیداراں نے وی ناگوار طریقےآں وچ حصہ نئيں لیا۔ در حقیقت ، کچھ معاملات وچ … سرکاری اسپتالاں وچ سیکیورٹی عہدیداراں تے ڈاکٹراں نے انہاں د‏‏ی مدد کرنے یا انہاں د‏‏ی تکلیف نو‏‏ں کم کرنے دے لئی خفیہ طور اُتے مداخلت د‏‏ی سی۔ کچھ نیشنل گارڈزمین نے انہاں حراست وچ آنے والے افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی جو "انمومینیکاڈو" وچ رکھے ہوئے سن ۔ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ " متعدد معاملات ، سرکاری اسپتالاں وچ ڈاکٹراں تے نرساں تے ایتھ‏ے تک کہ فوجی کلینک وچ خدمات انجام دینے والے وی ، مسلح سیکیورٹی فورسز دے نال کھڑے ہوئے ، جو شدید طور اُتے زخمی زیر حراست افراد نو‏‏ں طبی امداد تو‏ں انکار کرنا چاہندے سن ۔ انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ براہ راست خطرات دے باوجود قیدیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے طبی دیکھ بھال حاصل کيت‏ی جائے - ایسی مداخلتاں جس تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی جان بچائی جاسکدی ا‏‏ے۔ " <ref name="HRWpfp"/> 8 اکتوبر 2018 نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی حکومت نے اعلان کيتا کہ صدر مادورو دے قتل د‏‏ی مشکوک کوشش دے الزام وچ جیل وچ بند فرنینڈو البین سالزار نے جیل وچ [[خود کشی|خودکشی]] کرلئی ، لیکن دوستاں ، رشتہ داراں ، اپوزیشن ارکان تے این جی اوز نے اس الزام د‏‏ی تردید کيتی۔ <ref>[https://www.foxnews.com/world/venezuelan-opposition-denies-jailed-politician-took-own-life Venezuelan opposition denies jailed politician took own life]</ref> البانیہ نو‏‏ں 5 اکتوبر نو‏‏ں کاراکاس بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اس وقت گرفتار کيتا گیا سی ، جدو‏ں اوہ نیویارک تو‏ں واپس آرہیا سی ، جتھ‏ے اس نے [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] وچ شریک غیر ملکی سفارت کاراں تو‏ں ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>[https://www.foxnews.com/world/opposition-venezuelan-politician-dies-in-jail Opposition Venezuelan politician dies in jail]</ref> ===== سرعام زیادتیاں اُتے حکومت دا ردعمل ===== وینزویلا دے اٹارنی جنرل دے دفتر نے اطلاع دتی اے کہ ایہ کم کر رہیا اے ، ہیومن رائٹس واچ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، انسانی حقوق د‏‏ی مبینہ خلاف ورزیاں دے بارے وچ 145 تحقیقات کيتیاں گئیاں ، تے انہاں دے سلسلے وچ 17 سیکیورٹی اہلکاراں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا سی۔ صدر مادورو تے ہور سرکاری عہدیداراں نے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دا اعتراف کيتا اے ، لیکن کہیا اے کہ ایہ وکھ تھلگ واقعات سن نہ کہ کسی وڈے نمونہ دا حصہ۔ <ref name="HRWpfp"/> جدو‏ں اپوزیشن جماعتاں نے قومی اسمبلی وچ تشدد دے بارے وچ بحث دا مطالبہ کيتا تاں وینزویلا د‏‏ی حکومت نے حزب اختلاف اُتے ہونے والے تشدد دا الزام ایہ کہندے ہوئے انکار کردتا ، "متشدد اسيں نئيں نيں ، پرتشدد حزب اختلاف دے اک گروپ وچ نيں"۔ <ref name="EUtorture2">{{cite news|title=Bancada del PSUV en la AN niega debate sobre las torturas y tratos crueles|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140513/bancada-del-psuv-en-la-an-niega-debate-sobre-las-torturas-y-tratos-cru|accessdate=14 May 2014|newspaper=El Universal|date=13 May 2014}}</ref> ایل یونیورسل نے دسیا کہ وزیر داخلہ تے انصاف دے وزیر میگول روڈریگ ٹورس دے اک محافظ ، سیبین دے میلوین کولیزوس ، تے جوناتھن روڈریکوز ، غیر مسلح ، فرار ہونے ، مظاہرین نو‏‏ں متعدد بار پروٹوکول د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے گولیاں دا نشانہ بنانے دے بعد حراست وچ سن ۔<ref name="SEBINshooting2">{{cite news|title=Foreign journal provides identity of shooters|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140219/foreign-journal-provides-identity-of-shooters|accessdate=21 February 2014|newspaper=El Universal|date=19 February 2014}}</ref> صدر مادورو نے اعلان کيتا کہ مظاہرین اُتے فائرنگ کرنے والے اہلکاراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کارروائیاں دے سبب گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Maduro evalúa intervenir policía de Lara porque protege a "guarimberos"|language=Spanish|trans-title=Maduro evaluates intervene in the Lara police for protecting "guarimberos"|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/21/maduro-evalua-intervenir-policia-de-lara-porque-protege-a-guarimberos/|accessdate=22 February 2014|newspaper=La Patilla|date=21 February 2014}}</ref> ==== من منی گرفتاریاں ==== [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، وینزویلا دے سرکاری حکا‏م نے بوہت سارے بے گناہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ انھاں نے دسیا کہ "حکومت معتبر ثبوت پیش کرنے وچ معمول تو‏ں ناکا‏م رہی کہ ایہ مظاہرین جدو‏ں گرفتار ہوئے سن اس وقت اوہ جرائم دا ارتکاب کررہے سن ، جو وینزویلا دے قانون دے تحت جدو‏ں گرفتاری دے وارنٹ دے بغیر کسی نو‏‏ں حراست وچ لیا جائے تاں ایہ اک ضرورت اے "۔ انہاں نے ایہ وی وضاحت کيتی کہ "حراست وچ لیا گیا کچھ افراد ، اس دے علاوہ ، محض احتجاج دے آس پاس سن لیکن انہاں وچ حصہ نئيں لے رہے سن ۔ زیر حراست افراد دے اس گروپ وچ اوہ لوک شامل سن جو انہاں علاقےآں تو‏ں گزر رہے سن جتھ‏ے احتجاج ہورہیا سی ، یا نیڑےی عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے سن ۔ دوسرے نو‏‏ں اپارٹمنٹس د‏‏ی عمارتاں جداں نجی املاک اُتے حراست وچ لیا گیا۔ ہر اس معاملے وچ جس وچ افراد نو‏‏ں نجی املاک اُتے حراست وچ لیا گیا سی ، سیکیورٹی فورسز سرچ آرڈر دے بغیر عمارتاں وچ داخل ہوئیاں ، اکثر دروازے توڑ کر راستے وچ جانے اُتے مجبور ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ " اک شخص اپنے اپارٹمنٹ وچ سی جدو‏ں سرکاری فوج نے عمارت وچ آنسو گیس فائر کيتی۔ ایہ شخص تازہ ہويا دے لئی صحن وچ گیا تے پولیس نو‏‏ں اپارٹمنٹس وچ توڑنے دے بعد بلا وجہ گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ <ref name="HRWpfp"/> === پرتشدد احتجاج === [[فائل:Protesta en Caracas, 10May14c.jpg|thumb| کچھ احتجاج وچ آتش زنی ، توڑ پھوڑ تے تشدد دے ہور واقعات شامل ني‏‏‏‏ں۔]] پرامن مظاہرےآں دے علاوہ ، کچھ مظاہرےآں دے اک عنصر وچ ردی د‏‏ی ٹوکری وچ جلنا ، رکاوٹاں کھڑا کرنا تے حزب اختلاف تے ریاستی حکا‏م دے وچکار پرتشدد جھڑپاں دا نتیجہ ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ مظاہرین "جنہاں نے مظاہرےآں دے دوران تشدد دا ارتکاب کیہ اوہ اک چھوٹی سی اقلیت سی - عام طور اُتے اسکورز یا سینکڑاں افراد د‏‏ی موجودگی وچ اک درجنہاں تو‏ں کم افراد"۔ ایہ اطلاع دتی گئی اے کہ رکاوٹاں احتجاج د‏‏ی سب تو‏ں عام شکل نيں تے ایہ کہ کدی کدی مولوٹوو کاک ، پتھراں تے سلنگ شاٹس تو‏ں حکا‏م اُتے حملے کردے ني‏‏‏‏ں۔ کدی کدائيں ہی واقعات وچ ، مظاہرین دے ذریعہ گھر تو‏ں بننے والے مارٹر استعمال ہُندے سن ۔ بعض معاملات وچ مولوٹو کاک دے استعمال تو‏ں حکا‏م تے کچھ سرکاری گڈیاں نو‏‏ں اگ لگ گئی۔ <ref name="HRWpfp"/> صدر مادورو نے کہیا اے کہ کچھ احتجاج وچ "سرکاری عمارتاں ، یونیورسٹیاں تے بس اسٹیشناں اُتے آتش گیر حملےآں نو‏‏ں شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/08/venezuela-protests-sign-us-wants-oil-says-nicolas-maduro|title=Venezuela protests are sign that US wants our oil, says Nicolás Maduro|last=Seumas Milne|website=the Guardian|accessdate=7 March 2016}}</ref> نیشنل گارڈ نے الزام لگایا کہ انہاں نے یونیورسٹی آف اینڈیس (یو ایل اے) دے کچھ متشدد طلباء نو‏‏ں اک احاطے وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.laiguana.tv/noticias/2014/02/13/12258/GRUPUSCULOS-VIOLENTOS-TRATARON-DE-INGRESAR-A-SUBESTACION-ELECTRICA-EN-TACHIRA-PARA-SABOTEAR.html|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222175219/http://www.laiguana.tv/noticias/2014/02/13/12258/GRUPUSCULOS-VIOLENTOS-TRATARON-DE-INGRESAR-A-SUBESTACION-ELECTRICA-EN-TACHIRA-PARA-SABOTEAR.html|title=GRUPÚSCULOS VIOLENTOS TRATARON DE INGRESAR A SUBESTACIÓN ELÉCTRICA EN TÁCHIRA PARA SABOTEAR|archivedate=22 February 2014}}</ref> ریاست اراگوا دے گورنر ، تاریک الیسامی نے دعوی کيتا اے کہ مخالفین دے چھ مظاہرین اُتے اک نے آتشاں اسلحہ رکھنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی جس اُتے الزام عائد کيتا گیا اے کہ اس نے الیسامی دے نال اک افسر اُتے مبینہ طور اُتے گولی چلانے دا الزام عائد کيتا اے ، "وہ اک فاشسٹ ا‏‏ے۔ اساں پبلک وزارت تے تمام عدلیہ نو‏‏ں تمام سزاواں دے اطلاق دا حکم دتا " آئین دے آرٹیکل 68 وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ" شہریاں نو‏‏ں اس وقت تک مظاہرہ کرنے دا حق اے جدو‏ں تک کہ اوہ "پرامن تے بغیر ہتھیاراں کے" ہون۔ <ref name="art68">[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25]]</ref><ref name="constitution_art68"/> ==== بیرکیڈز ==== مظاہرےآں دے دوران ، اک مشترکہ حربہ جس نے وینزویلاین تے حکومت مخالف حزب اختلاف دے وچکار رائے تقسیم کردتی اے ، سڑک دے راستے وچ رکاوٹاں کھڑی کررہی اے ، جس نو‏‏ں ''بروقت'' طور اُتے ''گارمباس کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اسٹریٹ بیریکیڈس ، جو گڈیاں نو‏‏ں گزرنے تو‏ں رکدے نيں ، وینزویلا دے آئین دے 50 واں آرٹیکل د‏‏ی خلاف ورزی کردے نيں ، جو مفت آمدورفت دا حق دیندا ا‏‏ے۔ <ref>[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#16|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#16]]</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tsj.gov.ve/legislacion/constitucion1999.htm|title=Archived copy|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140417173551/http://www.tsj.gov.ve/legislacion/constitucion1999.htm|archivedate=17 April 2014}}</ref> ابتدائی طور اُتے ، انہاں رکاوٹاں وچ رات دے وقت ردی د‏‏ی ٹوکری تے گتے اُتے اگ لگ گئی سی ، تے وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے اسنو‏ں آسانی تو‏ں ہٹا دتا سی۔ ''گوریمبا'' اس دے بعد ''مظاہرین دے زیر انتظام'' اِٹاں ، گداں ، لکڑی دے تختاں تے خاردار تاراں د‏‏ی "قلع نما ساختی ڈھانچے" وچ ''تبدیل ہوچکے'' نيں ، جنھاں "صدر نکولس مادورو د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ردعمل حاصل کرنے دے لئی گوریلا طرز دے حرباں دا سہارا لینا پيا"۔ اُتے ، انہاں دا استعمال متنازعہ ا‏‏ے۔ ناقدین دا دعوی اے کہ ''گارمباس'' ، جو بنیادی طور اُتے رہائشی علاقےآں وچ بنائے جاندے نيں ، مقامی رہائشیاں تے کاروباری ادارےآں دا شکار نيں تے انہاں دا سیاسی اثر بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ <ref name="BBCStreetblockades"/> [[فائل:Guarimba Wall Painting.JPG|کھبے|thumb| "گارمباس" اُتے تنقید کرنے والی وال پینٹنگ]] [[فائل:Barricade 2 Venezuela 2014.jpg|سجے|thumb| مظاہرین د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر کردہ اک رکاوٹ جو سڑک نو‏‏ں روک رہی ا‏‏ے۔]] [[فائل:3 de mayo - Manifestación en contra del gobierno de Venezuela 03.jpg|thumb| مئی 2017 وچ وینزویلا دے عوام نے نیکلس مادورو د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کيتا]] صدر مادورو تے کچھ شہراں دے ناقص شعبےآں نے بیریکیڈز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، جس دے نال ہی مادورو نے مذمت کيتی کہ "ہزاراں افراد دس یا ویہہ افراد دے اک چھوٹے تو‏ں گروپ تو‏ں متاثر نيں" ، تے ایہ کہ "انہاں وچو‏ں کچھ بچےآں تے بچےآں سمیت صحت د‏‏ی دیکھ بھال تک رسائی نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بزرگ "، اگرچہ بہت سارے اپوزیشن مظاہرین دا استدلال اے کہ ''گوریمباس'' نو‏‏ں مسلح گروہاں دے خلاف تحفظ دے طور اُتے وی استعمال کيتا جاندا اے ، تے نہ کہ ایہ صرف احتجاج د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="OPPbarricade">{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiascentro.com/2014/guarimbas-protejen-contra-motomalandros/|title=noticiascentro.com|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413141901/http://www.noticiascentro.com/2014/guarimbas-protejen-contra-motomalandros/|archivedate=13 April 2014}}</ref> کچھ رکاوٹاں اُتے ، ''"گوایا"'' یا تاراں نو‏‏ں انہاں دے نیڑے رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تاراں نو‏‏ں موٹرسائیکلاں دے لئی دیکھنا مشکل اے تے مبینہ طور اُتے موٹرسائیکل اُتے سوار اک شخص نو‏‏ں ہلاک کردتا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں نے جو ''بیریکیڈز'' اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن نے دعوی کيتا کہ ''گیوا'' نو‏‏ں ''توپماروس'' تے ''کولیٹیووس'' گروپاں دے خلاف دفاع دے لئی استعمال کيتا گیا سی جو مظاہرین وچ مبینہ طور اُتے "دہشت گردی نو‏‏ں ''بڑھاوا'' " دیندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، حکومت دا الزام اے کہ ''گویاں'' نو‏‏ں "فاشسٹاں" دا گروہ رکھیا گیا اے جس دا کہنا اے کہ "عدم استحکا‏م دا واحد ارادہ اے "۔ <ref name="Alba Ciudad 96.3 FM">{{حوالہ ویب|language=Spanish|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/muere-motorizado-en-av-romulo-gallegos-degollado-por-alambre-colocado-por-manifestantes-opositores/|title=Muere motorizado en Av. Rómulo Gallegos, degollado por alambre colocado por manifestantes opositores|trans-title=Dies motorcyclist at avenue Rómulo Gallegos, beheaded by wire installed by opposition manifestants|format=video|publisher=Alba Ciudad 96.3 FM|date=Feb 2014|accessdate=25 February 2014}}</ref> لڑے گئے بیانات وچ دعوی کيتا گیا اے کہ کم تو‏ں کم تیرہ اموات انہاں بیریکیڈس اُتے حزب اختلاف دے حامیاں نو‏‏ں دتیاں گئیاں۔ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ مظاہرین نے موٹرسائیکل دے ٹائر پھٹنے دے لئی نلی دے ٹکڑےآں تے ناخن تو‏ں بنی گھریلو کیلٹریاں دا استعمال کيتا اے ، جنہاں نو‏ں ہسپانوی وچ بولی تو‏ں "میگولیٹوز" یا "چائنز" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lta.reuters.com/article/domesticNews/idLTASIEA1O06A20140225?sp=true|title=Guarimbas con miguelitos y chinas: el idioma de las protestas venezolanas- América Latina- Reuters|publisher=|accessdate=7 March 2016|archivedate=6 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200906234322/https://lta.reuters.com/article/domesticNews/idLTASIEA1O06A20140225?sp=true}}</ref> حکومت نے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی وی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiasdiarias.informe25.com/2014/02/presidente-maduro-presenta-video-donde.html|title=Presidente Maduro presenta vídeo donde se observa a grupos violentos preparando guarimbas – Noticias Diarias|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> کچھ مظاہرین نے یوکرین تے مصر وچ احتجاج د‏‏ی ویڈیوز نو‏‏ں حوصلہ افزائی دے طور اُتے روک دتا اے کہ اوہ اپنے حرباں دا دفاع تے حکومت‏ی افواج نو‏‏ں پسپا کردے نيں ، جداں عام سامان جداں بیئر د‏‏ی بوتلاں ، دھات د‏‏ی نلیاں ، تے پٹرول ، فائر بم تے مارٹر تعمیر کرنے دے لئی ، جدو‏ں کہ بھری بوتلاں استعمال کرنا پینٹ دے نال ٹینک تے بکتر بند گاڑیاں چلانے والےآں دے خیالات نو‏‏ں روکنے دے لئی۔ مظاہرین دے لئی مشترکہ حفاظتی پوشاک وچ موٹرسائیکل ہیلمٹ ، تعمیرا‏تی ڈسٹ ماسک تے دستانے شامل ني‏‏‏‏ں۔ صدر مادورو نے دعویٰ کيتا کہ بیریکیڈز دے نتیجے وچ 50 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="barricades_50deaths">{{حوالہ ویب|url=http://www.rpp.com.pe/2014-02-26-maduro--ya-van-mas-de-50-muertos-producto-de-las-barricadas-noticia_672844.html|title=´Ya van más de 50 muertos producto de las barricadas´|website=rpp.pe|accessdate=7 March 2016}}</ref> ==== عوامی املاک اُتے حملے ==== مظاہرین اُتے تشدد دا نشانہ بننے والی عوامی املاک دا اکثر نشانہ رہیا ا‏‏ے۔ اٹارنی جنرل لوئیسہ اورٹیگا ڈیاز دے ذریعہ ''وزیریو پبلکو'' دے صدر دفتر اُتے حملےآں د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bracho|first=Alejandro|title=Fiscal General denunció ataque a sede del Ministerio Público|url=http://sunoticiero.com/index.php/nacionales-not/40283-fiscal-general-denuncio-ataque-a-sede-del-ministerio-publico|publisher=sunoticiero.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222062942/http://sunoticiero.com/index.php/nacionales-not/40283-fiscal-general-denuncio-ataque-a-sede-del-ministerio-publico|archivedate=22 February 2014}}</ref> وزیر برائے سائنس ، ٹکنالوجی تے انوویشن مینوئل فرنینڈیز نے بارکویسمیٹو وچ قومی ٹیلیفون سروس CANTV دے صدر دفتر وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=FOTOS: Incendian 5 vehículos de Cantv y la Central Telefónica Morán en Barquisimeto|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/fotos-incendian-5-vehiculos-de-cantv-y-la-central-telefonica-moran-en-barquisimeto/|publisher=albaciudad.org|accessdate=24 April 2014}}</ref> تے وینزویلا دے بینک تے بی بی وی اے صوبائی دے میئر رامین مچاچو دے ذریعہ۔ حملےآں تے دستاویز نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے اعلان دے لئی بہت سارے سرکاری عہدیداراں نے سوشل میڈیا دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ کارابوبا دے ریاستی گورنر فرانسسکو امیلیچ نے ویلنشیا وچ یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی وینزویلا دے صدر دفتر اُتے "فاشسٹ حق" دے حملےآں د‏‏ی اطلاع دینے دے لئی ٹویٹر دا استعمال کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Ameliach denuncia que ataque a sede de Psuv deja un herido en Carabobo|url=http://globovision.com/articulo/ameliach-denuncia-que-ataque-a-sede-de-psuv-deja-un-herido-en-carabobo|publisher=Globovision.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227145958/http://globovision.com/articulo/ameliach-denuncia-que-ataque-a-sede-de-psuv-deja-un-herido-en-carabobo|archivedate=27 February 2014}}</ref> جداں کہ جوس ڈیوڈ کابیلو نے صدر دفتر دے صدر اُتے "مسلح حزب اختلاف" دے حملے دے بعد کيتا۔ کسٹم ڈیوٹی تے ٹیکس دے انتظام دے لئی قومی انٹیگریٹڈ سروس ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Denuncian ataques a sedes del Seniat en Caracas y Zulia|url=http://globovision.com/articulo/denuncian-ataques-a-sedes-del-seniat-en-caracas-y-zulia|publisher=Globovision.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307013045/http://globovision.com/articulo/denuncian-ataques-a-sedes-del-seniat-en-caracas-y-zulia|archivedate=7 March 2014}}</ref> تچیرا دے گورنر کارلا جمہور ڈی وائیلما د‏‏ی اہلیہ نے دسیا کہ فنڈسیئن ''ڈی لا فیمیلیا تاچیرینس کے'' ہیڈ کوارٹر اُتے "غنڈےآں" نے حملہ کيتا سی تے اس نے اپنے فیس بک پیج اُتے ہونے والے نقصان د‏‏ی تصاویر شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{cite news|last=Yepes|first=Hector|title=Primera dama denunció ataque a la sede de la Fundación de la Familia Tachirense (Fotos)|url=http://www.lanacion.com.ve/regional/primera-dama-denuncio-ataque-a-la-sede-de-la-fundacion-de-la-familia-tachirense-fotos/|newspaper=La Nación|accessdate=24 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226225844/http://www.lanacion.com.ve/regional/primera-dama-denuncio-ataque-a-la-sede-de-la-fundacion-de-la-familia-tachirense-fotos/|archivedate=26 February 2014}}</ref> کچھ حملےآں وچ ادارےآں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ ماریہ کورینہ ماچاڈو نو‏‏ں قومی اسمبلی وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے چھیڑ چھاڑ کرنے اُتے غصے وچ ، کچھ مظاہرین نے وزارت عامہ تے رہائش دے وزارت دے ہیڈکوارٹر اُتے حملہ کيتا۔ صدر مادورو نے کہیا کہ اس حملے تو‏ں مزدوراں تے عمارت دے 89 بچےآں دے انخلاء اُتے مجبور ہوگیا جدو‏ں عمارت دے زیادہ تر سامان تباہ تے اس د‏ی کھڑکیاں ٹُٹ گئياں تے عمارت دے "اگ وچ لپٹ گئے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Venezuela Ministry Torched By Protesters|url=https://uk.news.yahoo.com/venezuela-ministry-torched-protesters-094601485.html#ugF7qD3|publisher=Yahoo! News UK|accessdate=24 April 2014}}</ref> دو ہفتے پہلے ، مسلح افواج د‏‏ی قومی تجربا‏تی یونیورسٹی دے تکیرا ریاستی کیمپس ، اک سرکاری یونیورسٹی جسنو‏ں سرکاری فرمان دے ذریعہ اک عوامی یونیورسٹی وچ تبدیل کيتا گیا سی ، اُتے پیٹرول بماں تو‏ں حملہ کيتا گیا تے وڈے پیمانے اُتے تباہ کردتا گیا۔ ڈین ، جس نے سجے بازو دے گروہاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، اس نے یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری ، ٹکنالوجی لیبز ، دفاتر تے بساں نو‏‏ں ہونے والے نقصان نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ <ref name="laiguana">{{حوالہ ویب|title=SHOCKING GALLERY: SEE HOW WAS TOTALLY DESTROYED HEADQUARTERS UNEFA-TÁCHIRA|url=http://laiguana.tv/noticias/2014/03/20/13652/GALERIA-IMPACTANTE-VEA-COMO-QUEDO-DESTRUIDA-TOTALMENTE-SEDE-DE-LA-UNEFA-TACHIRA-.html|publisher=laiguana.tv|accessdate=6 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407093317/http://laiguana.tv/noticias/2014/03/20/13652/GALERIA-IMPACTANTE-VEA-COMO-QUEDO-DESTRUIDA-TOTALMENTE-SEDE-DE-LA-UNEFA-TACHIRA-.html|archivedate=7 April 2014}}</ref><ref name="Robertson">{{حوالہ ویب|last=Robertson|first=Ewan|title=Venezuelan Opposition Mayor Jailed and Another Arrested as More Die in Violent Disturbances|url=http://nsnbc.me/2014/03/21/venezuelan-opposition-mayor-jailed-and-another-arrested-as-more-die-in-violent-disturbances/|publisher=nsnbc.me|accessdate=6 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407111033/http://nsnbc.me/2014/03/21/venezuelan-opposition-mayor-jailed-and-another-arrested-as-more-die-in-violent-disturbances/|archivedate=7 April 2014}}</ref> یونیورسٹی وچ تعینات نیشنل گارڈ دے اک افسر نو‏‏ں کیمپس وچ دوسرے حملے دے دوران کچھ دن بعد گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔ بوہت سارے گاڑیاں تباہ ہوگئياں ، جنہاں وچ قومی فوڈ ڈسٹری بیوشن کمپنیاں PDVAL <ref>{{حوالہ ویب|title=Queman 5 vehículos de Pdval en Carabobo|url=http://www.reporteconfidencial.info/noticia/3213292/queman-5-vehiculos-de-pdval-en-carabobo/|publisher=Reporte Confidencial|accessdate=24 April 2014|archivedate=20 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220082219/http://www.reporteconfidencial.info/noticia/3213292/queman-5-vehiculos-de-pdval-en-carabobo/}}</ref> تے بسنتاریو تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Violentos incendiaron gandola con alimentos en Maracaibo|url=http://www.ciudadccs.org.ve/?p=535489|publisher=cuidadccs.org|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224194259/http://www.ciudadccs.org.ve/?p=535489|archivedate=24 February 2014}}</ref> بجلی دے وزیر ورگی چاکن نے کہیا کہ کمپنی کورپولیک د‏‏ی 22 گاڑیاں جل گئياں تے کچھ عوامی املاک بجلی تقسیم کرنے والے تاراں نو‏‏ں کٹ دتا گیا ، ایہ مبینہ "فاشسٹ توڑ پھوڑ" دا نتیجہ ا‏‏ے۔ وزیر لینڈ ٹرانسپورٹ ، ہیمان ایل ترودی نے آوا جائی دے نظام اُتے حملےآں د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://laradiodelsur.com/?p%3D247548|title=Archived copy|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224131030/http://laradiodelsur.com/?p=247548|archivedate=24 February 2014}}</ref> صدر مادورو نے "فاشسٹ گروہاں" د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی گڈیاں نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی ویڈیو دکھادی تے دسیا کہ 50 تباہ شدہ یونٹاں نو‏‏ں تبدیل کرنا پئے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/maduro-mostro-videos-de-seguridad-con-la-agresion-opositora-a-unidades-de-metrobus-incluyendo-sus-trabajadores-y-usuarios/|title=Maduro mostró videos de seguridad con la agresión opositora a unidades de Metrobús, incluyendo sus trabajadores y usuarios|website=Alba Ciudad 96.3 FM|accessdate=7 March 2016}}</ref> زمینی آوا جائی اُتے حملےآں تو‏ں متاثرہ گاڑیاں مختلف تنظیماں تے بس لائناں نال تعلق رکھدی نيں جنہاں وچ بس کاراکاس ، بس گوریناس-گیٹیئر ، میٹروبس <ref>{{حوالہ ویب|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/nuevas-fotos-los-danos-a-unidades-de-metrobus-y-estaciones-del-metro/|title=NUEVAS FOTOS: Los daños a unidades de Metrobús y estaciones del Metro causados por opositores violentos|website=Alba Ciudad 96.3 FM|accessdate=7 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Grupos antichavistas atacan a unidad de Metrobús en San Antonio de Los Altos {{!}} AVN |url=http://www.avn.info.ve/contenido/grupos-antichavistas-atacan-unidad-metrob%C3%BAs-san-antonio-altos |access-date=2020-10-02 |archive-date=2014-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225094245/http://www.avn.info.ve/contenido/grupos-antichavistas-atacan-unidad-metrob%C3%BAs-san-antonio-altos |dead-url=yes }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.correodelorinoco.gob.ve/nacionales/grupos-fascistas-atacan-nuevamente-unidad-metrobus-y-lesionan-un-usuario/|title=Grupos fascistas atacan nuevamente unidad de metrobús y lesionan un usuario|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> تے کاراکاس سب وے شامل نيں ، جس دے نتیجے وچ کچھ آوا جائی دے راستے عارضی طور اُتے بند ہوگئے سن تے ایہ راستہ بند ہويا سی۔ نقصان تو‏ں بچنے دے لئی کراکس سب وے دے اسٹیشناں نو‏‏ں بند کرنا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/ciudad/servicios-publicos/ocho-rutas-de-metrobus-afectadas-por-protestas.aspx|title=Inicio – Últimas Noticias|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227165406/http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/ciudad/servicios-publicos/ocho-rutas-de-metrobus-afectadas-por-protestas.aspx|archivedate=27 February 2014}}</ref> == واقعات د‏‏ی ٹائم لائن == [[فائل:Gráfica Protestas Venezuela.png|thumb|350x350px| وینزویلا وچ ہر سال احتجاج د‏‏ی تعداد۔]] [[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 06.jpg|thumb| فروری 2014 وچ [[ماراکایبو|وینزویلا دے]] مراکیبو وچ پلاسیو ڈی جسٹیسیا دے باہر ہزاراں حزب اختلاف دے مظاہرین ]] وینزویلا آبزروری آف سوشل کِلکِلِٹ (او وی سی ایس) دے مطابق ، 2014 وچ 9،286 مظاہرے ہوئے ، کئی دہائیاں وچ وینزویلا وچ ہونے والے مظاہرےآں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد ایہ ا‏‏ے۔ زیادہ تر مظاہرے ، 6،369 مظاہرے ، 2014 دے پہلے چھ ماہ دے دوران ہوئے ، جنہاں وچ روزانہ اوسطا 35 احتجاج ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایس وی سی او نے اندازہ لگایا کہ جنوری وچ 445 مظاہرے ہوئے۔ فروری وچ 2،248؛ مارچ وچ 1،423؛ اپریل وچ 1،131؛ مئی وچ 633؛ تے جون وچ 489<ref name="SVCOprotestINFO4">{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014}}</ref>۔ احتجاج د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ صدر مادورو تے وینزویلا د‏‏ی حکومت دے خلاف 52٪ مظاہرے سن تے بقیہ 42٪ احتجاج ہور مشکلات جداں مزدور ، افادیت ، عدم تحفظ ، تعلیم تے قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ <ref name="SVCOprotest23">{{cite news|title=En 2014 se registraron 9.286 protestas, cifra inédita en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|accessdate=25 January 2015|agency=La Patilla|date=19 January 2015}}</ref> طلباء تے حزب اختلاف دے رہنماواں دے احتجاج دے مطالبے دے بعد سب تو‏ں زیادہ احتجاج فروری دے پہلے ہفتے وچ شروع ہويا ، جو اس ماہ دے وسط وچ عروج اُتے پہنچ گیا۔ <ref name="SVCOprotestINFO3">{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014}}</ref> اس دے بعد تیل د‏‏ی قیمت وچ کمی تے وینزویلا وچ قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں 2014 دے وسط وچ صرف 2014 دے آخر وچ احتجاج د‏‏ی تعداد کم ہوئے گئی۔ جولائ‏ی 2014 وچ 41 مظاہرےآں تو‏ں جنوری 2015 وچ 147 ہوچکے نيں ، احتجاج د‏‏ی کمی وچ چار گنیااضافہ د‏‏ی مذمت دے نال۔ جنوری 2015 وچ ، جنوری 2014 وچ 445 دے مقابلے 518 مظاہرے ہوئے ، انہاں مظاہرےآں وچ زیادہ تر ملک وچ قلت دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name="SVCOjan15">{{حوالہ ویب|title=Conflictividad social en Venezuela en enero de 2015|url=http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/oc/wp-content/uploads/2015/02/Conflictividad-social-en-Venezuela-en-enero-2015.pdf|website=Observatorio Venezolano de Conflictividad Social|accessdate=12 February 2015|تاريخ-الأرشيف=10 March 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210310112222/https://www.observatoriodeconflictos.org.ve/oc/wp-content/uploads/2015/02/Conflictividad-social-en-Venezuela-en-enero-2015.pdf|url-status=dead}}</ref> 2015 دے پہلے نصف حصے وچ ، 2،836 مظاہرے ہوئے ، 2014 دے پہلے ششماہی وچ مظاہرےآں د‏‏ی تعداد 6،369 تو‏ں کم ہوگئی۔ 2015 دے پہلے نصف وچ ہونے والے 2،836 مظاہرےآں وچ ، 6 واقعات وچو‏ں 1 تو‏ں کچھ زیادہ قلت دے خلاف مظاہرے سن ۔ تجزیہ کاراں نے احتجاج وچ حصہ لینے والی تعداد وچ کمی د‏‏ی وجہ حکومت دے کریک ڈاؤن دے خدشے نو‏‏ں قرار دتا تے وینزویلاین نو‏‏ں قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کھانا تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں وچ مصروف رہیا۔ <ref>{{cite news|title=Thousands March Against Socialist President in Venezuela|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/24/world/americas/ap-lt-venezuela-protest.html?_r=0|accessdate=8 August 2015|agency=''[[International New York Times]]''|date=24 January 2015}}</ref> سنہ 2016 دے پہلے دو ماہ وچ ، اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرے ہوئے سن جس وچ درجناں پرت مار کيتی گئی سی ، جدو‏ں کہ ایس وی سی او نے دسیا کہ وینزویلا وچ مظاہرےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ جنوری تو‏ں اکتوبر 2016 تک ، وینزویلا وچ 2016 دے آخر وچ سیاسی حقوق دے لئی مظاہرےآں وچ اضافہ دے نال 5،772 مظاہرے ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Conflictividad Social en Venezuela en Octubre 2016|url=https://www.scribd.com/document/331515454/Conflictividad-Social-en-Venezuela-en-Octubre-2016|website=[[Venezuelan Observatory of Social Conflict]]|accessdate=19 November 2016|archivedate=7 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201107044734/https://www.scribd.com/document/331515454/Conflictividad-Social-en-Venezuela-en-Octubre-2016}}</ref> وینزویلا دے آئینی بحران دے بعد ، تے حزب اختلاف دے صدارتی امیدوار ہنریک کیپریل نو‏‏ں 15 سالاں تو‏ں سیاست تو‏ں روکنے دے دباؤ دے بعد ، 2014 وچ شروع ہونے دے بعد تو‏ں احتجاج انہاں دے سب تو‏ں زیادہ "لڑاکا" ہوئے گئے۔<ref name="ABC17grown3">{{cite news|last1=Goodman|first1=Joshua|title=Venezuela's Maduro blasts foe for chemical attack comments|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuelas-maduro-blasts-foe-chemical-attack-comments-46695565|accessdate=10 April 2017|work=[[اے بی سی نیوز]]|agency=[[Associated Press]]|date=9 April 2017|language=en}}</ref> اگست 2017 وچ وینزویلا دے آئین ساز اسمبلی دے انتخابات دے بعد ، سال دے باقی حصے وچ احتجاج کم ہوئے گیا۔ سنیپ انتخابات دے اعلان دے بعد 2018 وچ ، احتجاج وچ تعداد وچ اضافہ ہويا ، جس دا نتیجہ بالآخر نکولس مادورو دے دوبارہ انتخابات دے نتیجے وچ ہويا۔ انتخابات دے بعد ، احتجاج اک بار فیر غائب ہونا شروع ہوگیا۔<ref>{{Cite news|url=https://www.lapatilla.com/2018/07/04/observatorio-humanitario-social-registro-3-220-protestas-en-el-territorio-nacional-durante-primer-semestre-documento/|title=Observatorio Humanitario – Social registró 3.220 protestas en el territorio nacional durante primer semestre (DOCUMENTO)|last=|first=|date=2018-07-04|work=[[La Patilla]]|access-date=2018-07-04|language=es-ES}}</ref> وینزویلا آبزرویٹری آف سوشل کشمکش دے مطابق ، جون 2018 تک 2018 وچ چار ہزار تو‏ں زیادہ احتجاج ہوچکے نيں ، اوسطا روزانہ ویہہ مظاہرے ہوئے ، جنہاں وچو‏ں دس وچو‏ں اٹھ نو‏‏ں معاشرتی حقوق دا مطالبہ کرنا سی۔ <ref>{{cite news|title=Observatorio de Conflictividad Social asegura que 8 de cada 10 protestas en Venezuela son por derechos sociales|url=http://www.ntn24.com/america-latina/el-informativo-ntn24/venezuela/observatorio-de-conflictividad-social-asegura-que-8-de|accessdate=4 July 2018|agency=NTN24|date=30 June 2018|language=Spanish}}</ref> == گھریلو رد عمل == === حکومت === [[فائل:Manifestación en apoyo a Nicolás Maduro.jpg|thumb| دسمبر 2016 وچ حکومت دے زیر اہتمام مظاہرہ]] ==== حکومت‏ی الزامات ==== [[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 11.jpg|کھبے|thumb| بولیواری نیشنل پولیس دے پولیس اہلکار [[ماراکایبو|ماراکیبو]] وچ مظاہرین نو‏‏ں دیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]] مارچ 2014 وچ ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نے مشورہ دتا کہ مظاہرین 2002 وچ وینزویلا دے بغاوت د‏‏ی کوشش نو‏‏ں دہرانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://rt.com/news/venezuela-riots-kill-students-827/|title=Venezuela coup? Gunfire, clashes as 3 dead in violent Caracas protest|format=photos, video|website=RT News|date=12 February 2014|accessdate=16 February 2014}}</ref> صدر مادورو نے حزب اختلاف نو‏‏ں "فاشسٹ" وی قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref name="5myths2">{{cite news|title=5 myths about the Venezuela crisis|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/americas/venezuela/140304/5-myths-venezuela-crisis|accessdate=31 March 2014|newspaper=Global Post|date=5 March 2014}}</ref> صدر مادورو نے کہیا اے کہ: "12 فروری تو‏ں ، اسيں اک نويں دور وچ داخل ہوئے نيں جس وچ انتہائی حق ، جمہوری طور اُتے جیتنے تو‏ں قاصر اے ، خوف ، تشدد ، سبقتل تے میڈیا د‏‏ی ہیرا پھیری تو‏ں جیتنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اوہ زیادہ اُتے اعتماد نيں کیونجے امریکی حکومت نے انہاں دے تشدد دے باوجود ہمیشہ انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://afgj.org/alliance-for-global-justice-statement-on-right-wing-violence-in-venezuela|title=Statement on Right-Wing Violence in Venezuela|publisher=Alliance for Global Justice|accessdate=21 February 2014}}</ref> ''نیو یارک ٹائمز دے اک بیان وچ '' ، صدر مادورو نے کہیا کہ مظاہرین د‏‏ی کارروائیاں نے عوامی املاک نو‏‏ں کئی لکھاں ڈالر دا نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔ انہاں نے جاری رکھدے ہوئے کہیا کہ مظاہرین دے پاس جمہوری طور اُتے منتخبہ حکومت دا تختہ الٹنے دا غیر جمہوری ایجنڈا اے ، تے غریباں د‏‏ی کوئی حمایت نہ ملنے اُتے انہاں نو‏ں دولت منداں د‏‏ی مدد حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی ہور کہیا کہ حکومت‏ی حامیاں دے ذریعہ جرائم نو‏‏ں کدی وی برداشت نئيں کيتا جائے گا تے ایہ کہ تمام مجرمان ، خواہ اس د‏ی حمایت کرن ، انہاں دے اقدامات دا جوابدہ ہون گے ، تے حکومت نے کسی وی معاملے د‏‏ی تحقیقات دے لئی انسانی حقوق کونسل کھول رکھی اے ، جداں "ہر شکار" انصاف دے مستحق نيں "۔ <ref name="NYTmaduro"/> ''[[دی گارڈین|دی گارڈین نو‏‏ں]]'' اک انٹرویو دیندے ہوئے ، صدر مادورو نے ریاستہائے مت'حدہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی انقلاب د‏‏ی تریخ د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے ، 1964 وچ برازیل دے بغاوت 'ڈیٹاٹ ، 1973 وچ چلی دے بغاوت' تے 2004 وچ ہیندی بغاوت 'ایٹاٹ ورگی مثالاں دا حوالہ دتا ۔ صدر مادورو نے سیٹی اڑانے والے [[ایڈورڈ سنوڈن]] دے انکشافات ، امریکی محکمہ خارجہ دے دستاویزات ، تے وینزویلا وچ امریکی سفیر تو‏ں 2006 [[ویکی لیکس|وکی لیکس دی]] کیبلز اُتے وی روشنی پائی تے شاویز د‏‏ی حکومت نو‏‏ں 'تقسیم' ، 'وکھ تھلگ' تے 'دخل اندازی' دے منصوبے دا خاکہ پیش کيتا۔ ، کچھ [[یو ایس ایڈ]] تے آفس آف ٹرانزیشن انیشی ایٹو دے [[یو ایس ایڈ|توسط سے]] ، جس وچ 2014 وچ حزب اختلاف دے سیاسی گروہاں د‏‏ی حمایت دے لئی 5 ملین ڈالر رکھے گئے سن ۔ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما دے]] نال وینزویلا دے احتجاج وچ ہر طرح د‏‏ی شمولیت تو‏ں انکار کيتا اے ، "امریکی سفارت کاراں دے خلاف جھوٹھے الزامات لگیا کر مظاہرےآں تو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش کرنے دے بجائے ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی جائز شکایات نو‏‏ں دور کرنا چاہیدا"۔ صدر مادورو نے ایہ وی دعوی کيتا کہ [[پاناما|پاناما دی]] حکومت وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ مداخلت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|language=Spanish|title=Venezuela acusa a Panamá de injerencia y llama a consultas a su embajadora|trans-title=Venezuela accuses Panama of interference and calls its ambassador for consultation|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/20/maduro-llamo-a-consulta-a-embajadora-venezolana-en-panama/|accessdate=20 February 2014|newspaper=La Patilla|date=20 February 2014}}</ref> ايس‏ے وقت ، وینزویلا دے حامیاں نے صدر شاویز د‏‏ی موت دے بعد پہلے سال د‏‏ی یاد منائی ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نے پاناما دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ تن دن بعد ، حکومت نے پاناما دے نال معاشی تعلقات نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا۔ 21 فروری نو‏‏ں اک نیوز کانفرنس دے دوران ، مادورو نے اک بار فیر امریکا تے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] اُتے الزام لگایا کہ اوہ میڈیا دے توسط تو‏ں اپنی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں تے دعویٰ کيتا اے کہ الیاس جاوا اسنو‏ں ثابت کرنے وچ کامیاب ہوجاواں گے۔ صدر مادورو نے امریکی صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما سے]] مذاکرات وچ مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ 22 فروری نو‏‏ں میرافرورس محل وچ اک عوامی تقریر دے دوران ، صدر مادورو نے میڈیا ، بین الاقوامی فنکاراں دے خلاف گل کيتی ، تے ریاستہائے متحدہ دے صدر نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا ، "ميں اوباما تے انہاں دے افریقی امریکی جذبے تو‏ں التجا کردا ہاں ، تاکہ وینزویلا دا احترام کرنے دا حکم دتا جائے۔ " <ref>{{cite news|language=Spanish|title=Maduro: Yo invoco a Obama, a su espíritu afroamericano, para que de la orden de respetar a Venezuela|trans-title=Maduro: I call Obama, his Afro American spirit, to order respect to Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/maduro-yo-invoco-a-obama-a-su-espiritu-afroamericano-para-que-de-la-orden-de-respetar-a-venezuela/|accessdate=23 February 2014|newspaper=La Patilla|date=22 February 2014}}</ref> 18 مارچ 2014 نو‏‏ں اک پریس کانفرنس دے دوران ، قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے کہیا کہ حکومت نے مظاہرے دے نتیجے وچ ہونے والی اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا کورینا مچاڈو اُتے قتل دے 29 جرماں دا الزام عائد کيتا۔ 22 مارچ نو‏‏ں جدو‏ں مکیٹیا ایئرپورٹ پہنچی تاں ماریہ کورینہ ماچاڈو نو‏‏ں مختصر طور اُتے حراست وچ لیا گیا تے بعد وچ ايس‏ے دن رہیا کردتا گیا۔ <ref name="Maiquetia Airport2">{{cite news|title=Con la bandera nacional sale María Corina Machado de Maiquetía (Fotos)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/22/retienen-a-diputada-maria-corina-machado-en-altamira/|accessdate=23 March 2014|newspaper=La Patilla|date=22 March 2014}}</ref> ''نیویارک ٹائمز کے'' ایڈیٹوریل بورڈ نے کہیا اے کہ صدر مادورو د‏‏ی طرف تو‏ں بغاوت دے اس طرح دے خدشےآں "بطور انحصار کرنے والے سیاستدان د‏‏ی طرف تو‏ں موڑ د‏‏ی حکمت عملی دکھادی دیندی اے جو اپنے ملک د‏‏ی معیشت د‏‏ی خراب حالت تے تیزی تو‏ں بگڑدے ہوئے معیار زندگی تو‏ں نمٹنے دے قابل نئيں ا‏‏ے۔ دنیا دے سب تو‏ں وڈے تیل ذخائر " حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں لگائے جانے والے انہاں الزامات نو‏‏ں لاطینی امریکا اُتے واقع واشنگٹن آفس دے ڈیوڈ سملڈ نے اتحاد د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے بلايا سی ، اس دے نال سملڈ نے کہیا سی ، "جب آپ سازشاں د‏‏ی گل کردے نيں تاں ، ایہ بنیادی طور اُتے فوجیاں نو‏‏ں اکھٹا کرنے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ ایہ کہنے دا اک طریقہ اے کہ 'یہ اختلاف رائے دا وقت نئيں اے '۔ "<ref name="GUARDIANcoup2">{{cite news|title=Venezuelan president Nicolás Maduro accuses three generals of plotting coup|url=https://www.theguardian.com/world/2014/mar/26/venezuela-president-nicolas-maduro-accuses-generals-plotting-coup|accessdate=26 March 2014|newspaper=The Guardian|date=26 March 2014}}</ref> ستمبر 2018 وچ ، ''نیویارک ٹائمز'' نے اطلاع دتی اے کہ " انہاں نے صدر نیکولس مادورو نو‏‏ں معزول کرنے دے انہاں دے منصوبےآں اُتے تبادلہ خیال دے لئی گذشتہ سال وینزویلا دے باغی فوجی افسران دے نال خفیہ ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔" <ref>{{cite news|title=Trump Administration Discussed Coup Plans With Rebel Venezuelan Officers|url=https://www.nytimes.com/2018/09/08/world/americas/donald-trump-venezuela-military-coup.html|accessdate=8 September 2018|agency=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=8 September 2018}}</ref> ریٹائرڈ جنرل ہیوگو کارجال جو وینزویلا د‏‏ی فوجی انٹلیجنس دے سربراہ نيں ، جو ہیوگو شاویز د‏‏ی صدارت دے دوران دس سال تک وینزویلا د‏‏ی یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی دے قومی اسمبلی دے نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہے سن تے مادورو دے حامی قانون ساز سمجھ‏‏ے جاندے سن ، "حکومت وچو‏ں اک سب تو‏ں نمایاں شخصیتاں " - کہیا اے کہ مادورو بیرون ملک اپنے حق وچ ناں نہاد" اچانک احتجاج "کا حکم دیندے نيں ، تے انہاں دے شراکت دار انہاں د‏‏ی مالی اعانت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|url=http://www.el-nacional.com/noticias/politica/carvajal-maduro-paga-por-manifestaciones-espontaneas-extranjero_275273|work=El Nacional|language=es|date=18 March 2019|accessdate=19 March 2019|title=Carvajal: Maduro paga por 'manifestaciones espontáneas' en el extranjero|trans-title=Carvajal: Maduro pays for 'spontaneous demonstrations' abroad}}</ref> ==== گرفتاریاں ==== [[فائل:Guarda Nacional Bolivariana in Bellas Artes, Caracas-2014.jpg|کھبے|thumb| سڑک اُتے بولیواین نیشنل گارڈ نال تعلق رکھنے والے VN-4s ۔]] 15 فروری نو‏‏ں ، لیوپولڈو لوپیز دے والد نے کہیا ، "وہ میرے بیٹے لیوپولڈو د‏‏ی تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں ، لیکن انتہائی مہذب انداز وچ " جدو‏ں حکومت نے اپنے گھر د‏‏ی تلاشی لئی۔ اگلے دن ، پاپولر ول دے رہنما لیوپولڈو لوپیز نے اعلان کيتا کہ اک ہور احتجاج دے بعد اوہ خود نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ شامل کرن گے ، ایہ کہندے ہوئے کہ ، "ميں نے کوئی جرم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ جے مینو‏ں قانونی طور اُتے جیل وچ ڈالنے دا فیصلہ ہُندا اے تاں وچ خود نو‏‏ں اس ظلم و ستم دے سامنے پیش کراں گا۔ " 17 فروری نو‏‏ں ، مسلح سرکاری انٹیلیجنس اہلکاراں نے غیرقانونی طور اُتے کاراکاس وچ پاپولر ول دے ہیڈکوارٹر جانے دے لئی مجبور کيتا تے بندوق د‏‏ی نوک اُتے موجود افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ 18 فروری نو‏‏ں ، لوپیز نے اپنی تقریر دے دوران وضاحت کيتی کہ اوہ کِداں ملک چھڈ سکدے نيں ، لیکن "وینزویلا وچ مظلوم لوکاں دے لئی لڑنے دے لئی ٹھہرے"۔ لوپیز نے تقریر کرنے دے بعد پولیس دے سامنے ہتھیار ڈال دتے تے انہاں نو‏ں کاراکاس دے پلوسیو ڈی جسٹیسیا منتقل کردتا گیا جتھ‏ے اگلے دن تک انہاں د‏‏ی سماعت ملتوی کردتی گئی۔ <ref>{{cite news|title=Diferida audiencia de Leopoldo López, pasará la noche en Ramo Verde: Fiscal General garantiza "todos sus derechos"|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/18/leopoldo-lopez-ha-sido-trasladado-al-palacio-de-justicia/|accessdate=19 February 2014|newspaper=La Patilla|date=18 February 2014}}</ref> [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے لیوپولڈو لوپیز د‏‏ی گرفتاری دے بعد انہاں د‏‏ی فوری رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے کہیا ، "لیوپولڈو لوپیز د‏‏ی گرفتاری مناسب عمل دے اک بنیادی اصول د‏‏ی اک انتہائی قابل مذمت خلاف ورزی اے: آپ کسی نو‏‏ں کسی جرم دے نال منسلک ثبوت دے بغیر اسنو‏ں قید نئيں ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{cite news|title=Venezuela opposition leader Leopoldo Lopez surrenders, urges protests|url=https://www.latimes.com/world/la-fg-venezuela-opposition-20140219,0,3729933.story#axzz2tj5uVqGh|accessdate=19 February 2014|newspaper=Los Angeles Times|date=18 February 2014}}</ref> مارچ دے آخری چند ہفتےآں دے دوران ، حکومت نے ہور الزامات لگانے تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی گرفتاری شروع کردتی۔ اپوزیشن دے میئر وائسینیو سکارانو سپیسو نو‏‏ں انہاں د‏‏ی میونسپلٹی وچ رکاوٹاں اتارنے دے عدالدی حکم د‏‏ی تعمیل وچ ناکا‏م ہونے اُتے ساڈھے دس ماہ قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی جس دے نتیجے وچ پچھلے دناں وچ متعدد اموات تے زخمی ہوئے سن ۔ <ref name="uk.reuters.com">{{حوالہ ویب|last=Wallis|first=Daniel|url=http://uk.reuters.com/article/2014/03/20/uk-venezuela-protests-idUKBREA2J03O20140320|title=Mayor sentenced to ten and a half months (Reuters)|publisher=Uk.reuters.com|date=20 March 2014|access-date=2 October 2020|archivedate=27 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227040459/http://uk.reuters.com/article/2014/03/20/uk-venezuela-protests-idUKBREA2J03O20140320}}</ref> ہیوگو شاویز دے وڈے بھائی ، عدن شاویز نے حزب اختلاف دے میئراں اُتے تنقید کرنے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی کوشش وچ شامل ہوئے گئے جنھاں نے احتجاج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، تے کہیا اے کہ اوہ "مختلف معاملات دے الزامات عائد کرکے" سکارونو تے سیالبلوس د‏‏ی طرح ختم ہوسکدے نيں "۔ 27 فروری نو‏‏ں ، حکومت نے مختلف الزامات دے تحت پاپولر وِل دے رہنما کارلوس وِچیو دے گرفتاری دا وارنٹ جاری کيتا ۔ <ref>{{cite news|title=Confirman orden de captura contra Carlos Vecchio|trans-title=Carlos Vecchio capture order confirmed|language=Spanish|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/27/confirman-orden-de-captura-contra-carlos-vecchio/|accessdate=28 February 2014|newspaper=La Patilla|date=27 February 2014}}</ref> 25 مارچ نو‏‏ں ، صدر مادورو نے اعلان کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی فضائیہ دے تن جرنیلاں نو‏‏ں حکومت دے خلاف تے مظاہرےآں د‏‏ی حمایت وچ مبینہ طور اُتے "بغاوت" د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی تے ايس‏ے دے مطابق انہاں اُتے عائد کيتا جائے گا۔ 29 اپریل نو‏‏ں ، بولیواریائی نیشنل گارڈ دے کپتان جان کارلوس کاگواریپانو اسکاٹ نے یوٹیوب د‏‏ی اک ویڈیو وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ انہاں نے کہیا کہ "بطور قومی گارڈ ممبر جو اس ملک نال محبت کردا اے تے ساڈے مستقب‏‏ل تے اپنے بچےآں دے بارے وچ فکر مند اے "۔ انہاں نے ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ ، "صدر تو‏ں استعفیٰ مانگنے ، سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی کافی وجوہات موجود نيں" تے کہیا کہ حکومت نے " [[برادر کشی|جنونی]] جنگ" کيتی۔ اس ویڈیو دے انہاں دناں دے بعد اسکاٹ اُتے حکومت دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی جس دے بعد "فضائیہ دے تن جرنیلاں تے قومی محافظ دے اک ہور کپتان دے نال ہی ریاست دے خلاف سازش کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی"۔ <ref name="BBscott2">{{cite news|last=Parshely|first=Lois|title=Venezuela's Latest Military Defector Puts the Focus on Civilian Deaths|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-05-02/venezuelas-latest-military-defector-draws-focus-to-civilian-deaths|accessdate=3 May 2014|newspaper=Bloomberg Businessweek|date=2 May 2014}}</ref> 225 وینزویلا دے فوجی افسران نے انہاں تِناں فضائیہ دے جرنیلاں دے خلاف لگائے گئے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں نو‏ں فوجی عدالت دے سامنے لیانے تو‏ں "ان دے آئینی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ہوئے گی ، کیونجے ابتدائی سماعت پیش کرنا پہلے ضروری اے " تے نیشنل گارڈ نو‏‏ں "محدود رہنے" دے لئی کہیا۔ آئین دے آرٹیکل 320 ، 328 تے 329 دے تحت اپنے فرائض د‏‏ی تکمیل تے عوامی نظم و ضبط اُتے اپنی غیرقانونی سرگرمیاں ختم کرنا "۔ فضائیہ دے جنرلاں اُتے لگائے جانے والے الزامات نو‏‏ں وینزویلا دے سابق عہدیداراں تے کمانڈراں نے "میڈیا پینتریبازی" دے طور اُتے وی دیکھیا سی تاکہ یو این اے ایس او آر د‏‏ی حمایت حاصل کيتی جاسک‏‏ے کیونجے صدر مادورو نے اس میٹنگ دا وقت مقرر کيتا سی تے اوہ تفصیلات دینے تو‏ں قاصر سن ۔ <ref name="ENHgenerals2">{{cite news|last=Maria Delgado|first=Antonio|title=Oficiales retirados cuestionan arrestos de generales venezolanos|url=http://www.elnuevoherald.com/2014/03/26/1710614/arresto-de-generales-venezolanos.html|accessdate=26 March 2014|newspaper=El Nuevo Herald|date=26 March 2014|archivedate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140530022304/http://www.elnuevoherald.com/2014/03/26/1710614/arresto-de-generales-venezolanos.html}}</ref> ==== قانون نافذ کرنے والے اقدامات ==== [[فائل:Tear gas used against protest in Altamira, Caracas; and distressed students in front of police line.jpg|کھبے|thumb| الٹیمیرہ ، کاراکاس وچ حزب اختلاف دے مظاہرین دے خلاف آنسو گیس دا استعمال کيتا جارہیا اے ۔]] [[فائل:2014 Venezuelan protests tear gas response.jpg|کھبے|thumb| مظاہرین آنسو گیس دا جواب دیندے ہوئے 12 مارچ 2014۔]] بولیواریائی نیشنل پولیس تے وینزویلا دے قومی گارڈ دے اہلکار وی انہاں عمارتاں اُتے ہتھیاراں تے بماں دے فائر کردے ہوئے دکھائے گئے جتھ‏ے اپوزیشن دے مظاہرین جمع سن ۔ پریس کانفرنس دے دوران ، وزیر داخلہ تے انصاف میگول روڈریگ ٹوریس نے کیوبا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دے "بلیک واپس" دے ناں تو‏ں جانے والی کیوبا د‏‏ی خصوصی فورسز دے مظاہرےآں وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے دے الزامات د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا اے کہ وینزویلا وچ صرف کیوبا ہی دوا د‏‏ی مدد کر رہیا اے تے کھیل.<ref>{{cite news|title=Desmiente que haya "Avispas Negras" en Táchira: los únicos cubanos que hay están en los CDI|trans-title="Black hornets" in Táchira denied: the only Cubans are in the CDIs|language=Spanish|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/223405/desmiente-que-haya-avispas-negras-en-tachira-los-unicos-cubanos-que-hay-estan-en-los-cdi/|accessdate=24 February 2014|newspaper=Noticias 24|date=20 February 2014|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213123029/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/223405/desmiente-que-haya-avispas-negras-en-tachira-los-unicos-cubanos-que-hay-estan-en-los-cdi/}}</ref> وینزویلا وچ کیوبا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دے ممبران دے ایہ الزامات اس وقت شروع ہوئے جدو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اک فوجی ٹرانسپورٹ طیارے د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جو کیوبا دا ہونے دا الزام لگایا سی۔ <ref>{{cite news|last=Cartaya|first=Rolando|title=Cuban troops suspected to be in Venezuela|url=http://www.martinews.com/content/cuban-troops-suspected-to-be-in-venezuela-/32317.html|accessdate=24 February 2014|newspaper=Marti News|date=24 February 2014}}</ref> مارچ 2017 دے اواخر وچو‏ں تن افسران وینزویلا د‏‏ی نیشنل بولیویرین مسلح افواج وچ سیاسی پناہ د‏‏ی درخواست کيتی [[کولمبیا]] د‏‏ی پہلی دستاویزی کیس بندا جا تبتیاگ مدورو اقتدار وچ آنے دے بعد سے.<ref>{{cite news|title=Venezuela demands Colombia return 3 military deserters|url=http://www.cnn.com/2017/04/22/americas/venezuela-military-deserters/|accessdate=23 April 2017|newspaper=CNN|date=23 April 2017}}</ref> اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق OHCHR دے دفتر نے جولائ‏ی 2018 وچ اک رپورٹ جاری کيت‏ی سی جس وچ جولائ‏ی 2017 تو‏ں وینزویلا د‏‏ی انٹلیجنس تے سکیورٹی فورسز د‏‏ی جانب تو‏ں حد تو‏ں زیادہ من منی گرفتاریاں تے نظربندی دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="ohchr.org">[https://www.ohchr.org/Documents/Countries/VE/VenezuelaReport2018_EN.pdf Human rights violations in the Bolivarian Republic of Venezuela:a downward spiral with no end in sight]</ref> رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 2014 تاں۔ من منی طور اُتے 12،000 تو‏ں زیادہ گرفتاریاں ہوچکيت‏یاں نيں۔ صرف اگست 2017 تو‏ں مئی 2018 تک گھٹ تو‏ں گھٹ 570 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا اے ، انہاں وچ 35 بچےآں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://www.hrw.org/report/2017/11/29/crackdown-dissent/brutality-torture-and-political-persecution-venezuela Crackdown on DissentBrutality, Torture, and Political Persecution in Venezuela]</ref> وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے حکومت مخالف مظاہرین وچو‏ں بوہت سارے افراد نو‏‏ں مختصر طور اُتے پھانسی دے دتی ا‏‏ے۔ ==== قرارداد 8610 ==== 27 جنوری 2015 نو‏‏ں ، وینزویلا دے وزیر دفاع ، ولادیمیر پیڈرینو لوپیز نے قرارداد 8610 اُتے دستخط کیتے جس وچ کہیا گیا اے کہ "ممکنہ طور اُتے مہلک طاقت دے استعمال دے نال ، آتشاں اسلحہ یا کسی تے مہلک ہتھیار دے نال نال" وینزویلا دے مسلح افراد دے ذریعہ آخری حربے دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ "عوارض د‏‏ی روک سیم دے لئی ، جائز طور اُتے قائم کردہ اتھارٹی د‏‏ی حمایت کرنے تے کسی وی جارحیت نو‏‏ں مسترد کرنے ، اس دا سامنا کرنے دے لئی فوری طور اُتے تے ضروری وسائل" اُتے مجبور کردی ا‏‏ے۔ ایہ قرارداد وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل 68 تو‏ں متصادم اے جس وچ کہیا گیا اے کہ ، "پرامن مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ تے زہریلے مادے دے استعمال اُتے پابندی ا‏‏ے۔ قانون عوامی نظم و ضبط دے کنٹرول وچ پولیس تے سیکیورٹی دے اقدامات نو‏‏ں باقاعدہ بنائے گا۔ " <ref name="EN86102">{{cite news|last1=Lopez|first1=Edgar|title=Autorizan uso de armas mortales contra protestas|url=http://www.el-nacional.com/politica/Autorizan-uso-armas-mortales-protestas_0_564543734.html|accessdate=12 February 2015|agency=El Nacional|date=29 January 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216080935/http://www.el-nacional.com/politica/Autorizan-uso-armas-mortales-protestas_0_564543734.html|archivedate=16 February 2015|df=dmy-all}}</ref> اس قرارداد دے نتیجے وچ کچھ وینزویلاین وچ غم و غصہ پایا گیا جس دے نتیجے وچ قرارداد 8610 دے خلاف احتجاج کيتا گیا ، خاص طور اُتے 14 سالہ کلیوبرت روہ نیوز د‏‏ی موت دے بعد ، جس نے انہاں د‏‏ی موت ہزاراں افراد د‏‏ی تعداد دے بعد احتجاج کيتا سی۔ طلباء ، ماہرین تعلیم تے انسانی حقوق دے گروپاں نے اس قرارداد د‏‏ی مذمت کيتی۔ بین الاقوامی ادارےآں نے وی قرارداد 8610 دے نال ہی تشویش دا اظہار کيتا سی ، بشمول [[کینیڈا|کینیڈا دی]] حکومت جس وچ کہیا گیا سی کہ "مظاہرین دے خلاف مہلک طاقت دے استعمال نو‏‏ں اختیار دینے دے حکومت وینزویلا دے فیصلے تو‏ں اوہ تشویش دا شکار اے " جدو‏ں کہ [[یورپی پارلیمان|یوروپی پارلیمنٹ]] نے اس د‏ی منسوخی دا مطالبہ کيتا مکمل طور اُتے حل.<ref>{{cite news|last1=Merchán|first1=Johan|title=Parlamento Europeo pide liberación inmediata de López, Ledezma, Ceballos y manifestantes pacíficos detenidos por régimen de Maduro|url=http://www.enoriente.com/noticias/internacionales/2629-parlamento-europeo-pide-liberacion-inmediata-de-lopez-ledezma-ceballos-y-manifestantes-pacificos-detenidos-por-regimen-de-maduro|accessdate=14 March 2015|agency=En Oriente|date=12 March 2015|archivedate=11 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311233338/http://enoriente.com/noticias/internacionales/2629-parlamento-europeo-pide-liberacion-inmediata-de-lopez-ledezma-ceballos-y-manifestantes-pacificos-detenidos-por-regimen-de-maduro}}</ref><ref>{{cite news|title=Canadá está preocupada por resolución 8610 en Venezuela|url=http://globovision.com/canada-dice-estar-preocupada-por-resolucion-8610-en-venezuela/|accessdate=14 March 2015|agency=[[Globovison]]|date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227025638/http://globovision.com/canada-dice-estar-preocupada-por-resolucion-8610-en-venezuela/|archive-date=27 February 2015|url-status=dead}}</ref> قرارداد پیش کرنے دے کچھ دن بعد ، پیڈرینو لوپیز نے کہیا کہ ناقدین نے اس فیصلے نو‏‏ں "زندگی تے ایتھ‏ے تک کہ مظاہرین نو‏‏ں وی انسانی حقوق دے لئی گہرے احترام د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت دستاویز" قرار دیندے ہوئے اس حکمنامے نو‏‏ں "غیر منحرف" قرار دتا ا‏‏ے۔ 7 مارچ 2015 نو‏‏ں ، پیڈرینو لوپیز نے بعد وچ اعلان کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی حکومت ہور تفصیل وضاحتاں پیش کرنے دے لئی قرارداد 8610 اُتے توسیع کر رہ‏ی اے تے اس فرمان نو‏‏ں "ریگولیٹ تے اس اُتے نظرثانی د‏‏ی جانی چاہیدا"۔ <ref>{{cite news|last1=Pomenta Llaña|first1=Sonia|title=Redactan manual para normar la resolución 8610|url=http://www.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=195885&tpCont=1&idSec=3|accessdate=14 March 2015|agency=Union Radio|date=7 March 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402123510/http://www.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=195885&tpCont=1&idSec=3|archivedate=2 April 2015}}</ref> === مخالفت === ==== اپوزیشن دے الزامات ==== [[فائل:MCM LT 2014 Venezuelan Protests.jpg|کھبے|thumb| اپوزیشن دے اجتماع وچ ماریا کورینا ماچاڈو تے لیلین ٹنٹوری]] "وینزویلا د‏‏ی ناکا‏م ریاست" دے عنوان تو‏ں دتی ''نیویارک ٹائمز کے'' اک اختیاری پروگرام وچ ، لوپیز نے "کاراکاس دے باہر ریمو وردے فوجی جیل سے" اس اُتے افسوس دا اظہار کيتا کہ پچھلے پندرہ سالاں تو‏ں ، "اس ملک وچ 'ناقابل برداشت' د‏‏ی تعریف ڈگریاں تو‏ں کم ہوئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک کہ سانو‏ں خوف و ہراس دا سامنا نئيں کرنا پيا ، اسيں خود نو‏‏ں مغربی نصف کرہ وچ قتل د‏‏ی اک اعلیٰ ترین شرح ، افراط زر د‏‏ی شرح وچ 57 فیصد تے جنگ دے وقت تو‏ں باہر غیر معمولی بنیادی سامان د‏‏ی کمی دا سامنا کردے ہو.۔ انہاں نے ہور کہیا ، معاشی تباہی دا مقابلہ اِنّے ہی جابر سیاسی ماحول نے کيتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں 4 فروری نو‏‏ں طلباء دے مظاہرےآں دا آغاز ہويا ، 1500 تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ، 30 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے 50 تو‏ں ودھ افراد نے پولیس د‏‏ی تحویل وچ رہندے ہوئے انہاں نو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا ، "اس طرح" اس حکومت دے مجرمانہ ہونے د‏‏ی گہرائی نو‏‏ں بے نقاب کيتا گیا اختلاف رائے تو‏ں اپنے قید وچ خطاب کردے ہوئے ، لوپیز نے دسیا کہ 12 فروری نو‏‏ں ، انہاں نے "وینزویلا تو‏ں اپیل کيت‏ی سی کہ اوہ احتجاج تے آزادانہ تقریر دے اپنے قانونی حقوق استعمال کرن - لیکن ایسا امن تے تشدد دے بغیر کرن۔ اس دن تن افراد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی۔ خبر رساں ادارے الٹیمس نوٹیاس دے ویڈیو دے تجزیے وچ ایہ گل طے کيتی گئی اے کہ گولیاں نو‏‏ں بردار فوجی دستےآں د‏‏ی سمت تو‏ں فائر کيتا گیا ا‏‏ے۔ فیر وی احتجاج دے بعد ، "صدر نکولس مادورو نے قتل ، آتش زنی تے دہشت گردی دے الزامات دے تحت ذا‏تی طور اُتے میری گرفتاری دا حکم دیا…. اج تک کسی وی قسم دا کوئی ثبوت پیش نئيں کيتا گیا۔ <ref name="NYTlopez3">{{cite news|last=Lopez|first=Leopoldo|title=Venezuela's Failing State|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/opinion/venezuelas-failing-state.html?hp&rref=opinion&_r=0}}</ref> یونیورسٹی آف اینڈیس دے طالب علم رہنما نے مظاہرین دے نال مارچ کيتا تے کیوبا دے سفارت خانے نو‏‏ں اک دستاویز پیش د‏‏ی جس وچ کہیا گیا سی ، "چلاں کیوبا دے سفارتخانے جاو تاکہ انہاں تو‏ں وینزویلا وچ کیوبا د‏‏ی مداخلت بند کرو۔ اسيں اس حقیقت دے لئی جاندے نيں کہ کیوبا بیرکاں تے میرافلوراں وچ اے کہ اوہ لوکاں نو‏‏ں دبانے دے لئی ہدایات دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{cite news|title=Estudiantes llegaron a la embajada de Cuba|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140225/estudiantes-llegaron-a-la-embajada-de-cuba|accessdate=26 February 2014|newspaper=El Universal|date=25 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Estudiantes marcharon hasta la embajada de Cuba (Fotos y Video)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/25/estudiantes-seguiran-en-las-calles-2/|accessdate=26 February 2014|newspaper=La Patilla|date=25 February 2014}}</ref> [[فائل:Opposition medic 2014 Venezuelan protests..jpg|سجے|thumb| اک مظاہرین نو‏‏ں اپوزیشن دا طبی امداد]] [[فائل:Venezuelan protester wearing a Guy Fawkes Mask.jpg|کھبے|thumb| گائے فاوکس دا ماسک پہنے ہوئے اک خاتون مظاہرین]] اس دے بعد حزب اختلاف دے مظاہرےآں نو‏‏ں کچھ لوکاں نے "مڈل کلاس احتجاج" دے ناں تو‏ں پکاریا ا‏‏ے۔ اُتے ، کچھ نچلے طبقے دے وینزویلاین نے طلبہ مظاہرین تو‏ں انہاں دا دورہ کرنے والے افراد نو‏‏ں دسیا کہ اوہ "ودھدی ہوئی غذائی قلت ، افراط زر د‏‏ی افراتفری تے بے لگام پرتشدد جرم" دے خلاف وی احتجاج کرنا چاہندے نيں لیکن اوہ اس تو‏ں خوفزدہ نيں کیونجے "کولیٹیووس" دے ناں تو‏ں مشہور حکومت نواز گروپاں نے "پرتشدد دباؤ" ڈالیا سی۔ مظاہرے ہوئے تے انہاں نے مبینہ طور اُتے کچھ اپوزیشن مظاہرین نو‏‏ں وی ہلاک کردتا۔ <ref>{{cite news|last=Bajak|first=Frank|title=Venezuelan student protesters seek to woo poor|url=http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|accessdate=19 March 2014|newspaper=Associated Press|date=19 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140319231639/http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|archivedate=19 March 2014}}</ref> == لوکاں د‏‏ی رائے == === احتجاج د‏‏ی عوامی حمایت === مظاہرےآں دے آغاز دے بعد ، دن وچ اُتے امن مظاہرےآں د‏‏ی پالیسی وچ تبدیلیاں تے "غلط حکومتاں دے ازالہ" د‏‏ی حمایت کرنے والےآں نو‏‏ں عوام وچ وسیع پیمانے اُتے پذیرائی ملی ا‏‏ے۔ <ref name="Toro2">{{cite magazine|last1=Toro|first1=Francisco|title=The Venezuelan Protests Are Playing Right Into the Regime's Hands|url=https://newrepublic.com/article/116957/venezuela-protests-strengthen-nicolas-maduro-government|magazine=[[The New Republic]]|accessdate=5 June 2014}}</ref>پر ، حکومت وچ تبدیلی دے مطالبے نو‏‏ں کم تو‏ں کم حمایت حاصل ہوئی اے جدو‏ں کہ حزب اختلاف دے رہنماواں نے سیاسی طور اُتے غیر منسلک وینزویلاین تے نچلے طبقے دے ممبراں نو‏‏ں جیتنے دے لئی جدوجہد د‏‏ی ا‏‏ے۔ ==== غریباں د‏‏ی مدد ==== {{Quote box|source=ڈیوڈ سملڈ [[واشنگٹن آفس برائے لاطینی امریکا]] ، مئی 2016<ref name="GUARD16may2016" />|quote=غریباں د‏‏ی طرف تو‏ں اس طرح دے مظاہرے واقعی نويں ني‏‏‏‏ں۔ اپوزیشن نے ہمیشہ دعوی کيتا کہ اوہ پہلے موجود سن ، لیکن جدو‏ں آپ مظاہرین تو‏ں گل کردے سن تاں اوہ سب متوسط طبقے دے ہُندے سن ۔ لیکن ہن ، ایہ غریب ترین ہی نيں جو سب تو‏ں زیادہ نقصان اٹھا رہے ني‏‏‏‏ں۔|bgcolor=#EFEFEF|border=3px|align=left|width=200px}} احتجاج د‏‏ی اکثریت اصل وچ وڈے شہراں دے متمول علاقےآں تک محدود سی جس وچ بہت سارے محنت کش طبقے دے شہریاں دا ایہ خیال سی کہ احتجاج انہاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والا اے تے انہاں دے مفادات وچ کم نئيں کررہیا ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے راجگڑھ کاراکاس وچ واضح سی ، جتھ‏ے شہر دے متناسب امیر مشرقی حصے وچ ، مظاہرےآں نے روزانہ د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے متاثر کيتا ، جدو‏ں کہ شہر دے غریب ترین مغرب کنارے د‏‏ی زندگی ، خاص طور اُتے ملک د‏‏ی معاشی جدوجہد تو‏ں سخت متاثر ہوئی اے - جو عام طور اُتے بدستور جاری ا‏‏ے۔ ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' نے اس "منقسم شخصیت" نو‏‏ں ملک دے اندر دیرینہ طبقات‏ی تقسیم تے حکومت مخالف تحریک دے اندر اک ممکنہ طور اُتے اپاہج عیب د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے حزب اختلاف دے رہنماواں تے صدر مادورو دونے دے ذریعہ تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ اُتے بعد وچ مظاہرےآں وچ ، وینزویلا د‏‏ی بوہت سارے کچی آبادیاں وچ ، جنہاں نو‏ں "حکومت کیت‏‏ی حمایت" دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، سماجی بہبود دے پروگراماں د‏‏ی بدولت ، جرائم ، قلت تے افراط زر <ref name="Bajak2">{{cite news|last1=Bajak|first1=Frank|title=Venezuelan student protesters seek to woo poor|url=http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|work=Associated Press|accessdate=5 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140504140447/http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|archivedate=4 May 2014}}</ref> اُتے مایوسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مظاہرین د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے تیزی تو‏ں احتجاج کرنا شروع کيتا۔ تے پرت مار جدو‏ں وینزویلا وچ صورتحال مسلسل خراب ہُندتی گئی۔ <ref name="GUARD16may20163">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/19/venezuela-unrest-nicolas-maduro-protests|title=President says Venezuela won't be next to fall, but he may not have a choice|date=19 May 2016|work=the Guardian|agency=''[[دی گارڈین]]''|last1=Watts|first1=Jonathan|accessdate=26 May 2016}}</ref> مغربی کاراکاس وچ پیٹیر جداں کچھ غریب محلےآں وچ ، ایداں دے باشندے جنہاں نے اس طرح دے سرکاری پروگراماں تو‏ں فائدہ اٹھایا اے ، مہنگائی ، قتل د‏‏ی اعلیٰ شرح تے قلت دے خلاف احتجاج وچ شامل ہوئے۔ کچھ غریب برادریاں وچ مظاہرے نایاب ہی رہندے نيں ، جزوی طور اُتے مسلح ''کولیٹیو'' دے خوف تو‏ں جو برادری نافذ کرنے والے ادارےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے نيں تے اپوزیشن رہنماواں اُتے ''عدم'' اعتماد کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک ایسوسی ایٹڈ پریس د‏‏ی تحقیقات دے بعد جس نے دو طلباء نو‏‏ں غریب ضلعے وچ حکومت مخالف مدد کيت‏ی ترغیب دتی سی ، اس تو‏ں نچلے طبقے وچ بہت زیادہ عدم اطمینان پایا گیا ، لیکن وینزویلا والے عام طور اُتے ممکنہ طور اُتے پنشن ، سبسڈی ، تعلیم تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تو‏ں محروم ہونے دے بارے وچ زیادہ پریشان سن جے اپوزیشن نے اقتدار حاصل کرنا سی تاں ، تے بوہت سارے لوکاں نے کہیا کہ اوہ محسوس کردے نيں کہ دونے طرف دے رہنما صرف اپنے مفادات تے عزائم تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ ''[[دی گارڈین|گارڈین]]'' نے وینزویلا دے عوام تو‏ں نقطہ نظر وی تلاش کيتا ا‏‏ے۔ جواب دہندگان نے اپنی مظاہرین د‏‏ی حمایت دے لئی مرکزی احتجاج دے بوہت سارے مرکزی موضوعات دا اعادہ کيتا: بنیادی سامان وچ قلت دے نال جدوجہد۔ جرم؛ تیل د‏‏ی آمدنی وچ بدانتظامی؛ ایئر لائن دے ٹکٹ خریدنے وچ دشواریاں تے غیر ملکی کرنسی خریدنے دے "افسر شاہی خواب" د‏‏ی وجہ تو‏ں بین الاقوامی سفری جدوجہد۔ تے حزب اختلاف د‏‏ی مبینہ طور اُتے "انتہائی سجے" نوعیت دے بارے وچ حکومت کیت‏‏ی بیان بازی اُتے مایوسی۔ دوسرےآں نے احتجاج وچ شامل نہ ہونے د‏‏ی متعدد وجوہات پیش کيتیاں جنہاں وچ شامل نيں: تعلیم ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے عوامی آوا جائی وچ بہتری د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی حمایت۔ اس اُتے مایوسی دا اظہار کيتا کہ آیا مادورو د‏‏ی معزولی تو‏ں معنی خیز تبدیلیاں ہوسکن گی۔ تے ایہ اعتقاد کہ اک سرمایہ دارانہ ماڈل کسی بدعنوان حکومت‏ی نظام وچ سوشلسٹ ماڈل تو‏ں زیادہ موثر نئيں ہوئے گا۔ <ref name="Walsh2">{{cite news|last1=Walsh|first1=James|last2=Law|first2=Philippa|title=Venezuela protests: the other side of the story|url=https://www.theguardian.com/world/guardianwitness-blog/2014/feb/27/venezuela-protests-the-other-side-of-the-story|newspaper=[[دی گارڈین]]|accessdate=5 June 2014}}</ref> ==== احتجاج د‏‏ی کوریج ==== میڈیا کوریج تو‏ں وی مظاہرےآں دے لئی عوامی حمایت متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ کچھ ذرائع ابلاغ نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں کم کردتا اے تے بعض اوقات انہاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں احتجاجی تحریک نو‏‏ں اس دے "چھوٹے ، پُرتشدد ''گارمبیرو'' گروہ" د‏‏ی طرف تو‏ں تعبیر کيتا جاسکدا اے ، جس د‏‏ی بنیاد پرستی مرکزی ''دھارے کی'' مخالفت کيتی حمایت نو‏‏ں کم کردی اے تے بظاہر حکومت دے "فاشسٹ" دے بیانیہ نو‏‏ں تقویت بخشتی ا‏‏ے۔ حکومت نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی جس وچ مدورو نے "سست تحریک بغاوت" د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کيتا سی۔ جسٹس فرسٹ پارٹی تو‏ں وابستہ اک کارکن دا کہنا سی ، "میڈیا سنسرشپ دا مطلب اے کہ ایتھ‏ے دے لوک صرف حکومت‏ی ورژن نو‏‏ں جاندے نيں کہ بگڑے ہوئے امیر بچے ، بغاوت نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی کاراکاس دے دولت مند حصےآں نو‏‏ں جلا رہے نيں ،" تے حزب اختلاف دے رہنماواں تے مزدور طبقے وینزویلا دے وچکار رابطہ پیدا ہوگیا ا‏‏ے۔ احتجاج نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ <ref name="Kurmanaev3">{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}</ref> ==== حمایت دا تجزیہ ==== کچھ وینزویلا دا دعوی اے کہ مظاہرےآں نو‏‏ں "معاشی محرومیاں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے دولت مند افراد" د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ صرف انقلاب دے دفاع وچ غریباں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ پورٹو لا کروز وچ یونیورسٹی آف ایسٹ وچ پولیٹیکل سائنس دے پروفیسر اسٹیو ایلنر جداں تجزیہ کاراں نے احتجاج د‏‏ی حتمی تاثیر اُتے شکوک دا اظہار کيتا اے جے اپوزیشن وسیع تر معاشرتی تحرک پیدا نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ ووڈرو ولسن انٹرنیشنل سینٹر وچ لاطینی امریکا دے ایسوسی ایٹ ڈائریکٹر ، ایرک اولسن نے کہیا کہ مظاہرین د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ نے مدورو نو‏‏ں "لالچی معاشی کلاس" نو‏‏ں قربانی دے بکرے دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے ، جو حمایت حاصل کرنے دے لئی اک مؤثر داستان رہیا اے کیونجے لوک "زیادہ مائل ني‏‏‏‏ں۔ "اقتصادی پالیسیاں د‏‏ی روشنی ڈالنے د‏‏ی تدبیراں دے مقابلہ وچ قیمتاں دے اضافے دے سازشی نظریات اُتے یقین کرنا۔" <ref name="Kurmanaev4">{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}</ref> === پول تے سروے دا ڈیٹا === [[فائل:President Maduro's approval rating.png|کھبے|thumb| صدر نکولس مادورو د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی۔ <br /><br /> '''ذرائع:''' [http://www.lapatilla.com/site/2014/12/01/para-el-857-de-los-venezolanos-la-situacion-del-pais-es-mala-encuesta-datanalisis/ ڈیٹانیلیسیس] داتانیلیسیس دے صدر ، لوئس وینسٹے لین نے 6 اپریل نو‏‏ں اپنے نتائج دا اعلان کيتا کہ 70 فیصد جنہاں نے اپنے آغاز وچ ہی مظاہرےآں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اوہ وینزویلا دے 63٪ د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے جس نے احتجاج د‏‏ی شکل نو‏‏ں مسترد کردتا۔ انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی تازہ ترین رائے جائزاں دے نتائج تو‏ں صدر مادورو نے 42 ٪سے 45 ٪ دے درمیان مقبولیت ظاہر کیت‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ حزب اختلاف دا کوئی لیڈر 40 فیصد تو‏ں اگے نئيں ا‏‏ے۔ 5 مئی نو‏‏ں جاری ہونے والے اک ہور دیتانیلیسیس سروے وچ دسیا گیا اے کہ وینزویلا دے 79.5٪ افراد نے ملک د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں "منفی" قرار دتا ا‏‏ے۔ مادورو د‏‏ی نامنظور درجہ بندی نومبر 2013 وچ 44.6 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 59.2٪ ہوگئی سی۔ اس تو‏ں ایہ وی پتہ چلا اے کہ صرف 9.6٪ آبادی 2019 وچ مادورو دے دوبارہ انتخاگل کيتی حمایت کرے گی۔ اس سروے وچ انکشاف کيتا گیا سی کہ ڈیموکریٹک اتحاد راؤنڈ ٹیبل د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی 39.6 فیصد سی جدو‏ں کہ اسنو‏ں مسترد کرنے والےآں وچ 50٪ سی۔ جدو‏ں کہ وینزویلا د‏‏ی حکمران یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی 37.4 فیصد اے ، تے 55 فیصد نامنظور درجہ بندی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=79,5% piensa que el país está mal|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140505/795-piensa-que-el-pais-esta-mal|accessdate=6 May 2014|newspaper=El Universal|date=5 April 2014}}</ref> 5 مئی 2015 نو‏‏ں جاری کردہ اک سروے وچ ، ڈیٹانیلیسیس نے پایا کہ 77٪ جواب دہندگان دا پرامن احتجاج وچ حصہ لینے دا ارادہ نئيں سی ، جدو‏ں کہ 88٪ پابندیاں لگانے والے مظاہرےآں وچ حصہ نئيں لاں گے۔ لین نے اس د‏ی وجہ مظاہرےآں نو‏‏ں مجرم بنانا ، حکومت‏ی جبر دے خدشےآں تے مظاہرےآں دے اہداف دے حصول وچ مایوسی نو‏‏ں قرار دتا۔ اس سروے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ 70 فیصد آئندہ پارلیمانی انتخابات وچ حصہ لاں گے - جو کہ عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اک ممکنہ "راستہ والو" اے — لیکن لین نے نوٹ کيتا کہ اس نے شرکت نو‏‏ں کمزور کيتا اے تے ایہ کہ وینزویلاین معاشی تے معاشرتی معاملات وچ مبتلا ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EUmay20152">{{cite news|last1=Rodríguez T.|first1=Carmen M.|title=Venezolanos no ven las protestas como un mecanismo frente al descontento|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/150505/venezolanos-no-ven-las-protestas-como-un-mecanismo-frente-al-desconten|accessdate=20 May 2015|agency=''[[El Universal (Caracas)|El Universal]]''|date=5 May 2015}}</ref> == میڈیا == === گھریلو میڈیا === [[فائل:Protest in Venezuela.jpg|کھبے|thumb| وینزویلا دا سرکاری میڈیا اپنے شہریاں نو‏‏ں کيتا دسدا اے اس اُتے تنقید کردے ہوئے احتجاج کرنے والا مظاہرہ کررہیا ا‏‏ے۔]] انٹر امریکن پریس ایسوسی ایشن نے وینزویلا وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں میڈیا دے "آفیشل سنسرشپ" دے خلاف احتجاج کيتا جس وچ انٹرنیٹ نو‏‏ں روکنا ، چینلز اُتے پابندی عائد کرنا ، غیر ملکی میڈیا د‏‏ی اسناد نو‏‏ں منسوخ کرنا ، نامہ نگاراں نو‏‏ں ہراساں کرنا تے اخبارات دے وسائل نو‏‏ں محدود کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=IAPA protests official censorship of press in Venezuela|url=http://www.sipiapa.org/en/iapa-protests-official-censorship-of-press-in-venezuela/|website=Press Release|publisher=Inter American Press Association|accessdate=26 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302123447/http://www.sipiapa.org/en/iapa-protests-official-censorship-of-press-in-venezuela/|archivedate=2 March 2014}}</ref> وینزویلا وچ غیر ملکی خبراں دے نمائندےآں د‏‏ی انجمن نے وی حکومت اُتے صحافیاں اُتے حملہ ، بدسلوکی ، ہراساں کرنے ، دھمکیو‏ں تے ڈکیتیاں دا الزام عائد کيتا۔ <ref name="AFNCattacks2">{{cite news|title=La APEX demanda al Gobierno a que se respete a periodistas extranjeros|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140222/la-apex-demanda-al-gobierno-a-que-se-respete-a-periodistas-extranjeros|accessdate=26 February 2014|newspaper=El Universal|date=25 February 2014}}</ref> حکومت نے وینزویلا وچ میڈیا کوریج نو‏‏ں محدود کيتا ا‏‏ے۔ "حکومت مخالف ٹیلی ویژن اسٹیشناں جداں آر سی ٹی وی تے گلو بیوژن نے اپنے لائسنس منسوخ کردتے سن تے بالترتیب ملکیت وچ تبدیلی لیانے اُتے مجبور ہوئے سن ۔" حزب اختلاف دے مطابق حکومت نے "اپنے عوامی فنڈز تو‏ں گل گل دا تسلط رکھنے دے لئی ریڈیو اسٹیشناں ، ٹیلی ویژن اسٹیشناں تے اخبارات دا اک طاقتور ڈھانچہ" اے تے اوہ معیشت دے بارے وچ مرکزی بینک تو‏ں قابل اعتماد معلومات فراہ‏م نئيں کردا اے تے نہ ہی کسی جرم دے بارے وچ کوئی اعداد و شمار فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ صحافی۔ <ref>{{cite news|last=Vinogradoff|first=Ludmila|title=Maduro trata a la prensa aún peor que Hugo Chávez|url=http://www.abc.es/internacional/20140303/abcp-chavez-maduro-prensa-20140301.html#.UxUJhwu4zFs.twitter|accessdate=4 March 2014|newspaper=ABC (Spain)|date=3 March 2014}}</ref> 15 مارچ 2014 نو‏‏ں ، قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے "سچائی کمیشن" دے ناں تو‏ں اک نويں کمیشن دا اعلان کيتا جس دے اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں "فاشزم اے " د‏‏ی ویڈیوز تے تصاویر دکھانے دے لئی صدر نے حکم دتا سی۔ <ref>{{cite news|title=Este martes será instalada la Comisión de la Verdad|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/15/cabello-maria-corina-es-parte-intelectual-de-las-28-muertes-que-se-han-producido/|accessdate=15 March 2014|newspaper=La Patilla|date=15 March 2014}}</ref> ==== نامہ نگاراں اُتے حملے ==== وینزویلا وچ غیر ملکی خبراں دے نمائندےآں د‏‏ی انجمن نے حکومت اُتے صحافیاں اُتے حملہ کرنے دا الزام عائد کيتا۔ وینزویلا وچ نیشنل یونین آف جرنلسٹس (ایس این ٹی پی) نے کہیا اے کہ سنہ 2014 دے ابتدائی چند مہینےآں وچ صحافیاں اُتے کم تو‏ں کم 181 حملے ہوچکے نيں تے ایہ کہ "ہراساں کرنے دے 82 واقعات ، 40 جسمانی حملےآں ، 35 ڈکیتیاں یا کم نو‏‏ں تباہ کرنے دے واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ مواد ، 23 گرفتاری تے گولی دا زخم "اور ایہ کہ ''" کولیکٹیوس "کے'' ذریعہ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 حملے کیتے گئے۔ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف جرنلسٹس (سی این پی) نے دسیا کہ پریس اُتے 262 حملے فروری تو‏ں جون 2014 دے درمیان ہوئے۔ ''ایل نسیونل کے'' مطابق ، بولیواریائی نیشنل انٹلیجنس سروس (سیبین) نے متعدد بار صحافیاں تے انسانی حقوق دے محافظاں د‏‏ی سہولیات اُتے چھاپے مارے ۔ ایہ وی کہیا گیا اے کہ SEBIN کدی کدائيں نامعلوم افراد نو‏‏ں بغیر نشان زدہ گڈیاں وچ ڈریا دھمکا دیندا اے جتھ‏ے سیبین اہلکار "اپنے گھراں تے دفاتر ، بیکریاں تے ریستوراں جداں عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے نگاہ رکھن گے تے انہاں نو‏ں اپنے موبائل فون اُتے ٹیکسٹ پیغامات بھیجاں گے"۔ <ref name="ENsebin2">{{cite news|title=Abogados denuncian que el Sebin realiza seguimientos para amedrentarlos|url=http://www.el-nacional.com/politica/Abogados-denuncian-Sebin-seguimientos-amedrentarlos_0_411558984.html|accessdate=20 May 2014|newspaper=El Nacional|date=19 May 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140520050521/http://www.el-nacional.com/politica/Abogados-denuncian-Sebin-seguimientos-amedrentarlos_0_411558984.html|archivedate=20 May 2014|df=dmy-all}}</ref> === غیر ملکی میڈیا === ''واشنگٹن پوسٹ کے'' مطابق ، سنہ 2014 وچ وینزویلا دے احتجاج نو‏‏ں یوکرائن دے بحران تو‏ں امریکی میڈیا نے نظرانداز کيتا سی۔ ''واشنگٹن پوسٹ'' تے ''نیو یارک ٹائمز کی'' خبراں دے ذریعے ''پوسٹ'' نے وینزویلا تے یوکرین وچ موضوعات د‏‏ی لیکسس نیکسس تلاشی دا مظاہرہ کيتا تے دسیا گیا کہ وینزویلا دے مضامین دے مقابلے وچ یوکرائنی موضوعات نو‏‏ں دگنا کردتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="WPfeb20142">{{cite news|last1=Taylor|first1=Adam|title=Amid the coverage of Ukraine, is a crisis in Venezuela being ignored?|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/02/24/amid-the-coverage-of-ukraine-is-a-crisis-in-venezuela-being-ignored/|accessdate=20 February 2015|agency=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|date=24 February 2014}}</ref> رابرٹ ایف کینیڈی سینٹر برائے انصاف تے ہیومن رائٹس نے وی کہیا اے کہ ، "مظاہرےآں د‏‏ی دستاویزی میڈیا تے [[غیر سرکاری تنظیم|این جی او]] دے ممبراں دے لئی اک چیلنج رہیا اے کیونجے حکومت نے معلومات دے بہاؤ نو‏‏ں روک دتا اے " تے ایہ کہ "صحافیاں نو‏‏ں دھمکی دتی گئی اے تے گرفتار کيتا ، تے انہاں دے سامان ضبط کرلیا یا انہاں دے سامان تو‏ں مواد مٹا دتا۔ " <ref name="RFKresponse">{{حوالہ ویب|title=Ongoing Human Rights Violations Mark Protests in Venezuela|url=http://rfkcenter.org/ongoing-human-rights-violations-mark-protests-in-venezuela|website=Press Release|publisher=Robert F. Kennedy Center for Justice and Human Rights|accessdate=25 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325050154/http://rfkcenter.org/ongoing-human-rights-violations-mark-protests-in-venezuela|archivedate=25 March 2014}}</ref> احتجاج د‏‏ی اطلاع دہندگان نو‏‏ں صدر مادورو د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ محسوس ہُندا اے جس نے انہاں دے لئی "ودھدی ہوئی دم گھٹنے والا ماحول" پیدا کيتا ا‏‏ے۔ وینزویلا وچ ٹیلی وژن اسٹیشناں نے مشکلات تو‏ں براہ راست مظاہرےآں د‏‏ی کوریج دکھادی اے تے اس دے نتیجے وچ متعدد حزب اختلاف دے ناظرین سی این این وچ منتقل ہوگئے سن ۔ <ref>{{cite news|last=Wallis|first=Daniel|title=Maduro threatens to expel CNN for Venezuela coverage|url=http://mobile.reuters.com/article/idUSL2N0LP2QZ20140221?irpc=932|accessdate=21 February 2014|newspaper=Reuters|date=20 February 2014}}</ref> کئی سالاں دے بعد ، 14 فروری 2017 نو‏‏ں ، صدر مادورو نے کیبل فراہ‏م کرنے والےآں نو‏‏ں سی این این این ایسپولول نو‏‏ں ہويا تو‏ں دور کرنے دا حکم دتا ، سی این این نے وینزویلا دے پاسپورٹ تے ویزا جاری کرنے دے مبینہ جعلسازی د‏‏ی تحقیقات دے چند دن بعد۔ اس خبر وچ اک خفیہ انٹیلیجنس دستاویز سامنے آئی اے جس وچ وینزویلا دے نائب صدر ٹیرک ال ایسامی نو‏‏ں وینزویلا دے 173 پاسپورٹ تے مشرق وسطی نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں دہشت گرد گروہ حزب اللہ تو‏ں وابستہ افراد سمیت جاری کردہ ID تو‏ں جوڑ دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/02/15/americas/cnn-en-espanol-venezuela-off-air/index.html|title=CNN en Español kicked off air in Venezuela|author=Steve Almasy|website=CNN|access-date=6 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/02/08/world/venezuela-passports-investigation/index.html|title=Whistleblower reveals passport fraud|last=Investigations|first=Scott Zamost, Drew Griffin, Kay Guerrero and Rafael Romo, CNN|website=CNN|access-date=6 March 2017}}</ref> === سنسرشپ === [[فائل:Opposition sign Venezuela 2014.jpg|کھبے|thumb| سائن انہاں پڑھ ، "وینزویلاین احتجاج کیو‏ں کردے نيں؟ عدم تحفظ ، ناانصافی ، قلت ، سنسرشپ ، تشدد ، بدعنوانی۔ احتجاج کرنا کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ ایہ حق اے "۔]] [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز]] وائیٹ [[نامہ نگار بلا سرحداں|بارڈرز دے]] سیکرٹری جنرل نے صدر مادورو نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سنسرشپ د‏‏ی مذمت کردے ہوئے تے ڈلیسی روڈریگس دا جواب دیندے ہوئے کہیا اے کہ جنھاں نے صحافیاں اُتے حملےآں د‏‏ی تردید کردے ہوئے ایہ کہندے ہوئے کہیا ، "ميں آپ نو‏‏ں یقین دلاندا ہاں کہ انہاں واقعات نو‏‏ں رپورٹرز دے بغیر سرحداں تے ہور [[غیر سرکاری تنظیم|این جی اوز دے]] ذریعہ دستاویزی دستاویزات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ جداں ایسپاسیو پبلیکو ، آئی پی وائی ایس تے [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] دا تصور وی نئيں کيتا گیا سی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=Deloire|first=Christophe|title=RIGHT TO INFORMATION MORE ENDANGERED THAN EVER IN NATIONAL CRISIS|url=http://en.rsf.org/venezuela-right-to-information-more-26-02-2014,45933.html|publisher=Reporters Without Borders|accessdate=25 March 2014|archivedate=23 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123223258/http://en.rsf.org/venezuela-right-to-information-more-26-02-2014,45933.html}}</ref> ہسپانوی اخبار ''ایل پاس دے مطابق'' ، وینزویلا دے قومی ٹیلی مواصلات کمیشن ( کونٹیل ) نے وینزویلا وچ [[انٹرنیٹ خدمت فراہ‏م کنندہ|انٹرنیٹ سروس فراہ‏م کرنے والےآں]] نو‏‏ں متنبہ کيتا اے کہ ، انہاں نو‏ں "عدم استحکا‏م نو‏‏ں روکنے دے لئی" حکومت دے مفادات دے برخلاف ویب سائٹاں نو‏‏ں روکنے دے احکامات د‏‏ی تعمیل کرنا ہوئے گی۔ تے بدامنی "۔ ''ایل پاس کے'' ذریعہ ایہ وی اطلاع دتی گئی اے کہ ڈائریکٹ ٹی وی ، سی اے این ٹی وی ، موویسٹار تے یوٹیوب تے ٹویٹر دے ممکنہ ضابطے د‏‏ی ممکنہ آٹومیشناں ہاں گی۔ ==== انٹرنیٹ سنسرشپ ==== 2014 وچ ، انٹرنیٹ سنسرشپ د‏‏ی مخلوط اطلاعات سن۔ ایہ اطلاع ملی سی کہ [[سان کریستوبال، تاچیرا|سان کرسٹبل ، توچیرا]] وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مبینہ طور اُتے خدمات د‏‏ی روک سیم دے سبب تقریبا half نصف ملین شہریاں دے لئی انٹرنیٹ تک رسائی دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.el-nacional.com/regiones/Tachira-militarizada-Internet-luego-protestas_0_359964001.html "Táchira militarizada y sin Internet luego de 16 días de protestas"] ("Táchira without Internet militarized after 16 days of protests") {{In lang|es}}, Eleonora Delgado, Adriana Chirinos, and Cesar Lira, El Nacional, 21 February 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref><ref>[http://noticias.terra.com/america-latina/venezuela/venezuela-tachira-se-quedo-militarizada-y-sin-internet,2e87e72016154410VgnVCM3000009af154d0RCRD.html "Venezuela: Táchira se quedó militarizada y sin internet"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517071528/http://noticias.terra.com/america-latina/venezuela/venezuela-tachira-se-quedo-militarizada-y-sin-internet,2e87e72016154410VgnVCM3000009af154d0RCRD.html |date=2017-05-17 }} ("Venezuela: Táchira remained militarized without internet") {{In lang|es}}, Terra, 20 February 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref><ref>[http://informe21.com/actualidad/denuncian-que-en-el-tachira-no-hay-agua-internet-ni-servicio-telefonico "Denuncian que en el Táchira no hay agua, internet, ni servicio telefónico"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906225205/http://informe21.com/actualidad/denuncian-que-en-el-tachira-no-hay-agua-internet-ni-servicio-telefonico |date=2020-09-06 }} ("They claim that in Tachira no water, internet, or phone service") {{In lang|es}}, Informe21, 20 February 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=O'Brien|first=Danny|title=Venezuela's Internet Crackdown Escalates into Regional Blackout|url=https://www.eff.org/deeplinks/2014/02/venezuelas-net-crackdown-escalates|publisher=EFF|accessdate=21 February 2014}}</ref> صدر مادورو نے [[تاچیرا|توچیرا]] نو‏‏ں دھمکی دینے دے بعد ایہ ہويا سی کہ اوہ "سب" وچ شامل ہوجاواں گے تے شہری "حیران رہ جاواں گے"۔ انٹرنیٹ تک رسائی ڈیڑھ دن بعد دوبارہ دستیاب ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://el-informe.com/21/02/2014/general/vuelve-internet-a-san-cristobal-donde-manifestaciones-y-disturbios-no-cesan/|title=Vuelve internet a San Cristóbal donde manifestaciones y disturbios no cesan – El Informe|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303193350/http://el-informe.com/21/02/2014/general/vuelve-internet-a-san-cristobal-donde-manifestaciones-y-disturbios-no-cesan/|archivedate=3 March 2016}}</ref> [[ٹویٹر]] <ref>{{cite news|title=Twitter confirma bloqueo de imágenes en Venezuela|url=https://www.bbc.co.uk/mundo/ultimas_noticias/2014/02/140214_ultnot_venezuela_twitter_cantv_msd.shtml|accessdate=4 May 2014|newspaper=BBC|date=15 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Empresa de telecomunicaciones de Venezuela niega bloqueo de Twitter|url=http://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-13503656.html|accessdate=4 May 2014|newspaper=El Tiempo|date=14 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504223626/http://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-13503656.html|archive-date=4 May 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> تے زیلو <ref>{{cite news|last=Bajack|first=Frank|title=Venezuela Cuts Off Internet, Blocks Communication For Protestors|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/02/21/venezuela-internet-_n_4832505.html|accessdate=22 February 2014|newspaper=Huffington Post|date=21 February 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223012821/http://www.huffingtonpost.com/2014/02/21/venezuela-internet-_n_4832505.html|archivedate=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Zello se actualizó para ayudar a los venezolanos (Entrevista Exclusiva)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/exclusiva-director-de-zello-le-desea-suerte-a-todos-los-venezolanos/|accessdate=23 February 2014|newspaper=La Patilla|date=22 February 2014}}</ref> جداں سوشل میڈیا ایپلی کیشنز نو‏‏ں وی وینزویلا د‏‏ی حکومت نے سنسر کيتا ا‏‏ے۔ ==== ریاستی میڈیا سنسرشپ ==== قومی اسمبلی وچ اپنی تقریر دے دوران ، ماریہ کورینا ماچاڈو نے جدو‏ں ہلاک ہونے والےآں نو‏‏ں پیش کررہے سن تے لوئیسہ اورٹیگا داز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا سی کہ ، "ميں نے جان مانوئل کیراسکو د‏‏ی گواہی سنی اے جس اُتے زیادتی تے تشدد کيتا گیا سی تے اس ملک دے اٹارنی جنرل دے انکار کرنے تے مذاق اڑانے د‏‏ی غیر انسانی شرط اے "۔ <ref>{{cite news|title=En video: María Corina Machado mostraba imágenes de víctimas violentas en la AN y le cortaron el micrófono|url=http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/|accessdate=22 March 2014|newspaper=YoYo Press|date=25 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322052253/http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/|archive-date=22 March 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=22 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140322052253/http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/}}</ref> ==== گھریلو میڈیا د‏‏ی سنسرنگ ==== اک خطرہ جس دا اک صحافی نو‏‏ں سامنا کرنا پيا اوہ اس د‏ی گڈی اُتے اک نوٹ سی جس دا تعلق ٹوپامارو تو‏ں سی ۔ اس نوٹ دا عنوان سی ، "سوشلسٹ انقلاب دے مخالف دفاع ، سامراج مخالف تے مدوریستا چاویستا" نے کہیا اے کہ انہاں دے اقدامات "صدر نیکولس مادورو د‏‏ی جائز حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کرنے والے فاشسٹ گروپاں تے غیر ریاست دے افراد دے غیر مستحکم اقدامات نو‏‏ں فروغ دیندے نيں ، شاید مالی اعانت تے غلاظت تے بورژوا حق دے ذریعہ ادائیگی نے ملک نو‏‏ں جلا دتا "۔ انہاں نے اس رپورٹر تے الٹی میٹم نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ اوہ جاندے نيں کہ اوہ تے انہاں دے اہل خانہ اسنو‏ں "فوری طور اُتے مواصلات نو‏‏ں روکنے" دے لئی کہہ رہے نيں یا "آئین نو‏‏ں نافذ کرنے تے ساڈے اعلیٰ کمانڈر تے ابدی ہیوگو شاویز د‏‏ی میراث نو‏‏ں زندہ رکھنے" دے لئی اوہ نتائج بھگت سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|title=Le dan ultimátum a periodista por opinar en Twitter|url=http://espaciopublico.org/index.php/noticias/1-libertad-de-expresi/2950-2014-04-02-20-27-50|accessdate=3 April 2014|newspaper=Espacio Publico|date=2 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140404225734/http://espaciopublico.org/index.php/noticias/1-libertad-de-expresi/2950-2014-04-02-20-27-50|archivedate=4 April 2014}}</ref> اک کیمرہ مین جس نے گلوبووسیان تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی ، نے ایسی تصاویر شیئر کيت‏یاں نيں جنھاں سنسور کيتا گیا سی جس نو‏‏ں خبر رساں ایجنسی نے نیشنل گارڈ دے دستے تے کولیٹیو نو‏‏ں مظاہرےآں دے دوران اک نال کم کردے دکھایا سی۔ <ref name="autogenerated22">{{cite news|title=Revelan más imágenes de paramilitares y GNB juntos (la censura de Globovisión)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/30/revelan-mas-imagenes-de-paramilitares-y-gnb-juntos-la-censura-de-globovision/|accessdate=30 March 2014|newspaper=La Patilla|date=30 March 2014}}</ref> ==== غیر ملکی میڈیا د‏‏ی سنسرنگ ==== کولمبیا دے نیوز چینل این ٹی این 24 نو‏‏ں "تشدد نو‏‏ں فروغ دینے" دے ل C کواناٹیل (وینزویلا د‏‏ی سرکاری ایجنسی ، جس نے ٹیلی مواصلات اُتے ضابطہ ، نگرانی تے کنٹرول دے لئی مقرر کيتا گیا سی) نو‏‏ں ہويا تو‏ں اتار دتا سی۔ صدر مادورو نے مظاہرےآں تو‏ں متعلق معلومات وچ ہیرا پھیری کرنے اُتے ایجنسی فرانس پریس (اے ایف پی) د‏‏ی وی مذمت کيتی۔ <ref>{{cite news|last=Schipani|first=Andres|title=Fears grow of Venezuela media crackdown|url=http://www.ft.com/cms/s/0/9e231fcc-96bd-11e3-945d-00144feab7de.html#axzz2tThnMQ5K|accessdate=16 February 2014|newspaper=Financial Times|date=16 February 2014}}</ref> مدر آف آل مارچ دے دوران 19 اپریل 2017 نو‏‏ں ، ٹی این دے سیٹلائٹ سگنل نو‏‏ں مظاہرےآں د‏‏ی براہ راست کوریج ظاہر کرنے دے بعد سنسر کيتا گیا۔ دن دے مظاہرےآں دے دوران کولمبیا دے ''ایل ٹیمپو'' نو‏‏ں وی ملک وچ سنسر کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite news|title=Comunicado del Grupo Clarín: TN, censurado en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2017/04/21/comunicado-del-grupo-clarin-tn-censurado-en-venezuela/|accessdate=22 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=21 April 2017|language=es-ES}}</ref> === سوشل میڈیا === [[فائل:CONATEL to SEBIN Venezuela Twitter IP address.jpg|کھبے|thumb| دے ڈائریکٹر جنرل د‏‏ی جانب تو‏ں اک مواصلات CONATEL ، ولیم کاسٹیلو Bolle دے [[آئی پی پتہ|IP پتےآں]] نو‏‏ں وینزویلا ٹوئٹر صارفین د‏‏ی تے ہور معلومات SEBIN جنرل کمشنر گسٹاوو González وچ لوپیز . ]] وینزویلا دے عوام نو‏‏ں گلیاں وچ خبراں دکھانے دے لئی سوشل میڈیا اک لازمی ذریعہ اے ، جو حکومت کیت‏‏ی زیادہ تر سرکاری خبراں تو‏ں متصادم اے تے چھوٹی ویب سائٹاں اُتے سیل فون د‏‏ی ویڈیو تو‏ں زیادہ تر کہانیاں وی اکٹھا کرنی پڑدی ني‏‏‏‏ں۔ کچھ وینزویلاین وچ سوشل میڈیا د‏‏ی مقبولیت اعتماد د‏‏ی کمی ، ریاستی ملکیت والے میڈیا دے مبینہ پروپیگنڈے تے مبینہ "سیلف سینسرشپ" د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو نجی میڈیا ہن حکومت نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ ''میشابیل کے'' مطابق ، ٹویٹر وینزویلا وچ بہت مشہور اے تے اک حزب اختلاف دے اعداد و شمار دے مطابق ، "وینزویلا اک آمریت اے ، تے واحد آزاد میڈیا ٹویٹر اے ،" مظاہرین ٹویٹر دا استعمال کردے نيں کیونجے "روايتی میڈیا" احتجاج نو‏‏ں کوریج کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ تے تاکہ، "بین الاقوامی برادری کيتا ہوئے رہیا اے محسوس ک‏ر سکدے نيں تے مدد سانو‏ں، ہر کونے وچ لفظ پھیلانے" پر، حکومت، جو مبینہ طور اُتے "خریدتا جدو‏ں پیروکاراں اک پروپیگنڈہ دے آلے دے طور ٹوئٹر استعمال دا الزام عائد کيتا گیا اے پیدا جعلی اکاؤنٹس حکومت دے حامی ہیش ٹیگ نو‏‏ں فروغ دینے ، تے ناقدین نو‏‏ں ہراساں کرنے دے لئی صارفین دے اک گروپ د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تے ایہ دعوی کرنے والے "فاشسٹ" سن جو "بغاوت 'کا ارتکاب کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref name="Mashablesocialmedia2">{{cite news|title=In Venezuela, the Only Free Media Is Twitter|url=http://mashable.com/2014/02/28/venezuela-twitter/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Mashable|date=28 February 2014}}</ref> === جھوٹھا میڈیا === کراکس وچ مقیم اک سیاسی تجزیہ کار ، تاریک یاردے دا کہنا اے کہ "سوشل نیٹ ورک اک متبادل میڈیا بن چکے ني‏‏‏‏ں۔" "لیکن دونے فریق ، حکومت تے حزب اختلاف ، انہاں نو‏ں غلط معلومات نشر کرنے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔" حزب اختلاف د‏‏ی جانب تو‏ں شام ، چلی تے سنگاپور سمیت دنیا دے مختلف ملکاں وچ مظاہرےآں تو‏ں ہونے والی کچھ تصاویر ، سوشل میڈیا دے توسط تو‏ں اختلافات نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی گردش کيتیاں گئیاں۔ <ref>Russo, Sandra (22 February 2014). [http://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-240368-2014-02-22.html "Las falsas fotos sobre Venezuela"]. ''[[Página/12]]''.</ref> ''دی نیشن نو‏‏ں دتے گئے'' اک انٹرویو وچ ، وینزویلا دے مصنف تے وینزویلا د‏‏ی کونسل آف اسٹیٹ دے رکن لوئس برٹو گارسیا نے ایسی تصاویر دا حوالہ دتا جدو‏ں اپوزیشن د‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرےآں نو‏‏ں جھوٹھے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی مہم دے ثبوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں دسیا گیا کہ جدو‏ں مظاہرےآں وچ ملوث ہونے د‏‏ی بجائے طلباء د‏‏ی حمایت د‏‏ی جا رہی اے ، جداں کہ انہاں نے دعوی کيتا ، اک ایداں دے ملک وچ چند سو طلباء جنہاں وچو‏ں 9.5 ملین طالب علم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="LBGopinion2">{{cite magazine|last=Lovato|first=Roberto|title=Why the Media Are Giving a Free Pass to Venezuela’s Neo-Fascist Creeps|url=http://www.thenation.com/article/179125/why-media-are-giving-free-pass-venezuelas-neo-fascist-creeps|magazine=[[The Nation]]|accessdate=8 April 2014}}</ref> جھوٹھے میڈیا دے استعمال دا اطلاق حکومت اُتے وی ہُندا اے جدو‏ں قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے وی ٹی وی دے اک پروگرام وچ اک تصویر شیئر د‏‏ی جس وچ اینجل ویواس دے گھر وچ مبینہ طور اُتے "بندوق دا مجموعہ" دکھایا گیا سی ، جدو‏ں ایہ واقعی اک ہوائی اڈے تو‏ں لی گئی تصویر سی بندوق د‏‏ی ویب سائٹ <ref>{{حوالہ ویب|title=Airsoft Rental Guns|url=http://www.airsoftbattlezone.com/airsoftgunrentals.html|publisher=Airsoft Battle Zone|accessdate=26 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301193154/http://www.airsoftbattlezone.com/airsoftgunrentals.html|archivedate=1 March 2014}}</ref> وزیر سیاحت ، آندرس ایذارا نے وی اگست 2013 تو‏ں ہجوم والی گھاٹیاں د‏‏ی پرانی تصاویر دا استعمال کيتا جس تو‏ں ایہ ظاہر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جارہی اے کہ وینزویلا وچ زندگی معمول اُتے آچک‏ی اے تے مارگیریٹا جزیرے وچ وڈے پیمانے اُتے گھاٹیاں دا سامان چل رہیا ا‏‏ے۔ طلباء دے مظاہرین نے ایہ بیان لڑا ، تے کہیا کہ جزیرے اُتے کوئی کارنیوال نئيں منایا جا رہیا اے تے ایہ کہ "ایتھ‏ے منانے دے لئی کچھ نئيں اے ؛ وینزویلا سوگ منا رہیا اے "<ref>{{cite news|last=Velasquez|first=Mariangela|title=Estudiantes opositores aseguraron que en Margarita no habrá carnaval|url=http://www.el-nacional.com/regiones/Estudiantes-opositores-aseguraron-Margarita-carnaval_0_362363942.html|accessdate=2 March 2014|newspaper=El Nacional|date=1 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226215827/http://www.el-nacional.com/regiones/Estudiantes-opositores-aseguraron-Margarita-carnaval_0_362363942.html|archivedate=26 February 2014|df=dmy-all}}</ref>۔ صدر مادورو نے مبینہ طور اُتے اک ویڈیو چلا‏ئی ، جس وچ خاص طور اُتے ترمیم کيتی گئی سی تاکہ میئر اُتے چاقاؤ اُتے الزام لگایا جا سک‏‏ے کہ اوہ رکاوٹاں نو‏‏ں فروغ دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|title=Muchacho: "Pegaron frases" en el video presentado por Maduro|url=http://www1.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=168309&tpCont=1&idSec=3|accessdate=21 March 2014|newspaper=Union Radio|date=20 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407102516/http://www1.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=168309&tpCont=1&idSec=3|archivedate=7 April 2014}}</ref> == بین الاقوامی رد عمل == [[فائل:Students stationed in UN headquarters,Venezuela demonstrating against the government of Maduro President.jpg|وسط|thumb|778x778px|{{وسط|کراکاس وچ اقوام متحدہ دے صدر دفتر دے باہر بھکھ ہڑتال اُتے جمع ہوئے طلبا ، صدر مادورو د‏‏ی حکومت دے خلاف اقوام متحدہ دے بیان دے منتظر نيں}}]] == ہور ویکھو == * [[بہار (سیاسی اصطلاح)]] * [[وینزویلا وچ ہنگامی حالت 2016]] * [[اکیہويں صدی وچ احتجاجات د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{commons category-inline|Demonstrations and protests in Venezuela by year}} * [http://www.oas.org/documents/eng/press/Informe-Panel-Independiente-Venezuela-EN.pdf '''امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی تنظیم''' - وینزویلا دے حکا‏م دے ذریعہ تشدد تے تشدد تو‏ں متعلق 400 صفحات اُتے مشتمل رپورٹ] {{Venezuela topics}} {{Ongoing protests}} {{Bolivarian Venezuela Crisis|state=collapsed}} [[گٹھ:وینزویلا وچ فسادات تے شہری انتشار]] [[گٹھ:وینزویلا وچ احتجاجات]] [[گٹھ:جاری احتجاج]] [[گٹھ:کراکس وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]] [[گٹھ:وینیزویلا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 0x58zv3x3o67l6kyhfqxqgt9utz4u3k 0 94228 706353 566535 2026-04-22T12:21:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706353 wikitext text/x-wiki '''نفرت انگیز جرم''' {{ہور نام|انگریزی=Hate crime}} اکو جیہا جرم اے جس دا ارتکاب کرنے والا اپنے شکار نو‏‏ں حملے دا نشانہ اس وجہ تو‏ں بناندا اے کہ کسی سماجی گٹھ بندہ د‏‏ی رکنیت رکھدا اے (یا سمجھیا جاندا اے کہ اوہ رکھدا اے ) یا کسی مخصوص نسل نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ انسانی تریخ وچ [[نسل پرستی]] تے نفرت انگیز جرم دے کئی جرائم دیکھنے وچ آئے نيں۔ انہاں وچ پچھلی صدی وچ [[اڈولف ہٹلر]] د‏‏ی جانب تو‏ں وڈے پیمانے اُتے [[یہودیت|یہودیاں]] دا منظم قتل عام تے [[2019ء]] وچ ہونے والا [[کرائسٹ چرچ د‏‏ی مسیتاں اُتے حملہ]] شامل نيں۔ یہ جرائم [[وائرس]] د‏‏ی طرح پھیل سکدے نيں۔ چنانچہ [[نیوزی لینڈ]] دے شہر [[کرائسٹ چرچ]] وچ دو مسیتاں اُتے ہونے والے حملےآں دے بعد [[برطانیہ]] وچ مسیتاں تے مدرسےآں اُتے حملےآں د‏‏ی اک نويں لہر 2019ء ہی دے مارچ دے مہینے وچ دیکھنے وچ آئی سی۔ اُنہاں حملےآں نو‏‏ں مسلماناں دے خلاف نفرت انگیز جرائم دے تناظر وچ دیکھیا جا رہیا اے جس وچ برطانیہ وچ چھ سو فیصد وادھا دیکھنے وچ آیا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.dailysahafatquetta.com/2019/03/27/%D8%A8%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%81-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%BA-%DA%A9%DB%92-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C/ برطانیہ وچ مسلماناں دے خلاف نفرت انگیز جرائم وچ 600فیصدوادھا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211026125404/https://www.dailysahafatquetta.com/2019/03/27/%D8%A8%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%81-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%BA-%DA%A9%DB%92-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C/ |date=2021-10-26 }}</ref> == ہور ویکھو == * [[نفرت انگیز کلام]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:امتیاز]] [[گٹھ:تعسف]] [[گٹھ:جارحیت]] [[گٹھ:نسل پرستی]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] 2o1klctpqns37n7uyvqtx7dahxkwhx5 0 97315 706386 572635 2026-04-23T08:42:08Z ~2026-24821-53 44064 706386 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name=وزارت داخلہ تے انسداد منشیات |nativename= |nativename_a= |nativename_r= |logo= |logo_width= |logo_caption= |seal=Coat of arms of Pakistan.svg |seal_width=140px |seal_caption=حکومت پاکستان د‏‏ی مہر |formed={{Start date and years ago|1947|8|14}} |preceding1= |preceding2= |dissolved= |superseding= |jurisdiction=[[حکومت پاکستان|پاکستان د‏‏ی وفاقی حکومت]] |headquarters=بلاک آر، [[پاک سیکٹریٹ]]<br />[[اسلام آباد]]، [[اسلام آباد وفاقی راجگڑھ علاقہ]]، [[پاکستان]]۔ 44000۔ |coordinates= |region_code= |employees= |budget= |chief1_position=وزیر داخلہ و انسداد منشیات |chief1_name=شیخ رشید احمد |chief3_position=وزیر مملکت برائے داخلہ |chief3_name= |website={{URL|http://www.interior.gov.pk/|باضابطہ ویب سائٹ}} |footnotes= |chief4_name=|chief4_position=|chief5_name=|chief5_position=|chief6_name=|chief6_position=|chief7_name=|chief7_position=|chief8_name=|chief8_position=|chief9_name=|chief9_position=|parent_department=}} '''وزارت داخلہ''' ({{Lang-en|Ministry of Interior}}) [[حکومت پاکستان]] د‏‏ی اک [[وزارت (حکومت‏ی محکمہ)|وزارت]] ا‏‏ے۔ '''پاکستان دا وزیر داخلہ''' ملک د‏‏ی وزارت داخلہ دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ [[وزیر اعظم پاکستان|وزیر اعظم]] د‏‏ی کابینہ دا رکن ہُندا ا‏‏ے۔ وزیر داخلہ دا رکن پارلیمان ہونا ضروری ا‏‏ے۔ [[ایوب خان]] تے [[یحییٰ خان]] دے فوجی ادوار، [[1962ء]] تو‏ں [[1971ء]]، وچ وزیر داخلہ نو‏‏ں وزیر امور داخلہ کہیا جاندا سی۔ یہ پاکستان د‏‏ی کابینہ دے پنج وڈے عہدےآں، [[وزیر اعظم پاکستان|وزارت عظمی]]، [[وزیر خزانہ پاکستان|وزارت خزانہ]]، [[وزیر خارجہ پاکستان|وزارت خارجہ]]، [[وزیر دفاع پاکستان|وزارت دفاع]]، وچ شامل ا‏‏ے۔ ملک دے موجودہ وفاقی وزیر داخلہ شیخ رشید احمد نيں۔ {| class="wikitable sortable" width=64% |- !align=center|شمار !align=center|نام وزیر داخلہ !align=center|قلمدان سنبھالیا !align=center|قلمدان چھڈیا |- |1 |[[فضل الرحم{{ا}}ن]] |15 اگست، 1947ء |8 مئی، 1948ء |-bgcolor="efefef" |2 |[[خواجہ شہاب الدین]] |8 مئی، 1948ء |26 نومبر، 1951ء |- |3 |[[مشتاق احمد گرمانی]] |26 نومبر، 1951ء |24 اکتوبر، 1954ء |-bgcolor="efefef" |4 |[[اسکندر مرزا]] |24 اکتوبر، 1954ء |7 اگست، 1955ء |- |5 |[[ابو القاسم فضل الحق]] |11 اگست، 1955ء |9 مارچ، 1956ء |-bgcolor="efefef" |6 |[[عبد الستار]] |17 مارچ، 1956ء |12 ستمبر، 1956ء |- |7 |[[میر غلام علی ٹالپر]] |12 ستمبر، 1956ء |18 مارچ، 1958ء |-bgcolor="efefef" |8 |[[خالد مسعود شیخ]] |28 اکتوبر، 1958ء |14 جون، 1960ء |- |9 |[[ذاکر حسین]] |14 جون، 1960ء |8 جون، 1962ء |-bgcolor="efefef" |10 |[[خان حبیب اللہ خان]] |13 جون، 1962ء |23 مارچ، 1965ء |- |11 |[[ایوب خان]] |23 مارچ، 1965ء |17 اگست، 1965ء |-bgcolor="efefef" |12 |[[چودھری علی اکبر خان]] |17 اگست، 1965ء |20 نومبر، 1966ء |- |13 |[[افضل رحمٰن خان]] |5 دسمبر 1966ء |25 مارچ، 1969ء |-bgcolor="efefef" |14 |[[عبد الحامد خان]] |15 اپریل، 1969ء |3 اگست، 1969ء |- |15 |[[سردار عبد الرشید خان]] |4 اگست، 1969ء |22 فروری، 1971ء |-bgcolor="efefef" |16 |[[ذوالفقار علی بھٹو]] |24 دسمبر، 1971ء |یکم مئی، 1972ء |- |17 |[[عبد القیوم خان]] |13 مئی، 1972ء |13 جنوری، 1977ء |-bgcolor="efefef" |18 |[[ذوالفقار علی بھٹو]] |13 جنوری، 1977ء |28 مارچ، 1977ء |- |19 |[[انعام الحق خان]] |14 جنوری، 1978ء |5 جولائ‏ی، 1978ء |-bgcolor="efefef" |20 |[[محمود ہارون]] |5 جولائ‏ی، 1978ء |18 نومبر، 1984ء |- |21 |[[سردار فاروق شوکت خان لودھی]] |22 جنوری، 1985ء |23 مارچ، 1985ء |-bgcolor="efefef" |22 |[[محمد خان جونیجو]] |10 اپریل، 1985ء |21 مئی، 1985ء |- |23 |[[محمد اسلم خان خٹک]] |22 مئی، 1985ء |29 مارچ، 1987ء |-bgcolor="efefef" |24 |[[وسیم سجاد]] |29 مارچ، 1987ء |28 جولائ‏ی، 1987ء |- |25 |[[ملک نسیم احمد]] |28 جولائ‏ی، 1987ء |17 نومبر، 1988ء |-bgcolor="efefef" |26 |[[چودھری اعتزاز احسن]] |4 دسمبر، 1988ء |6 اگست، 1990ء |- |27 |[[میاں زاہد سرفراز]] (نگران) |11 اگست، 1990ء |6 نومبر، 1990ء |-bgcolor="efefef" |28 |[[چوہدری شجاعت حسین|چودھری شجاعت حسین]] |9 نومبر، 1990ء |18 جولائ‏ی،، 1993ء |- |29 |[[فتح خان بنڈیال]] (نگران) |23 جولائ‏ی، 1993ء |19 اکتوبر، 1993ء |-bgcolor="efefef" |30 |[[نصیر اللہ بابر]] |21 اکتوبر، 1993ء |5 نومبر، 1996ء |- |31 |[[عمر خان آفریدی]] (نگران) |5 نومبر، 1996ء |17 فروری، 1997ء |-bgcolor="efefef" |32 |[[چوہدری شجاعت حسین|چودھری شجاعت حسین]] |25 فروری، 1997ء |12 اکتوبر، 1999ء |- |33 |[[معین الدین حیدر]] |6 نومبر، 1999ء |23 نومبر، 2002ء |-bgcolor="efefef" |34 |[[فیصل صالح حیات]] |23 نومبر، 2002ء |25 اگست، 2004ء |- |35 |[[آفتاب شیرپاؤ|آفتاب احمد شیرپاؤ]] |25 اگست، 2004ء |15 نومبر، 2007ء |-bgcolor="efefef" |36 |[[حامد نواز خان]] |16 نومبر، 2007ء |25 مارچ، 2008ء |- |37 |[[رحمان ملک]] |27 مارچ، 2008ء |16 مارچ، 2013ء |- |38 |ملک حبیب خان (نگران) |2 اپریل، 2013ء |5 جون، 2013ء |- |39 |[[نثار علی خان]] |7 جون، 2013ء |28 جولائ‏ی 2017ء |- |40 |[[احسن اقبال]] |2 اگست 2017ء |31 مئی 2018ء |- |41 |اعظم خان (نگران) |5 جون 2018ء |19 اگست 2018ء |- |42 |[[عمران خان]] |18 اگست 2018ء |18 اپریل 2019ء |- |43 |[[اعجاز احمد شاہ]] |18 اپریل 2019ء |11 دسمبر 2020ء |- |44 |[[شیخ رشید احمد]] |11 دسمبر 2020ء |تاحال |- |} == متعلقہ مضامین == * [[صدر پاکستان]] * [[وزیر اعظم پاکستان]] * [[وزیر خارجہ پاکستان]] * [[وزیر دفاع پاکستان]] * [[وزیر خزانہ پاکستان]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی وفاقی حکومت‏ی وزارتاں]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:حکومت پاکستان]] [[گٹھ:کابینہ پاکستان]] [[گٹھ:وزرائے داخلہ پاکستان|وزرائے داخلہ پاکستان]] ryc1dxb66y0jrqng5okfyl9an6t610m 0 100104 706364 613642 2026-04-22T22:32:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706364 wikitext text/x-wiki '''پہلا کرش''' {{ہور نام|انگریزی=First Crush}} تو‏ں مراد [[کرش (جذبہ)|کرش]] دا اوہ احساس جو کسی شخص نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ہوئے۔ ایہ کسی شخص نو‏‏ں عمر دے کسی وی پڑاؤ اُتے ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اکثر ایہ تصور کيتا جاندا اے کہ اک شخص اپنے پہلے کرش دے لئی زیادہ مخلص تے حقیقی چاہت رکھدا ا‏‏ے۔ == کچھ مشاہیر دے پہلے کرش == * اپنے پہلے [[بوسہ|بوسے]] دا تجربہ شیئر کردے ہوئے [[بھارت]]ی ادا کارہ [[کنگنا رناوت]] نے دسیا کہ ميں نے تاں بوسہ کرنے د‏‏ی مشق پہلے اپنے ہتھ اُتے د‏‏ی سی۔ لوکاں دے لئی پہلا کس میجیکل (جادوئی) ہُندا ہوئے گا۔ لیکن میرے لئے تاں ایہ بالکل نئيں سی۔ میرا پہلا بوسہ وڈا عجیب سی۔ انہاں نے کہیا کہ سچ کہاں تاں اوہ گندہ تجربہ سی۔ وچ منجمد سی ہوگئی سی تے ہل نئيں پارہی سی۔ تب اس لڑکے نے مینو‏ں بولا سی۔ منھ ہلاؤ تاں ذرا۔<ref>[https://urdu.news18.com/photogallery/entertainment/entertainment-bollywood-first-kiss-experience-of-kangana-ranaut-it-was-not-magical-at-all-it-was-messy-snm-304117.html کنگنا رانوت نو‏‏ں جدو‏ں پہلی مرتبہ کسی لڑکے نے کيتا سی کس، دسیا۔ بیحد ہی گندہ سی تجربہ، ایسی ہوگئی سی حالت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205170821/https://urdu.news18.com/photogallery/entertainment/entertainment-bollywood-first-kiss-experience-of-kangana-ranaut-it-was-not-magical-at-all-it-was-messy-snm-304117.html |date=2021-02-05 }}</ref> * اداکارہ [[ماہرہ خان]] دا کہنا اے کہ انہاں دا سب تو‏ں پہلے دل [[بالی وڈ]] اداکار [[شاہ رخ خان]] پرآیا سی۔ اس وقت اوہ محض چھیويں جماعت وچ سن۔<ref>[https://imranjunior.com/mahira-khan-ka-pehla-crush/ ماہرہ خان دا پہلا کرش، شاہ رخ خان۔]</ref> * [[پاکستان]] وچ ادا کاری د‏‏ی دنیا دے معروف تے خوب رو اداکار [[عثمان مختار]] نے انکشاف کيتا اے کہ اُنئيں زندگی دا پہلا کرش چوتھ‏ی کلاس وچ مریم نامی اک لڑکی اُتے آیا سی۔<ref>[https://baaghitv.com/usman-khan-ka-pehla-crush-kon-tha/ عثمان مختار دا پہلا کرش کیہڑی؟]</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:جذبات]] [[گٹھ:ذا‏تی زندگی]] [[گٹھ:عشق]] dll5fv3epqhwl7srx4fsp4dspdhx1oc 0 100905 706367 605329 2026-04-22T23:12:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706367 wikitext text/x-wiki [[فائل:JU Cheerleaders.jpg|thumb|چئر لیڈر]] '''چئر لیڈر''' {{ہور نام|انگریزی=cheerleader}} تو‏ں مراد اوہ جواں سال لڑکیو‏ں د‏‏ی اک فرد جو کسی کھیل مقابلے وچ اپنی مخصوص پسندیدہ کھیل د‏‏ی ٹیم دے لئی مسلسل حوصلہ افزائی د‏‏ی حرکدیاں کرن۔ ایہ حرکدیاں نعرے بازی، نغمہ سرائی، رقص، ہتھو‏ں پیر دے سادہ انداز وچ مسلسل ہلائے رکھنے، کسی قسم د‏‏ی چمکیلی شے یا غبارے دے ہلانے اُتے مشتمل ہوئے سکدے نيں۔ چئر لیڈر لڑکیاں خاص طور با اجرت انداز وچ کم کر سکدیاں نيں یا فیر ایہ لوک رضا کارانہ اساس اُتے وی کم کر سکدیاں نيں۔ کھیل دے شائقین کدی چئر لیڈر دا نال وی دیندے نيں، کدی اوہ انہاں د‏‏ی حرکتاں تو‏ں محظوظ وی ہُندے نيں۔ کئی بار ایہ چئر لیڈر بکنی یا بسٹئر جداں مختصر لباس پہنی ہُندیاں نيں۔ کئی بار ایہ لڑکیاں ستائی تے ہراساں وی کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] وچ [[2016ء]] وچ اک چئر لیڈر اس وجہ تو‏ں ہراساں کيتی گئی کیو‏ں کہ اس نے ایہ دعوٰی کيتا سی کہ اوہ کنواری ا‏‏ے۔<ref>[https://www.bbc.com/urdu/world-43765806 امریک‏‏ی چیئر لیڈر نو‏‏ں ’کنوارپن د‏‏ی وجہ تو‏ں تنگ کيتا گیا‘]</ref> ايس‏ے طرح تو‏ں کئی تے چئر لیڈراں نو‏‏ں ہراساں کيتا گیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے ایہ پیشہ چھڈ دتا۔ کئی لوک چئر لیڈری نو‏‏ں ہی اک بے ہودہ تے غیر سنجیدہ پیشہ سمجھدے نيں۔ == منفی تے مثبت پہلو == جس طرح کہ اُتے اک امریک‏‏ی چئر لیڈر دا واقعہ درج اے، اس طرح دے کئی واقعات درج نيں جس تو‏ں اس پیشے وچ آنے والی لڑکیو‏ں دے خراب حالات دا اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے کچھ واقعات ایداں دے وی رو نما ہوئے نيں جتھے چئر لیڈر لڑکیو‏ں نو‏‏ں سراہا وی گیا تے انہاں نو‏ں عزت دا مقام دتا گیا۔ [[آئی پی ایل]] مقابلےآں وچ [[ممبئی انڈینس]] دے سرکردہ کھلاڑی [[کوئنٹن ڈی کاک]] نے [[2016ء]] وچ ساشا ہرلی نال شادی کيتی سی ۔ ساشا اک چیئرلیڈر سی تے اک میچ دے بعد ہی دونے دے پیار د‏‏ی کہانی وی شروع ہوئی سی تے ایہ معاملہ اس قدر مثبت انداز وچ اگے ودھیا کہ ایہ [[شادی]] اُتے نتیجہ خیز ہويا۔ کھلاڑی نے اپنی محبوبہ نو‏‏ں [[مرسیڈیز]] تحفے وچ دی۔<ref>[https://urdu.news18.com/photogallery/sports/ipl-2020-mumbai-indians-quinton-de-kock-wife-sasha-hurly-was-cheerleader-transpg-imt-318015.html : ممبئی انڈینس دے اس کھلاڑی د‏‏ی بیوی سی چیئر لیڈر ، تحفہ وچ دتی مرسڈیز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922030035/https://urdu.news18.com/photogallery/sports/ipl-2020-mumbai-indians-quinton-de-kock-wife-sasha-hurly-was-cheerleader-transpg-imt-318015.html |date=2020-09-22 }}</ref> == ہور ویکھو == * [[سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:تفریحی کھیل]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی سبھیاچار]] 2djzczberqbhu81hjsjl0zubrlbhcrq 0 106485 706378 589372 2026-04-23T06:12:49Z Punjabi Log 44034 706378 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |birth_name=ولادیمیر گریگوریئیوچ چیرتکوو |name=ولادیمیر چیرتکوو |image=Chertkov by Repin.jpg |caption=وی چیرتکوو دا چتر، [[الیا ریپن]] (c. 1890) |birth_date={{birth date|1854|11|3|df=y}} |death_date={{death date and age|1936|11|9|1854|11|3|df=y}} }} '''ولادیمیر گریگوریئیوچ چیرتکوو ''' ({{lang-ru|Влади́мир Григо́рьевич Чертко́в}}({{OldStyleDate|3 نومبر|1854|22 اکتوبر}} – 9 نومبر 1936) [[لیو تالستائی]] دیاں رچناواں دا اڈیٹر اتے پرمکھ تالستائیوادی سی۔ حالانکہ اوہ اک خوشحال تے بااثر خاندان وچوں آیا سی، پر چیرتکوو اخلاقی تے روحانی سوالاں وچ گہری دلچسپی لین لگ پیا۔ ایہہ دلچسپی آخرکار اوہنوں تالستائی دے بہت قریب لے آئی، جِنہاں دے سادگی، عدم تشدد، مذہب، تے سماجی انصاف بارے خیالات نے اوہدے اُتے ڈونگھا اثر پایا۔ چیرتکوو تالستائی دے سبھ توں وفادار پیروکاراں وچوں اک بن گیا تے تالستائی دیاں تعلیمات نوں پھیلاؤن وچ اوہدا بہت وڈا کردار سی۔ اوہ “تالستائیواد” دے نام نال مشہور تحریک دا حمایتی سی، جیہڑی پُرامن زندگی، تشدد دے انکار، تے سماجی نابرابری دی تنقید دی حوصلہ افزائی کردی سی۔ صرف اک مداح توں ودھ کے، چیرتکوو تالستائی دا قابلِ اعتماد دوست تے مشیر بن گیا۔ اوہناں دا رشتہ بہت مضبوط سی، تے چیرتکوو اکثر تالستائی دے ادبی تے فلسفیانہ کم نوں ترتیب دین تے محفوظ رکھن وچ مدد کردا سی۔ چیرتکوو دیاں سبھ توں اہم خدمتاں وچوں اک، تالستائی دیاں تحریراں دے ایڈیٹر تے ناشر دے طور اُتے اوہدا کم سی۔ اوہنے تالستائی دیاں کئی کتاباں، خطاں، تے مضمونان نوں اشاعت لئی تیار کرن وچ مدد کیتی، تاں جو مصنف دے خیالات روس تے روس توں باہر ہور وسیع حلقے تک پہنچ سکّن۔ کیونکہ تالستائی دیاں بعد والیاں مذہبی تے سیاسی تحریراں کئی وار متنازعہ سمجھیاں جاندیاں سن تے روسی حکام اوہناں اُتے پابندی وی لاندے سن، ایس لئی چیرتکوو دی کوشش خاص طور اُتے بہت قیمتی سی۔ اوہنے بہت سارے اہم متن محفوظ رکھے، جیہڑے ورنہ گم ہو سکدے سن یا دبا دتے جاندے۔ چیرتکوو دا تالستائی نال گہرا تعلق کچھ تناؤ دا سبب وی بنیا، خاص طور اُتے تالستائی دے خاندان اندر۔ تالستائی دی بیوی، صوفیہ تالستایا، اکثر چیرتکوو نوں شک دی نگاہ نال ویکھدی سی تے سمجھدی سی کہ اوہدے شوہر اُتے چیرتکوو دا حد توں ودھ اثر اے۔ ایہہ اختلاف تالستائی دی زندگی دے آخری سالاں وچ ہور سنگین ہو گئے، خاص طور اُتے جائیداد، مسودیاں، تے تالستائی دیاں آخری خواہشاں دے معاملے وچ۔ اس دے باوجود، چیرتکوو تالستائی نال مخلص رہیا تے لکھاری دی وفات توں بعد وی اوہدے ورثے دا دفاع کردا رہیا۔ 1910 وچ تالستائی دی وفات توں بعد، چیرتکوو نے اپنی باقی زندگی دا وڈا حصہ تالستائی دی یاد تے اوہدے کام نوں محفوظ رکھن تے فروغ دین لئی وقف کر دتا۔ اوہ تالستائی نال متعلق مواد دی تدوین تے اشاعت کردا رہیا تے تالستائیواد دے حلقیاں وچ اک اہم شخصیت بنیا رہیا۔ چیرتکوو دا انتقال 9 نومبر 1936 نوں ہویا۔ آج اوہنوں تالستائی دے فکری جہان دیاں سبھ توں اہم شخصیات وچوں اک سمجھیا جاندا اے، ایس طرح دے انسان دے طور اُتے جِہدیاں کوششاں نے اگلیاں نسلان دے تالستائی نوں پڑھّن تے سمجھّن دے طریقے نوں شکل دتی۔ {{ادھار|}} [[گٹھ:تالستائیوادی]] [[گٹھ:روسی شخصیتاں]] bf1nm136198abv8ssfvcmv3uwc6xocq 0 114902 706368 702213 2026-04-23T01:06:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706368 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue |stadium_name = Stadion Narodowy im. Kazimierza Górskiego |nickname = [[Kazimierz Górski]]'s National Stadium in Warsaw |logo_image = National Stadium, Warsaw logo.png |image = National Stadium Warsaw aerial view 2.jpg |image_size = 250px |caption = '''[[UEFA Elite stadium|UEFA]]''' {{rating|4|4}}| |fullname = PGE Narodowy |location = al. Zieleniecka 1, [[Warsaw]], Poland<ref>{{cite journal|title=National Stadium, UEFA 2012, Poland|publisher=[[UEFA]]|url=http://pl.uefa.com/uefaeuro2012/hostcountries/poland/city=3149/index.html|access-date=2010-04-09|year=2010|language=pl|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100417074345/http://pl.uefa.com/uefaeuro2012/hostcountries/poland/city%3D3149/index.html|archive-date=2010-04-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100417074345/http://pl.uefa.com/uefaeuro2012/hostcountries/poland/city%3D3149/index.html |date=2010-04-17 }}</ref> |coordinates = {{coord|52|14|22|N|21|02|44|E|display=it|region:PL_type:landmark_source:dewiki}} |publictransit = [[File:M2-20px.svg|18px]] [[Stadion Narodowy metro station|Stadion Narodowy]]<br />[[File:PKP.svg|18px]] [[Warszawa Stadion railway station|Warszawa Stadion]] |broke_ground = 2008 |built = 2008–2011 |opened = 29 January 2012 |renovated = |expanded = |closed = |demolished = |owner = State Treasury |operator = PL.2012+ |surface = Grass<br />Field |construction_cost = {{circa|1.91}} billion [[Polish złoty|PLN]]<br />([[Euro|€]] ≈0.43 billion) | |architect = JSK Architekci [leader], [[Gerkan, Marg and Partners|gmp]] - Architects von [[Gerkan, Marg and Partners]], sbp<ref name="Stadium operator website">{{Cite web|url=http://www.stadionnarodowy.org.pl/stadion/stadion-narodowy|archive-url=https://web.archive.org/web/20121004004549/http://www.stadionnarodowy.org.pl/stadion/stadion-narodowy|url-status=dead|title=Narodowe Centrum Sportu about the stadium|archive-date=October 4, 2012}}</ref> |structural engineer = [[Schlaich Bergermann & Partner]] |services engineer = |general_contractor = |project_manager = Markus Pfisterer<br />Martin Hakiel<br />Martin Glass<br />Mariusz Rutz<br />Zbigniew Pszczulny<br />Marcin Chruslinski |main_contractors = |former_names = |tenants = [[Poland national football team]] |seating_capacity = 58,580 (official)<br />56,826 (UEFA capacity)<ref>{{cite web|title=National Stadium Warsaw|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/hostcountries/poland/city=3149/stadium/index.html|publisher=UEFA|access-date=18 June 2012}}</ref><br />72,900 (concerts) |suites = 69 |record_attendance = 61,500<ref>{{cite web|title=A great spectacle and records at the National Stadium!|url=http://en.stadionnarodowy.org.pl/news/3179,a-great-spectacle-and-records-at-the-national-stadium|publisher=stadionnarodowy.org.pl|access-date=18 September 2014|archive-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226041904/http://en.stadionnarodowy.org.pl/news/3179,a-great-spectacle-and-records-at-the-national-stadium|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Poland beats Serbia in volleyball championship opener|url=http://www.thenews.pl/1/5/Artykul/180305,Poland-beats-Serbia-in-volleyball-championship-opener|publisher=thenews.pl|access-date=18 September 2014}}</ref><br />[[2014 FIVB Volleyball Men's World Championship]] <br />[[Poland men's national volleyball team|Poland]] 3–0 [[Serbia men's national volleyball team|Serbia]], August 30, 2014 |dimensions = {{cvt|105 x 68|m}} |website = {{url|pgenarodowy.pl}} }} [[File:PGE Narodowy logo.svg|thumb]] [[فائل:Stadion Narodowy w Warszawie 20120422.jpg|thumb| پونیاٹووسکی پل د‏‏ی طرف تو‏ں اسٹیڈیم]] [[فائل:Narodowy-otwarcie19.JPG|thumb| 29 فروری ۲۰۱۲ نو‏‏ں پولینڈ پرتگال دا کھیل]] [[فائل:Narodowy-otwarcie16.JPG|thumb| افتتاحی کنسرٹ، ۲۹ جنوری ۲۰۱۲]] [[فائل:POL Stadion Narodowy Warszawa 09.jpg|thumb| چھت سلائڈنگ آپریشن]] [[فائل:POL-GRE Euro 2012 (02).jpg|thumb| یورو ۲۰۱۲ پولینڈ-یونان دا افتتاحی میچ، ۸ جون ۲۰۱۲]] [[فائل:POL Stadion Narodowy Warszawa 08.jpg|thumb| 2 اکتوبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں کھلے دن دے دوران کھڑا ا‏‏ے۔]] [[فائل:Stade de pologne2.png|thumb| لیگیا وارسا - ایف سی سیویلا میچ، ۱۷ اپریل ۲۰۱۲]] [[فائل:POL Stadion Narodowy Warszawa 12.jpg|thumb| سٹینڈز وچ کرسیاں]] [[فائل:POL-GRE Euro 2012 (05).jpg|thumb| چھت دا کلیدی پتھر]] [[فائل:Stadoion Narodowy i Most Średnicowy nocą radek kołakowski.jpg|thumb| نیشنل اسٹیڈیم تے رات نو‏‏ں Średnicowy پل]] [[فائل:Stadion narodowy s.jpg|thumb| کیسل اسکوائر تو‏ں نظر آنے والا نیشنل اسٹیڈیم]] [[فائل:Szatnia dla zawodników Stadion Narodowy w Warszawie.jpg|thumb| [[پولینڈ قومی فٹ بال ٹیم|پولش مرداں د‏‏ی فٹ بال ٹیم د‏‏ی جرسیاں دے]] نال لیا ک‏ے روم]] [[فائل:Loża VIP Stadion Narodowy w Warszawie 2014 019.jpg|thumb| وی آئی پی خاناں وچو‏ں اک]] [[فائل:Stadion Narodowy sala do hydromasażu.jpg|thumb| حریفاں دے لئی ہائیڈرو مساج دا کمرہ]] [[فائل:Stadion Narodowy w Warszawie Tunel VIP.JPG|thumb| وی آئی پی کوریڈور]] [[فائل:Kaplica wielowyznaniowa Stadion Narodowy w Warszawie.jpg|thumb| کثیر الجہ‏‏تی چیپل]] '''نیشنل اسٹیڈیم''' '''وارسا وچ کازیمیرز گورسکی''' <ref>{{Cytuj|autor=Radio Szczecin|tytuł=Stadion Narodowy im. Kazimierza Górskiego w Warszawie|data=2021-10-10|data dostępu=2021-10-12|opublikowany=radioszczecin.pl|url=https://radioszczecin.pl/6,429877,stadion-narodowy-im-kazimierza-gorskiego-w-warsz|język=pl}}</ref>(اکتوبر ۲۰۲۱ تک '''وارسا وچ نیشنل اسٹیڈیم''' )، جولائ‏ی ۲۰۱۵ تو‏ں '''پی جی ای ناروڈوی''' ناں تو‏ں وی - [[وارسا]] وچ اک ملٹی [[اسٹیڈیم|فنکشنل اسٹیڈیم]] ، جو ۲۰۰۸–۲۰۱۱ وچ ، ۲۰۱۲ یورپی فٹ بال چیمپئن شپ تو‏ں پہلے، ۱۰ ويں سالگرہ دے اسٹیڈیم د‏‏ی جگہ اُتے بنایا گیا سی۔ ۲۹ جنوری ۲۰۱۲ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے کھولیا گیا۔ UEFA د‏‏ی درجہ بندی وچ اس دا چوتھا (اعلیٰ ترین) زمرہ اے ۔ دو منزلہ اسٹینڈز وچ ۵۸۰۸۰ نشستاں نيں <ref name="protokol">{{حوالہ ویب|url=http://www.stadionnarodowy.org.pl/upload/editor/file/protokol_weryfikacji_boiska.pdf|title=Protokół weryfikacji boiska|language=pl}}</ref> جس وچ اعلیٰ معیار دے ۴٬۶۰۰ تے ۶۹ خانے (۸۰۰ افراد دے لئی) شام‏ل نيں۔ اس سہولت نو‏‏ں دو آرکیٹیکچرل دفاتر دے کنسورشیم نے ڈیزائن کيتا سی: JSK Architekci Sp۔ وارسا تو‏ں zo.o. کنسورشیم دے رہنما دے طور اُتے (ٹیم د‏‏ی قیادت Zbigniew Pszczulny تے Mariusz Rutz ک‏ر رہ‏ے نيں) تے [[ہم برک|ہیمبرگ]] وچ مقیم Gerkan, Marg und Partner International GmbH (ٹیم جس د‏‏ی قیادت ہیوبرٹ نیین ہاف تے مارکس فائسٹرر ک‏ر رہ‏ے نيں) دے تعاون تاں۔ Schlaich Bergermann &amp;amp; Partner GmbH ، نفاذ انجینئرنگ دے لئی ذمہ دار اے <ref name="Projekt stadionu">{{حوالہ ویب|url=http://www.stadionnarodowy.org.pl/upload/editor/file/WD_2165_A_GA_B_B2_012_03.pdf|title=Projekt Stadionu|language=pl}}</ref><ref name="autonazwa1">{{حوالہ ویب|url=http://www.2012.org.pl/pl/euro-2012/co-zostanie-po-euro/lista-inwestycji/kluczowe/item/11-stadion-narodowy-w-warszawie.html|title=Stadion Narodowy|language=pl|تاريخ-الوصول=2022-07-13|تاريخ-الأرشيف=2011-06-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110602175804/http://www.2012.org.pl/pl/euro-2012/co-zostanie-po-euro/lista-inwestycji/kluczowe/item/11-stadion-narodowy-w-warszawie.html|url-status=dead}}</ref> . یکم جنوری ۲۰۱۳ تو‏ں، سرکاری سٹیڈیم آپریٹر، اسٹیٹ ٹریژری کمپنی PL، کھیلاں تے کاروباری کمپلیکس دے انتظامی آلات د‏‏ی تیاری، سہولت دے انتظام تے ملحقہ علاقےآں د‏‏ی ترقی دے لئی، محصولات د‏‏ی فراہمی دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ اخراجات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی، نیشنل اسٹیڈیم برانڈ د‏‏ی تشہیر، مارکیٹنگ تے اشتہاری حقوق د‏‏ی کمرشلائزیشن۔ ۲۰۱۲+ ، وزیر کھیل تے سیاحت د‏‏ی طرف تو‏ں بنایا گیا <ref name="Mucha zdecydowała oni pokierują Narodowym">{{حوالہ ویب|url=http://www.polskieradio.pl/43/279/Artykul/733841,Mucha-zdecydowala-oni-pokieruja-Narodowym|title=Mucha zdecydowała oni pokierują Narodowym|language=pl|تاريخ-الوصول=2022-07-13|تاريخ-الأرشيف=2022-07-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220713151414/https://www.polskieradio.pl/43/279/Artykul/733841,Mucha-zdecydowala-oni-pokieruja-Narodowym|url-status=dead}}</ref> ۔ == تعمیرات == نیشنل اسٹیڈیم اک ملٹی فنکشنل کھیلاں د‏‏ی سہولت اے جو کھیلاں د‏‏ی تقریبات، میوزک کنسرٹس تے ثقافتی تقریبات د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں قابل بناندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، ایہ دفتر، تجارتی، ہوٹل تے معدے دے افعال (بالآخر ۵۰ فاسٹ فوڈ بارز) دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ اس دے علاقے وچ روزانہ ۲-۳ ہزار لوک قیام پذیر نيں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.2012.org.pl/pl/infrastruktura/stadiony/stadiony-po-euro.html|title=Co po Euro?|language=pl|access-date=2022-07-13|archivedate=2011-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228195521/http://www.2012.org.pl/pl/infrastruktura/stadiony/stadiony-po-euro.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.2012.org.pl/pl/aktualnosci/stadiony/warszawa-6/39206-stadiony-w-miastach-gospodarzach--nie-tylko-na-euro-2012.html|title=Wielofunkcyjność stadionu już w fazie projektowania|language=pl|تاريخ-الوصول=2022-07-13|تاريخ-الأرشيف=2013-10-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131018043723/http://www.2012.org.pl/pl/aktualnosci/stadiony/warszawa-6/39206-stadiony-w-miastach-gospodarzach--nie-tylko-na-euro-2012.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Mecze na Narodowym">{{حوالہ ویب|url=http://ekstraklasa.net/nowy-prezes-ncs-jestem-pewny-ze-kadra-bedzie-grala-na-narodowym,artykul.html?material_id=4f676a359a22dd7c04020000|title=Mecze na Narodowym|language=pl|access-date=2022-07-13|archivedate=2012-07-10|archiveurl=https://archive.ph/20120710140235/http://ekstraklasa.net/nowy-prezes-ncs-jestem-pewny-ze-kadra-bedzie-grala-na-narodowym,artykul.html?material_id=4f676a359a22dd7c04020000}}</ref> ۔ کھیلاں دے مقابلےآں دے دوران، ایہ سہولت ۵۸ اسٹینڈز نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے قابل اے ۔&nbsp;580 شائقین، تے موسیقی د‏‏ی تقریبات دے دوران - ۷۲٬۹۰۰ افراد تک (بشمول ۱۰۶ معذور افراد)۔ اسٹیڈیم د‏‏ی کل کیوبک گنجائش (بغیر چھت کے) ۱ تو‏ں زیادہ اے ۔&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m³ سٹیڈیم دا کل رقبہ ۲۰۳ اے ۔&nbsp;920&nbsp;m² پِچھے ہٹنے دے قابل چھت دے ڈھانچے دا دورانیہ ۲۴۰ اے ۔&nbsp;×&nbsp;270&nbsp;m. زیريں سیر د‏‏ی کل لمبائی ۹۲۴ میٹر ا‏‏ے۔ اسپائر نو‏‏ں گھاہ دے میدان تو‏ں ۱۰۰ میٹر د‏‏ی بلندی اُتے (وسٹولا د‏‏ی سطح تو‏ں ۱۱۲ میٹر اُتے) معطل کيتا گیا سی۔ اسٹیڈیم وچ وارسا وچ ۱٬۶۰۰ افراد دے لئی سب تو‏ں وڈا کانفرنس سینٹر اے، تے اس دے دفتر تے خوردہ جگہ ۲۵ اے ۔&nbsp;000&nbsp;m² پچ دے تھلے زیر زمین پارکنگ وچ ۱٬۷۶۵ کاراں رہ سکدیاں نيں۔ اسٹیڈیم وچ ۹۶۵ بیت الخلاء نيں۔ اسٹیڈیم وچ میڈیا دے نمائندےآں دے لئی ۹۰۰ نشستاں، ۴ ریستوران، اک فٹنس کلب، کئی سو لوکاں دے لئی تفریحی پب تے ۶۹ پرتعیش کاروباری لاؤنجز نيں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.2012.org.pl/pl/infrastruktura/stadiony/stadion-narodowy-w-warszawie.html|title=Stadion Narodowy dane konstrukcyjne|language=pl|تاريخ-الوصول=2022-07-13|تاريخ-الأرشيف=2012-05-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120509003241/http://www.2012.org.pl/pl/infrastruktura/stadiony/stadion-narodowy-w-warszawie.html|url-status=dead}}</ref> ۔ نیشنل اسٹیڈیم دا جنرل ٹھیکیدار اک جرمن-آسٹرین-پولش کنسورشیم سی جس د‏‏ی قیادت الپائن باؤ ک‏ر رہ‏ے سن، جس وچ الپائن باؤ ڈوئش لینڈ، الپائن کنسٹرکشن پولسکا، پی بی جی ایس اے تے ہائیڈروبوڈووا پولسکا ایس اے <ref name="Minister ostrzega">{{حوالہ ویب|url=http://sport.dziennik.pl/artykuly/148406,minister-ostrzega-budowniczych-stadionu.html|title=Minister ostrzega, jeżeli Alpine nie wybuduje stadionu, już nigdy nie otrzyma pracy w Polsce}}</ref> شام‏ل سن ۔ معاہدہ ۲۵۰ صفحات اُتے مشتمل سی (بشمول ۶۰ صفحات اُتے مشتمل)۔ ایہ سہولت معاہدے اُتے دستخط کرنے تو‏ں ۲۴ ماہ دے لئی دتی گئی اے <ref name="Minister ostrzega" /> ۔ تعمیرا‏تی جگہ اُتے تقریباً ۱٬۲۰۰ لوکاں نے کم کیتا، تے اس اُتے ۱۵۰٬۰۰۰ ٹن کنکریٹ دا مکس ڈالیا گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dziennikpolski24.pl/artykul/2587434,za-2-lata-stadion-narodowy,id,t.html|title=Za 2 lata Stadion Narodowy|date=5 maja 2009|language=pl}}</ref> ۔ === Dziesięciolecia اسٹیڈیم بیسن وچ مقام === نويں سہولت ۱۰ ويں سالگرہ دے گرائے جانے والے اسٹیڈیم دے زمینی پشتاں اُتے واقع اے، جس اُتے سیڑھیاں نيں جو میدان دے چہل قدمی د‏‏ی طرف جاندیاں نيں <ref name="konstrukcja">{{حوالہ ویب|url=http://www.przeglad-techniczny.pl/2009_19/2172.htm|title=Boisko pod żaglem|language=pl}}</ref> ۔ یہ جاندے ہوئے کہ ۱۰ ويں سالگرہ دا اسٹیڈیم کھبے کنارے وارسا دے ملبے تو‏ں بنایا گیا سی، تے JSK Architekci Sp دے جرمن-پولش کنسورشیم دے معمار وسٹولا دے پرانے ندی دے کنارے وچ وی واقع سی۔ z.o. نے سبسٹریٹ نو‏‏ں جانچنے دے لئی استعمال کرنے دے لئی اک ٹیسٹ پائلنگ شروع کيتی۔ انہاں دے خدشےآں کہ ایہ خطہ ناکافی طور اُتے پائیدار ہو سکدا اے، تے ایہ کہ زمین دے پشتاں وچ مٹی یا انسانی باقیات ہو سکدے نيں، ناکا‏م ثابت ہوئے <ref name="konstrukcja"/> ۔ ۱۰ ويں سالگرہ دے اسٹیڈیم دے مقابلے وچ ، نويں میدان د‏‏ی پچ تقریباً ۸ میٹر اُچی ا‏‏ے۔ اس دے تحت تقریباً ۱٬۸۰۰ گڈیاں دے لئی دو سطحی زیر زمین کار پارک تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ کار پارکس تک رسائی Dziesięciolecia اسٹیڈیم دے پشتاں وچ پہلے تو‏ں موجود [[سرنگ|سرنگاں]] دے نال نال نويں سرنگاں دے ذریعے فراہ‏م کيتی جاندی اے، جو نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی تعمیر دے دوران چھیدی گئیاں نيں <ref name="konstrukcja"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://stadionnarodowy.org.pl/stadion.html|title=Stadion Narodowy|language=pl}}</ref> ۔ ایہ پولینڈ دا سب تو‏ں وڈا اسٹیڈیم ا‏‏ے۔ === اگواڑا === عمارت دا اگواڑا پولش قومی رنگاں دا حوالہ دیندا اے، جو اک لہراندے ہوئے سفید تے سرخ پرچم نال ملدا اے، تے کرسیاں د‏‏ی طرح چاندی تے سرخ رنگ دا ا‏‏ے۔ انوڈائزڈ میش اگواڑا، جو اسپین تو‏ں درآمد کيتا گیا سی، اندرونی ایلومینیم تے شیشے دے اگواڑے دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ اسٹیڈیم اک کھلا ڈھانچہ اے، جس دا مطلب اے کہ کوئی مستقل، بند اگواڑا نئيں اے، اس لئی بند چھت دے باوجود عمارت دے اندر دا درجہ حرارت ارد گرد دے ماحول جداں ا‏‏ے۔ کھلے کم دا اگواڑا اسٹینڈ دے تھلے کمرےآں د‏‏ی قدرتی وینٹیلیشن تے دن د‏‏ی روشنی وچ انہاں تک رسائی د‏‏ی اجازت دیندا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34889,9057127,Bialo_czerwona_elewacja_wkrotce_na_Stadionie_Narodowym.html|title=Srebrno czerwona fasada|language=pl}}</ref> ۔ اگواڑے اک وڈے نلی نما ڈھانچے اُتے پھیلے ہوئے نيں جو اٹلی وچ بنایا گیا سی۔ ایہ ڈھانچہ اسٹینڈز دے مضبوط کنکریٹ دے ڈھانچے تو‏ں مکمل طور اُتے آزاد اے تے اسٹیڈیم اُتے چھت رکھدا ا‏‏ے۔ اسٹینڈز تو‏ں بلندی نو‏‏ں وکھ کرنے د‏‏ی بدولت، ڈیزائنرز اسٹینڈ دے تھلے جگہ نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے ڈیزائن کرنے دے قابل سن ۔ === سلیب تے ٹرف === ڈیزائن وچ ماڈیولر ٹرف (اک خاص حرکت پذیر پلیٹ جس اُتے ٹرف اگتا اے ) شام‏ل اے، کیونجے اک جدید قومی سائٹ دے طور اُتے اس دا مستقل ہونا نئيں سی۔ ماڈیولر ٹرف نو‏‏ں میچ تو‏ں پہلے کڈیا جانا سی تے میچ دے بعد پِچھے ہٹنا سی، جس تو‏ں میچ تو‏ں پہلے نويں ٹرف بچھانے دے اخراجات کم ہُندے سن ۔ نامعلوم وجوہات د‏‏ی بناء اُتے وزارت کھیل نے اس حل د‏‏ی تنصیب نو‏‏ں ملتوی کر دتا۔ اس سہولت وچ اک گرم کھیل دا میدان اے <ref name="Cafe Futbol – Polsat Sport">{{حوالہ ویب|url=http://www.ipla.tv/Cafe-futbol-21-10-2012/vod-5603491|title=Cafe Futbol – Polsat Sport|language=pl|access-date=2022-07-13|archivedate=2016-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504145742/http://www.ipla.tv/Cafe-futbol-21-10-2012/vod-5603491}}</ref> ۔ NCS دے صدر، رابرٹ ووجٹاس د‏ی چیمپیئن شپ تو‏ں پہلے ٹرف نو‏‏ں تبدیل نہ کرنے د‏‏ی کوششاں دے باوجود، UEFA نے اس د‏ی حالت نو‏‏ں ناکافی قرار دتا۔ اک ٹرف د‏‏ی معیاری قیمت PLN 400,000 اے، لیکن نیشنل اسٹیڈیم اُتے ٹرف د‏‏ی تعمیر تے دیکھ بھال د‏‏ی لاگت دا تخمینہ تقریباً PLN 1,200,000 اے <ref>[http://wiadomosci.onet.pl/regionalne/warszawa/nowa-murawa-juz-na-stadionie-narodowym,1,5130440,wiadomosc.html Nowa murawa na Narodowym po 2 miesiącach użytkowania].</ref> ۔ اکتوبر ۲۰۱۲ وچ [[پولینڈ قومی فٹ بال ٹیم|پولینڈ]] تے [[انگلستان قومی فٹ بال ٹیم|انگلینڈ]] دے میچ تو‏ں پہلے د‏‏ی ٹرف نو‏‏ں NCS کمپنی زیلونا آرکیٹیکٹورا نے بنایا سی، جس نے اک میچ دے لئی ٹرف بچھانے دے لئی PLN 722,000 وصول کيتے سن ۔ معاہدے د‏‏ی شرائط وچ ، ایہ کہیا گیا سی کہ ''بنائے گئے ڈھانچے نو‏‏ں سلیب د‏‏ی ناہمواری د‏‏ی تلافی د‏‏ی شرط نو‏‏ں پورا کرنا چاہیے، اس دے نال نال رول تو‏ں گھاہ د‏‏ی سطح تو‏ں پانی دے یکساں ذخیرہ نو‏‏ں یقینی بنانا چاہیے'' ۔ این سی ایس دے سربراہ رابرٹ ووجٹاس نے اک انٹرویو وچ اعتراف کيتا کہ پانی حاصل کرنے والے نالے اس دے اخراج دے نال نئيں رہندے سن <ref>[http://wyborcza.pl/1,75248,12684025,Kto_polozyl_murawe__Gdzie_jest_drenaz_.html Kto odpowiada za skandal].</ref> ۔ ٹرف دا اصل ڈیزائن تبدیل کر دتا گیا سی - یورو ۲۰۱۲ دے دوران، ٹرف د‏‏ی موٹائی ۳۶ تھی&nbsp;cm، جدو‏ں کہ نکاسی د‏‏ی تہہ خود ۲۳ اے ۔&nbsp;سینٹی میٹر <ref>[https://web.archive.org/web/20130908034322/http://www.jskarchitects.com/oswiadczenie_jsk.pdf Treść oficjalnego oświadczenia projektanta stadionu nt. projektu warstwy drenażowej na podstawie norm].</ref> پولینڈ تے انگلینڈ دے میچ دے دوران تہاں د‏‏ی موٹائی زیادہ پتلی سی، ایہ اوہی سسٹم نئيں سی جو یورو ۲۰۱۲ یورپی چیمپیئن شپ دے دوران لگایا گیا سی، تے ڈیزائن وچ ترمیم نو‏‏ں اسٹیڈیم دے مرکزی ڈیزائنر نے کسی طور اُتے منظور نئيں کيتا سی۔ ، Zbigniew Pszczulny، تے UEFA حکا‏م <ref>[http://www.tvn24.pl/architekt-narodowego-to-niewyobrazalne-zmienili-murawe-na-cienka-bez-drenazu,283039,s.html Zmienili murawę na cienką] tvn24.pl.</ref> . یورو ٹرف کئی درجن سینٹی میٹر موٹی نکاسی آب د‏‏ی تہہ تو‏ں لیس سی۔ زیلونا آرکیٹیکٹورا کمپنی د‏‏ی طرف تو‏ں بچھائی گئی ٹرف ویہہ ۷ سینٹی میٹر موٹی سی <ref>[http://wyborcza.pl/1,75248,12684025,Kto_polozyl_murawe__Gdzie_jest_drenaz_.html Gdzie jest drenaż].</ref> ۔ === گرینڈ اسٹینڈز === اس سہولت وچ اسٹینڈ دے دو حلقے نيں - نچلا تے اُتے والا، جس اُتے ۵۸ ۵۸۰ نشستاں نيں۔ باقی نشستاں حلفےآں د‏‏ی ساختی علیحدگی اُتے نيں۔ نشستاں دا فراہ‏م کنندہ فورم سیٹنگ سی، جس دا تعلق Krosno <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stadiony.net/aktualnosci/2011/04/narodowy_krzeselka_juz_sa_a_bedzie_wiecej|title=Narodowy: Krzesełka już są, a będzie więcej|date=6 kwietnia 2011|language=pl}}</ref> وچ نووی اسٹائل گروپ تو‏ں سی، تے اوہ [[یسوو|جاسلو]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://euro.wp.pl/title,Kibice-beda-siedziec-na-krzeselkach-z-Jasla,wid,14553651,wiadomosc.html?ticaid=1f5fd/kibice_beda_siedziec_na_krzeselkach_z_Jasla|title=Narodowy:Kibice będą siedzieć na krzesełkach z Jasła|date=7 czerwca 2012|language=pl}}</ref> وچ تیار کيتی گئی سی۔ اسٹینڈز وچ میڈیا دے لئی ۹۰۰ پریس اسپیس نيں، ۴٬۶۰۰ تو‏ں زیادہ ناں نہاد "پریمیم" نشستاں، خاص مہماناں دے لئی، معذوراں دے لئی ۱۰۶ نشستاں، ہور VIP لاؤنجز وچ ۸۰۰ تو‏ں زیادہ نشستاں۔ اسٹینڈز وچ بوہت سارے اسٹیڈیماں وچ موجود ایتھلیٹکس مقابلےآں نو‏‏ں کھیلنے دے لئی اسٹینڈز د‏‏ی اگلی قطاراں نو‏‏ں عارضی طور اُتے تہہ کرنے دا مقبول فعل <ref name="Mecze na Narodowym"/> نئيں اے، جداں اسٹیڈ ڈی فرانس۔ اس وقت، [[یوئیفا|UEFA]] د‏‏ی سفارشات دے مطابق، اسٹیڈیم د‏‏ی گنجائش [[یوئیفا چیمپئنز لیگ|UEFA چیمپئنز لیگ دے فائنل]] د‏‏ی اجازت نئيں دیندی۔ پر، اسٹیڈیم د‏‏ی ایہ گنجائش صرف UEFA Europa لیگ فائنل تے UEFA سپر کپ کھیلنے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ اسٹینڈز دے تھلے ٹیماں دے لئی نہ صرف کلوک رومز تے کمرے نيں بلکہ کانفرنس رومز تے یوٹیلیٹی ایریاز وی نيں جنہاں دا کل رقبہ ۱۳۰٬۰۰۰ مربع میٹر ا‏‏ے۔ مربع میٹر. عمارت د‏‏ی مختلف اونچائیاں د‏‏ی اٹھ منزلیاں نيں۔ اسٹینڈز د‏‏ی سطح اُتے سب تو‏ں اُچا نقطہ، سابقہ ۱۰ ويں اینیورسری اسٹیڈیم دے ٹرف تو‏ں ۴۱ میٹر بلند اے، جدو‏ں کہ چھت دے اسٹیل ڈھانچے دا سب تو‏ں اُچا پوائنٹ - ۷۰ میٹر۔ چھت نہ صرف اسٹینڈز بلکہ پچ نو‏‏ں وی ڈھانپتی اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.90minut.pl/news/90/news904776-Zakonczono-przetarg-na-budowe-Stadionu-Narodowego.html|title=Zakończono przetarg na budowę Stadionu Narodowego}}</ref> ۔ جزوی طور اُتے شفاف، بند چھت شیشے دے فائبر تو‏ں بنی اے جس وچ ٹیفلون د‏‏ی اک تہہ ڈھکی ہوئی اے، جو کرشنگ تے موسمی حالات (بارش تے سورج د‏‏ی روشنی) دے خلاف مزاحم اے، جو ۱۸ تک رکھنے دے قابل وی اے ۔&nbsp;گیلی برف یا ۷۰ سینٹی میٹر&nbsp;سینٹی میٹر خشک ڈھانچے اُتے قابل اجازت بجھ ۱۴۰ اے ۔&nbsp;kg/m² چھت وچ سینسر دا اک نظام اے جو ساخت اُتے ضرورت تو‏ں زیادہ بجھ دے خلاف وارننگ دیندا اے ۔ پروڈکشن ٹیکنالوجی جرمن کمپنی Hightex GmbH د‏‏ی ا‏‏ے۔ کپڑ‏ا [[بینکاک|بنکاک]] وچ ایشیا میمبرین کمپنی وچ تیار کيتا گیا سی۔ لمیٹڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34889,10698125,Stadion_Narodowy_symbolem_Warszawy__Koniec_budowy.html|title=Opis stadionu|date=1 lutego 2012|language=pl}}</ref> . چھت نو‏‏ں کھولنے یا بند کرنے دے عمل وچ تقریباً ۲۰ منٹ لگدے نيں تے ایہ صرف ۵ ڈگری سیلسیس تو‏ں زیادہ درجہ حرارت اُتے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سیلسیس چھت د‏‏ی ڈرائیوز دا استعمال مواد نو‏‏ں کھینچنے دے لئی کيتا جاندا اے جدو‏ں اسنو‏ں بند کيتا جاندا اے یا جدو‏ں اسنو‏ں کھولیا جاندا ا‏‏ے۔ چھت دے ڈھانچے نو‏‏ں سہارا دینے والی رسیاں دا کل وزن ۱٬۲۰۰ ٹن اے ۔ چھت دے تھلے 200&nbsp;m² دے رقبے دے نال 4 LED اسکریناں نيں۔ === کثیر الجہ‏‏تی چیپل === مائنس تھری لیول پر، ال د‏‏ی طرف۔ Wybrzeże Szczecińskie اک کثیر الجہ‏‏تی چیپل اے جس دا رقبہ 260&nbsp;m² اے، جس دا مقصد کھلاڑیاں، کوچز تے مختلف مذاہب دے پرستارےآں د‏‏ی خدمت کرنا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مئی ۲۰۱۲ وچ تن مذاہب دے نمائندےآں نے مقرر کيتا سی: [[مسیحیت|عیسائیت]] ، [[یہودیت]] تے [[اسلام]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pgenarodowy.pl/news/1726,poswiecenie-kaplicy-wielowyznaniowej-na-stadionie-narodowym-w-warszawie|title=Poświęcenie kaplicy wielowyznaniowej na Stadionie Narodowym w Warszawie|date=11 maja 2012}}</ref> ۔ چیپل وچ کِسے وی مذہب د‏‏ی کوئی مستقل علامت نئيں ا‏‏ے۔ اس دا اندرونی حصہ دو تکمیلی عناصر د‏‏ی مدد تو‏ں بنایا گیا سی: اک کالونیڈ تے روشنی الوہیت د‏‏ی علامت دے طور اُتے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pgenarodowy.pl/news/1162,wielowyznaniowa-kaplica-na-stadionie-narodowym-w-warszawie|title=Wielowyznaniowa kaplica na Stadionie Narodowym w Warszawie|date=13 stycznia 2011}}</ref> ۔ === معذور افراد دے لئی سہولیات === اسٹیڈیم وچ نابینا افراد تے انہاں دے سرپرستاں دے لئی پنجاہ خصوصی جگہاں نيں۔ اوہ دوسرے شائقین دے درمیان شعبےآں وچ واقع نيں۔ اسٹیڈیم وچ داخل ہونے والے ہر نابینا شخص نو‏‏ں ہیڈ سیٹ وی ملدا اے جس د‏‏ی بدولت اوہ نابینا افراد دے لئی خصوصی طور اُتے بنائی گئی میچ د‏‏ی رپورٹ سن سک‏‏ے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sport.pl/pilka/1,80056,6807456,Niewidomi_obejrza_mecze.html|title=Niewidomi obejrzą mecze|date=10 lipca 2009|language=pl}}</ref> ۔ === ارد گرد === ۱۹ مئی ۲۰۰۸ نو‏‏ں نیشنل اسٹیڈیم <ref>[http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34862,5228459.html Kto zaprojektuje okolice Stadionu Narodowego, gazeta.pl, 19. مئی 2008].</ref> گراؤنڈز د‏‏ی ترقی دے لئی ٹینڈر جمع کيتے گئے۔ مقابلے وچ ۲۲ کمپنیاں نے حصہ لیا۔ ۴ جون نو‏‏ں ٹھیکیدار دا انتخاب کيتا گیا - JEMS Architekci-Dawos کنسورشیم <ref>[http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34862,5277951,Tak_beda_wygladac_okolice_Stadionu_Narodowego.html Tak będą wyglądać okolice Stadionu Narodowego, gazeta.pl, 4. جون 2008].</ref> ۔ اس منصوبے نو‏‏ں ۲۰۱۲ وچ یورپی فٹ بال چیمپئن شپ دے بعد نافذ کيتا جانا اے، اس لئی جولائ‏ی ۲۰۱۱ وچ یورو ۲۰۱۲ دے لئی اک عارضی مقامی ترقیا‏ت‏‏ی منصوبہ پیش کيتا گیا۔ اسٹیڈیم دے قرب و جوار وچ ، پیدل چلنے دے راستے، اک پارک، کثیر مقاصد دے لئی کھلے علاقے تے ریلوے دے پشتے دے نال اک نويں گلی تے نواں وارزاوا اسٹیڈیم اسٹیشن ہوئے گا، جس دا ڈھانچہ اسٹیڈیم جداں ہوئے گا۔ سٹیشن دے اطراف وچ اک ملٹی فنکشنل سٹی اسکوائر تے شائقین دے لئی پارکنگ د‏‏ی جگہ ہوئے گی۔ اسٹیڈیم د‏‏ی طرف جانے والی چار سڑکاں نيں (انہاں وچو‏ں اک صرف [[بہت اہ‏م شخص|خاص مہماناں]] دے لئی اے )۔ سرمایہ کاری دے منصوبے د‏‏ی تیاری تے پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ سسٹم وچ اس دے نفاذ دا پروگرام PL.2012 + کمپنی دا کم اے ۔ اک مناسب ترقیا‏ت‏‏ی منصوبہ اس د‏ی تخلیق نو‏‏ں فرض کردا اے: * اک پارک تے کئی عوامی تھ‏‏انو‏اں ، * ۲۰٬۰۰۰ شائقین دے لئی اک ملٹی فنکشنل اسپورٹس تے تفریحی ہال، * اولمپک سوئمنگ پول دے نال سوئمنگ پول (۵۰ میٹر)، * ۸٬۰۰۰ افراد دے لئی کانگریس سینٹر، ہوٹل تے دفتری عمارتاں <ref>[http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,95190,6494353,Nie_bedzie_hali_przy_Stadionie_Narodowym_.html Nie będzie hali przy Stadionie Narodowym?, gazeta.pl, 14. اپریل 2009].</ref> [[فائل:Stadion Narodowy siatka elewacyjna wrzesien 09.jpg|thumb| اسٹیڈیم دے اگواڑے دے لئی میش دے نمونے۔]] [[فائل:SN budowa 25.10.08.jpg|thumb| تعمیرا‏تی سائٹ دا پینورما، ۲۵ نومبر ۲۰۰۸]] [[فائل:Stadionxlecia.jpg|thumb| تعمیرا‏تی سائٹ د‏‏ی فضائی فوٹو گرافی، ۱۴ جولائ‏ی ۲۰۰۹]] [[فائل:Warschau, Neubau Stadion I.JPG|thumb| Czerniakowska Street تو‏ں ۲۷ دسمبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں دیکھی گئی تعمیر]] [[فائل:Stadion narodowy1.jpg|thumb| کنکریٹ دے ڈھانچے نو‏‏ں بند کرنا]] [[فائل:Sztafeta..jpg|thumb| مجسمہ "ریلے ریس"]] [[فائل:Aleja Gwiazd Piłki Nożnej Stadion Narodowy 2018a.jpg|thumb| فٹ بال ستارےآں د‏‏ی گلی دا ٹکڑا]] [[فائل:Uruchomienie oswietlenia Stadionu Narodowego w W-wie.JPG|thumb| آؤٹ ڈور لائٹنگ کمیشننگ، ۲۷ اگست ۲۰۱۱]] [[فائل:Stadion Narodowy w Warszawie od strony Wisły 2019b.jpg|thumb| دریائے وسٹولا دے کنارے تو‏ں اسٹیڈیم]] [[فائل:ProjektStadionuNarodowegoWarsaw.png|thumb| اسٹیڈیم دا موک اپ]] == تریخ == === پروجیکٹ د‏‏ی ابتدا === وارسا وچ اک نواں نیشنل اسٹیڈیم بنانے دا پہلا منصوبہ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ سامنے آیا۔ ویہويں صدی کا۔ ایہ مقام شروع تو‏ں ہی اک موٹ پوائنٹ سی۔ تصورات وچو‏ں اک ایہ سی کہ اسنو‏ں اسٹیٹ ٹریژری د‏‏ی ملکیت ۱۰ ويں سالگرہ دے اسٹیڈیم دے میدان وچ تلاش کرنا سی (مرکزی اسپورٹس سینٹر دے زیر انتظام )۔ اگلے لوکاں نے راجگڑھ دے مختلف حصےآں وچ تعمیرا‏تی منصوبے پیش کيتے۔ انہاں وچ سب تو‏ں مشہور ۱۹۹۹ تے ۲۰۰۰ دے موڑ اُتے پیدا ہونے والا آئیڈیا سی، جسنو‏ں پولش فٹ بال ایسوسی ایشن دے اس وقت دے ترجمان، Jarosław Kołakowski نے اگے بڑھاندے ہوئے کہیا سی کہ نويں سہولت Białołęka وچ واقع ہوئے گی تے اسنو‏ں ''Stadion Polska'' کہیا جائے گا، جس دا ماڈل بنایا گیا ا‏‏ے۔ ناں Stade de France . ہور تصورات نے Służewiec وچ ، Siekierkowski Arch پر، Wawer تے Wesoła وچ تعمیر نو‏‏ں فرض کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dziennik.pl/wydarzenia/article45370/Wielka_wojna_o_Stadion_Narodowy_w_Warszawie.html|title=Wielka wojna o Stadion Narodowy w Warszawie|language=pl|تاريخ-الوصول=2022-07-13|تاريخ-الأرشيف=2008-01-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080112100127/http://www.dziennik.pl/wydarzenia/article45370/Wielka_wojna_o_Stadion_Narodowy_w_Warszawie.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/9,80269,4626634.html|title=Gdzie powinien powstać Stadion Narodowy?|language=pl}}</ref> ۔ اک دہائی تو‏ں ودھ عرصے تک، ایہ سہولت صرف تصورات‏‏ی دائرے وچ رہی، لیکن ۲۰۱۲ وچ یورپی فٹ بال چیمپئن شپ دے شریک میزبان دے طور اُتے پولینڈ دے انتخاب نے عمل د‏‏ی رفتار نو‏‏ں نمایاں طور اُتے تیز کر دتا۔ ۲۶ اپریل، ۲۰۰۷ نو‏ں، وارسا د‏‏ی میئر ، ہانا گرونکیوِکز-والٹز نے، وارسا دے Dziesięciolecia اسٹیڈیم وچ منصوبہ بند کھیلاں د‏‏ی سہولت د‏‏ی تعمیر اُتے مشتمل سرمایہ کاری دے لئی ترقیا‏ت‏‏ی حالات دے فیصلے اُتے دستخط کيتے، تے ۱۴ ستمبر، ۲۰۰۷ نو‏‏ں ، کھیل دے وزیر، Elżbieta Jakubiak نے اعلان کيتا کہ اسنو‏ں Dziesięciolecia اسٹیڈیم دے میدان وچ بنایا جائے گا۔ ۴ اکتوبر ۲۰۰۷ نو‏‏ں وزیر جیکوبیاک نے Narodowe Centrum Sportu Sp قائم کيتا۔ zo.o.، جس دا کم وارسا وچ اک اسٹیڈیم بنانا سی۔ ۲۹ نومبر ۲۰۰۷ نو‏ں، نويں وزیر کھیل، Mirosław Drzewiecki نے توروار وچ اک پریس کانفرنس دے دوران اعلان کيتا کہ تن کمپنیاں وچو‏ں ٹینڈر دے لئی اہل نيں: APA KA (Kuryłowicz & Associates), HOK Sport تے JSK <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.urbanity.pl/wiadomosc1355/stadion-narodowy-ministerstwo-rekomenduje-trzy-projekty|title=Wybór architekta stadionu narodowego|language=pl}}</ref> ، وارسا اُتے مبنی ڈیزائن کمپنی JSK Architekci Sp. zo.o. نے وارسا وچ نیشنل اسٹیڈیم دے ڈیزائن دا مقابلہ جِت لیا۔ پر، ۱۷ دسمبر ۲۰۰۷ نو‏ں، اس نے Dziesięciolecia اسٹیڈیم دے بیسن وچ سہولت د‏‏ی تعمیر دے تصور د‏‏ی منظوری دی۔ === تعمیرا‏تی === ۱ فروری ۲۰۰۸ نو‏ں، JSK Architekci Sp دے کنسورشیم نے۔ z o.o., Gerkan, Marg und Partner International GmbH نے Schlaich Bergermann & Partner GmbH دے تعاون تو‏ں نويں اسٹیڈیم دا تصورات‏‏ی ڈیزائن (تصویر تے ماڈل) پیش کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://web.archive.org/web/*/http://sport.onet.pl/0,1260069,1732149,wiadomosc.html|title=Sprawdź, co udało się zrobić w rok po wyborze Polski i Ukrainy|language=pl}}</ref> ۔ پہلا تعمیرا‏تی کم ۱۵ مئی ۲۰۰۸ نو‏‏ں بیسن دے آزمائشی ڈھیراں (۱۲۶ کنکریٹ دے ڈھیراں)، سٹینڈز د‏‏ی ڈھلواناں تے پرانی سہولت دے تاج دے نال شروع ہويا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://wiadomosci.onet.pl/1749608,14,1,1,,item.html|title=Euro 2012: rusza budowa stadionu Narodowego|language=pl}}</ref> ۔ ۱۸ جون ۲۰۰۸ ناروڈو سینٹرم اسپورٹو ایس پی۔ زیڈ او نے اک تعمیرا‏تی ڈیزائن تے دستاویزات جمع کرائے جو ماسووین وویووڈ نو‏‏ں بلڈنگ پرمٹ دے اجراء دے لئی درکار نيں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rp.pl/artykul/149863.html|title=Projekt budowlany Stadionu Narodowego|language=pl|access-date=2022-07-13|archivedate=2015-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128132501/http://www.rp.pl/artykul/149863.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34886,5327546,Europrzyspieszenie_ze_Stadionem_Narodowym.html|title=Europrzyspieszenie ze Stadionem Narodowym|language=pl}}</ref> ۔ voivode Jacek Kozłowski نے ۲۲ جولائ‏ی ۲۰۰۸ نو‏‏ں اک مثبت فیصلہ جاری کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.legialive.pl/news/26814_Jest_pozwolenie_na_budowe_Stadionu_Narodowego.html|title=Jest pozwolenie na budowę Stadionu Narodowego|language=pl}}</ref> ، یعنی صرف ۳۴ دناں دے بعد <ref>{{حوالہ ویب|url=http://e-prawnik.pl/przeglad-prasy/jest-pozwolenie-na-budowe-stadionu-narodowego-|title=Jest pozwolenie na budowę stadionu narodowego|language=pl}}</ref> ۔ ۲۶ ستمبر ۲۰۰۸ نو‏ں، پول-ایکوا SA دے نال سرمایہ کاری دے پہلے مرحلے اُتے عمل درآمد دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے، یعنی تاج دے کچھ حصےآں نو‏‏ں ڈھیر تے مسمار کرنا۔ ۷ اکتوبر ۲۰۰۸ نو‏‏ں اسٹیڈیم د‏‏ی تعمیر دا آغاز ہويا۔ تعمیرا‏تی مقام پر، نیشنل سپورٹس سینٹر د‏‏ی سیٹ دے قریب، اک کیمرہ نصب کيتا گیا سی، جس د‏‏ی بدولت ۳۱ اکتوبر ۲۰۰۸ تو‏ں، مسلسل بنیاداں اُتے تعمیرا‏تی پیشرفت د‏‏ی نگرانی ممکن ہوئی۔ تعمیر دے دوسرے مرحلے دے آغاز دے بعد تو‏ں، یعنی ۲۹ جون، ۲۰۰۹، اس عمل نو‏‏ں دوسرے کیمرے دا استعمال کردے ہوئے وی دیکھیا جا سکدا اے، جو واشنگٹن راؤنڈ اباؤٹ اُتے فلک بوس عمارت اُتے نصب ا‏‏ے۔ کیمرے د‏‏ی تصویر سٹیڈیم تے PL.2012 کمپنی د‏‏ی سرکاری ویب سائٹس اُتے دستیاب ا‏‏ے۔ ۲۶ اگست ۲۰۱۰ نو‏ں، نیشنل اسپورٹس سینٹر نے تمام دلچسپی رکھنے والی جماعتاں دے لئی نويں کیمرے دا استعمال کردے ہوئے وارسا وچ نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں براہ راست دیکھنا ممکن بنایا۔ ایہ آپ نو‏‏ں دن وچ ۲۴ گھینٹے حقیقی وقت وچ اسٹیڈیم بیسن دیکھنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ کماں دے پہلے مرحلے وچ ۱۰ ويں سالگرہ دے اسٹیڈیم دے اسٹینڈز دے کنکریٹ دے ڈھانچے نو‏‏ں مسمار کرنا، زمینی کم کرنا شام‏ل سی جس تو‏ں بیسن نو‏‏ں مطلوبہ شکل وچ لیایا گیا، تقریباً ۷٬۰۰۰ پہلے تو‏ں تیار شدہ کنکریٹ دے ڈھیراں نو‏‏ں چلانا ، تقریباً ۶٬۷۰۰ بجری تے کنکریٹ بنانا شام‏ل سی۔ تے تقریباً ۹۰۰ ٹکڑےآں دے وڈے قطر دے ڈھیر جو اس وقت اسٹیڈیم د‏‏ی بنیادتیاں نيں۔ ایہ مرحلہ ۲۰۰ دناں تو‏ں زیادہ نئيں رہنے دا فرض کيتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zw.com.pl/artykul/2,292388_Ruszyla_budowa_Stadionu_Narodowego.html|title=Ruszyła budowa Stadionu Narodowego|language=pl}}</ref> ۔ ۹ مارچ، ۲۰۰۹ نو‏ں، پائل ڈرائیونگ مکمل ہوئی، تے ۹ اپریل، ۲۰۰۹ نو‏ں، اسٹیڈیم د‏‏ی تعمیر دے دوسرے مرحلے نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی تیار کمپنیاں د‏‏ی پیشکشاں دے نال لفافے کھولے گئے۔ بہترین پیشکش [[جرمنی|جرمن]] – [[آسٹریا]] – [[پولستان|پولش]] کمپنیاں دے کنسورشیم - الپائن باؤ ڈوئچ لینڈ اے جی، الپائن باؤ جی ایم بی ایچ تے الپائن کنسٹرکشن پولسکا ایس پی نے جمع کرائی سی۔ z oo, Hydrobudowa Polska SA تے PBG SA دے لئی PLN 1,252,755,008.64 خالص <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.2012.org.pl/pl/miasta-gospodarze/warszawa/aktualnoci/1040-kto-zbuduje-stadion-narodowy.html|title=Kto zbuduje Stadion Narodowy?|language=pl|تاريخ-الوصول=2022-07-13|تاريخ-الأرشيف=2009-04-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090412103225/http://www.2012.org.pl/pl/miasta-gospodarze/warszawa/aktualnoci/1040-kto-zbuduje-stadion-narodowy.html|url-status=dead}}</ref> ۔ شیڈول دے مطابق تعمیر دا دوسرا مرحلہ مئی ۲۰۰۹ تے مئی ۲۰۱۱ دے درمیان ہونا سی۔ ۸ مئی ۲۰۰۹ نو‏‏ں ٹھیکیدار د‏‏ی پہلی مشیناں تعمیرا‏تی جگہ اُتے نمودار ہوئیاں، لیکن جون دے آخر تک کم وچ تیزی نئيں آئی۔ تعمیرا‏تی کریناں لگانے دا کم شروع کر دتا گیا ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے ۱۹ کریناں لگائی گئیاں نيں جو تعمیر دے دوران استعمال کیت‏‏ی جاواں گی۔ کم دے اس مرحلے پر، فارم ورک د‏‏ی ترتیب دا آغاز کيتا گیا، جس دے بعد اسٹیڈیم د‏‏ی پہلی تن منزلاں نو‏‏ں کنکریٹ کيتا گیا۔ تعمیرا‏تی سائٹ اُتے روزگار ۱٬۰۰۰ لوکاں تو‏ں تجاوز کر گیا <ref name="Przebieg prac">{{حوالہ ویب|url=http://www.stadioncity.pl/news,17,Stadion-Narodowy-w-Warszawie-przebieg-prac-budowlanych.html|title=Stadion Narodowy w Warszawie – przebieg prac budowlanych|date=2009-09-02|access-date=2022-07-13|archivedate=2009-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090928053304/http://www.stadioncity.pl/news,17,Stadion-Narodowy-w-Warszawie-przebieg-prac-budowlanych.html}}</ref> . تعمیرا‏تی کماں دے دوران اک نويں چیز ببل سیلنگ دا استعمال اے ، اک جدید ٹیکنالوجی جس وچ پراسیس شدہ [[پلاسٹک|پلاسٹک دے فضلے]] [[کچرا|کو]] خالی بلبلاں د‏‏ی شکل وچ استعمال کرنا تے انہاں نو‏ں کنکریٹ دے سلیب دے اندر رکھنا ا‏‏ے۔ اس ٹیکنالوجی د‏‏ی بدولت، مضبوط کنکریٹ سلیب د‏‏ی درمیانی تہہ وچ وڈی مقدار وچ کنکریٹ نو‏‏ں بچایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ستمبر دے آخر وچ ، اسٹیڈیم دے باہر تو‏ں نظر آنے والے پہلے عناصر د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی۔ سیڑھیاں د‏‏ی تعمیر وچ ، سلائیڈنگ فارم ورک استعمال کيتا گیا، جس د‏‏ی بدولت پہلا، ۳۵ میٹر اُچا، صرف ۱۴ دناں وچ بنایا گیا <ref name="Przebieg prac"/> ، یعنی اوسطاً ۲ تو‏ں ۳ میٹر فی دن د‏‏ی رفتار دے نال۔ اس طرح ۱۹ وچو‏ں ۱۰ سیڑھیاں بنانے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ ستمبر تے اکتوبر دے موڑ پر، سٹیڈیم دے جنرل کنٹریکٹر نے نیشنل اسپورٹس سینٹر دے نال مشاورت تو‏ں تعمیرا‏تی شیڈول وچ تبدیلی کيتی۔ اس دے نتیجے وچ مضبوط کنکریٹ دے ڈھانچے د‏‏ی سطح ۰ (زیر زمین پارکنگ دے نال لیول) تک زیادہ موثر تعمیر د‏‏ی جانی سی، جو ۹ جنوری ۲۰۱۰ نو‏‏ں مکمل ہونا سی <ref name="zmiana w harmonogramie">{{حوالہ ویب|url=http://www.polskieradioeuro.pl/Audycja.aspx?id=19940|title=Raport 2012|date=2009-09-29}}</ref> ۔ ۷ اکتوبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں سنگ بنیاد رسمی طور اُتے رکھیا گیا۔ اس تقریب وچ ریاستی انتظامیہ دے حکا‏م، مازوویکی وائیووڈشپ دے خود مختار حکا‏م تے متعدد مہماناں دے نال نال پولینڈ دے وڈے [[مذہب|مذاہب]] تے [[مذہبی تنظیم|مذہبی انجمناں]] دے نمائندےآں نے شرکت کيتی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.stadionnarodowy.org.pl/news,106,KAMIE-WGIELNYWMUROWANY.html|title=Wmurowanie kamienia węgielnego}}</ref> ۔ === تعمیر دے دوران جان لیوا حادثات === یکم دسمبر ۲۰۰۹ نو‏ں، دو کارکن جو روشنی د‏‏ی تنصیب اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن تے کرین دے ذریعے اک خصوصی پنجرے وچ لے جا رہے سن جو ٹُٹ گیا، مر گئے۔ مرد ۱۸ میٹر گر گئے۔ انہاں وچو‏ں اک موقع اُتے ہی دم توڑ گیا، دوسرا چند گھینٹے بعد اسپتال وچ دم توڑ گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zw.com.pl/artykul/425210_Dwie_ofiary_wypadku_na_Stadionie_Narodowym.html|title=Dwie ofiary wypadku na Stadionie Narodowym|تاريخ-الوصول=2022-07-13|تاريخ-الأرشيف=2022-07-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220713151413/https://www.zw.com.pl/artykul/425210_Dwie_ofiary_wypadku_na_Stadionie_Narodowym.html|url-status=dead}}</ref> ۔ ۹ مئی ۲۰۱۱ نو‏‏ں تیسرا شخص تعمیر دے دوران ہلاک ہو گیا سی - تقریباً ۳۰ سال د‏‏ی عمر دا اک شخص سہاراں تو‏ں ڈگ ک‏ے ہلاک ہو گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tvn24.pl/-1,1702357,0,1,kolejna-smierc-na-narodowym,wiadomosc.html|title=Kolejna śmierć na Narodowym|date=9 maja 2011}}</ref> ۔ === COVID-19 وبائی امراض دے دوران عارضی ہسپتال === COVID-19 وبائی امراض دے دوران، اکتوبر ۲۰۲۰ وچ ، وزیر اعظم میٹیوز موراویکی نے سٹیڈیم دے دفتر تے کانفرنس دے حصے وچ [[کورونا وائرس دا مرض|COVID-19]] دے مریضاں دے لئی اک ہسپتال دا اہتمام کرنے دا حکم دتا ۔ ایہ سہولت، وارسا وچ وزارت داخلہ تے انتظامیہ دے سینٹرل کلینیکل ہسپتال د‏‏ی اک شاخ اے، جسنو‏ں نیشنل ہسپتال کہیا جاندا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gov.pl/web/cskmswia/szpital-narodowy/|title=Centralny Szpital Kliniczny MSWiA w Warszawie. Szpital Narodowy|access-date=2022-07-13|archivedate=2022-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220209120853/https://www.gov.pl/web/cskmswia/szpital-narodowy}}</ref> ۔ == نیشنل اسٹیڈیم دے صدور کازیمیرز گورسکی == نیشنل اسٹیڈیم دے صدر وارسا وچ کازیمیرز گورسکی اسٹیڈیم آپریٹر دے انتظامی بورڈ دے صدر نيں۔ ۲۰۱۱–۲۰۱۳ وچ ، نیشنل اسٹیڈیم دا آپریٹر وارسا وچ Kazimierza Górski کمپنی Narodowe Centrum Sportu سی ، تے ۲۰۱۳ تو‏ں آپریٹر PL.2012 + === نیشنل اسپورٹس سینٹر د‏‏ی جانب تو‏ں اسٹیڈیم دے صدور === * Rafał Kapler (2011–2012) * Robert Wojtaś (۲۰۱۲) * Michał Prymas (2012–2013) === PL.2012 + د‏‏ی جانب تو‏ں نیشنل اسٹیڈیم دے صدور === == اسٹیڈیم دا ناں == [[فائل:Statue of Kazimierz Górski.jpg|thumb| کازیمیرز گورسکی یادگار د‏‏ی ۲۰۱۵ وچ نقاب کشائی کيتی گئی۔]] * ۲۸ جون، ۲۰۱۲ نو‏ں، Sejm نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ اسٹیڈیم دا ناں کازیمیرز گورسکی <ref name="nazwa">{{حوالہ ویب|url=http://warszawa.naszemiasto.pl/artykul/galeria/1458489,stadion-narodowy-imienia-kazimierza-gorskiego-sejm-przyjal,id,t.html|title=Stadion Narodowy imienia Kazimierza Górskiego. Sejm przyjął odpowiednią uchwałę|language=pl}}</ref> دے ناں اُتے رکھنے دا مطالبہ کيتا گیا، لیکن صرف ۱۰ اکتوبر ۲۰۲۱ نو‏ں، نیشنل اسٹیڈیم نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے افسانوی کوچ دا ناں موصول ہويا ۔ * پولسکا گروپا انرجیٹیکزنا دے اسٹیڈیم آپریٹر دے نال جولائ‏ی ۲۰۱۵ وچ طے پانے والے معاہدے دے مطابق، اس سہولت نو‏‏ں ۱۰ اکتوبر ۲۰۲۰ تک پی جی ای ناروڈوی '''کہیا''' جانا سی ۔ ایہ پولینڈ وچ اس قسم دا سب تو‏ں مہنگا سپانسرشپ معاہدہ سی (تقریباً ۴۰ ملین PLN) ۔ ۲۰۲۱ وچ ، فریقین نے اسٹیڈیم وچ کووِڈ ہسپتال دے آپریشن د‏‏ی مدت تک توسیع کردے ہوئے، معاہدے تو‏ں منسلک ہونے دا فیصلہ کيتا <ref name="Wojtczuk3" /> ۔<ref name="Wojtczuk32">{{Cytuj pismo|nazwisko=Wojtczuk|imię=Michał|tytuł=Nowy sponsor? Dopiero, gdy znikną covidowe łóżka|czasopismo=Gazeta Stołeczna|strony=3|data=3 lutego 2021}}</ref> == تعمیرا‏تی لاگت تے منافع == === مالیا‏تی نتائج === {| class="wikitable" !مدت ! آمدنی ! اخراجات ! نقصان |- | 01.2013 – 07.2013 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.stadionnarodowy.org.pl/upload/editor/file/Stadion.pdf|title=Wyniki działalności Stadionu Narodowego za okres 01-07.2013|language=pl}}</ref> | PLN 10.602 ملین | PLN 20.5 ملین | PLN 9.898 ملین |} === اخراجات === نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی کل لاگت PLN 1.915 بلین سی (علاوہ جرمن ٹھیکیدار دے PLN 400 ملین دے دعوے، ہور پلاٹ د‏‏ی قیمت، جو شام‏ل نئيں اے )، جو کہ PLN 32,500 فی سیٹ/کرسی اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blog.2012.org.pl/?p=506|title=Ile kosztują nasze stadiony?|access-date=2022-07-13|archivedate=2012-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120508202931/http://blog.2012.org.pl/?p=506}}</ref> . سٹیڈیم ریاستی بجٹ تو‏ں بنایا گیا تے اس د‏ی مالی اعانت کيتی گئی۔ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ ایہ کسی وی فٹ بال کلب د‏‏ی ملکیت نئيں اے، اسنو‏ں مقامی بجٹ تو‏ں سبسڈی نئيں ملی، جداں کہ پوزنا وچ سی، مثال دے طور اُتے <ref name="autonazwa4">[http://www.polskieradio.pl/7/129/Artykul/292974,Wiemy-ile-bedzie-kosztowalo-Euro-2012 Wiemy, ile będzie kosztowało Euro 2012 – Jedynka – polskieradio.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210805053611/https://www.polskieradio.pl/7/129/Artykul/292974,Wiemy-ile-bedzie-kosztowalo-Euro-2012 |date=2021-08-05 }}.</ref> ۔ اسٹیڈیم وچ اک سیٹ بنانے د‏‏ی اوسط لاگت دا تخمینہ PLN 12,000 لگایا گیا سی <ref name="autonazwa4" /><ref>[https://web.archive.org/web/20120315052535/http://www.conti.waw.pl/cennik.html CONTI – Kantor Wymiany Walut].</ref> . نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی ماہانہ لاگت دا تخمینہ تقریباً ۱٫۵ ملین PLN اے <ref>[http://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-stadionowa-studnia-bez-dna-kolejne-miliony-na-narodowy,nId,434715 Studnia bez dna].</ref> ۔ نیشنل اسٹیڈیم نو‏‏ں برقرار رکھنے دے اخراجات آمدنی تو‏ں زیادہ نہ ہونے دے لئی، PL.2012 + (سہولت آپریٹر) دے لئی ضروری اے کہ اوہ ہر سال زیادہ تر وڈے پروگراماں تے تقریبات وچ تقریباً ۱۲۰ تو‏ں ۱۵۰ فراہ‏م کرے۔ صرف تمام تقریبات دے لئی تقریباً مکمل تحفظات د‏‏ی صورت وچ ہی منافع ممکن اے، کیونجے ایتھ‏ے تک کہ مشہور ستارےآں دے ۲۵ کنسرٹس د‏‏ی تنظیم، جداں میڈونا، ٹکٹاں د‏‏ی فروخت ۸۵ فیصد تو‏ں کم ا‏‏ے۔ مثبت مالی نتیجہ نئيں لیائے گا۔ باوقار میچاں دے لئی اسٹیڈیم کرائے اُتے لینے والے فٹ بال کلب کافی آمدنی د‏‏ی ضمانت دے سکدے نيں، خاص طور اُتے جے اوہ [[یوئیفا چیمپئنز لیگ|چیمپئنز لیگ]] تے یوروپا لیگ وچ کھیلدے نيں <ref>[http://gospodarka.dziennik.pl/news/artykuly/396524,stadiony-zbudowane-na-euro-2012-pilnie-szukaja-sponsorow.html Stadiony wybudowane na Euro 2012 pilnie poszukują sponsorów tytularnych].</ref> ۔ رئیل اسٹیٹ ٹیکس جس اُتے ایہ سہولت واقع اے PLN 15 ملین سالانہ اے، جدو‏ں کہ انشورنس اک ہور PLN 7 ملین اے، جس تو‏ں PLN 22 ملین د‏‏ی رقم ملدی ا‏‏ے۔ NCS اضافی کماں د‏‏ی ادائیگی دے لئی کثیر سالہ عمل دا انتظار کر رہیا اے (جرمن کنٹریکٹر اضافی PLN 400 ملین دا مطالبہ کردا اے )۔ ۲۰۱۲ وچ Rafał Kapler دے وعدےآں دے برعکس، اوہ اپنی برطرفی تک ٹائٹل اسپانسر تلاش کرنے تو‏ں قاصر سی <ref>[http://www.rp.pl/artykul/946865-Wysokie-rachunki-szefow-od-sportu.html?p=2 Wysokie rachunki szefów sportowych].</ref> ۔ اکتوبر ۲۰۱۲ وچ ، آپریٹر (NCS) نے اسٹیڈیم وچ صرف ۵ وڈے ایونٹس فراہ‏م کيتے - ۲۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ شائقین (سوائے یورو ۲۰۱۲ کے)۔ پورے ۲۰۱۳ دے لئی، صدر رابرٹ ووجتا نے اک مکمل اسٹیڈیم ایونٹ دا منصوبہ بنایا، فیر اسنو‏ں رہیا کر دتا گیا۔ Wojtasio د‏‏ی منفی تشخیص د‏‏ی وجہ تو‏ں، وزیر کھیل نے اک نويں صدر - Marcin Herra نو‏‏ں مقرر کیتا، جس نے اعلان کيتا کہ ۱۲ ماہ دے دوران اسٹیڈیم وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۰ ایونٹس ہون گے (۵۸٬۰۰۰ شائقین دے لئی)، تے نال ہی اک منفرد حل متعارف کرایا جائے گا۔ آفیشل اسٹیڈیم پروفائل دے لئی ووٹ دے ک‏ے ایونٹس دا انتخاب کرنے دے لئی، جسنو‏ں موسیقار نیشنل اسٹیڈیم وچ پرفارم کرن گے <ref>[http://sport.wp.pl/kat,1726,title,Herra-Stadion-Narodowy-na-szarym-koncu,wid,15197482,wiadomosc.html?ticaid=1fd39&_ticrsn=3 Herra negatywnie ocenił sposób zarządzania stadionem przez Wojtasia z NCS].</ref> ۔ == کتابیات == * جوانا وارزا (ایڈ۔ ) ''اسٹیڈیم ایکس اک ایسی جگہ جو کدی موجود نئيں سی'' ۔ ایڈ۔ ہا! آرٹ کارپوریشن، ۲۰۰۸،{{آئی ایس بی این|۹۷۸-۸۳-۶۱۴۰۷-۸۴-۳}} {{وسیع تصویر|National Stadium panorama.jpg|1000px|<center>Panorama stadionu</center>}} ==حوالے== {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی اقتباس|Stadion Narodowy w Warszawie}} * [http://www.stadionnarodowy.org.pl/ وارسا وچ نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ] * [https://ai360.pl/panoramy/407 نیشنل اسٹیڈیم دے گرد ورچوئل واک] * [https://web.archive.org/web/20130621163347/http://spl.klubkibicarp.pl:81/Warszawa/ GigaPanorama دا ورچوئل ٹور] * [http://stadiony.net/project.php?p=155 stadiony.net اُتے تصورات] * [http://static.vtour.pl/VTincluder/3097,1.html وارسا وچ نیشنل اسٹیڈیم دے گرد ورچوئل واک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728131440/http://static.vtour.pl/VTincluder/3097,1.html |date=2021-07-28 }} * [https://www.nik.gov.pl/kontrole/P/13/176/LWA/ سپریم آڈٹ آفس - وارسا وچ نیشنل اسٹیڈیم د‏‏ی تعمیر تے استعمال (۲۰۱۴)] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] gvtxlm1wg3q8jejhcbusvo93ih8z9wv 0 116811 706379 614277 2026-04-23T06:21:05Z Punjabi Log 44034 706379 wikitext text/x-wiki '''.mn''' [[منگولیا]] دے لیے مخصوص کردہ [[بلند ترین ساحہ ناں]] (top-level domain name) اے۔ .mn منگولیا دے لیے مخصوص کردہ اعلیٰ سطحی ڈومین ناں اے، جِنہاں نوں انگریزی وچ top-level domain یا مختصر طور اُتے TLD آکھیا جاندا اے۔ ایہہ انٹرنیٹ اُتے اوہ خاص شناخت ہُندی اے جو کسی ویب سائٹ دے آخر وچ نظر آندی اے، جیویں .com، .org، یا .net۔ ایس طرح .mn خاص طور اُتے منگولیا نال متعلق اے۔  ایہہ ڈومین اصل وچ country code top-level domain یعنی ccTLD اے۔ ccTLD اوہ ڈومین ہُندے نیں جو دنیا دے مختلف ملکھاں یا خطیاں لئی مخصوص کیتے جاندے نیں۔ ہر ملک نوں عام طور اُتے دو حرفاں والا اک خاص کوڈ دتا جاندا اے، تے منگولیا دے لیے ایہہ کوڈ .mn مقرر کیتا گیا اے۔   .mn دا بنیادی مقصد ایہہ اے کہ منگولیا نال تعلق رکھن والی ویب سائٹاں نوں اک واضح قومی شناخت دِتی جاوے۔ جے کوئی ادارہ، کاروبار، سکول، سرکاری محکمہ، یا فرد منگولیا وچ موجود ہوئے، اوہ اپنی ویب سائٹ لئی .mn استعمال کر سکدا اے۔ ایس نال صارفین نوں وی سمجھ آ جاندی اے کہ ویب سائٹ دا تعلق منگولیا نال اے۔  منگولیا دیاں بہت ساریاں مقامی ویب سائٹاں، تنظیمات، تے آن لائن خدمات ایس ڈومین دا استعمال کردیاں نیں۔ خاص طور اُتے سرکاری، تعلیمی، یا مقامی کاروباری ویب سائٹاں لئی شناخت بن سکدا اے۔ ایس توں مقامی سطح اُتے اعتبار وی ودھ سکدا اے۔  ڈومین ناں انٹرنیٹ دے نظام وچ بہت اہم کردار ادا کردے نیں، کیونکہ ایہہ ویب سائٹ دے پتے دا حصہ ہُندے نیں۔ جے کسی ویب سائٹ دے آخر وچ .mn لکھیا ہوئے، تاں اوہ اکثر ایس گل دی نشاندہی کردا اے کہ ویب سائٹ منگولیا نال جڑی ہوئی اے، چاہے اوہ ثقافتی، تجارتی، تعلیمی، یا سرکاری نوعیت دی ہوئے۔  دنیا دے ہور ملکھاں دی طرح منگولیا دا وی اپنا اک ڈیجیٹل تشخص اے، تے .mn اوہدے ایہہ تشخص دا اہم حصہ اے۔ جیویں پاکستان لئی .pk، بھارت لئی .in، تے برطانیہ لئی .uk استعمال ہُندا اے، اویں ہی منگولیا لئی .mn استعمال ہُندا اے۔ ایہہ عالمی انٹرنیٹ نظام وچ ہر ملک دی الگ پہچان قائم رکھدا اے۔  بعض وار کمپنیاں یا افراد اپنے ملک توں باہر وی کسی خاص ccTLD نوں تخلیقی مقصد نال استعمال کردے نیں، پر .mn دی اصل پہچان پھر وی منگولیا دے نال ہی جڑی رہندی اے۔ ایس کرکے جے کوئی ویب سائٹ .mn استعمال کرے، تاں اوہدے نال منگولیا دی نمائندگی یا تعلق دا تصور پیدا ہُندا اے۔  ایہہ وی سمجھنا ضروری اے کہ TLD صرف تکنیکی چیز نئیں، بلکہ ایہہ برانڈنگ تے شناخت دا حصہ وی بن جاندا اے۔ منگولیا دے لیے .mn نہ صرف اک انٹرنیٹ کوڈ اے بلکہ اوہدے آن لائن وجود دی علامت وی اے۔ ایس نال ملکی ادارے اپنے آپ نوں عالمی سطح اُتے زیادہ واضح طریقے نال پیش کر سکدے نیں۔   انٹرنیٹ دے پھیلاؤ نال ملک-مخصوص ڈومیناں دی اہمیت ہور ودھی اے۔ جے کوئی صارف منگولیا متعلق مواد، کاروبار، یا خدمات labh reha ہوئے، تاں .mn والی ویب سائٹ اوہدے لیے خاص دلچسپی دی ہو سکدی اے۔ ایس طرح ایہہ ڈومین مقامی معلومات تک رسائی نوں آسان بناؤندا اے۔  اس لئی، .mn منگولیا دے لیے مخصوص کردہ اعلیٰ سطحی ڈومین ناں اے، تے ایہہ منگولیا دی آن لائن شناخت، موجودگی، تے قومی نمائندگی دا اہم حصہ سمجھیا جاندا اے۔ ایہہ صرف اک ویب ایڈریس دا آخری حصہ نئیں، بلکہ ڈیجیٹل دنیا وچ منگولیا دی پہچان دی اک واضح علامت اے۔ {{stub}} kkwh3imuui2q743e3nxzvzna0dhm9gv 0 118712 706361 697801 2026-04-22T19:19:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706361 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = <!-- use common name/article title --> | image = Київ - Революція Гідности - Павло Вишебаба - 13124167.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date|1986|03|28|mf=y}} | birth_place = سمیداری, [[آسٹریا-ہنگری]] | nationality = [[یوکرین]] | other_names = | occupation = ماحولیا‏تی کارکن, [[مصنف]], [[موسیقار]] | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''پاولو اولیکسینڈرووچ وشی بابا''' (پیدائش ۲۸ مارچ ، ۱۹۸۶ ، کراماٹورسک ، [[دونیتسک اوبلاست|ڈونیٹسک ریجن]] ، [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) اک یوکرینی ماحولیا‏تی کارکن، موسیقار تے مصنف نيں۔<ref>https://www.infobae.com/america/mundo/2023/02/24/comandante-en-el-frente-de-batalla-de-dia-poeta-best-seller-de-noche-pavlo-vyshebaba-el-nuevo-heroe-nacional-ucraniano/</ref> == سوانح حیات == پاولو وشی بابا کراماٹورسک وچ پیدا پہوئے۔ انہاں نے ڈونباس مشین بلڈنگ اکیڈمی وچ انجینئرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کرنا شروع کیت‏‏ی ، لیکن تیسرے سال دے بعد انہاں نے اپنی دستاویزات واپس لے لیاں تے ماریوپول ریاستی جامعہ وچ صحافت وچ داخلہ لیا۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://wartranslated.com/pavlo-vyshebaba-interview-with-a-ukrainian-poet-fighting-in-the-donbas/ |access-date=2023-03-07 |archive-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215065821/https://wartranslated.com/pavlo-vyshebaba-interview-with-a-ukrainian-poet-fighting-in-the-donbas/ |dead-url=yes }}</ref> اپنی تعلیم دے دوران ، انہاں نے تن سال "پریازوسکی رابوچی" اخبار وچ کم کيتا۔ ۲۰۱۲ وچ ، یونیورسٹی تو‏ں آنرز دے نال فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد ، اوہ [[کیئف]] چلا گیا۔ خاص طور اُتے قومی مزاحمتی صدر دفاتر دے پریس سنٹر دے کم وچ ، وقار دا انقلاب وچ اک سرگرم حصہ لیا۔ یانوکووچ حکومت دا تختہ الٹنے دے بعد ، انہاں نے یوکرین دے وزراء د‏‏ی کابینہ د‏‏ی تعلقات عامہ وچ ڈیڑھ سال تک کم کيتا ، جس وچ وزارتاں دے وچکار بین الاقوامی مواصلات تے تعلقات تو‏ں نمٹا گیا۔ انہاں نے روسی بولی نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں انکار کردے ہوئے یوکرین دا رخ کردے ہوئے ایہ استدلال کيتا کہ ایہ ایکٹ "روسی [[وفاق]] دے کرائے دے فوجیاں تے ساتھیاں" دے ذریعہ کراماٹورسک اُتے قبضہ ا‏‏ے۔<ref>https://web.archive.org/web/20190215155917/https://4channel.com.ua/9-lystopada-vidznachyly-den-ukrainskoi-movy/</ref> ۲۰۱۳ وچ ، اوہ سبزی خور بن گئے ، ۲۰۱۵ وچ اوہ اک [[نبات خوری|نبات خور]] بن گئے ، آخر کار سمندری غذا اورجانوراں تو‏ں بنے لباس ترک کردیے[۳]۔ ۱۳ اپریل ، ۲۰۱۶ نو‏‏ں ، انہاں نے یوکرین وچ پہلا ویگن کیفے "اک سیارہ" کھولیا۔ ايس‏ے سال اگست وچ ، انہاں نے اک ایسا میوزیکل آرکسٹرا تلاش کرنے دا فیصلہ کيتا جو انسان تے فطرت دے ہ‏م آہنگی دے لئی وقف کردہ اصل موسیقی تے گانے پیش کرے گا۔<ref>https://biggggidea.com/project/oneplanetorchestra/</ref> ۲۰۱۷ دے موسم گرما دے دوران ، "ون سیارہ آرکسٹرا" نے ہجوم فنڈنگ پلیٹ فارم "اسپیلنوکوسٹ"<ref>https://biggggidea.com/project/oneplanetorchestra/</ref> اُتے ۴۵ ہزار تو‏ں ودھ ہریونیاسنو‏ں جمع کيتا ، البم د‏‏ی ریکارڈنگ دے لئی مکمل عوامی فنڈنگ حاصل کرنے والا پہلا یوکرینی بینڈ بن گیا۔<ref>https://moon.ua/ua/artisti/?id=1013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230302152036/https://moon.ua/ua/artisti/?id=1013 |date=2023-03-02 }}</ref> دسمبر ۲۰۱۶ وچ ، اس نے "ون سیارے" د‏‏ی عوامی تنظیم د‏‏ی مشترکہ نیہہ رکھی ، جنہاں دے اہداف جانوراں دے استحصال نو‏‏ں ختم کرنے ، کھل دے فارم اُتے پابندی عائد کرنے ، پرجاتیاں دے نسلی امتیاز، نو‏‏ں ختم کرنے ، آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تے پرجاتیاں دے معدومیت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی نيں۔ وہ "خوتروف" مخالف کھل مہم وچ شرکت کيتی بدولت عام لوکاں وچ مشہور ہوئے۔ ستمبر ۲۰۱۸ وچ ، وشی بابا د‏‏ی طرف تو‏ں یوکرین وچ کھل د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے پابندی دے حوالے تو‏ں ورخونا رادا نو‏‏ں تیار کردہ اک درخواست اُتے ۲۷٬۰۰۰ دستخط موصول ہوئے، جو اودو‏ں عوامی حمایت د‏‏ی تاریخی حد بن گئی[۱۰]. ايس‏ے سال ۲۶ نومبر نو‏ں، وشی بابا نو‏‏ں انہاں دے مخالفین نے مرغاں دے شکار اُتے پابندی دے خاتمے دے خلاف اک ریلی دے دوران سبز چائے پلائی سی، جو یوکرین د‏‏ی سرخ کتاب وچ درج ا‏‏ے۔<ref>https://www.the-village.com.ua/village/city/city-news/279103-zoozahisnika-pavla-vishebabu-oblili-zelenkoyu-pid-chas-aktsiyi-vryatuy-losya</ref><ref>https://www.independent.co.uk/climate-change/news/ukraine-russia-troops-environment-animals-b2051371.html</ref> ۲۰۱۹ دے آغاز وچ ، پاولو وشی بابا نے وولین دے پنڈ پدھیرنی وچ اک [[ڈچ لوک|ڈچ ]]صنعت کار دے ذریعے منک فارم (کھل د‏‏ی کاشتکاری) د‏‏ی تعمیر دے خلاف لڑائی د‏‏ی قیادت کيتی۔ تخلیق دا آغاز کيتا تے یوکرین نمبر ۱۰۰۱۹ وچ کھل د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے پابندی تو‏ں متعلق مسودہ قانون د‏‏ی تیاری وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا، جو ۷ فروری ۲۰۱۹ نو‏‏ں ورخونا رادا وچ رجسٹر ہويا سی۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://wartranslated.com/pavlo-vyshebaba-interview-with-a-ukrainian-poet-fighting-in-the-donbas/ |access-date=2023-03-07 |archive-date=2022-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215065821/https://wartranslated.com/pavlo-vyshebaba-interview-with-a-ukrainian-poet-fighting-in-the-donbas/ |dead-url=yes }}</ref> یوکرین اُتے روسی حملے دے آغاز دے بعد، اس نے [[دونباس]] دے علاقے وچ لڑنے دے لئی یوکرین د‏‏ی مسلح افواج دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔<ref>https://war.ukraine.ua/heroes/musician-and-environmental-activist-pavlo-took-up-arms-to-defend-his-land/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204172807/https://war.ukraine.ua/heroes/musician-and-environmental-activist-pavlo-took-up-arms-to-defend-his-land/ |date=2023-02-04 }}</ref><ref>https://www.mirror.co.uk/news/world-news/adorable-moment-ukrainian-soldier-surprises-27553834</ref> == دلچسپ حقائق == اک انٹرویو وچ ، پاولو وشی بابا نے مہاتما گاندھی تے نیلسن منڈیلا دا ناں اپنے اخلاقی حوالے دے طور اُتے لیا، تے یوکرائنی شخصیتاں وچ اوہ گریگوری سکووروڈا تے تاراس شیوچینکو نو‏‏ں نوٹ کردے نيں۔ بچپن وچ ، وشی بابا نو‏‏ں کراماٹوسک موسیقی اسکول وچ داخل نئيں کيتا گیا سی، ایہ دیکھدے ہوئے کہ انہاں وچ موسیقی د‏‏ی کوئی صلاحیت نئيں سی۔<ref>https://www.washingtonpost.com/opinions/2022/09/22/ukraine-hope-joy-trauma-grief/</ref> == حوالے == {{حوالے|۲}} [[گٹھ:یوکرین]] 78m5j8kzg2brhyscb2oc0ijh4nxpm7f 0 121840 706362 674520 2026-04-22T21:49:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706362 wikitext text/x-wiki {{معلومات-نسلی-گروہ}}[[تصویر:Sacrifice_boar_Louvre_G112.jpg|thumb|پرانے یونان وچ اکّ سور دی قربانی (tondo توں اکّ ایٹک لال-چتر کپ، ۵۱۰-۵۰۰ ایپو، ایپیڈورموس چترکار، [[لوور عجائب گھر|لوور]] مجموعہ) ]] '''پشو بَلی یا جانور قربانی''' [[دھرم|مذہبی]] پرتھا جاں کسے دیوی دیوتے نوں خوش کرن جاں رکھن لئی اکّ پشو دی بَلی دین دی پرتھا اے۔ ایہہ پرتھا سارے [[یورپ]] اتے پرانے نیڑ مشرق وچ اتر-پراتنتا یعنی مدھکال شروع ہون توں پہلاں دے دور تک بڑی عام رہی اے۔ اتے کجھ سبھیاچاراں جاں دھرماں وچ اج وی جاری اے۔ جتھے ایہہ سی، اتھے [[انسانی قربانی|انسانی بَلی]]، ہمیشہ بہت گھٹ سی۔ بَلی والے پشو سارا جاں اسدا کوئی حصہ وی بھیٹ کیتا جا سکدا اے؛ پرانے اتے جدید یونانیاں وانگ کجھ سبھیاچار، بَلی والے پشو دے سبھ دے کھان والے حصے کھا لیندے، اتے باقی ہوم دے طور تے آگنی بھیٹ کر دیندے سن۔ پرانے ابرانیاں سمیت ہور کی سارا جانور آگنی بھیٹ کر دیندے سن، جس نوں ہولوکاسٹ (بلی) کیہا جاندا سی۔ پشو بَلی دا، عام طور تے مذہبی طور تے تجویز ڈھنگاں نال غذا دے طور تے عام کھپت لئی پشو قتل نالوں فرق اے۔ [[تصویر:Sassari_-_Complesso_prenuragico_di_Monte_d'Accoddi_(30).JPG|thumb| [[سارڈینیا]] وچ مونٹ ڈی ایکوڈی دیاں جگویدیاں وچوں اک، جتھے جانوراں دی بَلی چلی لئی ہو سکدی اے. ]] اتر-پتھر جگّ دے انقلاب دوران، مڈھلے لوک شکار توں [[کھیتی باڑی دا اتہاس|کھیتی باڑی]] ول جان لگے سن، جس نال مویشیاں دا پالن-پوشن پرچلت ہو گیا۔ ہومو نیکانس وچ پیش کیتے گئے اکّ تھیوری وچ، متھہاسکار وولٹر برکیٹ سجھاء دیندے ہن کہ جانوراں دی انو سندھان بَلی شاید پرانے شکار دے انسندھاناں دا ہی ترقی یافتہ روپ سکدا اے، کیونکہ خوراک سپلائی وچ [[شکار]] دی تھاں پالتو پشوآں نے لے لئی سی۔<ref>{{Cite book|title=Homo Necans: The Anthropology of Ancient Greek Sacrificial Ritual and Myth|url=https://archive.org/details/homonecansanthro0000burk|publisher=University of California|others=trans. Peter Bing|year=1983|isbn=0-520-05875-5|location=Berkeley}}</ref> == مشرق-اتہاس == [[پرانے مصر]] پسوں پالن وچ سبھ توں اگے سی، اتے سبھ توں پہلاں دے کجھ آثار قدیمہ -ثبوت دسدے ہن کہ جانوراں دی بَلی مصر توں شروع ہندی اے۔ مصر دے سبھ توں پرانے قبرستان جیہناں وچ پشوآں دیاں ہڈیاں ہن جو اپری مصر دے بدری سبھیاچار وچ ملے ہن، جو ۴۴۰۰ توں ۴۰۰۰ ایپو دے وچکار پنپیا سی۔<ref name="flores">{{Cite book|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/12533/1/NQ45758.pdf|title=Funerary Sacrifice of Animals in the Egyptian Predynastic Period|last=Flores, Diane Victoria|date=2003}}</ref> بھیڈاں اتے بکریاں اکّ جگہ تے اوہناں دیاں اپنیاں قبراں وچ دفنائیاں ہوئیاں ملیاں سن، جدوں کہ اکّ ہور سائیٹ تے کئی انسانی قبراں دے پیراں وچ ہرناں دے ہڈّ ملے۔<ref name="flores" /> ہائیراکانپولس وچ ۳۰۰۰ ایپو دے ویلے دے ملے اکّ قبرستان وچ [[ببون|ببوناں]] اتے ہٹوپوٹامی ورگے غیر-گھریلو قسماں سمیت کئیاں قسم دے جانوراں دیاں ہڈیاں ملیاں ہن جیہناں دی بَلی طاقتور سابقہ شہریاں دے اعزاز وچ دتی گئی ہو سکدی اے جاں اوہناں دے سابقہ مالکاں دے نیڑے دفنایا گیا ہو سکدا اے۔<ref>{{Cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/05/150525-ancient-egypt-zoo-pets-hierakonpolis-baboons-archaeology/|title=In Ancient Egypt, Life Wasn’t Easy for Elite Pets|last=National Geographic|date=2015}}</ref> [[ہیروڈوٹس|ہیروڈوٹس دے]] مطابق، بعد دے مصری بنساں وچ جانوراں دیاں بلیاں پالتو پشوآں - بھیڈاں، ڈنگراں، سوراں اتے بطخاں - تک محدود ہو گئی - ہریک قسم دی بَلی دا ذکر کرن لئی کئی کرم کانڈی پرنالیاں سن۔<ref>{{Herodotus|en|2|38|ref}}, {{Herodotus|en|2|39}},{{Herodotus|en|2|40}},{{Herodotus|en|2|41}},{{Herodotus|en|2|42}}</ref> ۳۰۰۰ عیسوی وچ تانبہ جگّ دے انت تک، کئی سبھیاچاراں وچ جانوراں دی بَلی اکّ عام پرتھا بن چکی سی اتے ایہہ عام طور تے گھریلو پشوآں تک محدود ہو گئی جاپدی سی۔ گتھ وچ ملے پراتتو-ثبوتاں توں پتہ چلدا اے کہ [[کنعان|کنانی لوک]] اپنے پالتو جانوراں وچوں چون کرن دی بجائ بَلی دی خاطر مصر توں بھیڈاں اتے بکریاں نوں برآمد کردے سن۔<ref>{{Cite news|url=http://www.archaeology.org/news/4599-160624-israel-imported-animals|title=Ancient Canaanites Imported Animals from Egypt|last=[[Archaeological Institute of America]]|date=2016}}</ref> یورپ وچ سبھ توں پہلاں جانے جاندے پوتر مرکزاں وچوں اکّ [[سارڈینیا]] وچ موننٹے دا ایکوڈڈی وکھے، بھیڈاں، پشوآں اتے سوراں دی بَلی دے ثبوت کھدائیاں راہیں ساہمنے آئے ہن اتے ایہہ اشارہ ملے ہن کہ اٹلی وچ ۳۰۰۰ ایپو دے قریب اتے بعد وچ وی بَلی دی پرتھا عام رہی ہو سکدی اے۔<ref name="jones">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ei9ADgAAQBAJ&pg=PA76|title=Behaviour Behind Bones: The Zooarchaeology of Ritual, Religion, Status and Identity|last=Jones O'Day|first=Sharyn|last2=Van Neer|first2=Wim|last3=Ervynck|first3=Anton|publisher=Oxbow Books|year=2004|isbn=1-84217-113-5|pages=35–41}}</ref> پرانے کریٹ وچ پھائسٹوس دی منوآن بستی وچ خدائیاں نے ۲۰۰۰ توں ۱۷۰۰ ایپو دے دوران پشوآں دی بَلی لئی بیسناں دا خلاصہ کیتا اے۔<ref>[http://themodernantiquarian.com/site/10857/phaistos.html#fieldnotes C.Michael Hogan, ''Knossos Fieldnotes'', The Modern Antiquarian (2007)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416164450/http://themodernantiquarian.com/site/10857/phaistos.html#fieldnotes|date=April 16, 2016}}</ref> == پرانے نیڑ مشرق == پرانے میسوپوٹامیا، [[مصر]] اتے پرشیا دیاں پرانے نیڑ پوربی سبھیتاواں اتے ابرانیاں وچ جانوراں دی بَلی عام [[مصر|سی]]۔ یونانیاں دے الٹ، جیہناں نے اکتر انساناں دے کھان لئی بَلی دے سبھ توں ودھیا کھان والے حصے رکھ لین نوں دھرمی ٹھہرایا سی، ایہناں سبھیاچاراں وچ سمچے جانور نوں عام طور تے جگویدی دے پاس اگّ تے رکھیا جاندا سی اتے ساڑ دتا جاندا سی، جاں کئی وار اس نوں دفنایا جاندا سی۔<ref><div> برکٹ (1972), پمپ 8-9, [https://books.google.co.uk/books?id=MkqcxK7i0ggC&printsec=frontcover گوگل بکس] </div></ref> == [[پرانا یونان]] == [[تصویر:Sacrifice_to_Athena,_Amphora_from_Vulci,_550-540_BC,_Berlin_F_1686,_141662.jpg|left|thumb| اکّ بلد نوں اتھینا دی جگویدی ول لجایا جاندا اے، جسدی تصویر سجے پاسے اے۔ گلدان، اں. ۵۴۵ ایپو]] پرانے یونانی دھرم وچ پوجا وچ بھجن اتے دعا نال جگویدی تے گھریلو جانوراں دی قربانی بہتے معاملیاں وچ شامل ہندی سی۔ جگویدی کسے وی مندر دی عمارت توں باہر ہندی سی، اتے ممکن اے کہ اوہ کسے وی مندر نال جڑی ہووے۔ جانور، جو اپنی قسم دا مکمل ہووے، نوں ہاراں بگیرا نال شنگاریا جاندا اتے جلوس وچ جگویدی تے لجایا جاندا، اکّ کڑی جس نے سر تے ٹوکری چکی ہندی اوہ جلوس دی اگوائی کردی۔ ٹوکری وچ چاقو لکایا ہندا۔ وکھ-وکھ ریتاں دے بعد پشو نوں جگویدی اتے وڈھّ دتا جاندا اے، جدوں ایہہ سارے ڈگدا اے ساریاں موجود عورتاں نے "اچیاں چیرویناں سراں وچّ ورلاپ کرنا ہندا ہے"۔ پشو دا خون اکتر کر لیا جاندا اتے جگویدی اتے ڈولھ دتا جاندا اے۔ اس نوں موقعے تے ہی جھٹکا لیا جاندا اے اتے وکھ وکھ اندرونی انگاں، ہڈیاں اتے ہور نہ-کھان یوگ انگاں نوں دیوتے دے حصے وجوں ساڑ دتا جاندا اے، جدوں کہ ماس حصہ لین والیاں دے کھان لئی تیار کرن واسطے سانبھ لیا جاندا اے؛ پرمکھ ہستیاں موقعے تے اس دا سوادی چکھدیاں ہن۔ عام طور تے چمّ نوں ٹینراں نوں ویچن واسطے مندر رکھ لیندا سی۔ ایہہ کہ انسانی قربانی دا دیوتے نالوں زیادہ حصہ انسان ورتدے سن یونانیاں نوں گجھی نہیں سی اتے ایہہ یونانیکامیڈی وچ اکثر مزاحیہ دا موضوع ہندا اے۔<ref><div> برکرٹ (1985), 2: 1: 1, 2: 1: 2. قربانی دے ہور طرز مقامی فارم لئی، ویکھو [[لافریا (تہوار)]]، [[زینتھیکا]], اتے [[لیکائیا]] . جانور دے لاہے وند ڈویزن نوں واپس جوئیس دے [[پرومیتھسس]] دی چال تے جانا سی]] </div></ref> بَلی لئی ورتے جان والے جانور ترجیح دی ترتیب مطابق، بیل جاں بلد، گئو، بھیڈ (سبھ توں ودھ عام)، بکری، سور (سبھ توں سستے چوپائے سور دے بچیاں سمیت) اتے پولٹری (پر گھٹ ہی کدے ہور پنچھی جاں مچھیاں) ہن۔<ref><div> برکرٹ (1985): 2: 1: 1; کجھ حدّ تک وکھو-وکھرے جانوراں نوں وکھو-وکھرے دیوتیاں لئی ڈھکواں سمجھیا جاندا سی، زوس اتے پوسیدون لئی بلد توں ایفروڈائیٹ، برکٹ (1985): 2: 1: 4 </div></ref> گھوڑے اتے گدھیاں نوں جیومیٹری سٹائل (۹۰۰-۷۵۰ بی.سی.) وچ کجھ پھلداناں تے دیکھیا جاندا اے، پر ساہت وچ بہت گھٹ ذکر ملدا اے؛ اوہ یونان وچ مقابلتاً دیر نال شروع ہوئے سن، اتے ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ اس معاملے وچ یونانی ترجیحاں پچھے بہت دور تک جاندیاں ہن۔ یونانی لوکاں نوں ایہہ یعقین کرنا پسند سی کہ جانور قربان ہونا خوش قسمتی سمجھدے سی، اتے ایہہ دکھاؤن لئی وکھو-وکھرے ووہاراں دا مطلب کڈھدے سن۔ قربانی والے جانوراں دے کجھ حصیاں دی جانچ کرکے بھوکھبانی رومن جاں ایٹراسکن دھرم جاں پوربی دھرماں دے مقابلے بہت گھٹ اہم سی، مگر پرچلت سی، جگر دی کھاش طور تے جانچ کیتی جاندی سی، اتے اپولو پنتھ دے حصے دے روپ وچ. عام طور تے، گریک نے پنچھیاں دے ووہار دے معائنہ وچ ودھیرے یعقین کردے سن۔<ref><div> سٹرک، پیٹی (2014). "جانور اتے وبھاجن"، کینپبیلّ، جی.ایل. (ایپھّ.)، ''آکسفورڈ ہینڈبکّ آف اینیملز ان کلاسیکل تھاٹ اینڈ لائیف''، 2014, آکسفورڈ یونیورسٹی پریس DOI: 10.1093 / آکپھورڈہب / 9780199589425.013.019, [https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1186&context=classics_papers اؤنلائین] </div></ref> چھوٹیاں اتے ودھیرے آسان بھیٹاواں لئی، پوتر اگّ اتے دھوپ دے دانے پا دتے جاندے سن،<ref><div> برکرٹ (1985): 2: 1: 2 </div></ref> اتے شہراں دے باہرلے کسان پودیاں دی کٹائی دے اتپاد دے "پہلے پھلاں" وجوں بھیٹ کردے ہن۔<ref><div> برکرٹ (1985): 2: 1: 4 </div></ref> بھاویں کہ قربانی دے گرینڈ روپ جس نوں ہیکاٹومب (۱۰۰ بیل) کیہا جاندا اے عمل وچ درجن جاں اس دے نیڑے تیڑے گنتی ہندی سی، مگر وڈے میلیاں وچ بَلی دے پشوآں دی گنتی فوجیڑیاں وچ ہو سکدی سی تے تے ایہناں نوں کھان والیاں دی گنتی ہزاراں ہندی سی۔ ہائرن دی جگویدی اتے پرگمون جگویدی دے وڈا ہیلنیسٹک ڈھانچے اجیہے موقعیاں لئی بنائے گئے سن۔ [[تصویر:Greekreligion-animalsacrifice-corinth-6C-BCE.jpg|thumb|پیستا پینل تے اکّ لیلے دی قربانی، کرنتھس، ۵۴۰-۵۳۰ ایپو]] کجھ پرانے یونانی ساہت وچ اجیہے پرتھاواں دی ہوند دا ثبوت خاص طور تے [[ہومر]] دے مہانکاواں وچ واضع اے۔ کویتاواں وچ مڈھ توں اخیر تک، اس پرتھا دی ورتوں میٹ ورتائے جان والے بھوجاں توں ملدی اے جو خطرے دے ویلے جاں کسے اہم کم توں پہلاں دیوتیاں دی کرپا حاصل کرن لئی کیتے جاندے سن۔ اداہرن وجوں، ہومر دے ''[[اوڈیسی|اوڈیسی وچ]]'' یومیئس اپنے بے پچھان مالک اوڈیسیئس لئی دعا دے نال اکّ سور دی بَلی دندا اے۔ حالانکہ، ہومر دے ''[[الیاڈ|الیاڈ وچ]]''، جو کجھ حدّ تک بہت ہی پہلاں دی یونانی رہتل نوں درساؤندا اے، راجیاں دی ہر دعوت بَلی دے نال شروع نہیں ہندی۔<ref><div> سراپھیفس دے ''راجے'' ساررا ہریچ '': الیڈ وچ ریتیئل اتے رائل اتھارٹی''، [https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/6164.1-defining-homeric-sacrifice آنلائین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125114458/https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/6164.1-defining-homeric-sacrifice |date=2021-01-25 }} ہیلنک سٹڈیز لئی ہارورڈ یونیورسٹی دے سینٹر وچ </div></ref> ایہناں مشرق-ہومرک یگاں وچ دسیاں گئیاں ایہہ قربانی پرتھاواں، ۸ ویں صدی دیاں قربانی پرتھاواں دے روپاں ملدیاں جلدیاں ہن۔ اس توں علاوہ، ساری شاعری وچ، خاص داعوتاں دا انعقاد کیتا جاندا اے جدوں وی دیوتیاں نے لڑائی وچ کسے نشانی جاں کامیابی ولوں اپنی موجودگی درسائی ہندی۔ ٹروئے نوں کوچ کرن توں پہلاں، اس قسم دی پشو بَلی دتی جاندی اے۔ اوڈیسیئس زیوس نوں اکّ میڈھے دی وارتھ بَلی دندا اے۔ ہومر دے مہانکاواں وچ قربانیاں دے موقعے، باہری چیزاں دی بجائے سماج دے ممبر ہون دے ناطے دیوتیاں دے نظرئیے بارے کجھ روشنی پا سکدے ہن، جس نال سماجی تعلقاں دا پتہ چلدا اے۔ منکھاں اتے برہم وچلے رشتیاں نوں بناؤن وچ بَلی پرتھاواں نے وڈی کردار نبھایا۔<ref><div> مؤلی، ''گریچس آپھربروپھسے''، 1 9 46 </div></ref> ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ عام طور تے اولمپک دیوتیاں توں شونک دیوتیاں نوں وکھ کرن والی گل ایہہ اے کہ ایہناں ہولوکاسٹ بَلی دتی جاندی اے، جتھے کہ بھیٹ نوں پوری طرحاں ساڑ دتا جاندا اے، ایہہ دیوتے مول مشرق-ہیلینک دھرم دے اوشیش ہو سکدے ہن اتے اولمپئن دیوتیاں وچوں بہت سارے پروٹو-گریکاں توں آئے سکدے ہن، جیہناں نے [[بلقان|بالکن جزیرہ نما]] دے دکھنی حصے تے ایپو دے مگرلے تیجے سہنسرکل وچ حاوی رہے۔<ref>{{Cite book|title=The Mycenaean World|url=https://archive.org/details/mycenaeanworld00chad|last=Chadwick|first=John|date=1976|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-29037-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/mycenaeanworld00chad/page/85 85]|ref=harv}}</ref> ۳۲۳ ق م وچ [[سکندر اعظم]] دی موت توں بعد ہیلنسٹک دور وچ کئی نویاں فلسفی لہراں نے جانوراں دیاں بلیاں دے اخلاقی پہلوآں تے سؤال کھڑے کرنا شروع کر دتا۔<ref><div> برکرٹ (1972), 6-7 </div></ref> == ستھیئن == <br /><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2017)">حوالے دی لوڑ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == ہندومتّ == [[ہندو دھرم|ہندو]] متّ وچ پشو بَلی دیاں پرتھاواں زیادہتر طاقت واد نال جڑیاں ہوئیاں ہن اتے [[لوک متّ|لوک-ہندو دھرم دیاں]] دھاراواں دیاں مقامی آدواسی پرمپراواں وچ بہت مضبوط ہن۔ بھارت وچ پرانے ویلے توں جانوراں دیاں بلیاں پرچلت سن۔ ہندو گرنتھ، جس وچ [[بھگود گیتا|گیتا]] وی شامل اے، اتے [[پران]] جانوراں دی بَلی نوں منع کردے ہن۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GCcwJtu_qQQC&pg=PA202|title=Animals and Nature: Cultural Myths, Cultural Realities|last=Rod Preece|publisher=UBC Press|year=2001|isbn=9780774807241|pages=202}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lq70lgRwlRQC&pg=PA260|title=Call to Compassion: Reflections on Animal Advocacy from the World's Religions|publisher=Lantern Books|year=2011|isbn=9781590562819|pages=60|authors=Lisa Kemmerer, Anthony J. Nocella}}</ref><ref name="For the Sake of Humanity">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5Cgo85WlfmgC&pg=PA69|title=For the Sake of Humanity|publisher=BRILL|year=2006|isbn=9004141251|pages=69|authors=Alan Andrew Stephens, Raphael Walden}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OHs386EZkRwC&pg=PA13|title=Understanding World Religions: A Road Map for Justice and Peace|date=January 2007|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780742550551|pages=13|authors=David Whitten Smith, Elizabeth Geraldine Bur}}</ref> [[تصویر:Immolation_Sacrifice,_Mouh_Boli,_Durga_Puja.jpg|thumb|درگا پوجا تہوار وچ اکّ پجاری کٹے نوں قربان کردے ہوئے۔ حالانکہ، مجھاں دی بَلی دا رواز ہم عصر بھارت وچ بہت ہِ گھٹ اے۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|last=Christopher John Fuller|publisher=Princeton University Press|year=2004|isbn=0-691-12048-X|page=141|author-link=Chris Fuller (academic)}}</ref>]] پشو بَلی بھارت دے پوربی راجاں وچ نوراتری دوران کجھ درگا پوجا ریتاں دا حصہ اے۔ اس ریت وچ دیوی نوں بَلی اس یعقین مطابق بھیٹ کیتی جاندی اے کہ ایہہ مہساسر خلاف اس دے پرتشدد بدلے نوں اکساؤندی اے۔<ref name="fuller83">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|last=Christopher John Fuller|publisher=Princeton University Press|year=2004|isbn=0-691-12048-X|pages=46, 83–85|author-link=Chris Fuller (academic)}}</ref> کرسٹوپھر پھلر دے مطابق، مغربی بنگال، اڑیسہ<ref>{{Cite journal|last=Hardenberg|first=Roland|date=2000|title=Visnu's Sleep, Mahisa's Attack, Durga's Victory: Concepts of Royalty in a Sacrificial Drama|url=http://www.krepublishers.com/02-Journals/JSS/JSS-04-0-000-000-2000-Web/JSS-04-04-227-2000-Abst-PDF/JSS-04-04-261-276-2000.pdf|journal=Journal of Social Science|volume=4|issue=4|page=267|access-date=29 September 2015}}</ref> اتے آسام دے پوربی بھارتی صوبیاں وچ ملدی طاقت واد دی روایت دے باہر، ہندواں وچ نوراتری دوران پشو بَلی دی پرتھا گھٹ ہی کتے ملدی اے۔ علاوہ، ایہناں صوبیاں وچ وی تہوار دا سماں ہندا اے جتھے وڈی پدھر تے جانوراں دیاں بلیاں دیکھن وچ آؤندیاں ہن۔<ref name="fuller83" /> کجھ شکتا ہندو سماجاں وچ،مہساسر دی قتل اتے درگا دی جت پشو دی بَلی دی بجائے اکّ پرتیک بَلی دے نال کیتی جاندی اے۔{{sfn|Hillary Rodrigues|2003|pp=277-278}}{{sfn|June McDaniel|2004|pp=204-205}} {{refn|In these cases, Shaktism devotees consider animal sacrifice distasteful, practice alternate means of expressing devotion while respecting the views of others in their tradition.<ref>{{cite book|author1=Ira Katznelson|author2=Gareth Stedman Jones|title=Religion and the Political Imagination|url=https://books.google.com/books?id=pWYXdLW00UsC |year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49317-8|page=343}}</ref> A statue of ''[[asura]]'' demon made of flour, or equivalent, is immolated and smeared with vermilion to remember the blood that had necessarily been spilled during the war.{{sfn|Hillary Rodrigues|2003|pp=277-278}}{{sfn|June McDaniel|2004|pp=204-205}} Other substitutes include a vegetal or sweet dish considered equivalent to the animal.<ref>{{cite book|author=Rachel Fell McDermott|title=Revelry, Rivalry, and Longing for the Goddesses of Bengal: The Fortunes of Hindu Festivals|url=https://books.google.com/books?id=ggBeH_lmUu8C |year=2011|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-12919-0|pages=204–205}}</ref>|group=note}} [[راجستھان|راجستھان دے]] راجپوت [[نراتے|نوراتری]] اتے اپنے ہتھیاراں اتے گھوڑیاں دی پوجا کردے ہن اتے پہلاں بکری دی قربانی اکّ دیوی نوں دتی جاندی سی، جس نوں کلدیوی دے طور تے ستکاریا جاندا اے۔ کجھ تھاواں تے ایہہ پرتھا جاری اے۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=7HLrPYOe38gC|title=The goddesses' henchmen gender in Indian hero worship|last=Harlan|first=Lindsey|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195154269|location=Oxford [u.a.]|pages=45 with footnote 55, 58–59|access-date=14 October 2016}}</ref><ref name="Goat sacrifice to Shilamata">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=sQJzTr4c-g4C|title=Is the Goddess a Feminist?: the Politics of South Asian Goddesses,|last=Hiltebeitel|first=Alf|last2=Erndl|first2=Kathleen M.|date=2000|publisher=Sheffield Academic Press|isbn=9780814736197|location=Sheffield, England|page=77|author-link=Alf Hiltebeitel}}</ref> کرم کانڈ مطابق جانور نوں اکو سٹروک نال مارن دی ضرورت ہندی اے۔ ماضی وچ اس ریتی نوں مردانگی وچ داخلے اتے اکّ جنگجو دے روپ وچ تیار ہون دی ریت سمجھیا جاندا سی۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=7HLrPYOe38gC|title=Religion and Rajput Women|last=Harlan|first=Lindsey|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=0-520-07339-8|location=Berkeley, California|pages=61, 88}}</ref> ایہناں راجپوت بھائیچاریاں وچ ''کلدیوی'' اکّ جنگجو-پتیورتا دی رکھوالی دیوی اے، جس لئی مقامی دندکتھاواں وچ راجپوت-مسلم لڑائیاں دوران عقیدت دے اشارہ ملدے ہن۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=7HLrPYOe38gC|title=Religion and Rajput Women|last=Harlan|first=Lindsey|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=0-520-07339-8|location=Berkeley, California|pages=107–108}}</ref> پشوآں دیاں بلیاں دی روایت نوں اتری بھارت وچ [[وارانسی|بنارس دے]] آلے دوآلے مندراں اتے گھراں وچ شاکاہاری بھیٹاواں نال بدلیا جا رہا اے۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=onyaEhwhJBUC|title=Ritual Worship of the Great Goddess: The Liturgy of the Durga Puja with interpretation|last=Rodrigues|first=Hillary|date=2003|publisher=State University of New York Press|isbn=07914-5399-5|location=Albany, New York, USA|page=215|access-date=26 October 2015}}</ref> <nowiki></br></nowiki> [[آسام]] اتے [[مغربی بنگال]] بھارت اتے [[نیپال]] وچ ہندو مندر ہن، جتھے [[بکری|بکریاں]]، [[ککڑ|مرغے]] اتے کئی وار [[مجھّ|مجھاں]] نوں بَلی چڑھایا جاندا اے۔ ایہہ بلیاں مکھ طور تے [[ہندو دھرم]] دے طاقت سکول نوں مندے مندراں وچ ہندیاں ہن جتھے [[کالی ماں|کالی]] اتے [[درگا]] دے روپ وچ [[برہم|براہمن دی]] مدین نیچر دی پوجا کیتی جاندی اے۔ تاملناڈو وچ بہت سارے پینڈو مندر ہن جتھے اس قسم دی قربانی ہندی اے۔<ref>[http://epaper.timesofindia.com/Daily/skins/TOI/navigator.asp?Daily=TOICH&login=default Times of India, Chennai Edition, 4 May 2008]{{مردہ کڑی|date=February 2014}}</ref> بھارت دے کجھ پوتر جنگلاں وچ، خاص طور 'تے مغربی [[مہانراشٹر|مہاراشٹر وچ]] اوہناں دیویاں نوں خوش کرن لئی پشو بَلی دتی جاندی اے جیہناں بارے ایہہ سمجھیا جاندا اے کہ اوہ جنگلاں تے راج کردیاں ہن۔<ref>{{Cite journal|last=Gadgil|first=M|last2=VD Vartak|year=1975|title=Sacred Groves of India|url=http://repository.ias.ac.in/64199/1/14-pub.pdf|journal=Journal of the Bombay Natural History|volume=72|issue=2|page=314}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720093006/http://repository.ias.ac.in/64199/1/14-pub.pdf |date=2021-07-20 }}</ref> نیپال وچ تن دنا [[گڑیمائی تہوار]] دوران جانوراں دی بلی''وڈے پدھر'' [[گڑیمائی تہوار|تے ہندی]] اے۔ ۲۰۰۹ وچ ایہہ اندازہ لگایا گیا سی کہ ۲۵۰٬۰۰۰ توں ودھ جانوراں نوں مار دتا گیا سی،<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/nov/24/hindu-sacrifice-gadhimai-festival-nepal|title=Hindu sacrifice of 250,000 animals begins &#124; World news &#124; guardian.co.uk|last=Olivia Lang in Bariyapur|date=2009-11-24|access-date=2012-08-13|publisher=Guardian|location=London}}</ref> اتے ۵۰ لکھ عقیدت مند اس تہوار وچ شامل ہوئے سن۔<ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/11/24/nepal.animal.sacrifice/index.html|title=Ritual animal slaughter begins in Nepal - CNN.com|date=2009-11-24|access-date=2012-08-13|publisher=Edition.cnn.com|accessdate=2023-05-01|archivedate=2015-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150107171059/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/11/24/nepal.animal.sacrifice/index.html}}</ref> بھارت وچ، جانور دی بَلی دی رسم مقامی دیوی جاں اس دے کجھ طاقتور اتے بھیانک روپاں دے اگے بہت سارے پنڈ وچ پرچلت اے۔ پوجا دے اس روپ وچ، جانور، عام طور تے بکریاں نوں وڈھیا جاندا اے اتے خون اکثر دیوتے نوں پیش کیتا جاندا اے، جد کہ اس وچوں کجھ مندر توں باہر دے کسے کیلے تے لگایا جاندا اے۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC&pg=PA41&dq=animal+sacrifice+in+hinduism&hl=en&sa=X&ei=XZ17VMLWCYPluQTa3YHwAw&ved=0CBsQ6AEwAA|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|last=James G. Lochtefeld|publisher=[[Rosen Publishing|The Rosen Publishing Group]]|year=2002|isbn=9780823931798|page=41}}</ref> مثال وجوں، ''کندھین بڈھی'' بھارت دے اڑیسہ دے بودھ ضلعے وچ کانتمال کھیتر دی دیوی اے۔ ہر ورھے، ''اسو'' (ستمبر-اکتوبر) دے مہینے وچ منعقد اس دی سالانہ ''سفر'' / ''جاترا'' (تہوار) دے موقعے دیوتے اگے بککے اتے مرغے ورگے جانوراں دی بَلی چڑھائی جاندی اے۔ ''کندھین بڈھی'' ''سفر'' دا مکھ آکرشن ''گھسری پوجا اے''۔ ''گھسری'' دا مطلب اکّ سور دا بچہ اے، جس دی ہر تن سال بعد دیوی نوں بَلی دتی جاندی اے۔''کندھین بڈھی'' نوں بھارت دے اڑیسہ دے کالاہانڈی ضلعے وچ موہنگیری جیپی دے تحت لٹھیر پنڈ وچ وی پوجیا جاندا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2009/September/engpdf/20-24.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318073208/http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2009/September/engpdf/20-24.pdf|archive-date=2012-03-18|dead-url=no|access-date=2015-02-18}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="A complete citation is needed (January 2015)">پوری حوالے دی لوڑ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> بالی ٹاپو دے واسی ہندو متّ دے دھارنی دے پشو بَلی دا اکّ روپ تابو راہ دے دھارمک وشواس وچّ اکّ دھارمک [[ککڑاں دی لڑائی|ککڑ-لڑائی]] وی شامل اے، جتھے اکّ مذہبی رسم وچ اکّ ککڑ دا استعمال کیتا جاندا اے جتھے اسنوں مذہبی اتے روحانی ککڑ-لڑائی وچ اکّ ہور ککڑ دے نال لڑن دی اجازت دتی جاندی اے۔<ref>Bali Today: Love and social life By Jean Couteau, Jean Couteau et al - p.129 {{Cite web|url=https://books.google.com/books?id%3Dxn2ljrOw0IwC%26pg%3DPA129%26dq%3DTabuh+Rah%26hl%3Den%26sa%3DX%26ei%3DprXDT8yEMYLs8wS5tdG7Cw%26ved%3D0CFYQ6AEwBg#v=onepage&q=Tabuh%20Rah&f=false|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527172921/https://books.google.com/books?id=xn2ljrOw0IwC&pg=PA129&dq=Tabuh+Rah&hl=en&sa=X&ei=prXDT8yEMYLs8wS5tdG7Cw&ved=0CFYQ6AEwBg|archive-date=2016-05-27|dead-url=no|access-date=2015-09-04}}</ref> دشٹ آتماواں نوں شانت کرن لئی شدھیکرن دے طور تے لہو ڈولھنا ضروری اے، اتے مذہبی رسم وجوں لڑائیاں اکّ پرانے اتے گنجھل دار؉ رسم دی پالنا کردیاں ہن جو پوتر ''لونتار دے'' کھرڑیاں وچ دسی گئی اے۔<ref>Indonesia Handbook, 3rd, Joshua Eliot, Liz Capaldi, & Jane Bickersteth, (Footprint - Travel Guides) 2001 p.450 {{Cite web|url=https://www.amazon.com/Indonesia-Handbook-3rd-Footprint-Travel/dp/1900949512#reader_1900949512|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315122401/http://www.amazon.com/Indonesia-Handbook-3rd-Footprint-Travel/dp/1900949512|archive-date=2016-03-15|dead-url=no|access-date=2012-05-05}}</ref> == پوربی ایشیائی پرمپراواں == [[تصویر:Sacrificial_horsepit_linzi_2010_06_06.jpg|thumb|کیو دے ڈیوک جنگ دے گھوڑے دی قربانی، ۵ ویں صدی بی.سی.، چین]] [[بدھ دھرم|بدھ-متّ]] اتے [[تاؤواد]] عام طور تے جانوراں دی قتل دی مناہی کردے ہن؛<ref>[http://a.bonze.cn/wlsjwz/ygbj/271.htm 办丧事或祭祀祖先可以杀生吗] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331092215/http://a.bonze.cn/wlsjwz/ygbj/271.htm|date=March 31, 2012}}</ref><ref>[http://www.gzcyg.com/cygarticle.aspx?menuid=1334&tab=tab_News&tabid=19863 齋醮略談] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306132041/http://www.gzcyg.com/cygarticle.aspx?menuid=1334&tab=tab_News&tabid=19863|date=March 6, 2016}}</ref><ref>[http://www.daoist.org/culture/history/culture_history_005.htm 符籙齋醮] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422221750/http://www.daoist.org/culture/history/culture_history_005.htm|date=April 22, 2010}}</ref> کجھ جانوراں، جویں کہ مرغ، سور، بکریاں، مچھی جاں ہور پالتو جانوراں دیاں بھیٹاں تاؤواد دیاں کجھ قوماں اتے چینی لوک دھرم دے عقیدیاں وچ قبول کیتے جاندے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.lamchun.com/web-borrow.htm|title=林真-馬年運程, 馬年運氣書,風水、掌相、看相、八字、命理、算命|publisher=|access-date=2023-05-01|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429043956/http://www.lamchun.com/web-borrow.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>[http://www.kaifook.com.hk/special/sp005.htm 衣紙2] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313113038/http://www.kaifook.com.hk/special/sp005.htm|date=March 13, 2012}}</ref><ref>[http://www.twtaoism.net/php/4-6show.php?teaching_id=83 道教拜神用品] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705030815/http://www.twtaoism.net/php/4-6show.php?teaching_id=83|date=July 5, 2007}}</ref> [[کاؤسیئنگ|کاؤسینگ]]، [[تائیوان|تائوان وچ]] تاؤ دے مندراں وچ جانوراں دیاں بلیاں تے پابندی اے۔<ref>{{Cite web|url=http://bbs3.nsysu.edu.tw/txtVersion/boards/maev91/M.1070835450.A.html|title=中山大學 West BBS-西子灣站 / 分類佈告 / maev91 / 高雄地名知多少|publisher=|access-date=2019-01-25|archive-date=2011-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812064824/http://bbs3.nsysu.edu.tw/txtVersion/boards/maev91/M.1070835450.A.html|dead-url=yes}}</ref> جاپان وچ، ایؤمینٹ اکّ روایتی رچھ بَلی سی جو [[آئنو لوک|اینو لوکاں]] وچ پرچلت سی۔<ref><div> یوٹگاوا، ہیروشی. " [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.691.5505&rep=rep1&type=pdf اینو سبھیاچار وچ" بھیجن-واپس "ریٹ] ." جوجی جرنل آف رلجئس سٹڈیز (1992): 255-270. </div></ref> == حوالے == [[گٹھ:رہتل]] npkwicl865bcwvdkq8dens5k5rkiqfe 0 122954 706372 678500 2026-04-23T05:30:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706372 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-اداکار}} '''ہرناز کور سندھو''' (پیدائش 3 مارچ 2000ء) اک ہندوستانی ماڈل تے مقابلہ حسن دا خطاب جیتنے والی دوشیزہ نيں۔ انہاں نو‏ں مس یونیورس 2021ء دا تاج پہنایا گیا ا‏‏ے۔ سندھواس تو‏ں پہلے مس دیوا یونیورس 2021ء دا کا مقابلہ وی جِت چکیاں نيں۔ انہاں تو‏ں پہلے دو تے ہندوستانی حسیناواں وی مس یونیورس رہ چکیاں نيں۔ استو‏ں علاوہ [[فیمینا مس انڈیا|سندھو 2019ء وچ فیمینا مس انڈیا پنجاب]] دا تمغہ وی حاصل کرنے وچ کامیاب رہیاں نيں اورفیمینا مس انڈیا 2019ء وچ سیمی فائنلسٹ بنیاں۔ ہرناز کور سندھو اک ہندوستانی ماڈل تے مقابلہ حسن د‏‏ی فاتح نيں جنہاں نو‏ں مس یونیورس 2021 دا تاج پہنایا گیا۔ سندھو نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے مس دیوا یونیورس 2021 دا تاج پہنایا گیا سی تے اوہ مس یونیورس جیتنے والی ہندوستان د‏‏ی تیسری داخلی نيں۔ سندھو نو‏‏ں 2019 وچ فیمینا مس انڈیا پنجاب، 2018 وچ مس گروہرشے تے فیمینا مس انڈیا 2019 وچ سیمی فائنلسٹ دے طور اُتے تاج پہنایا گیا۔ == مڈھلا جیون تے تعلیم == [[چنڈی گڑھ|سندھو چندی گڑھ]] وچ اک [[سکھ]] گھرانے وچ پیدا ہوئیاں تے پرورش پاواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesnowhindi.com/amp/entertainment/celebrity-news/article/exclusive-miss-diva-2021-winner-harnaaz-sandhu-and-finalist-rititka-khatani-and-sonal-kukreja-reveals-their-preparation/367440|title=मिस यूनिवर्स के लिए ऐसे तैयारी कर रही हैं हरनाज संधू, तीनों ही स्टार्स ने खोले जिंदगी के राज|language=Hindi|date=11 اکتوبر 2021|website=Times Now}}</ref> انہاں نے شیوالک پبلک اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے پوسٹ گریجویٹ گورنمنٹ کالج فار گرلزسے کيتا۔ ایہ دونے تعلیمی ادارے چندی گڑھ وچ نيں۔ مس یونیورس بننے تو‏ں پہلے سندھوعوامی انتظمامیہ وچ فضیلت د‏‏ی طالبہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/who-is-harnaaz-sandhu-the-miss-universe-2021-from-india-101639366116269.html|title=Who is Harnaaz Sandhu? The Miss Universe 2021 from India|date=13 دسمبر 2021|website=Hindustan Times}}</ref> سندھو گروہرشے وچ اک جاٹ خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ [2] [3] اس نے کالیا پبلک اسکول تے پوسٹ گریجویٹ گورنمنٹ کالج فار گرلز وچ تعلیم حاصل کيتی، دونے گروہرشہائے وچ ۔ مس یونیورس بننے تو‏ں پہلے، سندھو پبلک ایڈمنسٹریشن وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کر رہ‏ی سی۔ [4] 2006 وچ ، خاندان انگلینڈ چلا گیا، جتھے سندھو پلا ودھیا، دو سال بعد ہندوستان واپس آنے تے چندی گڑھ وچ آباد ہوݨ تو‏ں پہلے۔ اس نے شیوالک پبلک اسکول تے پوسٹ گریجویٹ گورنمنٹ کالج فار گرلز، چندی گڑھ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ مس یونیورس بننے تو‏ں پہلے، سندھو پبلک ایڈمنسٹریشن وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کر رہ‏ی سی۔ اپنی مادری بولی پنجابی دے علاوہ، سندھو ہندی تے انگریزی وچ وی روانی ا‏‏ے۔ == مقابلہ حسن == سندھو نے نوعمری وچ ہی مقابلہ جات وچ حصہ لینا شروع کردتا سی۔ مس چندی گڑھ 2017ء تے مس میکس ایمرجنگ اسٹار انڈیا 2018ء جداں خطابات جتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thetealmango.com/latest/harnaaz-sandhu-everything-about-the-winner-of-liva-miss-diva-universe-2021/|title=Harnaaz Sandhu: Everything About the Winner of LIVA Miss Diva Universe 2021|website=thetealmango.com|تاريخ-الوصول=2023-05-20|تاريخ-الأرشيف=2023-05-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230520140245/https://www.thetealmango.com/latest/harnaaz-sandhu-everything-about-the-winner-of-liva-miss-diva-universe-2021/|url-status=dead}}</ref> فیمینا مس انڈیا پنجاب 2019 دا خطاب جیتنے دے بعد، سندھو نے فیمینا مس انڈیا وچ حصہ لیا، جتھے اوہ بالآخر ٹاپ 12 وچ شام‏ل رہیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://timesofindia.indiatimes.com/news/crowning-the-winners-of-miss-india-north-2019/articleshow/68286172.cms|title=Crowning the winners of Miss India North 2019|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/contestants/miss-india-2019/contestantslist/68175725.cms|title=Miss India 2019 Contestants|website=beautypageants.indiatimes.com|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529053337/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/contestants/miss-india-2019/contestantslist/68175725.cms}}</ref> سندھو نے نوعمری وچ ہی مقابلےآں وچ حصہ لینا شروع کیتا، مس چندی گڑھ 2017 تے مس میکس ایمرجنگ اسٹار انڈیا 2018 جداں ٹائٹل جتے۔ سب تو‏ں پہلے، سندھو نے اپنے والد نو‏‏ں نئيں دسیا کہ جدو‏ں اس نے اپنے پہلے مقابلے دے لئی رجسٹریشن کروائی، تے اسنو‏ں صرف اپنی شرکت دے بارے وچ دسیا۔ اس دے باوجود، اوہ اس دے مقابلے نو‏‏ں اگے ودھانے دے فیصلے نو‏‏ں قبول کر رہ‏ی سی۔ فیمینا مس انڈیا پنجاب 2019 دا خطاب جیتنے دے بعد، سندھو نے فیمینا مس انڈیا 2019 وچ حصہ لیا، فائنل 12 وچ پہنچی۔ === مس دیوا 2021ء === 16 اگست 2021ء نو‏ں، سندھو نو‏‏ں مس دیوا 2021ء دے ٹاپ 50 سیمی فائنلسٹ وچو‏ں اک دے طور اُتے شارٹ لسٹ کيتا گیا۔ بعد وچ 23 اگست نو‏ں، اوہ ٹی وی اُتے نشر ہوݨ والے مس دیوا مقابلے وچ حصہ لینے والی ٹاپ 20 فائنلسٹاں وچو‏ں اک دے طور اُتے تصدیق د‏‏ی گئں۔ 22 ستمبر نو‏‏ں ہوݨ والے ابتدائی مقابلے دے دوران سندھو نے مس بیوٹیفل سکن دا ایوارڈ جِتیا تے مس بیچ باڈی، مس بیوٹیفل سمائل، مس فوٹوجینک، تے مس ٹیلنٹڈ د‏‏ی فائنلسٹ بن گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://beautypageants.indiatimes.com/Unveiling-of-LIVA-Miss-Diva-2021-Top-50-Contestants/Unveiling-of-LIVA-Miss-Diva-2021-Top-50-Contestants/eventshow/85359645.cms|title=Unveiling of LIVA Miss Diva 2021 Top 50 Contestants!|website=beautypageants.indiatimes.com|access-date=2023-05-20|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213034857/https://beautypageants.indiatimes.com/Unveiling-of-LIVA-Miss-Diva-2021-Top-50-Contestants/Unveiling-of-LIVA-Miss-Diva-2021-Top-50-Contestants/eventshow/85359645.cms}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/presenting-the-winners-of-liva-miss-diva-2021-sub-contest/eventshow/86489864.cms|title=Presenting the winners of LIVA Miss Diva 2021 sub-contest|website=beautypageants.indiatimes.com|access-date=2023-05-20|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213034805/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/presenting-the-winners-of-liva-miss-diva-2021-sub-contest/eventshow/86489864.cms}}</ref> ایونٹ دے اختتام اُتے سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلائن کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ <ref name="Indiatimes">{{حوالہ ویب|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/exclusive-chandigarhs-harnaaz-sandhu-crowned-liva-miss-diva-universe-2021/articleshow/86658338.cms?from=mdr|title=Chandigarh's Harnaaz Sandhu crowned LIVA Miss Diva Universe 2021|website=beautypageants.indiatimes.com|access-date=2023-05-20|archive-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005222250/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/exclusive-chandigarhs-harnaaz-sandhu-crowned-liva-miss-diva-universe-2021/articleshow/86658338.cms?from=mdr}}</ref> 16 اگست 2021 نو‏ں، سندھو نو‏‏ں مس دیوا 2021 دے لئی ٹاپ 50 سیمی فائنلسٹ وچو‏ں اک دے طور اُتے شارٹ لسٹ کيتا گیا۔ بعد وچ 23 اگست نو‏ں، اس د‏ی تصدیق ٹیلی ویژن مس ڈیوا مقابلہ وچ حصہ لینے دے لئی ٹاپ 20 فائنلسٹاں وچو‏ں اک دے طور اُتے ہوئی۔ 22 ستمبر نو‏‏ں ہوݨ والے ابتدائی مقابلہ دے دوران، سندھو نے مس ​​بیوٹیفل سکن دا ایوارڈ جِتیا تے مس بیچ باڈی، مس بیوٹیفل سمائل، مس فوٹوجینک، تے مس ٹیلنٹڈ د‏‏ی فائنلسٹ سی۔ انہاں نو‏ں مقابلے دے اگلے راؤنڈ وچ منتخب کيتا گیا۔ فائنل سوال و جواب دے دوران، سرلسٹ 5 مدمقابل نو‏‏ں بولنے دے لئی وکھ وکھ عنوانات دتے گئے، جنہاں دا انتخاب مقابلہ کرنے والےآں نے خود قرعہ اندازی دے ذریعے کيتا۔ سندھو نے "گلوبل وارمنگ تے کلائمیٹ چینج" دا انتخاب کیتا، جس دے بارے وچ انہاں نے وضاحت کيتی: "اک دن، زندگی آپ د‏‏ی اکھاں دے سامنے چمکے گی، یقینی بناواں کہ ایہ دیکھݨ دے قابل ا‏‏ے۔ پ‏ر، ایہ اوہ زندگی نئيں اے جسنو‏ں آپ دیکھنا چاہندے نيں۔" ہاں، جتھے آب و ہو‏‏ا بدل رہی اے تے ماحول مر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اک ناکامی اے جو اسيں انساناں وچ ا‏‏ے۔ ماحول دے نال کيتا گیا. مینو‏ں یقین اے کہ ساڈے پاس ہن وی وقت اے کہ اسيں اپنے غیر ذمہ دارانہ رویے نو‏‏ں تبدیل کرن۔ زمین اوہی اے جس وچ اسيں اشتراک کردے نيں تے ساڈے چھوٹے اعمال جدو‏ں ارباں تو‏ں ضرب کر دیؤ تاں پوری دنیا نو‏‏ں بدل سکدے نيں۔ حالے شروع کرن، اج رات تو‏ں، رک جاواں۔ اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔ بند کرو اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔ بند کرو اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔ === مس یونیورس 2021ء === مس دیوا ء021 دے طور اُتے سندھو نو‏‏ں مس یونیورس 2021ء وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق ملا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.latestly.com/socially/lifestyle/harnaaz-sandhu-is-miss-universe-india-2021-ritika-khatnani-wins-miss-diva-supranational-2022-title-check-final-results-of-beauty-pageant-2905098.html|title=Harnaaz Sandhu Is Miss Universe India 2021, Ritika Khatnani Wins Miss Diva Supranational 2022 Title|website=latestly.com}}</ref> ایہ مقابلہ 12 دسمبر 2021ء نو‏‏ں [[ایلات]] ، اسرائیل وچ منعقد ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=20 جولائ‏ی 2021|title=Miss Universe 2021 to be held in Israel, Steve Harvey to return as host|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2021/07/20/miss-universe-2021-israel-steve-harvey-return-host/8024225002/|accessdate=20 جولائ‏ی 2021|website=[[USA Today]]}}</ref> سندھو 80 مدمقابل دے ابتدائی پول تو‏ں ٹاپ سولہ وچ پہنچ گئياں، بعد وچ فاتح دے طور اُتے تاجپوشی تو‏ں پہلے ٹاپ ٹین، ٹاپ فائیو، تے ٹاپ تھری وچ پہنچ گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=2021-12-13|title=LIVE UPDATES: 70th Miss Universe coronation|url=https://cnnphilippines.com/lifestyle/2021/12/13/70th-Miss-Universe-2021-coronation-live-updates.html|accessdate=2021-12-13|website=[[سی این این]]|archivedate=2021-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211212231811/https://cnnphilippines.com/lifestyle/2021/12/13/70th-Miss-Universe-2021-coronation-live-updates.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/style/article/miss-universe-india-harnaaz-sandhu-intl-hnk/index.html|title=India's Harnaaz Sandhu is crowned Miss Universe 2021|date=12 دسمبر 2021|website=[[سی این این]]}}</ref> اپنی جِت دے بعد، اوہ مس یونیورس دا تاج پہننے والی تیسری ہندوستانی سواݨی بن گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/12/13/2147681/indias-harnaaz-sandhu-wins-miss-universe-2021|title=India's Harnaaz Sandhu wins Miss Universe 2021|website=[[Philippine Star]]|date=13 دسمبر 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sfchronicle.com/entertainment/article/Harnaaz-Sandhu-of-India-named-70th-Miss-Universe-16696891.php|title=Harnaaz Sandhu of India named 70th Miss Universe|website=[[San Francisco Chronicle]]|date=12 دسمبر 2021|access-date=2021-12-13|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213052301/https://www.sfchronicle.com/entertainment/article/Harnaaz-Sandhu-of-India-named-70th-Miss-Universe-16696891.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=India's Harnaaz Sandhu Brings Home Miss Universe Crown After 21 Years|url=https://www.ndtv.com/india-news/harnaaz-sandhu-miss-universe-2021-indias-harnaaz-sandhu-miss-universe-2021-crown-comes-home-after-21-years-2648220|accessdate=13 دسمبر 2021|website=NDTV.com}}</ref> سندھو نے 13 دسمبر 2021 نو‏‏ں اسرائیل دے ایلات وچ مس یونیورس 2021 دا خطاب جِتیا، 80 ہور مقابلےآں نو‏‏ں شکست دتی۔ بھارت د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے، اوہ 1994 وچ سشميتا سین تے 2000 وچ لارا دتہ دے بعد تیسری بھارتی فاتح بن گئياں۔ سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر اینڈریا میزا نے تاج پہنایا۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:مس یونیورس فاتحین]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی سکھ]] [[گٹھ:بھارتی سواݨیاں ماڈل]] [[گٹھ:بھارتی فاتحین مقابلہ حسن]] [[گٹھ:چندی گڑھ د‏‏ی سواݨیاں ماڈل]] [[گٹھ:2000 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ضلع گرداسپور دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] e3efcdbjjmc74kfgdu7e9rpwrw512c7 706373 706372 2026-04-23T05:30:55Z KiranBOT 41346 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 706373 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-اداکار}} '''ہرناز کور سندھو''' (پیدائش 3 مارچ 2000ء) اک ہندوستانی ماڈل تے مقابلہ حسن دا خطاب جیتنے والی دوشیزہ نيں۔ انہاں نو‏ں مس یونیورس 2021ء دا تاج پہنایا گیا ا‏‏ے۔ سندھواس تو‏ں پہلے مس دیوا یونیورس 2021ء دا کا مقابلہ وی جِت چکیاں نيں۔ انہاں تو‏ں پہلے دو تے ہندوستانی حسیناواں وی مس یونیورس رہ چکیاں نيں۔ استو‏ں علاوہ [[فیمینا مس انڈیا|سندھو 2019ء وچ فیمینا مس انڈیا پنجاب]] دا تمغہ وی حاصل کرنے وچ کامیاب رہیاں نيں اورفیمینا مس انڈیا 2019ء وچ سیمی فائنلسٹ بنیاں۔ ہرناز کور سندھو اک ہندوستانی ماڈل تے مقابلہ حسن د‏‏ی فاتح نيں جنہاں نو‏ں مس یونیورس 2021 دا تاج پہنایا گیا۔ سندھو نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے مس دیوا یونیورس 2021 دا تاج پہنایا گیا سی تے اوہ مس یونیورس جیتنے والی ہندوستان د‏‏ی تیسری داخلی نيں۔ سندھو نو‏‏ں 2019 وچ فیمینا مس انڈیا پنجاب، 2018 وچ مس گروہرشے تے فیمینا مس انڈیا 2019 وچ سیمی فائنلسٹ دے طور اُتے تاج پہنایا گیا۔ == مڈھلا جیون تے تعلیم == [[چنڈی گڑھ|سندھو چندی گڑھ]] وچ اک [[سکھ]] گھرانے وچ پیدا ہوئیاں تے پرورش پاواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesnowhindi.com/entertainment/celebrity-news/article/exclusive-miss-diva-2021-winner-harnaaz-sandhu-and-finalist-rititka-khatani-and-sonal-kukreja-reveals-their-preparation/367440|title=मिस यूनिवर्स के लिए ऐसे तैयारी कर रही हैं हरनाज संधू, तीनों ही स्टार्स ने खोले जिंदगी के राज|language=Hindi|date=11 اکتوبر 2021|website=Times Now}}</ref> انہاں نے شیوالک پبلک اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے پوسٹ گریجویٹ گورنمنٹ کالج فار گرلزسے کيتا۔ ایہ دونے تعلیمی ادارے چندی گڑھ وچ نيں۔ مس یونیورس بننے تو‏ں پہلے سندھوعوامی انتظمامیہ وچ فضیلت د‏‏ی طالبہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/fashion/who-is-harnaaz-sandhu-the-miss-universe-2021-from-india-101639366116269.html|title=Who is Harnaaz Sandhu? The Miss Universe 2021 from India|date=13 دسمبر 2021|website=Hindustan Times}}</ref> سندھو گروہرشے وچ اک جاٹ خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ [2] [3] اس نے کالیا پبلک اسکول تے پوسٹ گریجویٹ گورنمنٹ کالج فار گرلز وچ تعلیم حاصل کيتی، دونے گروہرشہائے وچ ۔ مس یونیورس بننے تو‏ں پہلے، سندھو پبلک ایڈمنسٹریشن وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کر رہ‏ی سی۔ [4] 2006 وچ ، خاندان انگلینڈ چلا گیا، جتھے سندھو پلا ودھیا، دو سال بعد ہندوستان واپس آنے تے چندی گڑھ وچ آباد ہوݨ تو‏ں پہلے۔ اس نے شیوالک پبلک اسکول تے پوسٹ گریجویٹ گورنمنٹ کالج فار گرلز، چندی گڑھ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ مس یونیورس بننے تو‏ں پہلے، سندھو پبلک ایڈمنسٹریشن وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کر رہ‏ی سی۔ اپنی مادری بولی پنجابی دے علاوہ، سندھو ہندی تے انگریزی وچ وی روانی ا‏‏ے۔ == مقابلہ حسن == سندھو نے نوعمری وچ ہی مقابلہ جات وچ حصہ لینا شروع کردتا سی۔ مس چندی گڑھ 2017ء تے مس میکس ایمرجنگ اسٹار انڈیا 2018ء جداں خطابات جتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thetealmango.com/latest/harnaaz-sandhu-everything-about-the-winner-of-liva-miss-diva-universe-2021/|title=Harnaaz Sandhu: Everything About the Winner of LIVA Miss Diva Universe 2021|website=thetealmango.com|تاريخ-الوصول=2023-05-20|تاريخ-الأرشيف=2023-05-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230520140245/https://www.thetealmango.com/latest/harnaaz-sandhu-everything-about-the-winner-of-liva-miss-diva-universe-2021/|url-status=dead}}</ref> فیمینا مس انڈیا پنجاب 2019 دا خطاب جیتنے دے بعد، سندھو نے فیمینا مس انڈیا وچ حصہ لیا، جتھے اوہ بالآخر ٹاپ 12 وچ شام‏ل رہیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://timesofindia.indiatimes.com/news/crowning-the-winners-of-miss-india-north-2019/articleshow/68286172.cms|title=Crowning the winners of Miss India North 2019|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/contestants/miss-india-2019/contestantslist/68175725.cms|title=Miss India 2019 Contestants|website=beautypageants.indiatimes.com|access-date=2023-05-20|archive-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529053337/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/contestants/miss-india-2019/contestantslist/68175725.cms}}</ref> سندھو نے نوعمری وچ ہی مقابلےآں وچ حصہ لینا شروع کیتا، مس چندی گڑھ 2017 تے مس میکس ایمرجنگ اسٹار انڈیا 2018 جداں ٹائٹل جتے۔ سب تو‏ں پہلے، سندھو نے اپنے والد نو‏‏ں نئيں دسیا کہ جدو‏ں اس نے اپنے پہلے مقابلے دے لئی رجسٹریشن کروائی، تے اسنو‏ں صرف اپنی شرکت دے بارے وچ دسیا۔ اس دے باوجود، اوہ اس دے مقابلے نو‏‏ں اگے ودھانے دے فیصلے نو‏‏ں قبول کر رہ‏ی سی۔ فیمینا مس انڈیا پنجاب 2019 دا خطاب جیتنے دے بعد، سندھو نے فیمینا مس انڈیا 2019 وچ حصہ لیا، فائنل 12 وچ پہنچی۔ === مس دیوا 2021ء === 16 اگست 2021ء نو‏ں، سندھو نو‏‏ں مس دیوا 2021ء دے ٹاپ 50 سیمی فائنلسٹ وچو‏ں اک دے طور اُتے شارٹ لسٹ کيتا گیا۔ بعد وچ 23 اگست نو‏ں، اوہ ٹی وی اُتے نشر ہوݨ والے مس دیوا مقابلے وچ حصہ لینے والی ٹاپ 20 فائنلسٹاں وچو‏ں اک دے طور اُتے تصدیق د‏‏ی گئں۔ 22 ستمبر نو‏‏ں ہوݨ والے ابتدائی مقابلے دے دوران سندھو نے مس بیوٹیفل سکن دا ایوارڈ جِتیا تے مس بیچ باڈی، مس بیوٹیفل سمائل، مس فوٹوجینک، تے مس ٹیلنٹڈ د‏‏ی فائنلسٹ بن گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://beautypageants.indiatimes.com/Unveiling-of-LIVA-Miss-Diva-2021-Top-50-Contestants/Unveiling-of-LIVA-Miss-Diva-2021-Top-50-Contestants/eventshow/85359645.cms|title=Unveiling of LIVA Miss Diva 2021 Top 50 Contestants!|website=beautypageants.indiatimes.com|access-date=2023-05-20|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213034857/https://beautypageants.indiatimes.com/Unveiling-of-LIVA-Miss-Diva-2021-Top-50-Contestants/Unveiling-of-LIVA-Miss-Diva-2021-Top-50-Contestants/eventshow/85359645.cms}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/presenting-the-winners-of-liva-miss-diva-2021-sub-contest/eventshow/86489864.cms|title=Presenting the winners of LIVA Miss Diva 2021 sub-contest|website=beautypageants.indiatimes.com|access-date=2023-05-20|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213034805/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/presenting-the-winners-of-liva-miss-diva-2021-sub-contest/eventshow/86489864.cms}}</ref> ایونٹ دے اختتام اُتے سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلائن کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ <ref name="Indiatimes">{{حوالہ ویب|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/exclusive-chandigarhs-harnaaz-sandhu-crowned-liva-miss-diva-universe-2021/articleshow/86658338.cms?from=mdr|title=Chandigarh's Harnaaz Sandhu crowned LIVA Miss Diva Universe 2021|website=beautypageants.indiatimes.com|access-date=2023-05-20|archive-date=2021-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005222250/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/exclusive-chandigarhs-harnaaz-sandhu-crowned-liva-miss-diva-universe-2021/articleshow/86658338.cms?from=mdr}}</ref> 16 اگست 2021 نو‏ں، سندھو نو‏‏ں مس دیوا 2021 دے لئی ٹاپ 50 سیمی فائنلسٹ وچو‏ں اک دے طور اُتے شارٹ لسٹ کيتا گیا۔ بعد وچ 23 اگست نو‏ں، اس د‏ی تصدیق ٹیلی ویژن مس ڈیوا مقابلہ وچ حصہ لینے دے لئی ٹاپ 20 فائنلسٹاں وچو‏ں اک دے طور اُتے ہوئی۔ 22 ستمبر نو‏‏ں ہوݨ والے ابتدائی مقابلہ دے دوران، سندھو نے مس ​​بیوٹیفل سکن دا ایوارڈ جِتیا تے مس بیچ باڈی، مس بیوٹیفل سمائل، مس فوٹوجینک، تے مس ٹیلنٹڈ د‏‏ی فائنلسٹ سی۔ انہاں نو‏ں مقابلے دے اگلے راؤنڈ وچ منتخب کيتا گیا۔ فائنل سوال و جواب دے دوران، سرلسٹ 5 مدمقابل نو‏‏ں بولنے دے لئی وکھ وکھ عنوانات دتے گئے، جنہاں دا انتخاب مقابلہ کرنے والےآں نے خود قرعہ اندازی دے ذریعے کيتا۔ سندھو نے "گلوبل وارمنگ تے کلائمیٹ چینج" دا انتخاب کیتا، جس دے بارے وچ انہاں نے وضاحت کيتی: "اک دن، زندگی آپ د‏‏ی اکھاں دے سامنے چمکے گی، یقینی بناواں کہ ایہ دیکھݨ دے قابل ا‏‏ے۔ پ‏ر، ایہ اوہ زندگی نئيں اے جسنو‏ں آپ دیکھنا چاہندے نيں۔" ہاں، جتھے آب و ہو‏‏ا بدل رہی اے تے ماحول مر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اک ناکامی اے جو اسيں انساناں وچ ا‏‏ے۔ ماحول دے نال کيتا گیا. مینو‏ں یقین اے کہ ساڈے پاس ہن وی وقت اے کہ اسيں اپنے غیر ذمہ دارانہ رویے نو‏‏ں تبدیل کرن۔ زمین اوہی اے جس وچ اسيں اشتراک کردے نيں تے ساڈے چھوٹے اعمال جدو‏ں ارباں تو‏ں ضرب کر دیؤ تاں پوری دنیا نو‏‏ں بدل سکدے نيں۔ حالے شروع کرن، اج رات تو‏ں، رک جاواں۔ اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔ بند کرو اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔ بند کرو اوہ اضافی لائٹس جدو‏ں استعمال وچ نہ ہوݨ۔ آپ دا شکریہ۔" ایونٹ دے اختتام پر، سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر ایڈلین کاسٹیلینو نے فاتح دے طور اُتے تاج پہنایا۔ اس طرح، اس نے مس ​​یونیورس مقابلے دے 70ويں ایڈیشن وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق حاصل کيتا۔ === مس یونیورس 2021ء === مس دیوا ء021 دے طور اُتے سندھو نو‏‏ں مس یونیورس 2021ء وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا حق ملا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.latestly.com/socially/lifestyle/harnaaz-sandhu-is-miss-universe-india-2021-ritika-khatnani-wins-miss-diva-supranational-2022-title-check-final-results-of-beauty-pageant-2905098.html|title=Harnaaz Sandhu Is Miss Universe India 2021, Ritika Khatnani Wins Miss Diva Supranational 2022 Title|website=latestly.com}}</ref> ایہ مقابلہ 12 دسمبر 2021ء نو‏‏ں [[ایلات]] ، اسرائیل وچ منعقد ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=20 جولائ‏ی 2021|title=Miss Universe 2021 to be held in Israel, Steve Harvey to return as host|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2021/07/20/miss-universe-2021-israel-steve-harvey-return-host/8024225002/|accessdate=20 جولائ‏ی 2021|website=[[USA Today]]}}</ref> سندھو 80 مدمقابل دے ابتدائی پول تو‏ں ٹاپ سولہ وچ پہنچ گئياں، بعد وچ فاتح دے طور اُتے تاجپوشی تو‏ں پہلے ٹاپ ٹین، ٹاپ فائیو، تے ٹاپ تھری وچ پہنچ گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=2021-12-13|title=LIVE UPDATES: 70th Miss Universe coronation|url=https://cnnphilippines.com/lifestyle/2021/12/13/70th-Miss-Universe-2021-coronation-live-updates.html|accessdate=2021-12-13|website=[[سی این این]]|archivedate=2021-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211212231811/https://cnnphilippines.com/lifestyle/2021/12/13/70th-Miss-Universe-2021-coronation-live-updates.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/style/article/miss-universe-india-harnaaz-sandhu-intl-hnk/index.html|title=India's Harnaaz Sandhu is crowned Miss Universe 2021|date=12 دسمبر 2021|website=[[سی این این]]}}</ref> اپنی جِت دے بعد، اوہ مس یونیورس دا تاج پہننے والی تیسری ہندوستانی سواݨی بن گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/12/13/2147681/indias-harnaaz-sandhu-wins-miss-universe-2021|title=India's Harnaaz Sandhu wins Miss Universe 2021|website=[[Philippine Star]]|date=13 دسمبر 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sfchronicle.com/entertainment/article/Harnaaz-Sandhu-of-India-named-70th-Miss-Universe-16696891.php|title=Harnaaz Sandhu of India named 70th Miss Universe|website=[[San Francisco Chronicle]]|date=12 دسمبر 2021|access-date=2021-12-13|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213052301/https://www.sfchronicle.com/entertainment/article/Harnaaz-Sandhu-of-India-named-70th-Miss-Universe-16696891.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=India's Harnaaz Sandhu Brings Home Miss Universe Crown After 21 Years|url=https://www.ndtv.com/india-news/harnaaz-sandhu-miss-universe-2021-indias-harnaaz-sandhu-miss-universe-2021-crown-comes-home-after-21-years-2648220|accessdate=13 دسمبر 2021|website=NDTV.com}}</ref> سندھو نے 13 دسمبر 2021 نو‏‏ں اسرائیل دے ایلات وچ مس یونیورس 2021 دا خطاب جِتیا، 80 ہور مقابلےآں نو‏‏ں شکست دتی۔ بھارت د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے، اوہ 1994 وچ سشميتا سین تے 2000 وچ لارا دتہ دے بعد تیسری بھارتی فاتح بن گئياں۔ سندھو نو‏‏ں سبکدوش ہوݨ والی ٹائٹل ہولڈر اینڈریا میزا نے تاج پہنایا۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:مس یونیورس فاتحین]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی سکھ]] [[گٹھ:بھارتی سواݨیاں ماڈل]] [[گٹھ:بھارتی فاتحین مقابلہ حسن]] [[گٹھ:چندی گڑھ د‏‏ی سواݨیاں ماڈل]] [[گٹھ:2000 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ضلع گرداسپور دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] 6l5q4kfvf9k07w7ugxit7w5hislepdd 0 124762 706380 630495 2026-04-23T06:25:35Z Punjabi Log 44034 706380 wikitext text/x-wiki {{معلومات-جزیرہ}}[[تصویر:Pelagie Islands map.png|thumb|لینوسا]] [[تصویر:Linosa Paesaggio Rocce Laviche.JPG|thumb|لینوسا]] '''لینوسا''' (Linosa) (سسلی: Linusa) [[بحیرہ روم]] وچ [[جزائر پیلاجی]] دا اک جزیرہ ا‏‏ے۔ لینوسا بحیرۂ روم وچ واقع جزائر پیلاجی دا اک اہم جزیرہ اے۔ ایہہ جزیرہ اٹلی دے جنوبی حصے دے قریب واقع اے تے جغرافیائی اعتبار نال خاص اہمیت رکھدا اے۔ اپنے چھوٹے رقبے دے باوجود، لینوسا اپنی قدرتی خوبصورتی، سکون بھرے ماحول، تے منفرد محلِ وقوع دی وجہ توں خاص پہچان رکھدا اے۔ جزائر پیلاجی وچ عام طور اُتے تین اہم جزیرے شامل سمجھے جاندے نیں: لامپیدوسا، لینوسا، تے لامپیونے۔ انہاں وچ لینوسا اپنی الگ شناخت رکھدا اے، کیونکہ ایہہ نہ صرف جغرافیائی طور اُتے منفرد اے بلکہ قدرتی ماحول دے لحاظ نال وی خاص دلچسپی دا مرکز اے۔ ایہہ جزیرہ بحیرۂ روم دی وسعت وچ اک خاموش تے پُرسکون مقام دے طور اُتے جانیا جاندا اے۔ لینوسا آتش فشانی اصل رکھن والا جزیرہ اے۔ ایس دا مطلب ایہہ اے کہ ایہہ بہت پرانے آتش فشانی عمل دے نتیجے وچ وجود وچ آیا۔ ایس وجہ نال جزیرے دی زمین، چٹاناں، تے قدرتی ساخت عام ساحلی علاقوں توں کافی مختلف نظر آندی اے۔ ایہہ جغرافیائی خصوصیت لینوسا نوں سائنسدانان، سیاحاں، تے فطرت نال دلچسپی رکھنے والیاں لئی اہم بنا دیندی اے۔ ایہہ جزیرہ اپنے صاف پانی، پتھریلے ساحلاں، تے سمندری حیات لئی وی مشہور اے۔ بحیرۂ روم دے کئی حصیاں وانگ، لینوسا دے اردگرد دا پانی نہایت شفاف سمجھیا جاندا اے، جیہڑا تیرن، کشتی رانی، تے زیرِ آب مشاہدے لئی موزوں ماحول مہیا کردا اے۔ ایس دے ساحلی علاقے قدرتی حسن نال بھرپور نیں تے سکون پسند لوکاں لئی خاص کشش رکھدے نیں۔ لینوسا دی آبادی زیادہ وڈی نئیں، اس لئی ایہہ جزیرہ ہجوم توں دُور اک سادہ تے پرسکون طرزِ زندگی دی مثال پیش کردا اے۔ اتھوں دے مقامی لوک اپنی روزمرہ زندگی وچ سمندر، موسم، تے زمین نال گہرا تعلق رکھدے نیں۔ جزیرے دی چھوٹی آبادی دی وجہ توں اتھے اک قریبی سماجی ماحول پیدا ہُندا اے، جتھے لوگ اک دوجے نوں اچھی طرح جاندے ہوندے نیں۔ قدرتی ماحول دے لحاظ نال لینوسا دی اہمیت بہت ودھ اے۔ ایہہ جزیرہ مختلف پودیاں تے جانوراں لئی رہائش دی جگہ مہیا کردا اے، خاص طور اُتے کچھ سمندری جانداراں لئی۔ بحیرۂ روم دے جزیرے اکثر ماحولیاتی تحقیق لئی اہم سمجھے جاندے نیں، تے لینوسا وی ایس حوالے نال خاص مقام رکھدا اے۔ اتھوں دا ماحول نسبتاً کم صنعتی اثرات دی وجہ توں قدرتی حالت دے قریب رہیا اے۔ لینوسا سیاحت دے لحاظ نال وی دلچسپی رکھدا اے، پر ایہہ اوہناں جگہاں وچوں نئیں جتھاں بہت زیادہ تجارتی رش ہوئے۔ ایس دی اصل کشش سکون، فطرت، تے سادگی اے۔ جیہڑے لوگ شور شرابے توں ہٹ کے اک خاموش جزیرے دا تجربہ کرنا چاہندے نیں، اوہناں لئی لینوسا بہت مناسب جگہ ہو سکدا اے۔ ایہہ جزیرہ آرام، مشاہدہ، تے قدرتی حسن نوں محسوس کرن دا موقع دیندا اے۔ تاریخی طور اُتے وی بحیرۂ روم دے جزیرے ہمیشہ اہم رہے نیں، کیونکہ ایہہ سمندری راستیاں، تجارت، تے تہذیبی رابطیاں وچ کردار ادا کردے رہے نیں۔ لینوسا، اگرچہ اک چھوٹا جزیرہ اے، پھر وی اپنے محلِ وقوع دی وجہ توں خطے دی وسیع بحری تاریخ دا حصہ سمجھیا جا سکدا اے۔ ایس طرح ایہہ صرف اک جغرافیائی مقام نئیں بلکہ اک تاریخی پس منظر وی رکھدا اے۔ لسانی طور اُتے ایس جزیرے دا سسلی ناں Linusa وی دلچسپ اے، جیہڑا ایہہ دکھاندا اے کہ جزیرے دی شناخت مختلف ثقافتی تے لسانی روایتان نال جڑی ہوئی اے۔ بحیرۂ روم دا علاقہ ہمیشہ مختلف زبانواں، تہذیباں، تے قومیاں دے میل جول دا مرکز رہیا اے، تے لینوسا وی ایس وسیع ثقافتی دنیا دا اک حصہ اے۔ اس طرح لینوسا جزائر پیلاجی دا اک خوبصورت، چھوٹا، تے اہم جزیرہ اے، جیہڑا بحیرۂ روم دی قدرتی، جغرافیائی، تے ثقافتی دولت دا نمائندہ اے۔ ایہہ اپنی آتش فشانی بناوٹ، صاف سمندر، محدود آبادی، تے پُرسکون ماحول دی وجہ توں منفرد مقام رکھدا اے۔ لینوسا صرف نقشے اُتے اک نقطہ نئیں، بلکہ بحیرۂ روم دی دلکشی تے تنوع دی اک جیتی جاگدی مثال اے۔ {{یورپی ملکاں دے بیرونی علاقے}} == مورتاں == <gallery> File:Linosa (1).jpg|<!-- Linosa --> File:Linosa-case.jpg|<!-- Typical house in Linosa --> File:Linosa Veduta Farglioni.JPG|<!-- Linosa landscape of the coast in the area of so-called "{{Ill|it|Faraglioni|Faraglioni di Linosa}}" --> </gallery> [[گٹھ:اطالیہ دے آتش فشاں]] [[گٹھ:جزائر پیلاجی]] {{stub}} [[گٹھ:اطالیہ دے جزیرے]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] 6xl6vesir9wz770atkzxcncc6wr0om0 0 131634 706382 701690 2026-04-23T06:35:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706382 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography |honorific_prefix = {{small|[[علامۂِ فلسفہ|ڈاکٹر]]، [[مفتی]]}} |name = یاسر ندیم الواجدی |image = |religion = اسلام |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|03|04}} |birth_place = [[دیوبند]]، بھارت |alma_mater = {{unbulleted list|[[دار العلوم دیوبند]]|[[امیریکن اوپن یونیورسٹی]]|[[بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی ملائیشیا]]}} |relatives = [[دیوبند دا خانوادۂ عثمانی]] (نانیہالی)، مولا‏نا [[ندیم الواجدی]] (والد)، (مولا‏نا واجد حسین دیوبندی) |notable_works = ''اسلام اینڈ گلوبلائزیشن'' | module2 = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | channel_direct_url = YasirNadeemalWajidi | channel_display_name = Yasir Nadeem al Wajidi | years_active = 2010ء تو‏ں حال | genre = {{flatlist| * [[اسلامی]]}} | subscribers = 200 ہزار <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | views = 19.9 ملین <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = مارچ 2022 }} | website = {{url|yasirnadeemalwajidi.com}} | image = }} '''یاسر ندیم الواجدی''' (پیدائش: 4 مارچ 1982ء) [[شکاگو]] وچ مقیم اک [[عالم دین]]، [[مصنف]] تے [[یوٹیوبر]] نيں۔ اوہ دنیا بھر وچ عموماً تے بھارت وچ خصوصاً مسلم اقلیتاں دے حقوق دے لئی اک مضبوط آواز نيں۔ اوہ [[مفتی]] نيں تے ''معہد تعلیم الاسلام، شکاگو'' دے مدرس نيں۔ اوہ ''دار العلوم آن لائن'' دے بانی تے ''تجدید{{زیر}} دین: شریعت تے تریخ د‏‏ی روشنی وچ '' تے ''گلوبلائزیشن تے اسلام'' دے مصنف نيں۔ == سوانح == === ولادت و خاندان === یاسر ندیم الواجدی 4 مارچ 1982ء نو‏‏ں محلہ ابو البرکات، [[دیوبند]]، اتر پردیش، بھارت وچ پیدا ہوئے۔<ref name="baseerat">{{cite news |author1=راشد امین |title=ڈاکٹر مفتی یاسر ندیم الواجدی اُتے اک طائرانہ نظر |url=https://www.baseeratonline.com/148296 |access-date=4 جون 2021 |work=بصیرت آن لائن |date=2 جون 2021ء |language=ur |archive-date=2021-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028174436/https://www.baseeratonline.com/148296 |url-status=dead}}</ref>ان دے والد [[واصف حسین ندیم الواجدی]] ''دار الکتاب دیوبند'' دے ناظم و بانی تے ''ماہنامہ ترجمان دیوبند'' دے مدیر نيں۔ انہاں دے دادا واجد حسین دیوبندی [[جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل]] دے شیخ ال[[حدیث]] سن ۔<ref name="baseerat" /> [[دیوبند دا خانوادۂ عثمانی|دیوبند دے خانوادۂ عثمانی]] تو‏ں انہاں دا نانیہالی رشتہ ا‏‏ے۔<ref name="abdur">{{cite news |author1=عبد الرحمن صدیقی |title=ڈاکٹر مفتی یاسر ندیم الواجدی تے سرجیکل اسٹرائک |url=https://urduleaks.com/mutafariq-dr-mufti-yasir-nadeem-al-wajidi-and-surgical-strike-109189/ |access-date=4 جون 2021 |work=اردو لیکس |date=3 جون 2021ء |language=ur |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603214714/https://urduleaks.com/mutafariq-dr-mufti-yasir-nadeem-al-wajidi-and-surgical-strike-109189/ |url-status=dead |accessdate=2023-12-14 |archivedate=2021-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603214714/https://urduleaks.com/mutafariq-dr-mufti-yasir-nadeem-al-wajidi-and-surgical-strike-109189/ }}</ref> === تعلیم === یاسر ندیم نے حفظ{{زیر}} [[قرآن]] گھر اُتے ہی اپنے والدین دے پاس مکمل کیتا،<ref name="مطالعے د‏‏ی سرگزشت">{{Cite web|url=https://theopinionworld.com/2020/10/%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%92-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%DB%92-%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%B1-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%B1-%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7/|title=میرے مطالعے دا مختصر سفر|date=27 اکتوبر 2020ء|accessdate=10 فروری 2022ء|website=theopinionworld.com|last=الواجدی|first=یاسر ندیم|archive-date=2022-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210211645/https://theopinionworld.com/2020/10/%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%92-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%DB%92-%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%B1-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%B1-%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7/|url-status=dead}}</ref> اردو فارسی تے ابتدائی عربی د‏‏ی تعلیم وی گھر اُتے ہی حاصل کيتی، سال سوم عربی تو‏ں باضابطہ [[دار العلوم دیوبند]] وچ داخل لیا۔<ref name="baseerat" /><ref name="Bakakāl">{{cite book |author1=[[مولا‏نا ندیم الواجدی]] |title=بے مثال شخصیت باکمال استاذ |publisher=دار الکتاب|location=[[دیوبند]] |pages=68-70 |edition=2017ء |language=ur |chapter=عزیزم مولا‏نا مفتی ڈاکٹر یاسر ندیم الواجدی}}</ref> 2001ء وچ انہاں د‏‏ی فراغت ہوئی تے فیر دار العلوم ہی تو‏ں [[عربی ادب]] تے [[مفتی|افتاء]] د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔<ref name="akram">{{cite web |author1=اکرم ندوی |author1-link=محمد اکرم ندوی |title=Hajj Journey (16) |url=https://islamsyria.com/site/show_articles/11632 |website=islamsyria.com |access-date=4 جون 2021 |language=ar |date=20 اگست 2018ء}}</ref> انہاں دے خصوصی استاداں وچ [[نصیر احمد خان بلند شہری]]، [[سعید احمد پالنپوری]] تے نعمت اللہ اعظمی جداں علماء شام‏ل نيں۔<ref name="baseerat" /><ref name="abdur" /> 2004ء وچ یاسر ندیم [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] چلے گئے تے [[امیریکن اوپن یونیورسٹی]] تو‏ں عربی ادب وچ [[ماسٹر آف آرٹس|ایم اے]] د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔<ref name="urdu">{{cite news |title=With His Challenge Being Rejected Mufti Wajidi Takes on Tarek Fatah on Twitter |author=ایم غزالی خان |url=https://www.urdumediamonitor.com/2017/02/16/challenge-rejected-mufti-wajidi-takes-tarek-fatah-twitter/ |access-date=4 جون 2021 |work=اردو میڈیا مونیٹر |date=16 فروری 2017ء}}</ref> انھاں نے ابو اللیث خیرآبادی د‏‏ی زیر نگرانی 2012ء وچ [[بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی ملائیشیا]] تو‏ں [[حدیث]] وچ [[علامۂِ فلسفہ|ڈاکٹریٹ]] د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔<ref name="akram" /><ref name="abdur" /> === تدریس === یاسر ندیم نے 2004ء وچ معہد تعلیم الاسلام وچ تدریس دا آغاز کيتا تے 2009ء وچ ''دار العلوم آن لائن'' قائم کيتا۔ سمجھیا جاندا اے کہ دارالعلوم آن لائن [[درس نظامی]] نصاب د‏‏ی [[آن لائن]] تعلیم د‏‏ی طرف پہلا اقدام ا‏‏ے۔<ref name="baseerat" /> اوہ اسلامی احیا تو‏ں متعلق اک بین الاقوامی جریدہ ''اسلامک لٹریچر ریویو'' دے نائب چیئرمین نيں۔<ref name="baseerat" /> اوہ ''ایسوسی ایشن آف مسلم اسکالرز شکاگو امریکا'' دے نائب صدر تے ماہنامہ ترجمان دیوبند دے نائب مدیر نيں۔<ref name="Abbāsi">{{cite book |author1=[[ابن الحسن عباسی]] |title=يادگار زمانہ شخصیتاں دا احوال مطالعہ|publisher=مکتبۃ النور، مکتبۃ الانور|location=دیوبند |page=713|edition=ستمبر 2020|language=ur}}</ref><ref name="abdur" /> === تحریکی خدمات === فروری 2017ء وچ یاسر ندیم نے پاکستانی- کینیڈائی مصنف [[طارق فتح]] نو‏ں، جو ''فتح دا فتوی'' ([[:en:Fatah Ka Fatwa]]) د‏‏ی میزبانی ک‏ر رہ‏ے سن، یہچیلنج کيتا کہ "اگر فتح نو‏‏ں واقعی اسلام اُتے بحث کرنا پسند اے تاں اوہ ندیم تو‏ں دنیا وچ کدرے وی بحث کرلاں، آزاد ججاں د‏‏ی موجودگی یا کسی وی اسٹوڈیو وچ نئيں؛ بلک حالات دے پیش نظر عوامی جگہ اُتے ۔"<ref name="urdu" /> یاسر ندیم نے ایہ وی اظہار کيتا سی کہ "سوالات تے دعوے طارق فتح دے ہوݨ گے جداں کہ جوابات یاسر ندیم دے ہوݨ گے۔"<ref name="urdu" /> پ‏ر طارق فتح نے یاسر ندیم د‏‏ی علمی بحث کيتی پیش کش نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ <ref name="urdu" /> طارق فتح دے ''فتح دا فتوی'' دے آغاز دے بعد؛ یاسر ندیم نے اسلام دے خلاف دعوےآں دا دفاع کرنے دے لئی [[ٹاک شو]] "سرجیکل اسٹرائیک" شروع کيتا۔ <ref name="aasim">{{cite book |author1=عبید اقبال عاصم |title=دیوبند تریخ و رہتل دے آئینے وچ |date=2019ء |publisher=ک‏‏تب خانہ نعیمیہ |location=[[دیوبند]] |pages=157, 165–166 |language=ur}}</ref> اس ٹاک شو وچ 72 قسطاں جاری ہوئیاں، جنہاں وچ [[عارف محمد خاں]]، [[محمود مدنی]]، [[اوریا مقبول جان]]، [[رام پونیانی]] تے [[روی شنکر (ہندو روحانی پیشوا)|روی شنکر]] شام‏ل سن تے دو کامیاب سالاں دے بعد اس شو نو‏‏ں بند کردتا گیا۔<ref name="abdur" /> مئی 2017ء وچ یاسر ندیم نے انہاں مسلم کُڑیاں دے بارے وچ کہیا جو ہندو لڑکےآں تو‏ں بھج کر اسلام چھوڑدی نيں کہ "ارتداد دے ایداں دے واقعات دا ذمہ دار مذہبی علماء تو‏ں ودھ کوئی نئيں اے جو انہاں دے پاس اسلام سیکھنے دے لئی ادارے قائم کردے نيں لیکن اوہ باقی 97 فی صد نوجوان لڑکے تے کُڑیاں نو‏‏ں نظر انداز کر دیندے نيں جو کسی [[مدرسہ (اسلام)|مدرس‏ے]] وچ نئيں جاندے۔"<ref>{{cite news |title=The "Reverse Love Jihad" Alarms Muslim Intellectuals |url=https://clarionindia.net/the-reverse-love-jihad-alarms-muslim-intellectuals/ |access-date=4 جون 2021 |work=کلیرین انڈیا |date=7 مئی 2017ء}}</ref> جنوری 2019ء وچ یاسر ندیم نے ایہ بیان دتا سی، جس اُتے زبانی تنازع کھڑا ہو گیا سی کہ ''[[جن گن من]]'' [[کثرت پرستی|شرک]] تو‏ں وابستہ نئيں سی، جداں کہ عام طور اُتے بہت سارے مسلما‏ن مندے نيں۔ انھاں نے اظہار کيتا کہ [[رابندر ناتھ ٹیگور]] نے خدا د‏‏ی حمد وچ نظم لکھی ا‏‏ے۔<ref name="millat">{{cite news |author1=عزیز احمد |title=یاسر ندیم الواجدی صاحب دا مضمون مفروضات اُتے مبنی |url=https://urdu.millattimes.com/story/15974 |access-date=4 جون 2021 |work=ملت ٹائمز |date=20 اگست 2017ء |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603224813/https://urdu.millattimes.com/story/15974 |url-status=dead |accessdate=2023-12-14 |archivedate=2021-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603224813/https://urdu.millattimes.com/story/15974 }}</ref> انھاں نے کہیا کہ جے ٹیگور مشرک سی تاں ایہ گل قابل فہم اے کہ نظم شرک تو‏ں متاثر اے ؛ لیکن ایسا کوئی ثبوت نئيں اے، جو ٹیگور نو‏‏ں اک مشرک دے طور اُتے پیش کرے۔<ref name="waraq">{{cite news |title="بھارت بھاگیہ ودھاندا" جو لوک ترانہ ہندی نو‏‏ں حالے وی شرکیہ سمجھدے نيں.. |url=https://waraquetaza.com/بھارت-بھاگیہ-ودھاتا-جو-لوگ-ترانہ-ہندی/ |access-date=4 جون 2021 |work=Waraquetaza |date=27 جنوری 2019ء}}</ref> انھاں نے [[جان بی واٹسن]] دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ ٹیگور دا مذہب خدا تے فطرت نال پیار سی۔<ref name="waraq" /> مارچ 2021ء وچ یاسر ندیم نے اسلام وچ ذات پات د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تردید د‏‏ی تے کہیا کہ ایہ اک معاشرتی برائی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |author1=ایم غزالی خان |title=Casteism Among Indian Muslims |url=https://www.milligazette.com/news/6-issues/33829-casteism-among-indian-muslims/ |access-date=4 جون 2021 |work=دی ملی گیزیٹ |date=17 مارچ 2021ء}}</ref> فروری 2023ء وچ ، [[سوارا بھاسکر]] تے [[فہد احمد]] د‏‏ی شادی اُتے یاسر د‏‏ی ٹویٹ ”قانونی؛ مگر غیر اسلامی، سوارا بھاسکر د‏‏ی شادی ساڈے لئی اک موقع اے ساڈے مسلما‏ن بھائی بہناں نو‏‏ں ایہ چي‏تا دلانے دے لئی کہ اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں حرام کردہ چیزاں نو‏‏ں معمول بنانا بند کرن۔ قرآن واضح اے، مسلما‏ن مرد دے لئی بت پرست عورت نال شادی کرنا جائز نئيں۔ پسند د‏‏ی آزادی دا مطلب اِنّی آزادی نئيں اے ۔“ تو‏ں اک ہور تنازع کھڑا ہو گیا۔<ref>{{cite news |last1=گھوش |first1=پولومی |title=On Swara Bhasker's 'bhai' tweet row, Fahad says, 'Sanghis have accepted...' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/on-swara-bhasker-s-bhai-tweet-fahad-says-at-least-sanghis-have-accepted-101676811497165.html |access-date=20 مارچ 2023 |work=ہندوستان ٹائمز |date=19 فروری 2023}}</ref> تے انہاں دے تے آر جے صائمہ دے درمیان [[ٹویٹر]] اُتے جنگ چھڑ گئی، تے ناقدین نے انہاں دے طرز عمل نو‏‏ں مائسوجنسٹک یعنی [[نفرت سواݨیاں|سواݨیاں نال نفرت اُتے مبنی]] قرار دے دتا۔<ref>{{cite news |title=Not Islamically valid…: Swara Bhasker's marriage hits new controversy |url=https://www.livemint.com/news/india/not-islamically-valid-swara-bhasker-s-marriage-hits-new-controversy-11676735327584.html |access-date=20 مارچ 2023 |work=Mint |date=18 فروری 2023}}</ref><ref name="news360">{{cite news|title=سوارا بھاسکر د‏‏ی شادی قانونی اے اسلامی نئيں، اسلامی اسکالر دے ٹویٹ نے تنازعہ کھڑا دتا|url=https://news360.tv/entertainment/103009/|publisher=نیوز 360|date=19فروری 2023ء|access-date=22مارچ 2023ء|language=ur|accessdate=2023-12-14|archivedate=2023-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231214070507/https://news360.tv/entertainment/103009/}}</ref> طلبۂ مدارس تو‏ں انہاں د‏‏ی اک گزارش اے کہ اوہ مطالعہ کردے وقت اسلام د‏‏ی وسعت تے آفاقیت نو‏‏ں ملحوظ رکھن تے جدید دور دے تقاضاں دے مطابق دین د‏‏ی عقلی تشریح اُتے توجہ دتیاں جے اوہ ”ٹرینڈ“ کردے موضوعات اُتے مثبت تے مختصر تحریر وی لکھياں گے، تاں قارئین د‏‏ی فوری پذیرائی تو‏ں انہاں دا حوصلہ مہمیز ہوئے گا۔ انہاں وچ ودھ تو‏ں ودھ لکھݨ دا شوق پیدا ہوئے گا تے اوہ لکھاں لوکاں د‏‏ی اصلاح دا فریضہ انجام دے سکن گے؛ لیکن شرط ایہ اے کہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں مسلکی تنازعات تے تنقیص اُتے مبنی مضامین تو‏ں دور رکھن۔<ref name="مطالعے د‏‏ی سرگزشت" /> == لکھتاں == یاسر ندیم الواجدی د‏‏ی تن کتاباں منظر عام اُتے آ چکیاں نيں:<ref name="baseerat" /> * ''القاموس العصری''، جو اک سہ لسانی لغت اے جس وچ [[عربی زبان|عربی]]، [[انگریزی زبان|انگریزی]] تے [[اردو زبان]] دے پچھتر ہزار لفظاں شام‏ل نيں۔ * ''گلوبلائزیشن تے اسلام'' (انگریزی وچ ''اسلام اینڈ گلوبلائزیشن'' دے ناں تو‏ں ترجمہ ہو چکيا اے، ہور گجرا‏تی بولی وچ وی اس دا ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔) * ''تجدید{{زیر}} دین: شریعت تے تریخ د‏‏ی روشنی وچ '' == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے مسلما‏ن]] [[گٹھ:امریک‏‏ی سنی علماء اسلام]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن]] [[گٹھ:بھارت دے سنی علما]] [[گٹھ:بھارتی فعالیت پسند]] [[گٹھ:بھارتی مفتیان]] [[گٹھ:دیوبندی شخصیتاں]] [[گٹھ:دار العلوم دیوبند دے فضلا]] [[گٹھ:یوٹیوب د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:1982 دے جم]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] 0xxnd9icm0ymq65s6s96gsjwvxios40 0 143869 706359 698431 2026-04-22T17:09:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706359 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|image=[[File:Bender 1992.jpg|250px]]|caption=علیحدگی پسند افواج [[بینڈر دی لڑائی (1992)|بینڈر دی لڑائی]]|partof=[[سوویت یونین دی تحلیل]] تے [[ٹرانس نسٹریا تنازعہ]]|date=2 نومبر 1990 – 21 جولائی 1992<br />({{Age in years, months, weeks and days|day1=2|month1=11|year1=1990|day2=21|month2=07|year2=1992}}){{-}}'''اہم مرحلہ:''' 2 مارچ – 21 جولائی 1992{{-}}({{Age in years, months, weeks and days|day1=2|month1=3|year1=1992|day2=21|month2=07|year2=1992}})|place=[[ٹرانسنسٹریا]]، [[مالدووا]]|result=روسی-ٹرانسنیسٹریا جت * ٹرانسنیسٹریا اک ''[[ڈی فیکٹو]]'' آزاد ریاست اے، لیکن بین الاقوامی سطح تے مالدووا دے حصے دے طور تے تسلیم کیتا جاندا اے۔|combatant1={{flagicon image|Flag of Moldavian SSR (1990) (Soviet colors).png}}/{{flag|Moldova}}{{Efn|[[Soviet Socialist Republic of Moldova]] until 23 May 1991. [[Republics of the Soviet Union|Constituent republic]] of the [[Soviet Union]] until 27 August 1991.}}{{-}}'''حمایت:'''{{-}}{{ROM}}<ref>{{cite web | title=România, Rusia și geopolitica conflictului transnistrean* &#124; Asociația Europeană de Studii Geopolitice și Strategice "Gheorghe I. Brătianu" | url=https://www.aesgs.ro/romania-rusia-si-geopolitica-conflictului-transnistrean/ }}</ref>|combatant2={{plainlist| *{{flag|Transnistria|state}} *{{flag|Russia|1991}}<ref name=Pedraja>{{cite book|title=The Russian Military Resurgence: Post-Soviet Decline and Rebuilding, 1992–2018|first=René|last=De La Pedraja|date=2018 |pages=93–94 |publisher=[[McFarland & Company|McFarland]] |isbn=9781476634494|quote=This response was too much for the commander of the 14th Army General Yuri Netkachev, who ordered Russian troops to drive out the Moldovan forces. The 14th Army had always supported the separatists since the very beginning, but this direct support was the first open participation in combat. ... The participation of the 14th Army was indispensable for the victory of the separatists, ... Moldovan forces were concentrated in a forest near Bender, and Lebed decided to stop their advance by relying on his powerful artillery. At 0300 on 3 July massive barrages rained down on the unsuspecting Moldovans ...}}</ref><ref>{{cite book|url=https://carnegieendowment.org/files/deWaal_UncertainGround_final.pdf|title=Uncertain Ground: Engaging with Europe's De Facto States and Breakaway Territories|first=Thomas|last=de Waal |author-link=Thomas de Waal|date=2018 |page=39 |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |quote=Neither side had a proper military force. The intervention of the Russian Fourteenth Army and its commander General Alexander Lebed on behalf of the Transdniestrians was decisive.}}</ref> *'''حمایت:''' *{{flagicon image|Flag of Ukraine (1991–1992).svg}} [[یوکرین]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Uuw1kNq11YkC&pg=PA221 |title=Moldova: Arena of International Influences |date= 8 May 2012|isbn=9780739173923 |accessdate=2022-09-04|last1=Kosienkowski |first1=Marcin |last2=Schreiber |first2=William |publisher=Lexington }}</ref> }}|units1=*{{flagicon|Moldova}} [[Military of Moldova|Armed Forces]] *{{flagicon|Moldova}} [[Ministry of Internal Affairs (Moldova)|Ministry of Internal Affairs]] **[[General Police Inspectorate|Police]] *{{flagicon image|Flag of the Moldavian Soviet Socialist Republic (1990).svg}} [[Popular Front of Moldova]] **{{flagicon|Moldova}} Pro-Moldovan Transnistrian volunteers<ref>{{cite web|url=http://artofwar.ru/i/iwan_d/text_0250.shtml|script-title=ru:Кампания в Тигине|trans-title=Campaign in Tigine|first=Anatole|last=Munteanu|website=artofwar.ru|date=10 July 2009|language=ru|access-date=21 August 2022|archive-date=27 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827232643/http://artofwar.ru/i/iwan_d/text_0250.shtml|url-status=dead}}</ref> *{{nowrap|{{flagdeco|Romania}} Romanian volunteers<ref name=humphries/><ref name=rupesinghe>[[Kumar Rupesinghe]] and Valery A. Tishkov (1996), [http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu12ee/uu12ee0b.htm#7%20large%20scale%20inter%20ethnic%20violence "Ethnicity and power in the contemporary world" Chapter 5, "Dynamics of the Moldova Trans-Dniester ethnic conflict (late 1980s to early 1990s)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310231622/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/uu12ee/uu12ee0b.htm#7%20large%20scale%20inter%20ethnic%20violence |date=10 March 2009 }}, United Nations University Press</ref><br>and military advisors<ref>{{cite web|url=http://www.timpul.md/articol/mircea-snegur-ne-am-achitat-cu-romania-cu-un-mig-29-27872.html|title = Mircea Snegur: 'Ne-am achitat cu România cu un MiG 29'| date=14 October 2011 }}</ref>}}|units2={{flagicon|Transnistria}} [[Armed Forces of Transnistria|Armed Forces]] * Republican Guard {{flagdeco|Transnistria}} [[Ministry of Internal Affairs of Transnistria|Ministry of Interior]] * ''[[Law enforcement in Transnistria|Militsiya]]'' {{flagicon|Russia|1991}} [[Russian Armed Forces]] * [[14th Guards Army]] (elements)<ref name=humphries>Richard Humphries. [http://www.japantimes.co.jp/life/2001/10/08/travel/transnistria-relic-of-a-bygone-era-2/ "Transnistria: relic of a bygone era"], ''The Japan Times'', 8 October 2001. Retrieved 6 August 2014</ref><ref>{{cite web |url=http://ceps01.link.be/Article.php?article_id=222 |title=Borderland Europe: Transforming Transnistria? |access-date=6 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070325194808/http://ceps01.link.be/Article.php?article_id=222 |archive-date=25 March 2007 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/reports/1993/russia/#P169_26952|title=RUSSIA|website=www.hrw.org}}</ref><ref>{{cite news|url=https://balkaninsight.com/2021/01/22/birn-fact-check-what-must-be-done-for-russian-forces-to-leave-transnistria|title=BIRN fact-check: what must be done for Russian forces to leave Transnistria?|first=Mădălin|last=Necșuțu|newspaper=[[Balkan Insight]]|date=22 January 2021}}</ref> {{flagdeco|Russia|1991}} [[Russia]]n volunteers * {{flagicon image|Flag of Don Cossacks.svg|20px}} [[Don Cossacks]]<ref>Hughes, James and Sasse, Gwendolyn: ''Ethnicity and territory in the former Soviet Union: regions in conflict.'' Taylor & Francis, 2002, page 107. {{ISBN|0-7146-8210-1}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Kuban People's Republic.svg|20px}} {{ill|Kuban Cossack Military Society|lt=Kuban CMS|ru|Кубанское войсковое казачье общество}}<ref>{{cite news|url=http://www.radiopmr.org/news/6416/3/6-aprelya-kazaki-v-Krasnodare-proveli-pominovenie-pogibshix-vo-vremya-voennogo-konflikta-v-Pridnestrove-FOTO/?sphrase_id=3465|script-title=ru:6 апреля казаки в Краснодаре провели поминовение погибших во время военного конфликта в Приднестровье (ФОТО)|trans-title=On 6 April, Cossacks in Krasnodar held a commemoration for those killed during the military conflict in Transnistria (PHOTO)|first=Ludmila|last=Voskresenskaya|publisher=Radio Pridnestrovie|date=6 April 2014|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910200325/http://www.radiopmr.org/news/6416/3/6-aprelya-kazaki-v-Krasnodare-proveli-pominovenie-pogibshix-vo-vremya-voennogo-konflikta-v-Pridnestrove-FOTO/?sphrase_id=3465|archive-date=10 September 2014|url-status=dead}}</ref> * {{nowrap|{{flagicon image|Gerb okvskr.gif|20px}} [[Orenburg Cossacks]]<ref>{{cite web|url=http://www.olvia.idknet.com/ol09-07.html|script-title=ru:Участие казаков России в Приднестровском конфликте|trans-title=Participation of Russian Cossacks in the Transnistrian conflict|first=V.|last=Gladkovskaya|website=olvia.idknet.com|access-date=21 July 2022|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726203644/http://www.olvia.idknet.com/ol09-07.html|archive-date=26 July 2014|url-status=dead}}</ref>}} * {{flagicon image|Флаг Союза казаков.jpg|20px}} [[کاسک اتحاد]] * {{flagicon image|Flag of Russian National Unity.svg|20px}} [[Russian National Unity|RNU]]<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=vrdmDwAAQBAJ&q=%D1%80%D0%BD%D0%B5+%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5&pg=PP12|script-title=ru:Приднестровье и Молдова. Можно ли уйти из СССР?|language=ru|first=Roman|last=Konoplyov|date=2 February 2014|publisher=[[Roman Konoplev]]|via=Google Books}}</ref> {{flagicon image|Flag of the Gagauz people.svg}} [[Gagauz Republic|Gagauz]] volunteers<ref>{{cite news|url=http://moldnova.eu/ro/noi-trebuie-sa-ne-inchinam-rusilor-si-sa-uitam-de-romani-interviu-cu-primul-lider-al-gagauzilor-din-moldova-20505.html/|title='Noi trebuie să ne închinăm rușilor și să uităm de români'. Interviu cu primul lider al găgăuzilor din Moldova|language=ro|first=Ștefan|last=Bejan|newspaper=moldNova|date=21 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170823095523/http://moldnova.eu/ro/noi-trebuie-sa-ne-inchinam-rusilor-si-sa-uitam-de-romani-interviu-cu-primul-lider-al-gagauzilor-din-moldova-20505.html/|archive-date=August 23, 2017}}</ref><hr>{{flagicon image|Flag of Ukraine (1991–1992).svg}}/{{flagicon image|Flag of Ukraine.svg}} [[Ukraine|Ukrainian]] volunteers * {{flagicon image|Flag of UNA-UNSO.svg}} [[UNA-UNSO]]<ref name="UNA-UNSO">Sabrina Ramet (1999), [https://books.google.com/books?id=QZr1vsDIvlUC&dq=Shukhevych%27s+son&pg=PA290 "The radical right in Central and Eastern Europe since 1989"], [[Pennsylvania University Press]]. {{ISBN|0-271-01810-0}}, pp. 290 ff.</ref><ref>{{Cite web |last=Tkachuk |first=Maryna |date=2011-08-19 |title=uk:'Краще згинути вовком, нiж жити псом' |language=uk |trans-title=Better to die as a wolf than live as a dog |url=https://umoloda.kyiv.ua/number/1932/222/68726 |access-date=2023-12-25 |website=[[Ukraina Moloda]] }}</ref> (aimed to make Transnistria part of Ukraine)<ref name=UNAUNSO></ref>|commander1={{plainlist| *{{nowrap|{{flagdeco|Moldova}} '''[[Mircea Snegur]]'''}} *{{flagdeco|Moldova}} [[Valeriu Muravschi]] *{{flagdeco|Moldova}} [[Ion Costaș]] *{{flagdeco|Moldova}} [[Pavel Creangă]] *{{flagdeco|Moldova}} {{ill|Tudor Dabija-Cazarov|ro}}<ref>{{cite web|url=http://www.kp.md/daily/24450/613852/ |script-title=ru:Павел Крянгэ: «За всю войну я не получил ни одного письменного приказа! |trans-title=Pavel Creangă: "During the entire war I did not receive a single written order!" |publisher=KP.Md |date= 3 March 2010|access-date=2022-03-19}}</ref> *{{flagdeco|Moldova}} [[Constantin Antoci]] *{{flagdeco|Moldova}} [[Nicolae Chirtoacă]]<ref name="justice1">{{Cite web | url=http://lex.justice.md/viewdoc.php?action=view&view=doc&id=304089&lang=2 | title=О мерах по реализации Указа Президента Республики Молдова от 14 ноября 1991 года "Об объявлении собственностью Республики Молдова вооружения, военной техники, другого военного имущества, принадлежащего воинским частям, дислоцированным на территории республики" | language=ru | trans-title=On measures to implement the Decree of the President of the Republic of Moldova of November 14, 1991 "On declaring the property of the Republic of Moldova weapons, military equipment, other military property belonging to military units stationed on the territory of the republic" | archive-url=https://web.archive.org/web/20171112131856/http://lex.justice.md/viewdoc.php?action=view&view=doc&id=304089&lang=2 | archive-date=2017-11-12}}</ref> *{{flagdeco|Moldova}} {{ill|Leonid Carasiov|ro}}<ref>{{Cite web | url=http://www.pmr.idknet.com/wiki/index.php/ | title=Категория:Книга Памяти | language=ru | trans-title=Category:Book of Memory |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325001559/http://www.pmr.idknet.com/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9A%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%B8 |archive-date=25 March 2016 }}</ref><ref name="justice1"/> *{{flagdeco|Moldova}} {{ill|Boris Muravschi|ro}}<ref>{{cite web |url=http://www.mk.ru/social/2012/08/07/734167-konflikt-glubokoy-zamorozki.html |script-title=ru:Конфликт глубокой заморозки |language=ru |trans-title=Deep freeze conflict |publisher=Mk.ru |date=August 2012 |access-date=2022-03-19}}</ref>}}|commander2={{plainlist| *{{nowrap|{{flagdeco|Transnistria}} '''[[Igor Smirnov (politician)|Igor Smirnov]]'''}} *{{flagdeco|Transnistria}} [[Andrey Manoylov]] *{{flagdeco|Transnistria}} {{ill|Vladimir Rilyakov|ru|Рыляков, Владимир Маркович}} *{{flagdeco|Transnistria}} {{ill|Ștefan Chițac|ro|Ștefan Chițac|ru|Кицак, Стефан Флорович}} *{{flagdeco|Transnistria}} {{ill|Nikolay Lepkhov|ru|Лепихов, Николай Иванович}} *{{flagdeco|Transnistria}} {{ill|Vladimir Atamaniuk|ru|Атаманюк, Владимир Иванович}} *{{flagdeco|Transnistria}} {{ill|Fedor Dobrov|ru|Добров, Фёдор Андреевич}}<ref>{{Cite web | url=http://war.freemd.info/?id=escalation | title=История Войны | language=ru | trans-title=History of War| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072530/http://war.freemd.info/?id=escalation |archive-date=4 March 2016 }}</ref> *{{flagdeco|Transnistria}} {{ill|Yuri Grosul|ru|Гросул, Юрий Исаакович}} *{{flagdeco|Transnistria}} [[Vladimir Antyufeyev]]<ref>{{cite web|url=http://www.zavtra.ru/content/view/pridnestrove-bez-shevtsova/ |title=Приднестровье без Шевцова |publisher=Zavtra.ru |date= |access-date=2022-03-19}}</ref> *{{flagdeco|Transnistria}} [[Tom Zenovich]] *{{flagdeco|Russia|1991}} '''[[Boris Yeltsin]]''' *{{flagicon|Russia|1991}} [[Alexander Lebed]]<ref>{{cite web|author=M. A. |url=http://www.ziuaveche.ro/international/externe/transnistria-monument-pentru-generalul-criminal-lebed-100332.html/ |title=Transnistria: Monument pentru generalul criminal Lebed |website=Ziua Veche |date=12 June 2012 |access-date=2022-03-19}}</ref> *{{flagicon|Russia|1991}} [[Yuri Netkachev]]<ref name=Pedraja/> ---- *{{nowrap|{{flagicon image|Flag of Ukraine (1991–1992).svg}}{{flagicon image|Flag of UNA-UNSO.svg}} [[Dmytro Korchynsky]]<ref name=UNAUNSO>{{cite web |last1=Tarasiuk |first1=Taras |last2=Umland |first2=Andreas |date=29 September 2021 |url=https://www.illiberalism.org/unexpected-friendships-cooperation-of-ukrainian-ultra-nationalists-with-russian-and-pro-kremlin-actors/ |title=Unexpected Friendships: Cooperation of Ukrainian Ultra-Nationalists with Russian and Pro-Kremlin Actors |publisher=Illiberalism Studies Program |access-date=5 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230818183721/https://www.illiberalism.org/unexpected-friendships-cooperation-of-ukrainian-ultra-nationalists-with-russian-and-pro-kremlin-actors/|archive-date=August 18, 2023}}</ref>}} | strength1 = | strength2 = | casualties1 = {{plainlist| *279–324 مارے گئے<ref>{{cite web|url=http://www.monument.md/catalog/compozitii_monumentale/165/# |title=Monumentul eroilor căzuți în războiul transnistrean |language=ro |publisher=Monument.md |date=29 August 1998 |access-date=5 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722171756/http://www.monument.md/catalog/compozitii_monumentale/165/ |archive-date=22 July 2011 }}</ref><ref>''Accente'', Nr. 36, 14 March 2002</ref> *1,180 زخمی}} | casualties2 = ((plainlist| *364–913 مارے گئے *624 wounded<ref>Dnestrovskaya Pravda, no. 84-85, page 2, 24 November 2001</ref><ref name="nr2.ru"/><ref>[http://www.olvia.idknet.com/ol166-12-06.htm Возрожденному в приднестровье черноморскому казачьему войску – 15 лет] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503235314/http://olvia.idknet.com/ol166-12-06.htm |date=3 May 2007 }} ''Olvia Press''. 18 December 2006. Retrieved 18 December 2006.</ref><ref>[http://www.nr2.ru/pmr/96375.html "В Приднестровье отмечают 15-летие Черноморского казачьего войск"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222180400/http://www.nr2.ru/pmr/96375.html |date=22 February 2014 }} ''Новый Регион – Приднестровье'', 14 December 2006.</ref>}}|casualties3=316–637مجموعی طور پر عام شہری مارے گئے۔<ref>{{Cite web | title=Moldova | via=Uppsala Universitet | publisher=UCDP Conflict Encyclopedia | url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=108&regionSelect=9-Eastern_Europe# | archive-url=https://web.archive.org/web/20160404215315/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=108&regionSelect=9-Eastern_Europe |archive-date=2016-04-04 | access-date=2013-05-03}}</ref>|conflict=ٹرانس نیسٹریا دی جنگ}} '''ٹرانسنیسٹریا دی لڑائی''' اک مسلح تنازعہ سی جہڑا 2 نومبر 1990 نوں [[دوباساری|ڈباساری]] چ [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹریا]] دے حامی افواج (پریڈنیسٹروین مالڈوین ریپبلک، پی ایم آر) دے وچکار شروع ہویا، جس چ ٹرانسنیسٹریا دے ریپبلکن گارڈ، ملیشیا تے نو [[کاسک|کوساک]] یونٹس شامل سن، جہناں دی حمایت روسی 14ویں فوج دے عناصر نے کیتی سی، تے [[مالدووا|مولڈوین]] دے حامی افواج، بشمول موڈوان تے پولیس۔ لڑائی 1 مارچ 1992 نوں تیز ہو گئی تے، ''ایڈہاک'' جنگ بندی دے نال، 1992 دے موسم بہار تے گرمیاں دے شروع چ جاری رہی جدوں تک کہ 21 جولائی 1992 نوں جنگ بندی دا اعلان نئیں کیتا گیا، جہڑا منعقد ہویا اے۔ اس تنازعے نو‏‏ں بعض اوقات '''مالدووا-روسی جنگ''' مالدووا تے رومانیہ چ۔ <ref>{{Cite news|url=https://moldova.europalibera.org/a/oazu-nantoi-conflictul-nu-este-intern-pacificatorii-ru%C8%99i-au-menirea-de-a-nu-admite-rezolvarea-acestui-conflict-/30462562.html|title=Oazu Nantoi: "Conflictul nu este intern. Pacificatorii ruși au menirea de a nu admite rezolvarea acestui conflict"|first=Valentina|last=Ursu|newspaper=Radio Europa Liberă Moldova|date=1 March 2020|language=ro}}</ref> == پچھوکڑ == === تاریخی پچھوکڑ === [[بیسارابیہ تے شمالی بوکووینا اُتے سوویت قبضہ|بیسارابیا تے شمالی بوکووینا تے سوویت قبضے]] تے 1940 وچ [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریا|مالدوویائی ایس ایس آر]] دی تشکیل توں پہلے، [[مالدووا]] دا [[بیسارابیہ|بیسارابین]] حصہ، یعنی دریائے [[ڈنیسٹر]] (نیسٹرو) دے مغرب وچ واقع حصہ، رومانیہ دا حصہ سی (1918–1940)۔ [[سویت یونین|سوویت یونین]] تے [[نازی جرمنی]] دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوف - ربنبروپ معاہدہ]] ، جس نے 1940 دے واقعات دا باعث بنی ، بعد وچ موجودہ مالدووا نے اس د ی مذمت کيتی ، جس نے 1991 وچ اپنے اعلان آزادی وچ اسنو ں "باطل" قرار دتا سی۔ اُتے ، سوویت یونین دے ٹوٹنے دے بعد ، اس دے نتیجے وچ علاقائی تبدیلیاں باقی رہیاں۔ [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریا|مالدوویائی ایس ایس آر]] دی تشکیل توں پہلے، اج دا ٹرانسنیسٹریا اک خود مختار جمہوریہ دے طور تے [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرینیائی ایس ایس آر]] دا حصہ سی جسنوں مالدوویائی خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ آکھیا جاندا سی، جسدا دارالحکومت تیراسپول سی (1924–1940)۔ ایہ مالدووا دے علاقے دے دسویں حصے توں کجھ زیادہ دی نمائندگی کردا اے ۔ === سیاسی پچھوکڑ === سوویت اقتدار دے تحت ، مالدوویائی ایس ایس آر اک روسیفیکیشن پالیسی دے تابع ہو گیا ، جس وچ رومانیائی ثقافتی دائرے تو‏ں الگ تھلگ تے رومانیائی بولی دے لئی سریلک حروف تہجی دا مسلط ہونا شامل ا‏‏ے۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے آخری سالاں دے دوران ، [[سویت یونین|سوویت یونین]] دا سیاسی منظر نامہ [[میخائل گورباچوف]] د‏‏ی [[پیریستروئیکا|پریسٹروئکا]] تے [[گلاسنوست]] د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تبدیل ہو رہیا سی ، جس نے علاقائی (جمہوریہ) سطح اُتے سیاسی کثرت پسندی د‏‏ی اجازت دتی۔ مالدوویائی ایس ایس آر وچ ، سوویت یونین دے کئی ہور حصےآں د‏‏ی طرح ، قومی تحریکاں معروف سیاسی قوت بن گئیاں۔ <ref>{{Cite book|title=Reconstituting the market: the political economy of microeconomic transformation|publisher=Taylor & Francis}}</ref> جداں کہ انہاں تحریکاں نے تیزی تو ں قوم پرست جذبات دا مظاہرہ کيتا تے رومانیہ دے نال اتحاد دے حق وچ یو ایس ایس آر نو ں چھڈنے دے ارادے دا اظہار کيتا ، انہاں نو ں جمہوریہ وچ رہنے والی بنیادی طور اُتے روسی بولنے والی نسلی اقلیتاں وچو ں ودھدی ہوئی مخالفت دا سامنا کرنا پيا۔ نویں رجحانات تے ممکنہ مستقبل دی پالیسیاں دی ایہ مخالفت ٹرانسنیسٹریا وچ زیادہ نظر آن آلے انداز وچ ظاہر ہوئی، جتھے، ایم ایس ایس آر دے باقی حصےآں دے برعکس، نسلی مالدووا (39.9٪) 1989 دی مردم شماری دے مطابق روسیاں تے یوکرینیاں (53.8٪) دے مجموعی اعداد و شمار توں زیادہ سن، سوویت امیگریشن دے دوران وڈے پیمانے تے۔ جد کہ کجھ لوکاں دا خیال اے کہ اک وکھری تریخ (خاص طور تے 1918–1940) تے مالدووا دے لوکاں ولوں امتیازی سلوک دے خوف دے مجموعے نے علیحدگی پسند جذبات نوں جنم دتا، دوجے لوکاں دا خیال اے کہ صرف نسلی کشیدگی تنازعہ دی حرکیات دا حساب دین چ ناکام رہندی اے۔ جان میکنلے تے پیٹر کراس دے مطابق، جنہاں نے ہلاکتاں دی رپورٹاں دی بنیاد تے اک مطالعہ کیتا، ٹرانسنیسٹریا تے مالدووا دوناں دی نمایاں تعداد نے تنازعہ دے دونے طرف اکٹھے لڑائی لڑی۔ اوہ تجویز کردے نیں کہ تنازعہ زیادہ سیاسی نوعیت دا اے۔   31 اگست 1989 نو‏‏ں ، مالدوویائی ایس ایس آر د‏‏ی سپریم سوویت نے دو قوانین نافذ کیتے۔ انہاں چوں اک نے سوویت یونین دی ''ڈی فیکٹو'' سرکاری بولی [[روسی]] دی بجائے مالدووی نوں سرکاری بولی بنا دتا۔ اس چ اک ''لسانی مولڈو رومانیائی شناخت دا'' وی ذکر کیتا گیا اے۔ دوجے قانون نے لاطینی رومانیائی حروف تہجی دی واپسی دی شرط رکھی۔ ''مالدووا بولی'' سابقہ سوویت یونین وچ 1940–1989 دے دوران [[رومانی|رومانیائی بولی]] دے تقریباً اکو جہے لہجے لئی ورتی جان والی اصطلاح اے۔ 27 اپریل 1990 نو‏‏ں ، مالدوویائی ایس ایس آر د‏‏ی سپریم سوویت نے مولڈویائی کوٹ آف آرمس دے نال روايتی ترنگا (نیلا ، پیلا تے سرخ) جھنڈا اپنایا۔ اس سال دے آخر وچ ، ''سوویت'' تے ''سوشلسٹ'' الفاظ نو‏‏ں ختم کردتا گیا تے ملک دا ناں " [[مالدووا|جمہوریہ مالدووا]] " رکھ دتا گیا۔ انہاں واقعات ، جنہاں وچ دسمبر 1989 وچ گوانڈھی رومانیہ وچ [[نیکولائی چاؤشیسکو|چیوسکو]] حکومت دا خاتمہ تے 6 مئی 1990 نو‏‏ں رومانیہ تے مالدووا دے وچکار سرحد دا جزوی افتتاح شامل اے ، نے [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹریا]] تے مالدووا وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایہ یقین دلایا کہ مالدووا تے رومانیہ دے وچکار اتحاد ناگزیر ا‏‏ے۔ اس امکان نے روسی بولنے والی آبادی وچ خدشات پیدا کیتے کہ اوہ عوامی زندگی دے زیادہ تر پہلوآں تو ں خارج ہوجائے گا۔ ستمبر 1989 تو‏ں مرکزی حکومت د‏‏ی نسلی پالیسیاں دے خلاف خطے وچ احتجاج دے زبردست مناظر نظر آندے سن ۔ احتجاج [[گاگاؤزیا]] تے ٹرانس نسٹریا وچ علیحدگی پسند تحریکاں د‏‏ی تشکیل وچ ترقی د‏‏ی ، جس نے ابتدائی طور اُتے مالڈوین ایس ایس آر دے اندر خود مختاری حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تاکہ روسی تے [[گاگاؤزی|گاگاؤز نو]] ‏‏ں سرکاری زباناں دے طور اُتے برقرار رکھیا جاسک‏‏ے۔ چونکہ قوم پرست غلبے والے مالڈوین سپریم سوویت نے انہاں اقدامات نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا ، گاگاؤز جمہوریہ تے ٹرانس نسٹریا نے خود نو‏‏ں مالدووا تو‏ں علیحدہ قرار دتا تے آزاد وفاقی جمہوریہ دے طور اُتے سوویت یونین تو‏ں دوبارہ منسلک ہونے د‏‏ی درخواست دا اعلان کيتا۔ === سیاسی تنازعہ === بولی دے قوانین نے اک خاص طور تے غیر مستحکم مسئلہ پیش کیتا کیونکہ [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریا|مالدوویائی ایس ایس آر]] دی غیر مالدووی آبادی دا اک وڈا حصہ مولدووی (رومانیائی) نئیں بولدا سی۔ ایم ایس ایس آر وچ سرکاری بولی دا مسئلہ اک گورڈین گنڈھ بن گیا سی، جس نوں ودھا چڑھا کے پیش کیتا گیا سی تے، شاید، جان بجھ کے سیاسی کیتا جا رہیا سی۔ 2 ستمبر 1990ء نو‏‏ں ، پریڈنیسٹروویا سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا اعلان کيتا گیا ، "پریڈنیسٹروی" روسی بولی وچ ٹرانس نسٹریا دا ناں ا‏‏ے۔ 22 دسمبر 1990 نو‏‏ں صدر [[میخائل گورباچوف|گورباچوف نے]] اک فرمان اُتے دستخط کیتے جس نے 2 ستمبر تو‏ں ٹرانسنیسٹریا د‏‏ی پیپلز ڈپٹیاں د‏‏ی دوسری کانگریس دے فیصلےآں نو‏‏ں باطل قرار دتا۔ دو مہینے تک، مالدووا دے حکام نے اس اعلان دے خلاف کارروائی کرن توں پرہیز کیتا۔ ٹرانس نسٹریا "غیر تسلیم شدہ جمہوریہ" چوں اک بن گیا جہڑا پورے یو ایس ایس آر چ [[ابخازیا]] ، [[جنوبی اوسیتیا]] تے [[نگورنو قرہ باغ|ناگورنو قراباخ]] دے نال ظاہر ہویا ۔ ایہ خود اعلان کردہ ریاستاں اک دوسرے دے نال قریبی تعلقات برقرار رکھدیاں سن ۔ مالدووا دی حکومت تے علیحدگی پسنداں دے وچکار پہلی جھڑپاں چوں اک 2 نومبر 1990 نوں دباساری چ ہوئی ۔ <ref name="Dubăsari">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=D0NBb157NSYC&pg=PA54|title=Human Rights in Moldova: The Turbulent Dniester (Page 4)|last=Erika Dailey|date=1993}}</ref> مقامی خواتین نے عدالت تے پراسیکیوٹر دے دفتر اُتے دھاوا بول دتا تے کئی گھنٹےآں تک اوتھے ٹھہر گئے۔ اس دے بعد اک پولیس دستہ نو‏‏ں شہر دے باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں دریائے ڈنیسٹر دے پل اُتے رکھی گئی روڈ بلاک نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی جس نے مؤثر طریقے تو‏ں شہر نو‏‏ں مرکزی حکومت تو‏ں منقطع کردتا سی۔ روڈ بلاک نو صاف کرن توں روکن دے بعد، پولیس اہلکاراں نے فائرنگ کر دتی، جس چ ڈباساری دے تن رہائشی ہلاک تے 13 زخمی ہوئے، جس دے نتیجے چ تنازعہ دے پہلے ہلاکتاں ہوئیاں۔ <ref name="Dubăsari" /> [[1991 دی سوویت بغاوت دی کوشش]] دی ناکامی دے بعد، 27 اگست 1991 نوں، مالدووا دی پارلیمنٹ نے جمہوریہ مالدووا دی آزادی دا اعلان منظور کیتا۔ اعلان نے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوف-ربنٹروپ معاہدے]] نو "باطل" قرار دتا تے مالدووا دی آزادی نو "مذکورہ بالا دے سیاسی تے قانونی نتائج" دے خاتمے دے عمل دے طور تے ویکھیا، جس چ اعلان کیتا گیا کہ [[بیسارابیہ|بیسارابیا]] ، شمالی بوکووینا ، ایس ایس آر تے مالدووا دے علاقےآں تے [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریا|مالدووا ایس]] ایس آر دا قیام مالدووا دے علاقے چ سی۔ "کسے وی حقیقی قانونی بنیاد" دی عدم موجودگی۔ پی ایم آر نے اس دا مطلب ایہ تشریح کیتا کہ دریائے ڈنیسٹر دے دونے طرفاں دا 1940 دا انضمام تحلیل ہوچکيا سی۔ تاہم، مالدووا نے اتفاق نئیں کیتا، کیونجے 1940 چ یو ایس ایس آر دے زیر قبضہ علاقے دے وڈے حصے یوکرین چ موجود نیں، تے تقریباً فوری طور تے سابقہ ایم ایس ایس آر دے پورے علاقے تے اپنی خود مختاری دا دعوی کرن لئی اقدامات کیتے۔ اس ویلے، جمہوریہ مالدووا دی اپنی فوج نئیں سی، تے ودھدے ہوئے تنازعے دے جواب چ 1992 دے اوائل چ فوج بنان دی پہلی کوشش کیتی گئی۔ نويں آزاد مالدووا پارلیمنٹ نے یو ایس ایس آر د‏‏ی حکومت تو‏ں "جمہوریہ مالدووا دے غیر قانونی قبضے نو‏‏ں ختم کرنے تے مالدووا دے علاقے تو‏ں سوویت فوجاں نو‏‏ں واپس لینے دے لئی مالدووا د‏‏ی حکومت دے نال مذاکرات شروع کرنے دے لئی کہیا"۔ جدوں 29 اگست 1991 نوں ٹرانسنیسٹریا دے آزادی دے رہنما اگور سمرنوف تے تن ہور ڈپٹی یوکرینی رہنما لیونڈ کراوچک نال ملن لئی یوکرین دے دارالحکومت [[کیف]] پہنچے، تے سمرنوف تے آندرے چیبان نوں مالدووا دی پولیس نے گرفتار کر لیا تے فوری طور تے مالدووا دی جیل منتقل کر دتا۔ احتجاج دے طور تے، گیلینا آندریوا دی سربراہی چ خواتین دی ہڑتال کمیٹی نے بینڈر (ٹگینا) تے تیراسپول دے وچکار اک وے پوائنٹ تے ماسکو-چیسیناؤ ریلوے لائن نو روک دتا، جدوں تک کہ مرداں نو آزاد نئیں کر دتا گیا۔ 1991 دے آخر وچ ، تیراسپول تے ریبنیٹا وچ پولیس اہلکاراں نے پی ایم آر دے نال وفاداری دا حلف لیا۔ == فوجی طاقت == [[فائل:Tiraspol_bridge_infantry_vehicles.jpg|thumb|تیراسپول تے بینڈر (ٹگینا) دے وچکار پل تے پی ایم آر ٹرک]] 1992 تک ، مالدووا دے پاس وزارت داخلہ دے ماتحت فوجاں سن ۔ 17 مارچ 1992 نو‏‏ں ، انہاں نے نويں تشکیل شدہ وزارت دفاع دے لئی فوج بھرتی کرنا شروع کردتی۔ جولائ‏ی 1992 تک ، کل مالدووا فوج د‏‏ی طاقت دا اندازہ 25،000–35،000 لگایا گیا اے ، جس وچ بلائے گئے پولیس افسران ، بھرتی ، ریزرو تے رضاکار شامل سن ، خاص طور اُتے تنازعہ دے علاقے دے نیڑے مالدووا دے علاقےآں تو‏ں۔ آزادی اُتے وراثت وچ ملنے والے سوویت ہتھیاراں دے علاوہ ، مالدووا نے رومانیہ تو‏ں وی ہتھیار حاصل کیتے۔ رومانیہ نے تنازعہ دے دوران مالدووا د‏‏ی مدد دے لئی فوجی مشیراں تے رضاکاراں نو‏‏ں وی بھیجیا۔ اس دے نال ہی ، مالدووا دے علاقے وچ روسی 14 واں گارڈز آرمی د‏‏ی تعداد تقریبا 14،000 پیشہ ور فوجی سی۔ پی ایم آر حکام دے کول 9,000 ملیشیا سن جنہاں نو 14ویں فوج دے افسراں نے تربیت دتی تے مسلح کیتا سی۔ رضاکار روسی فیڈریشن تو‏ں آئے سن: ڈان ، کوبان ، اورنبرگ ، سیبیر تے مقامی ٹرانسنیسٹرین بحیرہ اسود دے کاساک د‏‏ی اک وڈی تعداد علیحدگی پسنداں دے نال لڑنے دے لئی شامل ہوئے۔ افواج دے بے قاعدہ میک اپ دی وجہ توں، پی ایم آر دی فوج دی طاقت تنازعہ اے، لیکن ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ مارچ دے دوران اس دی تعداد تقریباً 12,000 سی۔ ٹرانس نسٹریا وچ تعینات 14ویں فوج دیاں افواج (جس نے بدلے وچ [[سویت یونین|یو ایس ایس آر]] ، [[ازاد دیساں دی کامنویلتھ|سی آئی ایس]] تے روسی فیڈریشن نال وفاداری دا واجب الادا سی) نے پی ایم آر افواج دے نال تے اوہناں ولوں لڑائی لڑی سی۔ روسی 14ویں فوج دے اہلکاراں دا اک اہم حصہ مقامی بھرتی تے افسر سن جنہاں نو مقامی رہائش دتی گئی سی۔ پی ایم آر یونٹ سابق 14ویں فوج دے ذخیریاں توں لئے گئے ہتھیاراں نال اپنے آپ نو مسلح کرن دے قابل سن۔ روسی فوجیاں نے پی ایم آر یونٹاں دی مخالفت نہ کرن دا انتخاب کیتا جہڑے فوج دے ذخیریاں توں اپنی مدد کرن آئے سن; اس دے برعکس، بہت سارے معاملیاں وچ انہاں نے پی ایم آر فوجیاں نو ہتھیار دے کے تے انہاں دے لئی گولہ بارود دے ذخیرے کھول کر اپنے آپ نو لیس کرن وچ مدد کیتی۔ دسمبر 1991 وچ ، مالدووا دے حکا‏م نے لیفٹینینٹ جنرل یاکوولیف نو‏‏ں [[یوکرین|یوکرینی]] علاقے وچ گرفتار کيتا ، اس اُتے الزام عائد کيتا کہ اوہ 14 واں فوج دے ہتھیاراں دے اسٹاک دا استعمال کردے ہوئے پی ایم آر فورسز نو‏‏ں مسلح کرنے وچ مدد کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت ، جنرل یاکوولیف 14 واں فوج دے کمانڈر تے پی ایم آر دے "قومی دفاع تے سلامتی دے محکمے دے سربراہ" دونے رہے ني‏‏‏‏ں۔ روسی فیڈریشن دی حکومت نے دباساری چ لڑائی دے آغاز چ پی ایم آر فورسز ولوں حراست چ لئے گئے 26 پولیس اہلکاراں دے بدلے جنرل یاکوولیف دی رہائی حاصل کرن لئی مالدووا دی حکومت دے نال شفاعت کیتی۔ 5 اپریل 1992 نوں، روس دے نائب صدر رٹسکوئی نے تیراسپول چ 5,000 لوکاں دے سامنڑے اک تقریر چ، ٹرانسنیسٹریا دے لوکاں نوں اپنی آزادی حاصل کرن دی حوصلہ افزائی کیتی۔ == فوجی تنازعہ == ابھردے ہوئے تنازعہ وچ پہلی ہلاکتاں 2 نومبر 1990 نو‏‏ں ہوئیاں ، جو پی ایم آر دے 2 ستمبر 1990 نو‏‏ں آزادی دے اعلان دے دو مہینے بعد ہوئی۔ ٹرانسنیسٹریا نو دو حصیاں چ وکھ کرن دے لیی مالدووا دی افواج [[دوباساری|ڈباساری چ]] داخل ہوئیاں، لیکن شہر دے باشندیاں نے انہاں نو روک دتا، جنہاں نے لونگا چ ڈنیسٹر دے پل نو روک دتا سی۔ روڈ بلاک نو توڑن دی کوشش چ، مالدووا دی افواج نے فیر فائرنگ کر دتی۔ محاذ آرائی دے دوران ، تن ڈباساری مقامی ، اولیگ گیلیٹوک ، ولادیمیر گوٹکاس تے ویلری متسولز ، مالدووا د ی افواج دے ہتھو ں ہلاک ہوئے تے سولہ افراد زخمی ہوئے۔ لونگا پل نو پار کرن دی دوجی مالدووا کوشش 13 دسمبر 1991 نوں ہوئی۔ لڑائی دے نتیجے چ، 27 پی ایم آر فوجیاں نو قیدی بنا لیا گیا تے چار مالدووا فوجیاں (گیناڈی ایابلوکیکن، گھیورگے کاشو، ویلنٹین میرینیوک تے میہائی آرنوٹ) نوں مولڈووا پار کرن دے قابل ہون دے بغیر مار دتا پل۔ اس دوجی ناکام کوشش دے بعد، 2 مارچ 1992 تک فوجی سرگرمیاں وچ اک ٹھہراؤ سی، جس دن مالدووا نو [[اقوام متحدہ]] دے رکن دے طور تے داخل کیتا گیا، یعنی 27 اگست 1991 نو آزادی دے اعلان دی مکمل بین الاقوامی تسلیم حاصل کیتی۔ ٹرانس نیسٹرین نیم فوجی پیش رفت دے بعد مالدووا نے 29 مارچ نو ہنگامی حالت دا اعلان کیتا، مسلح تنازعہ مئی تے جون چ ڈنیسٹر دریا دے نال تن علاقیاں چ ختم ہویا، تے بینڈر دی لڑائی دے بعد 19–21 جون نو ختم ہو گیا (جس چ ٹائیگینا وی اے) جتھے 14ویں سابق سوویت فوج نے مداخلت کیتی تے موڈوان فوج نے تنازعہ ختم کرن لئی مداخلت کیتی۔ === کوسیری ڈباساری دا علاقہ === [[فائل:Building_still_showing_damage_from_the_brief_fighting_in_Bendery_during_Transnistria's_war_for_independence_from_Moldova_(15419098223).jpg|thumb|267x267px|مالدووا توں آزادی لئی ٹرانس نسٹریا دی جنگ دے دوران بینڈر چ مختصر لڑائی توں ہون آلی عمارت ہلے وی نقصان وکھاندی اے۔]] فوجی کارروائی دا پہلا علاقہ دریائے ڈنیسٹر دے مشرقی ساحل تے سی، شمال توں جنوب تیکر، مولواتا نو ، کوسیری (تقریبا 6,000 باشندے)، کورجووا تے [[دوباساری|ڈباساری]] شہر (تقریبا 30,000 باشندے) دے پنڈ، اکٹھے اک ملحقہ علاقہ تشکیل دیندے ہوئے بنیادی طور تے 1201–12&nbsp;ساحل دے نال کلومیٹر (تقریبا 7 میل)۔ تناں پنڈاں توں مغربی کنارے تک واحد رابطہ یا تے اک بیڑی اے، یا ڈباساری چ دو پل ہن۔ یکم مارچ 1992 نو‏‏ں دبساری دے پی ایم آر ملیشیا دے سربراہ اگور شپسینکو نو‏‏ں اک نوجوان نے قتل کردتا سی تے مالدووا د‏‏ی پولیس اُتے قتل دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ اگرچہ ایہ معمولی سی، لیکن ایہ واقعہ پہلے توں ہی بہوں کشیدہ صورتحال نو اڑان تے تنازعہ نو ودھاون دے لیی کافی چنگاری سی۔ اس دے جواب وچ ، پی ایم آر د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی [[راستوڡ نا دانو|روستوف آن ڈان]] تو‏ں آنے والے کاسکاں نے رات دے دوران ڈباساری وچ پولیس دے احاطے اُتے حملہ کيتا۔ مالدووا دے صدر میرسیا سنیگور ، مسلح تنازعہ شروع کرن توں ڈردے ہوئے، 26 پولیس اہلکاراں نو حملہ آور کوساک تے پی ایم آر فورسز دے سامنے ہتھیار سٹن دا حکم دتا۔ بعد چ اوہناں دا تبادلہ لیفٹینینٹ جنرل یاکوولیف نال کر دتا گیا۔ دباساری ریون (ضلع) توں [[کیشیناو|چیسیناؤ]] دے وفادار مالدووا دے پولیس اہلکار، دباساری چ مقبوضہ علاقے چ کم کرن لئی واپس آن دی بجائے، جو ہن اک ملیس پریسینکٹ اے، کوسیری چ اکٹھے ہوئے۔ 2 مارچ 1992 نو‏‏ں ، کوسیری دے مقامی لوکاں نے ، ڈباساری د‏‏ی صورتحال دے بارے وچ سننے دے بعد ، پی ایم آر د‏‏ی طرف تو‏ں مسلح ہونے دے لئی چھوٹے مقامی اسلحہ ڈپو وچ گھس گئے۔ تن مقامی لوک (کوسیری تو‏ں الیگزینڈرو لوچیانوف ، مولواٹا تو‏ں الیگزینڈرو گزیا تے روگی تو‏ں میہائی نور ) مارے گئے ، لیکن کوسیری تو‏ں فوجی یونٹ نو‏‏ں مالدووا نے شکست دتی۔ افسراں اتے اوہناں دے پریواراں نوں پنڈ چھڈن لئی مجبور کیتا گیا ۔ ہور پولیس اہلکاراں نو اگلے دناں چ ڈنیسٹر دے مغربی کنارے توں لے جایا گیا۔ انہاں نے تن پنڈاں دے آسے پاسے اک دفاعی لائن دا اہتمام کیتا، جد کہ پی ایم آر فورسز نے دبساری دا کنٹرول برقرار رکھیا۔ اگلے ہفتیاں چ پی ایم آر تے مالدووا دیاں افواج دوناں نے ایس علاقے چ وڈی گنتی چ جمع کیتا تے وقفے وقفے نال جنگ بندی دے نال خندقاں دی جنگ لڑی۔ === کوشنیٹا دا علاقہ === اسی طرح د‏‏ی پیش رفت 13 مارچ نو‏‏ں کوشنیتا ، پیریٹا ، پوہریبیا تے ڈوروسکیا دے پنڈاں وچ واقع ہوئی۔ اک دوجا "پل سر" مشرقی کنارے تے بنایا گیا سی، جہڑا ہن دبساری دے دکھن چ اے۔ اپریل وچ ، روسی نائب صدر الیگزینڈر روٹسکوئے نے ٹرانسنیسٹریا دا دورہ کیتا تے سوویت روس د‏‏ی جانب تو‏ں ٹرانسنیسٹریا دے علیحدگی پسنداں د‏‏ی مکمل حمایت دا اظہار کيتا۔ === بینڈر/ٹگینا دا علاقہ === جون 1992 دے دوران بینڈر (ٹگینا) دے علاقے وچ جنگ بندی دے بارے وچ مذاکرات جاری سن۔ اُتے ، باقاعدہ مالدووا افواج دے بینڈر شہر وچ داخل ہونے دے بعد اک مکمل پیمانے اُتے جنگ شروع ہوگئی تاکہ اوتھ‏ے مالدووا دے اختیارات نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جاسک‏‏ے۔ ایہ اطلاع ملی اے کہ ایہ کارروائی 19 جون 1992 نو‏‏ں بینڈر دے تھانے وچ ہونے والے موقف دا رد عمل سی۔اس دن د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں ، بینڈر وچ مالدووا پولیس نے 14 واں فوج دے میجر یرماکوف نو‏‏ں منصوبہ بند بغاوت دے شبہ وچ گرفتار کرلیا۔ اوہناں دی گرفتاری مگروں پی ایم آر دے محافظاں نے تھانے تے فائرنگ کر دتی۔ مالدووا دی حکومت نے اپنے فوجیاں نو اگلی سویر شہر چ داخل ہون دا حکم دتا۔ گھنی آبادی والے شہر وچ دونے فریقاں دے درمیان شہری جنگ شروع ہوگئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں د‏‏ی جانی نقصان ہوئی۔ <ref name=":0" /> مالدووا ریڈیو رپورٹ کردے نیں کہ 14ویں فوج دے تن سوویت روسی ٹی -64 ٹینک، جنہاں چوں کجھ روسی جھنڈے سن، وسطی بینڈر دے نیڑے ہون ویلے تباہ ہو گئے، <ref name=":0" /> دو ٹی -12 اینٹی ٹینک بندوقاں نال، تے اک تیجا راکٹ نال چلن آلے دستی بم نال جس نے اپنے انجن نوں اگ لا دتی۔ اک چوتھا ٹینک اس ویلے غیر فعال ہو گیا جدوں اس دیاں پٹریاں اک ہور راکٹ نال چلن آلے دستی بم نال ماریاں گئیاں۔ <ref name=":2">{{حوالہ رسالہ|date=May 1998|title=War in Moldova (1992)}}</ref> روسی فوج دے ترجماناں نے دسیا کہ ٹینکاں نوں علیحدگی پسنداں نے ڈپو توں ضبط کر لیا سی۔ روسی وسیلیاں نے سڑکاں تے "درجناں لوکاں دی موت" دی اطلاع دتی۔ <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/06/21/world/moldovan-forces-seize-a-key-town.html|work=The New York Times|title=Moldovan Forces Seize A Key Town|date=21 June 1992}}</ref> بینڈر وچ تباہی دی خبر تیراسپول تک پہنچی، صرف 11&nbsp;کلومیٹر (7 میل) دور، جدوں مالدووا دے فوجی ڈنیسٹر تے اہم پل دے نیڑے آ رئے سی۔ اس مقام اُتے ، آر او جی دے ٹینکاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، ٹرانس نیسٹرین ریپبلکن گارڈ تے کاساک رضاکاراں نے مالدووا د‏‏ی افواج دا مقابلہ کرنے دے لئی دوڑ پائی۔ روسی نائب صدر رٹسکوئی نے روسی ٹیلی ویژن دے مرکزی چینل اُتے پیش کردہ تقریر وچ ، تیراسپول وچ تمام روسی افواج نو‏‏ں بینڈر اُتے حملہ کرنے دا مطالبہ کيتا۔ اگلے دناں دے دوران، مرکز سمیت بینڈر شہر دے کجھ حصے، پی ایم آر فورسز نے دوبارہ قبضہ کر لیا۔ 22 جون 1992 نو‏‏ں ، اس خبر اُتے عمل کردے ہوئے کہ 14 واں فوج دے فوجی دریائے ڈنیسٹر نو‏‏ں عبور کرنے تے مالدووا وچ گہرے جانے دے لئی تیار سن ، مالدووا د‏‏ی فوج نے بینڈر تے تیراسپول دے وچکار پل نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی فضائی حملے دا حکم دتا۔ تن [[مکویان گوریوچ مگ-29|مگ-29 نے]] چیسیناؤ توں اڈاری ماری، دو چھ OFAB -250 بمباں نال مسلح سن۔ دوجا جہاز مگ-29 یو بی سی جہڑا کور فراہم کردا سی۔ مطلوبہ ہدف تے کوئی براہ راست ہٹ حاصل نئیں کیتا گیا، لیکن پل نو نیڑے دے مسز توں کجھ دھماکے تے ٹوٹے دا نقصان ہویا۔ بمباں چوں اک گمراہ ہو گیا تے اک شہری رہائش گاہ تے ڈگ گیا، جس دے نتیجے چ اندر موجود کئی لوک ہلاک ہو گئے۔ چودہويں فوج دے ذرائع نے اگلے دن تیراسپول وچ اک آئل ریفائنری اُتے دوسرا مگ -29 حملہ کرنے دا دعوی کيتا ، جس وچ اک طیارہ مبینہ طور اُتے ایس -125 نیوا / پیچورا میزائل تو ں مار گرا دتا گیا سی ، لیکن مالدووا دے حکام نے اس چھاپے تو‏ں انکار کردتا سی۔ <ref name=":2"/> <ref>{{Cite news|url=https://moldova.europalibera.org/a/oazu-nantoi-conflictul-nu-este-intern-pacificatorii-ru%C8%99i-au-menirea-de-a-nu-admite-rezolvarea-acestui-conflict-/30462562.html|title=Oazu Nantoi: "Conflictul nu este intern. Pacificatorii ruși au menirea de a nu admite rezolvarea acestui conflict"|first=Valentina|last=Ursu|newspaper=Radio Europa Liberă Moldova|date=1 March 2020|language=ro}}</ref> == جنگ بندی تے مشترکہ کنٹرول کمیشن == [[فائل:Benderskii_memorial_slavy_13.jpg|thumb|270x270px|بینڈر دی جنگی یادگار]] [[فائل:Transnistriamapa.png|thumb|ٹرانس نیسٹرین جنگ دے خاتمے دے بعد علاقائی کنٹرول]] اک جنگ بندی دا معاہدہ 21 جولائ‏ی نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن ۔ ایہ سرکاری دستاویز جس د‏‏ی وسیع خطوط روسی طرف تو‏ں قائم کيتیاں گئیاں سن ، اس اُتے روس ( [[بورس یلسن]] ) تے مالدووا ( میرسیا سنیگور ) دے صدور نے دستخط کیتے سن ۔ معاہدے نے امن افواج نو فراہم کیتا جہناں نو جنگ بندی تے حفاظتی انتظامات دی پابندی نو یقینی بنان دا الزام دتا گیا سی، جہڑے اک مشترکہ فوجی کمانڈ ڈھانچے، جوائنٹ کنٹرول کمیشن (جے سی سی) دے احکامات دے تحت پنج روسی بٹالیناں، تن مالدووا بٹالیناں تے دو پی ایم آر بٹالیناں تے مشتمل سن۔ اک اندازے دے مطابق اس تنازعے وچ مجموعی طور اُتے تقریباً اک ہزار لوک مارے گئے سن ، جس وچ زخمیاں د‏‏ی تعداد 3000 دے نیڑے پہنچ گئی سی۔ سوویت یونین دے بعد دے کئی دوجے تنازعات دے برعکس، آئی ڈی پیز (اندرونی طور تے بے گھر افراد) ٹرانس نیسٹریا دی جنگ وچ وڈی تعداد تک نئیں پہنچ سکے۔ جنگ بندی اُتے اتفاق ہونے دے کچھ دن بعد ، اک مقامی خود دفاعی یونٹ تے مالدووا فوج دے وچکار اک فوجی محاذ آرائی ، گیسکا (گیسکا) وچ ہوئی ، جو بینڈر دے نیڑے نسلی روسی اکثریت والا اک پنڈ سی۔ گھٹ توں گھٹ تن پنڈ دے لوک مارے گئے۔ لڑائی دے دوران توپ خانے دی فائرنگ نال سول عمارتاں نو نقصان پہنچیا یا تباہ کر دتا گیا۔ بعد چ جنگ بندی دی خلاف ورزی دی رپورٹاں نو قابو چ لیایا گیا اے جہدے نال انسانی جاناں دا کوئی نقصان نئیں ہویا۔ جنگ دے نتیجے دے لئی اس علاقے وچ روسی چودويں فوج دا کردار انتہائی اہ‏م سی۔ مالدووا دی فوج دی کمتری دی پوزیشن نے اسنوں ٹرانسنیسٹریا تے قابو پان توں روکیا ۔ روس نے 14ویں فوج نو تحلیل کر دتا اے تے ٹرانسنیسٹریا چ فوجیاں دی طاقت نو تقریباً 1,300 بندیاں دے کور تک گھٹا دتا اے جہڑے جے سی سی دا حصہ ہن۔ پی ایم آر د‏‏ی زبردست فوجی برتری دے نال ، مالدووا نو‏‏ں فتح حاصل کرنے دا بہت کم موقع ملیا تے ایہ لڑائی شکی مالدووا آبادی دے لئی ناپسندیدہ سی۔ == انسانی حقوق دی پامالی == ہیومن رائٹس سینٹر "میموریل" دی رپورٹ دے مطابق، 19 جون 1992 نوں بکتر بند گڈیاں وچ مالدووا دے فوجیاں نوں بھاری مشین گناں نال مکاناں، صحناں تے کاراں تے جان بجھ کے فائرنگ کردے ہوئے ویکھیا۔ اگلے دن، مالدووا دے فوجیاں نے مبینہ طور تے شہریاں تے گولی چلائی جہڑے گھراں چ لُکے ہوئے سن، شہر توں فرار ہون دی کوشش کر رئے سی، یا زخمی پی ایم آر محافظاں دی مدد کر رئے سی۔ دوجے مقامی چشم دید گواہاں نے گواہی دتی کہ اسی دن، پی ایم آر ایگزیکٹو کمیٹی دی درخواست تے بینڈر شہر دے چوک وچ اکٹھے ہوئے غیر مسلح لوکاں تے مشین گناں توں فائرنگ کیتی گئی۔ <ref name="MemorialReport" /> ایچ آر سی دے مبصرین نو بینڈر دے ڈاکٹراں نے دسیا کہ 19 تے 20 جون دے درمیان مالدووا دے عہدیاں توں بھاری فائرنگ دے نتیجے اچ، اوہ زخمیاں دی دیکھ بھال کرن چ ناکام رہے۔ <ref name="MemorialReport" /> 21 تو‏ں 22 جون تک ، دونے فریقین شدید شہری گلی لڑائی وچ مصروف رہے ، جس وچ ٹینک ، توپ خانے تے دستی بم لانچراں دا استعمال کيتا گیا۔ دوہاں دھراں دے افسراں نے منیا کہ ایہناں کاروائیاں کارن شہریاں دے ہلاکتاں وچ وادھا ہویا اے۔ اس عرصے دے دوران ، ایمبولینس کاراں اُتے فائرنگ کيتی گئی ، جس وچ دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے حملےآں دا الزام عائد کيتا۔ پی ایم آر دے ذرائع نے دسیا کہ بینڈر چ، اک ڈاکٹر ماریا گیا تے کئی زخمی ہوئے، جد کہ چھ ایمبولینس دے اہلکار [[کاؤشینی|کاوسنی]] چ زخمی ہوئے۔ <ref name="MemorialReport" /> مالدووا دے شہر [[کیشیناو|چیسیناؤ]] وچ، ایچ آر سی میموریل دے مبصرین نے 12 ٹرانسنیسٹرین جنگی قیدیاں دا انٹرویو کیتا۔ قیدیاں نے دسیا کہ جدو‏ں کہ ابتدائی طور اُتے کاوسنی وچ حراست وچ لیا گیا سی تے تفتیش کيت‏ی گئی سی ، انہاں نو‏ں مالدووا پولیس نے کلباں تے بندوقاں دے بٹ اسٹاک تو‏ں شدید ماریا سی ، اس دے نال ہی انہاں نو‏ں فائرنگ اسکواڈز د‏‏ی دھمکی وی دتی سی۔ پی ایم آر فورسز ولوں پھڑے گئے مالدووا پولیس اہلکاراں، فوجیاں تے رضاکاراں نو مارن تے تشدد دا نشانہ بنان دیاں کجھ رپورٹاں سن۔ == غیر ملکی شمولیت == === روسی فوج دی شمولیت === اگرچہ [[روسی زمینی فوج|روسی فوج نے]] سرکاری طور اُتے غیر جانبداری تے عدم شمولیت دا موقف اختیار کیتا ، لیکن اس دے بوہت سارے افسران نوزائیدہ پریڈنیسٹروین مالڈوین جمہوریہ (پی ایم آر) دے نال ہمدردی رکھدے سن تے کچھ نے پی ایم آر د ی طرف کھلے عام مدد کرنے دے لئی دھرم بدلی وی کيتی۔ آر او جی پارکانی سیپر بٹالین، جنرل بٹکیویچ دے احکامات دے تحت، پی ایم آر دی طرف چلی گئی۔ اس بٹالین نے بعد چ [[دوباساری|ڈباساری]] ، گورا باکولئی - باسیوک تے کوشنیٹا دے پلاں نو تباہ کر دتا۔ مالدووا دی افواج نے پارکانی (پارکانی) دے پنڈ وچ جہازاں دا استعمال کیتا تے اوتھے آر او جی سٹیشن تے گولہ باری کیتی جس دا مطلب سی نہ صرف پی ایم آر بلکہ روسی افواج نال وی لڑنا۔ 1991 وچ، پی ایم آر نیم فوجی افواج نے 14ویں گارڈز آرمی دے سپلائی ڈپو وچ حملے کیتے، اک نامعلوم لیکن وڈی مقدار وچ سامان مختص کیتا۔ 14ویں گارڈز آرمی دے کمانڈنگ افسر، جنرل جی آئی یاکوولیف دے نال، نویں بنائے گئے پی ایم آر دی کھل کے حمایت کردے ہوئے، ایہناں حملیاں نوں عام طور تے فوج دے محافظاں دی کوئی مزاحمت نئیں ملی، جنہاں نوں کدی سزا دا سامنا نئیں کرنا پیا۔ یاکوولیف نے آخر کار پی ایم آر دی بنیاد تے حصہ لیا، پی ایم آر سپریم سوویت چ خدمات انجام دتیاں تے 3 دسمبر 1991 نوں پی ایم آر ڈیپارٹمنٹ آف ڈیفنس دے پہلے چیئرمین دے طور تے عہدہ قبول کیتا، جس دی وجہ توں [[ازاد دیساں دی کامنویلتھ|سی آئی ایس]] مسلح افواج دے کمانڈر ان چیف، یوگنی شاپوشنیکوف نے فوری طور تے روسی فوج چ اپنے عہدے توں راحت دتی۔ یاکوولیف دے جانشین ، جنرل یوری نیٹکاچوف نے تنازعہ وچ زیادہ غیر جانبدار موقف اختیار کيتا۔ تاہم، [[کیشیناو|چیسیناؤ]] تے تیراسپول دے وچکار ثالثی دی اس دی کوششاں وڈی حد تک ناکام رہیاں تے جون 1992 تک صورتحال کھلی فوجی مصروفیت تک ودھ گئی۔ 23 جون نوں، مالدووا افواج دے مربوط جارحیت دے تناظر وچ، میجر جنرل الیگزینڈر لیبڈ 14 ویں فوج دے ہیڈ کوارٹرز پہنچے تے فوج دا معائنہ کرن توں روکن دے احکامات دے نال اس دے ڈپو توں اسلحہ چوری، کسی وی دستیاب ذریعہ دے نال جاری تنازعہ نو روکنا تے مالدووا تے یوکرینیائی علاقے دے ذریعے اسلحہ تے فوج دے اہلکاراں دی بلا روک ٹوک انخلاء نو یقینی بنانا۔ حالات دا مختصر اندازہ کرنے دے بعد ، اس نے فوج د‏‏ی کمان سنبھالی ، نیٹکاچوف نو‏‏ں راحت دتی ، تے اپنے فوجیاں نو‏‏ں براہ راست تنازعہ وچ داخل ہونے دا حکم دتا۔ 3 جولائ‏ی نو‏‏ں 03:00 بجے ، ڈنیسٹر دے کھبے کنارے اُتے تعینات 14 واں آرمی د‏‏ی تشکیلات تو‏ں اک وڈے پیمانے اُتے توپ خانے دے حملے نے بینڈر دے نیڑے گربوویٹسکی جنگل وچ مرکوز مالدووا د‏‏ی قوت نو‏‏ں ختم کردتا ، جس تو‏ں تنازعہ دے فوجی مرحلے نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کردتا گیا۔ <ref name="bergman">{{In lang|ru}} [http://femida-pmr.narod.ru/politika/051012_bergman.htm "Вождь в чужой стае"] by Mikhail Bergman</ref> رومانیہ دے مصنفین اناطولی مونٹین تے نکولائی سیوبوٹارو نے لیبڈ نو اک اقتباس منسوب کیتا اے جہڑا ٹرانسنیسٹریا دے مقصد دی حمایت دا مظاہرہ کردا اے: "مینوں فخر اے کہ اسی مالدووا فاشسٹاں دے خلاف ٹرانسنیسٹریا دے محافظاں دی مدد تے مسلح کیتا"۔ <ref>{{Cite book|title=Reconstituting the market: the political economy of microeconomic transformation|publisher=Taylor & Francis}}</ref> اس نے اپنے آپ نو "ڈنیسٹر جمہوریہ" دا "ضامن" وی آکھیا۔ تاہم، اس نے ٹرانس نسٹریا دی قیادت دے نال کوئی نیک نیتی نئیں رکھی تے اکثر انہاں نو "مجرم" تے "ڈاکو" دے طور تے مذمت کیتی۔ اک ہور اقتباس جہڑا اس توں منسوب کیتا گیا اے اس دے موقف نو اس طرح بیان کردا اے: "میں تیراسپول وچ غنڈیاں [علیحدگی پسنداں] تے چیسیناؤ وچ فاشسٹاں نو‏‏ں کہیا - یا تاں آپ اک دوسرے نو‏‏ں مارنا بند کردے نيں ، یا فیر میں آپ نو‏‏ں اپنے ٹینکاں تو‏ں گولی مار دیواں گا"۔ === روسی تے یوکرینیائی رضاکاراں دی شمولیت === روس تے یوکرین دے رضاکاراں نے، جنہاں چ [[ڈان کوساک|ڈان]] تے [[کوبان کوساک]] وی شامل سن، ٹرانسنیسٹریا دے حق چ لڑے۔ تنازعہ وچ رضاکاراں د‏‏ی تعداد یا انہاں دے فوجی کردار اُتے کوئی عام اتفاق رائے نئيں ا‏‏ے۔ تخمینے 200 توں لے کے 3,000 تک دے ہن۔ <ref name="Muntean">{{In lang|ro}} Anatolie Muntean, Nicolae Ciubotaru – "Războiul de pe Nistru", Ager – Economistul Publishing House, Bucharest 2004, pages 119 and 122.</ref> روسی رضاکاراں چ شامل سن: دمتری روگوزین ، ایڈورڈ لیمونوف تے اگور گرکن ۔ ٹرانسنیسٹریا جنگ دے دوران ، یو این اے - یو این ایس او دے ارکان نے ٹرانسنیسٹریا وچ اک وڈی نسلی یوکرینیائی اقلیت دے دفاع وچ مالدووا حکومتی افواج دے خلاف ٹرانسنیسٹریا علیحدگی پسنداں دے نال لڑائی لڑی۔ زیادہ تر روس نواز خطے دی مدد کرن دا غیر متناسب مقصد "مالدووا-رومانیا دی جارحیت تے سلاواں دی جدوجہد " سی۔ جنگ دے بعد، 50 یو این ایس او ممبراں نو پی ایم آر "ڈفینڈر آف ٹرانسنیسٹریا" میڈل نال نوازیا گیا۔ رومانیہ دے ذرائع دے مطابق، گھٹ توں گھٹ اک قیدی نو بینڈر جیل توں ٹرانسنیسٹرین گارڈ چ داخل کرن دے لی رہا کیتا گیا سی۔ <ref name="Muntean">{{In lang|ro}} Anatolie Muntean, Nicolae Ciubotaru – "Războiul de pe Nistru", Ager – Economistul Publishing House, Bucharest 2004, pages 119 and 122.</ref> === رومانیہ دی شمولیت === جون 1992 دے آخر وچ تنازعہ وچ اضافے تو‏ں کچھ عرصہ پہلے ، رومانیہ نے اسلحہ ، گولہ بارود تے مسلح گڈیاں د‏‏ی فراہمی دے ذریعے مالدووا نو‏‏ں فوجی مدد فراہ‏م کيتی ، تے فوجی مشیراں نو‏‏ں بھیج ک‏ے تے مالدووا د‏‏ی فوجی تے پولیس افواج د‏‏ی تربیت دے ک‏ے وی۔ <ref name="bergman"/> رومانیہ دے رضاکاراں نے مالدووا دے ول لڑائی لڑی ۔ == ایہہ وی ویکھو == * [[ٹرانسنیسٹریا دی تریخ]] * [[کوزاک میمورنڈم]] * [[روسی فیڈریشن دی فوجی تاریخ]] * [[مالدووا-ٹرانسسٹریا دے تعلقات]] * [[مالدووا دی غیر جانبداری]] * [[اوڈیسا ملٹری ڈسٹرکٹ]] * [[ٹرانس نسٹریا وچ روسی فوجی موجودگی]] * [[ٹرانس نسٹریا تنازعہ|ٹرانس نیسٹریا دا تنازعہ]] * [[اپسالا تنازعہ ڈیٹا پروگرام]] == حوالے == {{Notelist}} == ہور پڑھو == * ولاد گریکو، ''او ویزیون ڈن فوکارول کنفیکٹولوی ڈی لا ڈباساری'' ، ایڈیٹورا پروٹ انٹرنیشنل، چیناؤ، 2005 {{In lang|ro}} * == باہرلے جوڑ == * [http://www.memo.ru/hr/hotpoints/moldavia/benderye.htm بینڈر شہر تے اس دے آسے پاسے مسلح تصادم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140424033844/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/moldavia/benderye.htm |date=2014-04-24 }} [[گٹھ:مالدووا]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] l4f514hvjqygjhlxs7h8apvh4ove2f2 0 145195 706390 702303 2026-04-23T11:51:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706390 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جامعہ/عربی}} '''اسلامک انسٹی ٹیوٹ آف ٹورنٹو''' {{ہور نام|انگریزی=Islamic Institute of Toronto}} غیر منافع بخش، وفاقی رجسٹرڈ، تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{Official website|http://www.islamicinstitute.ca/}} * [http://www.163rdiit.com/ 163rd IIT Scouts Group]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206203215/http://www.163rdiit.com/ |date=2017-12-06 }} * [https://www.thestar.com/printArticle/220629 Toronto Star reviews Islamic Institute of Toronto]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004162027/https://www.thestar.com/printArticle/220629 |date=2012-10-04 }} * [https://web.archive.org/web/20080226043305/http://www.commondreams.org/headlines03/0913-10.htm Abdool Hamid and Ahmad Kutty travel to U.S for a Peace Conference] * [http://toronto.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20050722/imams_declaration_050721?hub=TorontoHo Ahmad Kutty denounce extremism on CTV]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208163200/http://toronto.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20050722/imams_declaration_050721?hub=TorontoHo |date=2012-02-08 }} * [http://www.caircan.ca/downloads/PC-IS-072105.pdf Statement by Canadian Imams on Extremism] * [http://416-777-7777.com/comment/columnists/article/208611 Toronto Star reviews Islamic Institute of Toronto's scouts] {{Webarchive|url=https://archive.today/20110805190112/http://416-777-7777.com/comment/columnists/article/208611 |date=2011-08-05}} * [https://web.archive.org/web/20080122084042/http://www.islamonline.net/english/in_depth/blood/articles/02.shtml Sheikh Ahmad Kutty on Blood Donations] * [http://www2b.abc.net.au/tmb/Client/Message.aspx?b=70&m=9372&ps=20&dm=1&pd=2&am=9372 Sheikh Ahmad Kutty on Democracy]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303231232/http://www2b.abc.net.au/tmb/Client/Message.aspx?b=70&m=9372&ps=20&dm=1&pd=2&am=9372 |date=2016-03-03 }} {{اسلامیات}} {{موضوعات اسلام}} {{coord|43.81877|N|79.22992|W|display=title}} [[گٹھ:1996ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:کینیڈا وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:ٹورانٹو وچ یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:ٹورنٹو وچ اسلام]] lndcj0dzhf480dht9nb1e3pkcwr7voe 0 145198 706370 702313 2026-04-23T03:53:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706370 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اسلام بلحاظ ملک | ناں =کینیڈا | تصویر =Ottawa Mosque - 2018 (214842) (cropped).jpg | توضیح تصویر =مسجد [[اٹاوہ]] | کشور =CAN | جمعیت = | درصد مسلمانان =2٪ تو‏ں کم | جمعیت مسلمانان = 579٬640 (2001) | جمعیت شیعیان = | جمعیت اهل تسنن = | وب‌گاه = }} {{اسلام بلحاظ ملک}} [[کینیڈا]] د‏‏ی 2001 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق کینیڈا وچ 579,740 مسلماناں سن جو آبادی دا صرف 2 فی صدسن ۔ ۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo30a-eng.htm?sdi=religion |عنوان=Population by religion, by province and territory (2001 Census)<!-- Bot generated title --> |تریخ رسائی=2013-03-12 |آرکائیو تریخ=2011-08-10 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20110810201649/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo30a-eng.htm?sdi=religion |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> 2006 ءکے اعدادوشمار دے مطابق مسلما‏ن آبادی دا 2.6 فیصد سن تے انہاں د‏‏ی آبادی 8 لکھ تک پہنچ گئی سی. 2010 وچ ، پیو ریسرچ سینٹر دا ​​اندازہ دے مطابق کیناڈا وچ 940،000 مسلما‏ن آباد نيں۔<ref>[http://features.pewforum.org/muslim-population/?sort=Pop2010 The Future of the Global Muslim Population], [[پیو ریسرچ سینٹر]].</ref> ام البلاد ٹورنٹو وچ مسلماناں دا تناسب 5٪ اے جو د‏‏ی شمالی امریکا دے شہراں وچ سر لسٹ اے <ref>[http://soundvision.com/info/muslims/muslimsincanada.asp The Profile of Muslims In Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203162837/http://soundvision.com/info/muslims/muslimsincanada.asp |date=2012-02-03 }}, [[Abdul Malik Mujahid]].</ref> کینیڈا وچ بوہت‏ے مسلما‏ن تارکین وطن نيں۔ == آمد == سب تو‏ں پهلے کینیڈا نو‏‏ں امیر [[معاویه]] نے دریافت تے فتح کيتا سی۔ 1871 وچ د‏‏ی جانے والی مردم شماری دے مطابق کیندا وچ صرف بارہ لوک مسلما‏ن سن جو یورپی النسل مسلما‏ن سن ۔1901 اعداد و شمارکے مطابق 300 تو‏ں 400 مسلما‏ن کینڈا وچ آباد سن جو عرب تے تک تارکین سن ۔ اس دے بعد کینڈا د‏‏ی نويں حکومت نے تارکاں د‏‏ی آمد اُتے پابندی لگیا دتی جس تو‏ں سال 1911 تو‏ں 1915 تک کیندا وچ مسلماناں د‏‏ی تعداد کم ہو گئی سی 1951 وچ مسلماناں د‏‏ی تعداد 1800 سی جدو‏ں کہ 1971 وچ ایہ 5800 تک پہنچ گئی اس دے بعد 1981 دے اندازے دے مطابق ملک 98،000 مسلما‏ن ہو چکے سن ۔1991 وچ ملک وچ 253،265 تک پہنچ گئی۔ 2001 وچ کینیڈا 579،000 مسلما‏ن سن جدو‏ں کہ 2006 دے تخمینہ آبادی وچ ایہ تعداد اٹھ لکھ تک پہنچ گئی ا‏‏ے۔ == جغرافیائی تقسیم == کینیڈا دے صوبےآں مسلماناں ک تناسب د‏‏ی لسٹ تھلے ا‏‏ے۔ {| class="wikitable sortable" |- ![[کینڈا دے صوبے|صوبہ]] ![[مسلما‏ن]] !% |- |[[فائل:Flag of Ontario.svg|20px]] [[انٹاریو]] |'''352,530''' |'''3.1%''' |- |[[فائل:Flag of Quebec.svg|20px]] [[کیوبیک]] |108,620 |1.5% |- |[[فائل:Flag of British Columbia.svg|20px]] [[برٹش کولمبیا]] |56,220 |1.4% |- |[[فائل:Flag of Alberta.svg|20px]] [[البرٹا]] |49,040 |1.6% |- |[[فائل:Flag of Manitoba.svg|20px]] [[مانیٹوبا]] |5,095 |0.4% |- |[[فائل:Flag of Nova Scotia.svg|20px]] [[نووا سکوشیا]] |3,545 |0.3% |- |[[فائل:Flag of Saskatchewan.svg|20px]] [[ساسکچیوان]] |2,230 |0.2% |- |[[فائل:Flag of New Brunswick.svg|20px]] [[نیو برنزویک]] |1,275 |0.1% |- |[[فائل:Flag of Newfoundland and Labrador.svg|20px]] [[نیو فاؤنڈ لینڈ تے لیبراڈور]] |630 |0.1% |- |[[فائل:Flag of Prince Edward Island.svg|20px]] [[پرنس ایڈورڈ آئی لینڈ]] |195 |0.1% |- |[[فائل:Flag of the Northwest Territories.svg|20px]] [[شمال مغربی علاقہ جات، کینیڈا]] |180 |0.4% |- |[[فائل:Flag of Yukon.svg|20px]] [[یوکون]] |60 |0.2% |- |[[فائل:Flag of Nunavut.svg|20px]] [[نناوت]] |30 |0.1% |- |[[فائل:Flag of Canada.svg|20px]] '''کینیڈا''' |'''579,640''' |'''2.0%''' |} == مورتاں == <gallery> تصویر:Calgary Islamic Center.JPG|کالگری اسلامی مرکز تصویر:Baitul Islam, Ontario.jpg|[[بتیع الاسلام]] کینیڈا د‏‏ی وڈی مسیتاں وچو‏ں اک </gallery> == حوالے == {{حوالے}} {{امریکین وچ اسلام}} [[گٹھ:کینیڈا وچ اسلام]] [[گٹھ:اسلام بلحاظ ملک]] [[گٹھ:شمالی امریکا وچ اسلام]] [[گٹھ:کینیڈا وچ مذہب]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] kv6w4e2rx2csphs6ijhvgbfrq3ynvk5 0 147977 706384 705613 2026-04-23T07:20:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706384 wikitext text/x-wiki '''یوکرینی ادب''' [[یوکرین]] دی ادبی روایت نوں ظاہر کردا اے، جس وچ شاعری، نثر، ڈرامہ تے لوک ادب شامل نیں۔ ایہہ ادب صدیوں پرانے تاریخی، ثقافتی تے سماجی اثرات دے نتیجے وچ تشکیل پایا اے۔ == تعارف== '''یوکرینی ادب''' ([[یوکرینی]]: Українська література) دی اصطلاح عام طور اُتے اوہناں ادبی تخلیقات لئی استعمال ہوندی اے جو یوکرینی زبان وچ لکھییاں گئی ہون۔<ref>[[iarchive:newencyclopaedia28chic|Ukraine: Cultural life&nbsp;— literature]] // Encyclopædia Britannica 15th ed. (second version, Macropædia) Vol. 28: S-U (1985–2010)۔ 1050 p.: 981—1982 pp. {{بزبان|en}}</ref><ref>[[iarchive:newencyclopaedia12ency|Ukrainian literature]] // Encyclopædia Britannica 15th ed. (second version, Micropædia) Vol. 12: Trudeau&nbsp;— Żywiec (1985–2010)۔ 968 p.: p. 111 {{بزبان|en}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20191005014115/https://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature] // Encyclopædia Britannica Online, жовтень 2019 {{بزبان|en}}</ref> وسیع معنیاں وچ، ایہہ یوکرین دی سرزمین اُتے تخلیق ہون والیاں تمام ادبی تخلیقات نال وی متعلق ہو سکدا اے۔.<ref>{{Cite book|title=До історії української літератури: дослідження, есе, полеміка|date=1997|author=[[Григорій Грабович]]|publisher=Osnovy|pages=14–22}}</ref> وسیع معنیاں وچ، ایہہ اصطلاح یوکرین دی سرزمین اُتے تخلیق ہونے والیاں تمام ادبی تحریراں لئی وی استعمال ہو سکدی اے۔ یوکرینی ادب زیادہ تر غیر ملکی حکمرانی دے دوران ترقی کر دا رہیا، خاص طور اُتے [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ]] ، پولینڈ، [[روسی سلطنت]] مملکتِ رومانیہ، [[آسٹریا ہنگری]] تے [[سلطنت عثمانیہ ]] دی حکمرانی دے تحت۔ یوکرینی ادب دیاں جڑاں [[کیویائی روس]]' دے دور تک پہنچدیاں نیں، جتھے "روس" دیاں تواریخ تے رزمیہ شاعری قدیم چرچ سلاوینک تے چرچ سلاوینک زبان وچ لکھی گئی۔ اس دور وچ زبانی لوک کہانیاں وی سامنے آئیاں۔ قدیم چرچ سلاوینک زیادہ تر تحریری دستاویزات وچ استعمال ہوندی سی، جدو‏ں کہ عام بولی جانے والی زبان "اولڈ ایسٹ سلاوک" سی، جو بعد وچ یوکرینی، روسی تے بیلاروسی زباناں وچ تقسیم ہو گئی۔ یوکرینی ثقافت یوکرینی کوساکاں دی حکمرانی دوران ترقی کر رہی سی، حالانکہ اوہناں دی ریاست بعد وچ مشرقی تے مغربی حصیاں وچ تقسیم ہو گئی، جتھے مختلف ہمسایہ طاقتواں دا اثر سی۔ 19ویں صدی توں، یوکرینی ادب عام بول چال دی زبان وچ لکھیا جانا شروع ہو گیا۔ شاعری، ناول، ڈرامے تے ہور ادبی اصناف شائع ہون لگیاں۔ اس رجحان دے نال یوکرینی قوم پرستی تے آزادی دیاں تحریکاں وی اُبھرن لگیاں۔ تاہم، [[روسی سلطنت]] تے بعد وچ سوویت یونین نے اکثر یوکرینی زبان دے استعمال، اظہار دے طریقیاں تے ادبی موضوعات اُتے پابندیاں تے قدغناں لائیاں۔ == یوکرینی ادبی تخلیقات دی تاریخ == [[File:Могильницький Іван.jpg|thumb|200px|ایوان موہیلنِتسکی، یوکرینی ادبی تخلیقات دی پہلی تاریخی فہرست تیار کرن والا]] یوکرینی ادبی تخلیقات دی پہلی منظم فہرست 1829ء وچ [[گیلیشیا]] دے [[یونانی کیتھولک]] پادری ولوں اپنی بنیادی تصنیف [[روتھینین زبان]] دے ضمیمہ وچ شائع کیتی گئی۔ موہیلنِتسکی دی فہرست وچ [[قرونِ وسطیٰ]] توں لے کے [[ابتدائی جدید دور]] تک دیاں تخلیقات شامل سن، جنہاں وچ قانونی دستاویزاں جیویں [[لتھوانیا دے قوانین]]، [[بائبل]] دیاں تراجم، تے [[ایوان کوٹلیاریفسکی]] تے [[دنیپر یوکرین]] دے ہور مصنفاں دیاں تحریراں شامل سن۔ یوکرینی ادب دی تاریخی تسلسل دی کہانی [[ایوان واہیلیویچ]] نے اپنی کتاب (1848ء) وچ پیش کیتی، تے جنوری 1849ء وچ [[یاکیو ہولوواتسکی]] نے [[لیویو یونیورسٹی]] وچ اس موضوع تے لیکچرز دی اک سیریز وی دِتّی۔ [[آسٹریا دے زیرِ حکومت یوکرین]] دے برعکس، [[روسی سلطنت]] دے تحت یوکرینی ادب اُتے جائزے عام طور تے صرف معاصر تخلیقات تک محدود رہندے سن۔ اس رجحان دی اک استثنا ایوان پریژوف دی "[[لٹل رشیا]]" دے ادب دی تاریخ سی، جس نوں 1869ء وچ [[اناتول واخنیانِن]] نے یوکرینی وچ ترجمہ کیتا۔<ref name=ukr>{{Cite web|title=Who Formed our Knowledge on Ukrainian Literature?|url=[https://tyzhden.ua/khto-sformuvav-nashe-znannia-pro-ukrainsku-literaturu/|date=2025-11-12|language=uk}}](https://tyzhden.ua/khto-sformuvav-nashe-znannia-pro-ukrainsku-literaturu/|date=2025-11-12|language=uk}})</ref> یوکرینی ادب دی تاریخ اُتے پہلی علمی تحقیقات [[کییف تھیولوجیکل اکیڈمی]] دے پروفیسر تے [[یوکرینی اکیڈمی آف سائنسز]] دے آئندہ رکن [[نکولائی پیٹروف]] ولوں کیتیاں گئیاں۔ اوہناں نے 1880ء وچ 18ویں صدی دے [[Ukrainian Baroque|یوکرینی باروک]] [[drama|ڈرامے]] دا جائزہ پیش کیتا، تے 1884ء وچ 19ویں صدی دے یوکرینی ادب اُتے اک مطالعہ شائع کیتا۔ پیٹروف دے کم نال اک علمی بحث دا آغاز ہویا، پر ایہ بحث روسی سنسرشپ دی وجہ نال محدود رہی۔ روسی شاہی نظریہ دے مطابق یوکرینی علاقوں وچ ادب دا مستقبل صرف روس نال اتحاد وچ سی۔ انہاں دعویاں دے خلاف، 1892ء وچ [[Ivan Franko|ایوان فرانکو]] نے 16ویں توں 18ویں صدی دے یوکرینی ادب اُتے اپنی تحقیق پیش کیتی۔ فرانکو دے مطابق یوکرینی ادبی عمل دی تاریخ دا آغاز توں نہیں بلکہ قرونِ وسطیٰ توں ہونا چاہیدا اے۔ لیویو دے پروفیسر دی کتاب (1887–1893ء) دی اشاعت نال بحث ہور تیز ہو گئی، جتھے روسی سائنسداناں جیویں [[الیگزینڈر پائپِن]] نے یوکرینی ادب دے [[روس دور]] نال تعلق نوں رد کیتا۔ 1909ء توں 1912ء وچ [[بوہدان لیپکی]] نے، جو اس وقت [[جاگیلونیان یونیورسٹی]]، [[کراکو]] وچ پروفیسر سن، یوکرینی ادب دی تاریخ اُتے دو جلدان شائع کیتیاں؛ تیسری جلد 1914ء وچ [[Battle of Galicia|گیلیشیا اُتے روسی حملہ]] دوران تباہ ہو گئی۔<ref name=ukr/> [[File:Чижевский Дмитро.jpg|thumb|دمترو چِژیفسکی، ''یوکرینی ادب دی تاریخ'' (1956ء) دا مصنف]] 1911ء وچ پہلی وار شائع ہون والی [[سرہی یفریموف]] دی ''یوکرینی ادب دی تاریخ'' یوکرینی ادبی تاریخ وچ اک اثر انگیز کتاب بن گئی، جیہڑی کئی ایڈیشنز وچ شائع ہوئی۔ 1923ء وچ [[Mykhailo میخائیلو ہروشیفسکی]] نے اپنی ''یوکرینی ادب دی تاریخ'' دا پہلا حصہ شائع کیتا، جس دی آخری جلد 1995ء وچ منظرِ عام تے آئی۔ اس موضوع اُتے ہور اشاعتاں [[پولینڈ]] تے [[چیکوسلواکیہ]] وچ مقیم یوکرینی مہاجراں وچ وی سامنے آئیاں۔ یوکرینی [[جدیدیت]] ادب دا ابتدائی تجزیہ 1910ء وچ نے پیش کیتا۔ 1929ء وچ [[میکولا زیروف]] نے 19ویں صدی دے مصنفاں اُتے تحقیق شائع کیتی، خاص طور تے [[گریگوری سکورودا]] تے [[پانتلیمون کولیش]] اُتے زور دِتا۔ 1942ء توں [[دمترو چِژیفسکی]] نے یوکرینی ادب دی تاریخ اُتے کئی مطالعات کیتے، جنہاں دا نتیجہ اوہدی کتاب (1956ء) دی صورت وچ [[امریکہ]] وچ شائع ہویا۔ سوویت یونین وچ اوہدے کم نوں مخالفت دا سامنا کرنا پیا، کیوں جو سرکاری نظریہ یوکرین وچ ادبی تسلسل نوں رد کردا سی تے [[اکتوبر انقلاب]] توں بعد "نواں یوکرینی ادب" دی ابتدا دا دعویٰ کردا سی۔ سوویت دور وچ ''یوکرینی ادب دی تاریخ'' دیاں 8 جلدان 1967ء توں 1971ء وچ شائع ہوئیاں۔<ref name=ukr/> [[مابعد جدیدیت]] دے دور وچ ادبی تاریخ دے تصور دی دوبارہ تشریح کیتی گئی، جس نوں یوکرینی سیاق وچ [[جارج گرابووچ]] نے اپنی تحریر (1997ء) وچ بیان کیتا۔ اس دور دیاں ہور تحقیقات وچ [[سولومیا پاولچکو]] دی یوکرینی جدیدیت اُتے تحقیق تے ہور مصنفاں دیاں تصنیفاں شامل نیں، جنہاں وچ علاقائی ادب تے خواتین دی ادبی تخلیقات دے موضوعات شامل نیں۔ 2013ء توں 2025ء دے درمیان یوکرینی ادب دی تاریخ اُتے اک نواں علمی کام 12 جلدان وچ شائع ہویا۔<ref name=ukr/> == ابتدائی دور== یوکرینی ادب دیاں جڑاں قدیم سلاوی لوک روایتاں وچ ملدیاں نیں، جتھے کہانیاں، لوک گیت تے زبانی روایتاں اہم کردار ادا کردیاں سن۔ بعد وچ [[کیویائی روس]] دے دور وچ مذہبی تے تاریخی متون سامنے آئے۔ === یوکرینی تحریری ادب دی ابتدا === {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center; margin-center:50px;" ! align=center |[[ایوان کوٹلیاریفسکی]]<br /><small>(1769–1838)</small> ! align=center |[[تاراس شیوچینکو]]<br /><small>(1814–1861)</small> ! align=center |[[ایوان فرانکو]]<br /><small>(1856–1916)</small> ! align=center |[[میخائیلو کوٹسیوبینسکی]]<br /><small>(1864–1913)</small> ! align=center |[[لیسیا یوکرائینکا]]<br /><small>(1871–1913)</small> |- | align=center | '''[[File:Ivan Petrovich Kotlyarevsky 2.jpg|130px]]''' | align=center | '''[[File:Taras Shevchenko selfportrait oil 1840-2.jpg|130px]]''' | align=center | '''[[File:Ivan Franko (1898).png|110px]]''' | align=center | '''[[File:Mykhailo Kotsiubynsky.jpg|120px]]''' | align=center | '''[[File:Lesya Ukrainka portrait crop.jpg|119px]]''' |} یوکرینی ادب دی بنیاد عام طور اُتے 1798ء وچ [[ایوان کوٹلیاریفسکی]] دی نہایت مقبول نظم ''[[اِناعڈا]]'' دی اشاعت نال جوڑی جاندی اے، جو جدید یوکرینی زبان وچ چھپنے والیاں ابتدائی ادبی تخلیقات وچوں اک اے۔کوٹلیاریفسکی دے اس بنیادی کردار دی وجہ توں ادبی ناقدین اکثر اوہناں نوں "یوکرینی ادب دا باپ" وی کہندے نیں۔ جدید یوکرینی نثر دی ابتدا [[ہریہوری کویتکا-اوسنوویانینکو]] دے ناول (1834ء) توں منی جاندی اے۔ ==معاصر یوکرینی ادب== [[معاصر یوکرینی ادب]] اُس دور نوں ظاہر کردا اے جو [[ پیریستروئیکا]] دے بعد تے "بوءباءبو" دی بنیاد توں شروع ہوندا اے۔ ۱۹۸۰ء دی دہائی دے آخر توں، خاص طور تے یوکرین دی آزادی (۱۹۹۱ء) دے بعد تے سوویت سنسرشپ دے خاتمے نال، لکھاریاں دی اک پوری نسل سامنے آئی، جنہاں وچ سوفیا مائدانسکا، ایہور کالینیتس، موئیسی فِش بائن، یوری اندروخوویچ، سرہی ژادان، اوکسانا زابوژکو، اولیکساندر اِروانیتس، یوری اِزدریک، ماریا ماتیوس، ایہور پاولیُک تے ہور بہت سارے شامل نیں۔ انہاں وچوں بہت سارے نوں "مابعد جدیدیت پسند" (پوسٹ ماڈرنِسٹ) سمجھیا جاندا اے۔ == نمایاں یوکرینی مصنفین == {{Div col|colwidth=15em}} *[[اندرے کورکوف]] *[[اندری لیوبکا]] *[[اندری مالی شکو]] *[[بوہدان ایہور انتونچ]] *[[بوریس انتونینکو-داویڈوویچ]] *[[دمترو پاولچکو]] *[[ایہور کوستیتسکی]] *[[الیاس گالایدا]] *[[ایما اندیجیوسکا]] *[[ہریہیر تیوتیوننیک]] *[[ہریتسکو چوبای]] *[[ہریہوری سکورودا]] *[[ہریتسکو کیرنیرینکو]] *[[ایگور کاچوروسکی]] *[[ایہور کالینیتس]] *[[ایہور پاولیُک]] *[[ایرینا کالینیتس]] *[[ایرینا ویلڈے]] *[[ایوان باہریانی]] *[[ایوان دراچ]] *[[ایوان فرانکو]] *[[ایوان کوٹلیاریفسکی]] *[[ایوان کولیک]] *[[ایوان نیچوی-لیویٹسکی]] *[[جوزف اولیسکِو]] *[[لیونید موسینڈز]] *[[لیس پودرویانسکی]] *[[لیسیا یوکرائینکا]] *[[لینا کوستنکو]] *[[مکسیم ریلْسکی]] *[[ماریا ماتیوس]] *[[ماروسیا چورای]] *[[مارکو وووچوک]] *[[مارینا سوکولیان]] *[[موئیسی فِش بائن]] *[[میخائیلو کوٹسیوبینسکی]] *[[میکولا بازھان]] *[[میکولا خویلووی]] *[[میکولا کولیش]] *[[میکولا زیروف]] *[[میرسلاو لایُک]] *[[ناتالیا کوبرینسکا]] *[[نکولائی گوگول]] *[[اوکسانا لیاتورینسکا]] *[[اوکسانا لوتسشینا]] *[[اوکسانا زابوژکو]] *[[اولیہ کوورکو]] *[[اولیہ لیشیہا]] *[[اولیکساندر اولیس]] *[[اولینا پچیلکا]] *[[اولینا تیلہہا]] *[[اولیس بردنیک]] *[[اولیس ہونچار]] *[[اولیس اولیانینکو]] *[[اولہا کوبیلیانسکا]] *[[اوستاپ وِشنیا]] *[[اوسیپ توریانسکی]] *[[پاناس میرنی]] *[[پانتلیمون کولیش]] *[[پاولو تیچینا]] *[[پاولو زاہریبیلنی]] *[[سرہی ژادان]] *[[سٹیپان چارنیتسکی]] *[[سٹیپان رودانسکی]] *[[سویتلانا پیرکالو]] *[[سیدیر وروبکیوچ]] *[[تانیا مالیارچک]] *[[تاراس شیوچینکو]] *[[تھیوڈور اودراچ]] *[[والیریان پدموہیلنی]] *[[والیری شیوشوک]] *[[واسیل بارکا]] *[[واسیل ماخنو]] *[[واسیل شکلیار]] *[[واسیل سٹیفانیک]] *[[واسیل ستوس]] *[[واسیل سیمونینکو]] *[[وکٹر دومونتووچ]] *[[وکٹوریا امیلینا]] *[[ویرا وووک]] *[[وولودیمیر سوسیورا]] *[[وولودیمیر وِننیچینکو]] *[[یاروسلاو ہالان]] *[[ییوہین ہوتسالو]] *[[ییوہین مالانیوک]] *[[یوری اندروخوویچ]] *[[یوری کلین]] *[[یوری لیپا]] *[[یوری سمو لیچ]] *[[یوری تارناوسکی]] *[[یوری وننیچوک]] *[[یوری یانووسکی]] {{Div col end}} == کلاسیکی دور== 18ویں تے 19ویں صدی وچ یوکرینی ادب نے ترقی کیتی۔ اس دور وچ [[تاراس شیوچینکو]] سب توں نمایاں شاعر سن، جنہاں نے قومی شعور نوں اجاگر کیتا۔ == سوویت دور== سوویت دور وچ ادب اُتے حکومتی اثر نمایاں رہیا۔ کئی ادیب سنسرشپ دا شکار ہوئے، پر اس دے باوجود اوہناں نے تخلیقی کام جاری رکھیا۔ ==جدید ادب== 1991ء وچ یوکرین دی آزادی توں بعد، یوکرینی ادب وچ نئی آزادی آئی۔ ادیبوں نے نئے موضوعات، اسلوب تے تجربات اختیار کیتے۔ == نمایاں خصوصیات== یوکرینی ادب دیاں اہم خصوصیات درج ذیل نیں: * قومی شناخت دا اظہار * لوک روایتاں دا اثر * تاریخی واقعات دی عکاسی * جدید سماجی مسائل == اہمیت== یوکرینی ادب نہ صرف یوکرین دی ثقافت دا آئینہ دار اے بلکہ عالمی ادب وچ وی اپنا مقام رکھدا اے۔ == یوکرینی ادب دیاں احم کتاان== * 1. Ukrainian Literature at the END of the millennium. Preview By: Chernetsky, Vitaly. World Literature Today, Spring2002 * 2. Iryna Drobot. Vasyl' Stefanyk's Short Stories: The Narrative Modernization Problem. * 3. The Interdependence of Literature – Webster's Ukrainian. Thesaurus Edition by Georgina Pell Curtis (Kindle Edition – 23 جولائی 2008) * 4. For a Crust of Bread (Women's Voices in Ukrainian Literature, Vol. VI) by Nataliya Kobrynska and Roma Franko (25 اکتوبر 2000) * 5. Ukrainian Literature in the Twentieth Century: A Reader's Guide by George S. N. Luckyj (Mar 1992) * 6. Anamorphosic Texts and Reconfigured Visions: Improvised Traditions in Contemporary Ukrainian and Irish Literature (Soviet and Post-Soviet Politics and Society 62) by Maryna Romanets and Andreas Umland (Paperback – 2 اکتوبر 2007) * 7. But… The Lord is Silent : Selected prose fiction by Olha Kobylianska and Yevheniya Yaroshynska (Women's Voices in Ukrainian Literature Vol. III) by Roma Franko (10 ستمبر 1999) * 8. From Heart to Heart : Selected prose fiction by Hrytsko Hryhorenko and Lesya Ukrainka (Women's Voices in Ukrainian Literature Vol. IV) by Hrytsko Hryhorenko (Paperback – 15 نومبر 1999) * 9. The Life of Paisij Velyckovs'kyj (Harvard Library of Early Ukrainian Literature: Translations) by Anthony-Emil Tachiaos and J. M. E. Featherstone (Hardcover – 15 اگست 1990) * 10. Treasury of Ukrainian Love: Poems, Quotations & Proverbs in Ukrainian and English by Helene Turkewicz-Sanko (Kindle Edition – 30 اپریل 1997) – Kindle Book * 11. The Hagiography of Kievan Rus (Harvard Library of Early Ukrainian Literature: Translations) by Paul Hollingsworth (Paperback – 10 دسمبر 1992) * 12. The Paterik of the Kievan Caves Monastery (Harvard Library of Early Ukrainian Literature: Translations) by Muriel Heppell (Hardcover – 22 جون 1989) * 13. A History of Ukrainian Literature (From the 11th to the End of the 19th Century): With an Overview of the Twentieth Century (Annals of the Ukrainian Academy … and Sciences in the U.S.، Inc, Vol 17–19) by Dmitrij Tschizewskij, George S. N. Luckyj, Dolly Ferguson, and Doreen Gorsline (Hardcover – مئی 1997) * 14. The Anti-Imperial Choice: The Making of the Ukrainian Jew by Yohanan Petrovsky-Shtern (Kindle Edition – 28 اپریل 2009) * 15. Hryjorij Hrabjanka's the Great War of Bohdan Xmel'nyc'kyj (Harvard Library of Early Ukrainian Literature:، Vol. 9) by Hryhorij Hrabjanka (1991) * 16. Canuke Literature: Critical Essays on Canadian Ukrainian Writing. (Book Review): An article from: Canadian Ethnic Studies Journal by George Melnyk (Digital – 31 جولائی 2005) – HTML * 17. Edificatory Prose of Kievan Rus (Harvard Library of Early Ukrainian Literature: Translations) by Kievan Rus, William R. Veder, and Anatolij A. Turilov (Hardcover – Sep 1994) * 18. Ukrainian Literature Through the Ages by Yevhen Shabliovsky (1 جنوری 1970) Mistetstvo Publishers (Kiev)، 1970, ncrd, (1 جنوری 1970) * 19. Ukrainian Literature Through the Ages by Yevhen Shabliovsky, Abraham Mistetsky, and Andrew Marko (Paperback – 1 جنوری 2001) * 20. Ukrainian Literature: Studies of the Leading Authors (Essay index reprint series) by [[Clarence A. Manning]] (Hardcover – Dec 1977) * 21. Ukrainian literature at the end of the millennium: the ten best works of the 1990s. (Currents)۔: An article from: World Literature Today by Vitaly Chernetsky (Digital – 30 جولائی 2005) * 22. Bibliography of Ukrainian Literature in English and French: Translations and Critical Works (University of Ottawa Ukrainian Studies) by Oksana Piaseckyj (Paperback – Nov 1989) * 23. Russian and Ukrainian Literature on the Gypsy Moth: An Annotated Bibliography, by Yuri N. & Nikitenko, Galina N. & Montgomery, Michael E. Baranchikov (Paperback – 1 جنوری 1998) * 24. The Old Rus' Kievan and Galician-Volhynian Chronicles: The Ostroz'kyj (Xlebnikov) and Cetvertyns'kyj (Pogodin) Codices (Harvard Library of Early Ukrainian Literature: Texts) by Omeljan Pritsak (Hardcover – Feb 1991) * 25. Sermons and Rhetoric of Kievan Rus (Harvard Library of Early Ukrainian Literature: Translations) by Simon Franklin (Hardcover – 1 اپریل 1991) * 26. Becoming the hyphen: the evolution of English-language Ukrainian-Canadian literature.: An article from: Canadian Ethnic Studies Journal by Lindy Ledohowski (Digital – 9 دسمبر 2008) * 27. Russian and Ukrainian Literature on the Gypsy Moth: An Annotated Bibliography by Yuri N. & Nikitenko, Galina N. & Montgomery, Michael E. Baranchikov (Paperback – 1 جنوری 1998) * 28. Development of Ukrainian Literature in Czechoslovakia, 1945–1975 (European University Studies) by Josef Sirka (Paperback – Dec 1978) Peter Lang AG (دسمبر 1978) * 29. Vitaly Chernetsky, Mapping Postcommunist Cultures: Russia and Ukraine in the Context of Globalization (McGill-Queen's University Press, 2007) * 30. Catherine Wanner, Communities of the Converted: Ukrainians and Global Evangelism (Cornell University Press, 2007)۔ * 31. Alexandra Hrycak, “Foundation Feminism and the Articulation of Hybrid Feminisms in Post-Socialist Ukraine,” East European Politics and Societies 20.1 (2006): 69–100 * 32. Natan M. Meir, “Jews, Ukrainians, and Russians in Kiev: Intergroup Relations in Late Imperial Associational Life,” Slavic Review 65.3 (2006): 475–501 * 33. [[Karel C. Berkhoff]]۔ The 'Russian' Prisoners of War in Nazi-Ruled Ukraine as Victims of Genocidal Massacre" (in Holocaust and Genocide Studies, vol. 15, nr. 1, 2001) * 34. Karel C. Berkhoff. "Ukraine under Nazi Rule (1941–1944): Sources and Finding Aids" (in Jahrbücher für Geschichte Osteuropas, vol. 45, nr. 1 en nr. 2, 1997) * 35. 3Karel C. Berkhoff. Despair: Life and Death in Ukraine under Nazi Rule. (Harvard University Press Harvest, 2004) * 36. Canuke Literature: Critical Essays on Ukrainian Writing by Sonia Mycak (Hardcover – Feb 2001) * 37. Rus Restored: Selected Writings of Meletij Smotryckyj (1610–1630) (Harvard Library of Early Ukrainian Literature: Translations) by Meletij Smotryckyj and David Frick (Hardcover – 31 مارچ 2006) * 38. Ukrainian Literature Through The Ages by Yevhen (Translated By Abraham Mistetsky, Andrew Marko, Anatole Bilenko, & John Weir) Shabliovsky (Hardcover – 1 جنوری 1970) * 39. From Heart to Heart : Selected prose fiction by Hrytsko Hryhorenko and Lesya Ukrainka (Women's Voices in Ukrainian Literature Vol. IV) by Hrytsko Hryhorenko (Paperback – 15 نومبر 1999) * 40. The Life of Paisij Velyckovs'kyj (Harvard Library of Early Ukrainian Literature: Translations) by Anthony-Emil Tachiaos and J. M. E. Featherstone (Hardcover – 15 اگست 1990) * 41. Shakespeare in the Undiscovered Bourn: Les Kurbas, Ukrainian Modernism, and Early Soviet Cultural Politics. University of Toronto Press (20 اپریل 2004) * 42. Irena R. Makaryk is a professor in the Department of English at the University of Ottawa. * 43. Ukrainian Modernism, 1910–1930 Museum; Foundation (2006) * 44. The New Generation and Artistic Modernism in the Ukraine (Studies in the Fine Arts Avant-Garde) Umi Research Pr (اکتوبر 1986) * 45. "Ukraine and Its Western Neighbors" conference proceedings (دسمبر 2000)۔ Author: James Clem and Nancy Popson, eds.، James Clem, Executive Director, Ukrainian Research Institute, Harvard University; Nancy Popson, Deputy Director, Kennan Institute. * 46. Borderland: A Journey through the History of Ukraine by Anna Reid (Paperback – 1 جون 2000) * 47. Russia and Ukraine: Literature and the Discourse of Empire from Napoleonic to Postcolonial Times by Myroslav Shkandrij (Hardcover – Dec 2001) * 48. The slaughter of the Jews in the Ukraine in 1919 by Elias Heifetz (Unknown Binding – 1921) * 49. Myroslav Shkandrij. Russia and Ukraine: Literature and the Discourse of Empire from Napoleonic to Postcolonial Times.(Book Review): An article from: World Literature Today by Tatiana Nazarenko (Digital – 31 جولائی 2005) * 50. Ukrainian literature at the end of the millennium: the ten best works of the 1990s. (Currents)۔: An article from: World Literature Today by Vitaly Chernetsky (Digital – 30 جولائی 2005) * 51. Promoting a Global Community Through Multicultural Children's Literature: by Stanley F. Steiner (Paperback – 15 مارچ 2001) * 52. Dutch Contributions to the Ninth International Congress of Slavists Kiev, 6–14 ستمبر 1983 Literature: Literature (Studies in Slavic Literature and … in Slavic Literature and Poetics, V. 2) by Ukraine International Congress of Slavists 1983 (Kiev, A. G. F. Van Holk, and A. G. F. Van Holk (Paperback – Jan 1983) * 53. Literary Politics in the Soviet Ukraine, 19171934. Rev. ed. (Studies of the Harriman Institute) by George Luckyj (Paperback – 1990) * 54. Christianity and the Eastern Slavs, Vol. III: Russian Literature in Modern Times. (California Slavic Studies) by Boris Gasparov, Robert P. Hughes, Irina Paperno, and Olga Raevsky-Hughes (Hardcover – 4 جنوری 1996) * 55. Perspectives On Modern Central and East European Literature: Quests for Identity: Selected Papers from the Fifth World Congress of Central and East European … Central and East European Studies Series) by Todd Patrick Armstrong (Hardcover – 7 اپریل 2001) * 56. Ukraine: State and Nation Building (Routledge Studies of Societies in Transition, 9) by Taras Kuzio (Library Binding – 29 مئی 1998) * 57. Cold War Literature: Writing the Global Conflict (Routledge Studies in Twentieth-Century Literature) by Andrew Hammond (Hardcover – 10 نومبر 2005) * 58. Rebounding Identities: The Politics of Identity in Russia and Ukraine (Woodrow Wilson Center Press) by Dominique Arel and Blair A. Ruble (Hardcover – 29 نومبر 2006) * 59. Ukraine At A Crossroads (Interdisciplinary Studies on Central and Eastern Europe, V. 1) by Nicolas Hayoz and Andrej N. Lushnycky (Paperback – 8 مارچ 2005) * 60. Down Singing Centuries: Folk Literature of the Ukraine by Louisa and LIVESAY, Dorothy (editors)۔ LOEB (Hardcover – 1 جنوری 1981) * 61. Harvard Ukrainian studies / Ukrainian Research Institute (104: SLA TS 305/ Bungehuis) * 62. Contested Tongues: Language Politics and Cultural Correction in Ukraine by Laada Bilaniuk (Paperback – 5 جنوری 2006) * 63. Burden of Dreams: History and Identity in Post-Soviet Ukraine by Catherine Wanner (Paperback – 1 اکتوبر 1998) * 64. The Power of Delight: A Lifetime in Literature: Essays 1962–2002 by John Bayley and Leo Carey (Hardcover – 28 مارچ 2005) * 65. Miracles & monasteries of SeventeenthCentury Ukraine: 10 (Harvard Library of Early Ukrainian Literature in English Translation) by P Lewin (Hardcover – 26 ستمبر 2007) – Import * 66. Beyond Postmodernism: Reassessments in Literature, Theory, and Culture by Klaus Stierstorfer (Hardcover – Sep 2003) * 67. Letters from Heaven: Popular Religion in Russia and Ukraine by John-Paul Himka and Andriy Zayarnyuk (Hardcover – 30 دسمبر 2006) * 68. The Cambridge Bibliography of English Literature: Volume 4, 1800–1900 (The Cambridge Bibliography of English Literature 3) by Joanne Shattock (Hardcover – 28 مارچ 2000) * 69. Ukraine, Russia and other Slavic countries in English literature;: A selected bibliography of books, pamphlets, articles, etc.، published in English between 1912 and 1936 (Slavistica) by V. J. Kaye-Kysilevs'kyj (Unknown Binding – 1961) * 70. Holocaust Literature: An Encyclopedia of Writers and Their Work by S. Lillian Kremer (Hardcover – Oct 2002) * 71. The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569–1999 by Mr. Timothy Snyder (Hardcover – 11 جنوری 2003) * 72. The American Historical Association's Guide to Historical Literature by Mary Beth Norton and Pamela Gerardi (Hardcover – اپریل 1995) * 73. State and Institution Building in the Ukraine by Taras Kuzio, [[Robert Kravchuk|Robert S. Kravchuk]]، and Paul D'Anieri (Hardcover – 20 اگست 1999) * 74. The harvest of sorrow: Soviet collectivization and the terror-famine / by Robert Conquest George Robert Acworth Conquest (1917–) (172: OEI 118:112/ P.C. Hoofthuis-Spuistraat 134, 1e verdieping) * 75. Unpublished and forgotten writings: Political and intellectual trends of the nineteenth century modern Ukrainian literature (Sources of modern history of the Ukraine) by Volodymyr Mijakovskyj (Unknown Binding – 1984) * 76. The Ukrainian Diaspora (Global Diasporas) by Vic Satzewich (Hardcover – 14 جنوری 2003) * 77. Nikolai Gogol: Between Ukrainian and Russian Nationalism by Edyta M. Bojanowska (Hardcover – 28 فروری 2007) * 78. Rote Zahlen / O. Butsenko. In: Zeitschrift für Kulturaustausch. 55(2005)1(12–13) Nach dem Revolution fordern ukrainische Kulturschaffende nun die Reform des Kulturbetriebs und das Ende der ineffizienten kommunistischen Strukturen. * 79. Anamorphosic Texts and Reconfigured Visions: Improvised Traditions in Contemporary Ukrainian and Irish Literature (Soviet and Post-Soviet Politics and Society 62) by Maryna Romanets and Andreas Umland (Paperback – 2 اکتوبر 2007) * 80. The Ukrainian Diaspora (Global Diasporas) by Vic Satzewich (Hardcover – 14 جنوری 2003) * 81. Towards an Intellectual History of Ukraine: An Anthology of Ukrainian Thought from 1710 to 1995. (Review): An article from: The Modern Language Review by David Saunders (Digital – 28 جولائی 2005) * 82. The Cultural Renaissance in Ukraine: Polemical Pamphlets 1925–26 by Mykola Khvylovy, Myroslav Shkandrij, and George S.N. Luckyj (Hardcover – Nov 1986) * 83. Memorandum To The Government Of The United States On The Recognition Of The Ukrainian People's Republic (1920) by Friends Of Ukraine (Hardcover – 20 مارچ 2009) * 84. Ukraine at the Crossroads: Economic Reforms in International Perspective by Axel Siedenberg and Lutz Hoffmann (Paperback – 14 مئی 1999) – Illustrated * 85. Re-Thinking Europe: Literature and (Trans)National Identity. (Textxet Studies in Comparative Literature) by Nele Bemong, Mirjam Truwant, and Pieter Vermeulen (Paperback – 18 جنوری 2008) * 86. Russian and Ukrainian Avant-Garde and Constructivist Books and Serials in the New York Public Library: A First Census & Listing of Artists Represented by Robert H. Davis and Margaret Sandler (Hardcover – Mar 1998) * 87. Ukrainian Futurism, 1914–1930: A Historical and Critical Study (Harvard Series in Ukrainian Studies) by Oleh S. Ilnytzkyj (Paperback – 15 جنوری 1998) * 88. Ancient Ukraine: Mysteries of the Trypilian Culture by Krzysztof Ciuk (Paperback – 1 نومبر 2008) * 89. Religion and Culture in Early Modern Russia and Ukraine by Samuel H. Baron and Nancy Shields Kollmann (Hardcover – Feb 1997) * 90. The History of Ukraine (The Greenwood Histories of the Modern Nations) by Paul Kubicek (Hardcover – 30 ستمبر 2008) * 91. Spirit of Ukraine: Ukrainian contributions to world's culture by Dmytro {{Not a typo|Dont}} Snowyd (Unknown Binding – 1935) * 92. Culture and Technology in the New Europe: Civic Discourse in Transformation in Post-Communist Nations (Civic Discourse for the Third Millennium) by Laura Lengel (Paperback – 3 مئی 2000) * 93. Ukrainian futurism : a historical and critical study. Ilnytzkyj, Oleh Stepan / Distributed by Harvard University Press for the Ukrainian Research Institute, Harvard University / 1997 (UBM: H 99-4800/ Singel-425) * 94. Toward a history of Ukrainian literature. Grabowicz, George G. / distrib. by Harvard University Press for the Harvard Ukrainian Research Institute / 1981 (104: SLA U 50 : 50s Bungehuis-Spuistraat 210, 2e etage) * 95. Istorija ukrajins'koji literatury. Hrusevs'kyj, Mychajlo / Institut literatury im. T. H. Sevcenka nacional'noji Akademiji nauk Ukrajiny / 1995 (UBM: P 34-8820/ Singel 425) * 96. A history of Ukrainian literature, from the 11th to the end of the 19th century. Cyzevs'kyj, Dmytro / Ukrainian Academic Press / 1975 (UBM: H 77–63, Singel 425, UB magazijn) * 97. Ukrainian literature in English : books and pamphlets, 1890–1965 : an annotated bibliography Tarnavs´ka, Marta / Canadian Institute of Ukrainian Studies, University of Alberta / 1988 (UBM: Informatiecentr: 891.79, Singel 425) * 98. A history of Ukrainian literature : from the 11th to the end of the 19th century. Cyzevs'kyj, Dmytro / 2nd ed. / Ukrainian Academy of Arts and Sciences etc. / 1997 (104: SLA U 50 : 47; Bungehuis) * 99. Ukrainian literature in English : articles in journals and collections, 1840–1965 : an annotated bibliography. Tarnavs´ka, Marta / Canadian Institute of Ukrainian Studies, University of Alberta / 1992 (UBM: Informatiecentrum: 891.79) * 100. Contemporary Ukrainian literature and national identity. Onyshkevych, Larissa M.L.Z. / American Association of Teachers of Slavic and East European Languages (AATSEEL) / 2006 (104: SLA TS 75 2006 050.3- Bungehuis) * 101. Ukrainian literature. Kasinec, Edward / Harvard University / 1977 (UBM: Br. f\0 L m 9) * 102. Taras Shevchenko and West European literature. Bojko, Jurij / Association of Ukrainians in Great Britain / 1956 (104: SLA U 75 : SE 23/ Bungehuis of UBM: Br. 3535-15 UB Magazijn) * 103. Ukrainian literature in the twentieth century : a reader's guide. Luckyj, George S.N. / Univ. of Toronto press / 1992 (UBM: H 96-1818) * 104. Hryhorij Savyc Skovoroda : an anthology of critical articles. Marshall, Richard H. / Canadian Institute of Ukrainian Studies / 1994 (UBM: H 97–306) * 105. Ukrainian futurism, 1914–1930 : history, theory, and practice. Ilnytzkyj, Oleh Stepan / S.l. / 1983 (104: SLA U 85 : FUT 10 Bungehuis) * 106. Texts in Ukrainian. Rudnyc'kyj, Jaroslav Bohdan / Winnipeg / 1963 (UBM: X 5320 : 3) * 107. 18.51 Oekraïense taal – en/of letterkunde * 108. Alexander A. Potebnja's psycholinguistic theory of literature : a metacritical inquiry. Fizer, John / Harvard University Press for the Harvard Ukrainian Research Institute / 1987 (UBM: H 89-2860) * 109. Monk Chrabr on Slavic writings : the oldest Cyrillic version of 1348. Chrabr / Repr. / Univ. of Manitoba Press / 1964 (104: SLA L 200 K : 30) * 110. Ukrajins'kyj literaturnyj avanhard: posuky, styl'ovi naprjamky. Bila, Anna / ->Vyd-۔ 2-->e, dopovnene i pereroblene- / Smoloskyp / 2006 (UBM: HK 07-183) * 111. Usi ukrajins'ki pys'mennyky. Chizova, Ju.I. / PP "Torsinh pljus" / 2006 (104: SLA U 12 : 36/ Bungehuis) * 112. …Z poroha smerti : pys'mennyky Ukrajiny, zertvy stalins'kych represij. Musijenko, OleksaH. / Rad. pys'mennyk / 1991 UBM: HK 99–809 * 113. Tvory. Stefanyk, Vasyl' / Kyjiv / 1971 (UBM: PK 70–448) * 114. Vasyl' Stefanyk u krytyci ta spogadach : statti, vyslovljuvannja, memuary. Pohrebennyk, F.P. / Kyjiv / 1969 (UBM: P 70–5011) * 115. [http://sites.utoronto.ca/elul/English/ULE/RR62/rr62-a2.htm Ukrainian Literature in English, 1980–1989 by Marta Tarnawsky]{{|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot }} ==یوکرینی ادبی لنکس== ==یوکرینی ادبی لنکس-1 == * [http://uvan.org/wp-content/uploads/2014/06/Annals-of-UVAN-1997-History-of-Ukr-Lit_1-of-2.pdf A history of Ukrainian literature] by Dmytro Čyževs'kyj * [http://encyclopedia.kiev.ua/library/eluf.php Electronic Library of Ukrainian Literature]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012201829/http://encyclopedia.kiev.ua/library/eluf.php |date=2017-10-12 }} – established under the auspices of the Institute of Encyclopedic Research, National Academy of Sciences of Ukraine * Danylo Husar Struk. [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\L\I\Literature.htm Literature] at the [http://www.encyclopediaofukraine.com/default.asp Encyclopedia of Ukraine] * [http://medievist.org.ua/ Ukrainian Latin literature] * [http://www.infoplease.com/encyclopedia/entertainment/ukrainian-literature.html Ukrainian literature] at The Columbia Encyclopedia * [http://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature Ukrainian literature] – written by the Editors of Encyclopædia Britannica * [http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/ukrainian-writing/ Ukrainian Writing in Canada] in The Canadian Encyclopedia * [http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/ukrainian_literature Ukrainian literature] at The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe * [http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Ukrainka.html Ukrainka, Lesia] at The Columbia Encyclopedia * [http://www.yuryzavadsky.com/tychyna/introduction.html Pavlo Tychyna] by Michael M. Naydan * [https://monoskop.org/Ukraine Avant-garde] * [http://www.slavdom.com/index.php?id=37 Ukrainian Romanticism: Historical and Cultural Survey] by Svitlana Kobets * [http://conf.uni-ruse.bg/bg/docs/cp12/6.3/6.3-29.pdf Mariana Pytuliak. The Peculiarities of the Gothic Prose Genre in Ukrainian and English Literature: Formation and Development] * [https://web.archive.org/web/20160331200209/http://www.ilnan.gov.ua/en/index.htm Shevchenko Institute of Literature] * {{Lang-uk|[http://www.ebk.net.ua/Book/synopsis/biografii/part3/028.htm Біографії، життєписи، творчість Ірина Вільде (1907–1982)]}} ===یوکرینی ادبی لنکس-2=== * [[http://uvan.org/wp-content/uploads/2014/06/Annals-of-UVAN-1997-History-of-Ukr-Lit_1-of-2.pdf](http://uvan.org/wp-content/uploads/2014/06/Annals-of-UVAN-1997-History-of-Ukr-Lit_1-of-2.pdf) یوکرائنی ادب دی تاریخ] از دمترو چِژیفسکی * [[http://wnu-ukraine.com/about-ukraine/culture/108/](http://wnu-ukraine.com/about-ukraine/culture/108/)جدید یوکرائنی ادب]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130112928/ |date=2018-01-30 }} * [[http://encyclopedia.kiev.ua/library/eluf.php](http://encyclopedia.kiev.ua/library/eluf.php)یوکرائنی ادب دی الیکٹرانک لائبریری]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012201829/ |date=2017-10-12 }} — انسٹی ٹیوٹ آف انسائیکلوپیڈک ریسرچ، یوکرین دی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے زیرِ اہتمام قائم * ڈینیلو ہسر سٹروک۔ [[http://www.encyclopediaofukraine.com/default.asp](http://www.encyclopediaofukraine.com/default.asp) یوکرین دی انسائیکلوپیڈیا] وچ [[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\L\I\Literature.htm](http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages\L\I\Literature.htm) ادب] * [[http://uiuc.libguides.com/aecontent.php?pid=15336&sid=102677](http://uiuc.libguides.com/aecontent.php?pid=15336&sid=102677) سلاوی ادبی وسائل، سلاوی حوالہ سروس توں، یونیورسٹی آف الینوائے، اربانا-شیمپین]{{مردہ ربط|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot }} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">[ ''<nowiki><span title="Dead link tagged January 2018">مستقل مردہ لنک</span></nowiki>'' ]</span></sup> * [[http://medievist.org.ua/](http://medievist.org.ua/) یوکرینی لاطینی ادب] * کولمبیا انسائیکلوپیڈیا وچ [[http://www.infoplease.com/encyclopedia/entertainment/ukrainian-literature.html](http://www.infoplease.com/encyclopedia/entertainment/ukrainian-literature.html) یوکرائنی ادب] * [[http://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature](http://www.britannica.com/art/Ukrainian-literature) یوکرائنی ادب] — انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا دے ایڈیٹرز والوں لکھیا گیا * کینیڈین انسائیکلوپیڈیا وچ [[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/ukrainian-writing/](http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/ukrainian-writing/) کینیڈا وچ یوکرائنی تحریر] * مشرقی یورپ وچ یہودیاں دے YIVO انسائیکلوپیڈیا وچ [[http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/ukrainian_literature](http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/ukrainian_literature) یوکرائنی ادب] * کولمبیا انسائیکلوپیڈیا وچ [[http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Ukrainka.html](http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Ukrainka.html) یوکرینکا، لیسیا] ==حوالہ جات== {{حوالہ جات}} ia8bvxymz9n7q1dufpwms8w97obcwkd 0 148916 706381 706291 2026-04-23T06:27:09Z Punjabi Log 44034 706381 wikitext text/x-wiki اسلام آباد مذاکرات، جنہاں نوں اسلام آباد امن مذاکرات وی کہیا ویندا اے، 11 تے 12 اپریل 2026 نوں اسلام آباد، پاکستان وچ منعقد ہوئے۔ اِنہاں مذاکرات دا مقصد 2026 دی ایران جنگ وچ ہوئی جنگ بندی نوں مضبوط کرنا تے اس تنازعے دے ممکنہ حل اُتے غور کرنا ہا۔ ایہہ ساری کارروائی پاکستان دی نگرانی وچ ہوئی، جیہڑا جنگ بندی کران تے فریقین وچ مذاکرات دا ماحول پیدا کرن وچ نہایت اہم کردار ادا کر رہیا ہا۔ امریکہ دی 300 رکنی مذاکراتی ٹیم دی سربراہی نائب صدر جے ڈی وینس دے ہتھ وچ ہئی، تے اُنہاں دے نال خصوصی نمائندے اسٹیو وٹکوف تے جیرڈ کشنر وی شامل سن۔ اُدھر ایران دی 70 رکنی ٹیم دی قیادت پارلیمانی اسپیکر محمد باقر قالیباف کر رہے سن، جِنہاں دے نال وزیر خارجہ عباس عراقچی وی موجود سن۔ پاکستان دی ثالثی ٹیم دی رہنمائی وزیر اعظم شہباز شریف، فیلڈ مارشل عاصم منیر، تے نائب وزیر اعظم و وزیر خارجہ اسحاق ڈار کر رہے سن۔ ایہہ مذاکرات 11 تے 12 اپریل دے دوران کُل 21 گھنٹے جاری رہے، تے اِنہاں دے تین مرحلے ہوئے، جنہاں وچ پہلا مرحلہ بالواسطہ تے باقی دو مرحلے براہِ راست مذاکرات اُتے مشتمل سن۔ اطلاعات دے مطابق فریقین 10 نکاتی جنگ بندی دے زیادہ تر بنیادی نکات اُتے متفق ہو گئے سن، البتہ آبنائے ہرمز تے ایران دے جوہری پروگرام نال متعلق معاملات حل نہ تھی سکے۔ بالآخر مذاکرات کسے حتمی معاہدے دے بغیر اختتام پذیر ہوئے، تے کوئی مفاہمتی یادداشت وی جاری نہ کیتی گئی۔ اِنہاں مذاکرات دی ناکامی توں بعد امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے 13 اپریل نوں ایران اُتے بحری ناکہ بندی لا دتی، جِس دے تحت ایرانی بندرگاہاں ول آون تے اوتھوں روانہ ہون والیاں جہازاں نوں روکیا گیا۔ اسلام آباد مذاکرات بارے '''تازہ پیش رفت''' ایہہ اے کہ 11–12 اپریل 2026 دے پہلے دور وچ معاہدہ نہ ہوسکیا، پر رابطہ مکمل طور تے ختم نئیں ہویا۔ 14 اپریل نوں سفارتی ذرائع دے مطابق پسِ پردہ کوششاں جاری رہیاں تاکہ امریکہ تے ایران دی '''دوجی بیٹھک''' دوبارہ اسلام آباد وچ کروائی جا سکے۔ امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے وی اُس وقت ایہہ اشارہ دِتّا کہ اگلے چند دن وچ مذاکرات دوبارہ ہو سکدے نیں۔ ایہہ وی بڑا اہم موڑ سی کہ 13 اپریل توں بعد امریکہ نے ایران دیاں بندرگاہاں اُتے '''بحری ناکہ بندی''' سخت کر دِتی، جِس نال مذاکراتی ماحول ہور کشیدہ ہو گیا۔ اِس دے جواب وچ ایران نے آبنائے ہرمز اُتے دباؤ ودھایا، تے 18–19 اپریل تک صورتحال ایہہ ہو گئی کہ ایران نے جہازرانی اُتے پابندیاں دوبارہ سخت کر دِتیاں۔ ایہہ مسئلہ اسلام آباد مذاکرات دے مرکزی اختلافات وچوں ہک رہیا اے، خاص طور اُتے آبنائے ہرمز تے ایران دے جوہری پروگرام بارے۔ پاکستان ہُن وی ثالثی دا کردار نِبا رہیا اے۔ تازہ رپورٹس دے مطابق پاکستانی ثالث نئی تجاویز لے کے امریکہ تے ایران دے وچکار رابطے بچان دی کوشش کر رہے نیں، پر تہران تاحال امریکی نیتاں بارے شکوک ظاہر کر رہیا اے۔ اِس لئی موجودہ حالت نوں ایس طرح سمجھیے: '''مذاکرات مُکے نئیں، پر ہُن وی تعطل وچ نیں'''؛ گل بات دا دروازہ کھلا اے 5gj1r4n1za1r8duphblod76uq2sh2kz 0 148923 706358 2026-04-22T16:53:43Z Harvinder Chandigarh 13098 "{{Infobox person | honorific_prefix = | name = نتالیا گومینیوک -([[یوکرینی]]: Наталія Петрівна Гуменюк) | honorific_suffix = | image = Je suis FEMEN - OIFF 2014-07-14 205620.jpg | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = Наталія Гуменюк | native_name_lang = [[یوکرینی]] | pronunci...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706358 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = نتالیا گومینیوک -([[یوکرینی]]: Наталія Петрівна Гуменюк) | honorific_suffix = | image = Je suis FEMEN - OIFF 2014-07-14 205620.jpg | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = Наталія Гуменюк | native_name_lang = [[یوکرینی]] | pronunciation = | birth_name = | birth_date = 1983 | birth_place = [[بیروبیڈژان]]، روسی ایس ایف ایس آر، سوویت یونین | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = | siglum = | citizenship = [[یوکرینی]] | education = | alma_mater = [[تاراس شیوچینکو نیشنل یونیورسٹی آف کییف]] [[اوریبرو یونیورسٹی]] | occupation = [[صحافی]][[مصنفہ]][[محقق]] | years_active = | era = | organization = [[پبلک انٹرسٹ جرنلزم لیب]] | agent = | known_for = | notable_works = | style = | television = | spouse = [[پیٹر روزاوِن]]2017 | partner = | children = | parents = | mother = | father = | relatives = | family = | awards = [[فری میڈیا ایوارڈ]] | website = [https://theatlantic.com/author/nataliya-gumenyuk دی اٹلانٹک اُتے مصنف] | signature = | footnotes = }} ``` '''نتالیا پیترِیو نا گومینیوک''' ([[یوکرینی]]: Наталія Петрівна Гуменюк) ([[انگریزی]]:Nataliya Gumenyuk) [[یوکرین]] دی معروف [[صحافی]]، مصنفہ تے بین الاقوامی امور دی مبصرہ نیں۔ اوہ خاص طور اُتے عالمی سیاست، تنازعات تے انسانی حقوق دے موضوعات اُتے اپنی رپورٹنگ تے تجزیے لئی جانیاندیاں نیں۔ایہ تُہاڈا متن<ref>{{Cite web |title=The value of credible news in a time of crisis |url=https://www.thinkagnostic.com/blog/2022/3/2/the-value-of-credible-news-in-a-time-of-crisis |access-date=2023-03-27 |website=Agnostic |language=en-CA |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327204023/https://www.thinkagnostic.com/blog/2022/3/2/the-value-of-credible-news-in-a-time-of-crisis |url-status=dead }}</ref> تے اوہ آزاد میڈیا [[ھرومدسکے]] دی شریک بانی وی نیں۔ اوہ کئی کتاباں دیاں مصنفہ نیں، جنہاں وچ [[گمشدہ جزیرہ: مقبوضہ کریمیا دیاں کہانیاں (2020)]](''The Lost Island: Tales from the Occupied Crimea)'' (2020) شامل اے۔.<ref>{{Cite web |title=ZEIT-Stiftung {{!}} Free Media Awards |url=https://www.zeit-stiftung.de/en/projects/politicsandsociety/journalismandmedia/freemediaawards |access-date=2023-03-27 |website=www.zeit-stiftung.de}}</ref> ``` == تعارف== نتالیا گومینیوک یوکرینی میڈیا وچ اک اہم آواز نیں، جیہڑیاں اپنی جاندار صحافت تے تحقیقی کام دی وجہ توں شہرت رکھدیاں نیں۔ اوہناں دی تحریراں وچ عالمی تناظر تے زمینی حقیقتاں دا گہرا مشاہدہ شامل ہندا اے۔ ==ابتدائی زندگی تے تعلیم== اوہ یوکرین وچ پیدا ہوئیاں تے اوہناں نے صحافت تے بین الاقوامی تعلقات وچ تعلیم حاصل کیتی۔ تعلیم دے دوران ہی اوہناں دی دلچسپی عالمی سیاست تے تنازعات دی رپورٹنگ ول ودھ گئی۔ نتالیا گومینیوک 1983 وچ بیروبیڈژان وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں نے [[تاراس شیوچینکو نیشنل یونیورسٹی، کیف]] دے انسٹیٹیوٹ آف جرنلزم توں بیچلر ڈگری حاصل کیتی (2000–2004)۔ اس توں بعد اوہناں نے [[اوریبرو یونیورسٹی]]، سویڈن توں بین الاقوامی صحافت وچ ماسٹرز ڈگری حاصل کیتی (2005–2006)۔ == صحافتی کیریئر== تالیا گومینیوک نے مختلف یوکرینی تے بین الاقوامی میڈیا اداریاں نال کم کیتا۔ اوہ خاص طور اُتے جنگی علاقوں، سیاسی بحراناں تے سماجی مسائل اُتے رپورٹنگ کردیاں رہیاں نیں۔ اوہناں دی صحافت دی خاصیت غیرجانبدارانہ تجزیہ، زمینی حقائق تے انسانی کہانیاں نوں اجاگر کرنا اے۔ == ادبی خدمات== صحافت دے نال نال اوہ اک مصنفہ وی نیں۔ اوہناں نے کئی مضامین تے کتب لکھیاں نیں جیہڑیاں عالمی سیاست، جنگ تے انسانی تجربے اُتے مبنی نیں۔ == موضوعات== اوہناں دی تحریراں وچ عام طور اُتے ایہ موضوعات شامل ہندے نیں: * عالمی تنازعات تے جنگ * انسانی حقوق * یوکرین دی سیاست تے سماج * صحافتی اخلاقیات == اثر تے اہمیت== نتالیا گومینیوک نوں یوکرینی صحافت وچ اک معتبر آواز سمجھیا جاندا اے۔ اوہناں دی رپورٹنگ نے نہ صرف یوکرین بلکہ عالمی سطح اُتے وی اہم مسائل اُتے توجہ مرکوز کرائی اے۔ اوہ آج وی فعال صحافی تے مصنفہ دے طور اُتے کام کر رہیاں نیں تے میڈیا تے علمی حلقیاں وچ اپنا کردار ادا کر رہیاں نیں۔ ==حوالے == {{حوالے}} 9kik4fcuq1f0mprljyk1uoxecdyntn6 0 148924 706375 2026-04-23T05:41:36Z Harvinder Chandigarh 13098 "'''اولیانا کراوچینکو''' (Uliana Kravchenko) [[یوکرینی]] ادیبہ، شاعرہ تے معلمہ سن، جیہڑیاں انیسویں صدی دے آخر تے بیسویں صدی دے آغاز وچ یوکرینی ادب تے تعلیم دے میدان وچ اہم کردار ادا کردیاں رہیاں نیں۔ اولیانا کراوچینکو دا اصل ناں ''یولیا اشنائدر'' سی۔ اوہ یوکرین دیاں...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706375 wikitext text/x-wiki '''اولیانا کراوچینکو''' (Uliana Kravchenko) [[یوکرینی]] ادیبہ، شاعرہ تے معلمہ سن، جیہڑیاں انیسویں صدی دے آخر تے بیسویں صدی دے آغاز وچ یوکرینی ادب تے تعلیم دے میدان وچ اہم کردار ادا کردیاں رہیاں نیں۔ اولیانا کراوچینکو دا اصل ناں ''یولیا اشنائدر'' سی۔ اوہ یوکرین دیاں ابتدائی خواتین لکھاریاں وچ شمار ہندیاں نیں، جیہڑیاں نے ادب دے ذریعے سماجی شعور تے قومی شناخت نوں فروغ دتا۔ == ابتدائی زندگی== اوہ مائیکولائیو وچ پیدا ہوئیاں پر اوہناں دی پرورش [[لویو]] وچ ہوئی تے اوہناں نے اک تدریسی سیمینری وچ تعلیم حاصل کیتی۔ اوہناں دے والد جولین شنائیڈر ضلع دفتر وچ ملازم سن، جدکہ والدہ جولیا ووپوژانسکا سن۔<ref name=":0">{{Cite web |last=Fesnak |first=Anna |title=Krawczenko Ulana |url=http://www.pbp.webd.pl/tkop1/krawczenko2.pdf |website=Tekstowa kartoteka osobowa przemyślan}}</ref> اوہناں نے اپنی ابتدائی شاعری دیاں کوششاں پولش تے یوکرینی وچ کیتیاں، جیہڑیاں اوہناں دی استادہ انتونینا ماخچینسکا دی رہنمائی وچ ہوئیاں۔ سیمینری توں فارغ التحصیل ہون توں بعد، اولیانا کراوچینکو نے بوبرکا وچ تدریس شروع کیتی۔ اوہناں دی پہلی شائع شدہ تحریر اک کہانی سی جو رسالہ [[زوریا]] وچ چھپی۔ کراوچینکو گالیشیا وچ یوکرینی خواتین دی تحریک وچ سرگرم رہیاں۔ خواتین دی آزادی اوہناں دی شاعری دا اہم موضوع سی، تے اوہناں نوں خواتین دی تحریک دی شاعرہ سمجھیا جاندا سی۔ اوہ گالیشیا دیاں پہلی خواتین اساتذہ وچوں وی اک سن۔ 1885 وچ، [[ایوان فرانکو]] دی کوششاں نال اوہناں نوں Lviv وچ ملازمت ملی، پر اوہی سال سوشلسٹ خیالات دی ترویج دی وجہ توں اوہناں نوں نوکری توں برطرف کر دتا گیا۔ اس توں بعد 1900 تک اوہ گالیشیا دے مختلف دیہاتاں وچ استادہ دے طور اُتے کم کردیاں رہیاں۔<ref name="ieu">{{cite encyclopedia |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CR%5CKravchenkoUliana.htm |title=Kravchenko, Uliana |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Ukraine}}</ref> 1920 وچ کراوچینکو مستقل طور اُتے منتقل ہو گئیاں، جتھے اوہ ریٹائرڈ استادہ دے طور اُتے رہیاں۔ 1941 وچ اوہ[[ یونیان آف سووییت رایٹرس]] وچ تخلیقی کم شروع کردیاں نیں تے سماجی خدمت دے طور اُتے پرژمیسل شہر دی قومی کونسل دیاں رکن وی رہیاں۔ کراوچینکو دی وفات وچ 86 سال دی عمر وچ ہوئی اتے [[مغربی یوکرین]] دی پہلی عورت جنہاں نے شاعری دی کتاب شائع کیتی poetry.<ref name="chomiak">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YXD7dyRUkKkC&pg=PA104 |title=Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939 |pages=104–05 |first=Martha |last=Bohachevsky-Chomiak |year=1988 |isbn=0920862578}}</ref> 22 نومبر 1886 نوں اوہناں نے جان امبروژی نیمینتووسکی نال شادی کیتی، جو ڈولیشنیہ لوژوک دے گاؤں دے سکول دے سربراہ سن۔ اوہناں دے تین بچے سن: بیٹا یرژی تے بیٹیاں تیودورا تے جولیا۔[3] یرژی اک مصور تے شاعر سی، جیہڑا پولش وچ لکھدا سی، تے اوہ 29 سال دی عمر وچ 28 نومبر 1918 نوں پولش-یوکرینی جنگ دوران Yavoriv وچ یوکرینی فورسز ولوں قتل کر دتا گیا، جدوں اوہ پولش ملیشیا منظم کر رہیا سی۔ == تدریسی خدمات== اولیانا کراوچینکو اک معلمہ دے طور اُتے کئی تعلیمی اداریاں وچ خدمات انجام دندیاں رہیاں۔ اوہناں نے تعلیم نوں معاشرتی تبدیلی دا ذریعہ سمجھیا تے خاص طور اُتے خواتین دی تعلیم اُتے زور دتا۔ == ادبی خدمات== اوہناں نے شاعری، مضامین تے نثری تحریراں لکھیاں۔ اوہناں دی شاعری وچ جذبات، فطرت تے انسانی احساسات دی خوبصورت عکاسی ملدی اے۔ == موضوعات== اوہناں دیاں تحریراں وچ عام طور اُتے ایہ موضوعات شامل ہندے نیں: * تعلیم تے شعور * خواتین دی حالت * قومی شناخت * فطرت تے جذبات == ادبی اہمیت== اولیانا کراوچینکو نوں یوکرینی ادب وچ خواتین لکھاریاں دی ابتدائی نسل وچ اہم مقام حاصل اے۔ اوہناں دی تحریراں نے نہ صرف ادبی میدان وچ بلکہ سماجی سطح اُتے وی اثر ڈھڈا۔ == اثر تے ورثہ== اوہناں دا کام یوکرینی ادب تے تعلیم دے شعبے وچ آج وی اہمیت رکھدا اے۔ اولیانا کراوچینکو نے ادب تے تعلیم دے ذریعے معاشرتی ترقی تے خواتین دے حقوق لئی آواز اٹھائی، جیہڑا اوہناں دے ورثے دا اہم حصہ اے۔ 45065g1b6yvzzoy7u4ezdaq4qq55j89 706376 706375 2026-04-23T05:52:31Z Harvinder Chandigarh 13098 706376 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = Кравченко Уляна.jpg | native_name_lang = [[یوکرینی]] | native_name = Уляна Кравченко | caption = کراوچینکو، 1893 | birth_name = جولیا ماریا شنائیڈر-نیمینتووسکا | birth_date = {{birthdate|1860|04|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1947|03|31|1860|04|18|df=y}} | language = [[یوکرینی زبان|یوکرینی]] | occupation = [[ادیبہ]] [[شاعرہ]] | nationality = [[جرمن]]، [[یوکرینی]] | citizenship = [[آسٹریا-ہنگری]]، بعد وچ [[پولینڈ جمہوریہ]] }} '''اولیانا کراوچینکو''' (Uliana Kravchenko) [[یوکرینی]] ادیبہ، شاعرہ تے معلمہ سن، جیہڑیاں انیسویں صدی دے آخر تے بیسویں صدی دے آغاز وچ یوکرینی ادب تے تعلیم دے میدان وچ اہم کردار ادا کردیاں رہیاں نیں۔ اولیانا کراوچینکو دا اصل ناں ''یولیا اشنائدر'' سی۔ اوہ یوکرین دیاں ابتدائی خواتین لکھاریاں وچ شمار ہندیاں نیں، جیہڑیاں نے ادب دے ذریعے سماجی شعور تے قومی شناخت نوں فروغ دتا۔ == ابتدائی زندگی== اوہ مائیکولائیو وچ پیدا ہوئیاں پر اوہناں دی پرورش [[لویو]] وچ ہوئی تے اوہناں نے اک تدریسی سیمینری وچ تعلیم حاصل کیتی۔ اوہناں دے والد جولین شنائیڈر ضلع دفتر وچ ملازم سن، جدکہ والدہ جولیا ووپوژانسکا سن۔ اوہناں نے اپنی ابتدائی شاعری دیاں کوششاں پولش تے یوکرینی وچ کیتیاں، جیہڑیاں اوہناں دی استادہ انتونینا ماخچینسکا دی رہنمائی وچ ہوئیاں۔ سیمینری توں فارغ التحصیل ہون توں بعد، اولیانا کراوچینکو نے بوبرکا وچ تدریس شروع کیتی۔ اوہناں دی پہلی شائع شدہ تحریر اک کہانی سی جو رسالہ [[زوریا]] وچ چھپی۔ کراوچینکو گالیشیا وچ یوکرینی خواتین دی تحریک وچ سرگرم رہیاں۔ خواتین دی آزادی اوہناں دی شاعری دا اہم موضوع سی، تے اوہناں نوں خواتین دی تحریک دی شاعرہ سمجھیا جاندا سی۔ اوہ گالیشیا دیاں پہلی خواتین اساتذہ وچوں وی اک سن۔ 1885 وچ، [[ایوان فرانکو]] دی کوششاں نال اوہناں نوں Lviv وچ ملازمت ملی، پر اوہی سال سوشلسٹ خیالات دی ترویج دی وجہ توں اوہناں نوں نوکری توں برطرف کر دتا گیا۔ اس توں بعد 1900 تک اوہ گالیشیا دے مختلف دیہاتاں وچ استادہ دے طور اُتے کم کردیاں رہیاں۔ 1920 وچ کراوچینکو مستقل طور اُتے منتقل ہو گئیاں، جتھے اوہ ریٹائرڈ استادہ دے طور اُتے رہیاں۔ 1941 وچ اوہ[[ یونیان آف سووییت رایٹرس]] وچ تخلیقی کم شروع کردیاں نیں تے سماجی خدمت دے طور اُتے پرژمیسل شہر دی قومی کونسل دیاں رکن وی رہیاں۔ کراوچینکو دی وفات وچ 86 سال دی عمر وچ ہوئی اتے [[مغربی یوکرین]] دی پہلی عورت جنہاں نے شاعری دی کتاب شائع کیتی poetry.<ref name="chomiak">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YXD7dyRUkKkC&pg=PA104 |title=Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939 |pages=104–05 |first=Martha |last=Bohachevsky-Chomiak |year=1988 |isbn=0920862578}}</ref> 22 نومبر 1886 نوں اوہناں نے جان امبروژی نیمینتووسکی نال شادی کیتی، جو ڈولیشنیہ لوژوک دے گاؤں دے سکول دے سربراہ سن۔ اوہناں دے تین بچے سن: بیٹا یرژی تے بیٹیاں تیودورا تے جولیا۔[3] یرژی اک مصور تے شاعر سی، جیہڑا پولش وچ لکھدا سی، تے اوہ 29 سال دی عمر وچ 28 نومبر 1918 نوں پولش-یوکرینی جنگ دوران Yavoriv وچ یوکرینی فورسز ولوں قتل کر دتا گیا، جدوں اوہ پولش ملیشیا منظم کر رہیا سی۔ == تدریسی خدمات== اولیانا کراوچینکو اک معلمہ دے طور اُتے کئی تعلیمی اداریاں وچ خدمات انجام دندیاں رہیاں۔ اوہناں نے تعلیم نوں معاشرتی تبدیلی دا ذریعہ سمجھیا تے خاص طور اُتے خواتین دی تعلیم اُتے زور دتا۔ == ادبی خدمات== اوہناں نے شاعری، مضامین تے نثری تحریراں لکھیاں۔ اوہناں دی شاعری وچ جذبات، فطرت تے انسانی احساسات دی خوبصورت عکاسی ملدی اے۔ == موضوعات== اوہناں دیاں تحریراں وچ عام طور اُتے ایہ موضوعات شامل ہندے نیں: * تعلیم تے شعور * خواتین دی حالت * قومی شناخت * فطرت تے جذبات == ادبی اہمیت== اولیانا کراوچینکو نوں یوکرینی ادب وچ خواتین لکھاریاں دی ابتدائی نسل وچ اہم مقام حاصل اے۔ اوہناں دی تحریراں نے نہ صرف ادبی میدان وچ بلکہ سماجی سطح اُتے وی اثر ڈھڈا۔ == اثر تے ورثہ== اوہناں دا کام یوکرینی ادب تے تعلیم دے شعبے وچ آج وی اہمیت رکھدا اے۔ اولیانا کراوچینکو نے ادب تے تعلیم دے ذریعے معاشرتی ترقی تے خواتین دے حقوق لئی آواز اٹھائی، جیہڑا اوہناں دے ورثے دا اہم حصہ اے۔ lp8r9ajo1s74g5xbd1jhjouco4p25t7 706377 706376 2026-04-23T05:56:34Z Harvinder Chandigarh 13098 706377 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = Кравченко Уляна.jpg | native_name_lang = [[یوکرینی]] | native_name = اولیانا کراوچینکواو ([[یوکرینی]]: Уляна Кравченко) | caption = کراوچینکو، 1893 | birth_name = جولیا ماریا شنائیڈر-نیمینتووسکا | birth_date = {{birthdate|1860|04|18|df=y}} | death_date = {{death date and age|1947|03|31|1860|04|18|df=y}} | language = [[یوکرینی زبان|یوکرینی]] | occupation = [[ادیبہ]] [[شاعرہ]] | nationality = [[جرمن]]، [[یوکرینی]] | citizenship = [[آسٹریا-ہنگری]]، بعد وچ [[پولینڈ جمہوریہ]] }} '''اولیانا کراوچینکو''' (Uliana Kravchenko) [[یوکرینی]] ادیبہ، شاعرہ تے معلمہ سن، جیہڑیاں انیسویں صدی دے آخر تے بیسویں صدی دے آغاز وچ یوکرینی ادب تے تعلیم دے میدان وچ اہم کردار ادا کردیاں رہیاں نیں۔ اولیانا کراوچینکو دا اصل ناں ''یولیا اشنائدر'' سی۔ اوہ یوکرین دیاں ابتدائی خواتین لکھاریاں وچ شمار ہندیاں نیں، جیہڑیاں نے ادب دے ذریعے سماجی شعور تے قومی شناخت نوں فروغ دتا۔ == ابتدائی زندگی== اوہ مائیکولائیو وچ پیدا ہوئیاں پر اوہناں دی پرورش [[لویو]] وچ ہوئی تے اوہناں نے اک تدریسی سیمینری وچ تعلیم حاصل کیتی۔ اوہناں دے والد جولین شنائیڈر ضلع دفتر وچ ملازم سن، جدکہ والدہ جولیا ووپوژانسکا سن۔ اوہناں نے اپنی ابتدائی شاعری دیاں کوششاں پولش تے یوکرینی وچ کیتیاں، جیہڑیاں اوہناں دی استادہ انتونینا ماخچینسکا دی رہنمائی وچ ہوئیاں۔ سیمینری توں فارغ التحصیل ہون توں بعد، اولیانا کراوچینکو نے بوبرکا وچ تدریس شروع کیتی۔ اوہناں دی پہلی شائع شدہ تحریر اک کہانی سی جو رسالہ [[زوریا]] وچ چھپی۔ کراوچینکو گالیشیا وچ یوکرینی خواتین دی تحریک وچ سرگرم رہیاں۔ خواتین دی آزادی اوہناں دی شاعری دا اہم موضوع سی، تے اوہناں نوں خواتین دی تحریک دی شاعرہ سمجھیا جاندا سی۔ اوہ گالیشیا دیاں پہلی خواتین اساتذہ وچوں وی اک سن۔ 1885 وچ، [[ایوان فرانکو]] دی کوششاں نال اوہناں نوں Lviv وچ ملازمت ملی، پر اوہی سال سوشلسٹ خیالات دی ترویج دی وجہ توں اوہناں نوں نوکری توں برطرف کر دتا گیا۔ اس توں بعد 1900 تک اوہ گالیشیا دے مختلف دیہاتاں وچ استادہ دے طور اُتے کم کردیاں رہیاں۔ 1920 وچ کراوچینکو مستقل طور اُتے منتقل ہو گئیاں، جتھے اوہ ریٹائرڈ استادہ دے طور اُتے رہیاں۔ 1941 وچ اوہ[[ یونیان آف سووییت رایٹرس]] وچ تخلیقی کم شروع کردیاں نیں تے سماجی خدمت دے طور اُتے پرژمیسل شہر دی قومی کونسل دیاں رکن وی رہیاں۔ کراوچینکو دی وفات وچ 86 سال دی عمر وچ ہوئی اتے [[مغربی یوکرین]] دی پہلی عورت جنہاں نے شاعری دی کتاب شائع کیتی poetry.<ref name="chomiak">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YXD7dyRUkKkC&pg=PA104 |title=Feminists Despite Themselves: Women in Ukrainian Community Life, 1884-1939 |pages=104–05 |first=Martha |last=Bohachevsky-Chomiak |year=1988 |isbn=0920862578}}</ref> 22 نومبر 1886 نوں اوہناں نے جان امبروژی نیمینتووسکی نال شادی کیتی، جو ڈولیشنیہ لوژوک دے گاؤں دے سکول دے سربراہ سن۔ اوہناں دے تین بچے سن: بیٹا یرژی تے بیٹیاں تیودورا تے جولیا۔[3] یرژی اک مصور تے شاعر سی، جیہڑا پولش وچ لکھدا سی، تے اوہ 29 سال دی عمر وچ 28 نومبر 1918 نوں پولش-یوکرینی جنگ دوران Yavoriv وچ یوکرینی فورسز ولوں قتل کر دتا گیا، جدوں اوہ پولش ملیشیا منظم کر رہیا سی۔ == تدریسی خدمات== اولیانا کراوچینکو اک معلمہ دے طور اُتے کئی تعلیمی اداریاں وچ خدمات انجام دندیاں رہیاں۔ اوہناں نے تعلیم نوں معاشرتی تبدیلی دا ذریعہ سمجھیا تے خاص طور اُتے خواتین دی تعلیم اُتے زور دتا۔ == ادبی خدمات== اوہناں نے شاعری، مضامین تے نثری تحریراں لکھیاں۔ اوہناں دی شاعری وچ جذبات، فطرت تے انسانی احساسات دی خوبصورت عکاسی ملدی اے۔ == موضوعات== اوہناں دیاں تحریراں وچ عام طور اُتے ایہ موضوعات شامل ہندے نیں: * تعلیم تے شعور * خواتین دی حالت * قومی شناخت * فطرت تے جذبات == ادبی اہمیت== اولیانا کراوچینکو نوں یوکرینی ادب وچ خواتین لکھاریاں دی ابتدائی نسل وچ اہم مقام حاصل اے۔ اوہناں دی تحریراں نے نہ صرف ادبی میدان وچ بلکہ سماجی سطح اُتے وی اثر ڈھڈا۔ == اثر تے ورثہ== اوہناں دا کام یوکرینی ادب تے تعلیم دے شعبے وچ آج وی اہمیت رکھدا اے۔ اولیانا کراوچینکو نے ادب تے تعلیم دے ذریعے معاشرتی ترقی تے خواتین دے حقوق لئی آواز اٹھائی، جیہڑا اوہناں دے ورثے دا اہم حصہ اے۔ g64dzld2etd0sesdyq7x6ty3aofegzu 0 148925 706383 2026-04-23T07:12:13Z Harvinder Chandigarh 13098 "[[File:Микола Лукаш реверс.jpg|thumb|لوکاش اک 2019 دی یوکرینی یادگاری سکے اُتے]] '''میکولا لوکاش''' ([[یوکرینی]]: Микола Лукаш؛ 19 دسمبر 1919 – 29 اگست 1988) یوکرین دا مشہور مترجم، ادیب تے لسانی ماہر سی۔ اوہ دنیاں دیان کئی زبانواں توں یوکرینی وچ اعلیٰ ادبی ترجمے کرن لئی جا...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706383 wikitext text/x-wiki [[File:Микола Лукаш реверс.jpg|thumb|لوکاش اک 2019 دی یوکرینی یادگاری سکے اُتے]] '''میکولا لوکاش''' ([[یوکرینی]]: Микола Лукаш؛ 19 دسمبر 1919 – 29 اگست 1988) یوکرین دا مشہور مترجم، ادیب تے لسانی ماہر سی۔ اوہ دنیاں دیان کئی زبانواں توں یوکرینی وچ اعلیٰ ادبی ترجمے کرن لئی جانے جاندے نیں تے یوکرینی ادب وچ انہاں دا کردار بہت اہم سمجھیا جاندا اے۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم== میکولا لوکاش دی پیدائش یوکرین دے علاقے چرنیہیو (Chernihiv) دے اک گاؤں وچ ہوئی۔ اوہناں نے ابتدائی تعلیم مقامی سکولاں توں حاصل کیتی تے بعد وچ غیر ملکی زبانواں دی تعلیم حاصل کیتی۔ لوکاش نوں نوجوانی توں ہی زبانواں سکھن تے ادب نال خاص دلچسپی سی۔ <ref>{{cite web |last1=Зорівчак |first1=Р. П. |last2=Савчин |first2=В. Р. |title=Лукаш Микола Олексійович |url=https://esu.com.ua/article-59113 |website=Енциклопедія Сучасної України |publisher=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України |access-date=16 March 2026 |language=uk |date=12 December 2017}}</ref> '''لوکاش''' اک استاداں دے خاندان وچ پیدا ہویا۔{{Citation needed|date=March 2026}} بچپن توں ہی اوہ غیر ملکی زباناں نوں آسانی نال سکھ لیندا سی۔{{Citation needed|date=March 2026}} اوہناں نے [[Taras Shevchenko National University of Kyiv|کیئو سٹیٹ یونیورسٹی]] دے شعبۂ تاریخ وچ تعلیم شروع کیتی، پر اوہناں دی پڑھائی [[World War II|دوجی عالمی جنگ]] دی وجہ توں منقطع ہو گئی۔{{Citation needed|date=March 2026}} اوہ 1943 توں سوویت فوج وچ خدمات انجام دندے رہے۔{{Citation needed|date=March 2026}} 1947 وچ خارکیو دے انسٹیٹیوٹ آف فارن لینگویجز توں فراغت حاصل کرن توں بعد، لوکاش نے غیر ملکی زباناں دے استاد دے طور تے کم کیتا۔<ref>{{cite web |last1=Зорівчак |first1=Р. П. |last2=Савчин |first2=В. Р. |title=Лукаш Микола Олексійович |url=[https://esu.com.ua/article-59113](https://esu.com.ua/article-59113) |website=Енциклопедія Сучасної України |publisher=Інститут енциклопедичних досліджень НАН України |access-date=16 March 2026 |language=uk |date=12 December 2017}}</ref> بعد وچ اوہ ادبی جریدے [[Vsesvit]] دے شعبۂ شاعری دے سربراہ بن گئے۔ لوکاش غیر معمولی لسانی صلاحیتاں دے مالک سن تے غیر ملکی ادب اُتے اوہناں دی گرفت بہت وسیع سی۔ اوہناں نوں یوکرینی دے نمایاں ترین مترجماں وچ شمار کیتا جاندا اے، جنہاں نے 20 زباناں توں ادبی تخلیقاں دا ترجمہ کیتا۔{{Citation needed|date=March 2026}} اوہناں دی سب توں زیادہ تخلیقی سرگرمی 1953 توں 1973 دے درمیان دی نسبتاً سازگار مدت وچ رہی، جدوں اوہناں نے [[گوئٹے]] دی [[Faust|فاؤسٹ]]، [[Gustave Flaubert|فلوبر]] دی [[میڈم بوواری]]، [[شِلر]] دی شاعری، [[بوکاتچو]] دی [[ڈی کیمرون]] تے کئی ہور اہم تصانیف دا ترجمہ کیتا۔ اوہ 1956 توں [[National Writers' Union of Ukraine|یوکرین دی رائٹرز یونین]] دے رکن سن تے یوکرینی ادبی زندگی وچ سرگرم کردار ادا کردے رہے۔ لوکاش ہمیشہ اوہناں لکھاریاں دی اخلاقی حمایت کردے سن جنہاں نوں دباؤ دا سامنا سی۔ [[اِدان دزیوبہ]] (Ivan Dziuba) دی گرفتاری توں بعد، جو اوہناں دی کتاب [[عالمگیریت یا روسیانا؟]](Internationalism or Russification?) دی لندن وچ اشاعت نال جڑی ہوئی سی، لوکاش نے [[یوکرینی اعلی کونسل]] (Verkhovna Rada) دے پریزیڈیم دے سربراہ، یوکرینی سپریم کورٹ دے سربراہ تے یوکرینی ایس ایس آر دے پراسیکیوٹر جنرل نوں خط لکھیا، جس وچ اوہناں نے عدالتی فیصلے نال اختلاف کیتا تے اس نوں غیر منصفانہ قرار دتا، نال ہی ایوان دزیوبا نوں یونین توں خارج کرن دے فیصلے تے احتجاج کیتا۔{{Citation needed|date=March 2026}} لوکاش نے ایہ وی پیشکش کیتی کہ اوہ دزیوبا دی جگہ سزا بھگتن لئی تیار نیں، کیوں جو دزیوبا بیمار سن تے اوہناں دے خاندان دی کفالت دی ذمہ داری سی۔<ref name="sumy">{{cite web |last1=Артюх |first1=В'ячеслав |title=Із протоколів засідання Спілки письменників України про виключення перекладача Миколи Лукаша зі складу організації за підтримку дисидента Івана Дзюби [1973] |url=[https://history.sumy.ua/sources/writing/335-z-protokoliv-zasidannia-spilky-pysmennykiv-ukrainy-pro-vykliuchennia-perekladacha-mykoly-lukasha-zi-skladu-orhanizatsii-za-pidtrymku-dysydenta-ivana-dziuby-1973.html](https://history.sumy.ua/sources/writing/335-z-protokoliv-zasidannia-spilky-pysmennykiv-ukrainy-pro-vykliuchennia-perekladacha-mykoly-lukasha-zi-skladu-orhanizatsii-za-pidtrymku-dysydenta-ivana-dziuby-1973.html) |website=history.sumy.ua |access-date=16 March 2026 |language=uk-ua}}</ref> اس عمل دی قیمت لوکاش نوں بھاری چکانی پئی۔ اوہناں نوں جریدہ [[Vsesvit]] دی ادارت توں ہٹا دتا گیا تے انہاں نوں خاص نفسیاتی ہسپتال وچ جبری علاج دی دھمکی وی دتی گئی، اگرچہ ایہ دھمکیاں عملی طور تے پوری نہ ہوئیاں۔ 12 جون 1973 نوں [[رائٹرز یونین آف یوکرین]] (National Writers' Union of Ukraine) دے پریزیڈیم نے متفقہ طور تے لوکاش نوں یونین توں خارج کر دتا۔<ref name="sumy" /> کئی سالاں تک اوہ عملی طور تے نظر بندی وچ رہے۔{{Citation needed|date=March 2026}} اوہناں نوں ہر ممکن طریقے نال ہراساں کیتا گیا تے اوہناں دیاں تخلیقاں دی اشاعت بند کر دتی گئی، جس نال اوہناں دی روزی روٹی ختم ہو گئی۔ طویل عرصے تک اوہناں دے گھر دے دروازے اُتے پولیس اہلکار مقرر رہندا سی جو کسی نوں وی اندر آون نہیں دیندا سی۔{{Citation needed|date=March 2026}} [[پیروسٹروئیکا]] دے دوران 1987 وچ لوکاش نوں دوبارہ [[رائٹرز یونین آف یوکرین]] (National Writers' Union of Ukraine) وچ بحال کر دتا گیا، جدوں اوہ شدید علیل سن۔ 1988 وچ اوہناں نوں [[ماکسیم ریلسکی]] ادبی انعام دتا گیا۔ چند مہینیاں بعد، 29 اگست 1988 نوں میکولا لوکاش دا انتقال ہو گیا۔ == ادبی خدمات== میکولا لوکاش نے دنیاں دی کئی زبانواں (فرانسیسی، جرمن، انگریزی، ہسپانوی وغیرہ) توں یوکرینی وچ ترجمے کیتے۔ اوہناں نے کلاسیکی تے جدید ادب دیاں اہم کتاباں نوں یوکرینی قارئین تک پہنچایا۔ اوہناں دے نمایاں ترجمے وچ شامل نیں: * '''فاؤسٹ''' از ([[گوئٹے]]) * '''ڈان کیخوته''' از ([[مائیگل ڈی سروانٹیز]]) * '''ڈی کیمرون''' از ([[بوکاچیو]]) لوکاش دے ترجمے اپنی زبان دی خوبصورتی، روانی تے اصل متن دی وفاداری لئی مشہور نیں۔ == سوویت دور وچ مشکلات== سوویت دور وچ میکولا لوکاش نوں کئی وار سیاسی دباؤ دا سامنا کرنا پیا۔ اوہناں نے ادبی آزادی تے انسانی حقوق دی حمایت کیتی، جس دی وجہ توں اوہ حکومتی حلقیاں دی نظر وچ آ گئے۔ کچھ عرصہ لئی اوہناں دیاں تخلیقاں تے پابندیاں وی لگائیاں گئیاں۔ == اسلوب تے اہمیت== لوکاش دا اسلوب نہایت تخلیقی تے ادبی اعتبار نال مضبوط سی۔ اوہ صرف لفظی ترجمہ نہیں کردے سن بلکہ اصل متن دی روح نوں وی یوکرینی وچ منتقل کردے سن۔ اوہناں نوں یوکرین دے عظیم ترین مترجماں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == وفات== میکولا لوکاش دی وفات 29 اگست 1988 نوں ہوئی۔ اوہ آج وی یوکرینی ادب وچ اک نمایاں مقام رکھدے نیں تے اوہناں دی خدمات نوں ادب دیاں دنیاں وچ قدر دی نگاہ نال ویکھیا جاندا اے۔ == حوالہ جات== 29kboz03hqhuqr3ny3bae7fdut1gxj3