وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 878 706405 677594 2026-04-23T21:52:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706405 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات موسیقار/عربی |name = حدیقہ کیانی |birth_name =حدیقہ کیانی |image = Hadiqa Kiani Pakistani Singer.jpg | caption = حدیقہ کیانی، 2016. |background = solo_singer |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1974|08|11}}<ref>{{cite web |url=http://topstars.com.pk/hadiqa-kiyanis-biography/ |title=Hadiqa Kiani's Biography |access-date=2020-11-22 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://topstars.com.pk/hadiqa-kiyanis-biography/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://twitter.com/Hadiqa_Kiani |title=Hadiqa Kiani's Official Twitter |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093023/https://twitter.com/Hadiqa_Kiani%20 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2017-08-10 |url-status=live}}</ref> |origin = [[راولپنڈی]]، [[پنجاب، پاکستان]]، پاکستان |genre = [[پاپ موسیقی|پاپ]]، [[Folk music of Punjab|folk]] |occupation = گلوکاری،گیت نگاری، انسانیت پسندی |years_active = 1995–تاحال |label = ساؤنڈ ماسٹر، لپس میوزک، [[فائر ریکارڈز (پاکستان)]]، Hi-tech میوزک |associated_acts = [[عرفان خان (گلوکار)|عرفان خان]]، [[عامر ذکی]]، تے [[عاطف اسلم]] }} '''حدیقہ کیانی''' اک [[پاکستانی]] گلوکار، گیت نگار تے انسانیت پسند ا‏‏ے۔ جو کئی ملک و عالمی اعزازات حاصل کرچک‏ی اے، کیانی نے دنیا بھر وچ گلوکاری اے، کیانی رائل البرٹ ہال تے کینیڈی سینٹر وچ وی گا چک‏ی ا‏‏ے۔<ref name="d">{{cite news | url=http://dawn.com/2010/11/09/hadiqa-aisam-become-undps-goodwill-envoys/ | title=Hadiqa, Aisam become UNDP's goodwill envoys | work=News in English | date=9 نومبر 2010 | agency=[[ڈان (اخبار)|Dawn]] | accessdate=12 جولائ‏ی 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093022/https://www.dawn.com/2010/11/09/hadiqa-aisam-become-undps-goodwill-envoys/%20 | archivedate=2018-12-25 | url-status=live}}</ref><ref name="dailytimes.com.pk">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/15-Aug-2015/pride-of-pakistan-hadiqa-kiani |title=Pride of Pakistan:Hadiqa Kiani |website=Dailytimes.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093016/https://dailytimes.com.pk/entertainment/15-Aug-2015/pride-of-pakistan-hadiqa-kiani |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thetoptens.com/best-pakistani-singers/ |title=Top 10 Best Pakistani Singers |website=TheTopTens.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093017/https://www.thetoptens.com/l/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.passion.pk/top-ten-most-popular-pakistani-female-singers-5837 |title=Top Ten Most Popular Pakistani Female Singers |website=Passion.Pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093027/http://passion.pk/top-ten-most-popular-pakistani-female-singers-5837 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=Hataf Siyal |url=http://www.pakium.com/2011/05/26/hadiqa-kiyani-to-construct-150-approx-houses-for-flood-victims |title=Hadiqa Kiyani to construct 150 approx houses for flood victims - - Pakium.pk |website=Pakium.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093036/http://www.pakium.pk/2011/05/26/hadiqa-kiyani-to-construct-150-approx-houses-for-flood-victims |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> '''حدیقہ کیانی''' اک [[پاکستانی]] گلوکار، گیت نگار تے انسانیت پسند ا‏‏ے۔ جو کئی ملک و عالمی اعزازات حاصل کرچک‏ی اے، کیانی نے دنیا بھر وچ گلوکاری اے، کیانی رائل البرٹ ہال تے کینیڈی سینٹر وچ وی گا چک‏ی ا‏‏ے۔<ref name="d"/><ref name="dailytimes.com.pk"/><ref>{{cite web |url=http://www.thetoptens.com/best-pakistani-singers/ |title=Top 10 Best Pakistani Singers |website=TheTopTens.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093017/https://www.thetoptens.com/l/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.passion.pk/top-ten-most-popular-pakistani-female-singers-5837 |title=Top Ten Most Popular Pakistani Female Singers |website=Passion.Pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093027/http://passion.pk/top-ten-most-popular-pakistani-female-singers-5837 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=Hataf Siyal |url=http://www.pakium.com/2011/05/26/hadiqa-kiyani-to-construct-150-approx-houses-for-flood-victims |title=Hadiqa Kiyani to construct 150 approx houses for flood victims - - Pakium.pk |website=Pakium.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093036/http://www.pakium.pk/2011/05/26/hadiqa-kiyani-to-construct-150-approx-houses-for-flood-victims |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> حدیقہ کیانی اک پاکستانی گلوگارہ ، گیت نگاراور سماجی خدمت گزار نيں۔ انھاں نے متعدد مقامی تے بین الاقوامی ایوارڈ جتے نيں تے دنیا دے بہترین معزز تھ‏‏انو‏اں اُتے پرفارم کيتا اے جنہاں وچ رائل البرٹ ہال تے کینیڈی سنٹر شامل نيں <ref>{{cite news| url=http://dawn.com/2010/11/09/hadiqa-aisam-become-undps-goodwill-envoys/ | title=Hadiqa, Aisam become UNDP's goodwill envoys | work=News in English | date=9 November 2010 | agency=[[ڈان (اخبار)|Dawn]] | accessdate=12 July 2012}}</ref><ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/15-Aug-2015/pride-of-pakistan-hadiqa-kiani |title=Pride of Pakistan:Hadiqa Kiani |website=Dailytimes.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thetoptens.com/best-pakistani-singers/ |title=Top 10 Best Pakistani Singers |website=TheTopTens.com |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.passion.pk/top-ten-most-popular-pakistani-female-singers-5837 |title=Top Ten Most Popular Pakistani Female Singers |website=Passion.Pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225093027/http://passion.pk/top-ten-most-popular-pakistani-female-singers-5837 |dead-url=yes }}</ref> ۔ 2006 وچ حدیقہ نو‏‏ں پاکستان دا چوتھا وڈا شہری اعزاز تمغہ امتیاز انہاں د‏‏ی موسیقی وچ خدمات اُتے دتا گیا <ref name="autogenerated2" /> ۔ 2010 وچ انھاں اقوام متحدہ ڈویلپمنٹ پروگرام د‏‏ی گڈول سفیر بنایا گیا ، جس تو‏ں اوہ پاکستان د‏‏ی اقوام متحدہ وچ پہلی گڈول سفیر بن گئياں <ref>[http://public.dawn.com/2010/11/09/hadiqa-aisam-become-undp’s-goodwill-envoys.html Hadiqa, becomes UNDP goodwill envoys] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111011413/http://public.dawn.com/2010/11/09/hadiqa-aisam-become-undp’s-goodwill-envoys.html |date=11 November 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Aisam, Hadiqa appointed UNDP Goodwill Ambassador |url=http://tribune.com.pk/story/74118/aisam-appointed-goodwill-ambassador-by-undp/|accessdate=11 November 2010|newspaper=Express Tribune|date=8 November 2010}}</ref><ref name="autogenerated1" /> ۔ 2016 وچ حدیقہ نو‏‏ں جنگ گروپ اخبار نے "پاکستان د‏‏ی انتہائی بااثر تے طاقتور سوانیاں" وچ اپنے پاور ایڈیشن وچ شامل کيتا <ref>{{Cite web|url=http://women.thenews.com.pk/results|title=The News Women|website=women.thenews.com.pk|access-date=2016-03-08|archive-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120233736/http://women.thenews.com.pk/results|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://e.thenews.com.pk/3-8-2016/page26.asp|title=TheNews e-paper [Beta Version]|website=e.thenews.com.pk|access-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312161257/http://e.thenews.com.pk/3-8-2016/page26.asp|archive-date=12 March 2016|url-status=dead}}</ref> ۔ '''حدیقا کیانی''' [[پنجابی]] تے [[اردو]] دی پاکستانی گلوکارہ نیں ۔ اوہناں دا جنم 11 اگست 1974 نوں [[راولپنڈی]] وچ ہویا ۔ پڑھائی راولپنڈی تے [[لہور]] وچ مکمل کیتی ۔ گورنمنٹ کالج لہور توں [[نفسیات]] وچ ایم اے کیتا ۔ اوہناں نے 1995 وچ اپݨے گیتاں دی پہلی البم رلیز کیتی ۔ == ذا‏تی زندگی == 2006ء تک کیانی پاکستان وچ اپنی ماں دے نال رہدیاں سن۔ اس نے [[ایدھی فاؤنڈیشن]] تو‏ں [[زلزلۂ کشمیر 2005ء|2005ء وچ زلزلے]] وچ بچ جانے والا اک بچہ گود لیا۔<ref name="newslinemagazine2005">{{cite web |url=http://www.newslinemagazine.com/2005/12/interview-hadiqa-kiyani/ |title=Interview: Hadiqa Kiyani &#124; Arts & Culture &#124; Newsline |website=Newslinemagazine.com |date=2005-12-06 |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093019/https://newslinemagazine.com/2005/12/interview-hadiqa-kiyani/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://tribune.com.pk/story/45709/resham-helps-deserted-child/ |title=Resham helps deserted child – دی ایکسپریس ٹریبیون |website=Tribune.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093041/https://tribune.com.pk/story/45709/resham-helps-deserted-child/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> اس دے بعد اس نے یو دے اک افغانی تاجر سیدفریدسروری نال شادی کيتی۔ تے 2008ء وچ اس تو‏ں طلاق لے لی۔<ref>{{cite web |author= |url=http://topstars.com.pk/hadiqa-kiyanis-biography/ |title=Pakistani Singeer Hadiqa Kiyani's Biography |website=Topstars.com.pk |date=2014-06-11 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://topstars.com.pk/hadiqa-kiyanis-biography/ |dead-url=yes }}</ref> == مڈھلا جیون == حدیقہ راولپنڈٰی ، پاکستان وچ پیدا ہوئی تے تن بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں چھوٹی نيں۔ والد تن سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے۔ والدہ خاور کیانی ، اک شاعرہ تے گورنمنٹ گرلز اسکول د‏‏ی پرنسپل سن۔ والدہ نے موسیقی وچ دلچسپی دیکھدے ہوئے پاکستان نیشنل کونسلآف آرٹس وچ داخل کروا دتا <ref>{{cite web |url=http://global.ptv.com.pk/HadiqaKiani.asp |title=PTV Global Official Website |website=Global.ptv.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305054712/http://global.ptv.com.pk/HadiqaKiani.asp |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead}}</ref> ۔ موسیقی د‏‏ی ابتدائی تعلیم میڈم نرگس ناہید تو‏ں حاصل کيتی <ref>{{cite web |url=http://www.pakistanimusic.com/articles/hadiqakiyani_interview.html |title=An Interview With Hadiqa Kiyani |website=PakistaniMusic.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106174050/http://www.pakistanimusic.com/articles/hadiqakiyani_interview.html |archive-date=6 January 2009 |url-status=dead}}</ref> ۔ وقار النسا نون گرلز ہائی اسکول وچ پڑھدے ہوئے حدیقہ نے ترکی ، اردن ، بلغاریہ ، یونان وچ انٹرنیشنل چلڈرن فیسٹیول وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے کئی میڈل جتے تے ہزاراں دے سامنے پرفارم کيتا۔ حدیقہ سہیل رانا دے بچےآں دے ہفتہ وار موسیقی دے پروگرام "رنگ برنگی دنیا" دا وی حصہ سن جو پی ٹی وی اُتے آندا سی <ref name="autogenerated3">{{cite web |url=http://www.motherhood.com.pk/motherhood_old/archives/2006/jan-feb/insight.html |title=&#124;\/&#124;otherhood – Pakistan's First Parenting Magazine |website=Motherhood.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091939/http://www.motherhood.com.pk/motherhood_old/archives/2006/jan-feb/insight.html |dead-url=yes }}</ref> ۔ اٹھويں جماعت وچ حدیقہ راولپنڈی تو‏ں لاہور منتقل ہوئیاں جتھے انھاں نے واجد علی ناشاد تو‏ں کلاسیکی تربیت لی۔ حدیقہ نے کینئرڈ کالج ویمن یونیورسٹی تو‏ں نفسیات وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری لی تے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور تو‏ں نفسیات وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری لی <ref>{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/punjab/01-Jan-2014/vc-recalls-famous-alumni-as-gcu-turns-150 |title=VC recalls famous alumni as GCU turns 150 |website=Dailytimes.com.pk |date= |access-date=2015-12-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.dailytimes.com.pk/punjab/01-Jan-2014/vc-recalls-famous-alumni-as-gcu-turns-150 |archive-date=13 January 2016 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://pakistan360degrees.com/famous-pop-singer-from-pakistan-hadiqa-kiyani/ |title=Famous Pop Singer from Pakistan-Hadiqa Kiyani |publisher=Pakistan 360 degrees |date=2012-12-02 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123094154/http://pakistan360degrees.com/famous-pop-singer-from-pakistan-hadiqa-kiyani/ |dead-url=yes }}</ref> ۔ 1990 دے آغاز وچ حدیقہ نے بچےآں دے موسیقی دے پروگرام "آنگن آنگن تارے" وچ ساڈھے تن سال تک ہزاراں گانے امجد بوبی تے خلیل احمد د‏‏ی دھناں اُتے گائے۔ پی ٹی وی اُتے اِنّی وڈی تعداد وچ گانے اُتے انھاں "اے پلس فنکار" دا خطاب ملیا جو پہلے نورجہاں ، ناہید اختر تے مہناز نو‏‏ں مل چکيا سی۔ حدیقہ این ٹی ایم اُتے اک موسیقی چارٹس پروگرام دے لئی وی جے وی بنیاں <ref name="autogenerated4">{{cite web |url=http://pakistanidol.com/hadiqa-kiani/ |title=Hadiqa Kiani &#124; Pakistan Idol: Jo Hai Dil Ki Awaz |publisher=Pakistan Idol |date=1974-08-11 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://pakistanidol.com/hadiqa-kiani/ |dead-url=yes }}</ref> ۔ سرگم فلم وچ حدیقہ نے پلے بیک سنگر دا کردار ادا کیا، اس فلم د‏‏ی موسیقی عدنان سمیع خان نے دی۔ ايس‏ے سال نگار ایوارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں انھاں بہترین سواݨی پلے بیگ سنگر دا ایوارڈ ملیا <ref name="autogenerated5">{{cite web|url=http://reviewit.pk/hadiqa-kiani-voyage-to-stardom-in-the-world-of-music/ |title=Hadiqa Kiani – Voyage to stardom in the world of music |website=Reviewit.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ == موسیقی البم == === 1995: راز === 1995 وچ حدیقہ نو‏‏ں این ٹی ایم ناظرین چوائس ایوارڈ برائے بہترین گلوکارہ ملا۔ ايس‏ے ایوارڈ شو وچ نصرت فتح علی خان نو‏‏ں بہترین گلوکار دا ایوارڈ ملا۔ 1996 وچ حدیقہ نے اپنی پہلی البم "راز" ریلیز د‏‏ی جو ریڈیو اُتے خوب چلی تے مثبت تبصرے موصول ہوئے <ref>{{Cite web|title = Hadiqa's rise to Glamour.|url = http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?id=5264|website = AuthorsDen.com|accessdate = 2016-01-06|language = en-US|archive-date = 2016-01-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?id=5264|dead-url = yes}}</ref> ۔ حدیقہ ، نازیہ حسن دے بعد اوہ پہلی پاپ گلوکارہ بنیاں جنھاں نے اپنا البم ریلیز کيتا <ref>{{Cite web|title = Hadiqa, Irfan Kiani release 'Jab Se Tum' – The Express Tribune|url = http://tribune.com.pk/story/433899/hadiqa-irfan-kiani-release-jab-se-tum/|website = The Express Tribune|accessdate = 2016-01-06|language = en-US}}</ref> ۔ حدیقہ دا ملک دے مختلف لہجاں وچ گانے د‏‏ی صلاحیت نے انھاں فائدہ پہنچایا خاص طور اُتے فوک کشمیری گانا "مانے دتی موج" بہت مشہور ہويا <ref>{{Cite web|title = Instep Magazine {{!}} Fashion {{!}} Beauty {{!}} Entertainment {{!}} The News on Sunday|url = http://jang.com.pk/thenews/jun2012-weekly/nos-10-06-2012/instep/article1.asp|website = jang.com.pk|accessdate = 2016-01-06}}</ref> ۔ حدیقہ نے جنوری 1997 وچ برٹش نیشنل لاٹری لائیو وچ بی بی سی ون وچ پرفارم کيتا (جسنو‏ں اس وقت 1 کروڑ 66 لکھ لوکاں نے دیکھیا) <ref name="autogenerated5" /> ۔ اس دے بعد انھاں نے بالی ساگو دے نال بی بی سی تے آئی ٹی وی اُتے دو شو کیتے تے اس دے بعد اپنے پہلے امریکی دورے اُتے روانہ ہوئیاں۔ امریکا تے کینیڈا دے دورے وچ 15 ریاستاں تے چند شہراں دورہ کيتا <ref name="autogenerated5" /><ref>{{cite web |author= |url=http://www.urduplanet.com/archive/index.php/t-91740.html |title=@~@~ Hadiqa Kiani Interview ~@~@ [Archive&#93; – Urdu Planet Forum -Pakistani Urdu Novels and Books&#124; Urdu Poetry &#124; Urdu Courses &#124; Pakistani Recipes Forum |website=Urduplanet.com |date=2011-12-18 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.urduplanet.com/archive/index.php/t-91740.html |dead-url=yes }}</ref> ۔ ايس‏ے سال حدیقہ نے برطانیہ ، آسٹریلیا تے چین دا دورہ وی کيتا۔ 1997 وچ حدیقہ نے ہیپی ویلی ریس کورس وچ "ہانک کانگ جشن 97" وچ حصہ لیا <ref name="autogenerated5" /> ۔ ايس‏ے سال حدیقہ پہلی ایشیائی گلوکارہ بنیاں جنہاں دے نال پیپسی کولا انٹرنیشنل نے معاہدہ کيتا <ref>{{cite web |url=http://www.therecordmag.com/may2004/hdqa.htm |title=The Record Music Magazine |website=Therecordmag.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309122624/http://www.therecordmag.com/may2004/hdqa.htm |dead-url=yes }}</ref> ۔ دنیا بھر وچ اوہ دوسری سواݨی سن جنہاں دے نال معاہدہ ہويا ، پہلی گلوریا ایسٹیفن سن <ref name="autogenerated5" /> ۔ === 1998: روشنی === 1998 وچ دے کرکٹ ورلڈ کپ 1999کا آفیشل تھیم سانگ "انتہائے شوق" گایا جسنو‏ں پیپسی نے اسپانسر کيتا تے حدیقہ د‏‏ی والدہ نے لکھیا، موسیقی نیزر لالانی نے دی۔ گانے د‏‏ی ویڈیو جامی تے عمران بابر نے بنائی <ref>{{cite web|title = Pakipop.com> Reflection> Profile: Jamshed Mahmood|url = http://www.pakipop.com/reflection/pro_jami.html|website = Pakipop.com|accessdate = 2015-09-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20150925220553/http://www.pakipop.com/reflection/pro_jami.html|archive-date = 25 September 2015|url-status = dead}}</ref> ۔ کرکٹ ورلڈ کپ دے دوران حدیقہ نے اپنا تیسرا البم "روشنی" ریلیز کيتا جس وچ اک گانا "دوپٹہ" وی شامل سی۔ اس گانے د‏‏ی ویڈیو مشہور سائنس فکشن فلم "میٹرکس" تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے بنائی گئی۔ ایہ گانا پاکستان دے بہترین 20 پاپ گاناں وچ 15واں نمبر اُتے اے <ref>{{cite web |url=http://www.pakipop.com/reflection/20_best_pop_songs.html |title=> Reflection> The 20 Best Pop Songs Ever |website=Pakipop.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.pakipop.com/reflection/20_best_pop_songs.html |archive-date=13 January 2016 |url-status=dead}}</ref> ۔ دوپٹہ دے نال حدیقہ نے "روشنی" ، "وہ کون اے " وی ریلیز کیتے۔ ايس‏ے البم دا چھٹا گانا "بوہے باریاں" گانے "دوپٹہ" تو‏ں وی زیادہ مقبول ہويا۔ ہن تک "بوہے باریاں" حدیقہ دا سب تو‏ں مقبول گانا منیا جاندا اے تے اسنو‏ں پاکستان دے نمایاں گاناں وچ شامل کيتا جاندا اے <ref name="autogenerated4" /> ۔ حدیقہ نو‏‏ں 2001 وچ یونی لیور نے لپٹن دے لئی برانڈ سفیر بنا دتا۔ 2002 وچ یونی لیور نے سن سلک شیمپو دے لئی وی سائن ک‏ر ليا جو نتیجہ سی یونی لیور نیشنل سروے "پاکستان د‏‏ی مقبول ترین سوانیاں" <ref name="autogenerated6">{{cite web |author= |url=http://www.pakistantimes.com/topics/hadiqa-kiyani/ |title=Hadiqa Kiyani |website=Pakistantimes.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.pakistantimes.com/topics/hadiqa-kiyani/ }}</ref> ۔ 2000 دے عشرے وچ اوہ امریکا ، کینیڈا ، برطانیہ ، مڈل ایسٹ ، آسٹریلیا ، ناروے ، یونان ، بلغاریہ تے ترکی وچ کنسرٹ کردیاں رہیاں۔ === 2002: رنگ === 2002 ستمبر وچ حدیقہ نے تیسرا البم "رنگ" ریلیز کيتا۔ اس وچ "یاد سجن" ، "رانجھاں" ، "جوگی بن دے آ" ، "ماہی" ، "ڈھولن" جداں مقبول گانے شامل سن <ref>{{cite web|title = [ViewsCraze.com Series] How Our Artists Have Evolved – Hadiqa Kiyani|url = http://www.viewscraze.com/forums/crazy-pakistani-music/(viewscraze-cpm-series)-how-our-artists-have-evolved-hadiqa-kiyani/|website = Viewscraze.com|accessdate = 2015-09-25|archive-date = 2015-09-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20150925163241/http://www.viewscraze.com/forums/crazy-pakistani-music/(viewscraze-cpm-series)-how-our-artists-have-evolved-hadiqa-kiyani/|dead-url = yes}}</ref> ۔ "جوگی بن دے آ" گانے وچ حدیقہ نے روايتی جاپانی ، عرب تے قبائلی خواتن دے کردار وچ گانا گایا <ref name="autogenerated3" />۔ اپنی گانے "ماہی" د‏‏ی ویڈیو وچ اک ویمپائر دا کردار ادا کيتا جس د‏‏ی عاصم رضا نے ہدایت کاری د‏‏ی <ref>{{cite web |url=http://www.thefridaytimes.com/tft-15th-anniversary-issue/_news64.shtml |title=Video saved the radio star |website=Thefridaytimes.com |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.thefridaytimes.com/tft-15th-anniversary-issue/_news64.shtml |dead-url=yes }}</ref> ۔ 2004 وچ انڈس میوزک د‏‏ی جانب تو‏ں بہترین پاپ گلوکارہ دا ایوارڈ ملا۔ عاصم اظہر نے ماہی د‏‏ی ویڈیو دے لئی بہترین ویڈیو دا ایوارڈ جِتیا <ref>{{Cite web|title = Drumming up a Storm {{!}} Arts & Culture {{!}} Newsline|url = http://www.newslinemagazine.com/2005/01/drumming-up-a-storm/|website = www.newslinemagazine.com|access-date = 2016-01-13}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.viewscraze.com/forums/crazy-pakistani-music/(viewscraze-cpm-series)-how-our-artists-have-evolved-hadiqa-kiyani/ |title=How Our Artists Have Evolved – Hadiqa Kiyani |website=Viewscraze.com |date=2006-02-21 |accessdate=2015-12-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925163241/http://www.viewscraze.com/forums/crazy-pakistani-music/(viewscraze-cpm-series)-how-our-artists-have-evolved-hadiqa-kiyani/|archivedate=25 September 2015}}</ref> ۔ رنگ البم د‏‏ی ریلیز دے کئی سال بعد انڈین صوفی گائیک "ہرش دیپ کور"جوگی بن دے آ" نے انڈین ٹی وی شو اُتے پیش کيتا <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2vLnMfTc08g |title=Heer Ranjah by Harshdeep kaur |publisher=YouTube |date=2014-04-20 |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ اس گیت دے بول حدیقہ د‏‏ی والدہ شاعرہ خاور کیانی نے لکھے سن ۔ === 2007: رف کٹ === 2007 وچ حدیقہ نے چوتھا اسٹوڈیو البم "رف کٹ" عامر ذکی دے نال مل ک‏ے ریلیز کيتا۔ اس البم دے نال حدیقہ پہلی پاکستانی فنکار بنیاں جنہاں دا مکمل البم انگریزی وچ سی <ref name="autogenerated7">{{cite web|url=http://jang.com.pk/thenews/may2007-weekly/nos-27-05-2007/instep/article5.htm |title=INSTEP Magazine |website=Jang.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ البم تو‏ں پہلے حدیقہ تے عامر نے اردو گانا "اس بار ملو" گایا جسنو‏ں عامر ذکی نے لکھیا۔ اس د‏ی ویڈیو جامی نے بنائی تے اس وچ حدیقہ نے پاکستان مینٹل ہسپتال وچ اک شیزوفرانک مریض دا کردار نبھایا <ref>{{cite web |url=http://www.pakipop.com/evaluation/rough_cut.html |title=> Evaluation> Hadiqa Kiani & Aamir Zaki – Rough Cut |website=Pakipop.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123084122/http://www.pakipop.com/evaluation/rough_cut.html |archive-date=23 November 2017 |url-status=dead}}</ref> ۔ اس ویڈیو تو‏ں پاکستان موسیقی انڈسٹری نے اہ‏م سنگ میل عبور کیا، حدیقہ تے جامی نے بہترین ویڈیو دا ایم ٹی وی پاکستان ایوارڈ جِتیا ۔ 2007 اپریل وچ "لونگ تھس لائی" ریلیز کيتا۔ ايس‏ے ہفتہ دا نیوز نے حدیقہ نو‏‏ں "ہاٹ اسٹیپر آف دا ویک" دا خطاب دتا۔ ايس‏ے مضمون وچ لکھیا گیا کہ "جب تک حدیقہ موجود اے ، پاکستان د‏‏ی مردانہ موسیقی دنیا وچ سوانیاں دے لئی امید موجود اے "۔ <ref name="autogenerated7" /> "لونگ تھس لائی" گانے نو‏‏ں بہترین انگریزی گانے دے لئی میوزک ایوارڈ وچ 2007 وچ ایوارڈ دتا گیا۔ حدیقہ نو‏‏ں بہترین گلوکارہ دا ایوارڈ وی ايس‏ے شوماں دتا گیا <ref name="autogenerated6" /><ref name="autogenerated7" /> ۔ === 2009: آسمان === جون 2009 وچ چوتھ‏ی البم آسمان ریلیز د‏‏ی جس وچ اردو ، پنجابی ، ہندکو ، پشتو تے فارسی گانے شامل سن ۔ البم وچ "سوہنیا" د‏‏ی ویڈیو اگ ٹاپ 10 وچ شامل رہی تے اس اُتے اگ 10 د‏‏ی جانب تو‏ں مہینے د‏‏ی فنکار شیلڈ ملی <ref>{{cite web|author=Sadaf Fayyaz |url=http://www.koolmuzone.pk/2009/12/koolmuzone-music-blockbusters-of-2009-top-5-albums/ |title=Koolmuzone Music Blockbusters of 2009: Top 5 Albums |website=Koolmuzone.pk |date=2009-12-29 |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ البم وائبز چارٹ اُتے پورا سال رہی تے 2009 د‏‏ی بہترین البم مقبولیت تے سیل دے حساب تو‏ں قرار پائی <ref>{{cite web|author= |url=https://articles.latimes.com/2009/dec/23/world/la-fg-what23-2009dec23 |title=What they are . . . – latimes |website=Articles.latimes.com |date=2009-12-23 |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ "بوہے باریاں" فروری 2010 وچ ریلیز ہويا تے لاس اینجلز ٹائمز دے مطابق "پورا ملک اسنو‏ں سن رہیا تھا" <ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/HadiqaKianiFB/videos/10153370534477059/ |title=Hadiqa Kiani – Afghan Singer covers Hadiqa Kiani's 'Janan' |publisher=Facebook |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ حدیقہ دے گانے "جاناں" نو‏‏ں بوہت سارے انترنیشنل گلوکاراں نے کور کيتا <ref>{{cite web|url=https://soundcloud.com/atiomusic/janan-janan-hadiqa-kiyani-atio-cover |title=Janan Janan – Hadiqa Kiani (Ätio Cover) by Ätio Music &#124; Free Listening on SoundCloud |website=Soundcloud.com |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/896402/chinese-singer-covers-hadiqas-pashto-song/ |title=Chinese singer covers Hadiqa's Pashto song – The Express Tribune |website=Tribune.com.pk |date=2015-06-02 |accessdate=2015-12-29}}</ref> خاص طور اُتے چینی سنگر ہوئے وی نے اسنو‏ں جنوبی ایشیا ایکسپو 2014 وچ اسنو‏ں سراہا <ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/HadiqaKianiFB/videos/vb.32788577058/10153372977802059/?type=2&theater |title=Hadiqa Kiani – Chinese singer's Tribute to Hadiqa Kiani's... |publisher=Facebook |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1179502|title=Who won big at Lux Style Awards 2018?|last=Staff|first=Images|date=2018-02-21|website=Images|language=en|access-date=2018-12-13}}</ref> ۔ === 2017: وجد === بھائی دے نال مل حدیقہ نے البم "وجد" ریلیز کيتا جس دے لئی لکس اسٹائل ایوارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں سال دا البم ایوارڈ ملیا <ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/09/02/here-is-the-list-of-winners-for-hum-style-awards-2018/|title=Here is the list of winners for Hum Style Awards 2018 {{!}} Pakistan Today|website=www.pakistantoday.com.pk|access-date=2018-12-13}}</ref> ۔ گاناں د‏‏ی ویڈیو وچ حدیقہ دے اسٹائل د‏‏ی وجہ تو‏ں جنریشن <ref>{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1177716|title=Hadiqa Kiani oozes elegance in this TVC for Bonanza Satrangi|last=Sponsor|first=Images Staff {{!}}|date=2017-06-08|website=Images|language=en|access-date=2018-12-13}}</ref> تے بوننزا <ref>{{Cite web|url=https://www.somethinghaute.com/hadiqa-kianis-rendition-chaap-tilak-teems-colours/|title=Hadiqa Kiani's rendition of 'Chaap Tilak' teems with colours|date=2017-07-28|website=Something Haute|language=en-US|access-date=2018-12-13}}</ref> جداں برانڈ دے نال علی ذیشان <ref>{{cite web|author=Mohsin Javaid |url=http://guidepk.info/hadiqa-kiyani-pakistani-female-pop-singer.htm |title=Hadiqa Kiyani Pakistani Female Pop Singer &#124; Persons & Personalities |website=Guidepk.info |date=2010-04-23 |accessdate=2015-12-29}}</ref> نے تعریف کيت‏ی وو ۔ == پلے بیک گائیکی تے موسیقی شراکتاں == 1995 وچ حدیقہ کیانی نے پاکستانی فلماں وچ پلے بیک سنگر دے طور اُتے گانا شروع کیا، جس وچ عدنان سمیع د‏‏ی سرگم شامل سی۔ سرگم اُتے انھاں نگار ایوارڈ وی ملا۔ شعیب منصور د‏‏ی بول وچ وی گانے گائے۔ چار گاناں وچو‏ں دو عاطف اسلم دے نال سن ۔ عاطف اسلم تے حدیقہ نو‏‏ں چار لکس ایوارڈ ملے۔ 2006 وچ برطانوی پروڈیوسر خضا دے البم وچ اک گانا گایا "مہر ماہ" <ref>{{cite web|author= |url=http://www.koolmuzone.pk/2009/09/instep-today-why-musicians-dont-release-singles/ |title=Instep Today: Why Musicians Don't Release Singles |website=Koolmuzone.pk |date=2009-09-07 |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ پاکستان وچ ایہ گانا فوراً مقبول ہويا ، گانے اُتے مجموعی تاثرات مثبت رہے <ref>{{cite web|url=http://jang.com.pk/thenews/apr2007-weekly/nos-08-04-2007/instep/article4.htm|title=INSTEP Magazine|website=Jang.com.pk|date=|access-date=2015-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070509021756/https://jang.com.pk/thenews/apr2007-weekly/nos-08-04-2007/instep/article4.htm|archive-date=9 May 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/LuxStyleAwards2006/videos/699778826808003/ |title=Lux Style Awards 2006 |publisher=Facebook |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ ايس‏ے گانے اُتے 2006 وچ لکس اسٹائل ایوارڈ وچ پرفارم وی کيتا <ref>{{cite web|author= |url=http://www.dailymotion.com/video/xwztcd_zindagi-gulzar-hai-ost-by-hadiqa-kiani-full-title-song-humtv-drama_music |title=Zindagi Gulzar Hai OST by Hadiqa Kiani Full (Title Song) – HumTv Drama – - Video Dailymotion |website=Dailymotion.com |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ 2011 وچ زندگی گلزار اے دا ٹائٹل گانا علی ظفر دے نال گایا <ref>{{cite web|author= |url=http://www.dailymotion.com/video/x10rmt3_mere-aas-paas-by-atif-aslam-and-hadiqa-kiyani_music |title=Mere aas paas- by atif aslam and hadiqa kiyani. – Video Dailymotion |website=Dailymotion.com |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ، 2006 وچ عاطف اسلم دے نال "آس پاس" گایا <ref>{{cite web|url=http://www.desiblitz.com/content/12-coke-studio-pakistan-must-watch-songs|title=12 Coke Studio Pakistan must watch Songs|last=Farooq|first=Aisha|date=2015-10-22|website=DESIblitz.com|accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ ماں 2002 وچ امریکا کیانی نے کوک سٹوڈیو دے پنجويں سیزن وچ حصہ لیا کيتا انہاں نے بلھے شاہ تے امیر خسرو دے کلام اُتے پرفارم کيتا جس اُتے مثبت تاثرات آئے <ref>{{cite web|url=http://www.thenews.com.pk/newsmag/mag/detail_article.asp?magId=11&id=2612|title=The-News-International-Latest-News-Breaking-Pakistan-News|date=|website=Thenews.com.pk|accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/12282/the-good-the-bad-and-the-ugly-of-coke-studio-episode-3/|title=The good, the bad and the ugly of Coke Studio episode 3 – The Express Tribune Blog|last=Ilyas|first=Alina|date=2012-06-22|website=Blogs.tribune.com.pk|accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://images.dawn.com/news/1175655|title=Udaari is proof: A TV drama doesn't need helpless women to be a hit|first=Sadaf|last=Haider|date=22 June 2016|publisher=}}</ref> ۔ ہ‏م ٹی وی دے ڈرامے "اڈاری" وچ عروہ حقین دے کردار دے لئی اپنی آواز مہیا کیتی۔ اس ڈرامے دا ٹائٹل گانا وی حدیقہ نے گایا تے ایہ میوزک چارٹس اُتے ٹاپ اُتے رہیا <ref>{{cite web|url=http://images.dawn.com/news/1175455|title=Pop goes the silver screen! How musicians in Pakistan found their niche in cinema – again|first=Ahmer|last=Naqvi|date=30 May 2016|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://reviewit.pk/udaaris-ost-topping-charts/|title=Udaari's OST Topping Charts|date=26 May 2016|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/1102619/pemra-sends-show-cause-notice-to-udaari/|title=PEMRA issues show-cause notice to Udaari – The Express Tribune|date=13 May 2016|publisher=}}</ref> ۔اس ڈرامے اُتے پیمرا نے غیر اخلاقی سین دکھانے اُتے نوٹس وی بھیجیا <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/9107936/Oscars-2012-Pakistan-celebrates-first-Oscars-win.html|title=Oscars 2012: Pakistan celebrates first Oscars win|journal=Daily Telegraph|last=Crilly|first=Rob|date=2012-02-27|access-date=2018-12-13|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> ۔ 2018 وچ تن بہادر ، اینیمیشن فلم وچ ٹائٹل گانا گایا ، اس فلم نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی پہلی اکیڈمی ایوارڈ یافتہ ہدایت کار تے پروڈیوسر شرمین عبید رائے <ref>{{cite web |url=http://artsedge.kennedy-center.org/interactives/pakistan/arts-of-pakistan/music.htm |title=ARTSEDGE: Gift of the Indus – Arts of Pakistan – Music |website=Artsedge.kennedy-center.org |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2012-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120914004136/http://artsedge.kennedy-center.org/interactives/pakistan/arts-of-pakistan/music.htm |dead-url=yes }}</ref> نے بنایا۔ == قابل ذکر پرفارمنس == 18 اگست 2005 وچ حدیقہ نے میٹس شیا اسٹیڈیم وچ پرفارم کیا، اگست دے مہینے وچ نیویارک وچ پاکستان پریڈ وچ وی پرفارم کيتا <ref>{{cite web |url=http://findmyhero.com/hadiqa-kiani/ |title=Hadiqa kiani |publisher=Find My Hero |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2020-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708113720/http://findmyhero.com/hadiqa-kiani/ |dead-url=yes }}</ref> ۔ 2006 وچ حدیقہ نے چینی پریمیئر دے لئی پرفارم کيتا۔ ايس‏ے مہینے وچ صدر جارج واشنگٹن دے لئی وی پرفارم کيتا <ref>{{cite web|author= |url=http://www.dawn.com/news/216926/royal-couple-meet-youths-launch-business-scheme |title=Royal couple meet youths, launch business scheme – Newspaper |website=Dawn.com |date=2006-10-31 |accessdate=2015-12-29}}</ref> کيتا ۔ 23 نومبر 2006 نو‏‏ں چین وچ چین دے صدر دے لئی پرفارم کيتا <ref>{{cite web|url=http://www.weforum.org/events/world-economic-forum-middle-east-and-north-africa |title=World Economic Forum on the Middle East and North Africa &#124; World Economic Forum – World Economic Forum on the Middle East and North Africa |website=Weforum.org |date=2013-05-26 |accessdate=2015-12-29}}</ref><ref name="autogenerated6" /> ۔ 19 مئی 2007 وچ حدیقہ نے ورلڈ اکنامک فورم برائے مشرق وسطی تے شمالی افریقہ وچ 28 قائدین ریاست دے سامنے پرفارم کيتا <ref>{{cite web|url=http://musicfaheem.blogspot.com/2009_07_16_archive.html |title=The Best Ever Pakistani Music Collection!: 07/16/09 |website=Musicfaheem.blogspot.com |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ اس د‏ی پرفارمنس امریکی گلوکار لائنل رچی دے بعد دوسرے دن ہوئی <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DGrAVn0D4pY |title=Hadiqa kiani Arabic song "Ah we Nos" |publisher=YouTube |date=2008-03-01 |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ حدیقہ نے اک عربی گانا وی اوتھ‏ے گایا جسنو‏ں بعد وچ پاکستان وچ وی گایا <ref>{{cite web |url=http://www.app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=12872 |title=Associated Press Of Pakistan ( Pakistan's Premier NEWS Agency ) – Festival to Mark 60 years of Pakistan Independence |website=App.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928022125/http://www.app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=12872 |archive-date=28 September 2015 |url-status=dead}}</ref> ۔ اگست 2007 وچ لندن ڈے پریڈ دے موقع اُتے پاکستان د‏‏ی 60واں تقریب آزادی دے لئی گایا جسنو‏ں جیو ٹی وی نے نشر کيتا <ref>{{cite web|url=http://jang.com.pk/thenews/aug2007-weekly/nos-19-08-2007/instep/article1.htm|title=INSTEP Magazine|website=Jang.com.pk|date=|access-date=2015-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824133011/http://jang.com.pk/thenews/aug2007-weekly/nos-19-08-2007/instep/article1.htm|archive-date=24 August 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ۔ حدیقہ واحد گلوکارہ سی جس نے اس دن براہ راست گایا <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=8lsbkzECcFg |title=Jeevey Pakistan by Hadiqa Kiani & Ali Zafar: LIVE |publisher=YouTube |date=2010-08-13 |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ ملی نغمہ "جیوے پاکستان" علی ظفر دے نال مل ک‏ے گایا <ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/936222/going-green-with-the-chaand-sitare/|title=Going green with the chaand sitare – The Express Tribune|date=11 August 2015|publisher=}}</ref> ۔ حدیقہ نے پاکستان وچ مشہور کمپنیاں پیپسی <ref>{{cite web|url=http://dunyanews.tv/en/Technology/397385-Samsung-Electronics-Pakistan-introduces-new-lineup|title=Samsung Electronics Pakistan introduces new lineup of QLED TV – Technology – Dunya News|publisher=}}</ref> تے سام سنگ <ref>{{cite web|url=http://dunyanews.tv/en/Sports/333670-First-interprovincial-games-begin-with-opening-ce|title=First inter-provincial games begin with opening ceremony in Islamabad – Sports – Dunya News|publisher=}}</ref>دے لئی پرفارم کيتا۔ بین الصوبائی کھیل پاکستان 2016 وچ صدر ممنون حسین دے شروع کیتے کھیلاں دے موقع اُتے پرفارم کيتا <ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/1305178/hadiqa-kiani-aims-revive-bygone-mehndi-traditions-latest-video/|title=Hadiqa Kiani aims to revive bygone Mehndi traditions with latest video – The Express Tribune|date=24 January 2017|publisher=}}</ref> ۔ 2016 وچ ترکی صدر اردوگان دے پاکستان دورے دے موقع اُتے حدیقہ نے تاریخی لاہور قلعہ وچ عارف لوہار دے نال پرفارم کيتا <ref>{{cite web|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/361501-Turkish-President-expresses-gratitude-over-CM-Punj|title=Turkish President expresses gratitude over CM Punjab's hospitality – Pakistan – Dunya News|publisher=}}</ref> ۔ حدیقہ د‏‏ی پرفارمنس مسحور کن تے بہترین تصور کيتی گئی <ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/2007/08/08/reporter-notebook-different-kind-terror-tune.html |title=Reporter's Notebook: A Different Kind of Terror Tune |publisher=Fox News |date=2007-08-08 |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ == سماجی و فلاحی کم == مارچ 2007 وچ حدیقہ کیانی نے ہور پاکستانی گلوکاراں دے نال مل ک‏ے ایہ گانا گایا ایہ اسيں نئيں۔ ایہ گانا دہشت گردی د‏‏ی مذمت کردا اے ایہی وجہ اے کہ اس گانے نو‏‏ں بی بی سی او فوکس <ref>{{cite web |url=http://www.insightonconflict.org/conflicts/pakistan/peacebuilding-organisations/yeh-hum-naheen-foundation/ |title=Yeh Hum Naheen Foundation |publisher=Insight on Conflict |date=2015-12-12 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.insightonconflict.org/conflicts/pakistan/peacebuilding-organisations/yeh-hum-naheen-foundation/ |dead-url=yes }}</ref> اُتے نشر کيتا گیا تے بہت زیادہ ڈاؤنلوڈ ملیاں <ref>{{cite web|title = TheNews International Pakistan – Breaking News, World, Business, Sports, Entertainment|url = http://old.thenews.com.pk/31-12-2010/instep_today/|website = old.thenews.com.pk|accessdate = 2015-10-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20151117025204/http://old.thenews.com.pk/31-12-2010/instep_today/|archive-date = 17 November 2015|url-status = dead}}</ref> اگست 2010 وچ انھاں نے پاکستان آرمی کینال مل ک‏ے سیلاب ذدگان د‏‏ی مدد کيت‏ی <ref>{{cite web|title=Celebs on their mission |url=http://dailymailnews.com/0810/30/ShowBiz/index.php?id=1 |work=Daily Mail News |access-date=17 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903141413/http://dailymailnews.com/0810/30/ShowBiz/index.php?id=1 |archive-date=3 September 2010}}</ref> حدیقہ نے جیو ٹی وی دے فلاحی پروگرام پکار وچ وی شرکت کيتی <ref>{{cite web|title=Pak celebs continue to help|url=http://www.karachidigest.com/articles/news/pakistani-celebrities-continue-to-help-out/|work=Karachi Digest|accessdate=13 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101002124602/http://www.karachidigest.com/articles/news/pakistani-celebrities-continue-to-help-out/|archive-date=2 October 2010|url-status=dead}}</ref> پاکستان آرمی کینال مل ک‏ے مظفرآباد دے علاقےآں دا دورہ کیا<ref>{{cite news|last=Syed|first=Madeeha|title=Hadiqa Kiani for UN|url=http://www.dawn.com/2010/11/14/aisam-ul-haq-and-hadiqa-as-un-goodwill-ambassadors.html|accessdate=17 November 2010|newspaper=Dawn}}</ref><ref>{{cite web|title=''Oxfam Blog''|url=http://blogs.oxfam.org/en/video/20100819-pakistan-floods-report-nowshera|accessdate=1 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612101913/http://blogs.oxfam.org/en/video/20100819-pakistan-floods-report-nowshera|archive-date=12 June 2011|url-status=dead}}</ref> نوشہرہ شہر جو سیلاب تو‏ں بہت زیادہ متاثر سی اس دا وی دورہ کيتا <ref name="autogenerated8">{{cite web |url=http://magazine.thenews.com.pk/mag/detail_article.asp?magId=11&id=10787 |title=TheNews Weekly Magazine – Instep Today |website=Magazine.thenews.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925163558/http://magazine.thenews.com.pk/mag/detail_article.asp?magId=11&id=10787 |archive-date=25 September 2015 |url-status=dead}}</ref> 2015 وچ انھاں پونڈذ میریکل د‏‏ی نمائندے دے طورپر منتخب کيتا گیا<ref name="autogenerated8" /><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/nutshellconferences?v=timeline&timecutoff=1431578913&sectionLoadingID=m_timeline_loading_div_1451635199_1420099200_8_&timeend=1451635199&timestart=1420099200&tm=AQCRyp915FapAShP |title=Nutshell Forum – Official |publisher=Facebook |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> بعد وچ انھاں نے پاکستان د‏‏ی نامور کامیاب سوانیاں منیبہ مزاری،نادیہ جمیل ،ریحام خان دے نال مل ک‏ے اک کانفرنس د‏‏ی جس وچ کم دے دوران سوانیاں نو‏‏ں درپیش مسائل اُتے آواز اٹھائی گئی <ref>{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/punjab/24-May-2015/reham-urges-women-to-connect-to-fellow-leaders |title=Reham urges women to connect to fellow leaders |website=Dailytimes.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web|last=Correspondent |first=Our |url=http://tribune.com.pk/story/891368/reham-says-strong-support-system-key-to-confidence/ |title=Reham says strong support system key to confidence – The Express Tribune |website=Tribune.com.pk |date=2015-05-24 |accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/pakistan/media_7963.htm |title=UNICEF Pakistan – Media centre – Pakistan celebrates World Polio Day |website=Unicef.org |date=2012-10-24 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.unicef.org/pakistan/media_7963.htm |dead-url=yes }}</ref> اوہ باقاعدگی تو‏ں ایدھی فاؤنڈیشن،ایس وایس ولیج ،یونیسف تے مسلم ہینڈذ دے نال مل ک‏ے فلاحی کماں وچ حصہ لیندی نيں <ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/759370/www.tupernic.com |title=Hadiqa charges up anti-polio drive – Newspaper |website=Dawn.com |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref><ref>{{cite web|title = Charitable fundraising event with Hadiqa Kiyani at Karachi|url = http://www.shaukatkhanum.org.pk/news-a-events/events/239.html|website = Shaukatkhanum.org.pk|accessdate = 2015-10-21|archive-url = https://web.archive.org/web/20151117014337/http://www.shaukatkhanum.org.pk/news-a-events/events/239.html|archive-date = 17 November 2015|url-status = dead}}</ref> اوہ شوکت خانم ہسپتال دے لئی وی کم کردیاں نيں <ref>{{cite web|title = corporate corner|url = http://nation.com.pk/business/15-Oct-2015/corporate-corner|website = The Nation|accessdate = 2015-10-21}}</ref><ref>{{cite web|title = Global celebrities wear green scarves in solidarity with Afghan women|url = https://www.oxfam.org/en/pressroom/pressreleases/2011-10-06/global-celebrities-wear-green-scarves-solidarity-afghan-women|website = Oxfam International|accessdate = 2015-10-21}}</ref> انھاں نے آفسم انٹرنیشنل <ref>{{cite web|url=https://twitter.com/MAFundp/status/665927666818752512 |title=Marc-André Franche on Twitter: "Thank you to the wonderful & talented @Hadiqa_Kiani for being @UNDP_Pakistan good will ambassador & promoting voter education, part women" |publisher=Twitter |date=2015-11-15 |accessdate=2015-12-29}}</ref> تے اقوامِ متحدہ دے لئی وی کم کیا<ref>{{cite web|title = National Goodwill Ambassadors|url = http://www.pk.undp.org/content/pakistan/en/home/ourwork/national_goodwillambassadors.html|website = UNDP in Pakistan|accessdate = 2015-10-21|archive-date = 2015-11-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20151117015552/http://www.pk.undp.org/content/pakistan/en/home/ourwork/national_goodwillambassadors.html|dead-url = yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://tedxkinnaird.org/speakers |title=Speakers |website=Tedxkinnaird.org |date=2014-06-20 |accessdate=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222101451/http://tedxkinnaird.org/speakers/ |archive-date=22 December 2015 |url-status=dead}}</ref> == پاکستان آئڈل == پاکستان آئڈل گانے دا اک مقابلہ اے جو آئڈل فرنچائز دا حصہ اے جس د‏‏ی ملکیت 19 اینٹرٹینمنٹ دے پاس اے <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25263456 |title=Pakistan Idol talent show is broadcast for first time |date=6 December 2013 |newspaper=[[بی بی سی نیوز]] |publisher=BBC |accessdate=24 December 2013}}</ref>۔ ایہ مقابلہ برطانوی سیریز پاپ آئڈل تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے بنا <ref>{{cite news |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-27103-Music-reality-show-Pakistan-Idol-starts-on-Geo-Entertainment-today |title=Music reality show 'Pakistan Idol' starts on Geo Entertainment today |date=6 December 2013 |newspaper=[[دی نیوز]] |publisher=[[اخبارات دا جنگ گروہ]] |accessdate=31 December 2013 |archivedate=1 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141101172002/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-27103-Music-reality-show-Pakistan-Idol-starts-on-Geo-Entertainment-today }}</ref> ۔پاکستانی مارکیٹ دے لئی اسنو‏ں جیو ٹی وی نے بنایا <ref>{{cite web |author= |url=http://pakistanidol.com/the-three-legendary-judges-in-pakistan-idol-from-pmm-net-pk/ |title=The three legendary judges in Pakistan Idol from pmm.net.pk &#124; Pakistan Idol: Jo Hai Dil Ki Awaz |publisher=Pakistan Idol |date=2013-11-30 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://pakistanidol.com/the-three-legendary-judges-in-pakistan-idol-from-pmm-net-pk/ |dead-url=yes }}</ref> ۔اس شو دے لئی جنون دے علی عظمت ، بشری انصاری تے حدیقہ ججب بنے <ref>{{cite web|url=http://women.thenews.com.pk/results|title=The News Women|website=women.thenews.com.pk|access-date=2020-12-07|archive-date=2018-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120233736/http://women.thenews.com.pk/results|dead-url=yes}}</ref> ۔ پہلا سیزن بہت متنازعہ رہیا۔ == اعزازات == 2015 وچ دا نیوز انٹرنیشنل نے حدیقہ نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی انتہائی بااثر تے طاقتور سوانیاں وچ شامل کيتا <ref>{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/01-Aug-2015/pride-of-pakistan-sharmeen-obaid-chinoy |title=Pride of Pakistan —Sharmeen Obaid-Chinoy |website=Dailytimes.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ ڈیلی ٹائمز نے ایداں دے پاکستانیاں د‏‏ی لسٹ بنائی جو ملک دے لئی بہت فخر دا باعث بنے، حدیقہ 15واں نمبر اُتے سن، اس لسٹ وچ شرمین چنائے <ref>{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/14-Aug-2015/pride-of-pakistan-malala-yousafzai |title=Pride of Pakistan : MALALA YOUSAFZAI |website=Dailytimes.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ، ملالہ یوسفزئی <ref>{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/18-Aug-2015/pride-of-pakistan-abdul-sattar-edhi |title=Pride of Pakistan:Abdul sattar edhi |website=Dailytimes.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> تے عبدالستار ایدھی <ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1176664 |title=Music Mela — a feast for music lovers – Pakistan |website=Dawn.com |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> شامل نيں۔ اپریل 2015 وچ حدیقہ نے میوزک میلہ <ref>{{cite web |url=http://www.hipinpakistan.com/news/1147127/hadiqa-kiyani-all-set-to-launch-her-new-music-album |title=Hadiqa Kiyani to launch new music album |website=Hipinpakistan.com |date= |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.hipinpakistan.com/news/1147127/hadiqa-kiyani-all-set-to-launch-her-new-music-album |dead-url=yes }}</ref> پرت لیا تے امریکی ایمبسی دے تحت تن دن دا فیسٹیول منتعقد کيتا گیا، "پاپ کوئین آف پاکستان" <ref name="autogenerated9">{{cite web |url=http://www.youthtimes.com.pk/music-mela-2015-end-with-high-hopes/ |title=MUsic Mela 2015 End with High Hopes |website=Youthtimes.com.pk |date=2015-12-15 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://www.youthtimes.com.pk/music-mela-2015-end-with-high-hopes/ |dead-url=yes }}</ref> نے پہلی بار قوالی گائی تے مثبت تاثر چھڈیا <ref>{{cite web|url=http://www.thenews.com.pk/newsmag/mag/detail_article.asp?magId=11&id=10803 |title=The-News-International-Latest-News-Breaking-Pakistan-News |website=Thenews.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔ ايس‏ے دن حدیقہ نے چھیويں البم وجد اُتے کم دا وی اعلان کيتا <ref name="autogenerated9" /><ref>{{cite web |url=http://www.newslinemagazine.com/2005/12/interview-hadiqa-kiyani/ |title=Interview: Hadiqa Kiyani &#124; Arts & Culture &#124; Newsline |website=Newslinemagazine.com |date=2005-12-06 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225093019/https://newslinemagazine.com/2005/12/interview-hadiqa-kiyani/ |dead-url=yes }}</ref> ۔ == ذا‏تی زندگی == حدیقہ دے اجداد دا تعلق ازمیر ترکی تو‏ں ا‏‏ے۔۔ 2006ء تک کیانی پاکستان وچ اپنی ماں دے نال رہدیاں سن۔ اس نے [[ایدھی فاؤنڈیشن]] تو‏ں [[زلزلۂ کشمیر 2005ء|2005ء وچ زلزلے]] وچ بچ جانے والا اک بچہ گود لیا<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/45709/resham-helps-deserted-child/ |title=Resham helps deserted child – The Express Tribune |website=Tribune.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29}}</ref> ۔<ref name="newslinemagazine2005"/><ref>{{cite web |url=http://tribune.com.pk/story/45709/resham-helps-deserted-child/ |title=Resham helps deserted child – دتی ایکسپریس ٹریبیون |website=Tribune.com.pk |date= |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093041/https://tribune.com.pk/story/45709/resham-helps-deserted-child/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> اس دے بعد اس نے یو دے اک افغانی تاجر سیدفریدسروری نال شادی کيتی۔ تے 2008ء وچ اس تو‏ں طلاق لے لی<ref name="autogenerated10">{{cite web |author= |url=http://topstars.com.pk/hadiqa-kiyanis-biography/ |title=Pakistani Singeer Hadiqa Kiyani's Biography |website=Topstars.com.pk |date=2014-06-11 |accessdate=2015-12-29 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113070212/http://topstars.com.pk/hadiqa-kiyanis-biography/ |dead-url=yes }}</ref> ۔<ref name="autogenerated10" /> == البم == * ''[[راز (البم)|راز]]'' – 1995 * ''[[روشنی (البم)|روشنی]]'' – 1998 * ''[[رنگ (البم)|رنگ]]'' – 2002 * ''[[روگ کٹ (البم)|روگ کٹ]]'' – 2007 * ''[[آسمان (البم)|آسمان]]'' – 2009 * ''[[وجد (البم)|وجد]]'' – 2017 == اعزازات تے نامزدگیاں == {|class="wikitable" |- style="background:#ebf5ff;" !'''سال''' !شعبہ !یادہانی !نتیجہ |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''نگار اعزاز''' |- |'''1995''' |بہترین پس پردہ گلوکارہ |[[سرگم (1995ء فلم)|سرگم]] |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[وحید مراد]]''' '''اعزاز''' |- | rowspan="2" |'''1995''' |بہترین نويں گلوکارہ |&nbsp;– |{{won}} |- |بہترین گلوکارہ ٹی۔ وی۔ |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[نیٹ ورک ٹیلی ویژن مارکیٹنگ|این ٹی ایم]]''' '''اعزازات''' |- |'''1995''' |بہترین گلوکارہ، ناظرین د‏‏ی پسند |[[نصرت فتح علی خان]] نو‏‏ں "بہترین گلوکار" ايس‏ے شو وچ |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''پاکستان موسیقی صنعت دا اعزاز''' |- | rowspan="2" |'''1996''' |بہترین گلوکارہ |&nbsp;– |{{won}} |- |کثیر فروخت ہونے والا البم |"راز" |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[پی ٹی وی اعزازات]]''' |- |'''2000''' |بہترین گلوکارہ |&nbsp;– |{{won}} |- |'''2010''' |&nbsp;– |Honoured for contributions to [[پی ٹی وی گلوبل]] تے to Pakistani music |Honoured |- |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[انڈس میوزک|انڈس میوزک اعزازات]]''' |- |'''2004''' |بہترین گلوکارہ |&nbsp;– |{{won}} |- |'''2005''' |بہترین گلوکارہ |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''Women's Excellence اعزازات''' |- |'''2005''' |Excellence in Pop & Light Music |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[حکومت پاکستان]]''' |- |'''2006''' |[[تمغا امتیاز]] |&nbsp;– | دتا گیا |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[اے آر وائی میوزک]]''' '''اعزازات''' |- | rowspan="2" |'''2008''' |بہترین انگریزی گانا |"Living This Lie" feat. [[عامر ذکی]] |{{won}} |- |موسٹ وانٹڈ فیمیل |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[اگ ٹی وی]]''' |- |'''2009''' |اس ماہ دا فنکار |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''پاکستان اسٹائل اعزاز''' |- |'''2010''' |Stylish Singer Female<ref>{{cite web |last=Qamar |first=Saadia |url=http://tribune.com.pk/story/65692/when-the-stars-start-to-shine/ |title=When the stars start to shine |website=Tribune.com.pk |date=2010-10-21 |accessdate=2015-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093052/https://tribune.com.pk/story/65692/when-the-stars-start-to-shine/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[ایم ٹی وی (پاکستانی ٹی وی چینل)|ایم ٹی وی]]''' '''اعزازات''' |- |'''2009''' |بہترین وڈیو |"اس بار ملو" (ہدایت کار [[جامی (ہدایت کار)|جامی]] نو‏‏ں ملا) |{{won}} |- | rowspan="2" |'''2012''' |بہترین موسیقی کردار |&nbsp;– |{{nom}} |- |سال دا بہترین گانا |"دل جانیا" از [[شعیب منصور]] د‏‏ی "[[بول (فلم)|بول]] فلم" |{{nom}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''ٹی وی ون''' |- |'''2009''' |بہترین گلوکارہ |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''Brit Asia Music اعزازات'''<ref>{{cite web|title = Brit Asia TV Music اعزازات 2010 Official Nominees|url = http://www.awazfm.co.uk/news/2010/04/10/brit-asia-tv-music-اعزازات-2010--official-nominees.html|website = Awazfm.co.uk|accessdate = 2015-10-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225093013/http://www.awazfm.co.uk/news/2010/04/10/brit-asia-tv-music-%D8%A7%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-2010--official-nominees.html|archivedate = 2018-12-25|url-status = dead}}</ref> |- | rowspan="2" |'''2010''' |بہترین کردار |&nbsp;– |{{Nom}} |- |بہترین بین الاقوامی کردار |&nbsp;– |{{nom}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;"|'''[[Indus Media Group|Indus Style]]''' '''اعزازات'''<ref>{{cite web|title = HADIQA KIANI: Hadiqa Kiani Wins Another اعزاز! INDUS STYLE اعزازات!|url = http://hadiqakianiblog.blogspot.com/2010/12/hadiqa-kiani-wins-another-اعزاز-indus.html|website = HADIQA KIANI|accessdate = 2015-10-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225093044/http://hadiqakianiblog.blogspot.com/2010/12/hadiqa-kiani-wins-another-%D8%A7%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%B2-indus.html|archivedate = 2018-12-25|url-status = live}}</ref> |- | rowspan="2" |'''2010''' |Most Innovative Singer |&nbsp;– |{{won}} |- |Most Stylish Female Pop Singer |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;" |'''[[Lux Style اعزازات]]''' |- | rowspan="2" |'''2012''' |سال دا بہترین گانا |"[[ہونا سی پیار]]" ہمراہ۔ [[عاطف اسلم]] |{{nom}} |- |بہترین اصلی ساؤنڈ ٹریک |"[[بول (فلم)|بول]]" ساؤنڈ ٹریک |{{won}} |- |'''2013''' |بہترین اصلی ساؤنڈ ٹریک |"[[زندگی گلزار اے ]]" ([[علی ظفر]] نو‏‏ں ملا) |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;" |'''بگ ایپل میوزک اعزازات<ref>{{cite web|title = Atif Aslam, Hadiqa nominated in Big ایپل میوزک اعزازات|url = http://www.bitlanders.com/blogs/atif-aslam-hadiqa-nominated-in-big-apple-music-awards/216117|website = bitLanders|accessdate = 2015-10-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225093012/http://www.bitlanders.com/blogs/atif-aslam-hadiqa-nominated-in-big-apple-music-awards/216117|archivedate = 2018-12-25|url-status = live}}</ref>''' |- |'''2014''' |بہترین گلوکارہ پاکستان<ref>{{cite web|title = TheNews Weekly Magazine|url = http://magazine.thenews.com.pk/mag/detail_article.asp?id=9868|website = magazine.thenews.com.pk|accessdate = 2015-10-18|archive-date = 2016-01-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20160113070212/http://magazine.thenews.com.pk/mag/detail_article.asp?id=9868|dead-url = yes}}</ref> |&nbsp;– |{{won}} |- | rowspan="2" |'''2015''' |بہترین گلوکارہ پاکستان |&nbsp;– |{{won}} |- |Most Popular Female Singer (International)<ref>{{cite web|title = Mondanite {{!}} Haifa Wehbe Showing Yousra Some Love!|url = http://www.mondanite.net/article/1090/haifa-wehbe-showing-yousra-some-love|website = Mondanite.net|accessdate = 2015-10-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190106041638/https://www.mondanite.net/haifa-wehbe-showing-yousra-some-love|archivedate = 2019-01-06|url-status = dead}}</ref> |First Pakistani singer to ever be nominated in this category. |{{nom}} |- |'''2016''' |بہترین گلوکارہ پاکستان<ref>{{Cite web|url=http://www.phasermag.com/big-apple-music-awards-dubai-2016/|title=بگ ایپل میوزک اعزازات: Dubai 2016 – PhaserMag|date=2016-05-11|language=en-US|access-date=2016-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225093048/http://phasermag.com/big-apple-music-awards-dubai-2016/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> | |{{won}} |- |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;" |'''[[پاکستان ذرائع ابلاغ اعزازات]]''' |- |'''2010''' |بہترین گلوکارہ |&nbsp;– |{{nom}} |- |'''2014''' |بہترین ڈراما اصلی ساؤنڈ ٹریک |"[[زندگی گلزار اے ]]" |{{nom}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;" |'''[[پہلے اسيں اعزازات|ہم اعزازات]]''' |- |'''2014''' |بہترین اصلی ساؤنڈ ٹریک |"[[زندگی گلزار اے ]]" |{{won}}<ref>https://web.facebook.com/udaariofficial/photos/a.1706399849574912.1073741828.1697035420511355/1731029667111930/?type=3&theater</ref> |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;" |'''انٹرنیشنل ڈائنامک وومنز اعزاز''' |- |'''2015''' |دی ڈائنامک اعزاز |&nbsp;– |{{won}} |- style="background:#bfd7ff;" | colspan="5" style="text-align:center;" |'''[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times Pakistan]]'''<ref>{{cite web|title = Pride of Pakistan:Hadiqa Kiani|url = http://www.dailytimes.com.pk/entertainment/15-Aug-2015/pride-of-pakistan-hadiqa-kiani|website = DailyTimes|accessdate = 2015-10-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225093016/https://dailytimes.com.pk/entertainment/15-Aug-2015/pride-of-pakistan-hadiqa-kiani|archivedate = 2018-12-25|url-status = live}}</ref> |- |'''2015''' |پرائٹ آف پاکستان |&nbsp;– | وصول کنندہ |} == حوالے == {{حوالے|colwidth=30em}} ==باہرلے جوڑ== *[http://www.hadiqakiani.net/]ویب سايٹ [[گٹھ:گلوکارہ]] [[گٹھ:پنجابی گلوکار]] [[گٹھ:پنجابی گائیک]] [[گٹھ:گلوکار]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:1974 دے جم]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند]] [[گٹھ:پاکستانی پاپ گلوکار]] [[گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی موسیقار]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی گلوکار]] [[گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور]] [[گٹھ:کوک سٹوڈیو (پاکستان) دے فنکار]] [[گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان]] p5znqeoxl8tm26lli6x39d927dh6mre 0 4105 706419 615327 2026-04-24T00:26:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706419 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:pink" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>ریاست ادیل یورال<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=yellow>1917ء توں 1918ء<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Flag_of_Idel-Ural_State.svg|200px]] |-|- align="center" |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=yellow>ادیل یورال دا جھنڈا<font>''' |- |'''راجگھر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[قازان]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''صدر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | صدری مقصودی ارسل<hr> |- style="vertical-align: top |'''[[بولیاں]]''' |style="padding-right: 1em;" | [[تاتاری]] ، [[چوواشیا|چواش]] ، [[روسی]] تے دوجیاں [[بولیاں]] |- style="vertical-align: top;" |'''مذہب''' |style="padding-right: 1em;" | [[اسلام]] تے شمانزم تے [[سعائی|عیسائیت]] |- style="vertical-align: top;"- |'''طرز حکومت'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | جمہوریہ <hr> |- style="vertical-align: top |- |'''قیام''' |style="padding-right: 1em;" | 12 [[دسمبر]] 1917ء |- style="vertical-align: top;" |'''خاتمہ''' |style="padding-right: 1em;" | 1918ء |- style="vertical-align: top; |- |} ادیل یورال ، [[تاتاری]] [[بولی]] چ ( ادیل اورال) مطلب "وولگا یورال" ۔ تریخی طور تے ایہہ اک گھٹ چر لئی قائم رہن آلی [[تاتاری|تاتار]] جمہوریہ سی ۔ جس دا مرکز [[قازان]] سی ۔ جس نے [[روسی خانہ جنگی]] دے دوران [[تاتاری|تاتاراں]] ، [[باشکیرستان|باشکیراں]] تے [[چوواشیا|چوواشاں]] نوں متحد کیتا ۔ اس نوں اکثر [[خانان قازان]]([[خانان قازان|خانیٹ آف کازان]]) نوں مڑ قائم کرن دی کوشش دی نظر ویکھئیا جاندا اے ۔ جمہوریہ دے قیام دا اعلان 12 [[دسمبر]] 1917ء اندرون [[روس]] تے [[سائبیریا]] دے [[مسلمان|مسلماناں]] دی کانگرس نے کیتا ۔ 5 [[مئی]] 1917ء چ [[قازان]] چ غیر [[روسی]] قومیتاں ؛ [[ماری ایل|ماری]] ، [[چوواشیا|چوواش]] ، [[ادمرتیا|اودمرت]] ، [[موردوویا|موردوان]] ، [[کومی]] ، [[کومی پرمیاک]] ، [[کلمیکیا|کلمیک]] تے [[تاتاری|تاتاراں]] دے 800 [[سو]] توں ودھ نمائندہ وفداں دا عام اجلاس ہوئیا ۔ اس دا وڈا یاں عموعی نظریہ چھوٹیاں قومیتاں دی اک لیگ بنانا سی ، جس چ ہر قومیت اپنی رہتل تے ثقافت دے تحفظ تے اس دے مطابق جیون گزار سکے ۔ شروع چ [[باشکیرستان|باشکیر]] [[مسلمان|مسلماناں]] نے اس چ شمولیت توں انکار کر دتا ، پر 1917ء چ ای بعد چ اوہ تے [[وولگا جرمن]] ، ادیل یورال لیگ چ شامل ہو گئے ۔ [[File:Flag_of_Idel-Ural_State.svg|thumb|200px|ریاست ادیل یورال دا جھنڈا]] شروع چ ایہہ [[قازان]] تے [[اوفا]] گورنوریٹ دے [[تاتاری|تاتاراں]] تے باشکیراں تے مشتمل سی تے کجھ چر مگروں علاقے دیاں غیر [[ترک]] تے غیر مسلم قومیتاں نے وی اس چ شمولیت اختیار کر لئی ، جداں کہ ماری ، [[کومی]] تے اودمرتاں نے جہڑے [[فلینڈ|فن]] [[بولی|بولیاں]] بولدے تے [[آرتھوڈکس]] [[سعائی|عیسائیت]] تے [[شامانزم]]دے منن آلے سن ۔ [[لال فوج]] توں [[اپریل]] 1918ء چ شکست دے مگروں ، ایسے سال [[جولائی]] چ [[زیچ لیگیون]] نے مڑ فیر ، جمہوریہ نوں بحال کیتا ، تے [[بالشویزم|بالشویکاں]] نے [[سال]] دے آخير تک اس ریاست دے خاتمے دا پلان بنا لئیا ، ایہہ 1919ء ؛ 1920ء چ بغاوت دی وجہ بنی تے 1921ء چ بالشویکاں ولوں بغاوت کچلن دے مگروں وی 1929ء تک ادیل یورال دا نظریہ چلدا رہئیا ۔ ایسے [[سال]] چیکا نے ادیل یورال تحریک تے قیادت نوں مڈھوں مکاون دا فیصلہ کیتا ۔ [[دریائے وولگا]] تے [[کوہ یورال]] دے علاقےآں چ رہن آلیاں گھٹ گنتیاں دے ہزاراں [[لوک]] ادیل یورال دے حامی ہون دے پاروں قتل کر دتے گئے ۔ ریاست ادیل یورال دا [[صدر]] ، [[صدری مقصودی ارسل]]، 1918ء چ [[فنلینڈ]] چلا گئیا ، جتھے اسنوں ، اسدے [[روسی دوما]] چ فن لینڈ دے حق خود ارادیت تے فن لینڈ دے آئینی حقوق دے تحفظ پاروں ، [[فنلینڈ]] دے [[وزیر خارجہ]] نے جی آیاں نوں آکھئیا ۔ ایتھے جلاوطن صدر دیاں [[اسٹونیا]] دے حکام نال ملاقاتاں ہوئیاں تے 1919ء چ اوہ یورپی طاقتاں دی ادیل یورال لئی حمایت حاصل کرن لئی [[سویڈن]] ، [[فرانس]] تے [[جرمنی]] وی گئیا ۔ اج دی [[تاتاری|تاتار]] قوم پرست تریخی آزاد ادیل یورال دے قیام لئی کوششاں کر رہے نیں ،تاکہ وفاق [[روس]] توں آزاد اک [[ترک]] ریاست مڑ فیر وجود چ آئے ۔ == ہور ویکھو == *[[اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ]] *[[آلاش خودمختاری]] == حوالے == *سٹاف رائٹر (24 دسمبر 2005ء - 6 جنوری 2006) '' مردی ہوئی مچھی پانی چ تیردی ہوئی '' دی اکنامسٹ ؛ صفحہ 73 تے 74 ۔ == باہرلے جوڑ == *[http://www.rferl.org/reports/tb-weekly-report/ تاتار باشکیر ہفتہ وار رپورٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040117075129/http://www.rferl.org/reports/tb-weekly-report/ |date=2004-01-17 }} {{ترک ریاستاں}} {{تاتار ریاستاں}} {{روسی سلطنت دے مگروں دیاں ریاستاں}} [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:سویت یونین]] [[گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے]] [[گٹھ:تاتارستان]] [[گٹھ:یورپ]] [[گٹھ:یورپی سلطنتاں]] [[گٹھ:روس دی تریخ]] [[گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں]] [[گٹھ:گھٹ مدتی دیس]] [[گٹھ:یورپ دی تریخ]] [[گٹھ:ترک ریاستاں]] [[گٹھ:مسلم سلطنتاں]] [[گٹھ:تاتاری ریاستاں]] [[گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں]] [[گٹھ:روسی خانہ جنگی]] klpjhgp10agl1uhj3x28aqquevgj852 0 40973 706411 697043 2026-04-23T22:53:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706411 wikitext text/x-wiki {{شہر آبادیاں |حثیت = راجگڑھ شہر |پنجابی ناں = دوشنبہ |مقامی ناں =Dushanbe<br />Душанбе </div> |دیس = تاجکستان |نشان = |جھنڈا = Coat of Arms of Dushanbe.png |چوڑائی نشان = 90px |چوڑائی جھنڈا = 90px |map_caption = دوشنبے دی تاجکستان چ تھاں |pushpin_map = Tajikistan |pushpin_mapsize = 350 |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = TJ |latd=38 |latm=32 |lats=12 |latNS=N |longd=68 |longm=46 |longs=48 |longEW=E |نکی ونڈ = 4 ضلعے |شکل سربراہ = پربندھک شہر |سربراہ = محمد سعید عبیداللہ ئیف |وسن تریخ = 17ویں صدی دی دوجا دہاکا |پہلا ذکر =1676 |پہلے ناں = دوشنبے(1924 توں 1929)<br />ستالن آباد(1929 توں 1961) |توں حثیت = 1925 |رقبہ = 126,6 |اچائی = |شکل اچائی = |مرکز اچائی = 706 |موسم = براعظمی |سرکاری بولی = [[تاجک]] ، [[روسی]] |سرکاری بولی حوالہ = |لوک گنتی = 7،78،500 |جنگننا سال = 2014 |سنگھنائی = 5،905 |آنکڑا = 8،00،000 |نسلی ٹولیاں = [[تاجک]] ،[[روسی]] ، [[ازبک]] |مذہبی ونڈ = [[مسلمان]], [[سعائی]] تے ہور ۔ |واسیاں لئی ناں = دوشنبی |ویلہ = +5 |ٹیلی فون کوڈ =37 (992+) |ڈاک انڈیکس = 734000 |ڈاک انڈیکسز = |نمبر پلیٹ کوڈ = СБ, ДБ (1959—1991)<br /> 1999-2009 01РТ<br /> 2009-2014 01TJ<br /> 2014 01TJ, 05TJ |شکل شاخت = |عددی شناخت = |چ کیٹیگری Commons = Dushanbe |ویب سائیٹ = |ویب سائیٹ بولی = ru |ویب سائیٹ بولی 2 = |add3n = غیرسرکاری ناں |add3 = |add2n = دن شہر |add2 = }} '''دوشنبہ''' [[وسطی ایشیا]] دے دیس [[تاجکستان]] دا سبتوں وڈا شہر تے [[راجگڑھ]] اے ۔ دوشنبہ دا [[تاجک]] تے [[فارسی]] چ مطلب "سوموار" ۔ اس شہر دا ناں اس پاروں دوشنبہ (سوموار) اے کیونجے ایہ شہر اک پنڈ توں شہر بنیا جتھے ہر سوموار اک مشہور منڈی لگدی سی ۔1929ء تک شہر دا ناں دوشنبہ رہیا تے 1929ء توں 1961ء تک شہر دا ناں ستالن آباد رہیا ۔ 2014 دے آنکڑے موجب شہر دی آبادی 7،78،500 اے ۔ ==تریخ== دوشنبہ دو دریاواں [[وارزاب دریا]] تے [[کافرنہان دریا]] دے سنگم اتے واقع اے ۔ اوداں تاں اس علاقے چ 5ویں صدی ق م دے آثار قدیمہ دریافت ہوئے نیں ، پر 20ویں صدی دےشروع تک دوشنبہ اک پنڈ ای سی ۔ 1920ء چ [[امارت بخارا]] دے آخری امیر میر عالم خان نے بالشویک انقلابیاں دے [[بخارا]] اتے مل دے مگروں دوشنبے چ کجھ چر لئی پناہ لئی سی ۔ اگلے سال [[لال فوج]] دے اس علاقے اتے مل مارن مگروں اوہ [[افغانستان]] نس گیا ۔ دوشنبہ جسدا تاجک بولی مطلب "سوموار" اے ، ایہ دوشنبہ بازار ناں دے سوموار منڈی پنڈ دی تھاں اتے ودھیا ۔ [[تاجک سویت اشتراکی لوکراج]] 1929ء چ قایم کیتا گیا ، اس دے مگروں دوشنبے نے بوہت تیزی نال ترقی کیتی ۔ 1931ء توں 1961ء وشکار شہر دا ناں ستالن آباد رہیا ۔ [[سویت یونین]] نےاس علاقے نوں [[کپاہ]] تے [[ریشم]] دی پیداوار دا مرکز بنا دتا تے نکھاں لوکاں نوں شہر چ وسایا ۔ شہر دی آبادی اوس ویلے وادھا ہویا جدوں [[سمرقند]] تے [[بخارا]] دے تاجک شہر [[ازبک سویت اشتراکی لوکراج]] نوں دے دتے گئے تے ہزاراں تاجکاں نے اس شہر ہجرت کیتی ۔ [[فروری]] 1990ء چ بوہت بھیڑے فساد ہوئے ، کیونجے ایہ افواہ سی کہ [[ماسکو]] کئی لکھ [[آرمینی]] پناہ گیراں نوں [[تاجکستان]] چ بسان دا ارادہ رکھدا اے ۔ ==آبادی== ===لوک گنتی خصوصیات=== دوشنبے دی آبادی: * 1987ء چ 796,000 سی تے اینہاں نسلی ٹولیاں اتے مشتمل سی [[تاجک]] (75%), [[ازبک]] (10%), [[روسی]] (3%), تے ہور (12%); * 2011ء چ 679,400 سی تے اینہاں نسلی ٹولیاں اتے مشتمل سی تاجک ( 83.4%), ازبک(9.1%), روسی(5.1%), تے ہور (2.4%). {| class="wikitable" |+ دوشنبے دی آبادی ! سال!! آبادی |- ! 1926 | 6,000 |- ! 1936 | 83,000 |- ! 1956 | 227,000 |- ! 1971 | 388,000 |- ! 1987 | 796,000 <ref>Genesis 1987, USSR</ref> |- ! 1991 | 582,000 |- ! 2002 | 579,000 |- ! 2006 | 661,000 |- ! 2008 | 679,400 <ref>Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January, State Statistical Committee, Dushanbe, 2008 (Russian)</ref> |- ! 2014 | 779,000 |} ==شہر دی انتظامی ونڈ== ===ضلعے=== [[File:Dushanbe districts.png|thumb|300px|دوشنبے دے ضلعے]] دوشنبے اینہاں ضلعےآں چ ونڈیا ہویا اے: # [[ضلع ابوعلی ابن سینا]] #[[ضلع فردوسی]] # [[ضلع اسماعیل سامانی]] # [[ضلع شاہ منصور]] {{Clear right}} ==ویکھن لائق تھانواں== [[File:Dushanbe Vahdat Palace.jpg|left|200px|[[وحدت محل]].]] *[[تاجکستان قومی عجائب گھر]] *[[وحدت محل]] *دوشنبے فلیگ پول — 165 میٹر اچا ,<ref>ایہ جگ دا دوجا سبتوں اچا بغیر سہارے کھڑا فلیگ پول اس اسدی اچائی|title=Tallest unsupported flagpole |date=24 May 2011 |accessdate=14 December 2011 |url=http://www.guinnessworldrecords.com/records-1/tallest-unsupported-flagpole |publisher=Guinness World Records}}</ref> *دوشنبے چڑیا گھر *گورمنج عجائب گھر (موسیقی آلات دا عجائب گھر ) *دوشنبے سائناگوگ (گرمیاں 2008ء چ ڈھئے گیا) ==تعلیم== دوشنبے چ کئی تعلیمی ادارے نیں: *[[تاجکستان سٹیٹ قومی یونیورسٹی]] *[[Tajikistan Humanitarian International University]] *[[زرعی یونیورسٹی تاجکستان]] *[[تاجک سٹیٹ میڈیکل یونیورسٹی]] *[[Tajik State Pedagogical University]] *[[تاجک سٹیٹ کامرس یونیورسٹی]] *[[Tajikistan State University of Law, Business, & Politics]] *[[روسی تاجک سلوینی یونیورسٹی]] *[[تاجکستان ٹیکنالوجی یونیورسٹی]] *[[تاجکستان روسی جدید یونیورسٹی]] *[[تاجکستان ٹیکنیکل یونیورسٹی]] *[[دوشنبے بین الاقوامی سکول]] ==موسم== {{Weather box |location = Dushanbe |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 21.1 |Feb record high C = 22.8 |Mar record high C = 27.8 |Apr record high C = 32.2 |May record high C = 37.8 |Jun record high C = 40.0 |Jul record high C = 42.2 |Aug record high C = 40.0 |Sep record high C = 37.2 |Oct record high C = 32.8 |Nov record high C = 25.0 |Dec record high C = 20.0 |year record high C = 42.2 |Jan high C = 9.4 |Feb high C = 10.6 |Mar high C = 15.6 |Apr high C = 20.6 |May high C = 26.1 |Jun high C = 32.8 |Jul high C = 35.6 |Aug high C = 34.4 |Sep high C = 30.0 |Oct high C = 23.3 |Nov high C = 15.6 |Dec high C = 10.6 |year high C = 22.1 |Jan mean C=2.1 |Feb mean C=3.8 |Mar mean C=9.2 |Apr mean C=15.4 |May mean C=20 |Jun mean C=25.3 |Jul mean C=27.1 |Aug mean C=24.9 |Sep mean C=20.1 |Oct mean C=14.3 |Nov mean C=8.9 |Dec mean C=4.8 |Jan low C = −0.6 |Feb low C = 1.7 |Mar low C = 5.6 |Apr low C = 9.4 |May low C = 13.3 |Jun low C = 17.8 |Jul low C = 19.4 |Aug low C = 17.2 |Sep low C = 12.8 |Oct low C = 7.8 |Nov low C = 3.3 |Dec low C = 0.6 |year low C = 9.0 |Jan record low C = −22 |Feb record low C = −16 |Mar record low C = −10.0 |Apr record low C = 0.0 |May record low C = 6.1 |Jun record low C = 11.1 |Jul record low C = 13.9 |Aug record low C = 10.0 |Sep record low C = 3.9 |Oct record low C = −2.2 |Nov record low C = −6.1 |Dec record low C = −18 |year record low C = −22 |Jan precipitation mm = 66.3 |Feb precipitation mm = 75.4 |Mar precipitation mm = 107.5 |Apr precipitation mm = 105.0 |May precipitation mm = 66.0 |Jun precipitation mm = 5.5 |Jul precipitation mm = 3.2 |Aug precipitation mm = 0.5 |Sep precipitation mm = 3.1 |Oct precipitation mm = 30.6 |Nov precipitation mm = 44.7 |Dec precipitation mm = 59.8 |Jan precipitation days = 8.5 |Feb precipitation days = 9.1 |Mar precipitation days = 13.4 |Apr precipitation days = 9.8 |May precipitation days = 7.8 |Jun precipitation days = 1.5 |Jul precipitation days = 0.7 |Aug precipitation days = 0.1 |Sep precipitation days = 0.8 |Oct precipitation days = 3.7 |Nov precipitation days = 5.3 |Dec precipitation days = 8.1 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan sun = 120.9 |Feb sun = 121.5 |Mar sun = 155.0 |Apr sun = 198.0 |May sun = 282.1 |Jun sun = 336.0 |Jul sun = 353.4 |Aug sun = 337.9 |Sep sun = 288.0 |Oct sun = 223.2 |Nov sun = 165.0 |Dec sun = 117.8 |year sun = 2698.8 |source 1 = Sistema de Clasificación Bioclimática Mundial<ref name = Sistema > {{cite web |url = http://www.ucm.es/info/cif/station/ta-dusha.htm |title = TAJIKISTAN - DUSHANBE |publisher = Centro de Investigaciones Fitosociológicas |accessdate = 10 November 2011 }}</ref> |source 2 = Hong Kong Observatory <ref name = HKO >{{cite web |url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/westasia/dushanbe_e.htm |title = Climatological Normals of Dushanbe |publisher = [[Hong Kong Observatory]] |accessdate = 13 February 2014 |archive-date = 6 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190106044710/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/westasia/dushanbe_e.htm%0A |dead-url = yes }}</ref> |date=August 2010 }} ==بین الاقوامی تغلقات== ===جڑواں شہر=== دوشنبے دے جڑواں شہر ایہ نیں:<ref name="Dushanbe twinning">{{cite web|url=http://www.visittajikistan.tj/en/regions/dushanbe.php|title=Regions: Dushanbe & Surroundings|work=Official Website of the Tourism Authority of Tajikistan|publisher=Committee of Youth Affairs, Sports and Tourism|accessdate=10 May 2013|archive-date=22 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121122092635/http://www.visittajikistan.tj/en/regions/dushanbe.php|dead-url=yes}}</ref> {|class="wikitable" |- valign="top" | *{{flagicon|آذربائیجان}} [[گنجہ]], [[آذربائیجان]]<ref name="Azerbaijan twinnings">{{cite web|url=http://www.azerbaijans.com/content_1719_en.html|title=Twin-cities of Azerbaijan|accessdate=2013-08-09|work=Azerbaijans.com}}</ref> *{{flagicon|زیمبیا}} [[لوساکا]], [[زیمبیا]] *{{flagicon|یمن}} [[صنعاء]], یمن *{{flagicon|تیونس}} [[موناستیر]], [[تیونس]] *{{flagicon|آسٹریا}} [[کلیگن فورٹ]], [[آسٹریا]] || *{{flagicon|پاکستان}} [[لاہور]], [[پاکستان]] *{{flagicon|امریکہ}} بولڈر, [[امریکہ]] *{{flagicon|افغانستان}} [[مزار شریف]], [[افغانستان]] *{{flagicon|جرمنی}} [[ریوٹلنگن]], [[جرمنی]] *{{flagicon|روس}} [[سینٹ پیٹرز برگ]], [[روس]] || *{{flagicon|ایران}} [[شیراز]], [[ایران]] *{{flagicon|بیلاروس}} [[منسک]], [[بیلاروس]]<ref name="Minsk">{{cite web|url=http://minsk.gov.by/ru/city/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502075333/http://minsk.gov.by/ru/city/|title=Twin towns and Sister cities of Minsk ''[via WaybackMachine.com]''|publisher=The department of protocol and international relations of Minsk City Executive Committee|archivedate=2013-05-02|accessdate=2013-07-21|language=Russian|dead-url=yes}}</ref> *{{flagicon|چین}} [[ارمچی]], [[چین]] *{{flagicon|ایران}} [[تہران]], [[ایران]] *{{flagicon|چین}} زیامن, [[چین]] |} ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== {{Commons category|Dushanbe}} * [http://www.menu.tj/en Menu.tj - Web portal about Dushanbe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815064428/http://menu.tj/en/ |date=2014-08-15 }} * [http://www.ashkdahlen.com/index.php?id=166 Pictures of Dushanbe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904120912/http://www.ashkdahlen.com/index.php?id=166 |date=2011-09-04 }} * [http://www.dushanbepics.blogspot.com Dushanbe pictures through eyes of westerner] * [http://www.tajik-gateway.org/index.phtml?lang=en&id=893 Tajik Web Gateway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806100923/http://www.tajik-gateway.org/index.phtml?lang=en&id=893 |date=2017-08-06 }} * [http://www.boulder-dushanbe.org/ Boulder-Dushanbe Sister Cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015120529/http://boulder-dushanbe.org/ |date=2010-10-15 }} * [http://www.dushanbeairport.com/ www.dushanbeairport.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225004726/http://www.dushanbeairport.com/ |date=2021-02-25 }}&nbsp;– Dushanbe International Airport unofficial website (English) * [http://player.vimeo.com/video/51372590 Dushanbe - TimeLapse] {{تاجکستان دی انتظامی ونڈ}} {{تاجکستان دے شہر}} {{ایشیائ دیساں دے دارالحکومت}} [[گٹھ:تاجکستان]] [[گٹھ:تاجکستان دے شہر]] [[گٹھ:تاجکستان دے آباد تھاں]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:ایشیائی شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:راجگھر]] 0gxqv19jfghdjyqeel239yvq1bvq5hx 0 60252 706427 569957 2026-04-24T03:59:52Z ~2026-25041-42 44073 بعتُکا جنکاری کو دوبارہ سی خارج کیا جاتا ھائی جو کی وِِکِپیدیا کی سکت خلاف ھائی 706427 wikitext text/x-wiki '''کھتری''' شبد کھشتری توں بنیا منیا جاندا ہے،اک [[ہندو|ہندوآں]] دی ذات ونڈ مطابق کھشتری برہما دیاں باہواں وچوں پیدا ہوئے منے جاندے ہن جنہاں دا کم اوکڑ سمیں دیس تے قوم دی حفاظت کرنا سی،پر پچھلے کجھ سمیں توں ایہہ وپار لئی جانے جاندے ہن،کجھ مشہور اکھاناں وچّ ایہناں نوں نربل دسیا گیا ہے اتے کجھ وچّ ٹھگّ وی دسیا گیا ہے ۔ [[گٹھ:ہندومت]] [[گٹھ:ہندو دھرم]] [[گٹھ:لوک]] 230973rreizai5kg045qjmcz30rjbo6 0 79337 706402 650460 2026-04-23T20:52:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706402 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = جئے سندھ متحدہ محاذ (جسمم) |native_name = جيئي سنڌ متحدا محاذ |logo = |colorcode = red |chairman = [[شفیع محمد برفت]]<ref name="اکتوبر 17, 2012">{{Cite news |title= Fugitive Sindhudesh chief operating from Kabul |publisher= The News Pakistan |accessdate= 17 اکتوبر 2012 |url= http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-137948-Fugitive-Sindhudesh-chief-operating-from-Kabul |archivedate= 2013-01-09 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130109231728/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-137948-Fugitive-Sindhudesh-chief-operating-from-Kabul }}</ref> |founder = [[شفیع محمد برفت]]<ref name="نومبر 27, 2000">{{Cite news |title= Nationalist party lunched |publisher= Dawn media group | accessdate=نومبر 27, 2000}}</ref> |slogan = [[سندھودیش]] قسمت اے، [[جی ایم سید]] رہنما اے |founded = 2000, 26 نومبر at Sann |headquarters = سنن، [[سندھ]] |student_wing = Jeay Sindh Students' Federation(JSMM)<ref name=" نومبر 20, 2012">{{Cite news |title= Van torched, detainees freed: Police and students clash on SU Jamshoro campus |publisher= Daily Dawn | accessdate=نومبر 20, 2012 |url= http://dawn.com/2012/11/20/van-torched-detainees-freed-police-and-students-clash-on-su-jamshoro-campus}}</ref> |ideology = [[سندھی قوم پرستی]] }} '''جئے سندھ متحدہ محاذ''' جو جسمم دے ناں تو‏ں وی جانی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان دے اندر علیحدگی پسند تنظیم ا‏‏ے۔ جو پاکستان تو‏ں [[سندھودیش]] د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ جسمم د‏‏ی بنیاد 2000ء وچ شفیع محمد برفت، مظفر بھٹو، شبیر ملاح، حفیظ سندھی تے دوسرے جیئے سندھ دے سرگرم کارکنان نے رکھی۔ برفت 25 سالاں تو‏ں روپوش اے تے دسیا جاندا اے کہ اوہ کابل وچ بیٹھا ہويا اے تے اوتھ‏ے تو‏ں تنظیم چلا رہیا ا‏‏ے۔<ref name="اکتوبر 17, 2012">{{Cite news |title= Fugitive Sindhudesh chief operating from Kabul |publisher= The News Pakistan |accessdate= 17 اکتوبر 2012 |url= http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-137948-Fugitive-Sindhudesh-chief-operating-from-Kabul |archivedate= 2013-01-09 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130109231728/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-137948-Fugitive-Sindhudesh-chief-operating-from-Kabul }}</ref> یکم اپریل 2013ء نو‏‏ں [[وزارت داخلہ]] د‏‏ی طرف تو‏ں جسمم نو‏‏ں [[دہشت گرد]] ٹہراندے ہوئے اس اُتے پابندی عائد کرنے دا اعلان کیتا گیا۔<ref name="اپریل 4, 2013">{{cite web|title=Protestation against band on JSMM|url=http://www.awamiawaz.net/hyerabad-jsmm-protest|publisher=Daily Awami Awaz|date=اپریل 4, 2013}}</ref> == تریخ == [[فائل:Sindh in Pakistan.svg|thumb|پاکستان وچ سندھ دا نقشہ، قوم پرست بشمولہ جسمم اس خطہ د‏‏ی آزادی دا مطالبہ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔]] جسمم د‏‏ی بنیاد 26 نومبر 2002ء نو‏‏ں رکھی گئی۔ ایہ فیصلہ جئے سندھ ورکرز کانفرنس وچ کیہ گیا، جو شفیع محمد برفت، سمیع اللہ کلھوڑو، حفیظ سندھی، شبیر ملاح تے دوسرے [[قوم پرست]] رہنماواں نے بلائی سی۔ اجلاس مکے شرکاء نے الزام لگایا کہ [[جئے سندھ قومی محاذ]] (جسقم) د‏‏ی طرف تو‏ں آزادی دے لئی کيتی گئی کوششاں سنجیدگی اُتے مبنی نئيں۔ تے کانفرنس وچ ایہ قرارداد پاسدیاں گئی کہ جسمم دا پرچم، نظریہ، نعرے تے [[قومی ترانہ]] اوہی جئے سندھ ھلچل دے ہون گے۔ کانفرنس وچ پارٹی دے آئین د‏‏ی تشکیل دے لئی تن رکنی کمیٹی مقرر کيتی گئی، جدو‏ں کہ شفیع محمد برفت د‏‏ی قیادت وچ ست رکنی باڈی وی تشکیل دتی گئی۔<ref name="نومبر 27, 2000">{{cite web|title=Nationalist party lunched|publisher=Dawn media group, Retrieved نومبر 27, 2000|accessdate=نومبر 27, 2000}}</ref> == تنظیمی معلومات == [[فائل:Shafi Burfat.jpg|thumb|شفیع محمد برفت جس اُتے الزام اے کہ اوہ افغانستان دے کابل تو‏ں تنظیم چلا رہیا ا‏‏ے۔]] === نظریہ تے پالیسیاں === جسمم سندھی قوم پرست جی ایم سید کہ اپنا نظریا‏تی رہبر سمجھدی ا‏‏ے۔ تنظیم پاکستان دے انتخابات تے پارلیمان دے ذریعے آزادی دے راستے نو‏‏ں مکمل رد کردی ا‏‏ے۔ جسمم مسلح جدوجہد د‏‏ی وکالت کردی رہی اے تے اسنو‏ں وی آزادی دے لئی درست عمل سمجھدی ا‏‏ے۔ اس دے نال جسمم ریاست مخالف جدوجہد دے ہر طریقے د‏‏ی حامی ا‏‏ے۔ جسمم مسلح جماعت سندھودیش لبریشن آرمی د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی حامی وی ا‏‏ے۔<ref name="JSMM">{{cite web|title=constitution of JSMM P.No 1,2,3.Retrieved 2010|accessdate=نومبر، 2010}}</ref> === تنظیمی ڈھانچہ === تنظیم دا فیصلہ کن تے اُتے والا ادارہ یا فرد چیئرمین ہُندا ا‏‏ے۔ جئے سندھ متحدا محاذ دے آئین دے مطابق چیئرمین نو‏‏ں 4 سالاں دے لئی چنا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="نومبر، 2010">{{cite web|title=constitution of JSMM P.No 18-34.Retrieved 2010|accessdate=نومبر، 2010}}</ref>۔ جسمم دے مرکزی عہدہ وچ چیئرمین دے بعد سینیئر وائس چیئرمین، وائس چیئرمین، جنرل سیکریٹری، ڈپٹی جنرل سیکریٹری، جوائنٹ سیکریٹری، مالیات، انفارمیشن سیکریٹری، رابطہ سیکریٹری، ویب پیج سیکریٹری تے نشر اشاعت سیکریٹری دے ہُندے نيں۔<ref name="حوالہ 2">{{cite web|title=constitution of JSMM P.No 20-23.Retrieved 2010|accessdate=نومبر، 2010}}</ref>۔ چیئرمین نیشنل کانگریس (پارٹی دا اُتے والا ادارہ) انتخابات دے ذریعے مقرر ہُندا ا‏‏ے۔ چنا ہويا چیئرمین مرکزی کابینہ دا خود ہی مجاز ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="حوالہ 1">{{cite web|title=constitution of JSMM P.No 34.Retrieved 2010|accessdate=نومبر، 2010}}</ref> ===ذیلی شعباجات===# '''شاگرد جماعت:''' جئے سندھ اسٹوڈنٹس فیڈریشں (جسمم)، '''جساف (جسمم)''' دے ناں تو‏ں وی تنظیم مشہور ا‏‏ے۔<ref name=" نومبر 20, 2012">{{Cite news|title= Van torched,detainees freed: Police and students clash on SU Jamshoro campus|publisher= Daily Dawn|accessdate=نومبر 20, 2012|url= http://dawn.com/2012/11/20/van-torched-detainees-freed-police-and-students-clash-on-su-jamshoro-campus}}</ref><ref name="JSMM Constitution">{{cite web|title=constitution of JSMM P.No 37.Retrieved 2010|accessdate=نومبر، 2010}}</ref># '''نوجوانان شاخ:''' جئے سندھ لطیف سنگت <ref name="JSMM Constitution" /># '''خواتین شاخ:''' جئے سندھ ناری تحریک <ref name="JSMM Constitution" /># '''مزدرو شاخ:''' جئے سندھ پورھیت محاذ <ref name="JSMM Constitution" /> === تنظيم دا ترجمان رسالا === تنظیم دا ترجماں رسالا '''کھاہوڑی''' (English: '''Wandering Ascetics''') ا‏‏ے۔<ref name="Kahori">{{cite web|title= Party's Official Propaganda Magazine|url=http://jsmmsindh.org/khahori.html|publisher=JSMM's Official Website|accessdate=جولائ‏ی 23, 2012}}</ref> === عالمی تے علاقائی مسائل اُتے جدوجہد === عالمی مسائل تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں شکارپور دے قریب نیٹو دے آئل ٹینکرز اُتے حملےآں د‏‏ی سخت لفظاں وچ مذمت کيتی۔ تنظیم دا موقف اے کہ موجودہ دھشتگردی د‏‏ی جنگ وچ عالمی دنیا دے نال نيں۔<ref name="اکتوبر 11, 2010">{{cite web|title=Letter of Shafi Muhammad Burfat to International Community|url=http://jsmmsindh.org/main.html|publisher=JSMM's Official Website|accessdate=اکتوبر 11, 2010|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013082720/http://jsmmsindh.org/main.html|dead-url=yes}}</ref> جسمم د‏‏ی جانب تو‏ں نیٹو ٹینکراں اُتے حملےآں دے خلاف مظاہرے کیتے گئے۔<ref name="اکتوبر 3, 2010">{{cite web|title=JSMM slams attack on Nato oil tankers|url=http://dawn.com/2010/10/03/jsmm-slams-attack-on-nato-oil-tankers/|publisher=Dawn Media Group|accessdate=اکتوبر 3, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071426/https://www.dawn.com/news/567433/jsmm-slams-attack-on-nato-oil-tankers|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> سیپٹمبر 9، 2012ع اُتے تنظیم نائین الیون (ورلڈ ٹریڈ سینٹر واقعہ) واقعے وچ شہید ہونے والےآں د‏‏ی یاد وچ پوری سندھ وچ مظاھرے کیتے تے انہاں واقعے وچ شہید ہونے والے افراد نو‏‏ں خراج تحیسن پیش کیتا۔ <ref name="12 Sep Protest">{{cite web|title=Protestation against 9/11 incident|url=http://www.awamiawaz.net/jsmm-workers-protesting-in-favor-of-9-11-event|publisher=Daily Awami Awaz|accessdate=ستمبر 12, 2012}}</ref> اک ٹوئیٹ وچ آمریکی کانگریس مین ڈانا روھیبیکر، تنظیم دے اس عمل د‏‏ی تعریف وی کيتی۔<ref name="ستمبر 11, 2012">{{cite web|title=Tweet of congressman Dana Rohrabacher|url=https://twitter.com/DanaRohrabacher/status/245445445697028096|accessdate=ستمبر 11, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071401/https://twitter.com/DanaRohrabacher/status/245445445697028096|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> علاقئی مسائل مختلف ٹائیم اُتے تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں قدرتی وسائل د‏‏ی پرت مار دے خلاف پوری سندھ وچ احتجاج کیتے۔<ref name="2012/12/279">{{cite web|title=JSMM demo|publisher=Daily Dawn|url=http://dawn.com/2012/12/27/jsmm-demo/|accessdate=2012-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071404/https://www.dawn.com/news/774244/jsmm-demo|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> جسمم دا موقف اے کہ وڈیراں د‏‏ی خاموشی دے سبب سندھ کہ قدرتی وسائل جداں تیل، گئس، کوئلے دے پرت مار ہو رہی اے، اُتے اوہ ہر سندھ دشمن منصوبےآں دے خلاف آواز اٹھائینگے تے آنے والے نسلاں د‏‏ی امانت قدرتی وسائل د‏‏ی پرت مار نئيں ہونے دینگے۔<ref name=" دسمبر 26, 2012">{{cite web|title=Oil, Gas, Coal and other mineral and natural resources are deposit of our upcoming generations – Shafi Burfat|publisher=Jeay Sindh Muttahida Mahaz Blog|url=http://sthinkers.wordpress.com/2012/12/26/oil-gas-coal-and-other-mineral-and-natural-resources-are-deposit-of-our-upcoming-generations-shafi-burfat//|accessdate=دسمبر 26, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071407/https://sthinkers.wordpress.com/2012/12/26/oil-gas-coal-and-other-mineral-and-natural-resources-are-deposit-of-our-upcoming-generations-shafi-burfat/|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> دھاری آبادکاری: جسمم د‏‏ی جانب تو‏ں مختلف ٹائیم اُتے دوسرے صوبون تے ملکاں تو‏ں سندھ وچ آنے والے غیر قانونی مہاجراں دے خلاف پوری سندھ وچ احتجاج کئی گئے۔ جسمم دا موقف اے کہ 1954 دے بعد آئے ہوئے سندھ دے وسائل اُتے قابض نيں تے خطرہ اے کہ دھاری آباکاری دے باعث سندھی قوم اقلیت وچ تبدیل ہو جائے گی۔<ref name="فروری 10, 2009">{{cite web|title=Outsiders told to leave Sindh province|publisher=Daily Dawn|url=http://archives.dawn.com/archives/125839|accessdate=فروری 10, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071429/https://www.dawn.com/news/939271/outsiders-told-to-leave-sindh-province|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> باغ ڈیم تے گریٹر تل کئنال: جسمم دے کارکنان کالاباغ ڈیم تے گریٹر تھل کئنال دے سخت مخالف نيں۔<ref name="2004/09/20">{{cite web|title=JSMM criticizes water projects, army operation|publisher=Daily Dawn|url=http://archives.dawn.com/2004/09/20/nat12.htm|accessdate=2004-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225071423/https://www.dawn.com/news/371068/jsmm-criticizes-water-projects-army-operation|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> 1991ع جسمم پانی د‏‏ی کمی تے پانی دے مسائل دا ذمیوار پنجاب نو‏‏ں سمجھدی ا‏‏ے۔ تنظیم 1991ع دے پانی دے سمجھوت‏ے دے خلاف اے تے تنظیم دا مطالبا اے کہ 1954 ع پانی دے سمجھوت‏ے دے تحت سندھ نو‏‏ں پانی دتا جائے۔<ref name="اپریل 9, 2001">{{cite web|title=JSMM holds Punjab responsible for water crisis|url=http://199.238.130.165/news/Apr_01/040901.html|publisher=Daily Dawn|accessdate=اپریل 9, 2001}}</ref> ===موجودہ سياسی قیادت===* چيئرمين: [[شفیع محمد برفت|شفيع محمد برفت]] * سينئر وائس چيئرمين: لالہ اسلم پٹھان * وائس چيئرمين: ڈاکٹر زین بھٹو* سیکریٹری جنرل: [[سجاد شر]] * ڈپٹی سیکریٹری: شبير ملاح * مالیات: ذو الفقار جمالی* جوائینٹ سیکریٹری: راجا داہر* نشر و اشاعت: رمیش کمار* رابطہ سیکریٹری: عمران لغاری* پریس سیکریٹری: وحید کھوسو == رياستی الزامات تے تنظيم مخالف کاروائیاں == === رياستی الزام === === تنظيم اُتے د‏‏ی ہوئی ریاستی کاروائیاں === == ہور ویکھو == == حوالے == {{حوالے|2}} {{سندھی قوم پرستی|}} [[گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ اعتزال]] [[گٹھ:سندھ]] [[گٹھ:سندھ د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں]] 4bvat4mmvf6sc9fopxun3wqeotbj3u5 0 79454 706395 663867 2026-04-23T18:19:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706395 wikitext text/x-wiki اس وقت انسانی خون د‏‏ی 30 مختلف سسٹم system دے تحت درجہ بندی د‏‏ی جا سکدی اے جس وچ روگٹھ زندگی وچ ABO تے Rh (یعنی Rhesus ) سسٹم سب تو‏ں زیادہ استعمال ہُندے نيں۔ ABO سسٹم وچ خون دے چار گروپ ہُندے نيں یعنی AB, B, A تے O جدو‏ں کہ Rh سسٹم انہاں ہی چاراں گروپ نو‏‏ں positive یا negative وچ تقسیم کر دیندا اے جس تو‏ں ایہ اٹھ گروپ بن جاندے نيں . == ABO سسٹم == [[فائل:ABO blood type.svg|thumb|کبھے|400px|بلڈ گروپ دا دارومدار خون دے سرخ خلیاں اُتے A تے B اینٹی جنہاں [[مستضد|antigen]] د‏‏ی موجودگی یا غیر موجودگی اُتے ہُندا اے ]] ٭جن لوکاں دا بلڈ گروپ A ہُندا اے انہاں دے [[خون]] دے [[سرخ خونی خلیہ|سرخ خلیات]] RBC اُتے A اینٹی جنہاں [[مستضد|antigen]] موجود ہُندا اے جدو‏ں کہ انہاں دے پلازمہ وچ اینٹی B [[ضد (سائنس)|اینٹی باڈی]] antibody پائ جاندی اے جو حاملہ ماں تو‏ں اس دے بچے تک نئيں پہنچ سکدی۔ <br /> ٭جن لوکاں دا بلڈ گروپ B ہُندا اے انہاں دے خون دے سرخ خلیات RBC اُتے B اینٹی جنہاں [[مستضد|antigen]] موجود ہُندا اے جدو‏ں کہ انہاں دے پلازمہ وچ اینٹی A [[ضد (سائنس)|اینٹی باڈی]] antibody پائ جاندی اے جو حاملہ ماں تو‏ں اس دے بچے تک نئيں پہنچ سکدی۔ <br /> ٭جن لوکاں دا بلڈ گروپ AB ہُندا اے انہاں دے خون دے سرخ خلیات RBC اُتے A تےB دونے اینٹی جنہاں antigen موجود ہُندے نيں جدو‏ں کہ انہاں دے پلازمہ وچ دونے [[ضد (سائنس)|اینٹی باڈی]] antibody نئيں پائ جاندیاں ۔<br /> ٭جن لوکاں دا بلڈ گروپ O ہُندا اے انہاں دے خون دے سرخ خلیات RBC پردونے اینٹی جنہاں antigen موجود نئيں ہُندے جدو‏ں کہ انہاں دے پلازمہ وچ دونے [[ضد (سائنس)|اینٹی باڈی]] antibody پائ جاندیاں نيں۔ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width ="100"|[[طرز ظاہری|Phenotype]] ! width ="100"|[[Genotype]] |- | A || AA or AO |- | B || BB or BO |- | AB || AB |- | O || OO |} اینٹی A اینٹی باڈی antibody خون دے انہاں سرخ خلیات RBC اُتے عمل کردی اے جنہاں بر A اینٹی جنہاں antigen موجود ہُندا اے تے انہاں نو‏ں باہ‏م چپکا agglutinate کر توڑنے دا سبب بندی ا‏‏ے۔ اسی طرح اینٹی B اینٹی باڈی antibody بلڈ گروپ B دے سرخ خلیات د‏‏ی دشمن ہُندی ا‏‏ے۔ == Rhesus یا Rh سسٹم == جن لوکاں دا بلڈ گروپ positive ہُندا اے انہاں دے [[خون]] دے [[سرخ خونی خلیہ|سرخ خلیات]] RBC اُتے Rhesus اینٹی جنہاں antigen موجود ہُندا اے جدو‏ں کہ انہاں دے پلازمہ وچ اینٹی Rhesus اینٹی باڈی antibody نئيں پائ جاندی ا‏‏ے۔ <br /> جن لوکاں دا بلڈ گروپ negative ہُندا اے انہاں دے خون دے سرخ خلیات RBC اُتے Rhesus اینٹی جنہاں antigen موجود نئيں ہُندا اے تے انہاں دے پلازمہ وچ وی اینٹی Rhesus اینٹی باڈی antibody نئيں پائ جاندی۔ یعنی اینٹی Rhesus اینٹی باڈی قدرتی natural اینٹی باڈی نئيں ہُندی۔ ایہی وجہ اے کہ جے کسی negative شخص نو‏‏ں پہلی دفعہ positive خون لگ جائے تاں [[بلڈ ری ایکشن]] نئيں ہُندا مگر ہن اس شخص وچ اینٹی Rhesus اینٹی باڈی بن جاندیاں نيں جو آئندہ positive خون دے لگائے جانے اُتے جان لیوا ری ایکشن کر سکدیاں نيں۔ == Rhesus یا Rh سسٹم تے حمل == اک positive بلڈ گروپ د‏‏ی خاتون دے حمل وچ بچے نو‏‏ں کوئی خطرہ نئيں ہُندا۔<br /> اک negative بلڈ گروپ د‏‏ی خاتون دے پہلے حمل وچ بچے نو‏‏ں کوئی خطرہ نئيں ہُندا خواہ اوہ positive بلڈ گروپ دا بچہ ہو یا negative کا۔ مگر جدو‏ں اک negative بلڈ گروپ د‏‏ی حاملہ خاتون positive بلڈ گروپ دے بچے نو‏‏ں جنم دیندی اے تاں دوران زچگی بچے دے کچھ سرخ خلئی ماں دے دوران خون وچ شامل ہو ک‏ے ماں وچ اینٹی Rhesus اینٹی باڈی antibody بنانے دا سبب بندے نيں (جو حاملہ ماں تو‏ں اس دے بچے تک پہنچ سکدیاں نيں) تے مستقب‏‏ل وچ ہونے والے حمل دے دوران ماں دے جسم وچ پرورش پاندے بچے دے سرخ خلیات نو‏‏ں توڑنے تے حمل ضائع ہونے دا سبب بندیاں نيں۔ ایہی وجہ اے کہ negative بلڈ گروپ د‏‏ی خاتون جے positive بلڈ گروپ دے بچے نو‏‏ں جنم دے تاں اسنو‏ں جلد از جلد اینٹی Rhesus اینٹی باڈی دا انجکشن (مثلا RHEOGRAM ) لگیا دتا جاندا اے جو ماں دے خون وچ داخل شدہ بچے دے سرخ خلیات نو‏‏ں تباہ کر دیندا اے تے ماں دے جسم نو‏‏ں خود اینٹی Rhesus اینٹی باڈی بنانے د‏‏ی ضرورت نئيں رہندی۔ اس طرح مستقب‏‏ل وچ ہونے والے حمل دے دوران اس ماں دے جسم وچ پرورش پاندے بچے نو‏‏ں خطرہ نئيں رہندا۔ <br /> جے positive بلڈ گروپ دے بچے د‏‏ی پیدائش دے بعد negative بلڈ گروپ د‏‏ی خاتون نو‏‏ں ایہ اینٹی Rhesus اینٹی باڈی دا انجکشن نہ لگے تاں اس دے ہر اگلے positive بلڈ گروپ دے بچے دا دوران حمل مرنے دا خطرہ ودھدا چلا جائے گا۔ <br /> negative بلڈ گروپ شماریا‏‏تی دے لئی بہتر ایہی اے کہ اوہ negative بلڈ گروپ دے کسی مرد نال شادی کرن۔ اس طرح بچے وی negative بلڈ گروپ دے ہون گے تے حمل دے خطرات تو‏ں محفوظ رہی نگے۔ == انتقال خون Transfusion == جب کسی مریض نو‏‏ں خون دتا جاندا اے تاں مریض د‏‏ی اپنی اینٹی باڈی تے عطیہ شدہ سرخ خلیات دے درمیان ری ایکشن دا خطرہ بہت زیادہ ہُندا اے جدو‏ں کہ مریض دے اپنے سرخ خلیات تے عطیہ شدہ اینٹی باڈی دے درمیان ری ایکشن دا خطرہ بوہت گھٹ ہُندا ا‏‏ے۔ ویسے تاں ہر مریض نو‏‏ں اوہی خون دتا جاندا اے جداں کہ خود اس دا اپنا خون اے مگر کدی کدی جدو‏ں مریض دے گروپ دا خون دستیاب نہ ہو تاں دوسرے گروپ دا خون وی (احتیاط دے نال) دتا جا سکدا اے مگر اس دے کچھ قواعد نيں * negative گروپ دے مریض نو‏‏ں positive گروپ دا خون نئيں دتا جا سکدا البتہ positive گروپ دے مریض نو‏‏ں negative خون دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ * AB گروپ دے مریض دوسرے گروپ دے لوکاں دا خون لے سکدے نيں مگر انہاں نو‏ں خون دے نئيں سکدے * O گروپ دے لوک دوسرے گروپ والےآں نو‏‏ں خون دے سکدے نيں مگر خود کسی دوسرے گروپ دا خون قبول نئيں ک‏ر سکدے یعنی O گروپ دے مریض نو‏‏ں صرف O گروپ دا ہی خون لگ سکدا ا‏‏ے۔ * A گروپ دا انسان گروپ B نو‏‏ں تے B گروپ دا انسان گروپ A نو‏‏ں خون نہ دے سکدا اے تے نہ لے سکدا اے == دستیابی == زیادہ تر ملکاں وچ گروپ O positive تے A positive بکثرت پایا جاندا اے جدو‏ں کہ گروپ AB negative بہت ہی کمیاب ہُندا اے یعنی اک فیصد دے لگ بھگ یا اس تو‏ں وی کم۔ {| class="wikitable sortable" style="width: 45em; text-align:center" |+'''ABO and Rh blood type distribution by nation (averages for each population)''' |- style="width: 9%" ! style="width: 28%; text-align: right" | Country ! O+!! A+!! B+!! AB+!! &nbsp;O−!! &nbsp;A−!! &nbsp;B−!! AB− |- ! style="text-align: right" | Austria<ref>{{Cite web |title=Austrian Red Cross – Blood Donor Information |url=http://www.roteskreuz.at/47_body.html#blutgruppen |access-date=2019-10-26 |archive-date=2008-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213091214/http://www.roteskreuz.at/47_body.html#blutgruppen |dead-url=yes }}</ref> | 30% || 33% || 12% || 6% || 7% || 8% || 3% || 1% |- ! style="text-align: right" | Australia<ref>[http://www.giveblood.redcross.org.au/page.aspx?IDDataTreeMenu=42&parent=30 Blood Types – What Are They?, Australian Red Cross]</ref> | 40% || 31% || 8% || 2% || 9% || 7% || 2% || 1% |- ! style="text-align: right" | Belgium<ref>[http://www.rodekruiswielsbeke.be/infobloed.html Rode Kruis Wielsbeke – Blood Donor information material]{{dead link|url=http://www.rodekruiswielsbeke.be/infobloed.html|date=December 2007}}</ref> | 38.1% || 34% || 8.5% || 4.1% || 7% || 6% || 1.5% || 0.8% |- ! style="text-align: right" | Canada<ref>[http://www.bloodservices.ca/CentreApps/Internet/UW_V502_MainEngine.nsf/page/Blood%20Types%20and%20Rh%20System?OpenDocument Types & Rh System, Canadian Blood Services]</ref> | 39% || 36% || 7.6% || 2.5% || 7% || 6% || 1.4% || 0.5% |- ! style="text-align: right" | Denmark<ref>[http://www.bloddonor.dk/index.php?id=513 Frequency of major blood groups in the Danish population.]</ref> | 35% || 37% || 8% || 4% || 6% || 7% || 2% || 1% |- ! style="text-align: right" | Finland<ref>[http://www.veripalvelu.fi/asp/system/empty.asp?P=1275 Suomalaisten veriryhmäjakauma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026155416/https://www.veripalvelu.fi/asp/system/empty.asp%3FP%3D1275 |date=2019-10-26 }}</ref> | 27% || 38% || 15% || 7% || 4% || 6% || 2% || 1% |- ! style="text-align: right" | France<ref>{{cite web |url=http://www.chpg.mc/go/article.php3?id_article=111 |title=Les groupes sanguins (système ABO) |accessdate=2006-12-27 |work=Centre Hospitalier Princesse GRACE – Monaco |year=2005 |publisher=C.H.P.G. MONACO |language=French |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225042133/https://www.chpg.mc/go/article.php3?id_article=111%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=yes }}</ref> | 36% || 37% || 9% || 3% || 6% || 7% || 1% || 1% |- ! style="text-align: right" | Germany<ref>[[:de:Blutgruppe#Häufigkeit der Blutgruppen]]</ref> | 35% || 37% || 9% || 4% || 6% || 6% || 2% || 1% |- ! style="text-align: right" | Hong Kong, China<ref>{{Cite web |title=Blood Donation, Hong Kong Red Cross |url=http://www5.ha.org.hk/RCBTS/e_donation.html |access-date=2019-10-26 |archive-date=2008-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221174710/http://www5.ha.org.hk/RCBTS/e_donation.html |dead-url=yes }}</ref> | 40% || 26% || 27% || 7% || <0.3%|| <0.3%|| <0.3%|| <0.3% |- ! style="text-align: right" | Ireland<ref>{{Cite web |title=Irish Blood Transfusion Service :: Share Life, Donate Blood<!-- Bot generated title --> |url=http://www.ibts.ie/generic.cfm?mID=7&sID=102 |access-date=2019-10-26 |archive-date=2008-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503221625/http://www.ibts.ie/generic.cfm?mID=7&sID=102 |dead-url=yes }}</ref> | 47% || 26% || 9% || 2% || 8%|| 5%|| 2%|| 1% |- ! style="text-align: right" | Korea, South<ref>[http://www.gnbc.or.kr/sub01_07_03.html Statistics on annual blood donations 2002–2007, Gyung Nam Blood Center]</ref> | 27.2%|| 35.1%|| 26.1%|| 11.3%|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%|| 0.05% |- ! style="text-align: right" | Netherlands<ref>[http://www.sanquin.nl/ Blood bank Sanquin – Blood Donor information material]</ref> | 39.5%|| 35%|| 6.7%|| 2.5%|| 7.5%|| 7%|| 1.3%|| 0.5% |- ! style="text-align: right" | New Zealand<ref>[http://www.nzblood.co.nz/?t=31 New Zealand Blood Service]</ref> | 38% || 32% || 9% || 3% || 9%|| 6% || 2% || 1% |- ! style="text-align: right" | Poland<ref>[http://rckik.wroclaw.pl/?id=5&go=0 Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wrocławiu]</ref> | 31% || 32% || 15% || 7% || 6% || 6% || 2% || 1% |- ! style="text-align: right" | Sweden<ref>{{Cite web |title=Frequency of major blood groups in the Swedish population. |url=http://www.geblod.nu/general.aspx?PageId=10 |access-date=2019-10-26 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124064308/http://www.geblod.nu/general.aspx?PageId=10 |dead-url=yes }}</ref> | 32% || 37% || 10% || 5% || 6% || 7% || 2% || 1% |- ! style="text-align: right" | UK<ref>{{Cite web |title=Frequency of major blood groups in the UK. |url=http://www.blood.co.uk/pages/all_about.html |access-date=2019-10-26 |archive-date=2009-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011201402/http://www.blood.co.uk/pages/all_about.html |dead-url=yes }}</ref> | 37% || 35% || 8% || 3% || 7% || 7% || 2% || 1% |- ! style="text-align: right" | USA<ref>{{Cite web |title=Blood Types in the U.S. |url=http://bloodcenter.stanford.edu/about_blood/blood_types.html |access-date=2019-10-26 |archive-date=2010-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612052752/http://bloodcenter.stanford.edu/about_blood/blood_types.html |dead-url=yes }}</ref> | 37.4% || 35.7% || 8.5% || 3.4% || 6.6% || 6.3% || 1.5% || 0.6% |} == وراثت == * جے ابا تے امی دونے دا بلڈ گروپ O اے تاں بچےآں دا گروپ وی O ہُندا ا‏‏ے۔ یعنی A, B یا AB نئيں ہو سکدا۔ * جے ابا تے امی دونے دا بلڈ گروپ AB اے تاں کسی وی بچے دا بلڈ گروپ O نئيں ہو سکدا۔ ہاں B,A تے AB ہو سکدا ا‏‏ے۔ * جے ابا تے امی وچو‏ں کسی اک دا بلڈ گروپ AB اے تے دوسرے دا O تاں بچےآں وچو‏ں کسی دا وی بلڈ گروپ AB یا O نئيں ہو سکدا۔ بچے یا تاں A ہون گے یا B۔ * جے ابا تے امی دونے دا بلڈ گروپ negative اے تاں بچےآں دا گروپ وی negative ہُندا ا‏‏ے۔ مگر جے والدین positive ہاں تاں وی انہاں دے بچے negative ہو سکدے نيں۔ ویسے تاں ہر انسان دا بلڈ گروپ ساری زندگی اک ہی رہندا اے مگر انتہائ کدی کدائيں مثالاں دستیاب نيں جنہاں وچ liver transplant تے bone marrow transplant دے بعد مریض دا بلڈ گروپ بدل گیا == ہور ویکھو == * [[خون د‏‏ی بوتل]] * [[خون دا عطیہ]] * [[تھیلیسیمیا]] * [[ہیموگلوبن]] == حوالے == {{حوالے | 2}} {{گٹھ کومنز|Blood types}} [[گٹھ:خون]] [[گٹھ:دمیات]] [[گٹھ:وراثیات]] [[گٹھ:طب]] 7yizrwhzdiquceq32uiglzsfcql2yyy 0 79723 706391 661965 2026-04-23T14:11:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706391 wikitext text/x-wiki یہ '''فہرست امریکی ریاستی تیتلیاں ''' (List of U.S. state butterflies) ا‏‏ے۔ == جدول == {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! ریاست!! ریاستی تیتلی!! دو لفظی<br /> ناں!! تصویر!! سال |- | [[الاباما]] || [[مونارک تتلیاں|Monarch Butterfly]] <br /> (ریاستی حشرہ) || ''Danaus plexippus'' || [[تصویر:Monarch In May.jpg|200px]] || 1989<ref>{{cite web |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/st_masct.html |title=الاباما Official Mascot and Butterfly |accessdate=2007-03-18 |date=2003-11-17 |work=الاباما Emblems، Symbols and Honors |publisher=الاباما Department of Archives & History |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225142/http://www.archives.state.al.us/emblems/st_masct.html%20 |archivedate=2018-12-24 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[ایریزونا]] || [[Two-tailed Swallowtail]] || ''Papilio multicaudata'' || [[تصویر:Papilio multicaudata.jpg|200px]] || 2001<ref>{{cite web|url=http://www.azleg.state.az.us/FormatDocument.asp?inDoc=/ars/41/00860.htm&Title=41&DocType=ARS|title=ایریزونا Revised Statutes|publisher=ایریزونا State Legislature|accessdate=2009-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225134/https://www.azleg.gov/|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> |- | [[آرکنساس]] || [[Diana Fritillary|Diana Fritillary Butterfly]] || ''Speyeria diana'' || [[تصویر:Male Diana Fritillary Megan McCarty27.jpg|200px]] || 2007<ref>[http://www.netstate.com/states/symb/ar_symb.htm آرکنساس - State symbols and emblems]</ref> |- | [[کیلیفورنیا]] || [[California dogface butterfly|California Dogface Butterfly]] || ''Colias eurydice'' || [[تصویر:DogfaceStamp.jpg|200px]] || 1972<ref>{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/insects/ca_insect.htm|title=کیلیفورنیا Government Code، Title 1، Division 2، Chapter 2.|publisher=کیلیفورنیا State Legislature|accessdate=2009-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225138/http://www.netstate.com/states/symb/insects/ca_insect.htm|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> |- | [[کولوراڈو]] || [[Colorado Hairstreak Butterfly]] || ''Hypaurotis crysalus'' || [[تصویر:Colorado Hairstreak, MM.JPG|200px]] || 1996<ref>{{cite web|url=http://www.کولوراڈو.gov/dpa/doit/archives/history/symbemb.htm#Insect|title=Senate Bill 122، 1996; کولوراڈو Revised Statute 24-80-913|publisher=کولوراڈو General Assembly|accessdate=2009-07-16}}</ref> |- | [[ڈیلاویئر]] || Eastern Tiger Swallowtail || ''Papilio glaucus'' || [[تصویر:Pristine Eastern Tiger Swallowtail.jpg|200px]] || 1999<ref>[http://delcode.ڈیلاویئر۔gov/title29/c003/index.shtml#P157_5390 ڈیلاویئر Code Title 29 §&nbsp;315]</ref> |- | [[فلوریڈا]] || [[Heliconius charithonia|Zebra Longwing]] || ''Heliconius charithonia'' || [[تصویر:Zebra longwing butterfly.JPG|200px]] || 1996<ref>{{cite web|url=http://www.leg.state.fl.us/Statutes/index.cfm?Mode=View%20Statutes&Submenu=1&Tab=statutes|title=فلوریڈا Revised Statutes، Title 2، Chapter 10|accessdate=2009-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225137/http://www.leg.state.fl.us/Statutes/index.cfm?Mode=View%20Statutes&Submenu=1&Tab=statutes%20|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> |- | [[جارجیا (امریکی ریاست)|جارجیا]] || Eastern Tiger Swallowtail || ''Papilio glaucus'' || [[تصویر:Pristine Eastern Tiger Swallowtail.jpg|200px]] || 1988<ref>[http://sos.جارجیا۔gov/state_symbols/state_butterfly.html State Butterfly]، Office of [[Secretary of state of جارجیا]] website.</ref> |- | [[ہوائی]] || [[Kamehameha butterfly]] <br /> (ریاستی حشرہ) || ''Vanessa tameamea'' || [[تصویر:Vanessa tameamea1.jpg|200px]] || 2009<ref>{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2009/08/21/alohafriday082109.DTL |title=Emblems of ہوائی a surprise to many Americans |first=Jeanne |last=Cooper |work=سان فرانسسکو Chronicle |date=2009-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225131/https://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2009/08/21/alohafriday082109.DTL%2520 |archivedate=2018-12-24 |accessdate=2019-10-30 }}</ref> |- | [[ایڈاہو]] || [[مونارک تتلیاں|Monarch Butterfly]] <br /> (ریاستی حشرہ) || ''Danaus plexippus'' || [[تصویر:Monarch In May.jpg|200px]] || 1992<ref>{{cite web |url=http://www.shgresources.com/id/symbols/insect/ |title=ایڈاہو Symbols، Insect: Monarch Butterfly |accessdate=2008-03-26 |work=ایڈاہو State Symbols، Emblems، and Mascots |publisher=SHG resources، state handbook & guide |archive-date=2012-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208022908/http://www.shgresources.com/id/symbols/insect/ |dead-url=yes }}</ref> |- | [[الینوائے]] || [[مونارک تتلیاں|Monarch Butterfly]] <br /> (ریاستی حشرہ) || ''Danaus plexippus'' || [[تصویر:Monarch In May.jpg|200px]] || 1975<ref>{{cite web |url=http://www.museum.state.il.us/exhibits/symbols/insect.html |title=State Symbol: الینوائے Official Insect — Monarch Butterfly (''Danaus plexippus'') |accessdate=2008-03-26 |work=[الینوائے] State Symbols |publisher=الینوائے State Museum |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225140/http://www.illinoisstatemuseum.org/content/online-resources |archivedate=2018-12-24 |dead-url=no }}</ref> |- | [[کینٹکی]] || [[Viceroy butterfly|Viceroy Butterfly]] || ''Limenitis archippus'' || [[تصویر:Viceroy Butterfly.jpg|200px]] || 1990<ref>{{cite web|url=http://www.lrc.ky.gov/statrev/frontpg.htm|title=کینٹکی Revised Statutes، Title 1، Chapter 2|publisher=کینٹکی Legislative Research Commission|accessdate=2009-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225144/http://www.lrc.ky.gov/statrev/frontpg.htm|archivedate=2018-12-24|dead-url=yes}}</ref> |- | [[میری لینڈ]] || [[Baltimore Checkerspot|Baltimore Checkerspot Butterfly]] <br /> (ریاستی حشرہ) || ''Euphydryas phaeton'' || [[تصویر:BaltimoreDS.jpg|200px]] || 1973<ref>[http://www.mdkidspage.org/StateSymbols.htm میری لینڈs Kids Page – State Symbols] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227232604/http://www.mdkidspage.org/StateSymbols.htm |date=2014-02-27 }}</ref> |- | [[مینیسوٹا]] || [[مونارک تتلیاں|Monarch Butterfly]] <br /> (ریاستی حشرہ) || ''Danaus plexippus'' || [[تصویر:Monarch In May.jpg|200px]] || 2000<ref>{{cite web |url=http://www.house.leg.state.mn.us/hinfo/govser/GOVSER2.pdf |accessdate=2008-03-26 |format=PDF |title=مینیسوٹا State Symbols |publisher=مینیسوٹا House of Representatives |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225136/http://www.house.leg.state.mn.us/hinfo/govser/GOVSER2.pdf%20 |archivedate=2018-12-24 |dead-url=no }}</ref> |- | [[مسیسپی]] || [[Spicebush Swallowtail]] || ''Papilio troilus'' || [[تصویر:Spicebush Swallowtail in August.jpg|200px]] || 1991<ref>[http://www.sos.state.ms.us/ed_pubs/bluebook/2000pdfs/symbols.pdf State Symbols] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091104165906/http://www.sos.state.ms.us/ed_pubs/bluebook/2000pdfs/symbols.pdf |date=2009-11-04 }}، p. 4. Office of the Secretary of State of مسیسپی۔ Retrieved 2008-03-29</ref> |- | [[مونٹانا]] || [[Mourning cloak|Mourning Cloak Butterfly]] || ''Nymphalis antiopa'' || [[تصویر:Nymphalis antiopa.JPG|200px]] || |- | [[نیو ہیمپشائر]] || [[Karner Blue|Karner Blue Butterfly]] || ''Lycaeides melissa'' ssp. ''samuelis'' || [[تصویر:Lycaeides melissa samuelis (cropped).jpg|200px]] || 1992<ref>[http://www.nh.gov/nhinfo/animal.html State Animal]، the نیو ہیمپشائر Almanac، نیو ہیمپشائر State Library. Retrieved 2008-03-29.</ref> |- | [[نیو میکسیکو]] || [[Sandia Hairstreak|Sandia Hairstreak Butterfly]] || ''Callophrys mcfarlandi'' || [[تصویر:TransparentPlaceholder.png|200px]] || 2003<ref>[http://www.nmlegis.gov/Sessions/03%20Regular/bills/house/HB0013.pdf House Bill 13، 46th Legislature of the State of نیو میکسیکو]</ref> |- | [[نیو یارک]] || [[Limenitis arthemis|Red Spotted Purple or White Admiral Butterfly]] || ''Limenitis arthemis'' || [[تصویر:Red Spotted Purple.JPG|200px]] || 2008<ref>[http://www.karnerblueforstatebutterfly.org/StateButterflyElectionResults.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726213324/http://www.karnerblueforstatebutterfly.org/StateButterflyElectionResults.html |date=2011-07-26 }} Official Results for the نیو یارک State Butterfly Election</ref> |- | [[شمالی کیرولائنا]] || Eastern Tiger Swallowtail || ''Papilio glaucus'' || [[تصویر:Pristine Eastern Tiger Swallowtail.jpg|200px]] || 2012<ref>[http://ncleg.net/EnactedLegislation/SessionLaws/HTML/2011-2012/SL2012-29.html Session Laws، 2012–29]، [[شمالی کیرولائنا General Assembly]] Online. Retrieved 2012-06-22</ref> |- | [[اوکلاہوما]] || Black Swallowtail || ''Papilio polyxenes'' || [[تصویر:Pristine Black Swallowtail.jpg|200px]] || 1996<ref>[http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/5-colorsec.pdf اوکلاہوما Almanac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325112048/http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/5-colorsec.pdf |date=2009-03-25 }}، State Emblems (pp. 37-40)</ref> |- | [[اوریگون]] || [[Oregon Swallowtail]] <br /> (ریاستی حشرہ) || ''Papilio oregonius'' || [[تصویر:Papiliooregoniusstamp.jpeg|200px]] || |- | [[جنوبی کیرولائنا]] || Eastern Tiger Swallowtail || ''Papilio glaucus'' || [[تصویر:Pristine Eastern Tiger Swallowtail.jpg|200px]] || 1994<ref>[http://www.scstatehouse.net/studentpage/butterfl.htm The State Butterfly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030530222518/http://www.scstatehouse.net/studentpage/butterfl.htm |date=2003-05-30 }}، [[جنوبی کیرولائنا Legislature]] Online. Retrieved 2008-03-29</ref> |- | [[ٹینیسی]] || [[Zebra Swallowtail]] || ''Eurytides marcellus'' || [[تصویر:Eurytides marcellus 1 – Desert Botanical Garden.jpg|200px]] || 1995<ref>[http://ٹینیسی۔gov/sos/symbols/symbols.htm State Symbols]، ٹینیسی Department of State. Retrieved 2008-03-29</ref> |- | [[ٹیکساس]] || [[مونارک تتلیاں|Monarch Butterfly]] <br /> (ریاستی حشرہ) || ''Danaus plexippus'' || [[تصویر:Monarch In May.jpg|200px]] || 1995<ref>{{cite web |url=http://www.tsl.state.tx.us/ref/abouttx/symbols.html |accessdate=2008-03-26 |title=ٹیکساس State Symbols |publisher=The ٹیکساس State Library and Archives |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225130/https://www.tsl.texas.gov/ref/abouttx/symbols.html%20 |archivedate=2018-12-24 |dead-url=no }}</ref> |- | [[ورمونٹ]] || [[مونارک تتلیاں|Monarch Butterfly]] <br /> (ریاستی تیتلی) || ''Danaus plexippus'' || [[تصویر:Monarch In May.jpg|200px]] || 1987<ref>{{cite web | url=http://www.libraries.xn--wgb4bdfc90a.gov/www/html/emblems/butterfly.htm | accessdate=2008-03-26 | title=(ورمونٹ) State Butterfly | publisher=ورمونٹ Department of Libraries | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080518004053/http://www.libraries.xn--wgb4bdfc90a.gov/www/html/emblems/butterfly.htm | archivedate=2008-05-18 | dead-url=yes }}</ref> |- | [[ورجینیا]] || Eastern Tiger Swallowtail || ''Papilio glaucus'' || [[تصویر:Pristine Eastern Tiger Swallowtail.jpg|200px]] || |- | [[مغربی ورجینیا]] || [[مونارک تتلیاں|Monarch Butterfly]] <br /> (ریاستی تیتلی) || ''Danaus plexippus'' || [[تصویر:Monarch In May.jpg|200px]] || 1995<ref>{{cite web |url=http://www.wv.gov/govdirectory/statgeninfo.pdf |accessdate=2008-03-26 |format=PDF |title=مغربی ورجینیا Statistical Information، General State Information |publisher=Official مغربی ورجینیا Web Portal |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411045927/http://www.wv.gov/govdirectory/statgeninfo.pdf |archivedate=2008-04-11 |dead-url=no }}</ref> |- | [[وائیومنگ]] || [[Callophrys sheridanii|Sheridan's Hairstreak]] || ''Callophrys sheridanii'' ||[[تصویر:Callophrys sheridanii 15737 (cropped).JPG|200px]] || 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.netstate.com/states/symb/butterflies/wy_sheridans_green_hairstreak.htm |title=وائیومنگ State Butterfly، Sheridan's Green Hairstreak، (Callophrys sheridani) from |publisher=Netstate.com |date= |accessdate=2010-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225138/http://www.netstate.com/states/symb/butterflies/wy_sheridans_green_hairstreak.htm%20 |archivedate=2018-12-24 |dead-url=no }}</ref> |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{ریاستی نشان}} {{فہارست ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاستیں}} [[گٹھ:امریکہ]] [[گٹھ:علامات ریاستہائے متحدہ بلحاظ ریاست]] r8vq163tiugap3x76zzf7fd4cghk5wd 0 81889 706396 644175 2026-04-23T18:42:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706396 wikitext text/x-wiki ''بھارتی ریاست بنگال وچ ہندومت دے لئی، ویکھو: [[مغربی بنگال وچ ہندومت]]'' {{Historical populations |title = تاریخی ہندو آبادی |type = |footnote = *1971ء د‏‏ی مردم شماری بوجہ [[جنگ آزادی بنگلہ دیش]] ملتوی ہوئی۔ |align = left |width = |state = |shading = |pop_name = |percentages = |source = [https://books.google.com/books?id=4w1kq_A4oCEC&pg=PA63 God Willing: The Politics of Islamism in Bangladesh] by [[علی ریاض]]، صفحہ۔ 63 <br /> [[بنگلہ دیش دفتر شماریات]] (بی بی ایس)<ref name="bbs" /> |1901 | 9,546,240 |1911 | 9,939,825 |1921 | 10,176,030 |1931 | 10,466,988 |1941 | 11,759,160 |1951 | 9,239,603 |1961 | 9,379,669 |1974 | 9,673,048 |1981 | 10,570,245 |1991 | 11,178,866 |2001 | 11,379,000 |2011 | 12,492,427 |2017 | 17,000,000 }} {{ہندومت بلحاظ ملک}} '''ہندومت''' '''بنگلہ دیش''' وچ دوسرا وڈا مذہب اے، بنگلہ دیش دفتر شماریات د‏‏ی 2011ء د‏‏ی بنگلہ دیش مردم شماری دے مطابق ہندومت کل آبادی دے 8.96% عوام دا مذہب ا‏‏ے۔ آبادی دے لحاظ تو‏ں، [[بنگلہ دیش]] [[بھارت]] تے [[نیپال]] دے بعد تیسرا وڈا ہندو آبادی والا ملک ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-analysis-are-there-any-takeaways-for-muslims-from-the-narendra-modi-government-1992395 |title=[Analysis] Are there any takeaways for Muslims from the Narendra Modi government? |publisher=DNA |date=27 مئی 2014 |access-date=2014-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106011956/https://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-analysis-are-there-any-takeaways-for-muslims-from-the-narendra-modi-government-1992395 |archivedate=2019-01-06 |dead-url=no }}</ref> بنگلہ دیش دفتر شماریات (بی بی ایس) دے مطابق، {{nbsp}} 2015ء وچ 17 ملین ہندو آبادی سی۔<ref name="bbs">{{cite news|title=Bangladesh’s Hindus number 1.7 crore, up by 1 p.c. in a year: report|url=http://www.thehindu.com/news/international/Bangladesh%E2%80%99s-Hindus-number-1.7-crore-up-by-1-p.c.-in-a-year-report/article14397035.ece|work=[[دی ہندو]]|date=23 جون 2016|language=بھارتی انگریزی|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106012001/https://www.thehindu.com/news/international/Bangladesh%E2%80%99s-Hindus-number-1.7-crore-up-by-1-p.c.-in-a-year-report/article14397035.ece|archivedate=2019-01-06|accessdate=2019-11-18}}</ref> قدرتی طور پر، بنگلہ دیشی [[ہندو مت]] د‏‏ی ہیئت، رسم و رواج تے ہندو عبادات پڑوسی بھارتی ریاست [[مغربی بنگال]] دے ہندومت دے مماثل نيں، مغربی بنگال تے بنگلہ دیش (اک دور وچ اس دا ناں [[مشرقی بنگال]] دے طور اُتے مشہور ہواا) 1947ء وچ تقسیم ہند تک متحدہ علاقہ سی جو بنگال کہلاندا۔ بنگلہ دیشی ہندؤاں د‏‏ی اکثریت [[بنگالی ہندو]] ا‏‏ے۔ مونث خدا (''[[دیوی (ہندومت)|دیوی]]'') – عزت و احترام وچ [[درگا]] یا [[کالی]] تو‏ں وسیع پیمانے اُتے عقیدت پائی جاندی اے – اکثر اس وچ دیوی دے مذکر (شوہر) [[شیو]] نو‏‏ں وی شامل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ [[شیو مت|شیو د‏‏ی پوجا]] بنگلہ دیش وچ اعلیٰ ذاتاں وچ کيتی جاندی اے، [[ویشنو مت|وشنو د‏‏ی پوجا]] تو‏ں (عام طور اُتے اس دے ''[[اوتار|اوتاراں]]'' یا [[تجسیم]] [[رام]] یا [[کرشن]] د‏‏ی صورت وچ ) موجودہ دور وچ انسانیت متعلقہ سوچ تو‏ں ذات پات دے نظام وچ تبدیلی آئی ا‏‏ے۔ [[وشنو]] د‏‏ی بنگال وچ پوجا مرد تے عورت دے درمیان وچ اتحاد دے اصولاں محبت تے وارفتگی دے لئی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ہندو عقیدے د‏‏ی اس صورت نے [[تصوف]] د‏‏ی اسلامی روایت نو‏‏ں متاثر کیتا اے تے ہندو مسلم دے درمیان وچ گل گل نو‏‏ں اگے ودھایا ا‏‏ے۔ بنگلہ دیشی ہندومت وچ عموماً مذہبی غسل، اقرار کرنا، مقدس دریاؤں، پہاڑاں تے ہندو مقابر د‏‏ی زیارت کرنے جداں رسوم و رواج پائے جاندے نيں۔ عام ہندو عوام مسلما‏ن [[پیر (تصوف)|پیراں]] دے مزارات اُتے جاندے نيں۔ [[اہنسا]] دے قانون تو‏ں مراد ساری دنیا وچ وڈے گوشت (بیف) تو‏ں کلی اجتناب کرنا لیا جاندا ا‏‏ے۔ تمام بنگلہ دیشی ہندو سبزی خور نيں لیکن ایہ وڈے گوشت دے علاوہ وی ہور تمام طرح دا گوشت نہ کھانا بہت وڈی پرہیزگاری مندے نيں۔ براہمن یا اُچی ذات دے بنگلہ دیشی ہندو، جنوبی ایشیا دے دوسرے اُچی ذات دے ہندوواں دے برعکس، عام طور اُتے مچھلی تے مرغی گوشت کھاندے نيں۔ ایہ بھارتی ریاست مغربی بنگال د‏‏ی طرح دا ماحول اے، جتھ‏ے بنگلہ دیش د‏‏ی طرح ہندو مرغی، مچھلی، انڈے تے بکری وغیرہ دا گوشت کھاندے نيں۔ == آبادیات == 2011ء د‏‏ی بنگلہ دیش مردم شماری دے مطابق بنگلہ دیش وچ ہندو آبادی د‏‏ی تعداد 11,379,000 ا‏‏ے۔ پر، کچھ اندازےآں تو‏ں بنگلہ دیش وچ ہندو آبادی 12 ملین ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔2000ء د‏‏ی دہائی وچ بنگلہ دیش وچ ہندو آبادی نو‏‏ں علاقہ دے لحاظ تو‏ں جائزہ لیا گیا تو، ہندو اکثریت‏ی علاقےآں وچ [[گوپال گنج ضلع، بنگلہ دیش|گوپال گنج]]، [[دیناج پور ضلع، بنگلہ دیش|دیناج پور]]، [[سلہٹ]]، [[سونم گنج ضلع]]، [[مایمن سنگھ]]، [[کھلنا]]، جسوری، [[چٹاگانگ]] تے چٹاگانگ پہازی دے کچھ علاقے شامل سن ۔ دارالحکومت‏ی شہر [[ڈھاکہ]] وچ ، ہندو مسلماناں دے بعد دوسرے نمبر اُتے نيں تے داراحکومت وچ ہندؤاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد تے پرانے شہر دے شانکری بازار دے علاقے وچ ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" |+ ''بنگلہ دیش وچ ہندو آبادی کمی پیشی'' |- ! سال ! فیصد (%) |- | '''1901''' | 33.00 |- | '''1911''' | 31.50 |- | '''1921''' | 30.60 |- | '''1931''' | 29.40 |- | '''1941''' | 28.00 |- | '''1951''' | 22.05 |- | '''1961''' | 18.50 |- | '''1974''' | 13.50 |- | '''1981''' | 12.13 |- | '''1991''' | 10.51 |- | '''2001''' | 9.20 |- | '''2011''' | 8.96 |- | '''2015''' | 10.7 |} == ہندو آبادی بلحاظ انتظامی ڈویژن == [[File:Bangladesh Hindu Map.png|thumb|300px|ہندو آبادی بلحاظ فیصد]] {| class="wikitable" |+ ''بنگلہ دیش بھر وچ ہندو آبادی'' |- ! ضلع ! فیصد (%) |- | '''باریسال''' | 9.70 |- | '''چٹاگانگ''' | 10.65 |- | '''ڈھاکہ''' | 8.50 |- | '''کلنا''' | 11.20 |- | '''راج شاہی''' | 10.09 |- | '''رنگ پور''' | 9.09 |- | '''سہلٹ''' | 8.60 |} == قابل ذکر بنگلہ دیشی ہندو == === سیاست === * [[سریندر کمار سنہا]] * [[کامریڈ]]، مونی سنہی، اولین جنرل سیکرٹری [[بنگلہ دیش د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] * === سنیما === * [[شبنم (اداکارہ)|شبنم]] == ہور ویکھو == {{باب|بنگلہ دیش|ہندومت}} * [[بنگلہ دیش وچ مذہب]] * [[مغربی بنگال وچ ہندومت]] * [[بھارت وچ ہندومت]] * [[نیپال وچ ہندومت]] * [[پاکستان وچ ہندومت]] * [[ہندومت بلحاظ ملک]] == حوالے == {{Loc}} {{حوالے|colwidth=30em}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html CIA World Factbook: Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html |date=2021-01-01 }} * [https://web.archive.org/web/20051104004612/http://www.uscirf.gov/mediaroom/news/news_archive/2005/جولائی/07202005_haf.html United States Commission on International religious freedom] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1670410.stm Bangladesh Hindus 'will not go back'] * [https://web.archive.org/web/20060223104246/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=4350 ‘It is a war against the Hindus in Bangladesh’] * [http://www.hinduamericanfoundation.org/campaigns_human_rights_hhr2005_executive_summary.htm HAF Report Summary on Bangladeshi Hindus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927210941/http://www.hinduamericanfoundation.org/campaigns_human_rights_hhr2005_executive_summary.htm |date=2007-09-27 }} * [https://web.archive.org/web/20060913022017/http://www.web.amnesty.org/library/Index/ENGASA130062001?open&of=ENG-2S4 Amnesty International] * [http://www.hrcbm.org/ Human Rights Congress for Bangladeshi Minorities] * [http://www.hindunet.org/hindu_history/modern/hindu_bangla.html Genocide in East Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180724181025/http://www.hindunet.org/hindu_history/modern/hindu_bangla.html |date=2018-07-24 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7159169.stm Police hunt stolen Vishnu statues] {{موضوعات ایشیا|suffix=ماں ہندومت | title=ایشیا وچ [[ہندو مت]]}} [[گٹھ:ہندومت بلحاظ ملک]] [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ ہندومت]] [[گٹھ:ہندو مت]] 7xk9ma76pn86ccvfsc15d4bx5k2ejlr 0 88999 706437 706251 2026-04-24T08:37:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706437 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Iraq War|combatant2a='''Post-invasion (2003–11)'''<br />{{flagicon image|Flag of the Ba%27ath Party.svg}} '''[[Arab Socialist Ba'ath Party&nbsp;– Iraq Region|Ba'ath loyalists]]''' * [[File:Logo of the Supreme Command for Jihad and Liberation.png|25px|link=]] [[Supreme Command for Jihad and Liberation]] * {{flagicon|Ba'athist Iraq}} [[Army of the Men of the Naqshbandi Order]] ---- [[Iraqi insurgency (2003–11)#Sunni Islamist|'''Sunni insurgents''']] * {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Al-Qaeda in Iraq]] (2004–06) * {{flagdeco|ISIL}} [[Islamic State of Iraq]]<ref name="YouTube">{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=2a01Rg2g2Z8#t=745|title=President Barack Obama Speaks With VICE News|date=16 March 2015|publisher=YouTube}}</ref> (from 2006) * [[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Islamic Army of Iraq]] * [[Ansar al-Sunnah]] (2003–07) ---- [[Iraqi insurgency (2003–11)#Shia Islamist|'''Shia insurgents''']] * {{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Mahdi Army]] * [[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Special Groups (Iraq)|Special Groups]] * {{flagicon image|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Asa'ib Ahl al-Haq]] * [[Combatants of the Iraq War|Others]] ''Supported by'':<br />{{IRN}} * {{flagicon image|Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border=no}} [[Quds Force]]<ref>{{cite web|url=http://uk.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7?r=US&IR=T|title=Operations By Iran's Military Mastermind – Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider|access-date=24 September 2020|archive-date=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707121621/http://uk.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7?r=US&IR=T|dead-url=yes}}</ref> ---- For fighting between insurgent groups, see [[Sectarian violence in Iraq (2006–08)]].|notes='''*''' "injured, diseased, or other medical": required medical air transport. UK number includes "aeromed evacuations".<br />'''**''' '''Total excess deaths''' include all additional deaths due to increased lawlessness, degraded infrastructure, poorer healthcare, etc.<br />'''***''' '''Violent deaths only''' – does not include excess deaths due to increased lawlessness, poorer healthcare, etc.|casualties3='''Estimated deaths''':<br />'''[[Lancet surveys of Iraq War casualties|''Lancet'' survey]]**''' (March 2003&nbsp;– July 2006): '''654,965''' (95% CI: 392,979–942,636)<ref name="lancetOct2006">{{cite web|url=http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |title=Mortality after the 2003 invasion of Iraq: a cross-sectional cluster sample survey |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907130701/http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |archivedate= 7 September 2015 |df=}}&nbsp;{{small|(242&nbsp;KB)}}. By Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, and Les Roberts. ''[[The Lancet]]'', 11 October 2006</ref><ref name="Lancet supplement">{{cite web|url=http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf |title=The Human Cost of the War in Iraq: A Mortality Study, 2002–2006}}&nbsp;{{small|(603&nbsp;KB)}}. By Gilbert Burnham, Shannon Doocy, Elizabeth Dzeng, Riyadh Lafta, and Les Roberts. A supplement to the October 2006 Lancet study. It is also found here: {{cite web|url=http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |title=Archived copy |accessdate=9 May 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128182122/http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |archivedate=28 November 2007 |df=}} [http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf]</ref><br />'''[[Iraq Family Health Survey]]***''' (March 2003&nbsp;– July 2006): '''151,000''' (95% CI: 104,000–223,000)<ref>[http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMsa0707782 "Iraq Family Health Survey"] [[New England Journal of Medicine]] 31 January 2008</ref><br />'''[[ORB survey of Iraq War casualties|Opinion Research Business]]**''': (March 2003&nbsp;– August 2007): '''1,033,000''' (95% CI: 946,258–1,120,000)<ref>{{Cite web|date=2007-09-16|title=Greenspan admits Iraq was about oil, as deaths put at 1.2m|url=http://www.theguardian.com/world/2007/sep/16/iraq.iraqtimeline|access-date=2020-07-12|website=the Guardian|language=en}}</ref> <br />'''[[Iraq Family Health Survey]]***''' (March 2003&nbsp;– July 2006): '''151,000''' (95% CI: 104,000–223,000)<ref>[http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMsa0707782 "Iraq Family Health Survey"] [[New England Journal of Medicine]] 31 January 2008</ref><br />'''PLOS Medicine Study**''': (March 2003&nbsp;– June 2011): '''405,000''' (95% CI: 48,000–751,000) <br />'''Documented deaths from violence''':<br />[[Iraq Body Count project|Iraq Body Count]] (2003&nbsp;– 14 December 2011): '''103,160–113,728''' civilian deaths recorded<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/ |title=Iraq Body Count |accessdate=27 April 2014}}</ref> and '''12,438''' new deaths added from the Iraq War Logs<ref>{{cite web |url=http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/ |title=Iraq War Logs: What the numbers reveal |publisher=Iraq Body Count |accessdate=3 December 2010}}</ref><br />'''[[Associated Press]] '''(March 2003&nbsp;– April 2009): '''110,600'''<ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2009Apr23/0,4675,MLIraqDeathToll,00.html |title=AP Impact: Secret tally has 87,215 Iraqis dead |author=Kim Gamel |date=23 April 2009 |accessdate=26 April 2014 |publisher=Fox News}}</ref> For more information see [[Casualties of the Iraq War]].|casualties2='''Iraqi combatant dead''' (invasion period): 5,388–10,800<ref>[http://www.comw.org/pda/0310rm8ap1.html#10.%20Karbala,%20Karbala%20gap,%20and%20north%20to%20Baghdad] // comw.org</ref><ref>[[خبری اشاعیہ]] (28 October 2003). [http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm "New Study Finds: 11,000 to 15,000 Killed in Iraq War; 30 Percent are Non-Combatants; Death Toll Hurts Postwar Stability Efforts, Damages US Image Abroad"]. [[Project on Defense Alternatives]] (''via'' [[Common Dreams NewsCenter]]). Retrieved 2 September 2010. {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061017165045/http://www.commondreams.org/news2003/1028-01.htm |date=17 October 2006}}</ref><ref>Conetta, Carl (23 October 2003). [http://www.comw.org/pda/0310rm8.html "The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict&nbsp;— Project on Defense Alternative Research Monograph #8"]. Project on Defense Alternatives (''via'' [[Commonwealth Institute (Cambridge, Massachusetts)|Commonwealth Institute]]). Retrieved 2 September 2010.</ref><br />'''Insurgents''' (post-Saddam)<br />'''Killed''': 26,544 (2003–11)<ref>597 killed in 2003,[https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2007-09-26-insurgents_N.htm], 23,984 killed from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 652 killed in May 2004,[http://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/warlogs/] 45 killed in March 2009,[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903190008/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/CJAL-7QPQB7?OpenDocument |date=2009-09-03 }} 676 killed in 2010,[https://www.bloomberg.com/news/2010-12-30/iraq-civilian-deaths-drop-for-third-year-as-toll-eases-after-u-s-drawdown.html] and 590 killed in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a total of 26,544 dead</ref><br /><small>(4,000 [[Iraqi insurgency (2003–2011)#Foreign participants|foreign fighters]] killed by Sep. 2006)<ref>[https://www.theguardian.com/world/2006/sep/28/iraq "4,000 fighters killed, 'al-Qaida in Iraq' tape says."] The Guardian. 28 September 2006.</ref></small><br />'''[[Detainee]]s''': 12,000 (Iraqi-held, in 2010 only)<ref name="cnn1">{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM:WORLD|title=Amnesty: Iraq holds up to 30,000 detainees without trial|publisher=CNN|date=13 September 2010|accessdate=6 January 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101023155150/http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM%3AWORLD|archivedate=23 October 2010}}</ref><br />119,752 insurgents arrested (2003–2007)<ref>[https://www.stripes.com/news/insurgent-body-count-records-released-1.69423 "Insurgent body count documents released."] Stars and Stripes. 1 October 2007. Number of convictions not specified.</ref><br />'''Total dead: 31,608–37,344'''|casualties1='''[[List of Iraqi security forces fatality reports in Iraq|Iraqi security forces]]''' (post-Saddam)<br /> '''Killed''': 17,690<ref>260 killed in 2003,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/19/1013869.htm] 15,196 killed from 2004 through 2009 (with the exceptions of May 2004 and March 2009),[https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/true-civilian-body-count-iraq] 67 killed in March 2009,[https://web.archive.org/web/20120226181744/http://hello.news352.lu/edito-4036-march-violence-claims-252-iraqi-lives.html] 1,100 killed in 2010,[https://web.archive.org/web/20130116094430/http://articles.cnn.com/2011-01-02/world/iraq.casualty.figures_1_iraqi-police-mosul-police-iraqi-troops?_s=PM%3AWORLD] and 1,067 killed in 2011,[https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0Aia6y6NymliRdEZESktBSWVqNWM1dkZOSGNIVmtFZEE#gid=4] thus giving a total of 17,690 dead</ref><br /> '''Wounded''': 40,000+<ref>{{cite web |url=https://fpc.state.gov/documents/organization/77707.pdf |title=Iraq War |publisher=U.S. Department of State |accessdate=18 November 2012}}</ref><br />'''[[Multi-National Force&nbsp;– Iraq|Coalition forces]]'''<br />'''Killed''': 4,825 (4,507 U.S.,<ref>The US [[United States Department of Defense|DoD]] and the [[Defense Manpower Data Center|DMDC]] list 4,505 US fatalities during the Iraq War.[http://www.defense.gov/casualty.pdf][https://dcas.dmdc.osd.mil/dcas/pages/casualties.xhtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329040958/https://dcas.dmdc.osd.mil/dcas/pages/casualties.xhtml |date=2022-03-29 }} In addition to these, two service members were also previously confirmed by the DoD to have died while supporting operations in Iraq,[https://thefallen.militarytimes.com/marine-lance-cpl-angel-r-ramirez/2891852][https://thefallen.militarytimes.com/army-sgt-jerry-l-deloach/3512737] but have been excluded from the DoD and DMDC list. This brings the total of US fatalities in the Iraq War to 4,507.</ref> 179 U.K.,<ref>{{cite web |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |title=Fact Sheets &#124; Operations Factsheets &#124; Operations in Iraq: British Fatalities |publisher=Ministry of Defence of the United Kingdom |accessdate=17 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091011220157/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishFatalities.htm |archivedate=11 October 2009}}</ref> 139 other)<ref>{{cite web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Operation Iraqi Freedom |publisher=iCasualties |accessdate=24 August 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |archivedate=21 March 2011 |df=}}</ref><br />'''Missing/captured''' (U.S.): 17 (9 died in captivity, 8 rescued)<ref>{{cite news | url=http://www.cnn.com/2013/10/30/world/pow-and-mia-in-iraq-and-afghanistan-fast-facts |publisher=CNN |accessdate=5 June 2014 | title=POW and MIA in Iraq and Afghanistan Fast Facts}}; As of July 2012, seven American private contractors remain unaccounted for. Their names are: Jeffrey Ake, Aban Elias, Abbas Kareem Naama, Neenus Khoshaba, Bob Hamze, Dean Sadek and Hussain al-Zurufi. Healy, Jack, "[https://www.nytimes.com/2011/05/22/world/middleeast/22missing.html?pagewanted=all With Withdrawal Looming, Trails Grow Cold For Americans Missing In Iraq]", ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 22 May 2011, p. 6.</ref><br />'''Wounded''': 32,776+ (32,292 U.S.,<ref name="defensecasualty">{{cite web|url=http://www.defense.gov/casualty.pdf |title=Casualty|accessdate=29 June 2016}}</ref> 315 U.K., 212+ other<ref>33 Ukrainians,[http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808232343/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/DPAS-6K9H5Y?OpenDocument |date=2009-08-08 }} 31+ Italians,[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629050836/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2003/11/13/MNGJ730QPA1.DTL |date=2011-06-29 }}[https://web.archive.org/web/20040426022123/http://www.middle-east-online.com/english/?id=9524] 30 Bulgarians,[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3355749.stm][http://www.novinite.com/view_news.php?id=33103] 20 Salvadorans,[https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2009-02-07-salvador-iraq_N.htm] 19 Georgians,[http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513160916/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=18470 |date=2011-05-13 }} 18 Estonians,[http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2009/02/mil-090209-rianovosti06.htm] 16+ Poles,[http://www.novinite.com/view_news.php?id=33116][https://web.archive.org/web/20070612101918/http://iraq.pigstye.net/article.php/JuraTomasz/print][https://web.archive.org/web/20110501084237/http://www.highbeam.com/doc/1P2-16186603.html][https://web.archive.org/web/20110514052449/http://www.militaryphotos.net/forums/showthread.php?19484-Two-Polish-Soldiers-Dead-Five-Injured-in-Iraq-PAP][http://spectator.sme.sk/articles/view/25148] 15 Spaniards,[https://web.archive.org/web/20110429012705/http://www.foxnews.com/story/0,2933,104369,00.html][http://www.thinkspain.com/news-spain/17607/soldier-dead-after-attack-on-spanish-convoy-in-afghanistan] [https://web.archive.org/web/20190402224856/http://www1.albawaba.com/news/five-spanish-soldiers-four-us-troops-injured-iraq-bomb-attacks][http://english.peopledaily.com.cn/200404/09/eng20040409_139905.shtml] 10 Romanians,[http://english.people.com.cn/90001/90777/90853/6708832.html] 6 Australians,[https://web.archive.org/web/20110428201646/http://www.canberratimes.com.au/news/local/news/general/combat-troops-pull-out-of-iraq/780839.aspx] 5 Albanians, 4 Kazakhs,[https://web.archive.org/web/20120130025416/http://iraq.pigstye.net/article.php/20050112090041443/print] 3 Filipinos,[https://web.archive.org/web/20110707174014/http://asianjournalusa.com/rp-troops-to-stay-in-iraq-despite-ambush-p929-67.htm] and 2 Thais,[http://www.abc.net.au/news/stories/2003/12/23/1015519.htm][http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-killed-1-injured-br-0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513184802/http://www.asiantribune.com/news/2003/12/28/iraqi-insurgency-2-thai-soldiers-killed-1-injured-br-0 |date=2013-05-13 }} for a total of 212+ wounded</ref>)<ref name=mil>Many official U.S.&nbsp;tables at [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm "Military Casualty Information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303054755/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/castop.htm |date=3 March 2011}}. See [http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/OIF-Total.pdf latest totals for injury, disease/other medical] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |date=2 June 2011}}</ref><ref name=antiwarcasualties>[http://www.antiwar.com/casualties/ "Casualties in Iraq"].</ref><ref name=icasualties>iCasualties.org (was lunaville.org). Benicia, California. Patricia Kneisler, ''et al.'', [http://icasualties.org/Iraq/index.aspx "Iraq Coalition Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |date=21 March 2011}}</ref><ref name=ukcasualties>[http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm "Defence Internet Fact Sheets Operations in Iraq: British Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114214203/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FactSheets/OperationsFactsheets/OperationsInIraqBritishCasualties.htm |date=14 November 2006}}. UK Ministry of Defense. [http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm Latest combined casualty and fatality tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004051608/http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInIraq/OpTelicCasualtyAndFatalityTables.htm |date=4 October 2012}}.</ref> '''Injured/diseases/other medical*''': 51,139 (47,541 U.S.,<ref>{{cite web |url=http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |title=Archived copy |accessdate=7 February 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110602035127/http://siadapp.dmdc.osd.mil/personnel/CASUALTY/oif-total.pdf |archivedate=2 June 2011}}</ref> 3,598 UK)<ref name=mil /><ref name=icasualties /><ref name=ukcasualties /><br />'''[[Private military company|Contractors]]'''<br />'''[[List of private contractor deaths in Iraq|Killed]]''': 1,554<ref name="dol.gov">{{cite web |url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |title=Office of Workers' Compensation Programs (OWCP) – Defense Base Act Case Summary by Nation |publisher=U.S.&nbsp;Department of Labor |accessdate=15 December 2011}}</ref><ref name="projects.propublica.org">{{cite web |author=T. Christian Miller |url=http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |title=U.S.&nbsp;Government Private Contract Worker Deaths and Injuries |publisher=Projects.propublica.org |date=23 September 2009 |accessdate=23 October 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727185847/http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |archivedate=27 July 2011}}</ref><br />'''Wounded & injured''': 43,880<ref name="dol.gov" /><ref name="projects.propublica.org" /><br />'''[[Sons of Iraq|Awakening Councils]]'''<br />'''Killed''': 1,002+<ref>185 in Diyala from June 2007 to December 2007,[https://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print] 4 in assassination of [[Abdul Sattar Abu Risha|Abu Risha]], 25 on 12 November 2007,[https://www.cbsnews.com/stories/2007/11/15/iraq/main3504599.shtml?source=RSSattr=HOME_3504599] 528 in 2008,[http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |date=10 December 2016}} 27 on 2 January 2009,[https://www.nytimes.com/2009/01/03/world/middleeast/03iraq.html] 13 on 16 November 2009,{{cite web |url=http://www.france24.com/en/node/4926131 |title=Archived copy |accessdate=14 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429002216/http://www.france24.com/en/node/4926131 |archivedate=29 April 2011}} 15 in December 2009,[https://www.nytimes.com/2009/12/30/world/middleeast/30iraq.html] 100+ from April to June 2010,[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/06/20106653940383435.html#] [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128084675] 52 on 18 July 2010,[https://www.theguardian.com/world/2010/jul/18/iraq-suicide-bombings-kill-militia] [http://www.businessweek.com/news/2010-07-18/bombs-targeting-sons-of-iraq-leave-at-least-44-dead.html] total of 1,002+ dead {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418161020/http://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?pagewanted=print |date=18 April 2009}}</ref><br />'''Wounded''': 500+ (2007),<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/01/24/world/middleeast/24sunni.html?_r=1&pagewanted=print |work=The New York Times |first1=Solomon |last1=Moore |first2=Richard A. |last2=Oppel |title=Attacks Imperil U.S.-Backed Militias in Iraq |date=24 January 2008}}</ref> 828 (2008)<ref>{{cite web |author=Greg Bruno |url=http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |title=Finding a Place for the 'Sons of Iraq' |publisher=Council on Foreign Relations |accessdate=26 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161210152350/http://www.cfr.org/iraq/finding-place-sons-iraq/p16088 |archive-date=10 December 2016 |url-status=dead}}</ref> '''Total dead: 25,071'''<br />'''Total wounded: 117,961'''|strength2=[[File:Coat of arms (emblem) of Iraq 1991-2004.svg|20px]] '''[[Iraqi Armed Forces]]''': 375,000 (disbanded in 2003)<br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Special Republican Guard (Iraq)|Special Iraqi Republican Guard]]: 12,000<br />[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Republican Guard (Iraq)|Iraqi Republican Guard]]: 70,000–75,000<br />[[File:Fedayeen Saddam SSI.svg|20px]] [[Fedayeen Saddam]]: 30,000 ---- '''[[Iraqi insurgency (2003–11)#Sunni Militias|Sunni Insurgents]]'''<br />≈70,000 (2007)<ref name=brookings>The Brookings Institution [http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction & Security in Post-Saddam Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002041710/http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf |date= 2 October 2007}} 1 October 2007</ref><br />'''[[القاعدہ]]'''<br />≈1,300 (2006)<ref>Pincus, Walter. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/16/AR2006111601509.html "Violence in Iraq Called Increasingly Complex"]. ''[[دی واشنگٹن پوسٹ]]'', 17 November 2006.</ref><br /> '''[[Islamic State of Iraq]]'''<br />≈1,000 (2008)<br />'''[[Army of the Men of the Naqshbandi Order]]'''<br />≈500–1,000 (2007)|strength1='''[[2003 invasion of Iraq|Invasion forces]]''' (2003)<br />309,000<br />{{flag|United States}}: 192,000<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/2008/04/07/a-timeline-of-iraq-war-tr_n_95534.html|title=A Timeline of Iraq War, Troop Levels|work=The Huffington Post}}</ref><br />{{flag|United Kingdom}}: 45,000<br />{{flag|Australia}}: 2,000<br />{{flag|Poland}}: 194<br />{{flagicon|Kurdistan}} [[پیشمرگہ]]: 70,000 '''[[Multi-National Force&nbsp;– Iraq|Coalition forces]]''' (2004–09)<br />176,000 at peak<br />'''[[United States Forces&nbsp;– Iraq]]''' (2010–11)<br />112,000 at activation<br />'''Security contractors''' 6,000–7,000 (estimate)<ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/m/ds/rls/rm/143420.htm |title=Deputy Assistant Secretary for International Programs Charlene Lamb's Remarks on Private Contractors in Iraq |publisher=U.S. Department of State |date=17 July 2009 |accessdate=23 October 2010}}</ref><br />'''[[Iraqi security forces]]'''<br />805,269 (military and paramilitary: 578,269,<ref>{{cite book |title=The Military Balance 2010|author1=International Institute for Strategic Studies|authorlink1=International Institute for Strategic Studies|author2=Hackett, James (ed.)|date=3 February 2010|publisher=[[روٹلیج]]|location=London|isbn=978-1-85743-557-3|ref=IISS2010}}{{Page needed|date=August 2015}}</ref> police: 227,000)<br />'''[[Awakening movements in Iraq|Awakening militias]]'''<br />≈103,000 (2008)<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/world/middleeast/29iraq.html?hpw |work=The New York Times |title=Troops Arrest an Awakening Council Leader in Iraq, Setting Off Fighting |first1=Alissa J. |last1=Rubin |authorlink1= Alissa J. Rubin |first2=Rod |last2=Nordland |date=29 March 2009 |accessdate=30 March 2010}}</ref><br />'''[[Iraqi Kurdistan]]'''<br />≈400,000 (Kurdish Border Guard: 30,000,<ref>{{cite web |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |title=The Kurdish peshmerga forces will not be integrated into the Iraqi army: Mahmoud Sangawi&nbsp;— Interview |publisher=Ekurd.net |date=22 January 2010 |accessdate=23 October 2010 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402235805/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/1/independentstate3441.htm |dead-url=yes }}</ref> '''[[پیشمرگہ]]''' 375,000)|commander2='''{{flagdeco|Iraq|1991}} [[صدام حسین]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Execution of Saddam Hussein]]'''<br />{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Izzat Ibrahim ad-Douri]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[قصی صدام حسین]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[عدی صدام حسین]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Abid Hamid Mahmud]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Executed]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Ali Hassan al-Majid]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Executed]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Barzan Ibrahim al-Tikriti]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Executed]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Taha Yasin Ramadan]]{{POW}} [[File:Skull and crossbones.svg|15px|link=Executed]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[طارق عزیز (عراقی سیاست دان)|طارق عزیز]]{{POW}}<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Mohammed Younis al-Ahmed]] ---- '''Sunni insurgency'''<br />'''{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[ابو مصعب الزرقاوی]]{{KIA}}'''<br />{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Ayyub al-Masri]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[ابو عمر البغدادی]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg}} [[ابوبکر البغدادی]]<br />[[File:IAILogo.png|25px|link=]] Ishmael Jubouri<br />{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Abdullah al-Shafi'i]]{{POW}} ---- '''Shia insurgency'''<br />'''{{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Muqtada al-Sadr]]'''<br />[[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Abu Deraa]]<br />{{flagicon image|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Qais al-Khazali]]<br />{{flagicon image|}} [[Akram al-Kaabi]] * {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|size=23px}} [[قاسم سلیمانی]]<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/operations-by-irans-military-mastermind-2014-7|title=Operations By Iran's Military Mastermind – Business Insider|date=9 July 2014|work=Business Insider}}</ref>|commander1='''{{flagdeco|Iraq}} [[Ayad Allawi]]'''<br />{{flagdeco|Iraq}} [[Ibrahim al-Jaafari]]<br />{{flagdeco|Iraq}} [[نوری المالکی]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force – Iraq.png|size=23px}} [[Ricardo Sanchez]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force – Iraq.png|size=23px}} [[George W. Casey, Jr.]]<br />{{flagicon image|Flag of Multi-National Force – Iraq.png|size=23px}} [[David Petraeus]]<br />{{flagicon image|Flag of United States Forces – Iraq.png}} [[Raymond T. Odierno]]<br />{{flagicon image|Flag of United States Forces – Iraq.png}} [[Lloyd Austin]]<br />'''{{flagdeco|United States}} [[جارج ڈبلیو بش]]'''<br />{{flagdeco|United States}} [[بارک اوباما]]<br />{{flagdeco|United States}} [[Tommy Franks]]<br />{{flagdeco|United States}} [[ڈونلڈ رمسفیلڈ]]<br />{{flagdeco|United States}} [[رابرٹ گیٹس]]<br />'''{{Flagdeco|United Kingdom}} [[ٹونی بلیئر]]'''<br />{{flagdeco|United Kingdom}} [[Gordon Brown]]<br />{{flagdeco|United Kingdom}} [[ڈیوڈ کیمرون]]<br />'''{{flagdeco|Australia}} [[John Howard]]'''<br />{{flagdeco|Australia}} [[Kevin Rudd]]<br />'''{{flagdeco|Romania}} [[Ion Iliescu]]'''<br />{{flagdeco|Romania}} [[Traian Băsescu]]<br />'''{{flagdeco|Azerbaijan}} [[الہام علیوف]]'''<br />'''{{flagdeco|Kuwait}} [[Jaber Al-Ahmad Al-Sabah]]'''<br />{{flagdeco|Kuwait}} [[صباح الاحمد الجابر الصباح]]<br />'''{{flagdeco|Italy}} [[Silvio Berlusconi]]''' />{{flagdeco|Spain}} [[José María Aznar]]<br />{{flagdeco|Denmark}} [[Anders Fogh Rasmussen]]<br />{{flagdeco|Poland}} '''[[Aleksander Kwaśniewski]]'''<br />{{flagdeco|Poland}} [[Lech Kaczyński]]|combatant1a='''Post-invasion<br />(2003–11)<br />{{flag|United States}}<br />{{flag|United Kingdom}} {{collapsible list | bullets = yes | titlestyle = background:transparent;font-weight:normal;text-align:left; | title = {{flagicon image|Flag of Multi-National Force – Iraq.png}} [[Multi-National Force&nbsp;– Iraq|MNF–I]] <br /> (2003–09) | {{flag|United States}} <br /> (2003–09) | {{flag|United Kingdom}} <br /> (2003–09) | {{flag|Australia}} <br /> (2003–09) | {{flag|Romania}} <br /> (2003–09) | {{flag|Azerbaijan}} <br /> (2003–08) | {{flag|Kuwait}} <br /> (2003–08) | {{flag|Estonia}} <br /> (2003–09) | {{flag|El Salvador}} <br /> (2003–09) | {{flag|Bulgaria}} <br /> (2003–08) | {{flag|Moldova}} <br /> (2003–08) | {{flag|Albania}} <br /> (2003–08) | {{flag|Ukraine}} <br /> (2003–08) | {{flag|Denmark}} <br /> (2003–08) | {{flag|Czech Republic}} <br /> (2003–08) | {{flag|South Korea}} <br /> (2003–08) | {{flag|Singapore}} <br /> (2003–08) | {{flag|Croatia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Bosnia and Herzegovina}} (2003–08) | {{flag|North Macedonia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Latvia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Poland}} <br /> (2003–08) | {{flag|Kazakhstan}} <br /> (2003–08) | {{flag|Mongolia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Georgia}} <br /> (2003–08) | {{flag|Tonga}} <br /> (2004–08) | {{flag|Japan}} <br /> (2004–08) | {{flag|Armenia}} <br /> (2005–08) | {{flag|Slovakia}} <br /> (2003–07) | {{flag|Lithuania}} <br /> (2003–07) | {{flag|Italy}} <br /> (2003–06) | {{flag|Norway}} <br /> (2003–06) | {{flag|Hungary}} <br /> (2003–05) | {{flag|Netherlands}} <br /> (2003–05) | {{flag|Portugal}} <br /> (2003–05) | {{flag|New Zealand}} <br /> (2003–04) | {{flag|Thailand}} <br /> (2003–04) | {{flag|Philippines}} <br /> (2003–04) | {{flag|Honduras}} <br /> (2003–04) | {{flag|Dominican Republic}} <br /> (2003–04) | {{flag|Spain}} <br /> (2003–04) | {{flag|Nicaragua}} <br /> (2003–04) | {{flag|Iceland}} <br /> (2003–04) }} {{flagdeco|Iraq}} [[History of Iraq|New Iraqi government]] * [[Iraqi Armed Forces]] * [[Awakening Council]] ''Supported by'':<br />{{flagicon|IRN}} [[ایران]]<ref>Elaheh Rostami-Povey, ''Iran's Influence: A Religious-Political State and Society in Its Region'', pp. 130–154, Zed Books Ltd, 2010.</ref><ref>{{cite web |url=http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |title=Archived copy |access-date=12 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305151457/http://cisac.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Felter_Iranian_Strategy_in_Iraq.pdf |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead}}</ref><br />{{nowrap|{{flag|Iraqi Kurdistan}} }} * [[پیشمرگہ]]|partof= [[عراقی تنازع (2003–تاحال)|عراقی تنازع]] تے [[دہشت دے خلاف جنگ]]|combatant2='''Invasion phase (2003)'''<br />{{flagcountry|Ba'athist Iraq}}|combatant1='''Invasion phase (2003)'''<br />{{flag|United States}}<br />{{flag|United Kingdom}}<br />{{flag|Australia}}<br />{{flag|Poland}}<br />{{flagdeco|Kurdistan}} [[پیشمرگہ]]<br />'''Supported by''':<br />{{flag|Italy}}<ref>{{Cite web|url=https://www.toscanaoggi.it/Dossier/Speciali/Guerra-in-Iraq/Il-discorso-di-Berlusconi-alla-Camera|title=Il discorso di Berlusconi alla Camera|website=Toscana Oggi|access-date=2020-09-24|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217180137/https://www.toscanaoggi.it/Dossier/Speciali/Guerra-in-Iraq/Il-discorso-di-Berlusconi-alla-Camera|dead-url=yes}}</ref><br /> {{flag|Netherlands}}<ref>{{cite web|url=https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2010/01/12/rapport-commissie-davids|title=Rapport Commissie-Davids|author=Regering|work=rijksoverheid.nl|accessdate=26 February 2017|date=12 January 2010|archive-date=3 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203172608/https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2010/01/12/rapport-commissie-davids|dead-url=yes}}</ref>|result=* [[2003 invasion of Iraq|Invasion]] and [[History of Iraq (2003–11)|occupation of Iraq]] * Overthrow of [[Arab Socialist Ba'ath Party&nbsp;– Iraq Region|Ba'ath Party]] government and [[execution of Saddam Hussein]] * Emergence of [[Iraqi insurgency (2003–11)|significant insurgency]], rise of [[al-Qaeda in Iraq]], [[Sectarian violence in Iraq (2006–07)|severe sectarian violence]] * Subsequent reduction in violence and depletion of [[القاعدہ]] in Iraq<ref>{{cite magazine|url=http://www.macleans.ca/news/world/the-decline-of-al-qaeda/|title=The decline of al-Qaeda|magazine=[[Maclean's]]|author=Michael Petrou|date=9 September 2011|quote=George W. Bush gambled on surging thousands more troops to the embattled country. It paid off. Al-Qaeda in Iraq is now a diminished force without territory.}}</ref><ref>{{cite book|title=U.S. Conflicts in the 21st Century: Afghanistan War, Iraq War, and the War on Terror|author=Spencer C. Tucker|quote=Al Qaeda in Iraq was decimated by the end of the Iraq War in 2011|isbn=978-1-4408-3879-8|date=14 December 2015|author-link=Spencer C. Tucker}}</ref> * Establishment of [[January 2005 Iraqi parliamentary election|parliamentary democracy]] and formation of new [[Iraqi Shias|Shia]]-led government * [[Withdrawal of U.S. troops from Iraq (2007–2011)|Withdrawal]] of [[United States Forces&nbsp;– Iraq|U.S. forces from Iraq]] in 2011 * Stronger Iranian influence in Iraq<ref>{{cite book |last=Galbraith |first=Peter W. |year=2007 |title=The End of Iraq: How American Incompetence Created a War Without End |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-7432-9424-9}}{{Page needed|date=August 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/23/us-mideast-iran-region-insight-idUSKBN0MJ1G520150323|title=Iran expands regional 'empire' ahead of nuclear deal|newspaper=Reuters|date=23 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationalreview.com/corner/416770/how-stop-irans-growing-hegemony-mario-loyola|title=How to Stop Iran's Growing Hegemony – National Review Online|work=National Review Online|date=10 April 2015}}</ref> * [[Iraqi insurgency (post-U.S. withdrawal)|Escalation of sectarian insurgency after U.S. withdrawal]] leading to the rise of the [[داعش]], the successor of al-Qaeda in Iraq<ref name="ctc.usma.edu">{{cite news |url=https://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826043422/http://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |url-status=dead |archive-date=26 August 2011 |title=The JRTN Movement and Iraq's Next Insurgency &#124; Combating Terrorism Center at West Point |publisher=Ctc.usma.edu |accessdate=2 August 2014 |archivedate=26 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826043422/http://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency }}</ref><ref>{{cite news|url=https://2009-2017.state.gov/p/nea/rls/rm/221274.htm|title=Al-Qaeda's Resurgence in Iraq: A Threat to U.S. Interests|publisher=U.S. Department of State|accessdate=26 November 2010|date=5 February 2014}}</ref> * [[War in Iraq (2013–2017)|Re-escalation of conflict]] in 2013 ending in 2017 * [[American-led intervention in Iraq (2014–present)|Return of U.S. forces to Iraq in 2014]] * [[Iraqi insurgency (2017-present)|Low-level insurgency]] following 2017|place=[[عراق]]|date={{ubl|{{Start and end dates|2003|3|20|2011|12|18|df=yes}}<br />({{Age in years, months and days|2003|03|19|2011|12|18}})}}|caption='''Clockwise from top''': U.S. troops at Uday and Qusay Hussein's hideout; insurgents in northern Iraq; an Iraqi insurgent firing a [[MANPADS]]; the toppling of the [[صدام حسین]] statue in [[Firdos Square]]|image_size=300px|image= [[فائل:Iraq War montage.png|350px|frameless|center]]|campaignbox={{Campaignbox Iraq War}}{{Campaignbox Persian Gulf Wars}}}} '''عراق جنگ''' <ref group="nb">اس تنازع نو‏‏ں ''' دوسری خلیجی جنگ ''' یا ''' تیسری خلیجی جنگ''' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے جو [[ایران عراق جنگ]] نو‏‏ں پہلی خلیجی جنگ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ 2003 تو‏ں 2010 تک جاری رہنے والی جنگ دا عرصہ امریکی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں '' آپریشن عراقی آزادی '' تے 2010–2011ء دے دوران '' آپریشن نیو ڈان '' دے ناں تو‏ں موسوم کيت‏‏ا گیا سی۔</ref> اک [[جنگ|طویل مسلح تنازعہ سی]] جو 2003 وچ امریکا دے زیرقیادت اتحاد دے ذریعہ عراق اُتے [[2003 اُتے عراق اُتے حملہ|حملے دے]] نال شروع ہويا سی جس نے [[صدام حسین|صدام حسین دی]] حکومت دا تختہ الٹ دتا سی۔ ایہ تنازعہ اگلی دہائی دے بیشتر حصے تک جاری رہیا جدو‏ں یرغل دے بعد قابض افواج تے عراقی حکومت دے خلاف بغاوت پیدا ہوئی۔ تخمینے دے پہلے تن تو‏ں چار سالاں وچ اک اندازے دے مطابق 151،000 تو‏ں 1،033،000 عراقی ہلاک ہوئے۔ سن 2011 وچ امریکی فوجیاں نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے واپس لیا گیا سی۔ اُتے ، [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دے]] پھیلاؤ تے [[داعش|دولت اسلامیہ تے عراق]] (داعش) دے علاقائی فائدے دے بعد ، اوبامہ انتظامیہ نے 2014 وچ امریکی فوجاں نو‏‏ں عراق وچ دوبارہ تقرری کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ بوہت سارے سابق فوجی [[صنعت اسلحہ|دفاعی ٹھیکیداراں]] تے نجی فوجی کمپنیاں دے ذریعہ ملازمت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Gielink 2007 149">{{حوالہ کتاب|title=Private Military and Security Companies: Chances, Problems, Pitfalls and Prospects|last=Gielink|first=Dirk|last2=Maarten Buitenhuis|last3=René Moelker|publisher=VS Verlag|year=2007|isbn=978-3-531-14901-1|editor-last=Thomas Jäger, Gerhard Kümmel|page=149|chapter=No Contractors on the Battlefield: The Dutch Military's Reluctance to Outsource}}</ref> امریکا اک نويں اتحاد دے سربراہ 2014 وچ دوبارہ شامل ہوگیا سی۔ شورش تے خانہ جنگی د‏‏ی متعدد جہتاں جاری ني‏‏‏‏ں۔ ایہ حملہ [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|گیارہ ستمبر دے حملےآں دے]] بعد جارج ڈبلیو بش انتظامیہ د‏‏ی [[دہشت خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ دے]] اک حصے دے طور اُتے ہويا ا‏‏ے۔ <ref name="gen">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/generalswarinsid00gord|title=The Generals' War: The Inside Story of the Conflict in the Gulf|last=Gordon|first=Michael|last2=Trainor|first2=Bernard|date=1 March 1995|publisher=Little Brown & Co|location=New York|url-access=registration}}</ref> اکتوبر 2002 وچ ، کانگریس نے [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|صدر بش]] نو‏‏ں عراق دے خلاف فوجی حملہ کرنے دا اختیار دتا ، جے اوہ فیصلہ کردا اے کہ جے ایہ ضروری ہوئے تاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Collins|first=Dan|title=Congress Says Yes To Iraq Resolution|url=https://www.cbsnews.com/news/congress-says-yes-to-iraq-resolution/|website=CBS News|accessdate=12 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190823053520/https://www.cbsnews.com/news/congress-says-yes-to-iraq-resolution/|archivedate=23 August 2019}}</ref> عراق جنگ 20 مارچ 2003 نو‏‏ں شروع ہوئی ، جدو‏ں امریکا ، برطانیہ تے متعدد اتحادی اتحادیاں دے نال مل ک‏ے ، اک " صدمے تے خوف " اُتے بمباری مہم چلا۔ عراقی افواج ملک دے پار تو‏ں تیزی تو‏ں مغلوب ہوگئياں۔ اس حملے دے نتیجے وچ بعثت حکومت دا خاتمہ ہويا ۔ ايس‏ے سال دسمبر وچ صدام حسین نو‏‏ں آپریشن ریڈ ڈان دے دوران گرفتار کيت‏‏ا گیا سی تے [[صدام حسین نو‏‏ں پھانسی|تن سال بعد اسنو‏ں پھانسی دتی گئی سی]] ۔ صدام دے انتقال تے اس دے بعد اتحادیاں د‏‏ی عارضی انتظامیہ دے بدانتظامی دے بعد بجلی دا خلا شیعہ تے [[اہل سنت|سنیاں دے]] وچکار وسیع پیمانے اُتے خانہ جنگی دے نال نال اتحادی افواج دے خلاف اک طویل شورش دا باعث بنا ۔ متشدد باغی گروپاں وچو‏ں بہت ساں د‏‏ی عراق وچ [[ایران]] تے القاعدہ نے حمایت د‏‏ی سی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا نے 2007 وچ 170،000 فوجیاں د‏‏ی تشکیل دے نال جواب دتا۔ اس تعمیر تو‏ں عراق د‏‏ی حکومت تے فوج نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کنٹرول حاصل ہويا تے بوہت سارے لوکاں نے اسنو‏ں کامیابی سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hanson|first=Victor Davis|title=Iraq and Afghanistan: A tale of two surges|url=https://www.cbsnews.com/news/iraq-and-afghanistan-a-tale-of-two-surges/|website=CBS News|accessdate=14 March 2019}}</ref> 2008 وچ ، صدر بش نے عراق تو‏ں تمام امریکی جنگی فوجیاں دے انخلا اُتے اتفاق کيت‏‏ا سی۔ دستبرداری دسمبر 2011 وچ صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما دے]] دور وچ مکمل ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mcclatchydc.com/news/nation-world/world/article24511081.html|title=Unofficial Translation of U.S.-Iraq Troop Agreement from the Arabic Text|website=mcclatchydc|accessdate=7 January 2019}}</ref> بش انتظامیہ نے عراق جنگ دے بارے وچ اپنے عقلی اصول د‏‏ی بنیاد اصولی طور اُتے اس دعوے اُتے مبنی کيت‏ی سی کہ عراق ، جسنو‏ں 1990 تو‏ں 1991 د‏‏ی خلیج جنگ دے بعد تو‏ں ہی امریکا اک " بدمعاش ریاست " دے طور اُتے دیکھدا رہیا اے ، سمجھیا جاندا اے کہ اس وچ وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے پروگرام (ڈبلیو ایم ڈی) دے اک فعال ہتھیار سن ۔ ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Raw Data: Text of Resolution on Iraq|url=https://www.foxnews.com/story/raw-data-text-of-resolution-on-iraq|website=[[Fox News]]|publisher=Associated Press|date=25 March 2015}}</ref> تے ایہ کہ عراقی حکومت نے امریکا تے اس دے اتحادیاں دے لئی خطرہ لاحق کردتا۔ کچھ امریکا &nbsp; عہدے داراں نے صدام اُتے [[القاعدہ]] نو‏‏ں پناہ دینے تے انہاں د‏‏ی حمایت کرنے دا جھوٹھا الزام لگایا سی ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے جابرانہ آمریت دے خاتمے تے عراقی عوام وچ جمہوریت لیانے د‏‏ی خواہش دا حوالہ دتا۔ 2004 وچ ، نائن الیون دے کمیشن نے کہیا سی کہ صدام حسین حکومت تے القاعدہ دے وچکار آپریشنل تعلقات دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.politifact.com/punditfact/statements/2014/dec/14/dick-cheney/cheney-torture-report-saddam-hussein-had-10-year-r/|title=Cheney on torture report: Saddam Hussein 'had a 10-year relationship with al-Qaida'|website=@politifact|language=en|accessdate=28 May 2019}}</ref> عراق وچ WMD دا کوئی ذخیرہ یا اک فعال WMD پروگرام نئيں ملا۔ بش انتظامیہ دے عہدے داراں نے صدام القاعدہ دے متنازعہ تعلقات تے ڈبلیو ایم ڈی دے بارے وچ متعدد دعوے کيتیاں جو خاکہ نگاریاں اُتے مبنی سن ، تے انٹلیجنس حکا‏م نے انہاں نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mcclatchydc.com/news/special-reports/iraq-intelligence/article24461020.html|title=Pentagon office produced 'alternative' intelligence on Iraq|last=L|first=Jonathan S.|last2=Newspapers|first2=ay-McClatchy|website=mcclatchydc|language=en|accessdate=21 April 2019}}</ref> امریکی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی ذہانت دے عقلی تناظر نو‏‏ں ملکی تے بین الاقوامی سطح اُتے وی شدید تنقید دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>{{مردہ ربط|date=March 2019}}{{حوالہ رسالہ|last=Jervis|first=Robert|title=Reports, Politics, and Intelligence Failures: The Case of Iraq|date=February 2006|url=http://www.neuroscience-arena.com/journals/pdf/papers/FJSS_LR_3-52.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022141255/http://www.neuroscience-arena.com/journals/pdf/papers/FJSS_LR_3-52.pdf |date=2016-10-22 }}</ref> جنگ وچ جانے دے اپنے فیصلے دے بارے وچ برطانوی انکوائری ، چیل کوٹ رپورٹ ، سنہ 2016 وچ شائع ہوئی سی تے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا گیا سی کہ فوجی کارروائی ضروری ہوسکدی سی لیکن اس وقت دا ایہ آخری فیصلہ نئيں سی تے ایہ کہ حملے دے نتائج نو‏‏ں کم نئيں سمجھیا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sir John Chilcot's public statement 6 July 2016|url=http://www.iraqinquiry.org.uk/the-inquiry/sir-john-chilcots-public-statement/|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20171123124608/http://www.iraqinquiry.org.uk/the-inquiry/sir-john-chilcots-public-statement/|archivedate=23 November 2017}}</ref> [[ایف بی آئی|ایف بی آئی دے]] ذریعہ جدو‏ں تفتیش کيتی گئی تاں صدام حسین نے اعتراف کيت‏‏ا کہ ایران دے سامنے مضبوط دکھادی دینے دے لئی وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے اسلحہ رکھنے د‏‏ی پیش کش جاری رکھی ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی تصدیق د‏‏ی کہ عراق اُتے امریکی حملے تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار موجود نئيں سن ۔ حملے دے بعد ، عراق وچ 2005 وچ کثیر الجماعتی انتخابات ہوئے۔ [[نوری المالکی]] 2006 وچ وزیر اعظم بنی سن تے 2014 تک اس عہدے اُتے رني‏‏‏‏ں۔ المالکی حکومت نے ایسی پالیسیاں نافذ کيتیاں جو وڈے پیمانے اُتے ملک دے پہلے غالب سنی اقلیت نو‏‏ں دور کرنے تے [[فرقہ واریت|فرقہ وارانہ]] کشیدگی نو‏‏ں ودھانے دے اثرات دے طور اُتے دیکھی گئياں۔ 2014 دے موسم گرما وچ ، داعش نے شمالی عراق وچ اک فوجی کارروائی دا آغاز کيت‏‏ا تے دنیا بھر وچ اسلامی [[خلافت]] دا اعلان کيت‏‏ا ، جس دے نتیجے وچ آپریشن موروثی حل ، امریکا تے اس دے اتحادیاں دا اک ہور فوجی ردعمل سامنے آیا۔ عراق جنگ گھٹ تو‏ں گھٹ اک لکھ شہری ہلاکتاں دے نال نال دسیاں ہزار فوجی ہلاکتاں دا سبب بنی ( تھلے تخمینہ دیکھو)۔ زیادہ تر ہلاکتاں 2004 تے 2007 دے درمیان شورش تے خانہ جنگی دے نتیجے وچ ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد ، [[عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)|عراق وچ 2014–2017 د‏‏ی جنگ]] ، جو اس حملے دا اک ڈومینو اثر سمجھیا جاندا اے ، نے ملک دے اندر 50 لکھ افراد دے بے گھر ہونے دے علاوہ گھٹ تو‏ں گھٹ 67،000 شہری ہلاکتاں وی ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uniraq.org/index.php?option=com_k2&view=item&id=7865:un-casualty-figures-for-iraq-for-the-month-of-august-2017&Itemid=633&lang=en|title=UN Casualty Figures for Iraq for the Month of August 2017|publisher=|access-date=2020-09-24|archivedate=2017-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212193307/http://www.uniraq.org/index.php?option=com_k2&view=item&id=7865:un-casualty-figures-for-iraq-for-the-month-of-august-2017&Itemid=633&lang=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.iom.int/news/displacement-iraq-exceeds-33-million-iom|title=Displacement in Iraq Exceeds 3.3 Million: IOM|date=23 February 2016|website=International Organization for Migration}}</ref><ref>[http://iraqdtm.iom.int] 2,780,406 displaced and 2,844,618 returnees. Retrieved 2 January 2018.</ref> {{Campaignbox Iraq War}}{{Campaignbox Persian Gulf Wars}} == پس منظر == 1990 وچ [[سقوط کوِیت|عراق اُتے کویت اُتے حملے دے]] بعد صدام حسین حکومت دے خلاف بین الاقوامی مخالفت دا آغاز ہويا۔ عالمی برادری نے اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی ، تے 1991 وچ امریکا د‏‏ی سربراہی وچ اک فوجی اتحاد نے عراق کویت تو‏ں بے دخل کرنے دے لئی خلیجی جنگ دا آغاز کيت‏‏ا۔ خلیجی جنگ دے بعد امریکا تے اس دے اتحادیاں د‏‏ی پالیسی دے نال چیک وچ صدام حسین نو‏‏ں رکھنے دے لئی د‏‏ی کوشش کيتی روک تھام . اس پالیسی وچ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دی]] متعدد اقتصادی پابندیاں شامل سن۔ عراقی کردستان تے جنوب وچ کرد [[اہل تشیع|شیعاں]] وچ [[کرد|کرداں]] نو‏‏ں عراقی حکومت دے فضائی حملےآں تو‏ں بچانے دے لئی امریکا تے برطانیہ دے اعلان کردہ عراقی نو فلائی زون دے نفاذ دا اعلان؛ تے عراقی ہتھیاراں دے عراقی ہتھیاراں تو‏ں متعلق اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں اُتے عراق د‏‏ی تعمیل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی جاری معائنہ۔ [[فائل:WeaponsInspector.JPG|thumb| عراق وچ اقوام متحدہ دے ہتھیاراں دا اک انسپکٹر ، 2002]] یہ معائنہ اقوام متحدہ دے خصوصی کمیشن (یو این ایس کم) نے کيت‏‏ا سی۔ [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|یو این ایس]] کم نے [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی دے]] تعاون تو‏ں ، اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کم کيت‏‏ا کہ عراق نے اپنے کیمیائی ، حیاتیاندی ، تے جوہری ہتھیاراں تے سہولیات نو‏‏ں ختم کردتا۔ <ref name="Zilinskas">Zilinskas, Raymond A., "UNSCOM and the UNSCOM Experience in Iraq", ''Politics and the Life Sciences'', Vol. 14, No. 2 (Aug. 1995), 230.</ref> خلیجی جنگ دے بعد د‏‏ی دہائی وچ ، اقوام متحدہ نے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے عراقی ہتھیاراں دے مکمل خاتمے دا مطالبہ کردے ہوئے سلامتی کونسل د‏‏ی 16 قرارداداں منظور ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ممبر ملکاں نے انہاں مایوسیاں نو‏‏ں برساں تو‏ں دسیا کہ عراق خصوصی کمیشن دے کم وچ رکاوٹ ڈال رہیا اے تے اوہ اسلحے تو‏ں پاک ہونے د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لینے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ عراقی عہدیداراں نے انسپکٹرز نو‏‏ں ہراساں کيت‏‏ا تے انہاں دے کم وچ رکاوٹاں ڈالاں ، تے اگست 1998 وچ عراقی حکومت نے انسپکٹرز دے نال تعاون نو‏‏ں مکمل طور اُتے معطل کردتا ، تے ایہ الزام لگایا کہ انسپکٹرز امریکا د‏‏ی جاسوسی کررہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Fisk2007">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=jp2mZr7BoGsC|title=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|last=Robert Fisk|date=18 December 2007|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-42871-4}} Digital copy, does not include page numbers.</ref> جاسوسی دے الزامات نو‏‏ں بعد وچ ثابت کيت‏‏ا گیا۔ اکتوبر 1998 وچ ، عراقی حکومت نو‏‏ں ختم کرنا عراق لبریشن ایکٹ دے نفاذ دے نال ہی امریکی سرکاری خارجہ پالیسی بن گیا۔ اس ایکٹ نے &nbsp; عراقی "جمہوری حزب اختلاف د‏‏ی تنظیماں" دے لئی "عراق وچ جمہوریت وچ منتقلی د‏‏ی حمایت دے لئی اک پروگرام قائم کرنے دے لئی 97 ملین ڈالر فراہ‏م کیہ "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c105:H.R.4655.ENR:|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080711034008/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c105%3AH.R.4655.ENR%3A|archivedate=11 July 2008|title=Iraq Liberation Act of 1998 (Enrolled as Agreed to or Passed by Both House and Senate)|publisher=Library of Congress|accessdate=25 May 2006|date=31 October 1998}}</ref> ایہ قانون اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 687 وچ طے شدہ شرائط تو‏ں متصادم اے ، جس وچ ہتھیاراں تے اسلحے دے پروگراماں اُتے توجہ دتی جاندی اے تے حکومت وچ تبدیلی دا کوئی ذکر نئيں کيت‏‏ا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0687.htm|title=Resolution 687 (1991)|accessdate=25 May 2006|date=8 April 1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060523015627/https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0687.htm|archivedate=23 May 2006}}</ref> عراق لبریشن ایکٹ د‏‏ی منظوری دے اک ماہ بعد ، امریکا تے برطانیہ نے آپریشن ڈیزرٹ فاکس دے ناں تو‏ں عراق اُتے بمباری مہم چلا‏ئی۔ اس مہم دا اک واضح دلیل صدام حسین د‏‏ی کیمیائی ، حیاتیاندی تے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے لئی حکومت کیت‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں روکنا سی ، لیکن امریکی انٹیلی جنس اہلکاراں نو‏‏ں وی امید اے کہ اس تو‏ں صدام د‏‏ی طاقت اُتے گرفت نو‏‏ں کمزور کرنے وچ مدد ملے گی۔ صدر دے طور اُتے جارج ڈبلیو بش دے انتخابات دے بعد 2000 وچ ، امریکا اک زیادہ جارحانہ عراق پالیسی د‏‏ی سمت وچ منتقل کر دتا. سن 2000 دے انتخابات وچ [[ریپبلکن پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ریپبلکن پارٹی دے]] انتخابی پلیٹ فارم وچ صدام نو‏‏ں "ہٹانے" دے منصوبے وچ عراق لبریشن ایکٹ دے "اک ابتدائی نقطہ" دے طور اُتے "مکمل نفاذ" دا مطالبہ کيت‏‏ا گیا سی۔ اُتے ، [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر دے حملےآں]] تک حملے د‏‏ی طرف معمولی رسمی حرکت نئيں ہوئی۔ <ref name="Woodward2004Chap1">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/planofattackdefi00bobw|title=Plan of Attack|last=Bob Woodward|date=21 April 2004|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-7432-6287-3|pages=[https://archive.org/details/planofattackdefi00bobw/page/9 9]–23|author-link=Bob Woodward|url-access=registration}}</ref> == جنگ تو‏ں پہلے دے واقعات == نائن الیون دے بعد ، بش انتظامیہ د‏‏ی قومی سلامتی د‏‏ی ٹیم نے عراق اُتے حملے اُتے فعال طور اُتے بحث کيتی۔ حملےآں دے روز ، سیکریٹری دفاع [[ڈونلڈ رمسفیلڈ|ڈونلڈ رمز فیلڈ]] نے اپنے معاونین تو‏ں پُچھیا: "بہترین معلومات تیز۔ ایہ فیصلہ کرن کہ اک ہی وقت وچ [[صدام حسین]] نو‏‏ں کافی حد تک نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ نہ صرف [[اسامہ بن لادن]] ۔ " صدر بش نے 21 نومبر نو‏‏ں رمزفیلڈ تو‏ں گل کيتی تے انہاں نو‏ں عراق اُتے حملہ کرنے دے جنگی منصوبے او پی ایل 1003 دا خفیہ جائزہ لینے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ۔ <ref>Woodward 2004, 1–3.</ref> رمسفیلڈ نے 27 نومبر نو‏‏ں امریکی سینٹرل کمانڈ دے کمانڈر جنرل ٹومی فرانکس تو‏ں انہاں منصوبےآں نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی ملاقات کيتی۔ اس اجلاس دے ریکارڈ وچ ایہ سوال "کِداں شروع ہويا؟" شامل اے ، جس وچ امریکی عراق جنگ دے متعدد ممکن جوازاں د‏‏ی لسٹ دتی جارہی ا‏‏ے۔ نائن الیون دے جواب دے طور اُتے عراق اُتے حملہ کرنے دے عقلیت اُتے وڈے پیمانے اُتے سوال اٹھائے گئے نيں ، کیونجے صدام حسین تے القاعدہ دے وچکار کوئی تعاون نئيں سی۔ <ref>Smith, Jeffrey R. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/04/05/AR2007040502263.html "Hussein's Prewar Ties To Al-Qaeda Discounted"]. ''The Washington Post'', Friday, 6 April 2007; Page A01. Retrieved on 23 April 2007.</ref> [[فائل:Rumsfeld-Memo-HowStart.jpg|سجے|thumb| 27 نومبر 2001 نو‏‏ں ڈونلڈ رمزفیلڈ میمو تو‏ں اقتباس]] صدر بش نے جنوری 2002 وچ اسٹیٹ آف یونین ایڈریس دے ذریعہ عراق اُتے حملے دے لئی عوامی بنیاد رکھنا شروع کيت‏‏ا ، تے عراق نو‏‏ں ایکسیل آف ایکسیل دا ممبر قرار دتا ، تے کہیا کہ "امریکا امریکا دنیا د‏‏ی خطرنا‏‏ک ترین حکومتاں نو‏‏ں سانو‏ں دھمکی دینے د‏‏ی اجازت نئيں دے گا۔ دنیا دے سب تو‏ں زیادہ تباہ کن ہتھیاراں دے نال۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/01/20020129-11.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090502151928/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/01/20020129-11.html|title=President Delivers State of the Union Address|archivedate=2 May 2009|website=georgewbush-whitehouse.archives.gov}}</ref> بش نے ایہ کہیا تے اس دے باوجود وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے عراقی ہتھیاراں دے خطرہ دے بارے وچ بہت سارے دوسرے سنگین الزامات عائد کردتے اس حقیقت دے باوجود کہ بش انتظامیہ نو‏‏ں معلوم سی کہ عراق دے پاس کوئی جوہری ہتھیار نئيں اے تے نہ ہی اس دے بارے وچ کوئی معلومات نئيں اے کہ آیا عراق دے پاس حیاتیاندی ہتھیار موجود نيں یا نني‏‏‏‏ں۔ <ref>Vox, 9 July 2016, [https://www.vox.com/platform/amp/2016/7/9/12123022/george-w-bush-lies-iraq-war "No, Really, George W. Bush Lied about WMDs"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191010075257/https://www.vox.com/platform/amp/2016/7/9/12123022/george-w-bush-lies-iraq-war |date=2019-10-10 }}</ref> انہاں نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] تو‏ں اپنے خطاب وچ 12 ستمبر 2002 نو‏‏ں عراق اُتے حملے دے لئی بین الاقوامی برادری دے سامنے اپنا مقدمہ باضابطہ طور اُتے شروع کيت‏‏ا۔ <ref>George W. Bush, [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2002/09/20020912-1.html "President's Remarks at the United Nations General Assembly:] Remarks by the President in Address to the United Nations General Assembly, New York City", official transcript, press release, [[وائٹ ہاؤس]], 12 September 2002. Retrieved 24 May 2007.</ref> اُتے ، میجر جنرل گلین شیفر د‏‏ی 5 ستمبر 2002 د‏‏ی اک رپورٹ وچ ایہ انکشاف ہويا اے کہ جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے جے 2 انٹلیجنس ڈائریکٹوریٹ نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا اے کہ عراقی ڈبلیو ایم ڈی پروگرام دے مختلف پہلوآں دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ دا علم لازمی طور اُتے صفر تو‏ں تقریبا 75 فیصد تک سی ، تے انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ ایہ معلومات ، جوہری ہتھیاراں دے اک ممکنہ پروگرام دے پہلوآں اُتے خاص طور اُتے کمزور سی: "عراقی جوہری ہتھیاراں دے پروگرام دے بارے وچ ہماریا علم وڈی حد تک - شاید 90٪ - غلط ذہانت دے تجزیے اُتے مبنی ا‏‏ے۔" "ساڈے اندازے سخت ثبوتاں د‏‏ی بجائے تجزیا‏‏تی مفروضاں تے فیصلے اُتے بہت زیادہ انحصار کردے ني‏‏‏‏ں۔ عراقی جوہری پروگراماں دے لئی ایہ شناختی اڈہ خاص طور اُتے ویرل ا‏‏ے۔ " <ref name="ShafferJ2memo">{{حوالہ ویب|last=Shaffer|first=Glen|title=Iraq: Status of WMD Programs|url=https://www.documentcloud.org/documents/2697361-Myers-J2-Memo.html#document/p1|website=[[Politico]]|accessdate=30 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424014613/https://www.documentcloud.org/documents/2697361-Myers-J2-Memo.html|archivedate=24 April 2016|date=5 September 2002}}</ref> ايس‏ے طرح ، برطانوی حکومت نو‏‏ں اس گل دا کوئی ثبوت نئيں ملیا کہ عراق دے پاس جوہری ہتھیاراں یا وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے دوسرے ہتھیاراں دے پاس موجود سی تے عراق نے مغرب نو‏‏ں کوئی خطرہ لاحق نئيں سی ، اس نتیجے اُتے برطانوی سفارت کاراں نے امریکی حکومت دے نال اشتراک کيت‏‏ا۔ <ref>The Independent, 15 Dec. 2006 [https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/diplomats-suppressed-document-lays-bare-the-lies-behind-iraq-war-428545.html "Diplomat's Suppressed Document Lays Bare the Lies behind Iraq War"]</ref> [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] وچ کلیدی امریکی اتحادیاں ، جداں [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، نے امریکی اقدامات تو‏ں اتفاق کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ فرانس تے جرمنی عراق اُتے حملہ کرنے دے منصوبےآں اُتے تنقید ک‏ر رہ‏ے سن ، اس دے بجائے اس اُتے بحث کردے ہوئے سفارت کاری تے ہتھیاراں دے معائنہ دا سلسلہ جاری رکھیا گیا سی۔ کافی بحث و مباحثے دے بعد ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے اک سمجھوتہ د‏‏ی قرارداد ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1441 منظور د‏‏ی ، جس وچ ہتھیاراں دے معائنے د‏‏ی بحالی د‏‏ی اجازت دتی گئی تے عدم تعمیل دے "سنگین نتائج" دا وعدہ کيت‏‏ا گیا۔ سلامتی کونسل دے ممبران فرانس تے روس نے واضح کيت‏‏ا کہ انہاں نے عراقی حکومت دا تختہ الٹنے دے لئی طاقت دے استعمال نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی انہاں نتائج اُتے غور نئيں کيت‏‏ا۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2364203.stm "France threatens rival UN Iraq draft"]. [[بی بی سی نیوز]], 26 October 2002. Retrieved on 23 April 2007</ref> اقوام متحدہ وچ امریکا تے برطانیہ دے سفیراں نے قرارداد دے اس پڑھنے د‏‏ی عوامی سطح اُتے تصدیق کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://manila.usembassy.gov/wwwhira3.html|title=U.S. Wants Peaceful Disarmament of Iraq, Says Negroponte|date=8 November 2002|publisher=Embassy of the United States in Manila|accessdate=26 May 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060103230014/http://manila.usembassy.gov/wwwhira3.html|archivedate=3 January 2006}}</ref> قرارداد 1441 نے اقوام متحدہ د‏‏ی نگرانی ، توثیق تے معائنہ کمیشن (UNMOVIC) تے بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی دے ذریعہ معائنہ کيت‏‏ا ۔ صدام نے 13 نومبر نو‏‏ں قرارداد منظور د‏‏ی تے انسپکٹرز UNMOVIC دے چیئرمین ہنس بلیکس تے IAEA دے ڈائریکٹر جنرل [[محمد البرادعی|محمد البرادی دی]] ہدایت اُتے عراق واپس آئے۔ فروری 2003 تک ، IAEA نو‏‏ں "عراق وچ جوہری ہتھیاراں دے پروگرام دے احیاء دا کوئی ثبوت یا قابل تر اشارہ نئيں ملا"؛ آئی اے ای اے نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ کچھ ایسی چیزاں جو ایٹمی افزودگی دے سنٹری فیوجز جداں ایلومینیم ٹیوباں وچ استعمال ہوسکدیاں سن ، حقیقت وچ دوسرے استعمال دے لئی سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Statements of the Director General|url=http://www.iaea.org/NewsCenter/Statements/2003/ebsp2003n006.shtml|publisher=IAEA|accessdate=7 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060903185204/http://www.iaea.org/NewsCenter/Statements/2003/ebsp2003n006.shtml|archivedate=3 September 2006|date=6 March 2003}}</ref> مارچ 2003 وچ ، بلکس نے کہیا کہ معائنے وچ پیشرفت ہوئی اے ، تے WMD دا کوئی ثبوت نئيں ملیا سی۔ اکتوبر 2002 وچ ، امریکی کانگریس نے " عراق د‏‏ی قرارداد " منظور د‏‏ی ، جس نے صدر نو‏‏ں عراق دے خلاف "کسی وی طرح دے ضروری وسائل" استعمال کرنے دا اختیار دتا۔ جنوری 2003 وچ سروے کیتے گئے امریکیو‏ں نے اک حملے دے سلسلے وچ وسیع پیمانے اُتے ہور سفارت کاری د‏‏ی حمایت کيتی۔ اُتے ، ايس‏ے سال دے آخر وچ ، امریکیو‏ں نے بش دے اس منصوبے تو‏ں اتفاق کرنا شروع کيت‏‏ا (دیکھو عراق اُتے حملے دے بارے وچ امریکا وچ رائے عامہ )۔ امریکی حکومت اپنے شہریاں نو‏‏ں جنگ کيت‏ی منازل طے کرنے دے لئی وسیع تر گھریلو عوامی تعلقات د‏‏ی مہم وچ مصروف ا‏‏ے۔ امریکیو‏ں نو‏‏ں حد تو‏ں زیادہ یقین سی کہ صدام دے پاس وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار موجود نيں: 85٪ نے ایسا کہیا ، حالانکہ انسپکٹرز نے انہاں ہتھیاراں دا پردہ نئيں کيت‏‏ا سی۔ فروری 2003 تک ، 64٪ امریکیو‏ں نے صدام نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے لئی فوجی کارروائی کرنے د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref name="CBSnews-20030124">[https://www.cbsnews.com/stories/2003/01/23/opinion/polls/main537739.shtml "Poll: Talk First, Fight Later"]. CBS.com, 24 January 2003. Retrieved on 23 April 2007.</ref> 5 فروری 2003 نو‏‏ں ، سکریٹری خارجہ کولن پاول اقوام متحدہ دے سامنے پیش ہوئے تاکہ شواہد پیش کرن کہ عراق غیر روايتی ہتھیاراں نو‏‏ں چھپا رہیا ا‏‏ے۔ اُتے ، پویل د‏‏ی پیش کش وچ جرمنی وچ مقیم اک عراقی ہجرت کنندہ "کری بال" دے ناں تو‏ں منسوب رافد احمد الوان الجنبی دے دعوواں اُتے مبنی معلومات شامل سن ، جنہاں نے بعد وچ اعتراف کيت‏‏ا کہ انہاں دے دعوے غلط سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Lee|last=Ferran|url=http://abcnews.com/Blotter/iraqi-defector-al-janabi-codenamed-curveball-admits-wmd/story?id=12922213|title=Iraqi Defector 'Curveball' Admits WMD Lies, Is Proud of Tricking U.S.|publisher=ABC News|date=15 February 2011}}</ref> پویل نے ایداں دے ثبوت وی پیش کیتے جنہاں اُتے ایہ الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی کہ عراق دے القاعدہ تو‏ں تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ پاول د‏‏ی پیش کش د‏‏ی پیروی دے طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، پولینڈ ، اٹلی ، آسٹریلیا ، ڈنمارک ، جاپان تے اسپین نے عراق وچ طاقت دے استعمال کیت‏‏ی مجاز اک قرارداد د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، لیکن کینیڈا ، فرانس تے جرمنی جداں نیٹو دے ارکان ، روس دے نال مل ک‏ے ، سفارتکاری اُتے زور دتا۔ فرانس تے روس ، امریکا ، برطانیہ ، پولینڈ ، اسپین ، ڈنمارک ، اٹلی ، جاپان ، تے آسٹریلیا تو‏ں آنے والے ممکنہ طور اُتے ویٹو دے نال ہارنے والے ووٹاں دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ [[فائل:Chirac Bush Blair Berlusconi.jpg|thumb| کبھے سے: فرانسیسی صدر جیکس چیراک ، امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] ، برطانیہ دے وزیر اعظم [[ٹونی بلیئر]] تے اٹلی دے وزیر اعظم سلویو برلسکونی ۔ چیراک حملے دے خلاف سی ، ہور تن رہنما اس دے حق وچ سن ۔ ]] مارچ 2003 وچ ، ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، پولینڈ ، آسٹریلیا ، اسپین ، ڈنمارک ، تے اٹلی نے بوہت سارے عوامی تعلقات تے فوجی اقدامات دے نال عراق اُتے حملے د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ 17 مارچ 2003 نو‏‏ں قوم تو‏ں خطاب وچ ، بش نے مطالبہ کيت‏‏ا کہ صدام تے اس دے دو بیٹے ، [[عدی صدام حسین|ادے]] تے [[قصی صدام حسین|قصے]] ، ہتھیار ڈال داں تے عراق چھڈ داں ، تاکہ انہاں نو‏ں 48 گھینٹے د‏‏ی ڈیڈ لائن دتی جائے۔ برطانیہ دے ہاؤس آف کامنز نے 18 مارچ 2003 نو‏‏ں جنگ وچ جانے دے بارے وچ اک مباحثہ کيت‏‏ا جس وچ حکومت‏ی تحریک نو‏‏ں 412 تو‏ں 149 تک منظور کيت‏‏ا گیا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200203/cmhansrd/vo030318/debtext/30318-47.htm|title=Division No. 117 (Iraq)|accessdate=29 October 2011}}</ref> بلیئر انتظامیہ د‏‏ی تریخ وچ ووٹ اک اہ‏م لمحہ سی ، کیو‏ں کہ 1846 وچ کارن قوانین د‏‏ی منسوخی دے بعد ووٹ دے خلاف بغاوت کرنے والے حکومت‏ی ارکان اسمبلی د‏‏ی تعداد سب تو‏ں زیادہ سی۔ جنگ دے احتجاج وچ تن حکومت‏ی وزراء نے استعفیٰ دتا ، جان ڈینھم ، کنگز ہیتھ دے لارڈ ہنٹ تے اس وقت دے رہبر ہاؤس آف کامنز [[رابن کک|رابن کوک]] ۔ === حملے د‏‏ی مخالفت === اکتوبر 2002 وچ ، سابق امریکی صدر [[بل کلنٹن]] نے عراق دے خلاف پہلے از وقت فوجی کارروائی دے ممکنہ خطرات دے بارے وچ متنبہ کيت‏‏ا سی۔ برطانیہ وچ [[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] کانفرنس وچ خطاب کردے ہوئے انہاں نے کہیا: "اک اہ‏م کارروائی دے طور اُتے ، اگرچہ آجکل مناسب اے ، مستقب‏‏ل وچ ناپسندیدہ نتائج دے نال واپس آسکدا ا‏‏ے۔ . . . مینو‏ں اس د‏ی پرواہ نئيں اے کہ جدو‏ں آپ انھاں روانہ کردین گے تاں آپ دے بم تے آپ دے ہتھیار کِنے عین مطابق نيں ، بے گناہ لوک مر جان گے۔ " کانگریس وچ 209 ہاؤس [[ڈیموکریٹک پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ڈیموکریٹس]] وچو‏ں ، 126 نے 2002 دے عراق ریزولوشن دے خلاف ملٹری فورس دے استعمال دے مجاز دے خلاف ووٹ دتا ، حالانکہ سینیٹ وچ 50 وچو‏ں 29 ڈیموکریٹس نے اس دے حق وچ ووٹ دتا۔ صرف اک ریپبلکن سینیٹر لنکن چفی نے اس دے خلاف ووٹ دتا۔ سینیٹ دے تنہا آزاد جیم جیفرڈس نے اس دے خلاف ووٹ دتا۔ ریٹائرڈ امریکی میرین ، سابق نیوی سکریٹری تے مستقب‏‏ل دے امریکی سینیٹر جم ویب نے ووٹ تو‏ں کچھ دیر پہلے ہی لکھیا سی ، "جو لوک عراق وچ یکطرفہ جنگ دے لئی زور دے رہے نيں اوہ اچھی طرح جاندے نيں کہ جے اسيں حملہ کرن تاں اوتھ‏ے تو‏ں نکلنے د‏‏ی کوئی حکمت عملی نئيں ا‏‏ے۔" اسی عرصے وچ ، [[جان پال دوم|پوپ جان پال دوم]] نے امریکی فوجی مداخلت د‏‏ی مذمت کيتی۔ اک نجی ملاقات دے دوران ، انہاں نے جارج ڈبلیو بش تو‏ں وی براہ راست کہیا: "جناب صدر ، آپ عراق د‏‏ی جنگ دے بارے وچ میری رائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ تے گل کرن. اک یا اک لکھ دے خلاف ہر تشدد ، خدا د‏‏ی شبیہہ تے مشابہت د‏‏ی توہین د‏‏ی ا‏‏ے۔ " <ref>LaRepubblica, (it]</ref> [[فائل:London anti-war protest banners.jpg|thumb| ستمبر 2002 وچ لندن وچ جنگ مخالف احتجاج۔ برٹش اسٹاپ دتی وار کولیشن دے زیر اہتمام ، 400،000 تک احتجاج وچ شریک ہوئے۔]] 20 جنوری 2003 نو‏‏ں ، فرانسیسی وزیر خارجہ ڈومینک ڈی ویلپین نے اعلان کيت‏‏ا کہ "سانو‏ں یقین اے کہ فوجی مداخلت بدترین حل ہوئے گا"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ambafrance-us.org/news/statmnts/2003/vilepin012003.asp|title=Press conference of Foreign Affairs Minister Dominique de Villepin (excerpts)|accessdate=13 February 2007|date=20 January 2003|publisher=Embassy of France in the U.S|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060927144309/http://www.ambafrance-us.org/news/statmnts/2003/vilepin012003.asp|archivedate=27 September 2006}}</ref> دراں اثنا ، دنیا بھر وچ جنگ مخالف گروپاں نے عوامی احتجاج دا انعقاد کيت‏‏ا۔ فرانسیسی تعلیمی ڈومینک ریینی دے مطابق ، 3 جنوری تو‏ں 12 اپریل 2003 دے درمیان ، دنیا بھر وچ {{Nowrap|36 ملین}} افراد نے عراق وچ جنگ دے خلاف لگ بھگ 3،000 مظاہرےآں وچ حصہ لیا ، جس وچ 15 فروری 2003 نو‏‏ں ہونے والے مظاہرے سب تو‏ں وڈے سن ۔ [[نیلسن منڈیلا]] نے جنوری دے آخر وچ اپنی مخالفت دا اظہار کردے ہوئے کہیا کہ "مسٹر بش سب کچھ چاہندے نيں اوہ عراقی تیل اے ،" تے سوال اٹھا رہے نيں کہ کیہ بش نے جان بجھ کر اقوام متحدہ نو‏‏ں پامال کيت‏‏ا "کیونجے اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل [اک] سیاہ فام آدمی سن "۔ فروری 2003 وچ ، امریکی فوج دے اعلیٰ جنرل ، ایرک شنسکی نے ، سینیٹ د‏‏ی آرمڈ سروسز کمیٹی نو‏‏ں دسیا کہ عراق نو‏‏ں محفوظ بنانے وچ "کئی لکھ فوجی" لگاں گے۔ دو دن بعد ، امریکی وزیر دفاع [[ڈونلڈ رمسفیلڈ|ڈونلڈ رمز فیلڈ]] نے کہیا کہ جنگ دے بعد دے فوجی دستےآں وچ جنگ جیتنے دے لئی مطلوبہ فوجیاں د‏‏ی تعداد تو‏ں کم ہوئے گا ، تے ایہ کہ "یہ خیال کہ اس وچ کئی لکھ امریدیاں فوجاں لگاں گی ، اس دا نظریہ بہت دور ا‏‏ے۔ " نائب وزیر دفاع پال وولوفواز نے کہیا کہ شنسکی دا اندازہ "نشان تو‏ں دور" سی ، کیونجے دوسرے ملکاں قابض فوج وچ حصہ لاں گے۔ جرمنی دے سکریٹری خارجہ جوشکا فشر نے اگرچہ [[افغانستان]] وچ جرمن فوجاں رکھنے دے حق وچ سن ، اُتے وفاقی چانسلر [[گیرہارڈ شروڈر|شریڈرناں]] مشورہ دتا کہ اوہ عراق د‏‏ی جنگ وچ شامل نہ ہون۔ فشر نے عراق وچ [[انبوہ تباہی ہتھیار|وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار]] رکھنے دے سیکرٹری دے مطلوبہ ثبوت اُتے 2003 وچ 39 واں میونخ سیکیورٹی کانفرنس وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وزیر دفاع ڈونلڈ رمسفیلڈ دا مشہور مقابلہ کيت‏‏ا: "معاف کیجئے ، مینو‏ں یقین نئيں اے ''! ":'' عراق دے خلاف جنگ دے آغاز تے عمومی طور اُتے پہلے از جنگ جنگ دے بش نظریے دے گرد سنگین قانونی سوالات سن ۔ 16 ستمبر 2004 نو‏‏ں ، [[کوفی عنان|اقوام متحدہ]] دے سکریٹری جنرل ، [[کوفی عنان]] نے حملے دے بارے وچ کہیا ، "ميں نے اشارہ کيت‏‏ا اے کہ ایہ اقوام متحدہ دے چارٹر دے مطابق نئيں ا‏‏ے۔ ساڈے نقطہ نظر تو‏ں ، چارٹر دے نقطہ نظر تو‏ں ، ایہ غیر قانونی سی۔ " [[File:House Session October 8 2002 The House of Representatives debated the use of military force with Iraq.webm|thumb|300x300px|The U.S. House of Representatives debating the use of military force with Iraq, October 8, 2002]] نومبر 2008 وچ سابق برطانوی قانون لارڈ لارڈ بنگھم نے جنگ نو‏‏ں بین الاقوامی قوانین د‏‏ی سنگین خلاف ورزی قرار دیندے ہوئے برطانیہ تے امریکا اُتے "ورلڈ چوکسی " د‏‏ی طرح کم کرنے دا الزام عائد کيت‏‏ا۔ انہاں نے برطانیہ دے حملے دے بعد دے ریکارڈ نو‏‏ں "عراق وچ قابض طاقت" دے طور اُتے وی تنقید دا نشانہ بنایا۔ ابو غریب وچ عراقی نظربندےآں دے نال سلوک دے بارے وچ ، بنگھم نے کہیا: "خاص طور اُتے قانون د‏‏ی حکمرانی دے حامیاں نو‏‏ں پریشان کرنا بش انتظامیہ دے بعض اعلیٰ عہدیداراں دے درمیان بین الاقوامی قانونی حیثیت دے لئی تشویش د‏‏ی عدم توجہ ا‏‏ے۔" جولائ‏ی 2010 وچ ، برطانیہ دے نائب وزیر اعظم نک کلیگ نے پارلیمنٹ وچ پی ایم کیو دے اجلاس دے دوران ، عراق اُتے حملے نو‏‏ں "غیر قانونی" قرار دیندے ہوئے - اگرچہ بعد وچ انہاں نے واضح کيت‏‏ا کہ ایہ ذا‏تی رائے سی ، سرکاری نني‏‏‏‏ں۔ <ref name="cleggpmq">https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-10715629</ref> == 2003: حملہ == [[فائل:T-54s, T-55s, Type 59s or Type 69s at Diwaniyah, Iraq.jpg|thumb| القدسیہ دے نیڑے عراقی ٹینکاں د‏‏ی تباہ شدہ باقیات]] [[فائل:U.S. Marines with Iraqi POWs - March 21, 2003.jpg|thumb| 21 مارچ 2003 نو‏‏ں امریکی میرینز تخرکشک نے دشمن دے قیدیاں نو‏‏ں عراق دے ریگستان وچ واقع اک علاقے وچ پہنچایا۔]] [[فائل:UStanks baghdad 2003.JPEG|thumb| بغداد وچ ہینڈز آف وکٹری یادگار اُتے امریکی فوجی]] [[سی آئی اے|مرکزی انٹیلی جنس ایجنسی دی]] پہلی ٹیم 10 جولائ‏ی 2002 نو‏‏ں عراق وچ داخل ہوئی۔ <ref name="operation1">Operation Hotel California, The Clandestine War inside Iraq, Mike Tucker and Charles Faddis, 2008.</ref> ایہ ٹیم سی آئی اے دے خصوصی سرگرمیاں ڈویژن دے ممبراں اُتے مشتمل سی تے بعد وچ اسنو‏ں امریکا دے ممبران نے وی شامل کيت‏‏ا &nbsp; فوج د‏‏ی ایلیٹ جوائنٹ اسپیشل آپریشنز کمانڈ (جے ایس او سی)۔ انہاں نے مل ک‏ے روايتی قوتاں دے حملے د‏‏ی تیاری کرلئی- انہاں کوششاں وچ متعدد عراقی فوجی ڈویژناں دے کمانڈراں نو‏‏ں حملے د‏‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی بجائے ہتھیان سُٹن دے لئی راضی کرنے ، تے انتہائی اعلیٰ خطرے تو‏ں باز آور مشناں دے دوران تمام ابتدائی قائدانہ اہداف د‏‏ی نشاندہی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی کاوشاں تو‏ں [[کرد]] [[پیشمرگہ]] نو‏‏ں حملے دا شمالی محاذ بننے دا اہتمام کيت‏‏ا گیا۔ اس قوت نے مل ک‏ے حملے تو‏ں پہلے عراقی کردستان وچ انصار الاسلام نو‏‏ں شکست دتی تے فیر شمال وچ عراقی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ <ref>A Nation at War: Second Front; Allied Troops Are Flown Into Airfields In North Iraq, By C.&nbsp;J.&nbsp;Chivers, 24 March 2003</ref> آپریشن وائکنگ ہتھوڑا دے ناں تو‏ں مشہور انصار الاسلام دے خلاف لڑائی دے نتیجے وچ عسکریت پسنداں د‏‏ی کافی تعداد وچ ہلاکت ہوئی تے سرگت وچ کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی سہولت نو‏‏ں ننگا کردتا گیا۔ <ref name="operation1">Operation Hotel California, The Clandestine War inside Iraq, Mike Tucker and Charles Faddis, 2008.</ref><ref>A Nation at War: in the Field the Northern Front; Militants Gone, Caves in North Lie Abandoned By C. J. Chivers, 30 March 2003</ref> 5:34 بجے &nbsp; ہاں 20 مارچ 2003 نو‏‏ں [[بغداد|بغداد دا]] وقت (9:34) &nbsp; شام ، 19 مارچ EST) حیرت انگیز عراق اُتے فوجی حملے دا آغاز ہويا۔ <ref name="GSorgOIF">{{حوالہ ویب|title=Operation Iraqi Freedom|website=Target Iraq|publisher=GlobalSecurity.org|date=27 April 2005|url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/iraqi_freedom.htm}}</ref> جنگ دا کوئی اعلان نئيں ہويا سی۔ 2003 وچ عراق اُتے حملے د‏‏ی قیادت [[امریکی فوج|امریکی فوج دے]] جنرل ٹومی فرانکس نے '''"آپریشن عراقی آزادی" کے''' کوڈ ناں ، برطانیہ دے کوڈ ناں آپریشن ٹلیک ، تے آسٹریلیائی کوڈ ناں آپریشن فالکنر دے ذریعہ کيت‏ی سی ۔ اتحادی افواج نے شمال وچ کرد پشمرگہ فورسز دے نال وی تعاون کيت‏‏ا۔ لگ بھگ چالیس دوسری حکومتاں ، " اتحاد د‏‏ی خواہش " نے فوج ، سازوسامان ، خدمات ، سیکیورٹی تے خصوصی دستے فراہ‏م کرکے حصہ لیا ، جس وچ ریاستہائے متحدہ تو‏ں 248،000 فوجی ، 45،000 برطانوی فوجی ، 2،000 آسٹریلیائی فوجی تے اسپیشل فورسز دے 194 پولش فوجی شامل سن ۔ یونٹ جی آر او ایم نے حملے دے لئی کویت نو‏‏ں بھیجیا۔ جارحیت فورس نو‏‏ں عراقی [[کرد]] [[پیشمرگہ|ملیشیا دے دستےآں]] نے وی مدد فراہ‏م د‏‏ی ، جس دا تخمینہ 70،000 تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="MajPeltier">{{حوالہ ویب|url=http://cgsc.cdmhost.com/cgi-bin/showfile.exe?CISOROOT=/p4013coll3&CISOPTR=363|title=Surrogate Warfare: The Role of U.S. Army Special Forces|last=MAJ Isaac J. Peltier|publisher=U.S. Army|page=29|accessdate=13 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211141158/http://cgsc.cdmhost.com/cgi-bin/showfile.exe?CISOROOT=%2Fp4013coll3&CISOPTR=363|archivedate=11 February 2009}}</ref> [[فائل:Type 69 Iraq.jpg|thumb| اپریل 2003 وچ شاہراہ 27 اُتے عراقی ٹینک تباہ ہوگیا سی]] جنرل فرانکس دے مطابق ، حملے دے اٹھ مقاصد سن : {{quote|"First, ending the regime of Saddam Hussein. Second, to identify, isolate, and eliminate Iraq's weapons of mass destruction. Third, to search for, to capture, and to drive out terrorists from that country. Fourth, to collect such intelligence as we can relate to terrorist networks. Fifth, to collect such intelligence as we can relate to the global network of illicit weapons of mass destruction. Sixth, to end sanctions and to immediately deliver humanitarian support to the displaced and to many needy Iraqi citizens. Seventh, to secure Iraq's [[oil field]]s and resources, which belong to the Iraqi people. And last, to help the Iraqi people create conditions for a transition to representative self-government."<ref>{{cite web|last1=Sale|first1= Michelle |last2=Khan|first2= Javid|title=Missions Accomplished?|url= http://learning.blogs.nytimes.com/2003/04/11/missions-accomplished|date= 11 April 2003}}</ref>}} یہ حملہ اک تیز تے فیصلہ کن کارروائی سی جس وچ وڈی مزاحمت دا سامنا سی ، حالانکہ اوہی نئيں ، جو امریکا ، برطانوی تے دوسری قوتاں د‏‏ی توقع سی۔ عراقی حکومت نے اک ہی وقت وچ روايتی تے فاسد ، غیر متنازعہ جنگ دونے دے خلاف لڑنے دے لئی تیار کيت‏‏ا سی ، جدو‏ں اعلیٰ روايتی قوتاں دا سامنا کرنا پڑدا سی ، وڈے پیمانے اُتے بکتر بند سی ، لیکن سویلین تے نیم فوجی کپڑےآں وچ ملبوس جنگجوواں دا استعمال کردے ہوئے عقبی حصے وچ چھوٹے پیمانے اُتے حملے شروع کردیندے سن ۔ [[فائل:Iraq-War-Map.png|سجے|thumb| حملے دے رستےآں تے 2007 تو‏ں لے ک‏ے عراق جنگ کيت‏ی وڈی کارروائیاں / لڑائیاں دا نقشہ]] اتحادی فوج نے جزیرہ نما الفو اُتے اوتھ‏ے دے تیل دے کنوواں تے [[شاہی بحریہ|رائل نیوی]] پولش نیوی تے رائل آسٹریلیائی بحریہ دے جنگی جہازاں د‏‏ی مدد تو‏ں اہ‏م بندرگاہاں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی فضائی تے عمیق حملےآں دا آغاز کيت‏‏ا۔ 3 کمانڈو بریگیڈ تے پولش اسپیشل فورس دے یونٹ جی آر او ایم تو‏ں منسلک ریاستہائے متحدہ میرین کور دے 15 واں میرین ایکسپیڈیشنری یونٹ نے [[ام قصر]] د‏‏ی بندرگاہ اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ [[برطانوی فوج]] د‏‏ی 16 ایئر اسلٹ بریگیڈ نے جنوبی عراق وچ تیل دے کھیتاں نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Iraq War|last=Keegan|first=John|date=2005|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7920-9|page=169|author-link=John Keegan}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://history.army.mil/html/books/059/59-3-1/CMH_59-3-1.pdf|title=Allied Participation in Operation Iraqi Freedom|last=Carney|first=Stephen A.|date=2011|publisher=[[United States Army Center of Military History]]|pages=10, 98}}</ref> یو ایس تھری انفنٹری ڈویژن دا بھاری ہتھیار مغرب د‏‏ی طرف تے فیر شمال د‏‏ی طرف مغربی صحرا دے راستے بغداد د‏‏ی طرف ودھیا ، جدو‏ں کہ پہلی میرین ایکسپیڈیشن فورس ہائی وے دے نال زیادہ آسانی تو‏ں اگے ودھ گئی۔ &nbsp; 1 ملک دے وسط تو‏ں ہُندا ہويا ، تے 1 (یوکے) آرمرڈ ڈویژن مشرقی مارشل لینڈ دے راستے شمال د‏‏ی طرف منتقل ہويا۔ <ref>Keegan, 145.</ref> امریکی اول میرین ڈویژن نے اہ‏م روڈ جنکشن اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک جنگ وچ ناصریہ دے ذریعے لڑی ۔ <ref>Keegan, 148-53.</ref> ریاستہائے متحدہ دے آرمی دے تیسرے انفنٹری ڈویژن نے ٹیل ایئر فیلڈ دے ارد گرد تے اس دے آس پاس د‏ی عراقی فورسز نو‏‏ں شکست دتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq|title-link=Cobra II|last=Gordon|first=Michael R.|last2=Trainor|first2=Bernard E.|publisher=Pantheon|year=2006|isbn=978-0-375-42262-1|page=[https://archive.org/details/cobraiiinsidesto00gord/page/205 205]|author-link=Michael R. Gordon|author-link2=Bernard E. Trainor}}</ref> اس دے عقب وچ ، تیسری ، ناصریہ تے طلیل ایئر فیلڈس محفوظ رہیا &nbsp; انفنٹری ڈویژن د‏‏ی حمایت وچ 101 واں ایئر بورن ڈویژن نے نجف تے کربلا د‏‏ی طرف شمال وچ اپنا حملہ جاری رکھیا ، لیکن شدید ریت دے طوفان نے اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں سست کردتا تے استحکا‏م د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں یقینی بنانے دے ل a رکنا پيا۔ <ref>Keegan, 154-5.</ref> جدو‏ں انہاں نے دوبارہ آغاز کيت‏‏ا تاں انہاں نے کربلا گیپ حاصل کرلیا ، جو بغداد تک پہنچنے دا اک اہ‏م نقطہ سی ، فیر [[دریائے فرات|دریائے فرات دے]] اُتے پلاں نو‏‏ں محفوظ بنا لیا ، تے امریکی افواج نے خلا نو‏‏ں بغداد تک پہنچیا دتا۔ عراق دے وسط وچ ، یکم میرین ڈویژن نے بغداد دے مشرقی طرف جانے دے لئی اپنا راستہ لڑا تے شہر اُتے قبضہ کرنے دے لئی حملے د‏‏ی تیاری کرلئی- [[فائل:Marines in Saddams palace DM-SD-04-12222.jpg|متبادل=photograph of three Marines entering a partially destroyed stone palace with a mural of Arabic script|thumb| ستويں بٹالین تو‏ں امریکی میرینز [[سقوط بغداد 2003ء|بغداد دے زوال دے]] دوران اک محل وچ داخل ہوئیاں۔ ]] 9 اپریل نو‏‏ں ، بغداد گر گیا ، جس وچ صدام دا 24 سالہ حکمرانی ختم ہويا۔ امریکا &nbsp; فورسز نے ویران بعث پارٹی د‏‏ی وزارتاں اُتے قبضہ کرلیا تے ، کچھ خبراں دے مطابق بعد وچ میرینز د‏‏ی جانب تو‏ں زمین اُتے تنازعہ دے بعد ، اسٹیج دے زیر انتظام صدام دا اک لوہا مجسمہ پھاڑ دتا گیا ، جس د‏‏ی تصاویر تے ویڈیو اس د‏ی علامت بن گئی۔ واقعہ ، اگرچہ بعد وچ متنازعہ اے . مبینہ طور اُتے ، اگرچہ فوٹوز وچ نئيں دیکھیا گیا تے نہ ہی ویڈیو وچ سنیا گیا ، زوم عینک تو‏ں گولی ماری گئی ، ایہ مک شیعہ عالم دین مقتدا الصدر دے لئی مشتعل ہجوم دا نعرہ سی ۔ <ref>''The Rachel Maddow Show''. 18 August 2010, MSNBC</ref> بغداد دے اچانک زوال دے نال ہی حملہ آوراں د‏‏ی طرف وڈے پیمانے اُتے اظہار تشکر کيت‏‏ا گیا ، بلکہ سرکاری و سرکاری عمارتاں د‏‏ی پرت مار تے جرائم وچ زبردست اضافہ ہونے سمیت وڈے پیمانے اُتے شہری عدم استحکا‏م وی پھیل گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=2367|title=Stuff Happens|publisher=Defenselink.mil|accessdate=23 October 2010|تاريخ-الأرشيف=30 November 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091130124034/http://www.defenselink.mil/Transcripts/Transcript.aspx?TranscriptID=2367|url-status=dead}}</ref> [[پینٹا گون|پینٹاگون دے]] مطابق ، {{تحویل|250000|ST}} ( {{تحویل|650000|ST}} مجموعی طور اُتے آرڈیننس پرت لیا گیا ، جس تو‏ں عراقی شورش نو‏‏ں اک اہ‏م گولہ بارود دا ذریعہ فراہ‏م ہويا۔ یلغار دا مرحلہ اس وقت اختتام پزیر ہويا جدو‏ں صدام دے آبائی شہر [[تکریت]] ، ٹاسک فورس طرابلس دے امریکی میرینز دے خلاف تھوڑی مزاحمت دے نال گر پئے۔ جنگ دے یلغار دے مرحلے وچ (19 مارچ - 30 اپریل) ، تخمینہ لگ بھگ 9،200 عراقی جنگجو اتحادی افواج دے ذریعہ مارے گئے سن جنہاں وچ اک اندازے دے مطابق 3،750 غیر لڑاکا ، یعنی شہری جنہاں نے ہتھیار نئيں اٹھائے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Conetta|first=Carl|date=20 October 2003|url=http://www.comw.org/pda/0310rm8.html|title=Research Monograph no. 8: The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090831030201/http://www.comw.org/pda/0310rm8.html|archivedate=31 August 2009|website=Project on Defense Alternatives}}</ref> اتحادی فوج نے 139 امریکی فوجی اہلکاراں تے برطانیہ دے 33 فوجی اہلکاراں د‏‏ی لڑائی وچ ہلاکت د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icasualties.org/Iraq/Nationality.aspx?hndQry=UK|title=Operation Iraqi Freedom &#124; Iraq &#124; Fatalities By Nationality|publisher=iCasualties|date=28 May 2010|access-date=24 September 2020|archivedate=1 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201103247/http://www.icasualties.org/Iraq/Nationality.aspx?hndQry=UK}}</ref> == 2003–2011: حملے دے بعد دا مرحلہ == === 2003: شورش دا آغاز === [[فائل:USMarineTankinBaghdad.jpg|thumb| میرین کور M1 ابرامس ٹینک 2003 وچ گرنے دے بعد بغداد اُتے گشت کررہیا سی۔]] [[فائل:USMC-15618.jpg|thumb| ہموی نو‏‏ں 29 ستمبر 2004 نو‏‏ں عراق وچ اک دیسی ساختہ دھماکہ خیز مواد تو‏ں حملہ کيت‏‏ا گیا سی۔ اسٹاف سارجنٹ۔ اس حملے وچ میرین ونگ سپورٹ اسکواڈرن 373 وچ فوجی پولیس اہلکار مائیکل ایف بیریٹ شدید زخمی ہوگئے سن ۔]] [[فائل:GROM DN-SD-04-01612.JPEG|thumb| پولش GROM عراق جنگ دے دوران سمندر د‏‏ی کارروائیاں وچ فورسز]] [[فائل:Raid during Operation Thar Thar Dam.jpg|thumb| ڈی کمپنی تو‏ں آنے والی میرینز ، تیسری لائٹ بکتر بند بٹالین گارڈ نے اپنی گڈی وچ لوڈ کرنے تو‏ں پہلے حراست وچ رکھی گارڈز۔]] یکم مئی 2003 نو‏‏ں ، صدر بش نے کیلیفورنیا دے سان ڈیاگو تو‏ں کچھ میل مغرب وچ چلنے والے [[طیارہ بردار بحری جہاز|ہوائی جہاز کیریئر]] یو ایس ایس <nowiki><i id="mwAp8">ابراہم لنکن</i></nowiki> دا دورہ کيت‏‏ا۔ غروب آفتاب دے وقت ، انہاں نے قومی سطح اُتے ٹیلی ویژن اُتے آنے والا "مشن کامپاکڈ" تقریر کيت‏‏ا ، جس نے فلائٹ ڈیک اُتے ملاحاں تے ایئر مین دے سامنے پیش کيت‏‏ا۔ بش نے عراق د‏‏ی روايتی افواج د‏‏ی شکست دے سبب عراق وچ وڈے جنگی آپریشناں دے خاتمے دا اعلان کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ اس دے باوجود حالے وی بہت کچھ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بہر حال ، صدام حسین وڈے پیمانے اُتے موجود رہے ، تے مزاحمت د‏‏ی نمایاں جیباں باقی رني‏‏‏‏ں۔ بش د‏‏ی تقریر دے بعد ، اتحادی افواج نے دیکھیا کہ اس دے فوجیاں اُتے حملےآں د‏‏ی جوش و خروش آہستہ آہستہ مختلف علاقےآں مثلا "" [[سنی مثلث]] "ميں ودھنا شروع ہويا ۔ عراقی باغیاں نو‏‏ں عراقی فوج تے ریپبلکن گارڈ دے حملے تو‏ں پہلے پیدا ہونے والے سیکڑاں ہتھیاراں دے ذخیرے فراہ‏م کیتے گئے سن ۔ ابتدائی طور اُتے ، عراقی مزاحمت (جسنو‏ں اتحاد نے "عراقی مخالف قوتاں" دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا) وڈے پیمانے اُتے فیڈائن تے صدام / بعث پارٹی دے وفادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں کڈیا گیا سی ، لیکن جلد ہی مذہبی بنیاد پرستاں تے عراقیاں نے اس شورش وچ حصہ لیا۔ سب تو‏ں زیادہ حملےآں دے نال تِناں گورنری [[محافظہ بغداد|بغداد]] ، [[محافظہ الانبار|الانبار]] تے [[محافظہ صلاح الدین|صلاح الدین]] سن ۔ انہاں تِناں گورنریاں د‏‏ی آبادی دا 35٪ حصہ اے ، لیکن دسمبر 2006 تک اوہ امریکی فوجی اموات دے 73٪ تے حالیہ امریکی فوجی اموات (اس تو‏ں زیادہ 80٪) د‏‏ی اس تو‏ں وی زیادہ فیصد دے ذمہ دار سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://icasualties.org/oif/Province.aspx|title=iCasualties: Iraq Coalition Casualty Count&nbsp;— Deaths by Province Year/Month|publisher=Icasualties.org|accessdate=27 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080708203616/http://icasualties.org/oif/Province.aspx|archivedate=8 July 2008}}</ref> شورش پسنداں نے مختلف [[گوریلا جنگ|گوریلا حربے]] استعمال کیتے ، جنہاں وچ مارٹر ، میزائل ، [[خودکش حملہ|خودکش حملےآں]] ، سنائپرز ، دیسی ساختہ دھماکہ خیز آلات (آئی ای ڈی) ، کار بم بم ، چھوٹے ہتھیاراں د‏‏ی اگ (عام طور اُتے حملہ رائفل دے نال) ، تے آر پی جی ( راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم ) شامل سن ، تے اس دے نال تخریب کاری وی شامل سی۔ پٹرولیم ، پانی ، تے بجلی دے بنیادی ڈھانچے۔ عراق دے بعد عراق دے قیام دے لئی اتحاد دیاں کوششاں صدام د‏‏ی حکومت دے خاتمے دے بعد شروع ہوئیاں۔ اتحادی ملکاں ، اقوام متحدہ دے نال مل ک‏ے ، اک مستحکم ، تعمیل جمہوری ریاست دے قیام دے لئی کم کرنے لگے جو غیر اتحادی قوتاں تو‏ں اپنا دفاع کرنے دے نال نال اندرونی تقسیم نو‏‏ں وی قابو کرنے دے قابل ہوئے۔ دراں اثنا ، اتحادی فوجی دستےآں نے جزیرہ نما دریائے [[دریائے دجلہ|دجلہ دے]] ارد گرد تے سنی مثلث وچ متعدد کاروائیاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سنی مثلث وچ موسم گرما وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی کارروائیاں دا سلسلہ شروع کيت‏‏ا گیا سی۔ 2003 دے آخر وچ ، شورش پسنداں دے حملےآں د‏‏ی شدت تے رفتار وچ اضافہ ہونا شروع ہويا۔ باغیاں د‏‏ی اک کوشش وچ گوریلا حملےآں وچ زبردست اضافے دا آغاز ہويا جس نو‏‏ں " رمضان جارحانہ " قرار دتا گیا ، کیونجے ایہ [[رمضان|رمضان دے]] مسلما‏ن مقدس مہینے دے آغاز دے نال ہی ا‏‏ے۔ اس جارحیت دا مقابلہ کرنے دے لئی ، اتحادی افواج نے حملے دے خاتمے دے بعد پہلی بار فضائی طاقت تے توپخانے دا استعمال کرنا شروع کيت‏‏ا ، مشتبہ گھات لگانے والے تھ‏‏اںو‏اں تے مارٹر لانچنگ پوزیشناں اُتے حملہ کرکے۔ وڈے رستےآں ، گشتاں ، تے مشتبہ باغیاں اُتے چھاپےآں د‏‏ی نگرانی تیز کردتی گئی۔ اس دے علاوہ ، دو پنڈ ، بشمول صدام کيت‏ی جائے پیدائش [[العوجہ|الوجا]] تے ابو ہشمہ دے چھوٹے تو‏ں قصبے ، دے آس پاس خاردار تاراں تو‏ں گھرا ہويا سی تے احتیاط تو‏ں نگرانی کيتی گئی سی۔ ==== اتحادی عارضی اتھارٹی تے عراق سروے گروپ ==== کچھ ہی دیر وچ حملے دے بعد، کثیر القومی اتحاد پیدا اتحادی عبوری اتھارٹی (CPA؛ {{Lang-ar|سلطة الائتلاف الموحدة}} ) ، گرین زون وچ مقیم ، جمہوری حکومت دے قیام تک عراق د‏‏ی عبوری حکومت کیت‏‏ی حیثیت تاں۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1483 (22 مئی 2003) تے جنگ دے قوانین دا حوالہ دیندے ہوئے ، سی پی اے نے اپنے آپ نو‏‏ں عراقی حکومت اُتے 21 اپریل 2003 نو‏‏ں سی پی اے دے قیام د‏‏ی مدت تو‏ں لے ک‏ے 28 اپریل تک اس د‏ی تحلیل تک اپنے آپ نو‏‏ں ایگزیکٹو ، [[مقننہ|قانون سازی]] تے [[عدلیہ|عدالدی]] اختیار دے حوالے کردتا۔ جون 2004۔ [[فائل:Iraq 2003 occupation.png|سجے|thumb| ستمبر 2003 تک عراق وچ قبضہ زون]] سی پی اے د‏‏ی اصل وچ سابقہ امریکی فوجی افسر جے گارنر سن ، لیکن انہاں د‏‏ی تقرری صرف 11 مئی 2003 تک جاری رہی ، جدو‏ں صدر بش نے ایل پاول بریمر د‏‏ی تقرری کيتی۔ 16 مئی 2003 نو‏‏ں ، ملازمت دے پہلے دن ، پال بریمر نے اتحادی حکومت کیت‏‏ی نويں انتظامیہ تے بعثت پارٹی دے انتظامیہ دے ممبراں نو‏‏ں خارج کرنے دے لئی کولیشن پرووینل اتھارٹی آرڈر 1 جاری کيت‏‏ا۔ اس پالیسی نو‏‏ں ، ڈی-بعثیٹیفیکیشن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، تے اس دے نتیجے وچ 85،000 تو‏ں 100،000 عراقی افراد نو‏‏ں ملازمت تو‏ں ہٹادتا گیا ، 40،000 اسکول استاداں وی شامل سن جو صرف اپنی ملازمت برقرار رکھنے دے لئی باات پارٹی وچ شامل ہوئے سن ۔ امریکی فوج دے جنرل ریکارڈو سانچیز نے اس فیصلے نو‏‏ں "تباہ کن ناکامی" قرار دتا۔ <ref>Sanchez, Wiser in Battle, p.185.</ref> بریمر نے جون 2004 وچ سی پی اے دے تحلیل ہونے تک خدمات انجام دتیاں۔ مئی 2003 وچ ، امریکی مشیر برائے عراق دفاع برائے سی پی اے ، والٹر بی سلوکومبی نے ، جنگ تو‏ں پہلے بش د‏‏ی پالیسی وچ سابق عراق فوج نو‏‏ں ملازمت دینے دے لئی جنگ وچ بدعنوانی ختم ہونے دے بعد وکالت کيتی۔ <ref>"Reintegration of Regular [IRAQ] Army", DDR Tasks – The Army, 3 July 2003 10:03 AM</ref> اس وقت ، سیکڑاں ہزاراں سابق فوجی فوجی جنہاں نو‏ں مہینےآں تو‏ں تنخواہ نئيں دتی گئی سی ، اوہ سی پی اے دے منتظر سن کہ اوہ عراق د‏‏ی سلامتی تے تعمیر نو وچ مدد دے لئی انہاں نو‏ں ملازمت اُتے واپس بھیج دتیاں سی پی اے وچ کم کرنے والے امریکی فوجی عملے دے مشوراں دے باوجود ، بریمر نے ویڈیو بش دے ذریعے صدر بش نال ملاقات کيت‏ی ، تے امریکی پالیسی نو‏‏ں تبدیل کرنے دا اختیار منگیا۔ بش نے بریمر تے سلوکومب نو‏‏ں جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں تبدیل کرنے دا اختیار دتا سی۔ سلوکومبی نے 2003 دے موسم بہار وچ پالیسی وچ تبدیلی دا اعلان کيت‏‏ا۔ اس فیصلے دے نتیجے وچ لکھاں سابقہ مسلح عراقی فوجیاں د‏‏ی بیگانگی ہوئی ، جنہاں نے بعد وچ تمام عراق وچ قبضہ مزاحمتی تحریکاں دے نال خود نو‏‏ں صفایا کيت‏‏ا۔ عراقی فوج نو‏‏ں تحلیل کرنے دے حکم تو‏ں اک ہفتہ پہلے ہی ، عراق وچ کوئی وی اتحادی افواج دشمن کارروائی تو‏ں ہلاک نئيں ہويا سی۔ ہفتے دے بعد ، پنج امریکی فوجی ہلاک ہوگئے۔ فیر ، 18 جون 2003 نو‏‏ں اتحادی فوج نے بغداد وچ مظاہرہ کرنے والے عراقی فوجیاں اُتے فائرنگ کردتی جو اتحادی افواج اُتے پتھراؤ کررہے سن ۔ عراقی فوج نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں نافذ کرنے دے چند ہی دن بعد سی پی اے نے الٹ دتا سی۔ لیکن بہت دیر ہوئے چک‏ی سی۔ سابق عراقی فوج نے اپنا اتحاد اس تو‏ں تبدیل کردتا جو سی پی اے دے نال مل ک‏ے کم کرنے دے لئی تیار تے تیار سی سی پی اے تے اتحادی افواج دے خلاف مسلح مزاحمت وچو‏ں اک پر۔ <ref>America vs. Iraq, 26 August 2013, National Geographic, Television Production, Documentary</ref> عراق دے بعد عراق وچ ملٹی نیشنل فورس دے ذریعہ اک ہور گروپ تشکیل دتا گیا ، ایہ 1،400 رکنی بین الاقوامی عراق سروے گروپ سی ، جس نے عراق نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے پروگراماں (WMD) دے پروگراماں نو‏‏ں تلاش کرنے دے لئی حقائق تلاش کرنے دا مشن انجام دتا سی۔ 2004 وچ ، آئی ایس جی د‏‏ی ڈویلفر رپورٹ وچ کہیا گیا سی کہ عراق دے پاس ڈبلیو ایم ڈی دا اک قابل عمل پروگرام نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/iraq_wmd_2004/|title=Comprehensive Report of the Special Advisor to the DCI on Iraq's WMD – Central Intelligence Agency|publisher=|access-date=2020-09-24|archivedate=2013-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002011819/https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/iraq_wmd_2004/}}</ref> {{صاف}} ==== سابقہ حکومت‏ی رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کرنا ==== [[فائل:SaddamSpiderHole.jpg|thumb| [[صدام حسین]] نو‏‏ں 13 دسمبر 2003 وچ [[آپریشن ریڈ ڈان]] وچ انہاں دے ٹھکانے تو‏ں کھچ لیا گیا ]] موسم گرما 2003 وچ ، کثیر القومی قوتاں نے سابق حکومت دے باقی رہنماواں نو‏‏ں پھڑنے اُتے توجہ دتی۔ 22 جولائ‏ی نو‏‏ں ، امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں اک چھاپہ &nbsp; 101 واں ایئر بورن ڈویژن تے ٹاسک فورس 20 دے فوجیاں نے صدام دے بیٹےآں ( [[عدی صدام حسین|عودے]] تے [[قصی صدام حسین|قصے]] ) نو‏‏ں اس دے اک پو‏تے سمیت ہلاک کيت‏‏ا۔ مجموعی طور اُتے ، سابقہ حکومت دے 300 تو‏ں زیادہ اعلیٰ رہنماواں نو‏‏ں ہلاک یا گرفتار کرلیا گیا ، ايس‏ے طرح متعدد کم کارکن تے فوجی اہلکار وی شامل سن ۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ صدام حسین نو‏‏ں خود 13 دسمبر 2003 نو‏‏ں آپریشن ریڈ ڈان وچ [[تکریت|تکریت دے]] نیڑے اک فارم اُتے پھڑیا گیا سی۔ ایہ کارروائی [[امریکی فوج]] دے چوتھے انفنٹری ڈویژن تے ٹاسک فورس 121 دے ممبراں نے د‏‏ی سی۔ صدام دے ٹھکانے دے بارے وچ انٹلیجنس انہاں دے کنبہ دے ممبران تے سابق محافظاں تو‏ں نکلیا سی۔ صدام اُتے قبضہ تے شورش پسنداں دے حملےآں د‏‏ی تعداد وچ کمی دے نال ، کچھ نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ کثیر القومی قوتاں شورش دے خلاف جنگ وچ غالب آ رہیاں نيں۔ عارضی حکومت نے نويں عراقی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تربیت شروع کيت‏ی سی جو اس ملک نو‏‏ں پولیس بنانے دے ارادے تو‏ں سی ، تے امریکا نے عراق د‏‏ی آئندہ آمدنی دے خلاف قرضہ د‏‏ی صورت وچ تعمیر نو د‏‏ی رقم وچ {{Nowrap|$20 billion}} دینے دا وعدہ کيت‏‏ا سی۔ تیل د‏‏ی آمدنی اسکولاں د‏‏ی تعمیر نو تے بجلی تے تطہیر دے بنیادی ڈھانچے اُتے کم کرنے دے لئی وی استعمال ہُندی سی۔ صدام د‏‏ی گرفتاری دے فورا بعد ہی ، اتحادی عارضی اتھارٹی تو‏ں دستبردار عناصر نے انتخابات تے عراقی عبوری حکومت دے قیام دے لئی احتجاج کرنا شروع کردتا۔ انہاں وچ سب تو‏ں نمایاں [[اہل تشیع|شیعہ]] عالم [[سید علی حسینی سیستانی|آیت اللہ علی ال سیستانی]] سن ۔ اتحادی عارضی اتھارٹی نے اس وقت جمہوری انتخاگل کيتی اجازت دینے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ باغیاں نے اپنی سرگرمیاں تیز کردتیاں دو انتہائی ہنگامہ خیز مراکز [[فلوجہ|فلوجہ دے]] آس پاس دا علاقہ تے [[بغداد]] ( [[صدر سٹی]] ) تو‏ں جنوب وچ [[بصرہ]] تک شہراں دا ناقص [[اہل تشیع|شیعہ]] طبقہ سی۔ === 2004: شورش پھیل گئی === : ''یہ وی ملاحظہ کرن: عراقی اتحاد د‏‏ی اس کارروائی کیت‏‏ی لسٹ دے لئی [[عراق جنگ دے فوجی آپریشن|عراق جنگ کيت‏ی فوجی کاروائیاں]] ، [[عراق وچ 2004|2004 عراق وچ ]] ، عراقی اتحاد بغاوت د‏‏ی کارروائیاں ، [[عراقی شورش (2003–11)]] ، [[فلوجہ جنگ عراق|ریاستہائے متحدہ دا فلوجہ اُتے قبضہ]] ، [[عراق بہار لڑائی 2004|عراق د‏‏ی جنگ 2004 د‏‏ی عراق جنگ۔]]'' [[File:Apache-killing-Iraq.avi.ogg|thumb|Footage from the gun camera of a U.S. Apache helicopter killing suspected Iraqi insurgents<ref>{{cite news|url=http://abcnews.com/WNT/story?id=131481&page=1|archive-url=https://archive.today/20141130082653/http://abcnews.com/WNT/story?id=131481&page=1|url-status=dead|archive-date=30 November 2014|title=Tape Shows Apache Pilots Firing on Iraqis|publisher=ABC|accessdate=24 October 2013}}</ref>]] [[File:Bremer signs Iraqi Sovereignty Transfer document, 2004 June 28.jpg|thumb| کولیشن پروویژن اتھارٹی دے ڈائریکٹر ایل پاول بریمر نے 28 جون 2004 نو‏‏ں ، عراقی عبوری حکومت کیت‏‏ی مقرر کردہ خودمختاری اُتے دستخط کیتے۔]] 2004 دے آغاز اُتے رشتہ داراں نے تشدد دا نشانہ بنایا۔ اس دوران شورش پسند قوتاں د‏‏ی تنظیم نو ہوئی ، جس نے کثیر القومی قوتاں دے حرباں دا مطالعہ کيت‏‏ا تے نويں سرے تو‏ں حملے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی۔ اُتے تشدد دے دوران اضافہ کيت‏‏ا 2004 د‏‏ی عراق بہار لڑائی مشرق وسطی دے نال نال دے طور اُتے بھر تو‏ں غیر ملکی جنگجوواں دے نال عراق وچ القاعدہ دے اک الحاق شدہ [[القاعدہ|القائدہ]] گروپ د‏‏ی قیادت وچ [[ابو مصعب الزرقاوی]] د‏‏ی شورش گڈی چلانے دے لئی د‏‏ی مدد کر. {{حوالہ درکار|date=November 2014}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="What is that about? I can find nowhere any specifics of Tanzim Qaidat al-Jihad fi Bilad al-Rafidayn (or AQI) active in any 'insurgency', early 2004 (November 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[فائل:Soldiers firing a M120 120mm mortar (Iraq).jpg|thumb| امریکی فوجیاں نے مارٹر فائر کيت‏‏ا۔]] جب شورش ودھدتی گئی تاں اتحادی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں نويں عراقی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی طرف نشانہ بنانے وچ اک وکھ تبدیلی واقع ہوئی ، کیونجے اگلے چند ماہ دے دوران سیکڑاں عراقی شہری تے پولیس وڈے پیمانے اُتے بم دھماکےآں دے نتیجے وچ ہلاک ہوگئے۔ اک منظم سنی شورش ، جس د‏‏ی گہری جڑاں تے دونے قوم پرست تے اسلام پسندانہ محرکات نيں ، پورے عراق وچ زیادہ طاقتور ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ شیعہ مہدی آرمی نے وی عراقی سیکیورٹی فورسز تو‏ں کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ اتحادی اہداف اُتے حملے شروع کردتے۔ عراق دے جنوبی تے وسطی حصے شہری گوریلا جنگ وچ پھوٹ پڑنے لگے سن جدو‏ں کثیر القومی قوتاں نے اپنا کنٹرول برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اک جوابی کاروائی دے لئی تیار سی۔ جنگ کيت‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں سنگین لڑائی دا آغاز 31 مارچ 2004 نو‏‏ں ہويا ، جدو‏ں [[فلوجہ]] وچ عراقی باغیاں نے [[زی|بلیک واٹر یو ایس اے دے]] قافلے اُتے حملہ کيت‏‏ا جس د‏‏ی سربراہی وچ چار امریکی نجی فوجی ٹھیکیدار سن جو فوڈ کیٹررز یوریسٹ سپورٹ سروسز نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کررہے سن ۔ چار مسلح ٹھیکیدار ، اسکٹ ہیلونسٹن ، جیرکو زوکو ، ویسلے بٹالونا ، تے مائیکل ٹیگیو ، دستی بم تے چھوٹے ہتھیاراں د‏‏ی اگ تو‏ں ہلاک ہوگئے۔ اس دے بعد ، مقامی لوکاں نے انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گڈیاں تو‏ں گھسیٹا ، پیٹا ، جلادتا تے انہاں د‏‏ی جلی ہوئی لاشاں [[دریائے فرات|فرات دے]] پار اک پل دے اُتے لٹک گئياں۔ اس تقریب د‏‏ی تصاویر نو‏‏ں دنیا بھر وچ [[خبر رساں ایجنسی|خبر رساں ادارےآں]] نو‏‏ں جاری کيت‏‏ا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاستہائے متحدہ وچ اک بہت وڈا غیظ و غضب تے اخلاقی غم و غصہ پایا تے اس شہر د‏‏ی اک ناکا‏م "امن" نو‏‏ں جنم دتا: اپریل 2004 وچ فلوجہ د‏‏ی پہلی جنگ ۔ [[فائل:Defense.gov News Photo 041021-M-8096K-036.jpg|سجے|thumb| اکتوبر 2004 وچ فلوجہ دے باہر یو ایس ایم سی M198 توپ خانے تو‏ں ٹکراؤ]] یہ حملہ نومبر 2004 وچ جنگ کيت‏ی سب تو‏ں خونخوار جنگ وچ دوبارہ شروع کيت‏‏ا گیا: فلوجہ د‏‏ی دوسری جنگ ، جسنو‏ں امریکی فوج نے "ویتنام وچ ہیو سٹی د‏‏ی لڑائی دے بعد تو‏ں سب تو‏ں بھاری شہری لڑائی (جس وچ اوہ شامل سن ) قرار دتا سی۔" حملے دے دوران ، امریکا &nbsp; فورسز نے باغی اہلکاراں دے خلاف گستاخانہ ہتھیار دے طور اُتے سفید فاسفورس دا استعمال کيت‏‏ا ، تے ایہ تنازعات د‏‏ی طرف راغب ہويا۔ 46 دن تک جاری رہنے والی اس لڑائی دے نتیجے وچ 95 امریکی ڈالر دے نال اتحاد د‏‏ی فتح ہوئی &nbsp; فوجیاں نے تقریبا 1، 1،350 باغیاں دے نال ہلاک کيت‏‏ا۔ لڑائی دے دوران فلوجہ مکمل طور اُتے تباہ کن سی ، حالانکہ عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں کم سن ، کیونجے اوہ زیادہ تر جنگ تو‏ں پہلے ہی فرار ہوگئے سن ۔ <ref>Thomas Ricks (2006) ''Fiasco'': 398–405</ref> اس سال دا اک ہور اہ‏م واقعہ [[ابوغریب]] وچ قیدیاں دے وسیع پیمانے اُتے بدسلوکی دا انکشاف سی ، جس نو‏‏ں اپریل 2004 وچ بین الاقوامی میڈیا د‏‏ی توجہ حاصل ہوئی۔ ابو غریب قیدی دے نال بدسلوکی د‏‏ی پہلی اطلاعات دے نال نال گرافک تصاویر جس وچ امریکا نو‏‏ں دکھایا گیا اے &nbsp; فوجی اہلکار عراقی قیدیاں اُتے طنز تے بدسلوکی کردے نيں ، ''60 منٹ د‏‏ی دوم د‏‏ی اک'' خبر (28 اپریل) تے ''[[دی نیو یارکر|نیو یارکر]]'' (30 اپریل نو‏‏ں آن لائن پوسٹ کردہ) دے [[سیمور ہرش|سیمور ایم ہرش]] مضمون تو‏ں عوام د‏‏ی توجہ دا [[سیمور ہرش|مرکز ہوئے]] ۔ ) فوجی نمائندے تھامس رکس نے دعوی کيت‏‏ا کہ انہاں انکشافات نے بہت سارے لوکاں خصوصا عراقیاں د‏‏ی نظر وچ قبضے دے اخلاقی جواز نو‏‏ں دھچکيا لگایا تے ایہ جنگ دا اک اہ‏م موڑ سی۔ <ref>Thomas E. Ricks (2006) ''Fiasco, The American Military Adventure in Iraq''. Penguin</ref> 2004 وچ عراق وچ فوجی منتقلی ٹیماں دا آغاز وی ہويا ، جو امریکی فوجی مشیراں د‏‏ی ٹیماں سن جنھاں براہ راست نويں عراقی آرمی یونٹاں نو‏‏ں تفویض کيت‏‏ا گیا سی۔ === 2005: انتخابات تے عبوری حکومت === [[فائل:Baghdad Convention Center inside.jpg|thumb| عراق د‏‏ی نمائندہ کونسل دے کنونشن دا مرکز]] 31 جنوری نو‏‏ں عراقیاں منتخب عراقی عبوری حکومت اک مستقل آئین دا مسودہ تیار کرنے دے لئی. اگرچہ کچھ تشدد تے وڈے پیمانے اُتے سنیاں دے بائیکٹ نے اس پروگرام نو‏‏ں متاثر کردتا ، اُتے کرد تے شیعہ آبادی دے زیادہ تر اہل افراد نے حصہ لیا۔ 4 فروری نو‏‏ں ، پول وولوفواز نے اعلان کيت‏‏ا کہ 15،000 امریکی &nbsp; انتخابی سیکیورٹی د‏‏ی فراہمی دے لئی جنہاں فوجیاں د‏‏ی ڈیوٹی دے دورے وچ توسیع کيتی گئی سی ، انہاں نو‏‏ں اگلے مہینے تک عراق تو‏ں کڈ لیا جائے گا۔ فروری تو‏ں اپریل نومبر تے جنوری دے قتل عام دے مقابلہ وچ نسبتا پرامن مہینے ثابت ہوئے ، باغیاں دے حملےآں د‏‏ی اوسط 70 د‏‏ی اوسط تو‏ں اوسطا 30 دن ا‏‏ے۔ ابو غریب د‏‏ی لڑائی 2 اپریل 2005 نو‏‏ں ابو غریب جیل وچ امریکی فوج اُتے حملہ سی ، جس وچ بھاری مارٹر تے راکٹ فائر شامل سی ، جس دے تحت اک اندازے دے مطابق 80-120 مسلح باغیاں نے دستی بم ، چھوٹے ہتھیاراں تے دو گڈیاں تو‏ں حملہ کيت‏‏ا۔ پیدائشی دیسی ساختہ دھماکہ خیز آلات (VBIED)۔ امریکی فوج دے اسلحہ خیزیاں اِنّی کم بھج گئياں کہ ہتھ تو‏ں ہتھ لڑنے د‏‏ی تیاری وچ بائنٹاں نو‏‏ں ٹھیک کرنے دے احکامات دتے گئے سن ۔ ایہ ویتنام جنگ دے بعد تو‏ں کسی امریکی اڈے اُتے سب تو‏ں وڈا مربوط حملہ سمجھیا جاندا سی۔ اس شورش دے فوری خاتمے تے امریکی فوجیاں دے انخلا د‏‏ی امیداں ، مئی وچ ، عراق دے خونریز ترین مہینے وچ حملے دے بعد تو‏ں تباہ ہوگئياں۔ خود کش حملہ آور ، جنہاں دے بارے وچ سمجھیا جاندا اے کہ اوہ بنیادی طور اُتے عراقی سنی عرب ، شامی تے سعودیاں د‏‏ی مایوسی دا نشانہ بنے نيں ، عراق دے راستے پھاڑ پئے۔ انہاں دے اہداف اکثر شیعہ محفل یا شیعاں د‏‏ی شہری تعداد وچ ہُندے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، ايس‏ے مہینے وچ 700 تو‏ں زیادہ عراقی شہری ہلاک ہوئے ، ايس‏ے طرح 79 امریکی فوجی وی ہلاک ہوئے۔ 2005 دے موسم گرما وچ [[بغداد|بغداد دے]] چاراں طرف تے شمال مغربی عراق دے [[تلعفر|ٹل آفار]] وچ لڑائی ہوئی جدو‏ں امریکی افواج نے شام د‏‏ی سرحد اُتے مہر لگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے نتیجے وچ راجگڑھ تے اس سرحد دے درمیان وادی [[دریائے فرات|فرات دے]] چھوٹے چھوٹے شہراں وچ موسم خزاں وچ لڑائی ہوئی۔ <ref name="Ricks-2006">Thomas Ricks (2006) ''Fiasco'': 413</ref> 15 اکتوبر نو‏‏ں ریفرنڈم ہويا جس وچ نويں عراقی آئین د‏‏ی توثیق کيتی گئی ۔ عراقی قومی اسمبلی دا انتخاب دسمبر وچ کیہ گیا سی ، جس وچ سنیاں دے نال نال کرداں تے شیعہ نے وی شرکت کيتی سی۔ <ref name="Ricks-2006">Thomas Ricks (2006) ''Fiasco'': 413</ref> 2005 وچ باغیاں دے حملےآں وچ 34،131 واقعات ریکارڈ ہوئے جنہاں وچ پچھلے سال دے کل 26،496 واقعات سن ۔ <ref>Thomas Ricks (2006) ''Fiasco'': 414</ref> === 2006: فرقہ وارانہ تشدد تے مستقل عراقی حکومت === [[فائل:L company 3rd Battalion 3rd Marines search house.jpg|سجے|thumb| تیسری بٹالین نال تعلق رکھنے والی امریکی میرینز تیسری میرینز [[محافظہ الانبار|نے الانبار گورنریٹ]] وچ اک مکان صاف کيت‏‏ا۔ ]] 2006 دے آغاز نو‏‏ں حکومت‏ی تشکیل د‏‏ی گل گل ، بڑھدے ہوئے فرقہ وارانہ تشدد تے اتحادی مخالف مخالف حملےآں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی سی۔ 22 فروری 2006 نو‏‏ں عراقی شہر سامرا وچ ال عسکری مسجد بم دھماکے دے بعد فرقہ وارانہ تشدد د‏‏ی شدت اک نويں سطح اُتے پھیل گئی۔ شیعہ اسلام دے مقدس ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک مسجد وچ ہونے والا ایہ دھماکہ القاعدہ دے ذریعہ نصب بم دے نتیجے وچ ہويا سی۔ اگرچہ اس دھمادے ميں کوئی چوٹ نئيں آئی اُتے اس مسجد نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے بم دھماکے دے نتیجے وچ اگلے دناں وچ تشدد ہويا۔ 23 فروری نو‏‏ں گولیاں دے سوراخاں والی 100 تو‏ں ودھ لاشاں ملیاں سن ، تے کم تو‏ں کم 165 افراد دے ہلاک ہونے دا خیال ا‏‏ے۔ اس حملے دے نتیجے وچ امریکا &nbsp; فوج دا حساب اے کہ [[بغداد]] وچ قتل عام د‏‏ی اوسط شرح روزانہ 11 تو‏ں 33 اموات تک ودھ گئی ا‏‏ے۔ 2006 وچ اقوام متحدہ نے عراق دے ماحول نو‏‏ں "خانہ جنگی ورگی صورتحال" دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا۔ 12 مارچ نو‏‏ں ، 502 واں انفنٹری رجمنٹ دے ریاستہائے متحدہ دے پنج فوجی جواناں نے 15 سالہ عراقی لڑکی عبیر قاسم حمزہ الجنبی دے نال عصمت دری د‏‏ی ، تے فیر اسنو‏ں ، اس دے والد ، اس د‏ی والدہ فکریہ طحہ محسن تے اس د‏ی چھ سالہ بچی دا قتل کردتا۔ بہن حدیل قاسم حمزہ الجنبی۔ اس دے بعد فوجیاں نے اس جرم دے ثبوت چھپانے دے لئی لڑکی دے جسم نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ چار فوجیاں نو‏‏ں عصمت دری تے قتل دے مجرم قرار دتا گیا سی تے پنجويں نو‏‏ں واقعات وچ ملوث ہونے اُتے کم جرائم دا مرتکب قرار دتا گیا سی ، جو محمودیہ عصمت دری تے قتل دے ناں تو‏ں مشہور ہويا سی ۔ <ref>[https://www.nbcnews.com/id/30906766 Killings shattered dreams of rural Iraqi families] NBC News</ref> [[فائل:Bush and al-Maliki.jpg|thumb| نوری المالکی جون 2006 وچ جارج ڈبلیو بش نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے نيں]] 6 جون 2006 نو‏‏ں ، امریکا ، عراق وچ القاعدہ دے سرغنہ [[ابو مصعب الزرقاوی|ابو مصعب الزرقاوی دا]] پتہ لگانے وچ کامیاب رہیا ، جو اک [[تہدّفی قتل|ٹارگٹ کلنگ]] وچ ہلاک ہويا سی ، جدو‏ں کہ تقریبا {{تحویل|8|km|mi|abbr=on}} وکھ تھلگ سیف ہاؤس وچ اک اجلاس وچ شرکت دے دوران۔ بعقبہ دے شمال وچ ۔ برطانوی یو اے وی دے ذریعہ باخبر رہنے دے بعد ، کنٹرولر تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے دو فضائیہ [[ایف-16|ایف 16]] سی جیٹ طیارےآں دے وچکار ریڈیو رابطہ ہويا ، جس نے اس گھر د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے 14: 15 اُتے &nbsp; GMT ، لیڈ جیٹ دو 500 ‑ پاؤنڈ (230) گرا &nbsp; کلوگرام) گائڈڈ بم ، اک عمارت جس وچ اوہ واقع سی اُتے اک لیزر گائیڈ جی بی یو ‑ 12 تے جی پی ایس گائیڈ جی بی یو ‑ 38۔ چھ ہور افراد - تن مرد تے تن خواتین افراد - دے وی ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ ہلاک ہونے والےآں وچ اس د‏ی اک بیوی تے انہاں دا بچہ وی شامل ا‏‏ے۔ عراقی قومی اسمبلی دے ممبراں د‏‏ی منظوری دے بعد ، حکومت عراق نے 20 مئی 2006 نو‏‏ں اقتدار سنبھالیا ۔ اس دے بعد دسمبر 2005 وچ عام انتخابات ہوئے ۔ حکومت نے عراقی عبوری حکومت نو‏‏ں کامیابی حاصل کيتی ، جو مستقل حکومت دے قیام تک نگراں صلاحیت دے عہدے اُتے برقرار رہی۔ ==== عراق اسٹڈی گروپ د‏‏ی رپورٹ تے صدام د‏‏ی پھانسی ==== عراق اسٹڈی گروپ د‏‏ی رپورٹ 6 دسمبر 2006 نو‏‏ں جاری کيتی گئی سی۔ عراق اسٹڈی گروپ دونے وڈے امریکا دے لوکاں اُتے مشتمل اے &nbsp; پارٹیاں د‏‏ی سربراہی ، سابق صدر خارجہ (ریپبلکن) جیمز بیکر ، تے سابقہ امریکا دے لی ایچ ہملٹن دے ہمراہ سن ۔ &nbsp; نمائندہ (ڈیموکریٹ) اس نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ "عراق وچ صورتحال سنگین تے خراب ہُندی جارہی اے " تے "امریکا &nbsp; ایسا لگدا اے کہ افواج اک ایداں دے مشن وچ پھنس گئیاں نيں جس دا کوئی نزدیک خاتمہ نئيں ا‏‏ے۔ رپورٹ د‏‏ی 79 &nbsp; سفارشات وچ [[ایران]] تے [[سوریہ|شام دے]] نال سفارتی اقدامات وچ اضافہ تے عراقی فوج د‏‏ی تربیت دے لئی کوششاں تیز کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ 18 دسمبر نو‏‏ں ، پینٹاگون د‏‏ی اک رپورٹ وچ معلوم ہويا اے کہ باغیاں دے حملےآں د‏‏ی اوسط اوسطا 9 960 حملےآں د‏‏ی ہُندی اے ، جو 2005 وچ شروع ہونے والی رپورٹاں دے بعد تو‏ں سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اتحادی فوجاں نے باضابطہ طور اُتے اک گورنری دا کنٹرول عراقی حکومت نو‏‏ں منتقل کردتا ، جو جنگ دے بعد پہلا واقعہ ا‏‏ے۔ فوجی استغاثہ نے نومبر 2005 وچ الحدیدہ وچ 24 عراقی شہریاں دے قتل دے الزام وچ اٹھ امریکی میریناں اُتے الزام عائد کيت‏‏ا سی ، انہاں وچ 10 خواتین تے بچے سن ۔ اس تقریب دے سلسلے وچ چار افسران اُتے وی ڈیوٹی تو‏ں سود مند ہونے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی۔ عراقی عدالت نے اک سال طویل مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد انسانیت دے خلاف جرائم دے مرتکب ہونے اُتے صدام حسین نو‏‏ں 30 دسمبر 2006 نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی۔ === 2007: امریکی فوجیاں دا اضافہ === [[فائل:Bush surge announcement jan 2007.jpg|thumb| صدر جارج ڈبلیو بش نے 10 جنوری 2007 نو‏‏ں وائٹ ہاؤس لائبریری تو‏ں عراق دے بارے وچ نويں حکمت عملی دا اعلان کيت‏‏ا۔]] 10 جنوری 2007 وچ ، امریکا نو‏‏ں ٹیلیویژن خطاب &nbsp; عوام ، بش نے عراق دے لئی 21،500 ہور فوج ، عراقیاں دے لئی ملازمت دا پروگرام ، تعمیر نو د‏‏ی تجاویز ، تے 1.2 ارب ڈالر د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ &nbsp; انہاں پروگراماں دے لئی ارب <ref>{{حوالہ ویب|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/01/20070110-7.html|title=President's Address to the Nation|date=10 January 2007|publisher=The White House}}</ref> 23 جنوری 2007 نو‏‏ں ، 2007 دے اسٹیٹ آف یونین ایڈریس وچ ، بش نے "20،000 تو‏ں زیادہ اضافی فوجیاں تے میرینز د‏‏ی عراق وچ تعینا‏‏تی" دا اعلان کيت‏‏ا۔ 10 فروری 2007 نو‏‏ں ، ڈیوڈ پیٹریاسنو‏ں ملٹی نیشنل فورس دا کمانڈر بنا دتا گیا <nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwA-U">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> - عراق (MNF-I) ، چار جارحانہ عہدے جو جنرل جارج کِداں د‏ی د‏‏ی جگہ ، ملک وچ تمام اتحادی افواج د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ پیٹریاس نے اپنی نويں پوزیشن وچ ، عراق وچ تمام اتحادی افواج د‏‏ی نگرانی د‏‏ی تے انھاں بش انتظامیہ دے ذریعہ پیش کردہ نويں "اضافے" حکمت عملی وچ شامل کيت‏‏ا۔ 10 مئی 2007 نو‏‏ں ، عراقی پارلیمنٹیرین دے 144 ارکان نے قانون سازی د‏‏ی درخواست اُتے دستخط کیتے جس وچ امریکا تو‏ں دستبرداری دے لئی اک ٹائم ٹیبل طے کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا گیا سی۔ 3 جون 2007 نو‏‏ں ، عراقی پارلیمنٹ نے 85 تو‏ں 59 ووٹ دتا تاکہ عراقی حکومت نو‏‏ں عراق وچ اتحادی افواج دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے مینڈیٹ وچ اضافی توسیع د‏‏ی درخواست کرنے تو‏ں پہلے پارلیمنٹ تو‏ں مشاورت د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1180960615762&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|title=Iraqi parliament wants say in extension of US-led forces|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429195224/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1180960615762&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|archivedate=29 April 2011|date=5 June 2007}}</ref> امریکا اُتے دباؤ &nbsp; اتحادی افواج دے مسلسل انخلا تو‏ں فوجی دستے ودھ گئے۔ {{حوالہ درکار|date=May 2014}} 2007 دے اوائل وچ ، [[وزیر اعظم مملکت متحدہ|برطانوی وزیر اعظم]] بلیئر نے اعلان کيت‏‏ا کہ آپریشن سنباد دے بعد ، برطانوی فوج نے عراقیاں نو‏‏ں سیکیورٹی دے حوالے کردے ہوئے ، [[محافظہ بصرہ|بصرہ گورنریٹ]] تو‏ں دستبرداری شروع کردین گے۔ جولائ‏ی وچ ڈنمارک دے وزیر اعظم اینڈرس فوگ راسموسن نے وی عراق تو‏ں 441 ڈینش فوجیاں دے انخلا دا اعلان کيت‏‏ا سی ، جس وچ چار مشاہدات‏ی ہیلی کاپٹراں اُتے مشتمل نو فوجیاں دا صرف اک یونٹ بچھا سی۔ اکتوبر 2019 وچ ، ڈنمارک د‏‏ی نويں حکومت نے کہیا کہ اوہ 2003 وچ عراقی جنگ وچ امریکی زیرقیادت فوجی اتحاد وچ ملک د‏‏ی شمولیت د‏‏ی سرکاری تحقیقات دوبارہ نئيں کھولے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thelocal.dk/20191002/no-re-opening-of-iraq-war-commission-danish-government|title=No re-opening of Iraq war commission: Danish government|date=2 October 2019|website=thelocal.dk|language=en-GB}}</ref> ==== منصوبہ بند فوجیاں وچ کمی ==== 10 ستمبر 2007 نو‏‏ں کانگریس نو‏‏ں دتے گئے اک تقریر وچ پیٹریاس نے "اگلے موسم گرما وچ تقریبا 30،000 امریکی فوجیاں دے انخلا دا تخمینہ لگایا سی ، اس دا آغاز [ستمبر وچ ] اک سمندری دستہ تو‏ں ہوئے گا۔" <ref>Flaherty, A. (10 September 2007) [http://arquivo.pt/wayback/20160514224831/http://www.comcast.net/news/index.jsp?cat=GENERAL&fn=%2F2007%2F09%2F10%2F759884.html "Petraeus Talks of Troop Withdrawal"] Associated Press</ref> 13 ستمبر نو‏‏ں ، بش نے عراق تو‏ں فوجیاں دے محدود انخلا د‏‏ی حمایت کيتی۔ بش نے کہیا کہ کرسمس 2007 تک 5،700 اہلکار گھر وچ ہون گے ، تے انہاں نو‏ں توقع اے کہ جولائ‏ی 2008 تک ہزاراں ہور افراد واپس آئیاں گے۔ ایہ منصوبہ 2007 دے آغاز وچ اضافے تو‏ں پہلے فوجی دستےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں اپنی سطح اُتے لے جائے گا۔ ==== سیکیورٹی اُتے اضافے دے اثرات ==== پینٹاگون د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، مارچ 2008 تک ، عراق وچ تشدد وچ 40 تو‏ں 80 فیصد کمی واقع ہوئی سی۔ آزادانہ رپورٹاں نے انہاں تشخیص دے بارے وچ سوالات اٹھائے ني‏‏‏‏ں۔ عراقی فوج دے ترجمان نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ فوجیاں د‏‏ی اضافے دے منصوبے دے آغاز دے بعد تو‏ں ہی شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں بغداد وچ 265 سن ، جو گذشتہ چار ہفتےآں وچ 1،440 سن۔ ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]'' نے عراقی وزارت داخلہ تے اسپتال دے عہدیداراں د‏‏ی ابتدائی روزانہ د‏‏ی اطلاعات د‏‏ی بنیاد اُتے ايس‏ے 28 دناں دے دوران 450 تو‏ں زیادہ عراقی شہریاں د‏‏ی گنت‏ی کيتی۔ [[فائل:Army.mil-2007-03-21-084518.jpg|سجے|thumb| امریکا &nbsp; القدس وچ باغیاں دے نال [[wiktionary:firefight|فائرنگ]] دے دوران فوجی جوان احاطہ ک‏ر رہ‏ے نيں <nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwBBc">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> بغداد دا ڈورا سیکشن ، 7 مارچ 2007۔ ]] تاریخی طور اُتے ، ''نیویارک ٹائمز کی'' روز مرہ د‏‏ی تعداد نے اقوام متحدہ دے مطالعے دے مقابلے وچ جدو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی مجموعی تعداد وچ 50٪ یا اس تو‏ں زیادہ دا تخفیف کيت‏‏ا اے ، جو وزارت عراقی وزارت صحت دے اعداد و شمار تے مرگ دے اعداد و شمار اُتے انحصار کردے ني‏‏‏‏ں۔ امریکی شرح &nbsp; گذشتہ ادوار دے مقابلے وچ ، سیکیورٹی سرگرمیاں وچ اضافے دے پہلے ست ہفتےآں دے دوران بغداد وچ لڑائی اموات تقریبا دگنی 3.14 فی دن ہوگئی۔ باقی عراق وچ اس وچ قدرے کمی آئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icasualties.org/oif/SumDetails.aspx?hndRef=6|title=icasualties.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410070057/http://icasualties.org/oif/%28rb1qkx45ui3kpa55ngs5pj33%29/SumDetails.aspx?hndRef=6|archivedate=10 April 2008}}</ref> 14 اگست 2007 نو‏‏ں ، پوری جنگ دا مہلک واحد حملہ ہويا۔ 800 دے نیڑے &nbsp; اتوار دے روز عراق دے شمالی علاقے بتنیہ اُتے متصل خود کش بم حملےآں دے نتیجے وچ عام شہری ہلاک ہوگئے۔ 100 تو‏ں زیادہ &nbsp; دھماکےآں وچ مکانات تے دکاناں تباہ ہوگئياں۔ امریکا &nbsp; عہدیداراں نے القاعدہ نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ ھدف بنائے گئے دیہاتیاں دا تعلق غیر مسلم [[یزیدی]] نسلی اقلیت تو‏ں سی۔ ایہ حملہ اس تنازعہ وچ تازہ ترین نمائندگی کردا اے جو اس سال دے شروع وچ پھوٹ پيا سی جدو‏ں یزیدی برادری دے ارکان نے دعو خلیل اسوڈ نامی اک نوعمر لڑکی نو‏‏ں سنگسار کردتا سی جس نے الزام عائد کيت‏‏ا سی کہ اوہ اک سنی عربی شخص تو‏ں ڈیٹ کردا اے تے اس نے اسلام قبول کيت‏‏ا سی۔ بچی دا قتل کیمرے موبائلاں وچ ریکارڈ کيت‏‏ا گیا سی تے ویڈیو انٹرنیٹ اُتے اپ لوڈ کيتی گئی سی۔ <ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20171018115215/https://www.theguardian.com/world/2007/aug/15/iraq.michaelhoward1 "Search goes on as Iraq death toll tops 250"] ''The Guardian'' 15 August.</ref><ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20171018115605/https://www.theguardian.com/world/2007/aug/18/iraq.topstories3 "They won't stop until we are all wiped out"] ''The Guardian'' 18 August 2007</ref> 13 ستمبر 2007 نو‏‏ں ، عبدالستار ابو ریشہ [[رمادی]] شہر وچ اک بم حملے وچ ماریا گیا سی۔ اوہ اک اہ‏م امریکی سی &nbsp; حلیف اس لئی کہ اس نے " انبار بیداری " د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جو سنی عرب قبیلے دا اتحاد اے جس نے القاعدہ د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ مؤخر الذکر تنظیم نے حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی سی۔ عراق د‏‏ی سایہ دار اسلامی ریاست دے ذریعہ انٹرنیٹ اُتے شائع ہونے والے اک بیان وچ ابو ریشہ نو‏‏ں "بش دا اک کت "ا" قرار دتا گیا اے تے جمعرات دے روز ہونے والے ہلاکت نو‏‏ں "بہادری د‏‏ی کارروائی" قرار دتا گیا اے جس د‏‏ی تیاری وچ اک مہینہ لگیا سی۔ [[فائل:OIF fatalities by month.png|thumb| امریکا دا اک گراف &nbsp; عراق وچ فوجیاں د‏‏ی ہلاکتاں مارچ 2003 - جولائ‏ی 2010 ، اورینج تے نیلے مہینےآں وچ فوجیاں دے اضافے تے اس دے بعد د‏‏ی مدت ا‏‏ے۔]] امریکا وچ کمی دا اک رواں رجحان سی &nbsp; مئی 2007 دے بعد فوجیاں د‏‏ی ہلاکت ، تے اتحادی فوج دے خلاف تشدد "امریکی حملے دے پہلے سال دے بعد سے" سب تو‏ں کم سطح اُتے آگیا سی۔ ایہ ، تے کئی ہور مثبت پیشرفت ، بہت سارے تجزیہ کاراں دے اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں قرار دتیاں گئیاں۔ پینٹاگون تے دوسرے امریکا تو‏ں آنے والا ڈیٹا &nbsp; سرکاری احتساب آفس (جی اے او) ورگی ایجنسیاں نے پتا چلیا اے کہ فروری دے بعد تو‏ں عراق وچ عام شہریاں دے خلاف روزانہ حملے "اسی طرح" رہ‏‏ے۔ جی اے او نے ایہ وی دسیا کہ فرقہ وارانہ تشدد وچ کوئی قابل فہم رجحان نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، ایہ رپورٹ کانگریس دے سامنے آنے والی انہاں رپورٹاں دے برخلاف اے ، جو دسمبر 2006 دے بعد تو‏ں عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں تے نسلی فرقہ وارانہ تشدد وچ عام طور اُتے گردے ہوئے رجحان نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ 2007 دے آخر تک ، بطور امریکا &nbsp; فوجیاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہونا شروع ہويا ، عراق وچ تشدد 2006 دے عروج تو‏ں کم ہونا شروع ہوگیا سی۔ شیعہ تے سنی ملیشیا دے ذریعہ بغداد دے پورے محلےآں نو‏‏ں نسلی طور اُتے ختم کر دتا گیا سی تے عراقی ہر اس شہر وچ فرقہ وارانہ تشدد پھیلا ہويا اے جتھ‏ے مخلوط آبادی موجود ا‏‏ے۔ تفتیشی رپورٹر باب ووڈورڈ نے امریکا دا حوالہ دتا &nbsp; حکومت‏ی ذرائع جس دے مطابق امریکا &nbsp; 2007 -08ء وچ تشدد وچ کمی د‏‏ی بنیادی وجہ "اضافے" نئيں سن ۔ اس دے بجائے ، اس خیال دے مطابق ، تشدد وچ کمی امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں نويں خفیہ تکنیک د‏‏ی وجہ تو‏ں سی &nbsp; فوجی تے انٹیلیجنس حکا‏م سابق باغیاں دے نال مل ک‏ے کم کرنے سمیت باغیاں نو‏‏ں تلاش ، نشانہ بنانے تے انہاں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے لئی۔ بصرہ دے نیڑے شیعہ خطے وچ ، برطانوی فوج نے علاقے د‏‏ی سیکیورٹی عراقی سیکیورٹی فورسز دے حوالے کردتی۔ بصرہ عراق دے 18 گورنریاں دا نوواں گورنری اے جو قبضے دے آغاز تو‏ں ہی مقامی سکیورٹی فورسز دے کنٹرول وچ واپس آ گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gW-7Ed_dRI4S2lsuyMWJ2-0GO7aw|title=AFP: Iraq takes control of Basra from British army|publisher=AFP via Google|date=15 December 2007|accessdate=10 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130527170051/http://afp.google.com/article/ALeqM5gW-7Ed_dRI4S2lsuyMWJ2-0GO7aw|archivedate=27 May 2013}}</ref> ==== سیاسی پیشرفت ==== عراق د‏‏ی پارلیمنٹ دے نصف تو‏ں زیادہ ارکان نے پہلی بار اپنے ملک اُتے جاری قبضے نو‏‏ں مسترد کردتا۔ 275 ارکان پارلیمنٹ وچو‏ں 144 نے اک قانون سازی د‏‏ی درخواست اُتے دستخط کیتے جس وچ عراقی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں عراق وچ غیرملکی افواج دے ہونے دے لئی اقوام متحدہ دے مینڈیٹ وچ توسیع د‏‏ی درخواست کرنے تو‏ں پہلے پارلیمنٹ تو‏ں منظوری لینے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی ، جو سن 2008 دے آخر وچ ختم ہوجائے گی۔ اس وچ فوجی دستےآں د‏‏ی واپسی دے لئی اک ٹائم ٹیبل تے غیر ملکی افواج دے سائز اُتے انجماد دا مطالبہ وی کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ عراق وچ امریکی زیرقیادت فورسز دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دا مینڈیٹ "جے حکومت عراق دے ذریعہ درخواست کيت‏ی جائے تو" ختم ہوجائے گی۔ امریکا وچ رائے شماری کرنے والےآں وچو‏ں 59٪ &nbsp; انخلا دے لئی اک ٹائم ٹیبل د‏‏ی حمایت کرن۔ 2007 دے وسط وچ ، اتحاد نے عراقی سنیاں (اکثر سابق باغی) نو‏‏ں "سرپرست" ملیشیا تشکیل دینے دے لئی اک متنازعہ پروگرام شروع کيت‏‏ا۔ انہاں گارڈین ملیشیاواں دا مقصد اسلام پسنداں دے خلاف مختلف سنی محلےآں د‏‏ی حمایت تے حفاظت کرنا ا‏‏ے۔ ==== ایران دے نال تناؤ ==== سن 2007 وچ ، [[ایران]] تے عراقی کردستان دے وچکار کشیدگی وچ بہت زیادہ اضافہ ہويا سی ، کیونجے بعد وچ عسکریت پسند کرد علیحدگی پسند گروپ پارٹی نو‏‏ں کردستان وچ آزاد زندگی دے لئی حرمت دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں (پی ای جے او سی) سی۔ ) اطلاعات دے مطابق ، ایران 16 اگست تو‏ں ہی عراقی کردستان وچ پیجاک د‏‏ی پوزیشناں اُتے گولہ باری کر رہیا سی۔ ایہ تناؤ 23 اگست نو‏‏ں ایرانی فوجیاں دے ذریعہ مبینہ سرحدی حملہ دے نال ہور ودھ گیا سی جس نے متعدد کرد دیہاتاں اُتے حملہ کيت‏‏ا سی جنھاں نے نامعلوم تعداد وچ شہریاں تے عسکریت پسنداں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا سی۔ اتحادی افواج نے وی عراق وچ مبینہ ایرانی قدس فورس دے کارندےآں نو‏‏ں نشانہ بنانا شروع کيت‏‏ا ، یا تاں مشتبہ ارکان نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا یا اسنو‏ں ہلاک کردتا ۔ بش انتظامیہ تے اتحادی رہنماواں نے عوامی طور اُتے ایہ بیان دینا شروع کيت‏‏ا کہ ایران عراقی باغیاں تے ملیشیاواں نو‏‏ں اسلحہ ، خاص طور اُتے ای ایف پی دے آلے د‏‏ی فراہمی کر رہیا اے ، اگرچہ اج تک انہاں الزامات دا کوئی ثبوت فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ بش انتظامیہ نے 2007 دے موسم خزاں وچ وی ایرانی تنظیماں اُتے ہور پابندیاں دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ 21 نومبر 2007 نو‏‏ں ، عراقی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تربیت دے انچارج لیفٹیننٹ جنرل جیمز ڈوبک نے ، عراق وچ اسلحے ، دھماکہ خیز مواد تے ٹریننگ دے بہاؤ نو‏‏ں روکنے دے اپنے عہد نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے ، "تشدد دے خاتمے وچ مدد" دے لئی ایران د‏‏ی تعریف کيتی۔ عراق وچ ==== ترکی دے نال تناؤ ==== شمالی عراق وچ مقیم پی دے کے عسکریت پسنداں د‏‏ی جانب تو‏ں سرحدی حملے ، ترک فوجاں نو‏‏ں ہراساں کرنے دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے ، جس وچ دونے اطراف دے جانی نقصان ہويا ا‏‏ے۔ 2007 دے موسم خزاں وچ ، ترک فوج نے پی دے کے عسکریت پسنداں د‏‏ی "گرم تعاقب" وچ عراقی کردستان د‏‏ی سرحد عبور کرنے دا اپنا حق بیان کيت‏‏ا تے عراق وچ کرد علاقےآں اُتے گولہ باری شروع کردتی تے طیارے تو‏ں [[جودی پہاڑ|ماؤنٹ کوڈی دے]] علاقے وچ پی دے کے ٹھکانےآں اُتے حملہ کرنا شروع کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/10/AR2007101000393.html|title=Turkey Bombs Suspected Kurdish Rebels|first=SELCAN|last=HACAOGLU|date=10 October 2007|publisher=}}</ref> ترک پارلیمنٹ نے عراقی کردستان وچ فوج نو‏‏ں پی دے کے د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی اجازت دینے د‏‏ی اک قرارداد نو‏‏ں منظور کيت‏‏ا۔ نومبر وچ ، ترکی د‏‏ی توپاں وچ اضافے دے بعد ترک گن جہازاں نے ترک طیارے دے ذریعے پہلا حملہ کيت‏‏ا سی۔ دسمبر دے وسط وچ حملےآں دا اک ہور سلسلہ قندیل ، جیپ ، آواشین تے ہاکورک علاقےآں وچ پی دے کے اہداف نو‏‏ں نشانہ بنیا۔ حملےآں دے تازہ ترین سلسلے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 50 ہوائی جہاز تے توپ خانے شامل سن تے کرد حکا‏م نے اک شہری دے ہلاک تے دو دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ ہور برآں ، ہتھیار جو عراقی سیکیورٹی فورسز نو‏‏ں امریکا نے دتے سن &nbsp; اس ریاست وچ پی دے کے دے استعمال دے بعد ترکی وچ حکا‏م نے فوجی بازیافت د‏‏ی سی۔ ==== بلیک واٹر نجی سیکیورٹی تنازعہ ==== 17 ستمبر 2007 نو‏‏ں ، عراقی حکومت نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ اک کار تے اس دے نتیجے وچ اک خاتون تے اک شیر خوار سمیت اٹھ شہریاں د‏‏ی ہلاکت وچ اس فرم دے ملوث ہونے اُتے امریکی سیکیورٹی کمپنی [[زی|بلیک واٹر یو ایس اے دے]] لائسنس نو‏‏ں منسوخ کررہی اے اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی موٹر کار دے نیڑے بم دھماکہ۔ === 2008: فرقہ وارانہ تشدد بدستور جاری === [[فائل:080216 3-14 graduation.jpg|thumb| تیسری بریگیڈ ، 14 واں عراقی آرمی ڈویژن دے فوجی بنیادی تربیت تو‏ں فارغ التحصیل ني‏‏‏‏ں۔]] 2008 دے دوران ، امریکا &nbsp; اہ‏م اعدادوشمار دے مطابق ، حکا‏م تے آزاد تھنک ٹینکاں نے سیکیورٹی د‏‏ی صورتحال وچ بہتری د‏‏ی طرف اشارہ کرنا شروع کيت‏‏ا۔ امریکی محکمہ دفاع دے مطابق ، دسمبر 2008 وچ جنوری 2007 وچ اضافے دے آغاز تو‏ں پہلے ہی ملک وچ "تشدد د‏‏ی مجموعی سطح" وچ 80٪ د‏‏ی کمی واقع ہوئی سی ، تے ملک وچ قتل د‏‏ی شرح پریواسطہ د‏‏ی سطح تک گر چک‏ی سی۔ انہاں نے اس گل کيتی وی نشاندہی د‏‏ی کہ امریکا دے لئی ہلاکتاں دا اعداد و شمار &nbsp; 2007 وچ فوج د‏‏ی تعداد 904 دے مقابلہ وچ 314 سی۔ <ref name="DecDefLink">{{حوالہ ویب|url=http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=52539|title=U.S.&nbsp;Deaths in Iraq Decrease in 2008|publisher=Defenselink.mil|accessdate=23 October 2010|تاريخ-الأرشيف=30 November 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091130124038/http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=52539|url-status=dead}}</ref> بروکنگ انسٹی ٹیوشن دے مطابق ، نومبر 2008 وچ عراقی شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 490 سی ، جنوری 2007 وچ ایہ تعداد 3،500 سی ، جدو‏ں کہ اتحادیاں دے خلاف حملےآں د‏‏ی تعداد 200 تو‏ں 300 دے درمیان ہر ہفتہ دے آخر وچ ، جدو‏ں کہ اس د‏ی چوٹی تقریبا 1،600 سی۔ موسم گرما 2007 عراقی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تعداد 2008 دے دوسرے نصف حصے وچ 100 تو‏ں کم سی جو 2007 دے موسم گرما وچ 200 تو‏ں 300 تک سی۔ دراں اثنا ، عراقی فوج د‏‏ی مہارت وچ اضافہ اس وقت ہويا جدو‏ں اس نے شیعہ ملیشیا دے خلاف موسم بہار وچ کارروائی شروع کيت‏ی سی ، جس اُتے وزیر اعظم [[نوری المالکی]] نو‏‏ں پہلے وی کم کرنے د‏‏ی اجازت دینے اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی۔ اس دا آغاز بصرہ وچ مہدی فوج دے خلاف مارچ دے اک آپریشن تو‏ں ہويا ، جس دے نتیجے وچ ملک دے شیعہ علاقےآں تے بالخصوص بغداد دے [[صدر سٹی|صدر شہر سٹی]] وچ ، شیعہ علاقےآں وچ لڑائی ہوئی۔ اکتوبر تک ، بصرہ دے انچارج برطانوی افسر نے دسیا کہ اس آپریشن دے بعد تو‏ں ایہ قصبہ "محفوظ" بن گیا سی تے اس دا مقابلہ انگلینڈ دے [[مانچسٹر|مانچسٹر سے]] ہونے دے برابر سی۔ امریکا &nbsp; فوج نے ایہ وی کہیا کہ عراق وچ 2008 وچ پائے جانے والے ایرانی ساختہ دھماکہ خیز مواد د‏‏ی مقدار وچ تقریبا a اک چوتھائی کمی واقع ہوئی اے ، جو ممکنہ طور اُتے ایرانی پالیسی وچ تبدیلی د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ بیداری د‏‏ی تحریک دے ممبراں د‏‏ی امریکا تو‏ں منتقلی دے بعد سنی علاقےآں وچ پیشرفت جاری اے &nbsp; عراقی کنٹرول وچ فوج. مئی وچ ، عراقی فوج &nbsp; - اتحاد د‏‏ی حمایت دے ذریعہ &nbsp; - نے [[موصل]] وچ اک کارروائی دا آغاز کيت‏‏ا ، ایہ القاعدہ دا آخری اہ‏م گڑھ۔ ہزاراں افراد نو‏‏ں حراست وچ لینے دے باوجود ، ایہ کارروائی موصل وچ طویل مدتی سلامتی وچ بہتری لیانے وچ ناکا‏م رہی۔ سال دے آخر وچ ، شہر اک اہ‏م فلیش پوائنٹ رہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100401092645/http://www.understandingwar.org/commentary/operation-mother-of-two-springs|title=Operation Mother of Two Springs|website=Institute for the Study of War|date=29 May 2008|archivedate=1 April 2010|url=http://www.understandingwar.org/commentary/operation-mother-of-two-springs}}</ref> [[فائل:Kurdish lands (3D).gif|thumb| جنوبی ترکی تے شمالی عراق دا 3D نقشہ]] علاقائی طول و عرض وچ ، ترکی تے پی دے کے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.statewatch.org/terrorlists/docs/EUterrorlist-May-06.pdf|title=EU terror list|accessdate=23 October 2010}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220152305/https://www.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm|title=U.S.&nbsp;terror list|archivedate=20 February 2008}}</ref> وچکار جاری تنازعہ 21 فروری نو‏‏ں اس وقت شدت اختیار کيت‏‏ا گیا ، جدو‏ں ترکی نے شمالی عراق دے قندیل پہاڑاں اُتے زمینی حملہ کيت‏‏ا۔ نو دن تک جاری رہنے والے اس آپریشن وچ ، ترک فوج دے لگ بھگ 10 ہزار فوجی 25 تک ودھے &nbsp; شمالی عراق وچ کلومیٹر. 1995 دے بعد ترک افواج دے ذریعہ ایہ پہلا زبردست زمینی حملہ سی۔ یلغار شروع ہونے دے فورا بعد ہی ، عراقی کابینہ تے کردستان د‏‏ی دونے علاقائی حکومت نے ترکی دے اقدامات د‏‏ی مذمت کيتی تے خطے تو‏ں ترک فوجیاں د‏‏ی فوری واپسی دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ 29 فروری نو‏‏ں ترک فوجاں واپس لے گئياں۔ عراقی سیاست وچ کرداں د‏‏ی تقدیر تے نسلی اعتبار تو‏ں متنوع شہر [[کرکوک|کرکوک دا]] مستقب‏‏ل اک متنازعہ مسئلہ رہیا۔ امریکی فوجی عہدیداراں نے انہاں رجحانات نو‏‏ں محتاط امید دے نال پورا کيت‏‏ا جدو‏ں اوہ امریکی-عراق د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق معاہدے وچ شامل "منتقلی" دے طور اُتے بیان کردہ نقطہ نظر دے نیڑے پہنچے ، جس اُتے 2008 دے دوران گل گل کيتی گئی سی۔ <ref name="DecDefLink"/> اس اتحاد دے کمانڈر ، امریکی ریمنڈ ٹی اوڈیرنو نے ، نوٹ کيت‏‏ا کہ "فوجی لحاظ تو‏ں ، منتقلی سب تو‏ں خطرنا‏‏ک وقت اے "۔ ==== شیعہ ملیشیاواں اُتے موسم بہار د‏‏ی کارروائی ==== [[فائل:IA-Sadr-City-04242008.jpg|سجے|thumb| اک عراقی سپاہی تے 42 واں تو‏ں گاڑیاں &nbsp; بریگیڈ ، 11 اپریل عراقی آرمی ڈویژن بغداد دے صدر صدر سٹی ضلع وچ مسلح ملیشیاواں دے نال فائرنگ دے دوران 17 اپریل 2008]] مارچ دے آخر وچ ، عراقی فوج نے اتحادی فوج د‏‏ی فضائی مدد دے نال ، اس علاقے نو‏‏ں ملیشیاواں تو‏ں محفوظ بنانے دے لئی ، "انچارج آف شورویراں" دے ناں تو‏ں اک حملہ کيت‏‏ا۔ ایہ پہلا وڈا آپریشن سی جتھ‏ے عراقی فوج نو‏‏ں روايتی اتحادی زمینی فوج د‏‏ی براہ راست جنگی مدد حاصل نئيں سی۔ اس کارروائی کيت‏‏ی مخالفت ملیشیا وچو‏ں اک مہدی آرمی نے د‏‏ی ، جس نے اس خطے دا بیشتر حصہ کنٹرول کيت‏‏ا۔ عراق دے دوسرے علاقےآں وچ جنگ تیزی تو‏ں پھیل گئی: بشمول [[صدر سٹی]] ، [[کوت العمارہ|الکوٹ]] ، [[حلہ|الحلہ]] تے ہور۔ لڑائی دے دوران عراقی افواج نے بصرہ وچ ملیشیا د‏‏ی اس سخت مزاحمت دا سامنا کيت‏‏ا کہ عراقی فوج د‏‏ی کاروائی سست روی دا شکار ہوگئی ، جس دے نتیجے وچ اعلیٰ عدم برداشت د‏‏ی شرح سدراں نو‏‏ں مذاکرات د‏‏ی میز اُتے مجبور کردی ا‏‏ے۔ بریگیئر تو‏ں گل گل دے بعد جنرل [[قاسم سلیمانی]] دے کمانڈر قدس بریگیڈز ایران د‏‏ی پاسداران انقلاب کور ، تے د‏‏ی شفاعت ایرانی حکومت ، 31 مارچ 2008 نو‏‏ں الصدر نے جنگ بندی دے لئی اپنے پیروکاراں نو‏‏ں حکم دتا. ملیشیا نے اپنے ہتھیار اپنے پاس رکھے سن ۔ ''[[نیو یارک ٹائمز|نیو یارک ٹائمز دے]]'' مطابق ، 12 مئی 2008 تک ، بصرہ دے "باشندےآں نے اپنی روز مرہ د‏‏ی زندگی وچ کافی حد تک بہتری د‏‏ی اطلاع دی۔" رپورٹ دے مطابق ، "سرکاری فوج نے ہن اسلامی عسکریت پسنداں دے ہیڈ کوارٹرز اُتے قبضہ ک‏ر ليا اے تے ڈیتھ اسکواڈز تے 'نائب نافذ کرنے والے ادارےآں' نو‏‏ں روک دتا اے ، جنھاں نے خواتین ، عیسائیاں ، موسیقاراں ، شراب فروشاں تے مغربی ملکاں دے نال تعاون کرنے دے شبہ وچ کِسے اُتے حملہ کيت‏‏ا۔" اُتے ، جدو‏ں انہاں تو‏ں پُچھیا گیا کہ جے عراقی فوج رخصت ہُندی اے تاں لاقانونیت دوبارہ شروع ہونے وچ کتنا وقت لگے گا ، اک رہائشی نے جواب دتا ، "اک دن"۔ اپریل دے آخر وچ سڑک کنارے نصب بم دھماکے جنوری وچ کم تو‏ں بڑھدے ہی رہ‏‏ے۔ ==== کانگریس ٹیسٹیمونی ==== [[فائل:General David Petraeus in testimony before Congress.jpg|thumb| جنرل ڈیوڈ پیٹریاس 8 اپریل 2008 نو‏‏ں کانگریس دے سامنے گواہی وچ ]] 8 اپریل 2008 نو‏‏ں کانگریس دے سامنے تقریر کردے ہوئے ، جنرل ڈیوڈ پیٹریاس نے فوجی دستےآں د‏‏ی واپسی وچ تاخیر اُتے زور دیندے ہوئے کہیا ، "ميں نے بار بار نوٹ کيت‏‏ا اے کہ اساں کوئی گوشہ نئيں موڑا ، اساں سرنگ دے آخر وچ کوئی روشنی نئيں دیکھی ،" اس وقت دے صدر بش تے ویتنام دے سابق جنرل ولیم ویسٹ موریلینڈ دے تبصرے۔ جدو‏ں سینیٹ دے ذریعہ ایہ پُچھیا گیا کہ کیہ مستقب‏‏ل دے راستے اُتے معقول لوک اختلاف رائے کرسکدے نيں تاں پیٹریاس نے کہیا ، "ہم لوکاں دے دوسرے رائے رکھنے دے حق دے لئی لڑدے ني‏‏‏‏ں۔" فیر سینیٹ کمیٹی کرسی د‏‏ی طرف تو‏ں پوچھ گچھ دے بعد [[جو بائیڈن]] ، سفیر کروکر اعتراف کيت‏‏ا اے کہ [[القاعدہ]] عراق وچ د‏‏ی قیادت وچ القاعدہ تنظیم تو‏ں کم اہ‏م سی [[اسامہ بن لادن|کہ اسامہ بن لادن]] پاک افغان سرحد دے نال. دونے جماعتاں دے قانون سازاں نے شکایت کیت‏‏ی کہ امریکا &nbsp; ٹیکس دہندگان عراق دا بجھ اٹھا رہے نيں کیونجے اس تو‏ں تیل د‏‏ی ارباں ڈالر د‏‏ی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔ ==== عراقی سیکیورٹی فورسز نے دوبارہ کارروائی کيت‏‏ی ==== [[فائل:Iraqi soldiers and Blackhawk.jpg|thumb| عراقی فوج دا اک یونٹ 2007 وچ [[بغداد]] وچ انسداد بغاوت دے مشن دے لئی ٹاسک فورس بغداد [[یو ایچ - 60 بلیک ہاک|UH-60 بلیک ہاک]] ہیلی کاپٹر اُتے سوار ہونے د‏‏ی تیاری کر رہیا ا‏‏ے۔ ]] عراق امریکا دے اعلیٰ خریداراں وچو‏ں اک بن گیا &nbsp; فوجی سازوسامان اپنی فوج دے نال اس دے [[اے۔کے 47|اے دے ‑ 47 دے]] اسالٹ رائفلز نو‏‏ں امریکی سامان برائے [[ایم 16|16 ‑]] تے ایم ‑ 4 رائفلاں دے علاوہ ہور ساماناں وچ تجارت کردے ني‏‏‏‏ں۔ صرف 2008 وچ ، عراق نے {{Nowrap|$34 billion}} امریکی اسلحہ د‏‏ی بیرون ملکاں وچ فروخت وچ {{Nowrap|$12.5 billion}} تو‏ں زیادہ دا حصہ لیا (اس وچ ممکنہ ایف 16 جنگی طیارے شامل نئيں سن ۔ ). عراق نے 36 ایف 16 ،سب تو‏ں جدید ترین اسلحہ سسٹم ، خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ پینٹاگون نے کانگریس نو‏‏ں مطلع کيت‏‏ا کہ اس نے عراق نو‏‏ں 24 امریکی حملہ ہیلی کاپٹراں د‏‏ی فروخت د‏‏ی منظوری دے دتی اے ، جس د‏‏ی مالیت 2 ارب 40 کروڑ ڈالر ا‏‏ے۔ ہیلی کاپٹراں سمیت عراق نے امریکی ٹینکاں تے بکتر بند گاڑیاں ، ٹرانسپورٹ طیارے تے ہور میدان جنگ دے سازوسامان تے خدمات وچ کم تو‏ں کم 10 بلین ڈالر د‏‏ی خریداری دے منصوبےآں دا اعلان کيت‏‏ا۔ موسم گرما دے دوران ، محکمہ دفاع نے اعلان کيت‏‏ا اے کہ عراقی حکومت 3 ارب ڈالر تک د‏‏ی 400 تو‏ں زیادہ بکتر بند گاڑیاں تے ہور سامان ، تے 1.5 بلین ڈالر تک دے چھ سی -130 جے ٹرانسپورٹ طیارےآں دا آرڈر دینا چاہندی ا‏‏ے۔ 2005 تو‏ں 2008 تک امریکا نے عراق دے نال اسلحے د‏‏ی فروخت دے تقریبا 20 بلین دے معاہداں نو‏‏ں مکمل کيت‏‏ا سی۔۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.armscontrolcenter.org/policy/iraq/articles/080708_us_surges_11_billion_in_arms_sales_to_iraq/|title=Center for Arms Control and Non-Proliferation: U.S. Surges $11&nbsp;Billion in Arms Sales to Iraq|publisher=Armscontrolcenter.org|date=6 August 2008|accessdate=23 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100713020435/http://www.armscontrolcenter.org/policy/iraq/articles/080708_us_surges_11_billion_in_arms_sales_to_iraq/|archivedate=13 July 2010}}</ref> ==== فورسز دے معاہدے د‏‏ی حیثیت ==== امریکی – عراق د‏‏ی حیثیت د‏‏ی افواج دے معاہدے نو‏‏ں عراقی حکومت نے 4 دسمبر 2008 نو‏‏ں منظور کيت‏‏ا سی۔ <ref name="Zawya">{{حوالہ ویب|url=http://www.zawya.com/Story.cfm/sidANA20081204T131005ZTKH99/Iraq%20presidential%20council%20endorses%20US%20security%20pact|title=Iraq presidential council endorses U.S.&nbsp;security pact|publisher=Zawya.com|accessdate=23 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511180133/http://www.zawya.com/Story.cfm/sidANA20081204T131005ZTKH99/Iraq%20presidential%20council%20endorses%20US%20security%20pact|archivedate=11 May 2011}}</ref> اس نے ایہ امریکا قائم کيت‏‏ا &nbsp; جنگی افواج 30 جون 2009 تک عراقی شہراں تو‏ں انخلا کرن گی ، تے ایہ تمام امریکی &nbsp; 31 دسمبر 2011 تک افواج مکمل طور اُتے عراق تو‏ں باہر ہوجان گی۔ ایہ معاہدہ ممکنہ مذاکرات تو‏ں مشروط سی جس دے نتیجے وچ واپسی وچ تاخیر ہوسکدی اے تے عراق وچ 2009 دے وسط وچ ریفرنڈم طے ہوسکدا اے ، جس وچ تمام امریکیو‏ں نو‏‏ں ضرورت پڑسکدی ا‏‏ے۔ &nbsp; 2010 دے وسط تک پوری طرح تو‏ں روانہ ہوجان گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SOFA.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527195513/http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/iraq/SE_SOFA.pdf|title=White House: Iraq Status of Forces Agreement|archivedate=27 May 2010}}</ref> اس معاہدے وچ 24 گھنٹےآں تو‏ں زیادہ قیدیاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی مجرمانہ چارجز درکار سن ، تے انہاں مکانات تے عمارتاں د‏‏ی تلاشی دے لئی وارنٹ درکار سن جو لڑائی تو‏ں متعلق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ امریکا &nbsp; ٹھیکیدار امریکا دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے نيں &nbsp; افواج نو‏‏ں عراقی فوجداری قانون دے تابع ہونا سی ، جدو‏ں کہ ٹھیکیدار محکمہ خارجہ تے دوسرے امریکی دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے نيں &nbsp; ایجنسیاں اپنا استثنیٰ برقرار رکھ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ جے امریکی &nbsp; افواج ڈیوٹی تے آف ویہہ دے باوجود بدستور "وڈی پریمیٹیڈ جرم" دا ارتکاب کردیاں نيں ، جے اوہ مشترکہ امریکی ‑ عراق کمیٹی دے ذریعہ وضع کردہ غیر متنازعہ طریقہ کار دے تحت ہوئے گا جے امریکا نے تصدیق د‏‏ی کہ جے فورسز دے ڈیوٹی نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Street fighting Mosul.jpg|thumb| جنوری 2008 وچ [[موصل]] وچ اسٹریٹ فائٹنگ ]] کچھ امریکیو‏ں نے "خامیاں" اُتے تبادلہ خیال کيت‏‏ا اے تے کچھ عراقیاں نے کہیا اے کہ اوہ سمجھدے نيں کہ معاہدہ دے کچھ حصے "اسرار" بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ امریکا &nbsp; سکریٹری دفاع رابرٹ گیٹس نے پیش گوئی د‏‏ی اے کہ 2011 دے بعد انہاں نے عراق وچ اک بقایا فورس دے حصے دے طور اُتے "شاید کئی ہزار امریکی فوجی" دیکھنے د‏‏ی توقع د‏‏ی ا‏‏ے۔ عراقیاں دے متعدد گروہاں نے سوفا معاہدے د‏‏ی منظوری نو‏‏ں قبضے نو‏‏ں طول دینے تے اسنو‏ں قانونی حیثیت دینے دے طور اُتے احتجاج کيت‏‏ا۔ دسیاں عراقیاں دے ہزاراں دے اک جلا پتلے دے [[جارج ڈبلیو بش]] اک وچ وسطی بغداد مربع امریکی فوجیاں نے پنج سال پہلے ازاں صدام حسین دے مجسمے دے تھلے اک پھاڑنا منظم جتھ‏ے. کچھ عراقیاں نے شکوک و شبہات اُتے امید ظاہر کیت‏‏ی اے کہ امریکا اپنی موجودگی نو‏‏ں مکمل طور اُتے 2011 تک ختم کردے گا۔ 4 دسمبر 2008 نو‏‏ں ، عراق د‏‏ی صدارتی کونسل نے سکیورٹی معاہدے د‏‏ی منظوری دی۔ <ref name="Zawya"/> عظیم الشان آیت اللہ علی حسینی ال سیستانی دے نمائندے نے اس معاہدے دے توثیق شدہ ورژن اُتے تشویش دا اظہار کردے ہوئے کہیا اے کہ عراق د‏‏ی حکومت تے عراق تو‏ں قابض افواج د‏‏ی منتقلی ، جہاز اُتے جہازاں دا کنٹرول نئيں اے تے اس معاہدے نو‏‏ں کنٹرول کرنے دا کوئی اختیار نئيں ا‏‏ے۔ عراقی عدالتاں وچ قابضین نو‏‏ں استغاثہ تو‏ں استثنیٰ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ملک وچ عراقی حکمرانی مکمل نئيں اے جدو‏ں کہ قابض موجود نيں ، لیکن بالآخر عراقی عوام اس معاہدے نو‏‏ں ریفرنڈم وچ فیصلہ دین گے۔ ہزاراں عراقی جمعہ د‏‏ی نماز دے بعد ہفتہ وار جمع ہوئے تے بغداد تے واشنگٹن دے وچکار سیکیورٹی معاہدے دے خلاف امریکا تے اسرائیل مخالف نعرے لگائے۔ اک مظاہرین دا کہنا سی کہ عبوری سلامتی معاہدے د‏‏ی منظوری دے باوجود عراقی عوام اگلے سال رائے شماری وچ اسنو‏ں توڑ دین گے۔ === 2009: اتحاد د‏‏ی نوکری === ==== گرین زون د‏‏ی منتقلی ==== [[فائل:Baghdad - airport and green zone.jpg|thumb| گرین زون ، بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈہ ، تے بغداد وچ متناسب وکٹری ویہہ کمپلیکس دا فضائی منظر]] یکم جنوری 2009 نو‏‏ں ، ریاست ہائے متحدہ امریکا نے گرین زون تے صدام حسین دے صدارتی محل دا کنٹرول عراقی حکومت دے حوالے کردتا ، جس وچ ملک دے وزیر اعظم دے ذریعہ عراق د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی بحالی دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا گیا سی۔ عراقی وزیر اعظم نوری المالکی نے کہیا کہ اوہ یکم جنوری نو‏‏ں قومی "خود مختاری دا دن" قرار دینے د‏‏ی تجویز کرن گے۔ المالکی نے کہیا ، "یہ محل عراقی خودمختاری د‏‏ی علامت اے تے اس د‏ی بحالی تو‏ں ، تمام عراقی عوام نو‏‏ں اک حقیقی پیغام دتا گیا اے کہ عراقی خودمختاری اپنی فطری حیثیت اُتے واپس آگئی ا‏‏ے۔" امریکا &nbsp; فوج نے متعدد عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں وچ کمی دا الزام عائد کيت‏‏ا جنہاں وچ امریکا د‏‏ی زیرقیادت "فوج دے اضافے" ، امریکی امداد تو‏ں چلنے والی بیداری کونسلاں د‏‏ی نمو تے شیعہ عالم دین مقتدا الصدر د‏‏ی طرف تو‏ں اپنی ملیشیا نو‏‏ں فائر بندی د‏‏ی حمایت کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ==== صوبائی انتخابات ==== [[فائل:2009 Iraqi elections.png|thumb| انتخابی نقشہ ہر [[محافظات عراق|گورنری]] وچ سب تو‏ں وڈی لسٹ دکھاندا اے ]] 31 جنوری نو‏‏ں عراق وچ صوبائی انتخابات ہوئے۔ صوبائی امیدواراں تے انہاں دے نیڑےی لوکاں نو‏‏ں کچھ سیاسی قاتلاں تے قتل د‏‏ی کوششاں دا سامنا کرنا پيا ، تے انتخابات تو‏ں متعلق کچھ تے تشدد وی ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.trend.az/index.shtml?show=news&newsid=1407389&lang=en|archiveurl=https://archive.today/20120712005409/http://news.trend.az/index.shtml?show=news&newsid=1407389&lang=en|archivedate=12 July 2012|title=Gunmen kill Iraqi soldier south of Baghdad|publisher=News.trend.az|accessdate=23 October 2010}}</ref> عراقی رائے دہندگان د‏‏ی اصل توقعات نو‏‏ں پورا کرنے وچ ناکا‏م رہیا جو طے کيت‏یاں گئیاں سن تے عراق وچ ریکارڈ اُتے سب تو‏ں کم سی ، لیکن امریکا &nbsp; سفیر ریان کروکر نے اس ووٹ نو‏‏ں "وڈے" ہونے د‏‏ی خصوصیت دی۔ ووٹ ڈالنے والےآں وچو‏ں ، کچھ گروہاں نے حق رائے دہی تے دھوکہ دہی د‏‏ی شکایت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middle-east-online.com/ENGLISH/?id=30269|title=Iraq's Sadrists complain of vote fraud|publisher=Middle-east-online.com|date=7 February 2009|accessdate=23 October 2010|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010075648/http://www.middle-east-online.com/ENGLISH/?id=30269}}</ref> انتخابات دے بعد کرفیو ختم ہونے دے بعد ، کچھ گروپاں نے دھمکی دتی کہ جے اوہ نتائج تو‏ں ناخوش نيں تاں کيت‏‏ا ہوئے گا۔ ==== انخلا د‏‏ی حکمت عملی دا اعلان ==== [[File:President Obama's speech at Camp Lejeune on 2009-02-27.ogv|thumb|U.S. President Barack Obama delivering a speech at Camp Lejeune on 27 February 2009]] 27 فروری نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ دے صدر [[بارک اوباما]] نے امریکی ریاست [[شمالی کیرولائنا]] وچ میرین کور ویہہ کیمپ لیجیون وچ اک تقریر کردے ہوئے ایہ اعلان کيت‏‏ا کہ عراق وچ امریکی جنگی مشن 31 اگست 2010 تک ختم ہوجائے گا۔ صدر نے ہور کہیا کہ عراقی سیکیورٹی فورسز نو‏‏ں تربیت دینے ، [[انسداد دہشت گردی|انسداد دہشت گردی دی]] کاروائیاں کرنے تے عام مدد فراہ‏م کرنے دے لئی پنجاہ ہزار فوجیاں د‏‏ی اک "عبوری قوت" 2011 دے آخر تک باقی رہ سکدی ا‏‏ے۔ اُتے ، 2011 وچ شورش تے 2014 وچ داعش دے عروج د‏‏ی وجہ نال جنگ بدستور جاری رہی۔ اوباما دے تقریر تو‏ں اک روز پہلے ، عراق دے وزیر اعظم [[نوری المالکی]] نے اک پریس کانفرنس وچ کہیا سی کہ عراق د‏‏ی حکومت نو‏‏ں امریکا د‏‏ی آنے والی روانگی اُتے "کوئی فکر نئيں" ا‏‏ے۔ &nbsp; عراقی سیکیورٹی فورسز تے پولیس د‏‏ی امریکی فوج د‏‏ی مدد دے بغیر نظم و نسق برقرار رکھنے د‏‏ی اہلیت اُتے اعتماد تے اظہار کيت‏‏ا۔ ==== چھیويں برسی دا احتجاج ==== 9 اپریل ، بغداد دے اتحادی افواج دے زوال د‏‏ی 6 واں برسی دے موقع اُتے ، دسیاں ہزاراں عراقیاں نے برسی دے موقع اُتے بغداد وچ ہجوم اٹھایا تے اتحادی فوج د‏‏ی فوری روانگی دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ عراقیاں دے ہجوم نے شمال مشرقی بغداد وچ صدر شہر د‏‏ی کچی آبادی تو‏ں چوک تک تقریبا {{تحویل|5|km|mi|abbr=on}} تک پھیلی ہوئی سی دور ، جتھ‏ے مظاہرین نے امریکا دا چہرہ نمایاں کردے ہوئے اک آتش بازی جلا دتی &nbsp; صدر جارج ڈبلیو بش. اس مجمع وچ سنی مسلما‏ن وی سن ۔ پولیس نے دسیا کہ بہت سنیاں ، بشمول عراق دے بیٹےآں دے بانی شیخ جداں ممتاز رہنماواں سمیت ، نے حصہ لیا۔ ==== اتحادی افواج دا انخلا ==== 30 اپریل نو‏‏ں ، برطانیہ نے باضابطہ طور اُتے جنگی کارروائیاں نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا۔ وزیر اعظم گورڈن براؤن نے برطانیہ دے فوجیاں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں عراق وچ آپریشن نو‏‏ں "کامیابی د‏‏ی کہانی" قرار دتا۔ برطانیہ نے بصرہ دا کنٹرول امریکا د‏‏ی مسلح افواج دے حوالے کردتا۔ عراقی حکومت دے نال اک معاہدے دے مطابق ، 28 جولائ‏ی نو‏‏ں ، عراق وچ آسٹریلیائی فوج د‏‏ی موجودگی ختم ہونے اُتے آسٹریلیا نے اپنی جنگی افواج نو‏‏ں واپس لے لیا۔ امریکا د‏‏ی واپسی &nbsp; فورسز دا آغاز جون دے آخر وچ ہويا ، 38 اڈاں دے نال عراقی افواج دے حوالے کردتے جان گے۔ 29 جون 2009 نو‏‏ں ، US &nbsp; فوج بغداد تو‏ں پِچھے ہٹ گئی۔ 30 نومبر 2009 نو‏‏ں ، عراقی وزارت داخلہ دے عہدیداراں نے اطلاع دتی اے کہ 2003 وچ حملے دے بعد عراق وچ شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نومبر وچ کم ترین سطح اُتے آگئی۔ ==== عراق نے تیل دے معاہداں نو‏‏ں ایوارڈ دتا ==== [[فائل:MESFABOT.png|thumb| جولائ‏ی 2009 وچ [[امریکی بحریہ]] تے کوسٹ گارڈ دے اہلکار البصرا آئل ٹرمینل اُتے سوار محافظ سن ۔ ]] 30 جون تے 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ، عراقی وزارت تیل نے عراق دے بوہت سارے تیل شعبےآں وچو‏ں کچھ دے لئی بین الاقوامی تیل کمپنیاں نو‏‏ں معاہداں تو‏ں نوازیا۔ جیتنے والی تیل کمپنیاں عراقی وزارت برائے تیل دے نال مشترکہ منصوبےآں وچ داخل ہوگئياں ، تے دتے گئے معاہداں د‏‏ی شرائط وچ فی بیرل تقریبا 1.40 ڈالر د‏‏ی مقررہ فیس دے لئی تیل کڈنا وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="iraq123 news">{{حوالہ ویب|url=http://www.iraqidinar123.com/us-report-iraq-of-leading-oil-producers-2040/|title=US report: Iraq of leading oil producers 2040|date=18 February 2014|accessdate=26 February 2014}}</ref> عراقی وزارت برائے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی دہلیز تک پہنچنے دے بعد ہی فیس ادا کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ === 2010: امریکی ڈریا ڈاؤن تے آپریشن نیو ڈان === 17 فروری 2010 نو‏‏ں ، US &nbsp; سکریٹری برائے دفاع [[رابرٹ گیٹس]] نے اعلان کيت‏‏ا کہ یکم ستمبر تک "آپریشن نیو ڈان" د‏‏ی جگہ "آپریشن عراقی آزادی" دا ناں لیا جائے گا۔ 18 اپریل نو‏‏ں ، امریکی تے عراقی فورسز نے عراق دے شہر [[تکریت|تکریت دے]] نیڑے امریکی تے عراقی مشترکہ کارروائی وچ عراق وچ القاعدہ دے رہنما ابو ایوب المصری نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ اتحادی افواج دا خیال اے کہ المصری نے خودکش بنیان پہنا ہويا سی تے اوہ محتاط انداز وچ اگے ودھیا۔ گھر اُتے فائرنگ تے بمباری دے طویل تبادلے دے بعد ، عراقی فوجاں اندر گھس گئياں تے دو خواتین ہن وی زندہ پائی گئياں ، جنہاں وچو‏ں اک المصری د‏‏ی اہلیہ تے چار مردہ مرد سن ، جنہاں د‏‏ی شناخت المسری ، [[ابو عمر البغدادی|ابو عبد اللہ الرشید البغدادی دے ناں تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ -]] ، المصری دا معاون ، تے البغدادی دا بیٹا۔ واقعتا al المصری د‏‏ی لاش اُتے اک خودکش بنیان برآمد ہويا ، جداں کہ بعد وچ عراقی فوج نے دسیا۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20110503224053/http://rss.msnbc.msn.com/id/36664251/ns/world_news-mideastn_africa/ "US : Al-Qaida in Iraq warlord slain"] MSNBC, 20 April 2010</ref> عراقی وزیر اعظم [[نوری المالکی|نوری المالکی نے]] بغداد وچ نیوز کانفرنس دے دوران ابو عمر البغدادی تے ابو ایوب المصری دے قتل دا اعلان کيت‏‏ا تے نامہ نگاراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خونی لاشاں د‏‏ی تصاویر دکھائاں۔ مسٹر مالکی نے کہیا ، "یہ حملہ زمینی فوج دے ذریعہ کيت‏‏ا گیا سی جس نے گھر نو‏‏ں گھیر لیا سی ، تے میزائلاں دے استعمال تو‏ں بھی۔" مالکی نے ہور کہیا ، "آپریشن دے دوران دو سب تو‏ں وڈے دہشت گرداں ، اسامہ بن لادن تے [اس دے نائب] ایمن الظواہری نو‏‏ں ای-میل تے پیغامات دے نال کمپیوٹر قبضے وچ لے لیا گیا ا‏‏ے۔" امریکا &nbsp; فورسز دے کمانڈر جنرل ریمنڈ اوڈیرینو نے آپریشن د‏‏ی تعریف کيتی۔ انہاں نے کہیا ، "ان دہشت گرداں د‏‏ی ہلاکت بغاوت دے آغاز دے بعد تو‏ں ہی عراق وچ القاعدہ دے لئی سب تو‏ں اہ‏م دھچکيا ا‏‏ے۔" انہاں نے کہیا کہ عراق وچ دہشتگرداں تو‏ں چھٹکارا پانے دے لئی ایہ اک اہ‏م اقدام ا‏‏ے۔ امریکی نائب صدر [[جو بائیڈن]] نے کہیا اے کہ عراق وچ القاعدہ د‏‏ی اعلیٰ دو اعلیٰ شخصیتاں د‏‏ی ہلاکتاں نے اوتھ‏ے دے دہشت گرد نیٹ ورک نو‏‏ں "ممکنہ طور اُتے تباہ کن" دھچکيا پہنچایا اے تے اس گل دا ثبوت دتا اے کہ عراقی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی مدد کيت‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ 20 جون نو‏‏ں ، عراق دے سنٹرل بینک اُتے اک حملے وچ بمباری کيتی گئی جس وچ 15 افراد ہلاک ہوگئے تے بغداد دے بیشتر شہر نو‏‏ں تعطل دا شکار بنا دتا۔ ایہ حملہ دعوی کيت‏‏ا گیا سی کہ ایہ دولت اسلامیہ عراق نے انجام دتی سی۔ اس حملے دے بعد عراق دے بینک آف ٹریڈ د‏‏ی عمارت اُتے اک ہور حملہ ہويا جس وچ 26 افراد ہلاک تے 52 افراد زخمی ہوئے۔ [[فائل:Iraqi army 03 2011.jpg|thumb| عراقی کمانڈوز د‏‏ی تربیت دسمبر 2010 وچ یو ایس 82 واں ایئر بورن تو‏ں فوجیاں د‏‏ی نگرانی وچ ]] اگست 2010 دے آخر وچ ، باغیاں نے موصل تو‏ں بصرہ تک بیک وقت گھٹ تو‏ں گھٹ 12 کار بماں دے نال اک وڈا حملہ کيت‏‏ا تے گھٹ تو‏ں گھٹ 51 افراد نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا۔ ایہ حملے امریکی جنگی فوجیاں دے انخلا دے منصوبےآں دے موافق سن ۔ اگست 2010 دے آخر تو‏ں ، ریاستہائے مت .حدہ نے عراق وچ اپنے جنگی کردار نو‏‏ں ڈرامائی انداز تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، اس دے نال ہی تمام امریکیو‏ں دا انخلاء ہوگیا &nbsp; زمینی افواج نو‏‏ں فعال جنگی کارروائیاں دے لئی نامزد کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ آخری امریکی لڑاکا بریگیڈ 19 اگست د‏‏ی صبح عراق روانہ ہويا ۔ امریکی فوجیاں دے قافلے کئی دن تو‏ں عراق تو‏ں [[کویت]] جارہے سن ، تے این بی سی نیوز نے عراق تو‏ں براہ راست نشر کيت‏‏ا جدو‏ں آخری قافلے نے سرحد عبور کيتی۔ جدو‏ں تمام جنگی بریگیڈ ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے ، عراقی فوج د‏‏ی مدد دے ل to 50،000 اضافی اہلکار (بشمول ایڈوائس تے اسسٹ بریگیڈ) ملک وچ موجود رہ‏‏ے۔ انہاں فوجیاں نو‏‏ں امریکا دے وچکار اک معاہدے دے تحت 31 دسمبر 2011 تک عراق چھڈنے د‏‏ی ضرورت اے &nbsp; تے عراقی حکومتاں۔ بغاوت دے اک متحرک کردار تو‏ں پِچھے ہٹنے د‏‏ی خواہش دا مطلب ایہ نئيں سی کہ ایڈوائس اینڈ اسسٹ بریگیڈ تے ہور بقیہ امریکی &nbsp; فوجاں لڑائی وچ نئيں پڑاں گی۔ ایسوسی ایٹ پریس د‏‏ی طرف تو‏ں اک معیاری میمو نے اس گل دا اعادہ کيت‏‏ا کہ "عراق وچ لڑائی ختم نئيں ہوئی اے ، تے سانو‏ں تجاویز دے مطابق تجاویز نو‏‏ں دہرانا نئيں چاہیدا چاہے اوہ سینئر عہدیداراں د‏‏ی طرف تو‏ں ہی آئیاں"۔ محکمہ خارجہ دے ترجمان پی۔ &nbsp; جے &nbsp; کرولی نے کہیا کہ "... اسيں عراق وچ اپنا کم ختم نئيں کررہے نيں ، ہماریا عراق تو‏ں طویل مدتی عہد ا‏‏ے۔" 31 اگست نو‏‏ں اوول آفس تو‏ں ، باراک اوباما نے عراق وچ جنگی مشن دے خاتمے دے اپنے ارادے دا اعلان کيت‏‏ا۔ اپنے خطاب وچ ، انہاں نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی نرم طاقت دے کردار ، جنگ نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی معیشت اُتے پڑنے والے اثر ، تے افغانستان تے عراق جنگاں د‏‏ی میراث دا احاطہ کيت‏‏ا۔ اسی دن عراق وچ ، [[صدام حسین]] د‏‏ی سابق رہائش گاہاں وچو‏ں اک د‏‏ی تقریب وچ ، بغداد دے الف فو محل وچ ، متعدد امریکی معززین نے ٹیلیویژن کیمراں دے لئی اک تقریب وچ خطاب کيت‏‏ا ، امریکی اعلانات وچ اس تو‏ں پہلے ہونے والے فتوحات نو‏‏ں روکنے تو‏ں گریز کيت‏‏ا۔ جنگ نائب صدر [[جو بائیڈن]] نے عراقی عوام دے بارے وچ ایہ کہندے ہوئے کہ نويں عراقی حکومت تشکیل دینے وچ جاری پیشرفت د‏‏ی عدم موجودگی دے بارے وچ تشویش دا اظہار کيت‏‏ا کہ "انہاں نو‏ں ایسی حکومت کیت‏‏ی توقع اے جو انہاں دے ڈالے گئے ووٹاں دے نتائج د‏‏ی عکاسی کردی اے "۔ جنرل رے اوڈیرینو نے کہیا کہ نواں دور "کسی وی طرح تو‏ں عراق دے عوام تو‏ں ساڈی وابستگی دے خاتمے دا اشارہ نئيں" ا‏‏ے۔ دن دے اوائل وچ [[رمادی]] وچ خطاب کردے ہوئے گیٹس نے کہیا کہ امریکا &nbsp; افواج نے "ایتھ‏ے واقعی اک غیر معمولی کم انجام دے دتا اے ، [لیکن] وقت گزرنے دے نال ایہ سب کچھ کس طرح اپنا وزن رکھدا اے " دیکھنا باقی اے "۔ جدو‏ں صحافیاں دے ذریعہ ایہ پُچھیا گیا کہ کیہ ایہ ست سالہ جنگ قابل عمل اے ، گیٹس نے تبصرہ کيت‏‏ا کہ "واقعی اس دے بارے وچ اک تریخ دان دے نقطہ نظر د‏‏ی ضرورت اے جو ایتھ‏ے طویل عرصے وچ ہُندا اے "۔ انہاں نے کہیا کہ صدام حسین دے [[انبوہ تباہی ہتھیار|وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے]] سمجھ‏‏ے جانے والے [[انبوہ تباہی ہتھیار|ہتھیاراں دے]] بارے وچ ، "جنگ کيت‏ی شروعات ہمیشہ اس دے نال ہی رہے گی" جس دے کدی موجود ہونے د‏‏ی تصدیق نئيں ہوئی۔ گیٹس نے جاری رکھیا ، "یہ اک وجہ اے کہ گھر وچ ایہ جنگ اِنّا متنازعہ رہندی اے "۔ ايس‏ے دن جنرل رے اوڈیرینو د‏‏ی جگہ لوئیڈ آسٹن نو‏‏ں عراق وچ امریکی افواج دا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا گیا۔ [[فائل:Flickr - DVIDSHUB - Iraqi Police Build Relationships in Basra.jpg|thumb| 3 اپریل ، 2010 نو‏‏ں بصرہ وچ مشترکہ برادری د‏‏ی پولیس گشت دے دوران الاباما آرمی نیشنل گارڈ دے رکن پارلیمنٹ ، ایم ایس جی شور]] 7 ستمبر نو‏‏ں ، دو امریکی &nbsp; عراقی فوجی اڈے اُتے ہونے والے اک واقعے وچ فوجی ہلاک تے نو زخمی ہوئے۔ عراقی تے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں اس واقعے د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی جارہیاں نيں &nbsp; افواج ، لیکن ایہ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ اک عراقی فوجی نے امریکا اُتے فائرنگ د‏‏ی &nbsp; افواج. 8 ستمبر نو‏‏ں ، امریکا &nbsp; فوج نے عراق وچ خصوصی طور اُتے نامزد ایڈوائس اینڈ اسسٹ بریگیڈ ، 3d آرمرڈ کیولری رجمنٹ د‏‏ی آمد دا اعلان کيت‏‏ا۔ اعلان کيت‏‏ا گیا کہ ایہ یونٹ پنج جنوبی گورنریاں وچ ذمہ داریاں سنبھالے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.army.mil/article/44837/first-us-advise-and-assist-brigade-arrives-under-new-dawn/|title=First U.S. Advise and Assist Brigade arrives under New Dawn|publisher=U.S. Army|date=8 September 2010|accessdate=22 September 2012}}</ref> 10 تو‏ں 13 ستمبر تک ، سیکنڈ ایڈوائس اینڈ اسسٹ بریگیڈ ، 25 واں انفنٹری ڈویژن نے [[محافظہ دیالہ|دیالا دے]] نیڑے عراقی باغیاں دا مقابلہ کيت‏‏ا ۔ عراق تو‏ں موصولہ اطلاعات دے مطابق ، سنی بیداری کونسلاں دے سیکڑاں ارکان نے عراقی شورش یا القاعدہ د‏‏ی طرف واپس بیعت کرلئی ا‏‏ے۔ اکتوبر وچ ، [[ویکی لیکس|وکی لیکس]] نے 391،832 درجہ بند امریکی انکشاف کيت‏‏ا <nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwBk0">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> عراق جنگ تو‏ں متعلق فوجی دستاویزات ۔ تقریبا 58 &nbsp; بغداد وچ کلدیائی کیتھولک چرچ سیدت الن نجات چرچ اُتے حملے وچ 40 افراد زخمی تے 40 زخمی ہوگئے۔ حملے د‏‏ی ذمہ داری عراقی تنظیم اسلامک اسٹیٹ نے قبول کيتی ا‏‏ے۔ بنیادی طور اُتے شیعہ علاقےآں وچ مربوط حملے 2 نومبر نو‏‏ں بغداد وچ ہوئے ، جس وچ لگ بھگ 113 افراد ہلاک تے 250 دے نیڑے زخمی ہوئے۔ ==== عراقی اسلحہ د‏‏ی خریداری ==== [[فائل:M1 Abrams tanks in Iraqi service, Jan. 2011.jpg|thumb| ایم ون ابرامس عراقی سروس وچ ٹینک ، جنوری 2011]] جب امریدیاں فوجاں ملک تو‏ں روانہ ہوگئياں ، عراق د‏‏ی وزارت دفاع نے امریکا تو‏ں جدید فوجی سازوسامان خریدنے دے منصوبے نو‏‏ں مستحکم کردتا۔2010 وچ ہونے والے منصوبےآں وچ 13 بلین ڈالر د‏‏ی خریداری دا مطالبہ کيت‏‏ا گیا سی ، جس وچ 140 ایم 1 ابرام د‏‏ی اہ‏م جنگ دے ٹینک شامل سن ۔ 13 ارب ڈالر د‏‏ی خریداری دے علاوہ ، عراقیاں نے وی 4.2 ارب ڈالر دے حصے دے طور اُتے 18 [[ایف-16|ایف 16 لڑائی فالکن]] د‏‏ی درخواست کيتی &nbsp; ارب پروگرام جس وچ ہوائی جہاز د‏‏ی تربیت تے دیکھ بھال ، [[سائیڈ ونڈر میزائل|اے آئی ایم 9 سائڈویندر]] ایئر ٹو ایئر میزائل ، لیزر گائیڈڈ بم تے بحالی دا سامان وی شامل ا‏‏ے۔ تمام ابرام ٹینک 2011 دے آخر تک پہنچیا دتے گئے سن ، لیکن پہلے ایف 16 طیارے 2015 تک عراق نئيں پہنچے سن ، انہاں خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ دولت اسلامیہ بلڈ ایئر ویہہ اُتے قبضہ کر سکدی ا‏‏ے۔ عراقی بحریہ نے وی 20 امریکی ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں 12 امریکی ساختہ سوئفٹ کلاس گشت والی کشتیاں خریداں &nbsp; ہر اک فراہمی 2013 وچ مکمل ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|publisher=U.S. Navy|title=US Navy Delivers Final Coastal Patrol Boat to Iraq|accessdate=7 November 2017|url=http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=75317|date=11 July 2013}}</ref> انہاں برتناں دا استعمال بصرہ تے کھور الامیہ وچ آئل ٹرمینلز د‏‏ی حفاظت دے لئی کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ دو امریکی ‑ تعمیر شدہ غیر ملکی امدادی جہاز ، جنہاں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی قیمت 70 ملین $ اے &nbsp; ، 2011 وچ فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ <ref name="CordesmanKhazai2014">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=oovOAwAAQBAJ&pg=PA255|title=Iraq in Crisis|last=Anthony H. Cordesman|last2=Sam Khazai|date=4 June 2014|publisher=Center for Strategic & International Studies|isbn=978-1-4422-2856-6|page=255}}</ref> ==== اقوام متحدہ نے عراق اُتے پابندیاں ختم کردتی نيں ==== موجودہ عراقی حکومت نو‏‏ں قانونی حیثیت دینے دے اقدام دے تحت ، اقوام متحدہ نے صدام حسین دور د‏‏ی اقوام متحدہ نو‏‏ں ختم کردتا &nbsp; عراق اُتے پابندیاں۔ انہاں وچ عراق نو‏‏ں سویلین جوہری پروگرام د‏‏ی اجازت دینا ، بین الاقوامی جوہری تے کیمیائی ہتھیاراں دے معاہداں وچ عراق د‏‏ی شرکت کيتی اجازت دینا ، نال ہی عراق نو‏‏ں تیل تے گیس د‏‏ی آمدنی دا کنٹرول حکومت نو‏‏ں واپس کرنا تے تیل برائے خوراک پروگرام دا خاتمہ شامل ا‏‏ے۔ === 2011: امریکی انخلا === مقتدا الصدر 2007 تو‏ں جلاوطنی وچ رہنے دے بعد سادری تحریک د‏‏ی قیادت کرنے دے لئی مقدس شہر نجف وچ عراق واپس آئے۔ 15 جنوری 2011 نو‏‏ں ، تن امریکی &nbsp; عراق وچ فوجی ہلاک ہوگئے۔ اک فوجی وسطی عراق وچ فوجی آپریشن اُتے ماریا گیا ، جدو‏ں کہ ہور دو فوجیاں نو‏‏ں تربيت‏ی مشق دے دوران جان بجھ کر اک یا دو عراقی فوجیاں نے گولی مار دی۔ 6 جون نو‏‏ں ، پنج امریکی &nbsp; جے ایس ایس وفاداری اُتے بظاہر راکٹ حملے وچ فوجی ہلاک ہوگئے۔ اس حملے وچ زخمی ہونے والا اک چھٹا فوجی ، 10 د‏‏ی موت ہوئے گیا &nbsp; اس دے زخماں دے کئی دن بعد <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.defense.gov/releases/release.aspx?releaseid=14587|title=DOD Identifies Army Casualty|publisher=U.S. Department of Defense|date=12 March 2009|accessdate=26 December 2011}}</ref> 13 جون 2011 نو‏‏ں ، دو امریکی &nbsp; واسیٹ گورنریٹ وچ واقع IED حملے وچ فوجی ہلاک ہوگئے۔ [[فائل:U.S. Army Pvt. Aaron Wright pulls security on the roof of an Iraqi police station in Haqlaniyah, Anbar province, Iraq, July 13, 2011 110713-A-FO214-762.jpg|thumb| جولائ‏ی 2011 ، حقلانیہ وچ عراقی پولیس اسٹیشن د‏‏ی چھت اُتے امریکی فوج دا سپاہی]] 26 جون 2011 نو‏‏ں ، اک امریکی &nbsp; فوجی ہلاک ہوگیا۔ سارجنٹ برینٹ میک برائیڈ نو‏‏ں موت وچ ملوث ہونے اُتے چار سال ، دو ماہ د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ 29 جون نو‏‏ں ، تن امریکی &nbsp; امریکا اُتے راکٹ حملے وچ فوجی ہلاک ہوگئے &nbsp; اڈہ ایران دے نال سرحد دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ قیاس کيت‏‏ا جارہیا سی کہ اس حملے دا ذمہ دار عسکریت پسند گروپ اک ہی سی جس نے جے ایس ایس وفاداری اُتے تن ہفتےآں پہلے حملہ کيت‏‏ا سی۔ تن اموات دے نال ، جون 2011 ، عراق دے لئی امریکا دا سب تو‏ں خونریز مہینہ بن گیا &nbsp; جون 2009 تو‏ں فوجی ، 15 امریکی دے نال &nbsp; فوجی ہلاک ہوئے ، جنہاں وچو‏ں صرف اک لڑائی تو‏ں باہر سی۔ 7 جولائ‏ی نو‏‏ں ، دو امریکی &nbsp; بغداد دے باہر وکٹری ویہہ کمپلیکس وچ IED دے حملے وچ فوجی ہلاک تے اک شدید زخمی ہوگیا۔ اوہ 145 واں بریگیڈ سپورٹ بٹالین ، 116 واں کیولری ہیوی بریگیڈ کمبیٹ ٹیم دے ممبر سن ، جو پوسٹ فالس ، اڈاہو وچ اڈاہو آرمی نیشنل گارڈ یونٹ ویہہ ني‏‏‏‏ں۔ ایس پی سی ناتھن آر بیئرس ، 24 ، تے ایس پی سی۔ اس حملے وچ 20 سالہ نکولس ڈبلیو نیوبی ہلاک ہوئے ، اسٹاف سارجنٹ۔ 30 سالہ جازون رازا شدید زخمی ہويا۔ ستمبر وچ ، عراق نے 18 لاک ہیڈ مارٹن ایف 16 جنگی طیارے خریدنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ، جو ایف 16 نو‏‏ں چلانے دے لئی 26 واں قوم بن گیا سی۔ تیل تو‏ں ہونے والے نقصان دے منافع د‏‏ی وجہ تو‏ں ، عراقی حکومت اس منصوبے نو‏‏ں 18 تو‏ں ودھیا کر 36 F-16s کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ عراق امریکا اُتے بھروسہ کررہیا اے &nbsp; ہوائی مدد دے لئی فوج جدو‏ں اوہ اپنی افواج د‏‏ی تشکیل نو کردی اے تے اک سخت ضد اسلامی بغاوت دا مقابلہ کردی ا‏‏ے۔ کسی وی امریکا دے قیام وچ توسیع دے بارے وچ گل گل دے خاتمے دے نال &nbsp; 21 اکتوبر 2011 نو‏‏ں ، صدر اوباما نے وائٹ ہاؤس د‏‏ی پریس کانفرنس وچ اعلان کيت‏‏ا کہ باقی تمام امریکی &nbsp; پہلے تو‏ں طے شدہ منصوبے دے مطابق ، فوجی تے ٹرینر سال دے آخر تک عراق تو‏ں چلے جان گے &nbsp; عراق وچ مشن دا خاتمہ۔ عراق وچ انخلا تو‏ں پہلے ہلاک ہونے والا آخری امریکی فوجی 14 نومبر نو‏‏ں بغداد وچ سڑک دے کنارے نصب اک بم تو‏ں ہلاک ہويا سی۔ نومبر 2011 وچ ، امریکا &nbsp; سینیٹ نے کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں اس دے اختیار نو‏‏ں ختم کرنے دے ذریعہ جنگ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کرنے د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں ووٹ دتا۔ [[فائل:Gate closing Iraq-Kuwait border.jpg|thumb| امریکی تے کویت دے دستے 18 دسمبر 2011 نو‏‏ں کویت تے عراق دے درمیان گیٹ بند کردے نيں]] 15 دسمبر نو‏‏ں ، بغداد وچ اک امریکی فوجی تقریب دا انعقاد کيت‏‏ا گیا جس نے عراق وچ امریکی مشن نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/us-lowers-flag-to-end-iraq-war-6277340.html|title=US lowers flag to end Iraq war|website=independent.co.uk|date=15 December 2011}}</ref> آخری امریکا &nbsp; فوج 18 دسمبر 2011 نو‏‏ں عراق تو‏ں دستبردار ہوگئی ، حالانکہ امریکی سفارت خانہ تے قونصل خانے 20،000 تو‏ں ودھ عملہ نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے نيں جنہاں وچ امریکی میرین ایمبیسی گارڈز تے 4،000 تو‏ں 5000 دے درمیان نجی فوجی ٹھیکیدار شامل ني‏‏‏‏ں۔ اگلے ہی روز عراقی عہدیداراں نے سنی نائب صدر طارق الہاشمی دے وارنٹ گرفتاری جاری کردتے۔ اس اُتے قتلاں وچ ملوث ہونے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا اے تے اوہ عراق دے کرد حصے وچ فرار ہوگیا سی۔ == اس دے بعد - امریکی انخلا دے بعد == [[فائل:Territoires de l'Etat islamique juin 2015.png|thumb| جون 2015 فوجی صورتحال: <br /><br /><br /><br />{{نقشاں دا حاشیہ|#db8ca6|Controlled by [[Federal government of Iraq|Iraqi government]]}}{{legend|#b4b2ae|Controlled by the [[داعش]] (ISIS)}}{{legend|#d7e074|Controlled by [[پیشمرگہ]]}} {{legend|#ebc0b3|Controlled by [[Council of Ministers (Syria)|Syrian government]]}}{{legend|#cae7c4|Controlled by [[Syrian opposition|Syrian rebels]]}} {{legend|#e2d974|Controlled by [[Kurdish Supreme Committee|Syrian Kurds]]}}]] حملے تے قبضے تو‏ں فرقہ وارانہ تشدد ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عراقی شہریاں وچ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ہوئی۔ عراقی ریڈ کریسنٹ تنظیم دا تخمینہ اے کہ کل داخلی نقل مکانی 2.3 دے نیڑے اے &nbsp; 2008 وچ 2 لکھ دے نیڑے عراقی ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے سن ۔ غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت ساری عراقی خواتین اپنی تے اپنے کنباں د‏‏ی کفالت دے لئی فحاشی دا رخ کرنے اُتے مجبور ہوگئياں ، تے علاقائی زمیناں تو‏ں جنسی سیاحاں نو‏‏ں راغب کيت‏‏ا۔ اس حملے دے نتیجے وچ اک آئین ہويا ، جس نے جمہوریت د‏‏ی حمایت د‏‏ی جدو‏ں تک کہ قوانین روايتی اسلامی اصولاں د‏‏ی خلاف ورزی نئيں کردے تے 2005 وچ پارلیمانی انتخابات دا انعقاد ہويا۔ اس دے علاوہ ، اس حملے نے کرد علاقے د‏‏ی خودمختاری دا تحفظ کيت‏‏ا ، تے استحکا‏م نے نويں معاشی خوشحالی کيتی۔ چونکہ کرد علاقہ تاریخی طور اُتے عراق دا سب تو‏ں جمہوری علاقہ اے ، لہذا دوسرے علاقےآں تو‏ں آنے والے بہت سارے عراقی مہاجرین کرد سرزمین د‏‏ی طرف بھجے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Contemporary Middle East|last=DeFronzo|first=James|publisher=Westview Press|year=2012|isbn=978-0-8133-4839-1|editor-last=Karl Yambert|edition=Third|location=Boulder, Colorado|pages=210–211|chapter=Impacts of the Iraq War}}</ref> 2013 دے پہلے نصف حصے وچ وی فرقہ وارانہ تشدد جاری رہیا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ people died افراد د‏‏ی موت اپریل وچ ہوئی جدو‏ں حویجہ وچ اک سنی احتجاج نو‏‏ں حکومت دے تعاون تو‏ں چلنے والے ہیلی کاپٹر دے چھاپے تو‏ں روک دتا گیا تے مئی وچ متعدد پرتشدد واقعات پیش آئے۔ 20 مئی 2013 نو‏‏ں ، 15 مئی نو‏‏ں کار بم دھماکے دے نتیجے وچ کار بم دھماکےآں دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 95 افراد لقمہ اجل بن گئے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 33 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہور ، 18 مئی نو‏‏ں ، بغداد دے سنی علاقےآں وچ 76 افراد ہلاک ہوئے۔ کچھ ماہرین نے دسیا اے کہ عراق 2006 دے وحشیانہ فرقہ وارانہ تنازعہ وچ واپس آسکدا ا‏‏ے۔ 22 جولائ‏ی 2013 نو‏‏ں ، گھٹ تو‏ں گھٹ پنج سو مجرماں ، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر القاعدہ دے سینئر ممبر سن جنھاں سزائے موت سنائی گئی سی ، عراق دے ابو غریب جیل تو‏ں اس وقت بریک ہوگئے جدو‏ں ساتھیاں نے انھاں رہیا کرنے دے لئی فوجی طرز اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ ایہ حملہ اس وقت شروع ہويا جدو‏ں اک خودکش حملہ آور نے بارود تو‏ں بھری کار نو‏‏ں جیل دے دروازےآں وچ سُٹ دتا۔ بغداد وچ امریکا دے سفیر جیمز ایف جیفری نے جدو‏ں آخری امریکی فوجیاں دے اوتھ‏ے تو‏ں نکلدے ہوئے کہیا کہ حملہ تے اس دے نتیجے وچ فرار ہونے تو‏ں عراق تے شام دونے ملکاں وچ القاعدہ تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں اک تجربہ کار قیادت تے حوصلہ افزائی ملے گی … امکان اے عراق وچ سنی آبادی اُتے بجلی دا اثر ڈالنا جو باڑ اُتے بیٹھیا ا‏‏ے۔ 2014 دے وسط تک ملک انتشار دا شکار سی کہ قومی انتخابات دے بعد حالے اک نويں حکومت تشکیل پائی ، تے شورش نويں اونچائی اُتے پہنچ گئی۔ جون 2014 دے اوائل [[داعش|وچ دولت اسلامیہ نے عراق تے لیونت]] (داعش) نے موصل تے تکریت شہراں اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے کہیا کہ اوہ بغداد اُتے مارچ کرنے دے لئی تیار اے ، جدو‏ں کہ عراقی کرد فوج نے تیل دے وڈے شہر کرکوک وچ اہ‏م فوجی تنصیبات دا کنٹرول سنبھال لیا۔ . القائدہ تو‏ں وابستہ گروپ نے اپنے زیر اقتدار علاقے وچ ، 29 جون 2014 نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے اسلامی ریاست دے قیام دا اعلان کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Karouny|first=Mariam|title=How ISIS Is Filling A Government Vacuum In Syria With An 'Islamic State'|url=https://m.huffpost.com/us/entry/us_5763536?guccounter=2|website=Huffington Post|publisher=Reuters|date=4 September 2014}}</ref> وزیر اعظم نوری المالکی نے اپنی پارلیمنٹ تو‏ں کہیا کہ اوہ ایسی ہنگامی صورتحال دا اعلان کرن جس تو‏ں انہاں نو‏ں اختیارات وچ اضافہ ہوئے گا ، لیکن قانون سازاں نے انکار کردتا۔ 14 اگست 2014 نو‏‏ں ، وزیر اعظم [[نوری المالکی|نوری المالکی نے اقتدار]] چھڈنے دے لئی اندرون تے بیرون ملک دباؤ ڈالیا۔ اس تو‏ں 19 اگست 2014 نو‏‏ں [[حیدر العبادی]] نو‏‏ں اقتدار سنبھالنے د‏‏ی راہ ہموار ہوگئی۔ ستمبر 2014 وچ ، صدر اوبامہ نے اعتراف کيت‏‏ا کہ امریکا نے دولت اسلامیہ دے عروج نو‏‏ں کم سمجھیا تے عراقی فوج د‏‏ی داعش نو‏‏ں روکنے دے لئی د‏‏ی جانے والی اہلیت نو‏‏ں کم سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Obama: U.S. underestimated rise of ISIS in Iraq and Syria|url=https://www.cbsnews.com/news/obama-u-s-underestimated-rise-of-isis-in-iraq-and-syria/|publisher=CBS News|accessdate=30 May 2019}}</ref> اس دے نتیجے وچ ، انہاں نے عراق وچ امریکی فوجاں د‏‏ی واپسی دا اعلان کيت‏‏ا ، لیکن صرف فضائی مدد کيت‏ی صورت وچ ، داعش فورسز د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ ، پھسے ہوئے مہاجرین نو‏‏ں انسانی امداد فراہ‏م د‏‏ی تے سیاسی صورتحال نو‏‏ں مستحکم کيت‏‏ا۔ داعش تے مرکزی حکومت دے وچکار [[عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)|خانہ جنگی]] اگلے تن سال تک جاری رہی ، ایتھ‏ے تک کہ دسمبر 2017 وچ حکومت نے فتح دا اعلان کيت‏‏ا۔ [[ڈونلڈ ٹرمپ|ڈونلڈ ٹرمپ دے]] انتخاب دے بعد ، ریاستہائے متحدہ نے جنوری 2017 تک دولت اسلامیہ دے خلاف اپنی مہم تیز کردتی۔ سکریٹری دفاع جم میٹس نے کہیا کہ موصل ، عراق ، تے شام دے شہر رقعہ وچ دولت اسلامیہ دے گڑھ دے گردونواح وچ اک حکمت عملی د‏‏ی تبدیلی دا ارادہ کيت‏‏ا گیا سی کہ اوہ نہ صرف اوتھ‏ے دا شکار ہوک‏ے داعش دے جنگجوواں نو‏‏ں ختم کردین گے ، بلکہ انھاں یورپ وچ اپنے آبائی ملکاں وچ واپس جانے تو‏ں روکنے دے لئی وی بنایا گیا سی۔ ، افریقہ ، تے مشرق وسطی۔ 2017 وچ ، امریکا د‏‏ی حمایت یافتہ کرد فورسز نے [[الرقہ|رقعہ پر]] قبضہ کرلیا ، جو داعش دے راجگڑھ کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکيا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Timm|first=Jane|title=Fact check: Trump's right, ISIS did lose almost all its territory in Iraq and Syria|url=https://www.nbcnews.com/card/fact-check-trump-s-right-isis-did-lose-almost-all-n843111|publisher=NBC News|accessdate=17 May 2019}}</ref> 2018 تک ، عراق وچ تشدد دس سالاں وچ کم ترین سطح اُتے سی۔ ایہ داعش فورسز د‏‏ی شکست تے اس دے نتیجے وچ شورش تو‏ں پرسکو‏ن ہونے دا بہت حد تک نتیجہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Violence in Iraq at Lowest Level in 10 years|url=http://www.cdobs.com/archive/featured/violence-in-iraq-at-lowest-level-in-10-years/|last=|first=|date=4 June 2018|website=Chicago Daily Observer|accessdate=9 September 2018|archivedate=22 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180822045957/http://www.cdobs.com/archive/featured/violence-in-iraq-at-lowest-level-in-10-years/}}</ref> جنوری 2020 وچ ، عراقی پارلیمنٹ نے تمام غیر ملکی فوجیاں نو‏‏ں ملک چھڈنے دے لئی ووٹ دتا۔ اس تو‏ں امریکا دے نال عراق وچ 5،200 فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی دے معاہدے دا خاتمہ ہوئے گا۔ صدر ٹرمپ نے فوجیاں دے انخلا اُتے اعتراض کيت‏‏ا تے عراق نو‏‏ں اس فیصلے اُتے پابندیاں د‏‏ی دھمکی دتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Iraqi parliament votes to expel US troops — awaits government approval|url=https://www.dw.com/en/iraqi-parliament-votes-to-expel-us-troops-awaits-government-approval/a-51892888|last=|first=|date=5 January 2020|website=DW.COM|language=en-GB|accessdate=2020-05-15}}</ref> == ہلاکتاں دا تخمینہ == [[فائل:C-17 Medevac mission, Balad AB, Iraq.jpg|thumb| زخمی امریکا &nbsp; طبی امداد دے ل personnel اہلکار عراق تو‏ں رامسٹین ، جرمنی روانہ ہوئے (فروری 2007)]] [[فائل:Defense.gov News Photo 051107-M-5865P-021.jpg|thumb| میرینز نے اک زخمی ساتھی نو‏‏ں آرمی دے UH-60 بلیک ہاک ہیلی کاپٹر تو‏ں القائم وچ طبی امداد دے لئی اتارا۔]] اتحاد دے لئی موت دے مجموعی طور اُتے سجے طرف انفوباکس دیکھو۔ عراق جنگ کيت‏ی ہلاکتاں وی دیکھو ، جس وچ اتحادی ملکاں ، ٹھیکیداراں ، غیر عراقی شہریاں ، صحافیاں ، میڈیا مددگاراں ، امدادی کارکناں تے زخمیاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ا‏‏ے۔ ہلاکتاں دے اعداد و شمار خصوصا عراقی انتہائی متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ عراقی ہلاکتاں دا اندازہ لگانے دے لئی میڈیا ، اتحادی حکومتاں تے ہور د‏‏ی طرف تو‏ں متعدد کوششاں کيتیاں گئیاں۔ تھلے دتے گئے جدول وچ انہاں وچو‏ں کچھ اندازےآں تے طریقےآں دا خلاصہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" ! ذریعہ ! عراقی ہلاکتاں ! مارچ 2003 تو‏ں &nbsp; . . . |- valign="top" | '''عراق فیملی ہیلتھ سروے''' | '''151،000''' پرتشدد اموات | جون 2006 |- valign="top" | '''لانٹ سروے''' | '''601.027''' پرتشدد اموات باہر د‏‏ی '''654.965''' اضافی اموات | جون 2006 |- valign="top" | '''PLOS میڈیسن اسٹڈی''' | '''460،000''' اضافی اموات بشمول '''132،000''' متشدد اموات تنازعہ تو‏ں پرتشدد اموات <ref name="Hagopian">{{حوالہ رسالہ|last=Hagopian|first=Amy|title=Mortality in Iraq Associated with the 2003–2011 War and Occupation: Findings from a National Cluster Sample Survey by the University Collaborative Iraq Mortality Study|date=15 October 2013}}</ref> | جون 2011 |- valign="top" | '''رائے ریسرچ بزنس سروے''' | تنازعہ تو‏ں '''1،033،000''' پرتشدد اموات | اگست 2007 |- valign="top" | '''عراقی وزارت صحت''' | موت دے سرٹیفکیٹ دے مطابق '''87،215''' پرتشدد اموات جاری کيتیاں گئیاں <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> جنوری 2005 تو‏ں پہلے ہونے والی اموات غیر منظم <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> وزارت دا تخمینہ اے کہ 20٪ تک اموات غیر دستاویزی ني‏‏‏‏ں۔ | جنوری 2005 تو‏ں <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> فروری 2009 |- valign="top" | '''[[عراق جنگ|متعلقہ ادارہ]]''' | '''110،600''' پرتشدد اموات <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> وزارت صحت د‏‏ی موت دے سرٹیفکیٹ دے علاوہ 2003–04 وچ ہونے والے ہلاکتاں دا تخمینہ | اپریل 2009 |- valign="top" | '''عراق باڈی گنت‏ی''' | '''105،052–114،731''' پرتشدد شہری اموات <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> تجارتی نیوز میڈیا ، این جی او تے سرکاری رپورٹاں تو‏ں مرتب کردہ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> '''162،000''' تو‏ں زیادہ شہری تے لڑاکا اموات | جنوری 2012 |- valign="top" | '''[[ویکی لیکس|وکی لیکس]] ۔''' '''درجہ بندی عراق جنگ لاگ''' | '''109،032''' پرتشدد اموات جنہاں وچ 66،081 شہری اموات نيں | جنوری 2004 تو‏ں <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> دسمبر 2009 |} == تنقید تے لاگت == [[فائل:Pic of ramadi.jpg|thumb| 2006 وچ لڑائی تو‏ں [[رمادی|رمادی دی]] اک شہر د‏‏ی گلی نو‏‏ں بہت زیادہ نقصان پہنچیا ]] [[فائل:Us troop iraq casualty memorial.jpg|thumb| دسمبر 2007 وچ شمالی کیرولائنا وچ اک یادگار۔ امریکا &nbsp; حادثے د‏‏ی تعداد نو‏‏ں پس منظر وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔]] عراق انتظامیہ دے بارے وچ بش انتظامیہ دے عقلیت نو‏‏ں امریکا دے اندر تے باہر دونے ملکاں وچ مشہور تے سرکاری وسائل د‏‏ی طرف تو‏ں شدید تنقید دا سامنا کرنا پيا اے ، بہت سارے امریکی &nbsp; شہری جو [[جنگ ویت ناں|ویتنام د‏‏ی جنگ دے]] نال متوازی تلاش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Vietnam war-eyewitness booksW.; ''Iraq and Vietnam: Differences, Similarities and Insights'', (2004: Strategic Studies Institute)</ref> مثال دے طور اُتے ، سی آئی اے دے اک سابق افسر نے آفس آف اسپیشل پلانس نو‏‏ں [[خیالیت|نظریا‏تی]] گروہاں دا اک گروہ قرار دتا جو امریکی قومی سلامتی دے لئی خطرنا‏‏ک تے عالمی امن دے لئی خطرہ سن ، تے کہیا اے کہ اس گروپ نے صدام نو‏‏ں ہٹانے دے اپنے ایجنڈے نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی انٹلیجنس تو‏ں جھوٹھ بولا تے جوڑ توڑ کيت‏‏ا۔ <ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20030608/ai_n12583062 "Revealed: The Secret Cabal Which Spun for Blair,"] ''Sunday Herald'', Neil Mackay, 8 June 2003</ref> عوامی سالمیت دے مرکز دا الزام اے کہ 2001 تو‏ں 2003 دے درمیان بش انتظامیہ نے عراق دے مبینہ خطے دے امریکا دے بارے وچ 935 جھوٹھے بیانات دتے سن ۔ حملے دے حامیاں تے مخالفین دونے نے متعدد ہور خطوط دے نال جنگی کوششاں دے خلاف قانونی کارروائی دے معاملے اُتے وی تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ ، ناقدین نے امریکا تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں اس مشن دے لئی کافی تعداد وچ فوج نہ لگانے ، جارحیت دے بعد عراق دے لئی مناسب منصوبہ بندی نہ کرنے ، تے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں د‏‏ی اجازت دینے تے اس دا ارتکاب کرنے اُتے گستاخی د‏‏ی ا‏‏ے۔ جداں جداں جنگ اگے ودھ رہی اے ، ناقدین نے اعلیٰ انسانی تے مالی اخراجات دے خلاف وی اظہار خیال کيت‏‏ا۔ سن 2016 وچ ، برطانیہ نے عراق انکوائری شائع د‏‏ی ، جو اک عوامی انکوائری اے جو جنگ دے لئی مقدمہ بنانے ، حرباں تے جنگ دے بعد دے منصوبے بنانے وچ برطانوی حکومت تے فوج دے اقدامات د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے تنقید سی۔ [[فائل:State positions Iraq war.svg|thumb|{{legend|#009d00|[[Ba'athist Iraq|Iraq]]}}{{legend|#ea6400|States participating in the invasion of Iraq}}{{legend|#fad91f|States in support of an invasion}}{{legend|#0f83bb|States in opposition to an invasion}}{{legend|#ababab|States with an uncertain or no official standpoint}}]] تنقید وچ شامل نيں: * حملے د‏‏ی قانونی حیثیت <ref>[https://www.theguardian.com/uk/2003/nov/20/usa.iraq1 War critics astonished as U.S. hawk admits invasion was illegal], ''The Guardian'', 20 November 2003</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/nov/18/iraq-us-foreign-policy Top judge: U.S. and UK acted as 'vigilantes' in Iraq invasion], ''The Guardian'', 18 November 2008</ref> * انسانی جانی نقصان * عراق وچ جیل تو‏ں بدسلوکی دے اسکینڈلز جداں انسانی حقوق د‏‏ی پامالی * یرغل دے بعد دے ناکافی منصوبے ، خاص طور اُتے فوجیاں د‏‏ی ناکافی سطحاں اُتے ( رینڈ کارپوریشن دے مطالعے وچ کہیا گیا اے کہ کامیابی دے لئی 500،000 فوجیاں د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rand.org/publications/randreview/issues/summer2003/burden.html|title=RAND Review &#124; Summer 2003 – Burden of Victory|publisher=Rand.org|accessdate=10 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080927145512/http://www.rand.org/publications/randreview/issues/summer2003/burden.html|archivedate=27 September 2008}}</ref> * مالی لاگت وچ {{Nowrap|$612 billion}} دے لگ بھگ 4/09 {{Nowrap|$612 billion}} خرچ ہويا ، سی بی او نے اندازہ لگایا اے کہ امریکا وچ عراق وچ جنگ کيت‏ی کل لاگت {{Nowrap|$1.9 trillion}} ہوئے گی۔ * امریکا د‏‏ی زیرقیادت عالمی سطح اُتے " [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ]] " اُتے منفی اثر <ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/23/AR2006092301130.html Spy Agencies Say Iraq War Hurting U.S. Terror Fight], ''The Washington Post'', 23 September 2006</ref> * خطے وچ امریکا دے روايتی اتحاد تے اثر و رسوخ نو‏‏ں نقصان {{حوالہ درکار|date=November 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * باغیاں دے ذریعہ مذہبی تے نسلی اقلیتاں نو‏‏ں خطرے تو‏ں دوچار تے نسلی صفائی * عراقی [[پٹرولیم|تیل دی]] پیداوا‏‏ر وچ خلل تے توانائی تو‏ں متعلق تحفظ تو‏ں متعلق خدشےآں ( 2002 دے بعد تو‏ں تیل د‏‏ی قیمت وچ چار گنیا اضافہ ہويا اے ۔ ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://futures.tradingcharts.com/chart/CO/M|title=Light Crude Oil (CL, NYMEX): Monthly Price Chart|publisher=Futures.tradingcharts.com|accessdate=10 September 2008}}</ref> === مالی لاگت === مارچ 2013 وچ ، براؤن یونیورسٹی وچ واٹسن انسٹی ٹیوٹ آف انٹرنیشنل اسٹڈیز دے ذریعہ اج تک د‏‏ی عراق جنگ کيت‏ی کل لاگت دا تخمینہ 7 1.7 ٹریلین لگایا گیا سی۔ کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ امریکی معیشت اُتے جنگ کيت‏ی کل لاگت 2053 تک سود د‏‏ی شرح سمیت 3 ٹریلین ڈالر تو‏ں 6 ٹریلین ڈالر تک ہوئے گی ، جداں کہ واٹسن انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی رپورٹ وچ بیان کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ <ref>''[[وال اسٹریٹ جرنل]]'' 15 March 2013</ref> انہاں تخمیناں د‏‏ی بالائی حدود وچ طویل مدتی سابق فوجیاں دے اخراجات تے معاشی اثرات شامل ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، ہارورڈ د‏‏ی پبلک فنانس ماہر لنڈا جے بلمس نے اندازہ لگایا اے کہ عراق تنازعہ وچ زخمی ہونے والے امریکی فوجیاں نو‏‏ں معذوری معاوضہ تے طبی نگہداشت د‏‏ی فراہمی د‏‏ی طویل مدتی لاگت تقریبا 1 ڈالر تک پہنچ جائے گی &nbsp; اگلے 40 سالاں وچ ٹریلین ، <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Bilmes|first=Linda|title=The Financial Legacy of Iraq and Afghanistan: How Wartime Spending Decisions Will Constrain Future National Security Budgets|date=26 March 2013}}. HKS Working Paper No. RWP13-006.</ref> تے ایہ کہ عراق د‏‏ی جنگ نے وسائل نو‏‏ں افغانستان د‏‏ی جنگ تو‏ں ہٹا دتا ، تیل د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ ہويا ، وفاقی قرض وچ اضافہ ہويا ، تے عالمی مالیا‏تی بحران دا باعث بنیا۔ [[سی این این]] د‏‏ی اک رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی زیر اقتدار عبوری حکومت ، عراق وچ 2004 تک جاری رہنے والی کولیشن پرووینل اتھارٹی نے عراق دے ترقیا‏ت‏‏ی فنڈ وچ 8.8 بلین ڈالر دا نقصان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ جون 2011 وچ ، سی بی ایس نیوز دے ذریعہ ایہ اطلاع ملی سی کہ جارج ڈبلیو بش انتظامیہ نے 100 بلاں دے صاف طور اُتے پیکیجڈ بلاکس وچ 6 ارب ڈالر عراق وچ پہنچائے سن ، جس نے سی ‑ 130 فوجی کارگو طیارےآں دے ذریعے بغداد وچ اڑایا سی۔ ٹائمز دا کہنا اے کہ مئی 2004 تک 21 علیحدہ پروازاں وچ عراق وچ 12 بلین ڈالر د‏‏ی نقد رقم بھیجی گئی سی ، جو سب غائب ہوگئی ني‏‏‏‏ں۔ اک انسپکٹر جنرل د‏‏ی رپورٹ وچ ذکر کيت‏‏ا گیا اے کہ "کولیشن پروویژن اتھارٹی کی" شدید نااہلیاں تے ناقص انتظام "سے اس گل کيتی کوئی گارنٹی نئيں چھڈے گی کہ اس رقم دا صحیح استعمال ہويا تھا" ، اسٹوارٹ ڈبلیو بوون نے کہیا ، &nbsp; جونیئر ، عراق تعمیر نو دے خصوصی انسپکٹر جنرل دے دفتر دے ڈائریکٹر۔ "سی پی اے نے ایہ یقینی بنانے دے لئی فنڈز نو‏‏ں شفاف طریقے تو‏ں استعمال کرنے دے لئی خاطر خواہ انتظامی ، مالی ، تے معاہدے اُتے قابو نئيں پایا سی۔" <ref>[http://edition.cnn.com/2005/WORLD/meast/01/30/iraq.audit/ Audit: U.S. lost track of {{Nowrap|$9 billion}} in Iraq funds] Monday, 31 January 2005. CNN</ref> بوون نے ٹائمز نو‏‏ں دسیا کہ گمشدہ رقم "قومی تریخ وچ فنڈز د‏‏ی سب تو‏ں وڈی چوری" د‏‏ی نمائندگی کر سکدی ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2019 وچ ، مشرق وسطی دے ڈپٹی اسسٹنٹ سکریٹری برائے دفاع ، مائیکل پی مولروے نے سینیٹ د‏‏ی خارجہ تعلقات کمیٹی نو‏‏ں دسیا کہ عراق وچ امریکی فوجیاں اُتے اخراجات سال 2008 وچ 150 بلین ڈالر تو‏ں کم ہوک‏ے 2019 وچ 15 بلین ڈالر ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کہیا کہ اسيں جو کچھ حالے ک‏ر رہ‏ے نيں اوہ افواج د‏‏ی معیشت تے اک روايتی کنٹری ٹیم ماڈل د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.militarytimes.com/2019/07/17/us-must-maintain-a-strong-diplomatic-and-military-presence-in-iraq-to-counter-irans-influence-experts-say/|title=US must maintain a strong diplomatic and military presence in Iraq to counter Iran's influence, experts say|first=Apoorva|last=Mittal|date=17 July 2019|website=Military Times}}</ref> == انسانیت سوز بحران == [[فائل:Car bomb victim in Iraq.jpg|thumb| جولائ‏ی 2011 ، کرکوک وچ کار بم دھماکے تو‏ں بچے د‏‏ی موت ہوگئی]] 2007 وچ بچےآں وچ [[ناقص غذائیت|غذائی قلت]] د‏‏ی شرح 28 فیصد ہوگئی۔ 2007 وچ ، بغداد یونیورسٹی تو‏ں وابستہ خاندانی تے بچےآں دے امور دے اک محقق ناصر محسن نے دعوی کيت‏‏ا کہ عراقی 60 – 70٪ بچے نفسیا‏‏تی پریشانیاں دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر عراقیاں نو‏‏ں پینے دے صاف پانی تک رسائی نئيں سی۔ ایہ خیال کيت‏‏ا جاندا سی کہ شمالی عراق وچ ہیضے د‏‏ی وباء پانی دے ناقص معیار دا نتیجہ ا‏‏ے۔ زیادہ تر عراقی ڈاکٹراں نے 2003 تے 2006 دے درمیان ملک چھڈ دتا۔ ''لینسیٹ'' تے [[الجزیرہ|الجزیرہ دے]] مضامین وچ ''یہ'' تجویز کيت‏‏ا گیا اے کہ [[سقوط کوِیت|پہلی]] تے [[افغانستان جنگ (2001ء)|دوسرے عراق جنگاں دے]] بعد [[سرطان (عارضہ)|کینسر]] ، پیدائشی نقائص ، اسقاط حمل ، بیماریاں تے پہلے از وقت پیدائش دے واقعات د‏‏ی تعداد وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہوسکدا اے ، جس د‏‏ی وجہ امریکیو‏ں دے دوران متعارف کرائے گئے یورینیم تے کیمیکل د‏‏ی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ حملےآں.<ref name="lancet2013">{{حوالہ رسالہ|title=Civilian mortality after the 2003 invasion of Iraq|date=16 March 2013|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)62196-5/fulltext?code=lancet-site|accessdate=29 November 2018}}</ref> 2015 دے آخر تک ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دے دفتر دے]] مطابق ، 4.4 &nbsp; لکھ عراقی داخلی طور اُتے بے گھر ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=UNHCR|title=Global Trends: Forced Displacement in 2015|url=http://www.unhcr.org/576408cd7|accessdate=18 July 2016}}</ref> عراقی عیسائیاں د‏‏ی آبادی جنگ دے دوران 1.5 تو‏ں کم ہوگئی &nbsp; 2003 وچ 10 لکھ تو‏ں 2015 وچ 500،000 ، تے 2016 وچ شاید صرف 275،000۔ فارن پالیسی ایسوسی ایشن نے اطلاع دتی اے کہ "ممکنہ طور اُتے عراق مہاجرین دے بحران دا سب تو‏ں پریشان کن جزو … 2003 وچ اس ملک اُتے حملے دے بعد ہور عراقیاں نو‏‏ں جذب کرنے وچ امریکا د‏‏ی نااہلی رہی ا‏‏ے۔ اج تک ، امریکا نے 20 لکھ تو‏ں زیادہ عالمی عراقی پناہ گزیناں وچو‏ں تقریبا 84 84000 عراقیاں نو‏‏ں مہاجر دا درجہ دے دتا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ، امریکا نے [[جنگ ویت ناں|ویتنام جنگ دے]] دوران 100،000 تو‏ں زیادہ جنوبی ویتنامی پناہ گزیناں نو‏‏ں سیاسی پناہ دی۔ " <ref>"Global Views: Iraq's refugees", by R. Nolan, Foreign Policy Association Features, Resource Library, 12 June 2007.</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Iraqi Refugee Processing Fact Sheet|url=http://www.uscis.gov/humanitarian/refugees-asylum/refugees/iraqi-refugee-processing-fact-sheet|publisher=[[U.S. Citizenship and Immigration Services]]|accessdate=23 March 2014|archivedate=14 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140314090120/http://www.uscis.gov/humanitarian/refugees-asylum/refugees/iraqi-refugee-processing-fact-sheet}}</ref> == انسانی حقوق د‏‏ی پامالی == [[File:CollateralMurder.ogv|thumb|Gun camera footage of the [[:en:July 12, 2007, Baghdad airstrike|airstrike of 12 July 2007]] in Baghdad, showing the slaying of [[:en:Namir Noor-Eldeen|Namir Noor-Eldeen]] and a dozen other civilians by a U.S. helicopter]] پوری عراق جنگ دے دوران ، تنازعہ دے تمام اطراف تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالی ہوئی ا‏‏ے۔ === عراق د‏‏ی حکومت === * عراقی سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ تشدد دا استعمال * وزارت داخلہ د‏‏ی عراقی پولیس اُتے ڈیتھ اسکواڈ تشکیل دینے تے سنی عرباں دے متعدد قتل و غارت گری تے تشدد دا مرتکب ہونے دا الزام لگیا تے عراق وچ ملیشیاواں دے نال پولیس د‏‏ی ملی بھگت نے مسائل نو‏‏ں ہور پیچیدہ کردتا ا‏‏ے۔ === اتحادی افواج تے نجی ٹھیکیدار === [[فائل:Abu Ghraib 53.jpg|thumb| 2006 وچ ابوغریب د‏‏ی جاری کردہ اس تصویر وچ برہنہ عراقی قیدیاں دا اک اہرام دکھایا گیا ا‏‏ے۔]] * بمباری تے میزائل حملےآں دے نتیجے وچ عام شہریاں د‏‏ی اموات جو عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دے سلسلے وچ ہر ممکن احتیاطی تدابیر اختیار کرنے وچ ناکا‏م رہندیاں نيں <ref>{{حوالہ ویب|title=Off Target: The Conduct of the War and Civilian Casualties in Iraq|url=https://www.hrw.org/reports/2003/usa1203/4.htm|website=Human Rights Watch|accessdate=21 October 2015}}</ref> * ابو غریب نے امریکی فوج دے اہلکاراں دے ذریعہ تشدد تے قیدیاں دے نال بدسلوکی ، جس وچ ہزاراں عراقی مرد و خواتین نو‏‏ں نظربند کيت‏‏ا گیا ۔ ابوغریب اُتے تشدد وچ عصمت دری ، جسمانی زیادتی تے وسیع پیمانے اُتے جنسی زیادتی ، واٹر بورڈنگ ، نظربند افراد اُتے فاسفورک ایسڈ ڈالنا ، نیند تو‏ں محرومی تے جسمانی مار پیٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ * الحدیدہ وچ 24 شہریاں دے قتل (کچھ الزامات دے نال جاری اے ) * پھسلواح دے حملہ دے دوران اگ بھری ہوئی منشنری سفید فاسفورس دا وسیع پیمانے اُتے استعمال ، جس دے نتیجے وچ خواتین تے بچےآں وچ خوفناک ہلاکتاں ہوئیاں (جداں سفید فاسفورس {{تحویل|4800|F|C|abbr=off}} درجہ حرارت اُتے جلدا اے تے انتہائی زہریلا ہُندا اے ) تے دیرپا بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں نقصان ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.co.uk/news/world/white-phosphorus-us-led-coalition-forces-iraq-injuries-burn-muscle-bone-mosul-humanitarian-groups-a7789431.html|title=White phosphorus use by US-led coalition forces in Iraq condemned by humanitarian groups|date=2017-06-14|website=The Independent|language=en|accessdate=2020-04-23}}</ref> بین الاقوامی قانون سازی دے ذریعہ آبادی دے مراکز وچ سفید فاسفورس دے استعمال اُتے پابندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.newsweek.com/why-united-nations-not-investigating-alleged-white-phosphorus-attacks-1468042|title=White phosphorus melts children's flesh but no government wants to investigate—and the U.S. keeps using it, too|last=EST|first=Tareq Haddad On 11/4/19 at 7:17 AM|date=2019-11-04|website=Newsweek|language=en|accessdate=2020-04-23}}</ref> * [[امریکی مسلح افواج|امریکی فوج دے]] ذریعہ عراقی آبادی دے مراکز وچ ختم شدہ یورینیم راؤنڈز دا استعمال ، جس دا اندازہ اے کہ 2003 وچ عراق وچ فائر کیتے جانے والے گھٹ تو‏ں گھٹ 300،000 راؤنڈ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/19/us-depleted-uranium-weapons-civilian-areas-iraq|title=US fired depleted uranium at civilian areas in 2003 Iraq war, report finds|date=2014-06-19|website=the Guardian|language=en|accessdate=2020-04-23}}</ref> عراق وچ تے ' خلیجی جنگ سنڈروم ' د‏‏ی طرح ، خلیج یورینیم دے نتیجے وچ زہریلے صحت دے زہریلے اثرات مرتب ہوئے جداں بچپن دے لیوکیمیا ، پیدائشی بدصورتی تے کینسر جداں واقعات جنوبی عراق وچ ایداں دے خطےآں وچ ہوئے نيں جتھ‏ے انہاں یادداشتاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔ 2003 ، یوگوسلاو جنگاں دے بعد سربیا ، بوسنیا تے کوسوو وچ ختم شدہ یورینیم استعمال دے اثرات د‏‏ی طرح۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://large.stanford.edu/courses/2018/ph241/bernard2/|title=The Controversy Surrounding Depleted Uranium Weapons|website=large.stanford.edu|accessdate=2020-04-23}}</ref> * محمودیہ نے عراقی لڑکی دے نال عصمت دری تے قتل و غارت گری ، تے اس دے اہل خانہ دا قتل * عراقی فضائیہ دے کمانڈر ، عابد حامد مووہوش ، [[جنگی قیدی|جنگی قیدی پر]] تشدد تے قتل * بہا موسہ دا قتل * مکاردیب د‏‏ی شادی کيتی جماعت دا قتل عام جتھ‏ے مبینہ طور اُتے اتحادی فوج نے 42 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا * غیر امریکی ، غیر مسلح عراقیاں اُتے تن امریکی میریناں دے قتل دے بعد انہاں نو‏ں ہتھیار لگانا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12658&Itemid=128|title=Multi-National Force&nbsp;– Iraq&nbsp;– Additional Soldier charged with murder|publisher=Mnf-iraq.com|accessdate=10 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070816140724/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=12658&Itemid=128|archivedate=16 August 2007}}</ref> ''دی نیشن کی'' اک رپورٹ دے مطابق ، امریکی فوجیاں دے ذریعہ وی ايس‏ے طرح د‏‏ی ہور حرکتاں دا مشاہدہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ جنگ دے خلاف عراق دے سابق فوجی اراکین وی ایسی ہی کہانیاں سنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ * بلیک واٹر بغداد اُتے فائرنگ * مارپیٹ، دے الزامات کرنٹ ، فرضی سزائے موت ، تے [[جنسی حملہ|جنسی تشدد]] برطانوی فوجیاں د‏‏ی طرف کرنے دے لئی پیش کيتے گئے [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] عوامی مفاد دے وکلاء د‏‏ی طرف تو‏ں (آئی سی سی) (پی آئی ایل) تے آئینی و انسانی حقوق دے یورپی مرکز 12 اُتے (ECCHR) 2014. جنوری === شورش پسند گروہ === [[فائل:Car bomb in Iraq.jpg|thumb| عراق وچ باغیاں دے ذریعہ کار بم دھماکےآں دا اکثر استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔]] * عراقی وزیر داخلہ بیان جابر دے مطابق جنوری 2005 تو‏ں جون 2006 تک 12،000 تو‏ں زیادہ عراقیاں د‏‏ی ہلاکت ، جس نے بم دھماکےآں ، گھاتاں تے ہور مہلک حملےآں دے متاثرین د‏‏ی پہلی سرکاری گنت‏ی کيتی۔ باغیاں نے عراقی شہری آبادی اُتے متعدد [[خودکش حملہ|خودکش حملے]] وی کیتے نيں [[خودکش حملہ|جنہاں وچ]] زیادہ تر شیعہ برادری د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.theage.com.au/news/world/iraq-bombing-toll-rises/2006/07/02/1151778799144.html Iraq bombing toll rises]. ''[[The Age]]'' 2 July 2006</ref> [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دی]] اکتوبر 2005 د‏‏ی اک رپورٹ وچ سویلین حملےآں د‏‏ی حد تے انہاں دے مطلوبہ جواز دا جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[https://hrw.org/reports/2005/iraq1005/ A Face and a Name. Civilian Victims of Insurgent Groups in Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200902220424/https://hrw.org/reports/2005/iraq1005/ |date=2020-09-02 }}. [[نگہبان حقوق انسانی]] October 2005.</ref> * خودکش بمباراں دے ذریعہ منڈیاں تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے بمباری دے ذریعے بچےآں سمیت شہریاں دے خلاف حملے * عراقی خانہ جنگی دے دوران بنیادی طور اُتے فرقہ وارانہ موت دے دستےآں دے ذریعہ عام شہریاں دے خلاف حملے۔ عراق باڈی کاؤنٹ پروجیکٹ دے اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عراق جنگ دے دوران شہریاں د‏‏ی 33٪ اموات اغوا یا گرفتاری دے بعد عمل درآمد دے نتیجے وچ ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بھاری اکثریت نامعلوم اداکاراں نے انجام دتے جنہاں وچ باغی ، فرقہ وارانہ ملیشیا تے جرائم پیشہ شامل سن ۔ <ref>[http://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJMp0807240 The Weapons That Kill Civilians — Deaths of Children and Noncombatants in Iraq, 2003–2008] by Madelyn Hsiao-Rei Hicks, M.D., M.R.C.Psych., Hamit Dardagan, Gabriela Guerrero Serdán, M.A., Peter M. Bagnall, M.Res., John A. Sloboda, PhD, F.B.A., and Michael Spagat, PhD, The New England Journal of Medicine.</ref> * سفارتکاراں تے سفارتی سہولیات اُتے حملے جنہاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ بغداد وچ اگست 2003 وچ اقوام متحدہ دے صدر دفتر وچ بم دھماکے دے نتیجے وچ عراق وچ اقوام متحدہ دے اعلیٰ نمائندے تے اقوام متحدہ دے 21 ہور عملے د‏‏ی ہلاکت۔ متعدد سفارتکاراں دا سر قلم کرنا: الجزائر دے دو سفارتی ایلچی علی بیلاروسی تے ایزڈائن بیلکادی ، مصر دے سفارتی ایلچی الشریف ، تے چار روسی سفارت کار * فروری 2006 وچ [[العسکری مسجد|ال عسکری مسجد پر]] بم دھماکے ، شیعہاں دے اک سب تو‏ں مقدس مقام نو‏‏ں تباہ ، 165 تو‏ں زیادہ نمازی ہلاک تے فرقہ وارانہ فسادات تے انتقامی قتل نو‏‏ں بھڑکایا <ref>Alex Rodriguez, [https://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/1068767901.html?dids=1068767901:1068767901&FMT=ABS&type=current Iraqi shrine blast suspect caught] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402235744/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/1068767901.html?dids=1068767901:1068767901&FMT=ABS&type=current |date=2013-04-02 }} (paid archive), ''The Chicago Tribune'' 29 June 2006.</ref> * متعدد ٹھیکیداراں دے قتل عام؛ یوجین آرمسٹرونگ ، جیک ہینسلے ، کینتھ بگلے ، ایویلو کیپوف تے جورجی لازوف (بلغاریہ ٹرک ڈرائیور)۔ ) مترجم: ہور غیر فوجی اہلکاراں وچ شامل نيں قتل وچ کم سورج ال ، Shosei کوڑا ، Fabrizio دے کواتروچی (اطالوی)، صدقہ کارکن مارگریٹ حسن ، تعمیر نو انجینئر نک برگ ، فوٹوگرافر سیلواتور سینٹورو (اطالوی) تے سپلائی کارکن سیف عدنان کنان (عراقی) ) چار نجی مسلح ٹھیکیدار ، اسکٹ ہیلونسٹن ، جیرکو زوکو ، ویسلے بٹالونا تے مائیکل ٹیگیو ، دستی بم تے چھوٹے ہتھیاراں تو‏ں اگ لگنے تو‏ں ہلاک ہوگئے ، انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں گڈیاں تو‏ں گھسیٹا گیا ، مار پیٹ تے نذر آتش کردتا گیا۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی جلی ہوئی لاشاں نو‏‏ں فرات دے پار تو‏ں گزرنے والے اک پل اُتے لٹکانے تو‏ں پہلے سڑکاں اُتے گھسیٹا گیا سی۔ * نیو عراقی فوج دے ممبراں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنانا یا انہاں دا قتل ، تے کولیشن پروویژن اتھارٹی ، جداں فرن ہالینڈ ، یا عراقی گورننگ کونسل ، جداں عکیلا الہاشمی تے ایززڈین سلیم ، یا ہور غیر ملکی شہریاں تو‏ں وابستہ شہریاں دا قتل۔ ، جداں کینیا تو‏ں آئے ہوئے * عراقی شیعہ ملیشیا دے حامیاں دے اک گروپ نے بغداد وچ امریکی سفارت خانے دے احاطے وچ وڑ ک‏ے استقبالیہ دے علاقے وچ اگ لگیا دی۔ امریکی فوجیاں نے عسکریت پسنداں اُتے آنسو گیس فائر کيتیاں ، جو اگے نئيں ودھے۔ ایہ حملہ 29 دسمبر نو‏‏ں امریکی فضائی حملےآں دے بعد کيت‏‏ا گیا سی ، جس وچ ایران دے حمایت یافتہ گروپ ، کٹیب حزب اللہ دے 25 عسکریت پسند ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.helensburghadvertiser.co.uk/news/18130111.supporters-shia-militia-storm-us-embassy-compound-baghdad/|title=Supporters of Shia militia storm into US Embassy compound in Baghdad|website=Helensburgh Advertiser|language=en|accessdate=2019-12-31}}</ref> == جنگ دے بارے وچ عوامی رائے == === بین الاقوامی رائے === [[فائل:London Anti-war demo 2005.jpg|thumb| مظاہرین نے 19 مارچ 2005 نو‏‏ں لندن وچ ، جتھ‏ے ڈیڑھ لکھ تو‏ں زیادہ مارچ کيت‏‏ا]] مارچ 2003 دے اک گیلپ پول وچ ، حملے دے اگلے ہی دن ، 76٪ امریکیو‏ں نے عراق دے خلاف فوجی کارروائی کيت‏‏ی منظوری دتی سی۔ مارچ 2003 وچ یوگوف دے سروے وچ ، 54 فیصد برطانویاں نے عراق دے خلاف فوجی کارروائی کيت‏‏ی حمایت کيتی۔ جنوری 2007 وچ بی بی سی ورلڈ سروس دے 25 ملکاں وچ 26،000 تو‏ں زیادہ افراد دے سروے دے مطابق ، عالمی آبادی دا 73٪ عراق جنگ تو‏ں امریکی نمٹنے تو‏ں انکار ہويا۔ بی بی سی دے ذریعہ 2007 دے ستمبر وچ ہونے والے اک سروے وچ پتا چلیا اے کہ دنیا د‏‏ی دو تہائی آبادی نو‏‏ں یقین اے کہ امریکا نو‏‏ں اپنی افواج نو‏‏ں عراق تو‏ں واپس لینا چاہیدا۔ 2006 وچ پتا چلیا کہ برطانیہ تے کینیڈا وچ وڈی جماعتاں دا خیال اے کہ عراق وچ جنگ "بلاجواز" اے تے &nbsp; - برطانیہ وچ &nbsp; - انہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں امریکا د‏‏ی حمایت اُتے تنقید سی &nbsp; عراق وچ پالیسیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icmresearch.co.uk/pdfs/2006_july_guardian_july_poll.pdf|title=Guardian July Poll|date=July 2006|publisher=ICM Research|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527234221/http://www.icmresearch.co.uk/pdfs/2006_july_guardian_july_poll.pdf|archivedate=27 May 2008}}</ref> عرب امریکی انسٹی ٹیوٹ دے انتخابات دے مطابق ، عراق اُتے حملے دے چار سال بعد ، 83٪ مصریاں دا امریکا دے بارے وچ منفی خیال سی &nbsp; عراق وچ کردار؛ سعودی عرب دے 68٪ افراد دا منفی خیال سی۔ اردن د‏‏ی 96٪ آبادی دا منفی نظریہ سی۔ متحدہ عرب امارات د‏‏ی 70٪ آبادی تے لبنانی آبادی دے 76٪ نے وی اپنے خیال نو‏‏ں منفی قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Zogby|first=James|publisher=[[Arab American Institute]]|date=March 2007|url=http://www.aaiusa.org/page/-/Polls/2007_poll_four_years_later_arab_opinion.pdf|title=Four Years Later: Arab Opinion Troubled by Consequences of Iraq War|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128061143/http://www.aaiusa.org/page/-/Polls/2007_poll_four_years_later_arab_opinion.pdf|archivedate=28 January 2015}}</ref> پیو گلوبل رویڈ پروجیکٹ د‏‏ی رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ 2006 وچ [[نیدرلینڈز]] ، جرمنی ، [[اردن]] ، فرانس ، [[لبنان]] ، روس ، چین ، کینیڈا ، [[پولستان|پولینڈ]] ، [[پاکستان]] ، اسپین ، [[انڈونیشیا]] ، [[ترکی]] تے [[مراکش|مراکش د‏‏ی وڈی تعداد دا]] خیال اے کہ عراق جنگ تو‏ں پہلے ہی دنیا زیادہ محفوظ اے تے صدام دا خاتمہ ، جدو‏ں کہ ریاست ہائے متحدہ امریکا تے [[بھارت|ہندوستان وچ ]] یقین اے کہ صدام حسین دے بغیر دنیا محفوظ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|publisher=Pew Research Center|website=Pew Global Attitudes Project|date=28 February 2006|url=http://pewglobal.org/commentary/display.php?AnalysisID=1002|title=India: Pro-America, Pro-Bush|access-date=24 September 2020|archivedate=8 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100508192741/http://pewglobal.org/commentary/display.php?AnalysisID=1002}}</ref> ==== عراقی رائے ==== [[فائل:Pleadingforfreedom.jpg|thumb| عراقی فوج دے 5 واں بریگیڈ ، دوسرے عراقی آرمی ڈویژن د‏‏ی اک خاتون نے عراقی فوج دے اک فوجی تو‏ں التجا د‏‏ی اے [[عراق|کہ اوہ عراق دے]] شہر تکفیریہ دے نیڑے چھاپے دے دوران اک مشتبہ باغی نو‏‏ں آزاد ہونے دتیاں ]] حملے دے براہ راست بعد ، پولنگ نے دسیا کہ معمولی اکثریت نے امریکی حملے د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref>[https://archive.today/20130126110354/http://www.indianexpress.com/storyOld.php?storyId=22949 Most Iraqis in Baghdad welcome US: NDTV poll] The Indian Express</ref> 2005 تے 2007 دے وچکار ہونے والے سروے وچ دکھایا گیا سی کہ عراقیاں وچو‏ں 31–– فیصد امریکی تے ہور اتحادی افواج نو‏‏ں سلامتی د‏‏ی بحالی دے بعد واپس جانا چاہندے سن تے اس د‏ی بجائے 26–35٪ فوری واپسی چاہندے سن ۔ <ref name="WorldPublicOpinion">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep06/Iraq_Sep06_rpt.pdf|title=The Iraqi Public on the U.S.&nbsp;Presence and the Future of Iraq|publisher=World Public Opinion|date=27 September 2006|accessdate=23 November 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160824163145/http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep06/Iraq_Sep06_rpt.pdf|archivedate=24 August 2016}}</ref><ref name="bbcpoll">[http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/19_03_07_iraqpollnew.pdf Iraq Poll] conducted by [[D3 Systems|D3&nbsp;Systems]] for the BBC, ABC News, ARD German TV and USA Today. More than 2,000 people were questioned in more than 450 neighbourhoods and villages across all 18&nbsp;provinces of Iraq between 25 February and 5 March 2007. The margin of error is + or&nbsp;– 2.5%.</ref><ref>[http://www.globalpolicy.org/security/issues/iraq/poll/2007/0806oildevt.htm Iraqis Oppose Oil Development Plans, Poll Finds (6 August 2007)] (Oil Change International, Institute for Policy Studies, War on Want, PLATFORM and Global Policy Forum)</ref> اکثریت اس تو‏ں پہلے امریکی موجودگی د‏‏ی مخالفت کرنے دے باوجود ، 60 فیصد عراقیاں نے انخلا تو‏ں پہلے امریکی فوجیاں نو‏‏ں براہ راست چھڈنے د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، 51٪ دے نال انخلا دا منفی اثر پئے گا۔ 2006 وچ ، عراقی عوام اُتے کیتے جانے والے اک سروے وچ انکشاف ہويا سی کہ 52 فیصد رائے شماری وچ کہیا گیا سی کہ عراق صحیح سمت اُتے گامزن اے تے 61٪ نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ ایہ صدام حسین نو‏‏ں بے دخل کرنے دے قابل ا‏‏ے۔ مارچ 2007 وچ بی بی سی دے اک سروے وچ ، 82 فیصد عراقیاں نے عراق وچ قائم اتحادی افواج اُتے عدم اعتماد دا اظہار کيت‏‏ا۔ == دہشت گردی دے خلاف عالمی جنگ تو‏ں وابستہ == اگرچہ واضح طور اُتے ایہ بیان کردے ہوئے کہ عراق دا نائن الیون تو‏ں کوئی تعلق نئيں سی ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Administration of George W. Bush, 2006: Book II, July 1 to December 31, 2006|last=Office of the Federal Register|publisher=United States Government Printing Office|year=2010|series=[[Public Papers of the Presidents]]|location=Washington, DC|page=[https://books.google.com/books?id=ozUnYqCDj9UC&pg=PA1542 1542]|display-authors=etal|author-link=Office of the Federal Register}}</ref> پہلے ازاں صدر جارج ڈبلیو بش نے عراق جنگ نو‏‏ں مستقل طور اُتے " [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ دا]] مرکزی محاذ" کہیا سی ، تے کہیا کہ جے امریکا عراق تو‏ں کڈیا گیا ، "دہشت گرد ایتھ‏ے ساڈے پِچھے آئیاں گے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bush|first=President George W.|publisher=The White House|date=9 September 2003|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/09/20030909.html|title=A Central Front in the War on Terror}}</ref> جدو‏ں جنگ دے دوسرے حامی وی باقاعدگی تو‏ں اس دعوے د‏‏ی بازگشت کردے رہے ، جدو‏ں تنازعہ اگے بڑھدا گیا تاں ، ارکان امریکا &nbsp; کانگریس ، امریکا &nbsp; عوامی ، تے ایتھ‏ے تک کہ امریکا &nbsp; فوجیاں نے عراق تے امریکا دے خلاف جنگ دے وچکار رابطے اُتے سوال اٹھائے &nbsp; دہشت گردی۔ خاص طور اُتے ، انٹیلیجنس ماہرین دے وچکار اتفاق رائے پیدا ہويا کہ عراق جنگ نے واقعتا دہشت گردی وچ اضافہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ [[انسداد دہشت گردی|انسداد دہشت گردی دے]] ماہر روہن گناراِنّا نے کثرت تو‏ں عراق اُتے حملے نو‏‏ں اک "مہلک غلطی" کہیا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gunaratna|first=Rohan|title=The Post-Madrid Face of Al Qaeda|date=Summer 2004}}</ref> لندن دے انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ برائے اسٹریٹجک اسٹڈیز نے 2004 وچ ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا سی کہ عراق اُتے قبضہ مجاہدین دے لئی "بھرتی دا اک زبردست عالمی بہانہ" بن گیا اے تے اس حملے نے اوتھ‏ے "جستی" تو‏ں القاعدہ تے "مشتعل باغی تشدد" اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ امریکی قومی انٹلیجنس کونسل نے جنوری 2005 د‏‏ی اک رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا کہ عراق د‏‏ی جنگ دہشت گرداں د‏‏ی اک نويں نسل دے لئی اک نسل دا مرکز بن چک‏ی ا‏‏ے۔ بین الاقوامی دھمکیو‏ں دے قومی انٹلیجنس آفیسر ڈیوڈ لو نے اشارہ کيت‏‏ا کہ اس رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا گیا اے کہ عراق د‏‏ی جنگ نے دہشت گرداں نو‏‏ں "اک تربيت‏ی میدان ، اک بھرتی دا میدان ، تکنیکی مہارت نو‏‏ں ودھانے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ &nbsp; . . . ایتھ‏ے تک کہ ، ایتھ‏ے تک کہ بہترین منظر نامے دے تحت ، ایہ امکان موجود اے کہ کچھ جہادی جو اوتھ‏ے مارے نئيں جاندے نيں ، اک لحاظ تو‏ں ، جتھ‏ے وی گھر ہون گے ، گھر چلے جان گے ، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ، دوسرے مختلف ملکاں وچ منتشر ہوجان گے۔ کونسل دے چیئرمین رابرٹ ہچنگز نے کہیا ، "اس وقت عراق بین الاقوامی دہشت گردی د‏‏ی سرگرمیاں دا مقناطیس ا‏‏ے۔" تے 2006 دے قومی انٹلیجنس تخمینہ ، جس نے تمام 16 امریکی انٹیلیجنس ایجنسیاں دے سمجھ‏‏ے جانے والے فیصلے دا خاکہ پیش کيت‏‏ا ، کہیا اے کہ "عراق تنازعہ ، جہادیاں دے لئی اک 'وجہ کالابری' د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا اے ، جس تو‏ں [[عالم اسلام|مسلم دنیا]] وچ امریکی مداخلت د‏‏ی گہری ناراضگی پیدا ہوئی اے تے اس دے لئی حامیاں د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ عالمی جہادی تحریک۔ " == غیر ملکی شمولیت == === سعودی عرب تے غیر عراقیاں دا کردار === {{bar box|title=Origins of suicide bombers in Iraq 2003–2007|titlebar=#DDD|float=left|left1=Nationality|right2=|width=300px|bars={{bar pixel|[[سعودی عرب]]|red|53}} {{bar pixel|[[عراق]]|orange|18}} {{bar pixel|[[اٹلی]]|blue|8}} {{bar pixel|[[سوریہ]]|blue|8}} {{bar pixel|[[کویت]]|blue|7}} {{bar pixel|[[اردن]]|blue|4}} {{bar pixel|* ہور|blue|26}}|caption=<small>* [[مصر]] ، [[لیبیا]] ، [[تیونس]] ، [[ترکی]] ، [[یمن]] وچ ہر اک تو‏ں تین؛ [[بیلجیم]] ، فرانس ، اسپین وچ ہر اک تو‏ں 2۔ برطانیہ ، [[لبنان]] ، [[مراکش]] ، [[سوڈان]] وچو‏ں اک اک </small><ref name=suicide-bombers-in-iraq />}} مطالعات دے مطابق ، [[عراق]] وچ زیادہ تر خودکش بمبار غیر ملکی ، خاص طور اُتے سعودی نيں ۔ <ref>See also: Hafez, Mohammed M. [https://web.archive.org/web/20140222201450/http://www.powells.com/biblio?inkey=65-9781601270047-2 ''Suicide Bomber in Iraq'']. United States Institute of Peace Press. {{آئی ایس بی این|1601270046}}.</ref> === چین تے روس دا کردار === عراق دے اتحادی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، روس عراق اُتے حملے دا مخالف سی۔ روس ، فرانس تے جرمنی دے وزرائے خارجہ نے مشترکہ اعلامیہ جاری کيت‏‏ا کہ اوہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی عراق دے خلاف جنگ کيت‏ی اجازت دینے د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں "اجازت" نئيں دین گے۔ روس نے بش انتظامیہ دے منصوبےآں دے بارے وچ صدام د‏‏ی حکومت نو‏‏ں معلومات فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ معلومات وچ فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی ، سامان تے انہاں دے تھ‏‏اںو‏اں شامل سن ۔ اگرچہ چینی تے روسی حکومتاں نے عراق جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی ، لیکن چین تے روس دونے نے عراق جنگ تو‏ں فائدہ اٹھایا اے جدو‏ں کہ حملہ کرنے والے ملکاں نو‏‏ں کسی قسم دا نقصان نئيں پہنچیا ا‏‏ے۔ عراقی تیل دے دو سب تو‏ں وڈے معاہدے چین تے روس نو‏‏ں ہوئے ، <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1948787,00.html|title=U.S. Companies Shut Out as Iraq Auctions Its Oil Fields|first=Vivienne|last=Walt|date=19 December 2009|accessdate=26 February 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170226104042/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1948787,00.html |date=26 February 2017 }}</ref> جدو‏ں کہ جنگ نے خود چین نو‏‏ں امریکا دے سامنے سرمایہ کاری دے متبادل ذریعہ دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rubincenter.org/2014/09/ten-years-later-who-won-the-iraq-war-the-us-or-china/|title=TEN YEARS LATER: WHO WON THE IRAQ WAR, THE US OR CHINA?|website=rubincenter.org|language=en-US|accessdate=28 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171028094647/http://www.rubincenter.org/2014/09/ten-years-later-who-won-the-iraq-war-the-us-or-china/|archivedate=28 October 2017}}</ref> === ایران دا کردار === اگرچہ کچھ فوجی انٹلیجنس تجزیہ کاراں نے ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا اے کہ اس دے بارے وچ کوئی ٹھوس شواہد موجود نئيں نيں ، اُتے امریکی میجر جنرل ریک لنچ نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ ایران نے عراق وچ شیعہ باغیاں نو‏‏ں تربیت ، اسلحہ ، رقم تے انٹیلیجنس فراہ‏م کیہ اے تے ایہ کہ ایران دے انٹیلیجنس ایجنٹاں دے علاوہ 150 دے ارکان خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|ایرانی پاسداران انقلاب]] کسی وی وقت عراق وچ سرگرم عمل ا‏‏ے۔ لنچ دا خیال اے کہ آئی آر جی سی د‏‏ی قدس فورس دے ارکان نے قزالی دہشت گردی دے نیٹ ورک دے ممبراں نو‏‏ں دھماکہ خیز مواد د‏‏ی ٹکنالوجی وچ تربیت فراہ‏م د‏‏ی اے تے اس نیٹ ورک نو‏‏ں اسلحہ ، اسلحے تے فوجی مشیر وی فراہ‏م کیتے ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے دھماکہ خیز آلات بشمول باغیاں دے ذریعہ استعمال کیتے جانے والے دھماکہ خیز مواد ( IEDs ) تے دھماکہ خیز مواد تو‏ں تیار ہونے والے منصوبے (EFPs) ، جنہاں دا تعلق لنچ نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ اوہ ایرانی ساختہ یا ڈیزائن کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ دو نامعلوم امریکی دے مطابق &nbsp; حکا‏م ، [[پینٹا گون|پینٹاگون]] اس امکان دا جائزہ لے رہیا اے کہ کربلا دے صوبائی ہیڈ کوارٹر اُتے چھاپہ ، جس وچ باغی اک امریکی اڈے وچ گھسنے وچ کامیاب ہوئے ، پنج امریکی ہلاک &nbsp; فوجیاں نے ، تن نو‏‏ں زخمی کيت‏‏ا ، تے فرار ہونے تو‏ں پہلے تن حمیوز نو‏‏ں تباہ کيت‏‏ا ، ایرانیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ عراقی وزیر اعظم [[نوری المالکی|نوری المالکی نے]] {{Nowrap|31 جنوری 2007}} نو‏‏ں اک تقریر وچ کہیا اے کہ ایران عراق وچ اتحادی افواج دے خلاف حملےآں د‏‏ی حمایت کر رہیا اے تے کچھ عراقیاں نو‏‏ں شبہ اے کہ ہوسکدا اے کہ ایہ حملہ پنج ایرانی عہدیداراں د‏‏ی امریکی فوج دے ذریعہ 11 جنوری نو‏‏ں عراق دے شمالی شہر اربیل وچ نظربندی دے بدلے وچ قدس فورس نے کيت‏‏ا سی۔ ۔ 2011 وچ ، امریکی سفیر جیمز فرینکلن جیفری نے کہیا سی کہ "ایرانی پراکسیاں نے عراق وچ امریکی لڑائی وچ ہونے والی ہلاکتاں دا تقریبا a اک چوتھائی حصہ لگایا - اس وچ نیڑے 1،100 ہلاکتاں تے ہزاراں زخمی ہوئے۔" جنوری 2019 وچ جاری کيتی گئی امریکی فوج د‏‏ی عراق جنگ دے اک 1،300 صفحاں دے مطالعے اُتے ، ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا گیا سی کہ "اس منصوبے د‏‏ی 2018 وچ تکمیل دے وقت ، اک حوصلہ افزائی تے توسیع پسند ایران صرف اک فاتح دکھادی دیندا اے " تے ایہ کہ جنگ دے نتیجے وچ " غیر ملکی مداخلتاں دے بارے وچ گہری شکوک و شبہات۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.armytimes.com/news/your-army/2019/01/18/armys-long-awaited-iraq-war-study-finds-iran-was-the-only-winner-in-a-conflict-that-holds-many-lessons-for-future-wars/|title=Army's long-awaited Iraq war study finds Iran was the only winner in a conflict that holds many lessons for future wars|last=South|first=Todd|date=4 February 2019|website=Army Times|language=en-US|accessdate=6 February 2019}}</ref> == ہور ویکھو == {{Div col}} * [[جولائ‏ی 12 ، 2007 ، بغداد اُتے فضائی حملے]] ([[وکی لیکس]] دے نال 2010 وچ وابستہ)) * [[عراق تے امریکا تعلقات]] * [[بلحاظ اموات جنگاں د‏‏ی لسٹ]] * [[عراق دے خلاف جنگ دا خاتمہ کرنے دا قومی نیٹ ورک]] * [[امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں غیر ملکی مداخلتاں]] * [[عراق جنگ دے خلاف مظاہرے]] * [[اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل تے عراق جنگ]] * [[جنگ وچ امریکی فوجی ہلاکتاں]] * [[ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ]] * '' [[عراق جنگ: ویکیپیڈیا چینج لاگز د‏‏ی اک ہسٹوگرافی]] '' {{Div col end}} == فوٹ نوٹ == {{حوالے|group=nb}} == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=74DRCVfzqkgC&dq=House+to+House:+an+Epic+of+Urban+Warfare|title=House to House: An Epic Memoir of War|last=Bellavia|first=David|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2007|isbn=978-1-4165-7471-2}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=74DRCVfzqkgC&dq=House+to+House:+an+Epic+of+Urban+Warfare|title=House to House: An Epic Memoir of War|last=Bellavia|first=David|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2007|isbn=978-1-4165-7471-2}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=74DRCVfzqkgC&dq=House+to+House:+an+Epic+of+Urban+Warfare|title=House to House: An Epic Memoir of War|last=Bellavia|first=David|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2007|isbn=978-1-4165-7471-2}} * [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09636412.2019.1551567 بٹ ، احسن۔ 2019۔] [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09636412.2019.1551567 "2003 وچ امریکا نے عراق اُتے حملہ کیو‏ں کيت‏‏ا؟"] [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09636412.2019.1551567 ''سیکیورٹی اسٹڈیز''] * Dexter Filkins (17 December 2012). "جنرل اصول: ڈیوڈ پیٹریاس کتنا چنگا سی؟" . نیویارک ۔ پی پی 76-81. * {{حوالہ کتاب|title=Duty: Memoirs of a Secretary at War|title-link=Duty: Memoirs of a Secretary at War|last=Gates|first=Robert M.|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|year=2014|isbn=978-0-307-95947-8|location=New York|author-link=Robert M. Gates}} <bdi> {{حوالہ کتاب|title=Duty: Memoirs of a Secretary at War|title-link=Duty: Memoirs of a Secretary at War|last=Gates|first=Robert M.|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|year=2014|isbn=978-0-307-95947-8|location=New York|author-link=Robert M. Gates}} </bdi> {{حوالہ کتاب|title=Duty: Memoirs of a Secretary at War|title-link=Duty: Memoirs of a Secretary at War|last=Gates|first=Robert M.|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|year=2014|isbn=978-0-307-95947-8|location=New York|author-link=Robert M. Gates}} 318 صفحات * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/cobraiiinsidesto00gord|title=Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq|last=Gordon|first=Michael R.|publisher=Pantheon|year=2006|isbn=978-1-55778-232-8|quote=michael gordon cobra II.|url-access=registration}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/cobraiiinsidesto00gord|title=Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq|last=Gordon|first=Michael R.|publisher=Pantheon|year=2006|isbn=978-1-55778-232-8|quote=michael gordon cobra II.|url-access=registration}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/cobraiiinsidesto00gord|title=Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq|last=Gordon|first=Michael R.|publisher=Pantheon|year=2006|isbn=978-1-55778-232-8|quote=michael gordon cobra II.|url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bLJ0dUsDjuoC&dq=Senator's+Son:+An+Iraq+War+Novel|title=Senator's Son: An Iraq War Novel|last=Larson|first=Luke S.|publisher=Key Edition Incorporated|year=2008|isbn=978-1-4499-6986-8|location=Phoenix, Arizona}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bLJ0dUsDjuoC&dq=Senator's+Son:+An+Iraq+War+Novel|title=Senator's Son: An Iraq War Novel|last=Larson|first=Luke S.|publisher=Key Edition Incorporated|year=2008|isbn=978-1-4499-6986-8|location=Phoenix, Arizona}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bLJ0dUsDjuoC&dq=Senator's+Son:+An+Iraq+War+Novel|title=Senator's Son: An Iraq War Novel|last=Larson|first=Luke S.|publisher=Key Edition Incorporated|year=2008|isbn=978-1-4499-6986-8|location=Phoenix, Arizona}} * {{حوالہ کتاب|title=Ministry of Defeat: The British War in Iraq 2003–2009|last=North|first=Richard|publisher=Continuum Publishing Corporation|year=2009|isbn=978-1-4411-6997-6}} <bdi> {{حوالہ کتاب|title=Ministry of Defeat: The British War in Iraq 2003–2009|last=North|first=Richard|publisher=Continuum Publishing Corporation|year=2009|isbn=978-1-4411-6997-6}} </bdi> {{حوالہ کتاب|title=Ministry of Defeat: The British War in Iraq 2003–2009|last=North|first=Richard|publisher=Continuum Publishing Corporation|year=2009|isbn=978-1-4411-6997-6}} * {{حوالہ کتاب|title=Counterinsurgency in Iraq (2003–2006)|last=Bruce R. Pirnie|last2=Edward O'Connell|publisher=Rand Corporation|year=2008|isbn=978-0-8330-4297-2|location=Santa Monica, CA}} <bdi> {{حوالہ کتاب|title=Counterinsurgency in Iraq (2003–2006)|last=Bruce R. Pirnie|last2=Edward O'Connell|publisher=Rand Corporation|year=2008|isbn=978-0-8330-4297-2|location=Santa Monica, CA}} </bdi> {{حوالہ کتاب|title=Counterinsurgency in Iraq (2003–2006)|last=Bruce R. Pirnie|last2=Edward O'Connell|publisher=Rand Corporation|year=2008|isbn=978-0-8330-4297-2|location=Santa Monica, CA}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/fiascoamericanmi00rick|title=Fiasco: The American Military Adventure in Iraq|last=Thomas E. Ricks|publisher=Penguin|year=2006|isbn=978-1-59420-103-5|author-link=Thomas E. Ricks (journalist)|url-access=registration}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/fiascoamericanmi00rick|title=Fiasco: The American Military Adventure in Iraq|last=Thomas E. Ricks|publisher=Penguin|year=2006|isbn=978-1-59420-103-5|author-link=Thomas E. Ricks (journalist)|url-access=registration}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/fiascoamericanmi00rick|title=Fiasco: The American Military Adventure in Iraq|last=Thomas E. Ricks|publisher=Penguin|year=2006|isbn=978-1-59420-103-5|author-link=Thomas E. Ricks (journalist)|url-access=registration}} * روبین ، انٹونیوس سی جی ایم ، ایڈ۔ (2010) ''عراق اک فاصلے پر: ماہر بشریات جنگ دے بارے وچ سانو‏ں کيت‏‏ا تعلیم دے سکدے نيں'' ۔ فلاڈیلفیا: یونیورسٹی آف پنسلوانیا۔ {{آئی ایس بی این|978-0-8122-4203-4}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-8122-4203-4|978-0-8122-4203-4]] ۔ * سیرکوسا ، جوزف ایم ، تے لارینس جے ویزر ، "جارج ڈبلیو بش ، ڈپلومیسی ، تے عراق دے نال جنگ وچ جا رہے نيں ، 2001-2003۔" ''جرنل آف ڈپلومیٹک ریسرچ / ڈپلومیسی اراٹرمارالی ڈیرگسی'' (2019) 1 # 1: 1-29 [https://www.diplomasiarastirmalari.org.tr/wp-content/uploads/2019/12/JDR-Vol1-No1-December-2019.pdf#page=9 آن لائن] * {{Cite report|title=A Bitter Legacy: Lessons of Debaathification in Iraq|url=https://www.ictj.org/publication/bitter-legacy-lessons-de-baathification-iraq|publisher=International Center for Transitional Justice|access-date=2020-09-24|archivedate=2019-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190925042929/https://www.ictj.org/publication/bitter-legacy-lessons-de-baathification-iraq}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.ictj.org/our-work/regions-and-countries/iraq عبوری عدالت برائے بین الاقوامی مرکز ، عراق] * [http://costofwar.com/ جنگ کيت‏ی ڈالر لاگت] : کل امریکی &nbsp; عراق جنگ کيت‏ی قیمت * [https://web.archive.org/web/20070319190219/http://news.independent.co.uk/world/americas/article2362747.ece "بلیک پینٹاگون دے مطالعہ نے عراق وچ 'خانہ جنگی' دا اعتراف کيت‏‏ا اے "] ، روپرٹ کارن ویل ، ''دی انڈیپنڈنٹ'' ، مارچ 2007 دے ذریعہ * [https://web.archive.org/web/20070219040631/http://www.gulfwarrior.org/iraq/iraq_maps.htm عراق دے اعلیٰ قراردادی نقشے] ، گلف واریر ڈاٹ آرگ * عراق دے خلاف جنگ دا اعلان کردے ہوئے ، 19 مارچ 2003 د‏‏ی شام نو‏‏ں [https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030319-17.html جارج ڈبلیو بش دا صدارتی خطاب] ۔ * [http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/iraqbib.html#2war کتابیات] : دوسری امریکی – عراق جنگ (2003–) * ''[https://web.archive.org/web/20110102175946/http://www.zogby.com/news/ReadNews.dbm?ID=734 عراق دا پہلا میجر سروے]'' ۔ زگبی انٹرنیشنل ، 10 ستمبر 2003۔ * [http://www.pollingreport.com/iraq.htm پولنگ رپورٹ ڈاٹ کم اُتے عراق] ۔ 18 سال یا اس تو‏ں زیادہ عمر دے امریکیو‏ں دے تاریخی سروے * [http://dyhr.com/speciale/JustWarInIraq2003.pdf ''عراق وچ بس جنگ 2003''] (پی ڈی ایف) University کوپن ہیگن یونیورسٹی تو‏ں تھامس ڈہر دا قانونی مقالہ۔ * [https://www.theguardian.com/world/interactive/2009/apr/14/iraq-war-stories عراق جنگ کيت‏ی کہانیاں] ، اک ''گارڈین'' تے ''آبزرور'' آرکائیو لفظاں تے تصویراں وچ جو انسانی تے سیاسی لاگت د‏‏ی دستاویز کردیاں نيں ، ''دی گارڈین'' ، اپریل 2009۔ * [http://www.publicintegrity.org/politics/white-house/iraq-war-card عراق: وار کارڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903114656/http://www.publicintegrity.org/politics/white-house/iraq-war-card |date=2018-09-03 }} عوامی سالمیت دا مرکز ۔ * [https://archive.today/20150309144301/http://www.cmaj.ca/content/181/9/576.figures-only/reply%23cmaj_el_716427 جرگین ایس وی۔] [https://archive.today/20150309144301/http://www.cmaj.ca/content/181/9/576.figures-only/reply%23cmaj_el_716427 "عراق وچ صحت د‏‏ی دیکھ بھال: 2013 بمقابلہ 2003"] . ''CMAJ'' 17 ستمبر 2013۔ * {{حوالہ ویب|last=Mather-Cosgrove|first=Bootie|title=The War with Iraq: Changing Views|url=https://www.cbsnews.com/news/the-war-with-iraq-changing-views/|publisher=CBS News}} {{Iraq War}} {{War on Terrorism}} {{Armed Iraqi groups in the Iraq War and the Iraq Civil War}} {{Middle East conflicts}} {{American conflicts}} {{Iraq topics}} {{United States topics}} {{US history}} {{Post-Cold War Asian conflicts}} {{Islamic State of Iraq and the Levant}} {{American conflicts}} {{Authority control}} [[گٹھ:یوکرین دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ٹونگا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:فلپائن دیاں جنگاں]] [[گٹھ:نیدرلینڈز دیاں جنگاں]] [[گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست دیاں جنگاں]] [[گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکن دیاں جنگاں]] [[گٹھ:چیک جمہوریہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:تھائی لینڈ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:جنوبی کوریا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:سلوواکیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:سنگاپور دیاں جنگاں]] [[گٹھ:رومانیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:پرتگال دیاں جنگاں]] [[گٹھ:پولینڈ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ناروے دیاں جنگاں]] [[گٹھ:جمہوریہ مقدونیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:نکاراگوا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:منگولیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:مالدووا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:لتھووینیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:لٹویا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:قازقستان دیاں جنگاں]] [[گٹھ:جاپان دیاں جنگاں]] [[گٹھ:اطالیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:عراق دیاں جنگاں]] [[گٹھ:آئس لینڈ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہونڈوراس د‏ی جنگاں]] [[گٹھ:جارجیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:استونیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ایل سیلواڈور دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ڈنمارک دیاں جنگاں]] [[گٹھ:بلغاریہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:آذربائیجان دیاں جنگاں]] [[گٹھ:آسٹریلیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:آرمینیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:البانیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:دہشت دے خلاف جنگ]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی جدید تریخ]] [[گٹھ:عراق ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:سامراجیت]] [[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]] [[گٹھ:عراق وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:عراق جنگ]] [[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:عراق]][[گٹھ:جنگاں]] 7k1wfy9xnls7c6i6veeu3kt5vs3j375 0 90204 706420 700057 2026-04-24T00:29:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706420 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات نسلی گروہ|group=Native Americans|image={{image array|perrow=4|width=75|height=90 | image1 = Joseph Brant by Gilbert Stuart 1786.jpg| caption1 = [[Joseph Brant]] | image2 = Sequoyah.jpg| caption2 = [[Sequoyah]] | image3 = Pushmataha high resolution.jpg| caption3 = [[Pushmataha]] | image4 =| caption4 = [[Brenda Schad]] | image5 = Tecumseh02.jpg| caption5 = [[Tecumseh]] | image6 = Touch the Clouds 1877a.jpg| caption6 = [[Touch the Clouds]] | image7 = Sitting Bull.jpg| caption7 = [[Sitting Bull]] | image8 = Charles eastman smithsonian gn 03462a.jpg| caption8 = [[Charles Eastman]] | image9 = ChiefJoseph.jpeg|caption9 = [[Chief Joseph]] | image10 = Maria Tallchief 1954.png|caption10 = [[Maria Tallchief]] | image11 =Billy Bowlegs III.jpg|caption11 = [[Billy Bowlegs III]] | image12 =Karina Lombard Cabourg 2011.jpg|caption12 = [[کرینہ لومبارڈ]] | image13 =Jim Thorpe football.png|caption13 = [[Jim Thorpe]] | image14 =WilmaMankillerByPhilKonstantin.jpg|caption14 = [[Wilma Mankiller]] | image15 =JohnBHarrington.jpg|caption15 = [[John Herrington]] | image16 =JEllsbury.jpg|caption16 = [[Jacoby Ellsbury]] }}|population='''American Indian and Alaska Native''' (2010 Census Bureau)<ref name="2010census">http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf 2010 Census Bureau</ref><br />'''One race''': 2,932,248 are registered.<br />'''In combination with one or more of the other races listed''': 2,288,331.<br />'''Total''': 5,220,579.|popplace=Predominantly in the [[مغربی ریاستہائے متحدہ]]; small but significant communities exist in the [[مشرقی ریاستہائے متحدہ]] also|languages=[[امریکین د‏‏ی مقامی زباناں]] <small>(including [[ناواہو زبان]], [[Central Alaskan Yup'ik language|Central Alaskan Yup'ik]], [[Dakota language|Dakota]], [[Western Apache language|Western Apache]], [[Keres language|Keres]], [[Cherokee language|Cherokee]], [[Zuni language|Zuni]], [[Ojibwe language|Ojibwe]], [[O'odham language|O'odham]]<ref>Siebens, J & T Julian. ''Native North American Languages Spoken at Home in the United States and Puerto Rico: 2006–2010.'' United States Census Bureau. December 2011.</ref>)</small>, [[انگریزی زبان]], [[ہسپانوی زبان]]|religions=[[Native American Church]]<br />[[پروٹسٹنٹ مسیحیت]]<br />[[کاتھولک کلیسیا]]<br />[[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]<br />Traditional Ceremonial Ways<br />(Unique to Specific Tribe or Band)|related=[[Aboriginal peoples in Canada]], [[سرخ ہندی]], [[Métis people (United States)|Metis]], [[Mestizo]], [[Latin Americans]]}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ امریکا]] '''وچ ''' مقامی امریکیو‏ں '''نوں اوہ''' لوک سمجھیا جاندا اے جنہاں دے آباؤ اجداد [[کرسٹوفر کولمبس]] توں پہلے موجودہ سرحداں دے اندر رہنے والے مقامی امریکی سن ۔ ایہ لوک اصل وچ شکاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن تے اپنی تہذیبی روایات نو‏‏ں زبانی طور اُتے برقرار رکھدے سن ، یعنی نسل در نسل ، جو یورپی ادیباں د‏‏یاں تحریراں تے احتجاج د‏‏ی پہلی بنیاد بنی۔ <ref name="test">Calloway, Colin G. [http://www.americanheritage.com/content/native-americans-first-view-whites-shore "Native Americans First View Whites from the Shore."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701141838/http://www.americanheritage.com/content/native-americans-first-view-whites-shore |date=2017-07-01 }} ''American Heritage'', Spring 2009. Retrieved 2011-12-29</ref> '''ریاستہائے متحدہ امریکا وچ آباد مقامی امریکی ،موجودہ براعظم''' [[شمالی امریکا]] [[ریاستہائے متحدہ]] ، [[الاسک‏ا]] تے جزیرہ [[ہوائی]] د‏‏ی حدود وچ رہنے والے[[سرخ ہندی|مقامی لوک]] نيں ۔ اوہ بہت سارے ، وکھ وکھ قبیلے ، ریاستاں تے ذات پات دے گروہاں اُتے مشتمل نيں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر مکمل سیاسی جماعتاں دے طور اُتے موجود ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں دے حوالے کرنے دے لئی استعمال ہونے والی اصطلاح متنازعہ ا‏‏ے۔ امریکی مردم شماری بیورو دے نال 1995 دے گھریلو انٹرویوز دے اک سیٹ دے مطابق ،متعدد صریح ترجیح دہندگان نے خود نو‏‏ں '''امریکی ہندوستانی یا''' '''ہندوستانی کہیا''' ۔ پچھلے 500 سالاں دے دوران ، افریقی یوریشین امریکی براعظم دے لئی امیگریشن دے ن وچ صدیاں د‏‏ی لڑائی تے پرانی تے نويں دنیا دے معاشراں دے درمیان ایڈجسٹمنٹ ہويا ا‏‏ے۔ مقامی امریکیو‏ں دے بارے وچ زیادہ تر تحریری تاریخی ریکارڈ یورپ دے شہریاں نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں ہجرت دے بعد پیدا کيتا سی۔ <ref name="test"/> بوہت سارے مقامی امریکی شکاری معاشراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن ، اگرچہ بہت سارے گروہاں وچ ، خواتین مختلف قسم دے کھانے ، مکئی ، پھلیاں تے آلو د‏‏ی نفیس کھیت‏‏ی وچ مصروف سن۔ انہاں د‏‏ی ثقافتاں مغربی یوریشیا نال تعلق رکھنے والے پینڈو ، پروٹو صنعتی تارکین وطن د‏‏ی ثقافتاں تو‏ں بہت مختلف سن۔ قائم مقامی آ امریکیو‏ں تے تارکین وطن یورپی باشندےآں د‏‏ی ثقافتاں دے نال نال ہر سبھیاچار د‏‏ی مختلف قوماں دے وچکار اتحاد وچ تبدیلیاں نے وسیع پیمانے اُتے سیاسی تناؤ تے نسلی تشدد دا باعث بنیا۔ کولمبیا تو‏ں پہلے د‏‏ی آبادی دے تخمینے وچ موجودہ ریاستہائے متحدہ وچ اک اہ‏م فرق اے ، جس د‏‏ی تعداد 1 ملین تو‏ں 18 ملین ا‏‏ے۔ <ref name="ggbook">{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=yiKgBuSUPUIC&lpg=RA1-PA44&dq=%22north%20america%22%20%22pre-columbian%22%20population%20million&pg=RA1-PA44|title=The Native Peoples of North America|last=Bruce E. Johansen|date=2006-11|publisher=[[Rutgers University Press]]|isbn=978-0-8135-3899-0|access-date=जून 28, 2009}}</ref><ref name="encbrit">{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1357826/Native-American/273135/North-America-and-Europe-circa-1492|title=Native American|accessdate=जून 28, 2009|publisher=[[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا]]}}</ref> برطانیہ دے خلاف بغاوت د‏‏ی نوآبادیات قائم ہونے دے بعد ، صدور جارج واشنگٹن تے ہنری نکس نے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی شہریت د‏‏ی تیاری وچ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں "رہتل" کرنے دے خیال دا اظہار کيتا۔ <ref name="perdue">{{حوالہ کتاب|title=Mixed Blood Indians: Racial Construction in the Early South|last=Perdue|first=Theda|publisher=The University of Georgia Press|year=2003|isbn=0-8203-2731-X|page=51|chapter=Chapter 2 "Both White and Red"}}</ref><ref name="remini_reform_begins">{{حوالہ کتاب|title=Andrew Jackson|last=Remini|first=Robert|publisher=History Book Club|year=1977, 1998|isbn=0-06-080132-8|page=201|chapter="The Reform Begins"}}</ref><ref name="remini_submit_adoption">{{حوالہ کتاب|title=Andrew Jackson|last=Remini|first=Robert|publisher=History Book Club|year=1977, 1998|isbn=0-06-080132-8|page=258|chapter="Brothers, Listen … You Must Submit"}}</ref><ref name="eric_miller">{{حوالہ ویب|url=http://www.dreric.org/library/northwest.shtml|title=George Washington and Indians|accessdate=2 मई 2008|last=Miller|first=Eric|year=1994|publisher=Eric Miller}}</ref><ref name="Tom_Jewett">{{حوالہ ویب|url=http://www.earlyamerica.com/review/2002_summer_fall/tj_views.htm|title=Thomas Jefferson's Views Concerning Native Americans|accessdate=17 फरवरी 2009|last=Jewett|first=Tom|year=1996–2009|publisher=Archiving America}}</ref> شمولیت (چاہے رضاکارانہ ، جداں چوکاؤ ، <ref name="us_citizenship">{{حوالہ ویب|url=http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm|title=Indian affairs: laws and treaties Vol. II, Treaties|accessdate=16 अप्रैल 2008|last=Kappler|first=Charles|year=1904|publisher=Government Printing Office}}</ref> یا زبردستی) پوری امریکی انتظامیہ وچ مستقل پالیسی بن گئی۔ انیہويں صدی دے دوران ، منشور مقصود دا نظریہ امریکی قوم پرست تحریک دا لازمی جزو بن گیا۔ امریکی بغاوت دے بعد یوروپی امریکی آبادی وچ توسیع دے نتیجے وچ مقامی امریکی سرزمیناں اُتے دباؤ ، انٹرنکائن وارفیئر ، تے ودھدی ہوئی تناؤ پیدا ہويا۔ 1830 وچ ، امریکی کانگریس نے ہندوستانی ہٹانے دا قانون منظور کيتا ، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں ایہ اختیار دتا گیا کہ اوہ زیادہ تر مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ گہرے جنوبی خطے وچ تے ریاستہائے متحدہ وچ منتقل کردے۔ امریکا تو‏ں یورپی نژاد وسعت رکھن۔ سرکاری عہدے داراں دا موقف سی کہ گروہاں دے وچکار تنازعہ نو‏‏ں کم کرکے اوہ ہندوستانی عوام نو‏‏ں زندہ رہنے وچ وی مدد کرسکن گے۔ زندہ بچ جانے والے گروپاں دے نزول پورے جنوبی حصے وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ویہويں صدی دے آخری حصے تو‏ں متعدد ریاستاں تے کچھ معاملات وچ وفاقی حکومت دے ذریعہ منظم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ پہلے یورپی امریکیو‏ں نے کھل دے تاجراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں مغربی قبیلے دا سامنا کيتا۔ جدو‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی توسیع امریکی مغرب تک پہنچی تاں ، رہائشیاں تے کان کنی والے تارکین وطن دے وچکار [[کینیڈا تے ریاستہائے متحدہ دے عظیم میدان|عظیم میدان دے]] قبیلے دے نال تنازعہ ودھنے لگیا۔ اوہ گھوڑےآں دے استعمال تے موسمی بائسن دے شکار اُتے مبنی پیچیدہ خانہ بدوش سبھیاچار سن ۔ انہاں نے "ریڈ انڈین جنگ" دے اک سلسلے دے ذریعہ امریکی خانہ جنگی دے بعد کئی دہائیاں تک امریکی مداخلت د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی ، جو 1890 تک جاری رہیا۔ بین البراعظمی ریلوے د‏‏ی آمد نے مغربی قبیلے اُتے دباؤ ودھایا۔ وقت گزرنے دے نال ، ریاستہائے مت .حدہ نے قبیلے اُتے معاہدات کرنے تے زمین دے حقوق تو‏ں دستبردار ہونے دے لئی دباؤ ڈالیا تے متعدد مغربی ریاستاں وچ انہاں دے لئی تحفظات قائم کیتے۔ امریکی ایجنٹاں نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں یورپی طرز د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی تے ايس‏ے طرح دے ہور طریقےآں نو‏‏ں اپنانے دے لئی راضی کيتا ، لیکن زمین اکثر اس طرح دے تجرگل کيتی حمایت نئيں کرسکدی سی۔ معاصر مقامی امریکیو‏ں دا ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال اک انوکھا رشتہ اے کیونجے اوہ اقوام ، قبیلےآں ، یا مقامی امریکیو‏ں دے اک گروپ دے ممبر ہوسکدے نيں جنھاں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت تو‏ں خودمختاری یا آزادی حاصل ا‏‏ے۔ انہاں دے معاشرے تے ثقافتاں تارکین وطن د‏‏ی اولاد (رضاکارانہ یا غلام دونے) د‏‏ی اک وڈی آبادی وچ پروان چڑھدی نيں: افریقی ، ایشین ، مشرق وسطی تے یورپی۔ مقامی امریکی جو پہلے ہی ریاستہائے متحدہ دے شہری نئيں سن ، نو‏‏ں 1924 وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کانگریس نے شہریت دتی سی۔ == تریخ == === سابق کولمبیائی === [[فائل:Poblamiento de America - Teoría P Tardío.png|thumb|300x300px| نقشہ برف کوریڈورز تے مخصوص پیلوائنڈین تھ‏‏اںو‏اں (کلووس نظریہ) د‏‏ی نیڑے پوزیشن دکھا رہیا ا‏‏ے۔]] امریکیو‏ں دے نقل مکانی کرنے دے متنازعہ نظریہ دے مطابق ، [[یوریشیا]] یو ایس امیگریشن بیرنگیا دے انساناں د‏‏ی طرف ، اک لینڈ پل ، جو اس جگہ اُتے دو براعظماں وچ پہلا سی ، جس وچ ہن [[آبنائے بیرنگ کراسنگ|بیرنگ اسٹریٹ]] کہلاندا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA">एहलर्स, जे. और पी.एल. गिबार्ड, 2004a, ''क्वाटरनेरी ग्लैसीएशन: एक्सटेंट एंड क्रोनोलॉजी 2: पार्ट II नॉर्थ अमेरिका'', एल्सेवियर, एम्स्टर्डम. ISBN 0-444-51462-7</ref> [[سائبیریا|سائبریا]] د‏‏ی وجہ تو‏ں [[الاسک‏ا|الاسک‏ا وچ ]] سمندری سطح نو‏‏ں بانئر کرن جس نے بیرنگ لینڈ پل نو‏‏ں آپس وچ جوڑ دتا ، جو 60،000-25،000 سال پہلے شروع ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|title=An mtDNA view of the peopling of the world by Homo sapiens|publisher=Cambridge DNA Services|year=2007|accessdate=1 जून 2011|تاريخ-الأرشيف=2011-05-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110511091253/https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|url-status=dead}}</ref> اس ہجرت دے وقت د‏‏ی گہرائی د‏‏ی تصدیق 12،000 سال پہلے د‏‏ی حیثیت نال کیندی جاندی اے تے اس د‏ی اوپری حد (یا قدیم ترین عرصہ) کچھ حل نہ ہونے والے دعوواں د‏‏ی نذر ا‏‏ے۔ <ref name="SpencerWells2">{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC&lpg=PP1&dq=The%20Journey%20of%20Man&pg=PA138#v=onepage&q&f=true|title=The Journey of Man – A Genetic Odyssey|last=Wells|first=Spencer|last2=Read|first2=Mark|publisher=Random House|year=2002|isbn=0-8129-7146-9|pages=138–140|format=Digitised online by Google books|access-date=21 नवंबर 2009}}</ref><ref>डाइक ए.एस. और प्रेस्ट वी.के. (1986). ''लेट विसकंसीनियन एंड होलोसिन रिट्रीट ऑफ़ द लैरेंटाइड आइस शीट: जियोलॉजिकल सर्वे ऑफ़ कनाडा मैप'' 1702ए</ref> ایہ ابتدائی پیلیو امریکی جلد ہی سارے سیکڑاں مختلف تے ثقافتی متنوع قوماں تے قبیلے وچ بدلدے ہوئے پورے براعظم امریکا وچ پھیل گئے۔ <ref>डिस्कसन, ऑलिव. ''कनाडा फर्स्ट नेशंस: अ हिस्ट्री ऑफ़ द फाउंडिंग पीपल्स फ्रॉम द अर्लिएस्ट टाइम्स'' . 2 एडिशन. टोरंटो: ऑक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस, 1997.</ref> شمالی امریکا وچ موسم بالآخر 8000 ق م وچ مستحکم ہويا۔ اس وقت موسمی حالات موجودہ حالات د‏‏ی طرح سن ۔ <ref name="icaage">जे. इम्ब्री और के.पी. इम्ब्री, ''आइस एजेस: सौल्विंग द मिस्ट्री'' (शॉर्ट हिल्स, एनजे: एंस्लो प्रकाशक) 1979.</ref> اس دے نتیجے وچ وڈے پیمانے اُتے امیگریشن تے فصلاں د‏‏ی کاشت ہوئی جس دے نتیجے وچ پورے امریکی براعظم د‏‏ی آبادی وچ ڈرامائی اضافہ ہويا۔ وڈے جنگلی جانوراں دے شکار د‏‏ی سبھیاچار ، جسنو‏ں کلووس سبھیاچار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، بنیادی طور اُتے اس دے تیار کردہ لمبے دھاری دار پروجیکٹائل پوائنٹ ہتھیاراں د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار نے اپنا ناں کلووس ، نیو میکسیکو دے نیڑے پائی جانے والی نمونے تو‏ں لیا ا‏‏ے۔ اس سامان دے کمپلیکس دا پہلا ثبوت 1932 وچ کھدائی وچ لیا گیا سی۔ کلووس سبھیاچار شمالی امریکا دے بیشتر حصےآں وچ پھیلا ہويا سی تے جنوبی امریکا وچ وی اس دا مشاہدہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس کلچر د‏‏ی خصوصیات مخصوص کلویس دے تیز ہتھیار د‏‏ی اے ، نیزہ دا اک تیز ٹکڑا بانسری تو‏ں بنیا ہویا سوراخاں والی بانسری تو‏ں ، جس دے ذریعہ اسنو‏ں چھڑی وچ داخل کيتا گیا سی۔ کلووس مادہ دائمی طور اُتے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں تے کاربن ڈیٹنگ دے طریقےآں تو‏ں منسلک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جدید ترین کاربن ڈیٹنگ طریقےآں دا استعمال کردے ہوئے کلووس ماداں د‏‏ی حالیہ ریڈیو کاربن جانچ دے نتائج تو‏ں 11،050 تے 10،800 سال بی پی حاصل ہويا۔ (تقریبا 9100 تو‏ں 8850 ق م)۔ بوہت سارے پیلیونڈیائی ثقافتاں نے شمالی امریکا اُتے قبضہ کيتا ، جنہاں وچو‏ں کچھ عظیم ریاستاں تے جدید امریکا تے کینیڈا دے عظیم جھیلاں دے علاوہ مغرب تے جنوب مغرب دے ملحقہ حصےآں تک ہی محدود سن۔ امریکی براعظم دے بوہت سارے مقامی لوکاں د‏‏ی زبانی تریخ دے مطابق ، اوہ اپنے قیام دے بعد ہی اوتھ‏ے مقیم سن ، جس د‏‏ی تشکیل دے روايتی بیانات د‏‏ی اک وسیع رینج نے اسنو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔<ref>डेलोरिया, वी., जूनियर, (1997) ''रेड अर्थ व्हाइट लाइज: नेटिव अमेरिकन्स एंड द मिथ ऑफ़ साइंटिफिक फैक्ट'' .</ref> فولسم روایت کيتی نشاندہی فولسم دے تیز دھار ہتھیار دے طور اُتے استعمال کرنے تے قتل د‏‏ی جگہاں تو‏ں معلوم سرگرمیاں دے ذریعہ کيتی گئی اے ، جتھ‏ے بائسن نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی تے گوشت کڈیا گیا سی۔ فولسم ہتھیار 9000 ق م تے 8000 ق م دے درمیان پِچھے رہ گئے سن ۔ <ref>हिलरमैन, एंथोनी जी. (1973). "द हंट फॉर द लौस्ट अमेरिकन", इन ''द ग्रेट टाओस बैंक रॉबरी एंड अदर इंडियन कंट्री अफेयर्स'', न्यू मेक्सिको विश्वविद्यालय के प्रेस. ISBN 0-8263-0306-4.</ref> [[فائل:Folsom point.png|سجے|thumb|230x230px| نیزہ دے لئی فالسم د‏‏ی نوک]] نا-ڈینی لوک 8000 ق م دے آس پاس شمالی امریکا وچ داخل ہوئے تے 5000 ق م وچ اوہ شمال مغربی [[بحر الکاہل]] دے ساحل اُتے پہنچے ، <ref>[http://www.jstor.org/pss/670070 डी.ई. दामंड, "टुवर्ड अ प्री-हिस्ट्री ऑफ़ द ना-डीन, विद अ जेनरल कमेन्ट ऑन पॉप्युलेशन मूवमेंट्स अमंग नोमैडिक हन्टर्स"], अमेरिकन एंथ्रोपोलॉजिकल एसोसिएशन, 1969. 30 मार्च 2010 को पुनःप्राप्त.</ref> تے اوتھ‏ے تو‏ں اوہ بحر الکاہل دے ساحل تے اندرونی حصے وچ داخل ہوئے۔ ماہر لسانیات ، ماہر بشریات تے ماہرین آثار قدیمہ دا خیال اے کہ انہاں دے آبا و اجداد اک وکھ امیگریشن دے تحت شمالی امریکا آئے سن ، جو پیلو-ہندوستانیاں دے بعد ہويا سی۔ انہاں نے پہلے برٹش کولمبیا دے ملکہ چارپرت جزیرے دے ارد گرد بسایا ، جتھ‏ے تو‏ں اوہ بحر الکاہل دے ساحل دے نال نال [[الاسک‏ا]] ، شمالی کینیڈا تے اندرونی حصے وچ منتقل ہوگئے۔ اوہ اتھاباسکن بولنے والےآں دے ابتدائی اجداد سن ، جنہاں وچ موجودہ تے تاریخی نیواجو تے [[اپاچی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے گائاں وچ وڈے کثیرالواحی رہائش گاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں ، جو موسم دے مطابق استعمال ہودیاں سن۔ لوک سارا سال اوتھ‏ے نئيں رہندے سن ، لیکن صرف گرمیاں دے دوران ہی شکار تے مچھلی دے لئی تے موسم سرما وچ کھانے پینے دا سامان اکٹھا کردے سن ۔ <ref>लियर, जेफ, डौग हीच और जॉन राइटर. 2001. ''इंटीरियर लिंगिट नाउन डिक्शनेरी: द दय्क्लेक्ट्स स्पोकेन बाई लिंगिट एल्डर्स ऑफ़ कारक्रॉस एंड टेस्लीन, युकोन, एंड एट्लिन, ब्रिटिश कोलंबिया'', युकोन नेटिव लैग्वेज सेंटर. ISBN 1-55242-227-5.</ref> اوشارہ روایت دے لوک 5500 ق م تو‏ں 600 عیسوی دے درمیان رہندے سن ۔ جنوب مشرقی آرکیٹک روایت دا [[نیو میکسیکو|مرکز شمال مغربی نیو میکسیکو]] ، سان جوآن بیسن ، ریو گرانڈے ویلی ، جنوبی [[کولوراڈو|کولوراڈو ،]] تے جنوب مشرقی [[یوٹاہ]] وچ سی ۔ پاورٹی پوائنٹ سبھیاچار(Poverty Point Culture) اک آثار قدیمہ د‏‏ی سبھیاچار اے جس دے باسی مسیسیپی وادی دے نچلے حصے تے آس پاس دے خلیج دے ساحلی حصے وچ رہندے سن ۔ اس سبھیاچار د‏‏ی ترقی 2200 ق م تو‏ں 700 ق م دے درمیان آثار قدیمہ دے آخری حصے دے دوران ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>फागन, ब्रायन एम. 2005. ''एशियंट नॉर्थ अमेरिका: द आर्कियोलॉजी ऑफ़ अ कॉन्टिनेंट'' . चौथा संस्करण. न्यूयॉर्क. थेम्स और हडसन इंक पृष्ठ418.</ref> اس سبھیاچار دا ثبوت مسیسیپی دے بیلزونی دے نیڑے جیک ٹاؤن سائٹ د‏‏ی 100 میل د‏‏ی حد تک غربت پوائنٹ ، لوزیانا دے 100 تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے پایا گیا ا‏‏ے۔ [[شمالی امریکا]] تو‏ں پہلے کولمبیائی ثقافتاں دے ووڈلینڈ دا دورانیہ وڈے پیمانے اُتے شمالی امریکا دے مشرقی علاقےآں وچ 1000 ق م تو‏ں 1000 عیسوی تک دے عرصے تو‏ں مراد اے ۔ "وائلینڈ" د‏‏ی اصطلاح 1930s وچ تیار کيتی گئی سی تے اس تو‏ں مراد پراچسٹورک سائٹس نيں جو آثار قدیمہ تے مسیسپیائی سبھیاچار دے وچکار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ ہوپ ویل روایت (ہوپ ویل ٹریڈیشن) اصطلاح اوہ اصطلاح اے جو مقامی امریکیو‏ں دے مشترکہ پہلوآں ، شمال مشرقی تے وسطی مغرب وچ 200 ق م تو‏ں 500 عیسوی [[ریاستہائے متحدہ|یو ایس اے]] ایڈوانسڈ نیڑےی ندیاں دے درمیان بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=1283|title=Hopewell-Ohio History Central}}</ref> ہاپ ویل روایت کسی اک سبھیاچار یا معاشرے د‏‏ی نئيں سی ، بلکہ اس تو‏ں وابستہ آبادیاں د‏‏ی اک وسیع تقسیم سیٹ سی ، جسنو‏ں تجارتی رستےآں دے مشترکہ نیٹ ورک <ref name="Price"/> جوڑا <ref name="Price"/> ، <ref name="Price">{{حوالہ کتاب|title=Images of the Past, 5th edition|last=Douglas T. Price, and Gary M. Feinman|publisher=McGraw-Hill|year=2008|isbn=978-0-07-340520-9|location=New York|pages=274–277}}</ref> ہوپ ویل ایکسچینج سسٹم دے <ref name="Price"/> ۔ سی۔ لیکن اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ توسیع ، [[اونٹاریو جھیل|ہوپ ویل]] ''ایکسچینج سسٹم'' جنوب مشرقی [[ریاستہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] ، جنوب مشرقی کینیڈا دے ذریعے [[جھیل انٹاریو|جھیل اونٹیریوو دے بیچ]] مختلف وسیلے والا سی۔ اس خطے دے اندر ، معاشراں نے آبی گزرگاہاں دے ذریعے وسیع پیمانے اُتے تبادلاں وچ حصہ لیا ، جو سرگرمی دا سب تو‏ں زیادہ حجم آبی گزرگاہاں تو‏ں ہُندا اے ، جو انہاں د‏‏ی آمد و رفت دا بنیادی ذریعہ سی۔ ہوپ ویل ایکسچینج سسٹم پورے امریکا تو‏ں سامان د‏‏ی تجارت کردا ا‏‏ے۔ کولز کریک سبھیاچار موجودہ جنوبی امریکا وچ لوئر مسیسیپی ویلی دا اک آثار قدیمہ د‏‏ی سبھیاچار ا‏‏ے۔ اس دور وچ خطے د‏‏ی ثقافتی تریخ وچ نمایاں تبدیلی دیکھنے وچ آئی۔ آبادی وچ ڈرامائی اضافہ ہويا۔ ودھدی ہوئی ثقافتی تے سیاسی پیچیدگی دا پختہ ثبوت موجود اے ، خاص طور اُتے کول کریک آرڈر دے خاتمے دے دوران۔ اگرچہ حالے تک چیف منسٹر سوسائٹیاں د‏‏ی بہت ساری روايتی خصوصیات دا مظاہرہ نئيں کيتا جاسکیا اے ، لیکن آسان اشرافیہ د‏‏ی تشکیل 1000 عیسوی تک شروع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ کولنس کریک سائٹس [[آرکنساس]] ، [[لوزیانا]] ، [[اوکلاہوما]] ، مسیسیپی تے [[ٹیکساس]] وچ پائی گئياں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پلاکی مائن سبھیاچار دا آباؤ اجداد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ہووکم موجودہ جنوب مغربی امریکا د‏‏ی چار اہ‏م تاریخی آثار قدیمہ د‏‏ی روایات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref name="mark">शेनौल्ट, मार्क, रिक एहलस्ट्रोम और टॉम मोटसिंगर, (1993): ''इन द शैडो ऑफ़ साउथ माउन्टेन: द प्री-क्लासिक होहोकम ऑफ़ ला' सियुदाद डे लॉस हौर्नस''', भाग I और II.</ref> عام کساناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے ہوئے ، ایہ لوک مکئی تے پھلیاں اگاندے سن ۔ ابتدائی ہووکامس نے دریائے مدھیہ گیل دے نیڑے چھوٹے چھوٹے گائاں د‏‏ی اک سیریز قائم کيتی۔ ایہ کمیونٹیاں اچھی کاشت شدہ زمین دے نیڑے واقع سن تے اس عرصے دے ابتدائی برساں وچ خشک زراعت عام سی۔ 300 عیسوی تو‏ں 500 عیسوی تک ، گھریلو پانی د‏‏ی فراہمی دے لئی کنويں کھودتیاں گئیاں ، عام طور اُتے {{تحویل|10|ft|m|0}} کم گہری سی۔ ابتدائی ہوموکم مکانات نیم سرکلر انداز وچ بٹی ہوئی شاخاں تو‏ں بنے سن تے انہاں نو‏‏ں ٹہنیاں ، سرکنڈاں تے وڈی مقدار وچ استعمال شدہ مٹی تے ہور دستیاب مواد تو‏ں ڈھک دتا گیا سی۔ شمالی کولمبیا وچ نفیس پری صنعتی معاشرے تیار ہوئے ، حالانکہ تکنیکی لحاظ تو‏ں اوہ جنوب وچ میسوامریکی تہذیباں د‏‏ی طرح ترقی یافتہ نئيں سن ۔ جنوب مشرقی مراسمی احاطے دے ماہر آثار قدیمہ دے ماہرین نے مسیسیپی د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی اے ، جو 1200 عیسوی تے 1650 عیسوی دے وچکار موجود سی ، جدو‏ں لوکاں نے مکئی د‏‏ی کاشت د‏‏ی تے چھفام د‏‏ی سطح اُتے اک پیچیدہ معاشرتی ڈھانچہ اپنایا۔ ایہ مجسمہ سازی ، شخصی فائلاں (آئیکنوگرافی) ، تقاریب تے خرافات د‏‏ی علاقائی طرز د‏‏ی مماثلت نو‏‏ں دتا گیا ناں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|1=author muller|url=http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm|title=Connections|access-date=2020-09-30|archive-date=2006-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20060914003946/http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Hero, Hawk, and Open Hand|last=Townsend|first=Richard F., and Robert V. Sharp, eds.|publisher=[[The Art Institute of Chicago and Yale University Press]]|year=2004|isbn=0-300-10601-7}}</ref> عوامی اعتقاد دے برخلاف ، ایسا لگدا اے کہ اس ترقی دا میسوامریکا تو‏ں براہ راست کوئی واسطہ نئيں ا‏‏ے۔ اس نے آزادانہ طور اُتے ترقی د‏‏ی تے اس د‏ی تطہیر مکئی د‏‏ی اضافی پیداوا‏‏ر جمع کرنے ، زیادہ گھنے آبادی تے مہارت د‏‏ی مہارت اُتے مبنی سی۔ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span about="#mwt92" data-mw="{<nowiki>&</nowiki>quot;attribs<nowiki>&</nowiki>quot;:[<nowiki>[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;The material in the vicinity of this tag may not be factual or accurate<span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; data-parsoid=\&amp;quot;{}\&amp;quot;></span> (सितम्बर 2009)&amp;quot;}]</nowiki>]}" title="The material in the vicinity of this tag may not be factual or accurate (सितम्बर 2009)" typeof="mw:ExpandedAttrs">مشکوک<nowiki></span></nowiki> &#x20;''</sup> ایہ سیرمونیئل کمپلیکس مسیسپیائی لوکاں دے مذہب دے اک اہ‏م جز د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے اک ایسا بنیادی ذریعہ اے جس دے ذریعہ انہاں دے مذہب نو‏‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ancientobjectssa0000unse|title=Ancient Objects and Sacred Realms|publisher=[[University of Texas Press]]|year=2007|isbn=978-0-292-71347-5|editors=F. Kent Reilly and James Garber|url-access=registration}}</ref> مسیسپیائی سبھیاچار نے میکسیکو دے شمال وچ ، خاص طور اُتے کیہوسیا وچ ، مٹی دے سب تو‏ں وڈے ڈیم بنائے سن ، جو اج کل الینوائے وچ مسیسیپی د‏‏ی اک آبدوشی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس دے 10 منزلہ مانکس ٹیلے دا دائرہ تییوتیوہکان یا مصر دے عظیم اہرام اُتے سورج دے اہرام تو‏ں وی وڈا سی۔ کائنات سائنس وچ چھ مربع میل دے شہر کمپلیکس اُتے محیط لوکاں د‏‏ی بنیاد مبنی سی تے اس دا رخ انہاں دے نفیس علم د‏‏ی طرف سی جو 100 تو‏ں زیادہ کلف (ٹیلے) سن جو فلکیات د‏‏ی سائنس سن ۔ اس وچ لکڑی دے اجزاء اُتے مشتمل سی ، جس وچ گرمیاں تے موسم سرما دے اجزاء تے موسم خزاں تے بہار دے مساوات نو‏‏ں نشان زد کرنے دے لئی مقدس دیودار د‏‏ی لکڑی تو‏ں بنے ہوئے کھمبے سن ۔ اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ آبادی 1250 وچ 30،000-40،000 سی جو 1800 تک ریاستہائے متحدہ وچ کِسے وی شہر د‏‏ی موجودہ آبادی تو‏ں مماثل نئيں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، کائھوسیا اک وڈا علاقائی چیفڈوم سی ، جس وچ تجارت تے ذیلی ادارہ جات سن جو عظیم جھیلاں تو‏ں لے ک‏ے [[خلیج میکسیکو|خلیج]] میکسیکو تک پھیلے ہوئے سن ۔ آئروکوائس لیگ آف نیشنس "پیپل آف دتی لانگ ہاؤس" دا وفاقی ماڈل سی ، جس دے بعد ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ اس نے بعد وچ جمہوری ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ ترقی دے دوران سیاسی نظریہ وچ تعاون کيتا۔ اس دا نظام وابستگی اک قسم دا اتحاد سی ، انہاں طاقتور بادشاہتاں تو‏ں رخصت ہويا جتھ‏ے تو‏ں یوروپین آئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.ca/books?id=dCMcnBRKR-0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false|title=33 questions about American history you're not supposed to ask|last=Woods|first=Thomas E|publisher=Crown Forum|year=2007|isbn=978-0-307-34668-1|page=62|access-date=31 अक्टूबर 2010}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Stolen Continents: 500 Years of Conquest and Resistance in the Americas|last=Wright|first=R|publisher=Mariner Books|year=2005|isbn=0-618-49240-2}}</ref> قیادت 50 سکیم دے گروپ تک محدود سی ، ہر اک قبیلے د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ ونیداس تے موہوک دے نو تھ‏‏اںو‏اں سن ، اونونڈگاس دے چودہ تھ‏‏اںو‏اں سن ، کییوگاس وچ دس تے سینیکاس دے پاس اٹھ تھ‏‏اںو‏اں سن ۔ نمائندگی آبادی دے سائز اُتے مبنی نئيں سی ، کیو‏ں کہ سینیکا قبیلے د‏‏ی آبادی دوسرے قبیلےآں دے مقابلے وچ زیادہ سی ، ممکن اے کہ انہاں سب د‏‏ی آبادی نو‏‏ں وی شامل کرلیا جائے۔ جدو‏ں اک ممتاز شخص د‏‏ی وفات ہوجاندی تاں ، اس دے قبیلے د‏‏ی سینئر خاتون قبیلے د‏‏ی ہور خواتین ممبراں دے نال مشاورت تو‏ں جانشین دا انتخاب کردی سی تے نسب روایت ازدواجی ہوئے گی۔ فیصلے ووٹ ڈالنے دے ذریعہ نئيں بلکہ اک متفقہ فیصلہ سازی دے عمل دے ذریعے کیتے گئے سن ، جس وچ ہر ممتاز شخص دا نظریا‏تی حکم سی۔ اونونڈگ لوک "فائر کیپر" سن ، جنہاں دا فرض سی کہ اوہ گل گل دے لئی معاملات نو‏‏ں اٹھائے تے اوہ تن طرفہ اگ دے اک طرف (موہاؤک تے سینیکا) تے دوسری طرف اونیڈا تے کییوگ اُتے بیٹھ گئے۔ سن )۔ <ref name="Tooker">{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.ca/books?id=ARbVmr941TsC&pg=PA107#v=onepage&q&f=false|title=The Invented Indian: cultural fictions and government policies|last=Tooker E|publisher=Transaction Publishers|year=1990|isbn=1-56000-745-1|editor-last=Clifton JA|location=New Brunswick, N.J., U.S.A|pages=107–128|chapter=The United States Constitution and the Iroquois League|doi=|oclc=|access-date=24 नवंबर 2010}}</ref> ٹیمپل یونیورسٹی د‏‏ی ماہر بشریات الزبتھ ٹک‏ر ک‏ے <ref name="Tooker"/> ، اس گل دا امکان نئيں اے کہ حکومت دے اس نظام نو‏‏ں بانی اجداد نے اس د‏ی تقلید کيت‏ی سی کیو‏ں کہ آخر کار ریاستہائے متحدہ وچ اپنایا گیا اس نظام حکومت تو‏ں اس د‏ی بوہت گھٹ مشابہت ا‏‏ے۔ اس وچ قبیلے دیاں عورتاں ممبراں د‏‏ی طرف تو‏ں منتخب قیادت د‏‏ی بجائے منتخب کردہ موروثی قیادت ، متفقہ فیصلہ سازی دے عمل تو‏ں قطع نظر آبادی د‏‏ی جسامت تے قانون سازی دے سامنے معاملات پیش کرنے دے لئی صرف اک گروہ د‏‏ی صلاحیت شامل ا‏‏ے۔ طویل فاصلے اُتے تجارت نے مقامی لوکاں دے وچکار جنگاں نئيں رک‏‏يتی‏‏اں ۔ مثال دے طور اُتے ، قبیلے د‏‏ی آثار قدیمہ تے زبانی تاریخاں نے اس تفہیم وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے کہ اریکوئس لوکاں نے موجودہ کینٹکی دے دریائے اوہائ علاقے نو‏‏ں اج دے 1200 عیسوی دے نیڑے لڑا تے حملہ کيتا۔ انہاں نے آخر کار بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں دریائے مسیسیپی دے مغرب وچ اپنی تاریخی روايتی سرزمین وچ منتقل کردتا۔ اوہ قبیلے جو اوہائیو وادی وچ شروع ہوئے تے مغرب د‏‏ی طرف منتقل ہوئے انہاں وچ اوسیج ، کاو ، پونکا تے عمہ شامل سن ۔ ستارہويں صدی دے وسط تک ، اوہ موجودہ [[کینساس]] ، [[نیبراسکیا]] ، [[آرکنساس]] تے [[اوکلاہوما]] وچ اپنی تاریخی سرزمین وچ منتقل ہوگئے سن ۔ اوسج نے مقامی کیڈو بولنے والے مقامی امریکیو‏ں دا مقابلہ کيتا تے اس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں اٹھارواں صدی دے وسط وچ بے گھر کردتا تے اپنے نويں تاریخی علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/O/OS001.html|title=Osage|publisher=Oklahoma Encyclopedia of History and Culture|accessdate=29 नवंबर 2010|last=Burns|first=LF}}</ref> === یورپی کھوج تے نوآبادیات === [[فائل:Discovery of the Mississippi.jpg|سجے|thumb| ولیم ہنری پاویل دے ذریعہ ڈسکوری آف مسیسیپی (1823–1879) ، ڈی سوٹو دے ذریعہ دریائے مسیسیپی نو‏‏ں دیکھنے دا اک رومانوی واقعہ ا‏‏ے۔ ایہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی پارلیمنٹ روٹونڈا وچ لٹکا ہويا ا‏‏ے۔]] 1492 وچ یورپی باشندےآں دے ذریعہ براعظم امریکی د‏‏ی دریافت نے اس انداز وچ انقلاب برپا کردتا کہ پرانے تے نويں دنیا نے اپنے آپ نو‏‏ں دیکھیا۔ امریکن دیپ ساؤتھ وچ اک وڈا رابطہ اپریل 1513 وچ ہويا ، جدو‏ں ہسپانوی حملہ آور جوآن پونس ڈی لیون [[فلوریڈا|لا فلوریڈا پہنچیا]] ۔ پونس ڈی لیون دے بعد دوسرے ہسپانوی ایکسپلورر سن ، جداں 1528 وچ پینفیلو ڈی نارویز تے 1539 وچ ہرنینڈو ڈی سوٹو۔ شمالی امریکا وچ اس دے نتیجے وچ آنے والے یورپی نوآبادیات اکثر ایہ قیاس کردے ہوئے سلطنت د‏‏ی توسیع دا جواز پیش کردے نيں کہ اوہ عیسائی رہتل نو‏‏ں پھیلاندے ہوئے اک وحشیانہ تے کافر دنیا دا دفاع کررہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=3lobX1DC_i0C|title=Globalization and educational rights: an intercivilizational analysis|last=Joel H. Spring|publisher=Routledge|year=2001|isbn=978-0-8058-3882-4|page=[http://books.google.com/books?id=3lobX1DC_i0C&pg=PA92 92]|postscript=.}}</ref> ہسپانوی نوآبادیات دے ذریعہ امریکا ، کمی د‏‏ی ہندوستانی پالیسی (ہندوستانی کمی) دے نتیجے وچ شمالی ''نویو ایسپا (نیویو ایسپینا) کے'' نتیجے وچ دیسی لوکاں نے انہاں د‏‏ی پیروی د‏‏ی روحانی تے مذہبی روایات نو‏‏ں زبردستی مذہبی عقائد تے مذہبی عقائد دا سامنا کرنا پيا۔ . ==== دیسی آبادی اُتے اثرات ==== سولہويں صدی تو‏ں انیہويں صدی تک ، مقامی امریکی آبادی مندرجہ ذیل طریقےآں تو‏ں کم ہوئی: یورپ تو‏ں متعدی وبائی امراض د‏‏ی وجہ تاں۔ یوروپی متلاشیاں تے نوآبادیات دے ہتھو‏ں <ref>{{حوالہ ویب|last=Latest activity 50 minutes ago|url=http://www.amazon.com/dp/0375503749|title='&#39;The Wild Frontier: Atrocities During the American-Indian War'&#39;|publisher=Amazon.com|date=|accessdate=22 अगस्त 2010}}</ref> ہور نسل کشی تے قبیلے دے وچکار جنگاں د‏‏ی وجہ تاں۔ انہاں د‏‏ی زمیناں تو‏ں بے گھر ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ خانہ جنگی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nativeamericans.com/Huron.htm|title=Native Americans – Huron Tribe|publisher=Nativeamericans.com|date=|accessdate=22 अगस्त 2010|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613150921/http://www.nativeamericans.com/Huron.htm}}</ref> غلامی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nativeamericans.com/Huron.htm|title=Native Americans – Huron Tribe|publisher=Nativeamericans.com|date=|accessdate=22 अगस्त 2010|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613150921/http://www.nativeamericans.com/Huron.htm}}</ref> ۔ تے شادی کيتی شرح زیادہ ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ <ref name="accessgenealogy1">[http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/history/indianblood.htm "इंडियन मिक्स्ड-ब्लड"], फ्रेडरिक डब्ल्यू. हॉज, ''हैंडबुक ऑफ़ अमेरिकन इंडियंस'', 1906</ref><ref name="uwec1">{{حوالہ ویب|url=http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm|title=माइनरिटिज़ पौलिटिक्स इन एल्ब्युक्युर्क्यू - हिस्ट्री|accessdate=28 फ़रवरी 2011|archiveurl=https://archive.is/20080224114408/http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm|archivedate=24 फ़रवरी 2008}}</ref> بیشتر مرکزی دھارے دے اسکالرز دا مننا اے کہ مختلف عوامل د‏‏ی شراکت ، متعدی مہاماریام امریکی آبادی وچ سب تو‏ں وڈی آبادی وچ کمی اے کیونجے یورپ تو‏ں نويں بیماریاں د‏‏ی طرف توجہ دینے وچ مقامی اس دے خلاف خاطر خواہ استثنیٰ نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_01.shtml|title=Smallpox: Eradicating the Scourge|publisher=Bbc.co.uk|date=5 नवंबर 2009|accessdate=22 अगस्त 2010}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm|title=Epidemics|publisher=Libby-genealogy.com|date=30 अप्रैल 2009|accessdate=22 अगस्त 2010|archive-date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722144136/http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html|title=The Story Of... Smallpox—and other Deadly Eurasian Germs|publisher=Pbs.org|date=|accessdate=22 अगस्त 2010}}</ref> کچھ آبادیاں دے تیزی تو‏ں زوال تے اپنی ہی قوماں دے وچکار جاری دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مقامی امریکیو‏ں نے بعض اوقات نويں ثقافتی گروہاں د‏‏ی تشکیل نو د‏‏ی ، جداں فلوریڈا دے سیمینولس تے الٹا کیلیفورنیا دے مشن انڈینز۔ ہندوستانی) ، بنایا ہويا ا‏‏ے۔ ٹھوس شواہد یا تحریری ریکارڈاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، موجودہ یورپ دے متلاشیاں تے نوآبادیات د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے موجودہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محاذ اُتے بسنے والے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی تعداد دا اندازہ لگیانا اک انتہائی متنازعہ موضوع بن گیا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ملین دا تخمینہ 189 وچ دہلی وچ ماہر بشریات جیمز موونی نے پیش کيتا سی ، جس د‏‏ی آبادی کثافت دے حساب تو‏ں ہر سبھیاچار دے ہر حصے د‏‏ی اہلیت د‏‏ی بنا اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ 1965 وچ ، امریکی ماہر بشریات ہنری ڈوبنز نے اپنا مطالعہ شائع کيتا ، جس وچ اندازہ لگیایا گیا سی کہ اس د‏ی اصل آبادی 10 تو‏ں 12 ملین ا‏‏ے۔ اُتے ، 1983 تک ، اس نے اپنا تخمینہ ودھیا کر 18 ملین کردتا سی۔ <ref>[गुएंटर लेवी, "वर अमेरिकन इंडियंस द विक्टिम्स ऑफ़ जेनोसाइड?"], हिस्ट्री न्यूज नेटवर्क, 11-22-4</ref> انہاں نے ایہ وی سمجھیا کہ یورپی کھوج کاراں تے نوآبادیات د‏‏ی طرف تو‏ں لاحق متعدی وبا تو‏ں ہونے والی اموات اُتے غور کيتا گیا ، جنہاں دے خلاف مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں کوئی فطری استثنیٰ حاصل نئيں سی۔ ڈوبنس نے انیہويں صدی دے قابل اعتماد آبادی ریکارڈاں دے نال انہاں بیماریاں د‏‏ی اموات د‏‏ی معلوم شرح نو‏‏ں ابتراب دے وچکار ملیا ک‏ے اصل آبادی دے ممکنہ سائز دا حساب لگیایا۔ <ref name="ggbook"/><ref name="encbrit"/> چیچک تے [[خسرہ]] ، اگرچہ اس وقت تک (ایشیاء تو‏ں انہاں دے آنے دے بہت عرصے بعد) ایہ یورپی باشندےآں دے لئی اک مقامی بیماری سی تے کدی کدائيں ہی مہلک سی ، جو اکثر مقامی امریکیو‏ں دے لئی مہلک ثابت ہُندا سی۔ مقامی امریکی آبادی دے لئی [[چیچک]] خاص طور اُتے مہلک ثابت ہويا۔ <ref>मूल निवासी अमेरिकी के इतिहास और संस्कृति, http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106012228/http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm |date=2012-01-06 }} सुसान स्क्वायर्स और जॉन किंचेलो, एचआईएस (HIS) 943A के लिए पाठ्यक्रम, मेरेडिथ कॉलेज, 2005. 19 सितंबर 2006 को पुन:प्राप्त किया गया।</ref> اکثر وبائی امراض پھیلدے ہی یورپی دریافتاں دے فورا. بعد پھیل جاندے تے کدی کدی اوہ پوری دیہات د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ختم کردیندے۔ اگرچہ عین مطابق اعداد و شمار دا تعین مشکل اے ، لیکن کچھ مورخین دا اندازہ اے کہ یوروسیائی متعدی بیماریاں دے ابتدائی نمائش دے نتیجے وچ کچھ دیسی آبادی دا 80٪ تک مر گیا۔ <ref>ग्रेग लेंज, [http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5100 "स्मॉलपौक्स एपिदेमिक रैवेजेज़ नेटिव अमेरिकन्स ऑन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट ऑफ़ नॉर्थ अमेरिका इन द 1770स"], HistoryLink.org, ''ऑनलाइन इनसाइक्लोपीडिया ऑफ़ वॉशिंगटन स्टेट हिस्ट्री'', 23 जनवरी 2003. 2 जून 2008 को पुनः प्राप्त.</ref> کولمبیا دے اس نظریہ دا تبادلہ اے کہ [[کرسٹوفر کولمبس]] سی مہم تشریف لیائے ، فائنڈر نال رابطہ کرن [[سوزاک|سیفلیس (آتشک) سے]] تعلق رکھنے والے مقامی افراد انفیکشن وچ سن تے جدو‏ں اوہ اس بیماری تو‏ں یورپ منتقل ہوگئے تاں واپس آجاواں۔ ، جتھ‏ے ایہ وڈے پیمانے اُتے پھیل گیا۔ <ref>[http://www.livescience.com/history/080114-syphilis-columbus.html "कोलंबस में हैव ब्रॉट साईफिलिस टू यूरोप"], लाइवसाइंस (LiveScience), 15 जनवरी 2008.</ref> دوسرے محققاں دا خیال اے کہ کولمبس تے اس دے ساتھی مقامی امریکیو‏ں تو‏ں رابطے تو‏ں واپس آنے تو‏ں پہلے ہی ایہ بیماریاں یورپ تے ایشیاء وچ موجود سن ، لیکن انہاں لوکاں نے انہاں نو‏ں ہور متعدی شکل وچ واپس لیایا۔ ( ''[[سوزاک|سیفلیس]]'' ملاحظہ کرن۔) 1618–1619 وچ ، چیچک نے میساچوسٹس بے وچ امریکی نژاد 90٪ آبادی نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref>[http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html डेविड ए. कोपलो, ''स्मॉलपौक्स: द फाइट टू एरैडिकेट अ ग्लोबल स्कर्ज'']</ref> مورخین دا خیال اے کہ 1634 وچ البانی وچ ڈچ تاجراں دے بچےآں دے انکشاف دے بعد موہاؤک مقامی امریکی موجودہ نیو یارک وچ متاثر ہوئے گئے سن ۔ موہاک دیہات وچ ایہ بیماری تیزی تو‏ں پھیل گئی تے اسنو‏ں ایہ بیماری موہاک تے دوسرے مقامی امریکیو‏ں دے نال 1636 جھیل اونٹیریو نیواسراندا آبائی امریکیو‏ں دے تجارتی رستےآں اُتے سفر کرنے دے لئےتھی تے اوہ سن 1679 تک مغربی آئروکوئس سرزمین تک پہنچ چک‏ی سی۔ <ref>एम. पॉल कीस्लर, [http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren "डच चिल्ड्रेन डिज़िज़ेस किल्स थाउज़ेन्ड्स ऑफ़ मोहॉक्स"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217225720/http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren |date=2007-12-17 }}, ''मोहॉक्स: डिस्कवरिंग द वैली ऑफ़ द क्रिस्टल्स'', 2004. 2 जून 2008 को पुनः प्राप्त.</ref> شرح اموات د‏‏ی اعلیٰ شرح معاشرتی امریکی معاشراں تے بکھری ہوئے نسلاں دے تہذیبی تبادلے دا شکار ہوگئی۔ [[فائل:Conference Between the French and Indian Leaders Around a Ceremonial Fire by Vernier.jpg|thumb| رسمی اگ دے ارد گرد بیٹھے فرانسیسی تے ریڈ انڈین رہنماواں دے وچکار اک کانفرنس۔]] سن 1754 تے 1763 دے درمیان ، انگریز نوآبادیات‏ی قوتاں دے خلاف فرانسیسی افواج دے حق وچ متعدد مقامی امریکی قبیلے نے فرانسیسی تے ہندوستانی جنگ / ست سال د‏‏ی جنگ وچ شامل ہوئے۔ مقامی امریکیو‏ں نے تنازعہ دے دونے اطراف لڑی۔ جنگ وچ یورپ د‏‏ی توسیع نو‏‏ں روکنے د‏‏ی امید وچ قبیلے د‏‏ی اک وڈی تعداد نے فرانسیسیاں دا نال دتا۔ انگریزاں نے کم اتحادی بنائے سن ، لیکن انہاں دے نال کچھ قبیلے سن جو معاہداں د‏‏ی حمایت وچ اپنی وفاداری تے وفاداری نو‏‏ں ثابت کرنا چاہندے سن ۔ لیکن چونکہ اوہ الٹ گئے سن ، انھاں اکثر مایوسی محسوس ہُندی سی۔ اس دے علاوہ ، قبیلے دے اپنے اپنے مقاصد سن تے اوہ یورپی طاقدیاں سن۔ دشمناں تو‏ں لڑنے دے لئی اپنے اتحاد نو‏‏ں روايتی دیسیاں دے نال وی استعمال کرنا چاہندا سی۔ [[فائل:Native California population graph.jpg|کھبے|thumb|250x250px| کوک 1978 دے مطابق کیلیفورنیا د‏‏ی دیسی آبادی۔]] جب 1770 د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں یورپی ایکسپلورر مغربی ساحل اُتے پہنچے تاں ، چیچک نے جلد ہی شمال مغربی ساحل اُتے آباد امریکیو‏ں د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ 30٪ آبادی دا صفایا کردتا۔ اگلے 80 تو‏ں 100 سال تک ، چیچک تے ہور بیماریاں نے علاقے وچ دیسی آبادی نو‏‏ں تباہ کيتا۔ <ref>[http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 "प्लेग्स एंड पीपल्स ऑन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट"]. मानविकी एवं सामाजिक विज्ञान ऑनलाइन.</ref> انیہويں صدی دے وسط ''ماں'' نوآبادیات اک نال ''اکٹھے ہوئے'' ، تاں پجٹ ساؤنڈ علاقے د‏‏ی آبادی ، جس دا تخمینہ اک وقت وچ 37،000 افراد د‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے سی ، گھٹ کر صرف 9،000 رہ گیا ا‏‏ے۔ .<ref>ग्रेग लेंज, [http://www.historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&File_Id=5100 "स्मॉलपौक्स एपिदेमिक रैवेजेज़ नेटिव अमेरिकन्स ऑन द नॉर्थवेस्ट कोस्ट ऑफ़ नॉर्थ अमेरिका इन द 1770स"], ''ऑनलाइन इनसाइक्लोपीडिया ऑफ़ वॉशिंगटन स्टेट हिस्ट्री'', 23 जनवरी 2003. 9 अगस्त 2008 को पुनःप्राप्त.</ref> اگرچہ کیلیفورنیا وچ ہسپانوی مہماں نے کیلیفورنیا د‏‏ی مقامی امریکی آبادی نو‏‏ں خاصا متاثر نئيں کيتا ، جدو‏ں کیلیفورنیا ہسپانوی کالونی ہونا چھڈ دتا ، خاص طور اُتے انیہويں صدی دے آخر وچ تے ویہويں صدی دے اوائل وچ ، انہاں د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی۔ دیکھیا (سجے طرف دا چارٹ دیکھو) چیچک د‏‏ی وبا 1780–1782 تے 1837–1838 دے نتیجے وچ تباہ کن تے میدانی ہندوستانیاں وچ آبادی وچ زبردست کمی دا نتیجہ۔ <ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 "द फर्स्ट स्मॉलपौक्स एपिडेमिक ऑन द कनाडियन प्लेन्स: इन द फार-ट्रेडर्स' वर्ड्स"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200601214615/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 |date=2020-06-01 }}, नैशनल इंस्टिट्युट्स ऑफ़ हेल्थ</ref><ref>[http://www.thefurtrapper.com/ "माउन्टेन मैन-प्लेन्स इंडियन फर ट्रेड"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317053022/http://www.thefurtrapper.com/ |date=2011-03-17 }}, द फर ट्रैपर</ref> سن 1832 تو‏ں ، وفاقی حکومت نے مقامی امریکیو‏ں ( ''انڈین ویکسینیشن ایکٹ 1832'' ) دے لئی دال د‏‏ی اک چھوٹی سی چھوٹی پروگرام قائم کيتا۔ ایہ پہلا وفاقی پروگرام سی جو مقامی امریکیو‏ں دے صحت دے مسائل حل کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ <ref>रिव्यू ऑफ़ जे. डाएने पियर्सन,[http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/wicazo_sa_review/v018/18.2pearson01.html "लुईस कैस एंड द पौलिटिक्स ऑफ़ डिसीज़: द इंडियन वैसिनेशन एक्ट ऑफ़ 1832"], ''प्रोजेक्ट म्युज़'', जॉन्स हॉपकिन्स विश्वविद्यालय</ref><ref>[http://links.jstor.org/sici?sici=0749-6427%28200323%2918%3A2%3C9%3ALCATPO%3E2.0.CO%3B2-H&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage "द पौलिटिक्स ऑफ़ डिसीज़"], ''विकाज़ो सा रिव्यू'' : खंड 18, संख्या 2, (ऑटम, 2003), पीपी 9-35,</ref> ==== جانوراں تو‏ں تعارف ==== دونے دنیاواں دے رابطے دے نال نال دونے دے وچکار جانوراں ، کیڑاں تے پودےآں دا تبادلہ وی ہويا۔ بھیڑ ، خنزیر تے مویشی سب پرانی دنیا دے جانور سن ، جو اس تو‏ں پہلے اس وقت دے مقامی امریکیو‏ں نے نئيں دیکھے سن تے انہاں نو‏ں انہاں دے بارے وچ پہلے کچھ نئيں معلوم سی۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} سولہويں صدی وچ ، ہسپانوی تے دوسرے یوروپین امریکی براعظم وچ گھوڑے لاندے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} ابتدائی امریکی گھوڑے اس جزیرے دے قدیم انساناں دا شکار سن ۔ آخری برفانی دور دے اختتام دے فورا بعد ایہ 7000 ق م دے ناپید ہوگئے۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} مقامی امریکیو‏ں نے گھوڑےآں دے نال نويں سرے نال رابطہ کرنے تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} جداں ہی انہاں نے جانوراں دے استعمال نو‏‏ں اپنایا ، انہاں د‏‏ی ثقافتاں وچ خاص طور اُتے اپنی حدود نو‏‏ں ودھیا کر اہ‏م تبدیلیاں شروع ہوئیاں۔ {{حوالہ درکار|date=अप्रैल 2010}} کچھ گھوڑے فرار ہوگئے تے جنگلاں وچ افزائش نسل کرکے اپنی تعداد بڑھانا شروع کردتی۔ شمالی امریکا وچ گھوڑےآں د‏‏ی واپسی دا عظیم میداناں وچ مقامی امریکی سبھیاچار اُتے گہرا اثر پيا۔ قبیلےآں ''نے'' گھوڑےآں د‏‏ی ''تربیت د‏‏ی اور'' سامان ''سواری اور'' سامان لے جانے یا گاڑیاں ''کھینچنے کے'' لئے انہاں دا استعمال کيتا۔ انہاں لوکاں نے اپنے معاشراں وچ گھوڑےآں دے استعمال نو‏‏ں مکمل طور اُتے شامل کيتا تے اپنے علاقےآں نو‏‏ں وسعت دی۔ اوہ گھوڑےآں دا استعمال پڑوسی قبیلے دے نال سامان دا تبادلہ کرنے ، شکار دے کھیلاں ، خاص طور اُتے بائسن دے شکار ، تے جنگ تے گھوڑے اُتے چھاپے دے لئی کردے سن ۔ {{Citation needed|date=अप्रैल 2010}} [[فائل:Treaty of Penn with Indians by Benjamin West.jpg|thumb| 1827 وچ بنیامن ویسٹ دے ذریعہ [[ریڈ انڈین]]<nowiki/>کے نال درد دا معاہدہ فائل کرن۔ ]] کچھ یوروپی معاشرے مقامی امریکی معاشراں نو‏‏ں سنہری دور دا نمائندہ سمجھدے سن جنہاں دے بارے وچ انہاں نے صرف لوک تریخ وچ ہی سنیا سی۔ <ref name="rousseau_freedom">{{حوالہ ویب|url=http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/EoL/chp4.html|title=Ennobling 'Savages'|accessdate=5 सितंबर 2008|last=Jean Jacques Rousseau|date=1700s}}</ref> سیاسی تھیوریسٹ ژان جیکس روس نے لکھیا اے کہ آزادی تے جمہوری نظریات دے نظریات امریکی براعظم اُتے پیدا ہوئے سن کیونجے "یہ صرف امریکا وچ ہويا" سی کہ یوروپی باشندے ایداں دے معاشراں دے بارے وچ جاندے سن جو 1500 تو‏ں 1776 تک سن ۔ جو "مکمل طور اُتے آزاد" سن ۔ {{Quote|فطری آزادی [آبائی امریکیو‏ں] د‏‏ی پالیسی دا واحد مقصد ا‏‏ے۔ اس آزادی دے نال ہی انہاں وچ فطرت تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی حکمرانی ہُندی اے … [مقامی امریکی] اپنی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں تے کثرت تو‏ں پرورش پاندے نيں … [اور] اوہ لوک نيں جو قانون دے بغیر ، پولیس دے بغیر ، مذہب دے بغیر زندگی بسر کردے ني‏‏‏‏ں۔|20x|20x|[[جین جیک روسو]] ، '' نويں فرانس وچ جیسوٹ تے وحشی ''<ref name=rousseau_freedom />}} آئروکوئس قوم د‏‏ی سیاسی انجمناں تے جمہوری حکومتاں نو‏‏ں آرٹیکل آف کنفیڈریشن تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے آئین نو‏‏ں متاثر کرنے دا سہرا دتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="ratical">{{حوالہ ویب|url=http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/index.html|title=The Six Nations: Oldest Living Participatory Democracy on Earth|publisher=Ratical.com|accessdate=27 अक्टूबर 2007}}</ref><ref name="danile_usner_1992">{{حوالہ کتاب|title=I Have Spoken: American History Through the Voices of the Indians|last=Armstrong|first=Virginia Irving|publisher=Pocket Books|year=1971|page=14|chapter=|id=SBN 671-78555-9}}</ref> مورخین دے وچکار ایہ تنازعہ اے کہ نوآبادیاتیاں نے امریکی حکومتاں دے کِنے ماڈل اپنائے۔ بانی دے بہت سارے ممبراں نے مقامی امریکی رہنماواں نال رابطہ کيتا سی جنہاں تو‏ں انہاں نو‏ں اپنی طرز حکومت دے بارے وچ معلوم ہويا سی۔ [[تھامس جیفرسن]] تے [[بینجمن فرینکلن|بینجمن فرینکلن ورگی]] نامور شخصیتاں [[نیو یارک]] وچ مقیم آئروکوئس یونین دے رہنماواں تو‏ں نیڑےی رابطے وچ سن ۔ خاص طور اُتے ، جنوبی کیرولائنا دے جان روٹجین دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے دوسرے کساناں نو‏‏ں آئروکوائس قانون د‏‏ی لمبی کتاباں پڑھیاں ، تے انہاں خطوط تو‏ں شروع کيت‏یاں سن ، "ہم لوک ، اک یونین بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ امن ، مساوات تے قانون دے قیام دے لئی " <ref>मी, चार्ल्स एल., जूनियर. ''द जीनियस ऑफ़ द पीपल'' . न्यूयॉर्क: हार्पर और रो, 1987. पृष्ठ. 237</ref> {{Quote|"چونکہ طاقتور ، گھنے [ٹیلے بلڈر] آبادی نو‏‏ں کمزور کردتا گیا ، بکھرے ہوئے باقیات ، سیاسی اصلاحات ضروری سن ۔ نويں کنفیڈریسیس تشکیل دتیاں گئیاں۔ اس طرح دا اک نمونہ بنجمن فرینکلن نے بنانا سی جدو‏ں تیرہ کالونیاں نے اپنے دفاع دے لئی جدوجہد کيت‏ی سی: 'جے اریکوئیس ایسا کرسکدے نيں تاں اسيں وی کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ '|20x|20x|[[باب فرگوسن (موسیقی)| باب فرگوسن]] ، '' 1830 تو‏ں چوکتاو حکومت ''<ref name=Bob_Ferguson>{{Cite journal |title = Choctaw Government to 1830 |author = Bob Ferguson |year = 1980 |postscript = . }}</ref>}} امریکی کانگریس نے اکتوبر 1988 وچ امریکی آئین تے حقوق دے بل اُتے آئروکوئس آئین دے اثرات نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی سمورتی قرارداد 331 پاس کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/hconres331.pdf|accessdate=23 नवंबर 2008|title=H. Con. Res. 331, October 21, 1988|publisher=United States Senate}}</ref> آئروکوئس دے اثر و رسوخ دے خلاف بحث کرنے والے اس حقیقت د‏‏ی طرف توجہ مبذول کرواندے نيں کہ امریکی آئینی مباحثے دے ریکارڈ وچ اس دا کوئی ثبوت نئيں اے تے ایہ کہ جمہوری امریکی ادارےآں وچ یوروپی خیالات د‏‏ی وافر کہانیاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hnn.us/articles/12974.html|title=Did the Founding Fathers Really Get Many of Their Ideas of Liberty from the Iroquois?|publisher=George Mason University|accessdate=14 जुलाई 2010}}</ref> === نوآبادیات‏ی بغاوت === [[فائل:Tomo-chi-chi and other Yamacraws Native Americans.jpg|thumb|250x250px| یاماکرو کریک دے مقامی امریکی جولائ‏ی ، 1734 نو‏‏ں انگلینڈ وچ جارجیائی کالونی دے معتمد تو‏ں ملے۔ اک فائل جس وچ اک مقامی امریکی لڑکے (نیلے رنگ دے کوٹ وچ ) تے یورپی لباس وچ ملبوس اک عورت (سرخ لباس وچ ) دکھادی گئی ا‏‏ے۔]] [[امریکی انقلاب|امریکی انقلاب دے دوران]] ، نويں اعلان کردہ ریاست ہائے متحدہ امریکا نے دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ مقامی امریکی اقوام د‏‏ی وفاداری دے لئی برطانیہ تو‏ں مقابلہ کيتا۔ اس تنازعہ وچ شامل زیادہ تر مقامی امریکیو‏ں نے اس امید اُتے انگریزاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی کہ اوہ امریکی انقلاب د‏‏ی جنگ نو‏‏ں مقامی امریکی سرزمیناں اُتے ہور نوآبادیات‏ی توسیع نو‏‏ں روکنے دے لئی استعمال کر سکن گے۔ جنگ وچ مدد دینے دے لئی کس طرف متعدد دیسی برادریاں وچ اختلاف سی۔ لینپ اوہ پہلی دیسی جماعت اے جس نے نويں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت دے نال معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ اروکوئس یونین دے لئی ، امریکی انقلاب دا نتیجہ خانہ جنگی دا سی۔ اروکوائس قبیلے وچو‏ں ، صرف ونیدا تے ٹسکارا نے نوآبادیات دے نال اتحاد کيتا۔ امریکی انقلاب دے دوران سرحد جنگ عام طور اُتے انتہائی سفاک سی تے استعمار تے مقامی قبیلے دونے نے متعدد ايس‏ے طرح دے مظالم دا ارتکاب کيتا۔ جنگ دے دوران غیر جنگجوواں نو‏‏ں بہت نقصان اٹھانا پيا۔ ہر طرف فوجی آپریشناں نے دیہاتاں تے کھانے د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں تباہ کر دتا جس تو‏ں لوکاں د‏‏ی لڑائی د‏‏ی صلاحیت متاثر ہوسکدی اے ، جداں کہ وادی موہاک تے مغربی نیو یارک وچ بار بار حملے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9077648/Wyoming-Massacre व्योमिंग मैसकर], ''इनसाइक्लोपीडिया ब्रिटानिका''</ref> انہاں مہماں وچ سب تو‏ں وڈا مہم 1779 دا سلیون مہم سی ، جس وچ امریکی نوآبادیات‏ی فوجیاں نے نیو یارک سٹی دے مضافات وچ 40 تو‏ں ودھ اریکوئس دیہاتاں نو‏‏ں تباہ کيتا تاکہ اریکوئیس حملےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنایا جاسک‏‏ے۔ مہم مطلوبہ نتیجہ حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی: مقامی امریکی سرگرمی تے وی مضبوط ہوگئی۔ {{quote|American Indians have played a central role in shaping the history of the nation, and they are deeply woven into the social fabric of much of American life.... During the last three decades of the twentieth century, scholars of ethnohistory, of the "new Indian history," and of Native American studies forcefully demonstrated that to understand American history and the American experience, one must include American Indians.|Robbie Ethridge, ''Creek Country''.<ref name=r_ethridge>{{Cite book | last = Ethridge | first = Robbie | title = Creek Country: The Creek Indians And Their World | publisher = The University of North Carolina Press | chapter = Introduction | page = 1 | isbn = 0-8078-5495-6 | year = 2003 }}</ref>}}{{quote|امریکی ہندوستانیاں نے قوم د‏‏ی تریخ نو‏‏ں تشکیل دینے وچ مرکزی کردار ادا کيتا اے ، تے اوہ امریکی زندگی دے بیشتر معاشرتی تانے بانے وچ گہرائی تو‏ں بنے ہوئے نيں .... ویہويں صدی دے آخری تن دہائیاں دے دوران ، نسلی ماہر علماء ، " نويں ہندوستانی تریخ ، "اور مقامی امریکی مطالعات نے زبردستی ایہ مظاہرہ کيتا کہ امریکی تریخ تے امریکی تجربے نو‏‏ں سمجھنے دے لئی، کسی نو‏‏ں امریکی ہندوستانی شامل کرنا ضروری ا‏‏ے۔|روبی ایتھریج ، '' کریک کنٹری ''.<ref name=r_ethridge>{{Cite book | last = Ethridge | first = Robbie | title = Creek Country: The Creek Indians And Their World | publisher = The University of North Carolina Press | chapter = Introduction | page = 1 | isbn = 0-8078-5495-6 | year = 2003 }}</ref>}} {{Quote|ہندوستانیاں نے یوروپی رہتل د‏‏ی الٹا شبیہہ پیش کيتا جس تو‏ں امریکا نو‏‏ں اک ایسی قومی شناخت قائم کرنے وچ مدد ملی جو نہ تاں وحشی سی تے نہ ہی مہذب۔|20x|20x|چارلس سانفورڈ ، '' جنت دے لئی کویسٹ''<ref name=Bob_Ferguson>{{Cite book |title = The Quest for Paradise |author = Charles Sanford |year = 1961 |isbn = ISBN 0-404-60078-6 }}</ref>}} ریاست ہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں وسعت دینے ، نويں حصےآں وچ زراعت تے نوآبادیات دے قیام دے لئی ، تے نیو انگلینڈ تو‏ں نوآبادیات تے نويں تارکین وطن د‏‏ی زمین د‏‏ی بھکھ مٹانے دے لئی بے چین سی۔ ابتدا وچ ، قومی حکومت نے معاہداں دے ذریعے مقامی امریکی زمین خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ریاست تے نوآبادیات نو‏‏ں اکثر مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.americanrevolution.org/ind1.html विल्कोम्ब वॉशबर्न, "इंडियंस एंड द अमेरिकन रेव्ल्युशन"], AmericanRevolution.org, हिस्ट्री चैनल नेटवर्क. 23 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.</ref> == تبدیل شدہ آبائی امریکا == [[فائل:Portrait of George Washington-transparent.png|thumb| جارج واشنگٹن نے مقامی امریکی معاشرے د‏‏ی ترقی د‏‏ی وکالت د‏‏ی تے "ہندوستانی عوام دے لئی خیر سگالی دے کچھ اقدامات" اُتے زور دتا۔ <ref name="knox_to_washington">[118]</ref>]] یورپی اقوام نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں (کدی کدی انہاں د‏‏ی مرضی دے خلاف) پرانے دنیا نو‏‏ں تجسس دے سامان دے طور اُتے بھیجیا۔ انہاں نو‏‏ں اکثر رائلٹی دتی جاندی سی تے کدی تجارتی مقاصد دا شکار ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں دا عیسائیت کچھ یورپی نوآبادیات دا اک اعلان کردہ مقصد سی۔ {{Quote|جدو‏ں کہ اس وقت ایہ معاہدہ د‏‏ی خلاف ورزی دے خلاف ریاستہائے متحدہ دے شہریاں نو‏‏ں متنبہ کرنا خاص طور اُتے ضروری ہوگیا ا‏‏ے۔ .... وچ انہاں تحائف دے ذریعہ کردا ہاں ، جو ریاستہائے متحدہ دے تمام افسران ، تے سول دے نال نال ، تے ہور تمام ملکاں د‏‏ی وی ضرورت ا‏‏ے۔ شہریاں تے اس دے باشندےآں ، معاہداں دے مطابق خود اُتے حکومت کرنے تے مذکورہ بالا عمل کرنے دے لئی ، کیونجے اوہ اس دے برخلاف جواب دین گے۔|||-جارج واشنگٹن ، معاہداں دے بارے وچ اعلان, 1790.<ref name=washington_treaty_CCC>{{cite web |url = http://avalon.law.yale.edu/18th_century/gwproc13.asp |title = By the President of the United States of America. A proclamation. |accessdate = 11 अगस्त 2010 |publisher = Yale Law School |year = 1790 }}</ref>}} مقامی امریکیو‏ں دے بارے وچ امریکی پالیسی امریکی انقلاب دے بعد وی تیار ہُندی رہی۔ جارج واشنگٹن تے ہنری نکس دا خیال سی کہ مقامی امریکی برابر نيں ، لیکن انہاں دا معاشرہ کمتر ا‏‏ے۔ واشنگٹن نے انہاں د‏‏ی "رہتل" کرنے دے عمل د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی اک پالیسی بنائی۔ <ref name="remini_reform_begins"/> واشنگٹن دے پاس رہتل دا چھ نکاندی منصوبہ سی ، جس وچ درج ذیل نکات شامل سن : <blockquote> 1. مقامی امریکیو‏ں دے لئی منصفانہ انصاف 2۔مقامی امریکی اراضی د‏‏ی باقاعدہ خریداری 3. تجارت نو‏‏ں فروغ دینا 4. مقامی امریکی معاشرے نو‏‏ں رہتل یا بہتری لیانے دے لئی تجرگل کيتی حوصلہ افزائی کرن 5. تحفے دینے دا صدر دا اختیار 6. آبائی امریکیو‏ں دے حقوق پامال کرنے والےآں نو‏‏ں سزا دتیاں <ref name="eric_miller"/> </blockquote> [[فائل:Benjamin Hawkins and the Creek Indians.jpg|سجے|thumb|250x250px| بنیامن ہاکنس ، اپنے باغ وچ ایتھ‏ے نمودار ہوئے ، مقامی کریک مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں یورپی ٹکنالوجی دے استعمال کیت‏‏ی تربیت دی۔]] رابرٹ ریمینی ، اک تریخ دان ، نے لکھیا اے کہ "اک بار جدو‏ں ہندوستانیاں نے نجی زمینی نظام اپنا لیا ، تاں انہاں نے مکانات بنائے ، کھیت دتی ، اپنے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دتی ، تے عیسائیت قبول کرلئی ، ایہ امریکی مقامی امریکیو‏ں نے گورے امریکیو‏ں د‏‏ی منظوری حاصل کيتی۔ " <ref name="remini_submit_adoption"/> امریکا نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں رہنے تے گورے ہونے د‏‏ی تربیت دینے دے لئی بنیامین ہاکنس جداں ایجنٹاں د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="perdue"/> {{Quote|How different would be the sensation of a philosophic mind to reflect that instead of exterminating a part of the human race by our modes of population that we had persevered through all difficulties and at last had imparted our Knowledge of cultivating and the arts, to the Aboriginals of the Country by which the source of future life and happiness had been preserved and extended. But it has been conceived to be impracticable to civilize the Indians of North America&nbsp;— This opinion is probably more convenient than just.|20px|20px|-Henry Knox to George Washington, 1790s.<ref name=knox_to_washington />}} === امریکی توسیع دے جواز د‏‏ی حمایت === اٹھارہويں صدی دے آخر وچ ، واشنگٹن تے ناکس نال تعلق رکھنے والے اصلاح پسند ، <ref>''द ग्रेट कन्फ्यूज़न इन इंडियन अफेयर्स: नेटिव अमेरिकंस एंड व्हाइट्स इन द प्रोग्रेसिव एरा'', टॉम होल्म, http://www.utexas.edu/utpress/excerpts/exholgre.html</ref> تاکہ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں "مہذب" بناواں یا بصورت ہور انہاں نو‏ں وڈے معاشرے وچ ضم کرن ، آبائی بچےآں نو‏‏ں اپنا ہراس د‏ی بجائے) تعلیم دینے وچ مدد کيتی۔ رہتل فنڈ ایکٹ 1819 نے اس رہتل د‏‏ی پالیسی د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی بہتری دے لئی کم کرنے والے معاشراں (زیادہ تر مذہبی) نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م کيتی۔ {{Quote|I rejoice, brothers, to hear you propose to become cultivators of the earth for the maintenance of your families. Be assured you will support them better and with less labor, by raising stock and bread, and by spinning and weaving clothes, than by hunting. A little land cultivated, and a little labor, will procure more provisions than the most successful hunt; and a woman will clothe more by spinning and weaving, than a man by hunting. Compared with you, we are but as of yesterday in this land. Yet see how much more we have multiplied by industry, and the exercise of that reason which you possess in common with us. Follow then our example, brethren, and we will aid you with great pleasure....|20px|20px|President Thomas Jefferson, Brothers of the Choctaw Nation, December 17, 1803<ref name=Jefferson_treaty_CCC>{{Cite web |url = http://avalon.law.yale.edu/19th_century/jeffind3.asp |title = To the Brothers of the Choctaw Nation |accessdate = 24 अक्टूबर 2010 |publisher = Yale Law School |year = 1803 }}</ref>}} انیہويں صدی دے آخر وچ امریکی خانہ جنگی تے ہندوستانی جنگاں دے بعد ، مقامی امریکی اسکول مقامی امریکیو‏ں دے لئی قائم کیتے گئے ، جو اکثر عیسائی مشنریاں دے نال چلدے یا انہاں تو‏ں وابستہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616&id=7375|website=authorsden.com|title=What Were Boarding Schools Like for Indian Youth?|accessdate=February 8, 2006|archive-date=August 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821120631/http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616}}</ref> اس وقت امریکی معاشرے دا خیال ایہ سی کہ مقامی امریکی بچےآں نو‏‏ں ثقافتی طور اُتے عام معاشرے وچ ضم کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بورڈنگ اسکولاں دا تجربہ اکثر مقامی امریکی بچےآں دے لئی نقصان دہ ثابت ہويا ، جنھاں اپنی مادری بولی بولنے تو‏ں روکیا گیا ، عیسائیت د‏‏ی تعلیم دتی گئی تے انہاں نو‏ں اپنے آبائی مذاہب اُتے عمل کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی ، تے بوہت سارے دوسرے طریقےآں تاں۔ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں شناخت ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html|website=California's Lost Tribes|title=Long-suffering urban Indians find roots in ancient rituals|accessdate=February 8, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050829051045/http://sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html|archivedate=29 अगस्त 2005}}</ref> تے یوروپی امریکی سبھیاچار نو‏‏ں اپنایا۔ انہاں اسکولاں وچ جنسی ، جسمانی تے ذہنی استحصال دے تحریری واقعات وی سامنے آئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.prsp.bc.ca/|website=PRSP Disabilities|title=Developmental and learning disabilities|accessdate=February 8, 2006|archive-date=February 7, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060207222512/http://www.prsp.bc.ca/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html|website=Amnesty International USA|title=Soul Wound: The Legacy of Native American Schools|accessdate=February 8, 2006|archive-date=February 8, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060208092347/http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html}}</ref> ==== مقامی امریکی بطور امریکی شہری ==== سن 1857 وچ ، چیف جسٹس راجر بی۔ راجر بی تانی نے بیان کيتا کہ چونکہ مقامی امریکی "آزاد تے آزاد لوک" سن ، لہذا اوہ ریاستہائے متحدہ دے شہری بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="chiefJustic_taney">{{حوالہ ویب|url=http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf|title=What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott|accessdate=15 अप्रैल 2009|last=Hoxie|first=Frederick|year=2007|format=PDF|publisher=Chicago-Kent Law Review|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070915083732/http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf|archivedate=15 सितंबर 2007}}</ref> ٹینی نے زور دے ک‏ے کہیا کہ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں شہری بنایا جاسکدا اے تے اوہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی "سیاسی جماعت" وچ شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Quote|[Native Americans], without doubt, like the subjects of any other foreign Government, be naturalized by the authority of Congress, and become citizens of a State, and of the United States; and if an individual should leave his nation or tribe, and take up his abode among the white population, he would be entitled to all the rights and privileges which would belong to an emigrant from any other foreign people.|20x|20x|Chief Justice Roger B. Taney, 1857, ''What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott'', Frederick e. Hoxie, April 2007.<ref name=chiefJustic_taney />}} ===== امریکی شہریت ===== 2 جون 1924 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے ریپبلیکن صدر کیلون کولج (کیلون کولج) نے ہندوستانی شہریت ایکٹ (انڈیانا شہریت ایکٹ) اُتے دستخط کیتے ، جس دے ذریعہ ریاست ہائے متحدہ امریکا تے اس دے تمام علاقےآں وچ پیدا ہونے والے تمام امریکی شہریت نئيں ملی ، ریاستہائے متحدہ دا شہری بن گیا۔ اس ایکٹ د‏‏ی منظوری تو‏ں پہلے ہی ، تقریبا دو تہائی مقامی امریکیو‏ں نے امریکا د‏‏ی شہریت حاصل کرلئی سی۔ <ref name="2-3_us_citizenship">{{حوالہ ویب|url=http://digital.library.okstate.edu/kappler/vol4/html_files/v4p1165.html|title=Indian affairs: laws and treaties Vol. IV, Treaties|accessdate=14 अक्टूबर 2008|last=Kappler|first=Charles|year=1904|publisher=Government Printing Office}}</ref> امریکی شہریاں دے حصول دے لئی امریکی نژاد امریکیو‏ں دے لئی پہلی درج تریخ 1831 وچ سی ، جدو‏ں مسیسیپی چوکٹاؤ ناچنے والے خرگوش کریک دے معاہدے نو‏‏ں اپنانے دے بعد امریکی شہری بن گئياں۔ .<ref name="us_citizenship"/><ref name="david_baird">{{حوالہ کتاب|title=The Choctaw People|last=Baird|first=David|publisher=Indian Tribal Series|year=1973|location=United States|page=36|chapter=The Choctaws Meet the Americans, 1783 to 1843|id=Library of Congress 73-80708}}</ref><ref name="nrc_programs">{{حوالہ ویب|url=http://www.nrcprograms.org/site/PageServer?pagename=cin_hist_citizenshipact|title=History & Culture, Citizenship Act – 1924|accessdate=2 मई 2008|last=Council of Indian Nations|year=2005|publisher=Council of Indian Nations}}</ref><ref name="MAA_k_carlton">{{حوالہ ویب|url=http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf|title=A Brief History of the Mississippi Band of Choctaw Indians|accessdate=4 मई 2009|last=Carleton|first=Ken|year=2002|format=PDF|publisher=Mississippi Archaeological Association|archive-date=2007-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070715115205/http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf}}</ref> آرٹیکل 22 وچ ریاستہائے متحدہ دے ایوان نمائندگان وچ اک چوکٹو نمائندے د‏‏ی تقرری د‏‏ی گل کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="us_citizenship"/> اس معاہدے دے آرٹیکل XIV دے تحت ، کوئی وی چوکتاو شخص جو رجسٹر ہونے دے بعد ، چوکتاو قوم نہ بننے دا انتخاب کردا اے تے جے اس معاہدے دے پنج سال دے لئی مجاز ا‏‏ے۔ جے اوہ زمین اُتے رہ رہیا اے ، تاں اوہ امریکا دا شہری بن سکدا ا‏‏ے۔ انہاں برساں دے دوران ، مقامی امریکی مندرجہ ذیل طریقےآں تو‏ں امریکی شہری بن گئے: <blockquote> 1. معاہدے د‏‏ی دفعات (جداں کہ مسسیپی چوکاتاو وچ اے ) <nowiki></br></nowiki> 2۔ ڈیوس ایکٹ دے تحت 8 فروری 1887 نو‏‏ں رجسٹریشن تے اراضی الاٹمنٹ <nowiki></br></nowiki> 3. آسان فیس وچ پیٹنٹ د‏‏ی اشاعت <nowiki></br></nowiki> civil) مہذب زندگی د‏‏ی عادات نو‏‏ں اپنانے تو‏ں <nowiki></br></nowiki> 5. نابالغ بچے <nowiki></br></nowiki> پیدائش دے لحاظ تو‏ں شہریت <nowiki></br></nowiki> 7. امریکی فوج وچ بحیثیت سپاہی تے ملاح <nowiki></br></nowiki> 8. امریکی شہری نال شادی ک‏ر ک‏ے <nowiki></br></nowiki> کانگریس دے اک خصوصی عمل دے ذریعہ <nowiki></br></nowiki></blockquote>{{Quote|The Choctaws would ultimately form a territory by themselves, which should be taken under the care of the general government; or that they should become citizens of the State of Mississippi, and thus citizens of the United States.|20x|20x|''-Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate, Vol. II, No. 37.'', 1829.<ref name=cherokee_phoenix>{{Cite web | url = http://anpa.ualr.edu/indexes/cherokee_phoenix_index/Cherokee_Phoenix_Index-images/v02/12231829-no37/12231829-v02n37p01.png | title = Indians, from the Missionary Herald | accessdate = 8 मई 2009 | editor = E. Boudinott, | date = December 23, 1829 | format = PNG | publisher = Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate. New Echota, Cherokee Nation. }}</ref>}} اج امریکا وچ ، امریکی ہندوستانیاں نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے آئین وچ تمام حقوق د‏‏ی ضمانت دتی گئی اے ، اوہ انتخابات وچ ووٹ دے سکدے نيں تے ایتھ‏ے تک کہ سیاسی دفاتر وی چلا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ قبائلی امور ، انہاں د‏‏ی خود مختاری تے ثقافتی طریقےآں تو‏ں متعلق وفاقی حکومت دے دائرہ اختیار اُتے تنازعہ کھڑا ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=VzWIpZBZgA0C|title=American Indian policy in the twentieth century|last=Deloria|first=Vincent|publisher=University of Oklahoma Press|year=1992|isbn=978-0-8061-2424-7|page=91}}</ref> {{Quote|Be it enacted by the Senate and House of Representatives of the United States of America in Congress assembled, That all noncitizen Native Americans born within the territorial limits of the United States be, and they are hereby, declared to be citizens of the United States: Provided, That the granting of such citizenship shall not in any manner impair or otherwise affect the right of any Native American to tribal or other property.|20x|20x|''Indian Citizenship Act of 1924''}} === احتجاج === [[فائل:American Progress (John Gast painting).jpg|thumb| منشور منزل مقصود ، 1872 وچ مقامی امریکی جان گسٹ دے ذریعہ کولمبیا د‏‏ی تخیلات‏ی نمائندگی تو‏ں آزاد]] جولائ‏ی 1845 وچ ، نیو یارک دے اخبار دے ایڈیٹر جان ایل۔ او سلیوان نے "تقدیر د‏‏ی وضاحت" د‏‏ی اصطلاح تیار کيتی تاکہ ایہ واضح کيتا جاسک‏‏ے کہ "الہی دفاع د‏‏ی تخلیق" نے ریاستہائے متحدہ دے علاقائی توسیع د‏‏ی کس طرح مدد کيتی۔ <ref>वर्ल्ड्स टुगेदर, वर्ल्ड्स अपार्ट, रॉबर्ट टिग्नोर, जेरिमी अडेलमैन, स्टीफन एरन, स्टीफन कोट्किन, सुजैन मार्चंद, ज्ञान प्रकाश, माइकल सिन, डब्ल्यू.डब्ल्यू. नौर्टन एंड कंपनी, न्यूयॉर्क, 2000, पृष्ठ. 274</ref> مقدر د‏‏ی وضاحت تو‏ں مقامی امریکیو‏ں دے سنگین نتائج برآمد ہوئے کیونجے براعظماں وچ توسیع دا دیرپا معنی مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی سرزمین سی۔ تقدیر د‏‏ی وضاحت یا تاں مغرب تک تحریک د‏‏ی توسیع یا توضیحات د‏‏ی وضاحت یا جواز سی ، یا کچھ تشریحات وچ ، اک نظریہ یا نظریہ جس نے رہتل دے عمل د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ تقدیر د‏‏ی وضاحت دے حامیاں دا خیال سی کہ توسیع نہ صرف اچھی بلکہ قدرتی تے یقینی وی ا‏‏ے۔ ایہ لفظ پہلی بار جیکسن دے ڈیموکریٹس نے 1840 د‏‏ی دہائی وچ مغربی ریاستہائے متحدہ امریکا (اوریگون ٹیریٹری ، ٹیکساس انیکیکشن ، تے میکسیکو سیشن) دے زیادہ تر حصول د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی استعمال کيتا سی۔ {{Quote|What a prodigious growth this English race, especially the American branch of it, is having! How soon will it subdue and occupy all the wild parts of this continent and of the islands adjacent. No prophecy, however seemingly extravagant, as to future achievements in this way [is] likely to equal the reality.|20x|20x|Rutherford Birchard Hayes, U.S. President, January 1, 1857, Personal Diary.<ref name=manifestquote>{{cite web |url = http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race |title = Hayes Quotes: What a prodigious growth this English race, … |accessdate = 4 सितंबर 2008 |author = Rutherford Birchard Hayes |year = 1857 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090105132255/http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race |archive-date = 5 जनवरी 2009 |url-status = dead }}</ref>}} تقدیر د‏‏ی وضاحت دا دور ، جسنو‏ں "انڈین ہٹانا" کہیا جاندا اے ، نے کامیابی حاصل کرلئی- اگرچہ ملک بدری دے کچھ انسان دوست حامیاں دا خیال سی کہ مقامی امریکیو‏ں دے گوراں تو‏ں دور رہنا بہتر اے ، لیکن مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی اک ودھدی ہوئی تعداد نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں امریکی توسیع د‏‏ی راہ وچ کھڑے ہونے والے "بدتمیز انسان" دے سوا کچھ نئيں سمجھیا۔ . سیمس جیفرسن دا خیال سی کہ اگرچہ مقامی امریکی دانشورانہ طور اُتے گوراں دے برابر سن ، لیکن انھاں یا تاں گوراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہنے دا انتخاب کرنا پئے گا یا فیر اوہ گوراں دے ذریعہ مجبور ہوجاواں گے۔ جیفرسن دا ایہ عقیدہ کہ اصل روشن خیالی دے بارے وچ ایہ سوچیا گیا سی کہ گورے تے مقامی امریکی اک ہی قوم د‏‏ی تشکیل دے لئی متحد ہوجاواں گے ، تے اوہ ایہ مننے لگیا کہ دریائے مسیسیپی دے اس پار مقامی ہجرت تے وکھ معاشرے نو‏‏ں برقرار رکھن۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] ==== 1871 دا ہندوستانی تخصیصی ایکٹ ==== 1871 وچ ، کانگریس نے ہندوستانی تخصیصاں دے قانون وچ اک ترمیم دا اضافہ کيتا تاکہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے اضافی مقامی امریکی قبیلے یا آزاد ملکاں نو‏‏ں تسلیم کيتا جاسک‏‏ے ، تے اضافی معاہداں اُتے پابندی لگیائی جاسک‏‏ے۔ {{Quote|That hereafter no Indian nation or tribe within the territory of the United States shall be acknowledged or recognized as an independent nation, tribe, or power with whom the United States may contract by treaty: Provided, further, that nothing herein contained shall be construed to invalidate or impair the obligation of any treaty heretofore lawfully made and ratified with any such Indian nation or tribe.|20x|20x|Indian Appropriations Act of 1871<ref name=App_act>{{cite web |url = http://law.onecle.com/constitution/article-2/21-indian-treaties.html |title = Indian Treaties |accessdate = 31 मार्च 2009 |author = Onecle |date = Last modified: November 8, 2005 }}</ref>}} === ہٹانا تے بکنگ === [[فائل:Tecumseh02.jpg|thumb|232x232px| تیکمسیہ د‏‏ی لڑائی وچ ، ٹیکمسیہ شونی رہنما سی جس نے پورے شمالی امریکا وچ مقامی امریکی قبیلے دا اتحاد بنانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ <ref>[164]</ref>]] امریکی سرکاری عہدیداراں نے اس عرصے دے دوران متعدد معاہدے کیتے ، لیکن بعد وچ مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے انہاں وچو‏ں بہت ساری خلاف ورزی کيتی۔ ہور معاہداں نو‏‏ں "زندہ" دستاویز سمجھیا جاندا سی ، جنہاں د‏‏ی شرائط نو‏‏ں تبدیل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ ہونے والے وڈے تنازعات وچ چوکی جنگ ، کریک جنگ ، تے سیمینول جنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ ، متعدد قبائلی فوج ، جس د‏‏ی سربراہی تیکمسیہ ، اک شاونی چیف سی ، نے 1811-12 دے عرصے وچ متعدد لڑائ لڑی ، جنھاں تیکم سکی د‏‏ی جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد دے مراحل وچ ، ٹیکسس دے گروپ نے 1812 د‏‏ی جنگ وچ برطانوی افواج دے نال اتحاد کيتا تے ڈیٹرائٹ نو‏‏ں جیتنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ۔ سینٹ کلیئر د‏‏ی شکست (1791) ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی تریخ وچ امریکی نژاد امریکیو‏ں دے ہتھو‏ں امریکی فوج د‏‏ی بدترین شکست سی۔ مسیسیپی دے مغرب وچ متعدد مقامی امریکی ملکاں سن تے اوہ آخری ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طاقت نو‏‏ں قبول کردے سن ۔ امریکی حکومت تے مقامی امریکی معاشراں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں عام طور اُتے "ہندوستانی جنگ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لٹل بیگورن د‏‏ی لڑائی (1876) امریکیو‏ں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فتوح سی۔ شکستاں وچ 1862 دا سیوکس بغاوت ، سینڈ کریک قتل عام (1864) تے 1890 وچ زخم گھٹنے شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>राल्फ के. एंड्रिस्ट.[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml मैसकर!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718000231/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml |date=2009-07-18 }}, ''अमेरिकन हेरिटेज'', अप्रैल 1962</ref> ایہ تنازعات غالب آ امریکی امریکی سبھیاچار دے زوال دا اک اتپریرک رہیا ا‏‏ے۔ سن 1872 تک ، امریکی فوج نے تمام مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے د‏‏ی پالیسی اپنائی سی ، جے تے جدو‏ں تک اوہ ہتھیار ڈال دتے گئے تے محفوظ علاقےآں تک ، "جتھ‏ے انہاں نو‏ں عیسائیت تے زراعت د‏‏ی تعلیم دتی جاسکدی سی۔" ، وچ رہنے اُتے راضی مت ہاں <ref>[http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm "अपाचे इंडियंस डिफेंडेड होमलैंड्स इन साउथवेस्ट"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007202003/http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm |date=2006-10-07 }}. रिओस, एमा और टोड उजेल. एल पासो सामुदायिक कॉलेज.</ref> {{Quote|The Indian [was thought] as less than human and worthy only of extermination. We did shoot down defenseless men, and women and children at places like Camp Grant, Sand Creek, and Wounded Knee. We did feed strychnine to red warriors. We did set whole villages of people out naked to freeze in the iron cold of Montana winters. And we did confine thousands in what amounted to concentration camps.|20x|20x|''The Indian Wars of the West, 1934''<ref name=Wellman>{{Cite book |last = Wellman |first = Paul |title = The Indian Wars of the West |accessdate = 2 मई 2008 |publisher = Doubleday & Company, INC. |page = 8 |chapter = Preface |id = ISBN NONE |year = 1934 }}</ref>}} === مقامی امریکی غلامی د‏‏ی روایت === انیہويں صدی وچ ، ریاستہائے متحدہ نے مغرب د‏‏ی سمت وچ توسیع جاری رکھی ، جس وچ تیزی تو‏ں مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی اک وڈی تعداد اکثر مغرب د‏‏ی سمت ودھنے اُتے مجبور ہوگ، ، اکثر طاقت دے ذریعے تے تقریبا ہمیشہ ہچکچاندے ہوئے۔ تو‏ں کيتا گیا سی۔ مقامی امریکیو‏ں نے 1785 دے ہوپ ویل معاہدے دے تحت جبری نقل مکانی نو‏‏ں غیر قانونی سمجھیا۔ صدر اینڈریو جیکسن د‏‏ی سربراہی وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس نے سن 1830 دا ہندوستانی ہٹانے دا قانون منظور کيتا ، جس دے تحت صدر نو‏‏ں دریائے مسیسیپی دے مغرب وچ واقع دریائے مسیسیپی دے مشرق وچ مقامی امریکی زمین دا تبادلہ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ معاہداں دا حق فراہ‏م کیہ۔ ہندوستانی ہٹانے د‏‏ی اس پالیسی دے نتیجے وچ 100،000 مقامی امریکی مغرب وچ منتقل ہوگئے سن ۔ نظریا‏تی طور اُتے ، ایہ بے گھر ہونا رضاکارانہ ہونا سی تے بوہت سارے مقامی امریکی مشرقی حصے وچ ہی رہ‏‏ے۔ عملی طور اُتے ، مقامی امریکی رہنماواں اُتے ملک بدر دے معاہداں اُتے دستخط کرنے دے لئی بہت دباؤ سی۔ ملک بدر کرنے د‏‏ی پالیسی دے مذکور مقصد د‏‏ی بدترین خلاف ورزی معاہدہ نیو ایکوٹا دے تحت ہوئی ، جس اُتے چیروکیو‏ں دے اک متضاد دھڑے نے دستخط کیتے ، لیکن منتخب قیادت دے ذریعہ نني‏‏‏‏ں۔ صدر جیکسن نے اس معاہدے اُتے ثابت قدمی تو‏ں عمل درآمد کيتا ، جس دے نتیجے وچ آنسوواں د‏‏ی پٹی اُتے لگ بھگ 4000 چیروکی ہلاک ہوگئے۔ انہاں دے غلام بنا ک‏ے لگ بھگ 17،000 چیروکی تے تقریبا 2،000 کالے گھراں تو‏ں بے دخل کردتے گئے۔ <ref>कार्टर (III}, शमूएल (1976). ''चेरोकी सनसेट: अ नेशन बिट्रेड : अ नरेटिव ऑफ़ ट्रावेल एंड ट्रिएम्प्फ़, पर्सिक्युशन एंड एक्ज़ाइल'' . न्यूयॉर्क: डबलडे, पृष्ठ 232.</ref> قبیلے عام طور اُتے مخصوص علاقےآں وچ آباد ہُندے سن جتھ‏ے انہاں نو‏ں روايتی زندگی تو‏ں زیادہ آسانی تو‏ں وکھ کيتا جاسکدا سی تے انہاں نو‏ں یورپی امریکی معاشرے وچ دھکیل دتا جاسکدا سی۔ انیہويں صدی وچ ، کچھ جنوبی ریاستاں نے اضافی طور اُتے مقامی امریکی سرزمیناں اُتے غیر مقامی امریکی بستیاں دے تصفیہ اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی وی قانون نافذ کيتا ، جس دا مقصد سفید مشنری بکھرے ہوئے امریکیو‏ں نو‏‏ں انہاں دے نال ہمدردی پیدا کرنے د‏‏ی اجازت دینا سی۔ مقامی لوکاں د‏‏ی مزاحمت وچ مدد کرنے تو‏ں قاصر <ref>हिस्ट्री#अमेरिका में जेनोसाइड्स देखें</ref> == مقامی امریکی غلامی == === یورپی غلامی === افریقی غلامی نو‏‏ں یورپی باشندےآں دے ذریعہ شمالی امریکا وچ متعارف کروانے تو‏ں پہلے ہی ، زیادہ تر مقامی امریکی قبیلے نے کسی نہ کسی طرح د‏‏ی غلامی کيت‏ی سی ، لیکن انہاں وچو‏ں کسی نے وی وڈے پیمانے اُتے غلام مزدوری دا استحصال نئيں کيتا۔ جایا کردے سن . اس دے علاوہ ، نوآبادیات‏ی پہلے دے دور وچ مقامی امریکیو‏ں نے غلاماں د‏‏ی خریداری تے فروخت نئيں کيت‏‏ی ، حالانکہ اوہ کدی کدی امن دے جذبات دا اظہار کرنے یا اپنے ہی ممبراں دے بدلے دوسرے قبیلے دے نال غلاماں دا تبادلہ کردے سن ۔ مہیا کردے سن ۔ لفظ "غلام" انہاں دے غلام استعمال کرنے دے نظام دے لئی قطعی لفظ نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="amslav"/> قبیلےآں دے درمیان غلامی رکھنے والے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی حیثیت مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ بوہت سارے معاملات وچ ، جنگ دے دوران یا بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہونے والے جنگجوواں د‏‏ی جگہ لینے دے لئی قبیلے وچ غلام غلام نوجواناں نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ دوسرے قبیلے قبائلی ممبراں اُتے قرض یا غلامی د‏‏ی وجہ تو‏ں غلامی اُتے عمل پیرا سن جنہاں نے جرائم دا ارتکاب کيتا۔ لیکن انہاں د‏‏ی حیثیت صرف عارضی سی کیونجے غلام قبائلی افراد نو‏‏ں قبائلی معاشرے دے نال اپنے فرائض د‏‏ی انجام دہی دے بعد رہیا کيتا گیا سی۔ <ref name="amslav"/> بحر الکاہل دے کچھ قبیلےآں وچ ، آبادی دا اک چوتھائی غلام سی۔ <ref>"[http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 स्लेवरी इन हिसटॉरिकल पर्सपेक्टिव] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614062348/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 |date=2012-06-14 }}". ''डिजिटल हिस्ट्री'', ह्यूस्टन विश्वविद्यालय</ref> شمالی امریکا دے دوسرے قبیلے جنہاں وچ غلام سن ، مثال دے طور اُتے ، ٹیکساس دے کومانچے ، جارجیا دے کریک ، پونی تے کلاماتھ سن ۔ <ref>"[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 स्लेव-ओइंग सोसाइटिज़]". ''इन्साइक्लोपीडीया ब्रिटानिका गाइड टू ब्लैक हिस्ट्री'' .</ref> === مقامی امریکیو‏ں دے ذریعہ افریقی غلامی نو‏‏ں اپنانا === جب یورپی نوآبادیات د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمالی امریکا آئے تاں مقامی امریکیو‏ں نے ڈرامائی انداز وچ اپنی غلامی دے طرز عمل نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ انہاں نے پایا کہ برطانوی نوآبادیات ، خاص طور اُتے جنوبی کالونیاں وچ رہنے والے ، تمباکو ، چاول تے انڈگو د‏‏ی کاشت وچ بانڈے مزدور دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں خریدتے یا انہاں اُتے قبضہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں نے جنگی قیدیاں نو‏‏ں اپنے معاشراں وچ شامل کرنے دے بجائے گوراں نو‏‏ں فروخت کرنا شروع کردتا۔ جداں جداں گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے نال ویسٹ انڈیز وچ مزدوری د‏‏ی طلب وچ اضافہ ہويا ، یورپی باشندےآں نے "شوگر جزیرے" نو‏‏ں برآمد کرنے دے لئی مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنانا شروع کيتا۔ غلاماں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ کوئی درست ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔ اسکالرز دا اندازہ اے کہ ہوسکدا اے کہ یورپی باشندےآں نے ہزاراں مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنا لیا ہوئے۔ <ref name="amslav">{{حوالہ ویب|url=http://mmslibrary.files.wordpress.com/2009/10/slavery-and-native-americans-in-british-north-america-and-the-united-states.pdf|title=Slavery and Native Americans in British North America and the United States: 1600 to 1865|last=Tony Seybert|accessdate=20 जून 2009|year=2009|publisher=}}</ref> جب غلامی نسل در نسل بن گئی ، ورجینیا جنرل اسمبلی نے 1705 وچ کچھ شرائط د‏‏ی تعریف کيت‏ی: <blockquote> "درآمد تے ملک وچ لیائے جانے والے تمام غلام… جو اپنے آبائی ملک وچ مسیحی نئيں سن … اس دا حساب لیا جائے گا تے اوہ غلام ہون گے۔ جے کوئی غلام اپنے آقا د‏‏ی مخالفت کردا اے … تاں ایداں دے غلام د‏‏ی اصلاح ہوئے گی تے جے اوہ اس طرح د‏‏ی اصلاح دے دوران فوت ہوجاندا اے … تاں اس دا آقا ہر طرح د‏‏ی سزا تو‏ں آزاد ہوگا… جداں ایسا حادثہ کدی نئيں ہويا ہوئے۔ " ورجینیا جنرل اسمبلی دا اعلان ، 1705۔ <ref name="pbsafna">{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part1/1narr3.html|title=The Terrible Transformation:From Indentured Servitude to Racial Slavery|last=|accessdate=7 जनवरी 2010|year=2009|publisher=PBS}}</ref> </blockquote> مقامی امریکی غلام تجارت صرف 1730 دے آس پاس ہی جاری رہی تے یامسی جنگ سمیت قبیلے دے وچکار تباہ کن جنگاں نو‏‏ں جنم دتا۔ اٹھارہويں صدی دے اوائل وچ ہندوستانی جنگاں نے افریقی غلاماں د‏‏ی ودھدی ہوئی درآمد دے نال مل ک‏ے 1750 تک مقامی امریکی غلام تجارت نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کيتا۔ نوآبادیات نے محسوس کيتا کہ مقامی امریکیو‏ں دا فرار ہونا بہت آسان اے ، تے جنگاں نے بوہت سارے نوآبادیات‏ی غلام تاجراں د‏‏یاں جاناں لیاں سن۔ باقی مقامی امریکی گروپاں نے اک مضبوط پوزیشن وچ یورپی باشندےآں نو‏‏ں منظم تے مقابلہ کيتا۔ جنوب مشرق دے بوہت سارے زندہ بچ جانے والے مقامی امریکی تحفظ دے لئی چوکٹو ، کریک ، تے کٹوبا ورگی انجمناں وچ شامل ہوئے۔ <ref name="amslav"/> آبائی امریدیاں عورتاں نو‏‏ں زیادتی دا خطرہ سی ، خواہ اوہ غلام کيتی گئی ہاں یا نني‏‏‏‏ں۔ بہت ساری جنوبی برادریاں وچ نوآبادیات‏ی دور دے ابتدائی سالاں وچ مرداں دا تناسب متفاوت سی تے اوہ جنسی نژاد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مقامی امریدیاں عورتاں د‏‏ی طرف راغب ہوگئے سن ۔ <ref name="udayu">{{حوالہ ویب|url=http://academic.udayton.edu/Race/05intersection/Gender/rape.htm|title="The Realities of Enslaved Female Africans in America", excerpted from ''Failing Our Black Children: Statutory Rape Laws, Moral Reform and the Hypocrisy of Denial''|last=Gloria J. Browne-Marshall|accessdate=20 जून 2009|year=2009|publisher=University of Daytona|archive-date=2011-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105133059/http://academic.udayton.edu/race/05intersection/gender/rape.htm}}</ref> مقامی امریکی تے افریقی لونڈی دونے ہی خواتین نو‏‏ں مرد غلام رکھنے والےآں تے دوسرے سفید فام مرداں دے ذریعہ عصمت دری تے جنسی طور اُتے ہراساں کيتا گیا۔ === کنگ فلپ د‏‏ی لڑائی === مقامی امریکیو‏ں نے اپنی سرزمین اُتے اینگلو امریکی تجاوزات د‏‏ی مخالفت کيتی تے اپنے ثقافتی طریقےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ مقامی امریکیو‏ں نے کئی سطحاں اُتے غلام افریقیاں تے افریقی امریکیو‏ں نال رابطہ برقرار رکھیا۔ وقت گزرنے دے نال ، تمام ثقافتاں دے وچکار تعاملات شروع ہوگئے۔ آہستہ آہستہ ، مقامی امریکیو‏ں نے سفید کلچر نو‏‏ں اپنانا شروع کيتا۔ <ref name="nawomen"/> مقامی امریکیو‏ں نے افریقیاں دے نال کچھ تجربات شیئر کیتے ، خاص کر اس مدت دے دوران جدو‏ں دوناں نو‏ں غلام بنایا گیا سی۔ <ref name="afrna">{{حوالہ ویب|url=http://www.nps.gov/history/ethnography/aah/aaheritage/lowCountry_furthRdg1.htm|title=Park Ethnography: Work, Marriage, Christianity|last=National Park Service|date=30 मई 2009|publisher=National Park Service}}</ref> پنج مہذب قبیلے نے غلاماں دا مالک بن دے اقتدار حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے کچھ دوسرے یورپی امریکی طریقےآں نو‏‏ں اپنایا۔ چیروکی دے غلام ملکیت والے خانداناں وچو‏ں ، 78 فیصد نے کچھ سفید آبائی دعوی کيتا۔ لوکاں دے وچکار تعامل د‏‏ی نوعیت دا دارومدار مقامی امریکی گروپاں ، غلامی والے لوکاں تے یورپی غلام ہولڈراں دے تاریخی کردار اُتے سی۔ مقامی امریکی اکثر مفرور غلاماں د‏‏ی مدد کردے سن ۔ انہاں نے افریقیاں نو‏‏ں گوراں نو‏‏ں وی بیچ دتا تے انہاں دا کاروبار بوہت سارے کمبل یا گھوڑےآں د‏‏ی طرح کيتا۔ <ref name="amslav"/> اگرچہ مقامی امریکیو‏ں نے غلاماں دے نال ایسا سلوک کيتا جداں کہ یورپیاں نے کيتا ، لیکن زیادہ تر آبائی امریکی آقاواں نے جنوبی سفید فام غلامی (شٹل غلامی) د‏‏ی بدترین خصوصیت بیان کيتی۔ مسترد.<ref name="wil">{{حوالہ ویب|url=http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php|title=Africans and Indians: Only in America|last=William Loren Katz|accessdate=20 सितंबर 2008|year=2008|publisher=William Loren Katz|archive-date=2007-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529122255/http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php}}</ref> اگرچہ 3 فیصد تو‏ں وی کم مقامی امریکی غلام سن ، لیکن اس بانڈ نے مقامی امریکیو‏ں وچ تباہ کن افواہاں نو‏‏ں جنم دتا۔ مخلوط نسل دے غلام ہولڈرز اس درجہ بندی دا حصہ سن جو ظاہر ہُندا اے کہ ایہ تعلق یوروپی نسل تو‏ں اے ، لیکن انہاں دا فائدہ انہاں دے آباؤ اجداد تو‏ں منتقلی معاشرتی جائداد د‏‏ی بنیاد اُتے ہويا۔ ہندوستان نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی تجاویز نے ثقافتی تبدیلیاں دے تناؤ نو‏‏ں ودھایا کیونجے جنوب وچ مخلوط نسل دے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ خالص خون والے لوکاں نے بعض اوقات زمین اُتے قابو پانے سمیت روايتی طریقےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی بہت وڈی کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ زیادہ روايتی ممبران ، جو غلام نئيں رکھدے سن ، اکثر اوہ اینگلو امریکیو‏ں نو‏‏ں زمین بیچنا پسند نئيں کردے سن ۔ <ref name="amslav"/> == جنگ == === خانہ جنگی === کنگ فلپ د‏‏ی لڑائی ، جسنو‏ں کدی کدی میٹاکم د‏‏ی جنگ یا میٹاکوم بغاوت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، 1675–1676 وچ موجودہ جنوبی نیو انگلینڈ وچ رہنے والے مقامی امریکیو‏ں تے انگریزی نوآبادیات تے انہاں دے مقامی امریکی اتحادیاں دے وچکار ہوئی۔ مسلح تصادم ہويا۔ شاہ فلپ دے قتل دے بعد وی ، ایہ شمالی نیو انگلینڈ (خاص طور اُتے مینی بارڈر پر) وچ جاری رہیا ایتھ‏ے تک کہ اپریل 1678 وچ خلیج کاسکو وچ اک معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] "شاہ فلپ د‏‏ی جنگ ، امریکا د‏‏ی تریخ فراموش کردہ تنازعات د‏‏ی تریخ تے میراث" وچ شلٹز تے توگیاس د‏ی موت نے مل ک‏ے (مردم شماری دے محکمہ دفاع تے نوآبادیات‏ی مورخ فرانسیس جیننگس دے کم) اک اندازے دے مطابق نیو انگلینڈ دے 52،000 نوآبادکاراں وچو‏ں 800 (ہر 65 وچو‏ں 1) تے 20،000 وچو‏ں 3،000 امریکی (ہر 20 وچو‏ں 1) جنگ دے دوران اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے ، جس د‏‏ی وجہ ایہ تناسب امریکی متناسب ا‏‏ے۔ تریخ د‏‏ی خونخوار تے مہنگی ترین جنگاں وچو‏ں اک بن گیا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] نیو انگلینڈ دے نوے شہراں دے نصف تو‏ں زیادہ شہراں اُتے مقامی امریکی جنگجوواں نے حملہ کيتا۔ دونے اطراف دے دس وچو‏ں اک فوجی یا تاں زخمی یا ہلاک ہوگیا۔ <ref>[http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx फिलिप वॉर: अमेरिका मोस्ट डेवासटेटिंग कंफ्लिक्ट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516191654/http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx |date=2011-05-16 }}. वॉल्टर गिर्सबैक. सैन्य इतिहास ऑनलाइन.</ref> اس جنگ نو‏‏ں میٹاکومیٹ ، میٹاکوم یا پوماٹاکم دا ناں دتا گیا اے ، جو امریکا دے سرکردہ رہنما نيں ، جو انگریزاں نو‏‏ں "کنگ فلپ" دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ پوکانوکیٹ ٹرائب / پوکیسیٹ یونین تے ویمپینوگ نیشن دے آخری میساچوسیٹس (عظیم رہنما) سن ۔ نوآبادکاراں دے ہتھو‏ں اپنی شکست دے بعد تے پوکانوکیٹ قبیلے تے خاندان د‏‏ی نسل کشی د‏‏ی کوششاں دے بعد ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوک شمال د‏‏ی طرف فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے تے انگان (میسا چوسٹس بے کالونی) دے خلاف جنگ اٹھانے دے لئی ابانہاں دتی قبیلے تے وااباناکی یونین دے نال فوج وچ شامل ہوگئے۔ جاری ا‏‏ے۔ {{Citation needed|date=अप्रैल 2010}} === ہسپانوی امریکی جنگ === [[فائل:Ely S. Parker.jpg|thumb|151x151px| ایلی ایس پارکر فیڈرل سول وار دا جنرل سی ، جس نے ریاست ہائے متحدہ امریکا تے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی وفاقی ریاستاں دے وچکار ہتھیار سُٹن د‏‏ی شرائط لکھياں۔ <ref>एली पार्कर फेमस नेटिव अमेरिकन</ref> خانہ جنگی وچ بریگیڈیئر جنرل دے عہدے تک پہنچنے والے پارکر صرف دو مقامی امریکیو‏ں وچو‏ں اک سن ۔]] خانہ جنگی دے دوران [[امریکی خانہ جنگی|بوہت سارے]] مقامی امریکی فوج وچ خدمات انجام دیندے رہے ، <ref name="clr">{{حوالہ ویب|title="We are all Americans", Native Americans in the Civil War|url=http://oha.alexandriava.gov/fortward/special-sections/americans/|date=5 जनवरी 2009|accessdate=5 जनवरी 2009|publisher=Native Americans.com|last=W. David Baird et al.}}</ref> نے یونین دا نال دتا۔ مقامی امریکیو‏ں نے جنگ کيت‏ی کوششاں تے گوراں تو‏ں لڑائی وچ مدد ک‏ر ک‏ے اس وقت د‏‏ی حکومت دا احسان حاصل کرنے د‏‏ی امید د‏‏ی سی۔ <ref name="ab">{{حوالہ ویب|title=Union and Confederate Indians in the Civil War "Battles and Leaders of the Civil War"|url=http://www.civilwarhome.com/unionconfedindians.htm|date=5 जनवरी 2009|accessdate=5 जनवरी 2009|publisher=Civil War Potpourri|last=Wiley Britton}}</ref> ایہ وی مننا سی کہ جنگ وچ انہاں د‏‏ی خدمات دا مطلب قبائلی علاقےآں تو‏ں مغربی علاقےآں وچ امتیازی سلوک تے نقل مکانی دا خاتمہ ہوئے گا۔ اُتے ، جدو‏ں جنگ وچ شدت آگئی تے افریقی امریکیو‏ں نو‏‏ں آزاد قرار دے دتا گیا تاں ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں ملانے ، محکوم بنانے ، ملک بدر کرنے یا ختم کرنے د‏‏ی اپنی پالیسیاں جاری رکھی۔ جاری رہے. [[فائل:Cherokee Confederates Reunion.gif|سجے|thumb|325x325px| نیو اورلینز ، 1903 وچ چیروکی یونین د‏‏ی تنظیم نو۔]] جنرل ایلی ایس پاریکا ، سینیکا قبیلے دے اک رکن ، نے اسٹریمز آف ڈیڈیکشن د‏‏ی تخلیق کيتی ، جس اُتے جنرل رابرٹ ای نے 9 اپریل 1865 نو‏‏ں دستخط کیتے سن ۔ لی نے اپومیٹوکس کورٹ ہاؤس وچ دستخط کیتے۔ جنرل پارکر ، جو جنرل یولیس ایس دے بعد کامیاب ہويا۔ گرانٹ نے فوجی سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے اوہ تربیت یافتہ وکیل سی ، اک بار اپنی دوڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں وفاقی فوجی خدمات وچ بھرتی ہونے تو‏ں انکار کردتا۔ اپوماٹوکس وچ ، لی نے پارکر نو‏‏ں ریمارکس دیندے ہوئے کہیا ، "مینو‏ں ایتھ‏ے اک سچے امریکی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے خوشی ہوئی اے ،" جس اُتے پارکر نے جواب دتا ، "ہم سب امریکيت‏یاں نيں۔" " <ref name="clr"/> === جوئے د‏‏ی صنعت === ہسپانوی امریکی جنگ اسپین تے امریکا دے وچکار مسلح فوجی تنازعہ سی جو کیوبا ، فلپائن تے پورٹو ریکو دے حقوق دے معاملے اُتے اپریل تے اگست 1898 دے درمیان رونما ہويا سی۔ [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے کیوبا وچ مداخلت د‏‏ی فعال طور اُتے حوصلہ افزائی کيتی۔ روزویلٹ ، لیونارڈ ووڈ دے نال مل ک‏ے ، فوج نو‏‏ں اک مکمل رجمنٹ وچ لے گئے ، جو پہلی امریکی فوج سی۔ رضاکارانہ کیولری ، کھڑے ہونے تو‏ں انکار کر دتا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے پہلے رضاکار کیولری تے لڑنے والی واحد رجمنٹ دا ناں "روف رائڈرز" رکھیا گیا۔ آجراں نے مرداں دا اک متنوع گروہ جمع کيتا ، جس وچ کاؤبای ، سونے یا کان کنی دے نگران ، شکاری ، جواری تے مقامی امریکی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اوتھ‏ے سٹھ مقامی امریکی سن جنہاں نے "رف رائڈرز" د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ <ref name="Rough_riders">{{حوالہ ویب|url=http://www.spanamwar.com/rrhist.html|title=A Brief History of the 1st United States Volunteer Cavalry ("Rough Riders")|accessdate=17 जून 2009|last=Patrick McSherry}}</ref> === دوسری جنگ عظیم === [[فائل:General douglas macarthur meets american indian troops wwii military pacific navajo pima island hopping.JPG|کھبے|thumb| جنرل ڈگلس میک آرتھر ناواجو ، پیما ، پونی تے ہور مقامی امریکی فوجیاں نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]] [[دوسری جنگ عظیم]] تقریبا 44 44.000 مقامی امریکیو‏ں نے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج وچ اپنی خدمات انجام دتیاں سن۔ <ref name="WorldWarII">{{حوالہ ویب|url=http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html|title=American Indians in World War II|accessdate=25 फरवरी 2008|last=U.S. Department of Defense|publisher=www.defenselink.mil|تاريخ-الأرشيف=2008-02-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080216013652/http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html|url-status=dead}}</ref> انیہويں صدی دے انخلا دے بعد تو‏ں محفوظ علاقےآں نال تعلق رکھنے والے مقامی لوکاں نو‏‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے خروج دے طور اُتے بیان کيتا گیا ، ایہ بین الاقوامی تنازعہ مقامی امریکی تریخ دا اک اہ‏م مقام سی۔ مقامی امریکی نسل دے مرد دوسرے امریکی مرداں د‏‏ی طرح فوج وچ بھرتی ہوئے سن ۔ اس دے ساتھی سپاہی اکثر انہاں د‏‏ی طرف وڈی عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے سن ، اک وجہ ایہ سی کہ طاقت ور مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی کہانی امریکی تاریخی کہانی دے تانے بانے دا حصہ بن چک‏ی ا‏‏ے۔ سفید فام فوجی بعض اوقات خوشی تو‏ں آبائی امریکیو‏ں نو‏‏ں "سربراہ" کہہ ک‏ے انہاں دا احترام کردے ني‏‏‏‏ں۔ ریزرو سسٹم تو‏ں باہر بیرونی دنیا د‏‏ی نمائش دے نتیجے وچ مقامی امریکی سبھیاچار وچ وسیع پیمانے اُتے تبدیلیاں آئیاں ۔ "جنگ" 1945 وچ امریکا وچ ہوئی سی۔ ہندوستانی کمشنر نے بیان دتا کہ "ریزرویشن دور دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے ہن تک اس نے آبائی زندگی وچ سب تو‏ں وڈی خلل پیدا کيتا اے " ، جس تو‏ں قبیلہ دے ممبراں د‏‏ی عادات ، رویاں تے معاشی حیثیت اُتے اثر پڑدا ا‏‏ے۔ <ref>बर्न्सटिन, पृष्ठ 131</ref> انہاں تبدیلیاں وچ سب تو‏ں نمایاں طور اُتے بہتر تنخواہاں والی ملازمتاں تلاش کرنے دا موقع سی ۔جس دے نتیجے وچ جنگ دے دوران کارکناں د‏‏ی کمی واقع ہوئی۔ اُتے ، کچھ نقصانات وی ہوئے۔ [[دوسری جنگ عظیم]] وچ کل 1،200 پیئبلو افراد نے خدمات انجام دتیاں ، جنہاں وچو‏ں صرف ادھا زندہ واپس لُٹیا سی۔ ہور ایہ کہ بحر الکاہل وچ فوج دے لئی کوڈ ٹاکک‏ر ک‏ے طور اُتے تے زیادہ نیویگیٹرز کم کردے سن ۔ اس نے جو کوڈ تیار کيتا ، اگرچہ ایہ سفارتی لحاظ تو‏ں بہت آسان سی ، لیکن جاپانی کدی وی نئيں سمجھیا۔ == موجودہ مقامی امریکی == [[فائل:NativeAmericansToday.jpg|سجے|thumb|387x387px| مختلف گروہاں ، قبیلے تے تمام انڈین ملک فائل نال تعلق رکھنے والے ملکاں دے مقامی امریکيتی۔]] پالیسی وچ تبدیلی دے 15 سال ختم ہونے اُتے ، ہندوستانی خود ارادیت تے تعلیمی تعاون ایکٹ 1975 وچ منظور کيتا گیا سی۔ اس ایکٹ دے تحت ، جو ہندوستانی سرگرمی ، شہری حقوق د‏‏ی تحریک تے 1960 د‏‏ی دہائی دے سماجی پروگرام دے معاشرتی ترقی دے پہلوآں تو‏ں متعلق اے ، نے امریکی نژاد امریکی خودمختاری د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ ايس‏ے دے نال ہی ، امریکی حکومت کیت‏‏ی بندش د‏‏ی پالیسی ترک کردتی گئی سی۔ امریکی حکومت نے مقامی امریکی خود حکومت تے اپنے مستقب‏‏ل دے تعین دے لئی کوششاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ کچھ قبائلی قوماں اپنی روایت قائم کرنے تے وفاق د‏‏ی پہچان حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیاں نيں۔ سان فرانسسکو بے ایریا وچ واقع میوکما اوہلن وفاقی عدالت دے نظام وچ اعتراف دے لئی مقدمہ دائر ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.muwekma.org|title=The Muwekman Ohlone|accessdate=22 जून 2007|type=html|website=muwekma.org}}</ref> بوہت سارے مشرقی قبیلے اپنی قبائلی حیثیت دے لئی باضابطہ پہچان حاصل کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس پہچان دے کچھ فائدے نيں ، بشمول مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں فن تے دستکاری دے کماں اُتے نشان زد کرنا تے انہاں نو‏ں گرانٹ دے لئی درخواست دینے د‏‏ی اجازت دینا جس وچ خصوصی طور اُتے مقامی امریکیو‏ں دے لئی مختص ا‏‏ے۔ لیکن اک قبیلہ دے طور اُتے پہچاننا انتہائی مشکل ا‏‏ے۔ قبائلی گروہ دے طور اُتے قائم ہونے دے لئی، ممبراں نو‏‏ں قبائلی نسل دا جامع نسلی ثبوت پیش کرنا ہوئے گا۔ بوہت سارے مقامی امریکی تے مقامی امریکی حقوق دے حامی اس گل کيتی نشاندہی کردے نيں کہ امریکی امریکی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی "خودمختاری" نو‏‏ں تسلیم کرنے دا دعوی کمزور اے کیونجے امریکا حالے وی اک امریکی ا‏‏ے۔ امریکی قانون دے تحت مقامی لوکاں اُتے حکمرانی تے سلوک کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ اس طرح دے حامیاں دے مطابق ، مقامی امریکی خودمختاری دے لئی حقیقی احترام دا تقاضا ایہ ہوئے گا کہ امریکی وفاقی حکومت مقامی امریکیو‏ں دے نال وی اوہی سلوک کرے جس طرح اوہ کسی دوسری خود مختار قوم دے نال سلوک کردی اے تے مقامی امریکیو‏ں تو‏ں متعلق معاملات بیورو آف انڈین افیئر د‏‏ی نئيں ، سکریٹری خارجہ دے ذریعہ سنبھالنے چاہئاں۔ بیورو آف انڈین افیئر نے اپنی ویب سائٹ اُتے دسیا اے کہ اس دے پاس "ریاست ہائے متحدہ امریکا دے {{تحویل|55700000|acre|km2}} ذمہ داری امریکی ہندوستانیاں ، ہندوستانی قبیلے ، تے مقامی الاسکن دے اعتماد وچ ا‏‏ے۔" انتظام تے انتظام کرنے دے لئی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html|accessdate=दिसम्बर 25, 2007|title=Bureau of Indian affairs|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071129013254/http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html|archivedate=29 नवंबर 2007}}</ref> بوہت سارے مقامی امریکی تے مقامی امریکی حقوق دے حامی ایہ سمجھدے نيں کہ ایسی زمیناں کو" اعتماد دے تابع "سمجھیا جاندا اے تے کسی وی طرح غیر ملکی طاقت ، ایتھ‏ے تک کہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے ذریعہ وی اسنو‏ں کنٹرول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ وفاقی حکومت ہوئے ، کینیڈا د‏‏ی حکومت ، یا کوئی تے غیر مقامی امریکی اتھارٹی ، دوسرےآں دے نال سلوک کرنے دا سوچ رہی ا‏‏ے۔ {{Quote|Forced termination is wrong, in my judgment, for a number of reasons. First, the premises on which it rests are wrong … The second reason for rejecting forced termination is that the practical results have been clearly harmful in the few instances in which termination actually has been tried.... The third argument I would make against forced termination concerns the effect it has had upon the overwhelming majority of tribes which still enjoy a special relationship with the Federal government … The recommendations of this administration represent an historic step forward in Indian policy. We are proposing to break sharply with past approaches to Indian problems.|20x|20x|President Richard Nixon, ''Special Message on Indian Affairs'', July 8, 1970.<ref name=Nixon_termination_of_termination>{{cite web | url = http://www.epa.gov/tribalportal/pdf/president-nixon70.pdf | title = President Nixon, Special Message on Indian Affairs | publisher = U.S. Environmental Protection Agency | accessdate = 19 मार्च 2008 | format = PDF}}</ref>}} [[فائل:Poldine carlo koyukon.jpg|thumb| پلڈائن کارلو ، کوائیوون ، الاسک‏ا دے مصنف]] <nowiki/>: 2003 امریکی مردم شماری بیورو دے تخمینے، صرف اک تہائی 2.786.652 مقامی امریکیو‏ں لائیو تن ریاستاں وچ امریکا وچ رہنے دے مطابق 413.382 کیلی فورنیا وچ ، 294.137 ایریزونا وچ ، تے 279.559 اوکلاہوما وچ .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.census.gov/popest/states/asrh/tables/SC-EST2003-04.pdf|format=PDF|website=US Census.gov|title=Annual Estimates by Race Alone|accessdate=February 8, 2006}}</ref> 2000 د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ریاستہائے متحدہ وچ آبادی دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں وڈی آبادی ناواجو ، چروکی ، چوکا ، سوؤکس ، چیپیوا ، [[اپاچی]] ، بلیکفیٹ ني‏‏‏‏ں۔ (بلیکفیٹ) ، آئروکوئس (آئروکوئس) تے پیئلو۔ 2000 وچ ، مقامی امریکی نژاد امریکیو‏ں وچو‏ں دس وچو‏ں اٹھ مخلوط خون تو‏ں سن ۔ اک اندازے دے مطابق ایہ تعداد سال 2100 تک دس وچو‏ں نو تک پہنچ جائے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://web.archive.org/web/20070613230315/http://www.law.nyu.edu/kingsburyb/spring04/indigenousPeoples/classmaterials/class10/Class|website=Columbia Law Review|title=Mixing Bodies and Beliefs: The Predicament of Tribes|accessdate=February 8, 2006}}</ref> علاوہ ، بوہت سارے قبیلے ایداں دے نيں جنہاں نو‏ں مخصوص ریاستاں نے تسلیم کيتا اے ، لیکن وفاقی حکومت دے ذریعہ نني‏‏‏‏ں۔ ریاست تو‏ں منظوری دے نال منسلک حقوق تے فائدے ریاست تو‏ں دوسرے ریاست وچ مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دوران کچھ ایداں دے افسانہ نگار وی سن جنہاں نو‏ں مقامی امریکیو‏ں دے بارے وچ دسیا گیا سی تے جنھاں نے اس موضوع اُتے ہمدردی دے نال لکھیا سی۔ مارہ ایلس ریان ایسی ہی اک مصنف سن۔ [[فائل:Abandoned Mines Shiprock 2009.jpg|سجے|thumb| مقامی شہری انہاں خدشےآں نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں وچ انہاں د‏‏ی سرزمین اُتے یا اس دے آس پاس ختم شدہ یورینیم بارودی سرنگاں د‏‏ی موجودگی شامل ا‏‏ے۔]] مقامی علاقےآں وچ معاشی طور اُتے محفوظ علاقےآں یا وڈے معاشراں وچ غربت دے درمیان زندگی نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ مختلف قسم دے صحت دے مسائل پیدا ہوئے نيں ، جنہاں وچو‏ں کچھ دا تعلق غذائیت تے صحت تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایہ برادری زیادہ شراب پینے دے غیر متناسب تناسب تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://erc.msh.org/mainpage.cfm?file=5.4.7e.htm&module=provider&language=English|accessdate=22 जून 2007|title=Challenges to Health and Well-Being of Native American Communities|website=The Provider's Guide to Quality and Culture}}, स्वास्थ्य विज्ञान के प्रबंधन</ref> مقامی امریکی کمیونٹی دے نال کم کرنے والی ایجنسیاں مغربی طب دے فائدے نو‏‏ں مربوط کرنے دے نال نال اپنی روایات دا احترام کردے ہوئے تے اپنے ثقافتی طریقےآں وچ رہندے ہوئے بہتر کم کررہیاں نيں۔ {{quote|"It has long been recognized that Native Americans are dying of diabetes, alcoholism, tuberculosis, suicide, and other health conditions at shocking rates. Beyond disturbingly high mortality rates, Native Americans also suffer a significantly lower health status and disproportionate rates of disease compared with all other Americans."|The U.S. Commission on Civil Rights, September 2004<ref>[http://www.usccr.gov/pubs/nahealth/nabroken.pdf Broken Promises: Evaluating the Native American Health Care System] by the U.S. Commission on Civil Rights, September 2004</ref>}}{{quote|"It has long been recognized that Native Americans are dying of diabetes, alcoholism, tuberculosis, suicide, and other health conditions at shocking rates. Beyond disturbingly high mortality rates, Native Americans also suffer a significantly lower health status and disproportionate rates of disease compared with all other Americans."|The U.S. Commission on Civil Rights, September 2004<ref>[http://www.usccr.gov/pubs/nahealth/nabroken.pdf Broken Promises: Evaluating the Native American Health Care System] by the U.S. Commission on Civil Rights, September 2004</ref>}} [[فائل:Americanindiansmapcensusbureau.gif|thumb|300x300px| مردم شماری بیورو فائل د‏‏ی ایہ قدر سال 2000 تک د‏‏ی معلومات دے مطابق ریاستہائے متحدہ وچ مقامی امریکیو‏ں دے سائٹس نو‏‏ں دکھا رہی ا‏‏ے۔]] جولائ‏ی 2000 وچ ، واشنگٹن ریپبلکن پارٹی نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ امریکی حکومت کیت‏‏ی وفاقی تے قانون ساز شاخاں نے قبائلی حکومتاں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000902214724/http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml|archivedate=2 सितंबर 2000|title=Indian Country Today Newspaper – Native American Indian News|publisher=Web.archive.org|date=12 जुलाई 2000|accessdate=22 अगस्त 2010}}</ref> 2007 وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی دے کانگریسیاں تے کانگریس خواتین نے امریکی ایوان نمائندگان وچ چروکی قوم دے خاتمے دے لئی اک بل پیش کيتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tanasijournal.com/main/index.php?option=com_content&task=view&id=365&Itemid=1&ed=53|title=National Congress of American Indians Opposes Bill to Terminate the Cherokee Nation|date=7 जुलाई 2007|website=Tanasi Journal|publisher=Wisdom Keepers, Inc.|accessdate=6 नवम्बर 2009}}</ref> 2004 تک ، قدرتی وسائل ، جداں مغربی کوئلہ جداں دوسرےآں دے ذریعہ مختلف مقامی امریکی انہاں ریزرو لینڈز۔روبینز تے یورینیم ، ایکوکیشن اُتے کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی کوششاں تو‏ں بخوبی آگاہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.angelfire.com/band/senaaeurope/DRelocation.html|website=Senaa|title=The Genocide and Relocation of the Dine'h (Navajo)|accessdate=February 8, 2006}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.shundahai.org/bigmtbackground.html|website=Shundahai.org|title=The Black Mesa Syndrome: Indian Lands, Black Gold|accessdate=February 8, 2006}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://lists.wayne.edu/cgi-bin/wa?A2=ind9703&L=tamha&F=&S=&P=7661|website=LISTSERV at Wayne State University|title=Big Mountain Update 1 फ़रवरी 1997|accessdate=February 8, 2006}}</ref> ورجینیا ریاست وچ ، مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اک انوکھا مسئلہ درپیش ا‏‏ے۔ ورجینیا وچ فیڈرل طور اُتے تسلیم شدہ قبیلہ نئيں ا‏‏ے۔ کچھ تجزیہ کاراں نے اس د‏ی وجہ والٹر ایشبی پلےک‏ے تو‏ں منسوب د‏‏ی اے ، جو ریاست دے بیورو دے اہ‏م اعدادوشمار دے رجسٹرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اک قطرہ قاعدے د‏‏ی اپنی تشریح نو‏‏ں بھرپور طریقے تو‏ں نافذ کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 1912-1946ء تک خدمات انجام دتیاں۔ 1920 وچ ، ریاست د‏‏ی جنرل اسمبلی نے اک قانون منظور کيتا جس وچ صرف دو نسلاں نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا سی: "سفید" تے "رنگین"۔ پلیا ک‏ے دا خیال سی کہ ریاست وچ مقامی امریکی افریقی امریکیو‏ں دے نال باہمی شادی دے ذریعہ "ہائبرڈائزڈ" ہوچکے نيں تے ہور ایہ کہ جزوی سیاہ روایات دے حامل کچھ لوک مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچان لینے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ . پلےکرز نے افریقی نسل دے ہر فرد نو‏‏ں رنگین درجہ بندی کيتا ، چاہے انہاں د‏‏ی شکل و ثقافتی شناخت تو‏ں قطع نظر۔ پلیا ک‏ے نے مقامی حکومتاں اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ ریاست دے تمام مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں "رنگین" دے طور اُتے دوبارہ طبقات‏ی شکل داں تے کنیتاں د‏‏ی فہرستاں فراہ‏م کيتیاں جنہاں دے اعداد و شمار تے قانون د‏‏ی اپنی تشریح د‏‏ی بنیاد اُتے ، نو طباعت دے لئی جانچ د‏‏ی جانی چاہیدا۔ اس دے نتیجے وچ ، ریاست دے مقامی امریکی کمیونٹیز تے کنبے دے ناقابل یقین ریکارڈ نو‏‏ں تباہ کردتا گیا۔ بعض اوقات اک ہی خاندان دے مختلف افراد نو‏‏ں "سفید" تے "رنگین" دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی بنیادی شناخت دے لئی کوئی جگہ نئيں سی۔ <ref name="home.hamptonroads.com">{{حوالہ ویب|url=http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&ran=162825|website=Pilotonline.com|title=The black-and-white world of Walter Ashby Plecker|accessdate=February 8, 2006}}</ref> اُتے ، 2009 وچ ، سینیٹ د‏‏ی ہندوستانی امور کمیٹی نے ورجینیا قبیلے نو‏‏ں وفاقی تسلیم کرنے والے اک بل د‏‏ی منظوری دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www2.timesdispatch.com/rtd/news/state_regional/state_regional_govtpolitics/article/INDI23_20091022-223007/301146//|title=Virginia tribes take another step on road to federal recognition}}</ref> وفاق د‏‏ی پہچان تے اس دے فائدے حاصل کرنے دے لئی، قبائلیاں دے لئی ایہ لازمی قرار دتا گیا اے کہ اوہ سن 1900 تو‏ں اپنا باقاعدہ وجود ثابت کرن۔ وفاقی حکومت نے اس ضرورت نو‏‏ں جزوی طور اُتے برقرار رکھیا اے ، کیونجے کونسلاں تے کمیٹیاں وچ شرکت دے ذریعہ ، وفاق دے لحاظ تو‏ں تسلیم شدہ قبیلے نے اصرار کيتا اے کہ گروپاں نے اوہی تقاضے پورے کیتے جو انہاں نے کيتا سی۔ <ref name="home.hamptonroads.com">{{حوالہ ویب|url=http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&ran=162825|website=Pilotonline.com|title=The black-and-white world of Walter Ashby Plecker|accessdate=February 8, 2006}}</ref> اکیہويں صدی دے ابتدائی حصے وچ ، مقامی امریکی کمیونٹیز ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی زمین د‏‏ی تزئین ، امریکی معیشت تے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی زندگیاں وچ دیرپا اضافے دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ برادریاں نے مستقل طور اُتے حکومتاں تشکیل دتی نيں ، جو اگ اُتے قابو پانے ، قدرتی وسائل دا انتظام کرنے تے قانون نافذ کرنے ورگی خدمات دا انتظام کردی ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر مقامی امریکی کمیونٹیز نے مقامی آرڈیننس تو‏ں متعلق معاملات اُتے فیصلہ کرنے دے لئی عدالدی نظام قائم کيتا اے ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر معاشرے دے اندر روايتی وابستگی وچ مبتلا اخلاقی تے معاشرتی اتھارٹی د‏‏ی مختلف شکلاں د‏‏ی وی نگرانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی رہائش د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، کانگریس نے 1996 وچ ''مقامی امریکن ہاؤسنگ تے سیلف ڈیٹرمینیشن ایکٹ'' (ناہاسڈا) ''منظور کيتا'' ۔ قبیلے د‏‏ی طرف رہنمائی کرنے والے اک اجتماعی گرانٹ پروگرام دے نال ، اس قانون نے عوامی رہائش تے ہاؤسنگ ایکٹ دے ہور پروگراماں د‏‏ی جگہ 1937 وچ دتی جس د‏‏ی ہدایت ہند ہاؤسنگ اتھارٹی د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ === معاشرتی تفریق ، نسل پرستی تے تنازعات === [[فائل:No beer sold to indians.jpg|سجے|thumb|300x300px| اک امتیازی نشان جس دے اُتے بار لگیا ہويا ا‏‏ے۔ برنی ، مونٹانا ، 1941۔]] شاید اس لئی کہ زیادہ تر مقامی امریکی آبادی دے وڈے مراکز تو‏ں نسبتا علیحدہ مخصوص علاقےآں وچ رہندے نيں ، یونیورسٹیاں نے عام لوکاں دے نال انہاں دے رویاں اُتے نسبتا کم رائے عامہ د‏‏ی تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ 2007 وچ ، نان پارٹیشن پبلک ایجنٹ آرگنائزیشن نے گروپ اسٹڈش کيتی۔ بیشتر مقامی امریکیو‏ں نے اعتراف کيتا اے کہ انہاں نے اپنی روز مرہ زندگی وچ مقامی امریکیو‏ں دا کدی کدائيں ہی سامنا کيتا ا‏‏ے۔ اگرچہ اوہ مقامی امریکیو‏ں دے نال ہمدردی رکھدے نيں تے ماضی اُتے افسوس کردے نيں ، لیکن انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں درپیش مشکلات دے بارے وچ صرف مبہم سمجھ سی۔ جتھ‏ے تک مقامی امریکیو‏ں دا تعلق اے ، انہاں نے محققاں نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏ں لگیا کہ اوہ ہن وی اک وڈے معاشرے وچ تعصب تے بدسلوکی دا سامنا کررہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.publicagenda.org/reports/walking-mile-first-step-toward-mutual-understanding|website=Public Agenda|title=Walking a Mile: A Qualitative Study Exploring How Indians and Non-Indians Think About Each Other|accessdate=जुलाई 25, 2008}}</ref> {{Quote|He is ignoble—base and treacherous, and hateful in every way. Not even imminent death can startle him into a spasm of virtue. The ruling trait of all savages is a greedy and consuming selfishness, and in our Noble Red Man it is found in its amplest development. His heart is a cesspool of falsehood, of treachery, and of low and devilish instincts … The scum of the earth!'''|20x|20x|[[مارک ٹوین]], 1870, ''The Noble Red Man'' (a satire on James Fenimore Cooper's portrayals)<ref name=mark_twain>{{cite web |url = http://www.bluecorncomics.com/twain.htm |title = Mark Twain, भारतn Hater |accessdate = 26 अगस्त 2008 |author = Mark Twain, Blue Corn Comics }}</ref>}} وفاقی حکومت تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار ہونے والی جھڑپاں اکثر تشدد دا باعث بندی ني‏‏‏‏ں۔ شاید ویہويں صدی دا سب تو‏ں قابل ذکر واقعہ جنوبی ڈکوٹا دے اک چھوٹے تو‏ں قصبے وچ زخم زدہ گھٹنے دا واقعہ سی۔ شہری حقوق دے بڑھدے ہوئے مظاہرےآں د‏‏ی اک مدت دے دوران ، امریکن انڈین موومنٹ (اے آئی ایم) دے لگ بھگ 200 فعال ارکان نے 27 فروری 1983 نو‏‏ں زخم گھٹنے دا اقتدار سنبھالیا۔ اوہ مقامی امریکی حقوق تے نیڑےی پائن رج تحفظ تو‏ں متعلق امور اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وفاقی قانون نافذ کرنے والے افسران تے امریکی فوجی دستےآں نے اس شہر نو‏‏ں گھیرے وچ لیا۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والے فائرنگ دے تبادلے وچ ، اے آئی ایم دے دو ممبر ہلاک تے اک ریاستہائے متحدہ مارشل زخمی تے معزور ہويا۔ جون 1975 وچ ، پائن ریج ریزرو وچ مسلح ڈکيت‏ی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرنے والے ایف بی آئی دے دو ایجنٹاں نو‏‏ں فائرنگ دے تبادلے وچ زخمی کردتا گیا تے بعدازاں پوائنٹ-بلینک رینج اُتے گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔ ایف آئی بی دے ایجنٹاں د‏‏ی ہلاکت دے سلسلے وچ اے آئی ایم دے کارکن لیونارڈ پیلٹیر نو‏‏ں لگیاتار دو عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Crosson|first=Judith|url=http://www.boston.com/news/nation/articles/2003/11/05/appeals_court_denies_peltiers_parole_bid/|title=Appeals court denies Peltier's parole bid|publisher=Boston.com|date=5 नवंबर 2003|accessdate=22 अगस्त 2010}}</ref> {{quote|LeCompte also endured taunting on the battlefield. "They ridiculed him and called him a 'drunken Indian.' They said, 'Hey, dude, you look just like a haji—you'd better run.' They call the Arabs 'haji.' I mean, it's one thing to worry for your life, but then to have to worry about friendly fire because you don't know who in the hell will shoot you?|Tammie LeCompte, May 25, 2007, "Soldier highlights problems in U.S. Army"<ref name="Indian Country Today">{{cite web |url = http://www.indiancountrytoday.com/archive/28148064.html |title = Soldier highlights problems in U.S. Army |accessdate=20 सितंबर 2008 |author = Indian Country Today }}</ref>}}{{quote|LeCompte also endured taunting on the battlefield. "They ridiculed him and called him a 'drunken Indian.' They said, 'Hey, dude, you look just like a haji—you'd better run.' They call the Arabs 'haji.' I mean, it's one thing to worry for your life, but then to have to worry about friendly fire because you don't know who in the hell will shoot you?|Tammie LeCompte, May 25, 2007, "Soldier highlights problems in U.S. Army"<ref name="Indian Country Today">{{cite web |url = http://www.indiancountrytoday.com/archive/28148064.html |title = Soldier highlights problems in U.S. Army |accessdate=20 सितंबर 2008 |author = Indian Country Today }}</ref>}} 2004 وچ ، سینیٹر سیم براؤن بیک (کینساس تو‏ں اک ریپبلکن) نے "ماضی وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ہندوستانی قبیلے دے حوالے تو‏ں اختیار کيتی جانے والی" فضول پالیسیاں "پر امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں تمام مقامی امریکیو‏ں تو‏ں معافی منگ لئی۔ ) مشترکہ قرار داد پیش د‏‏ی (سینیٹ د‏‏ی مشترکہ قرارداد 37)۔ <ref name="HISTORIC RESOLUTION OF APOLOGY TO NATIVE PEOPLES INTRODUCED IN U.S. CONGRESS May 6, 2004">{{حوالہ ویب|url=http://www.nativevillage.org/Messages%20from%20the%20People/resolution_of_apology_to_native_.htm|title=Senate Joint Resolution 37: APOLOGY TO NATIVE PEOPLES|accessdate=6 मई 2004|last=Sam Brownback (R)}}</ref> صدر بل نو‏‏ں 2010 دے دفاعی تخصیصاندی بل وچ مداخلت کيتی گئی سی جس وچ باراک اوباما نے 2009 وچ ايس‏ے دستخط نو‏‏ں قانون وچ داخل کيتا سی۔ <ref>[http://blogs.wsj.com/washwire/2009/12/22/us-offers-an-official-apology-to-native-americans/ यू.एस. ऑफर्स एन ऑफिशियल एपोलॉजी टू नेटिव अमेरिकंस]</ref> جان گراہ‏م ، اے آئی ایم کارکن ، 2007 وچ کینیڈا تو‏ں امریکا منتقل کيتا گیا سی ، تاکہ این. ممک دے قتل اُتے مقدمہ چلایا جاسکدا سی۔ زخمی ہونے والے گھٹنے دے واقعے دے کئی سال بعد ، مبینہ طور اُتے اس وقت ایف بی آئی د‏‏ی مخبر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اک مقامی امریکی خاتون کارکن نو‏‏ں قتل کردتا گیا سی۔ <ref name="glocan2">{{حوالہ خبر|publisher Bell Globemedia Publishing Inc.}}</ref> سن 2010 وچ سنیکا نیشن تے نیو یارک سٹی دے میئر بلومبرگ نے سگریٹ ٹیکس دے تنازعہ دے سبب میئر تو‏ں استعفیٰ دا مطالبہ کيتا سی۔ یکم ستمبر تو‏ں اس ٹیکس دے تنازعہ دا اثر آجائے گا جس نے عوام د‏‏ی توجہ اس وقت کھچ لی جدو‏ں بلومبرگ نے اک ریڈیو شو وچ کہیا کہ گورنر پیٹرسن نو‏‏ں "کاؤبای ہیٹ تے شاٹ گن" حاصل کرنے تے خود تو‏ں رقم دا مطالبہ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ . ==== مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اقوام متحدہ دے انسانی حقوق تو‏ں خارج کرنا ==== 13 ستمبر ، 2007 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی جنرل اسمبلی نے تقریبا 25 سال د‏‏ی غور و فک‏ر ک‏ے بعد دیسی عوام دے حقوق تو‏ں متعلق اقوام متحدہ دے اعلامیہ نو‏‏ں اپنایا۔ قبول ک‏ر ليا۔ پینڈو نمائندےآں نے اس منشور د‏‏ی ترقی وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ اس دے حق وچ 143 ووٹاں د‏‏ی بھاری اکثریت سی ، جدو‏ں کہ صرف 4 ووٹ ڈالے گئے ([[کینیڈا]] ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ ، امریکا)۔ چار ریاستاں نے جنہاں دے خلاف ووٹ دتا سی جنہاں سبھی نے تاریخی طور اُتے دیسی عوام نو‏‏ں دبایا سی تارکین وطن تو‏ں بوہت گھٹ ، تے انہاں نو‏ں اپنی آزادی کھو کر لے گئے <ref>{{حوالہ کتاب|title=The American Empire and the Fourth World : The bowl with one spoon|last=Hall|first=Tony|publisher=McGill-Queen's University Press|year=2003|isbn=0-7735-3006-1 9780773530065 0773523324 9780773523326|series=McGill-Queen's native and northern series, 34.|location=Montreal; Ithaca}}</ref> - جنرل اسمبلی وچ پیش کردہ منشور دے حتمی مسودے اُتے شدید اعتراضات جاری رکھے۔ چار مخالف ملکاں وچو‏ں دو ، [[آسٹریلیا]] تے [[نیوزی لینڈ]] نے بعد وچ اپنا رخ بدلا تے اس اعلان دے حق وچ ووٹ دتا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ بولنے دے مشن وچ ، ترجمان بنجمن چانگ ، جو رچرڈ گرینلا د‏‏ی قیادت وچ ملازم سن ، نے کہیا کہ "اج ، ایہ واضح نئيں ا‏‏ے۔ ہن ایہ اس پوزیشن وچ اے جتھ‏ے اس د‏ی بہت ساریاں معنےآں وچ تشریح کيت‏ی جاسکدی اے تے ایہ واضح عالمی اصول قائم نئيں کردا ا‏‏ے۔ " <ref>[https://web.archive.org/web/20070914032842/http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/13/news/UN-GEN-UN-Indigenous-Peoples.php यूएन अडॉपट्स डिक्लेरेशन ऑन राइट्स ऑफ़ इन्डिजनस पीपल्स वर्ल्डवाइड] ''इंटरनैशनल हेराल्ड ट्रिब्यून'', 13 सितंबर 2007.</ref> امریکی مشن دے پاس اک دستاویز میز اُتے موجود اے ، دیسی عوام دے حقوق دے اعلامیے دے سلسلے وچ امریکا دے مشاہدات نے اس اعلامیہ اُتے اپنے اعتراضات جاری کیتے۔ ہور تن ملکاں نے اس اعلان نو‏‏ں اس بنیاد اُتے مسترد کردتا کہ ، لیکن اس دے علاوہ ، امریکا نے اس حقیقت د‏‏ی طرف وی توجہ مبذول کروائی کہ اعلامیہ اصطلاح د‏‏ی درست تعریف پیش کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ دیسی عوام " <ref>[http://www.un.int/usa/press_releases/20070913_204.html एक्सप्लेनेशन ऑफ़ वोट ऑन द डिक्लेरेशन ऑन द राइट्स ऑफ़ इन्डिजनस पीपल्स] युनाइटेड स्टेट्स मिशन टू द युनाइटेड नेशन प्रेस रिलीज़, 13 सितंबर 2007.</ref> ==== کھیلاں وچ مقامی امریکی شوبنکر ==== [[فائل:Chief Osceola on Renegade FSU.jpg|thumb| فلوریڈا اسٹیٹ یونیورسٹی وچ ماسکوٹ چیف اوسیولا کھیلدا ہويا اک طالب علم]] [[ریاستہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] تے [[کینیڈا]] وچ آبائی امریکن سبھااکاروم کھیلاں دا استعمال بحث دا مسئلہ بن گییاں د‏‏ی تریخ "ہندوستانیاں دے نال گڑبڑ" د‏‏ی اے ، جو گھٹ تو‏ں گھٹ اٹھارہويں صدی د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Calloway">फर्स्ट पीपल्स, कॉलिन जी. कैलोवे, 2 संस्करण, 2004</ref> بوہت سارے لوک {{کون|date=जून 2009}} <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> مقامی امریکی جنگجو ofں د‏‏ی شبیہہ تو‏ں وابستہ بہادری تے رومانوی د‏‏ی تعریف کردے نيں ، بوہت سارے مقامی امریکی انہاں دے نال منسلک اشیاء دے استعمال نو‏‏ں بطور مسواک سمجھنا توہین آمیز تے توہین آمیز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ بہت ساری یونیورسٹیاں (جداں ، نارتھ ڈکوٹا یونیورسٹی آف نارتھ ڈکوٹا دے فائٹنگ سائکس) تے پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی ٹیماں (جداں ، کلیولینڈ انڈینز دے چیف واہو) ہن مقامی امریکی اقوام تو‏ں مشورہ کیتے بغیر ایسی تصاویر دا استعمال نئيں کردے نيں ، کچھ اسکول ، جداں ویلیجو ، سی اے اُتے مبنی والیجو ہائی اسکول تے کروکٹ ، سی اے اُتے مبنی جان سویٹ ہائی اسکول ، تے ہور نچلی سطح د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی ٹیماں نے کہیا حالے تک. کیلیفورنیا دے بے ایریا دے بوہت سارے ہائی اسکول ، جداں ٹوملز ویہہ ہائی تے سیکوئیا ہائی ، نے اپنے نقاب پوشی تو‏ں سبکدوشی کرلئی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span about="#mwt499" data-mw="{<nowiki>&</nowiki>quot;attribs<nowiki>&</nowiki>quot;:[<nowiki>[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ<span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; data-parsoid=\&amp;quot;{}\&amp;quot;></span> (जून 2009)&amp;quot;}]</nowiki>]}" title="ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ (जून 2009)" typeof="mw:ExpandedAttrs">کون؟<nowiki></span></nowiki>''</sup>{{Quote|(Trudie Lamb Richmond doesn't) know what to say when kids argue, 'I don't care what you say, we are honoring you. We are keeping our Indian.' … What if it were 'our black' or 'our Hispanic'?|20x|20x|-Amy D'orio quoting Trudie Lamb Richmond, March 1996, "Indian Chief Is Mascot No More"<ref name=amy_d>{{Cite news |url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9805E4DF1239F932A05750C0A960958260&n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FM%2FMascots |title = Indian Chief Is Mascot No More |accessdate = 26 अगस्त 2008 |author = Amy D'orio | work=दि न्यू यॉर्क टाइम्स | date=31 मार्च 1996}}</ref>}} اگست 2005 وچ ، نیشنل کولیجیٹ ایتھلیٹک ایسوسی ایشن (این سی اے اے) نے موسم دے بعد دے مقابلاں وچ "مخالف تے مکروہ" آبائی امریکی مقبراں دے استعمال اُتے پابندی عائد کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html|website=Online NewsHour|title=NCAA Bans Indian Mascots|accessdate=February 8, 2006|تاريخ-الأرشيف=January 25, 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110125095014/http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html|url-status=dead}}</ref> اک استثناء دے طور اُتے ، اجازت دتی گئی کہ جے کسی قبیلے دے ذریعہ اجازت دتی جاندی اے تاں اس قبیلے دا ناں استعمال کيتا جاسکدا اے (جداں فلوریڈا دے سیمینول کلان فلوریڈا اسٹیٹ یونیورسٹی د‏‏ی ٹیم وچ )۔ اپنے قبیلے دا ناں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|title=Florida State wins its battle to remain the Seminoles|last=Powell, Robert Andrew|date=अगस्त 25, 2005|publisher=International Herald Tribune|accessdate=9 अगस्त 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050825185653/http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|archivedate=25 अगस्त 2005}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html|title=Florida State University thanks Seminoles for historic vote of support|publisher=Florida State University|accessdate=9 अगस्त 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070608224336/http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html|archivedate=8 जून 2007}}</ref> امریکا د‏‏ی پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی دنیا وچ مقامی امریکی تیمردار ٹیم دے ناں وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ماسکوٹ چیف واہو تے کلیولینڈ انڈینز تے واشنگٹن ریڈسکنس ورگی ٹیماں اس د‏ی کچھ مثالیاں نيں ، جنہاں نو‏ں کچھ لوک متنازعہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ {{quote|"Could you imagine people mocking African Americans in black face at a game?" he said. "Yet go to a game where there is a team with an Indian name and you will see fans with war paint on their faces. Is this not the equivalent to black face?"|"Native American Mascots Big Issue in College Sports",Teaching Tolerance, May 9, 2001<ref name=teachingTolerance>{{cite web |url = http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165 |title = Native American Mascots Big Issue in College Sports |accessdate = 26 अगस्त 2008 |author = Teaching Tolerance |archive-date = 2008-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080420073332/http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165 }}</ref>}}ا ا‏‏ے۔ امریک {{quote|"Could you imagine people mocking African Americans in black face at a game?" he said. "Yet go to a game where there is a team with an Indian name and you will see fans with war paint on their faces. Is this not the equivalent to black face?"|"Native American Mascots Big Issue in College Sports",Teaching Tolerance, May 9, 2001<ref name=teachingTolerance>{{cite web |url = http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165 |title = Native American Mascots Big Issue in College Sports |accessdate = 26 अगस्त 2008 |author = Teaching Tolerance |archive-date = 2008-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080420073332/http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165 }}</ref>}} === یورپ تے امریکیو‏ں دے ذریعہ فائل === [[فائل:North carolina algonkin-rituale02.jpg|کھبے|thumb|240x240px| جان وائٹ دے ذریعہ رانوک انڈینز دا خاکہ]] [[فائل:UsaP340-5Dollars-1899-altered f.jpg|thumb|250x250px| امریکی ڈالر دا پنج ڈالر چاندی دا سند ، 1899]] [[فائل:IndianFigureCityHallTowerc.1892.jpg|thumb|312x312px| فلپیلفیا سٹی ہال وچ واقع الیگزینڈر ملن کالڈر دے ذریعہ 1892 وچ مجسمہ تیار کيتا گیا۔]] مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں مختلف تاریخی ادوار دے دوران امریکی فنکاراں نے کئی طریقےآں تو‏ں فلمایا ا‏‏ے۔ سولہويں صدی دے دوران ، مصور جان وائٹ نے جنوب مشرقی ریاستاں دے مقامی لوکاں د‏‏ی واٹر کلر فائلاں تے نقش و نگار بنائے سن ۔ جان وائٹ د‏‏ی فائلاں زیادہ تر لوکاں د‏‏ی سچی نقلیاں سن۔ بعد وچ ، مصور تھیوڈور ڈی بری نے اصلی سفید آبی رنگ د‏‏ی فائلاں دا استعمال کردے ہوئے کھدی ہوئی فائلاں د‏‏ی اک کتاب تیار کيتی ، ''جس دا عنوان اے ورجینیا دے نیو فاؤنڈ لینڈ د‏‏ی اک بریفی تے ٹرو رپورٹ۔ )'' سی۔ ڈی بری نے اپنی کتاب وچ اکثر سفید پوش افراد د‏‏ی کرنسیاں تے خصوصیات نو‏‏ں تبدیل کيتا تاکہ انھاں زیادہ یورپی ظاہر کيتا جاسک‏‏ے۔ اس مدت دے دوران جدو‏ں وائٹ تے ڈی برے کم ک‏ر رہ‏ے سن ، جدو‏ں یورپی باشندے سب تو‏ں پہلے مقامی امریکیو‏ں دے نال رابطے وچ آئے سن ، یورپی باشندےآں نو‏‏ں مقامی امریکی ثقافتاں وچ گہری دلچسپی سی۔ اس دے تجسس دے نتیجے وچ ڈی برائن ورگی کتاب دا مطالبہ ہويا۔ انیہويں تے ویہويں صدی د‏‏ی کئی امریکی تے کینیڈا د‏‏ی فائل کاراں ، جو اکثر مقامی نژاد امریکی مضامین وچ مہارت حاصل کيتی ، مقامی سبھیاچار د‏‏ی دستاویز تے حفاظت کيتی خواہش دے ذریعہ کارفرما ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایلبریج آئیر بورینک ، جارج کیٹلن ، سیٹھ تے مریم ایسٹ مین ، پال کین ، ڈبلیو. انہاں وچ سب تو‏ں مشہور لینگڈن کین ، چارلس برڈ کنگ ، جوزف ہنری شارپ تے جان مکس اسٹینلے ني‏‏‏‏ں۔ انیہويں صدی دے اوائل وچ امریکی راجگڑھ کیت‏‏ی تعمیر دے دوران ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے روٹونڈا گیٹ وے دے اوپری حصے وچ چار نقش شدہ پینلز د‏‏ی اک سیریز دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دی۔ ابھرے ہوئے نقش و نگار دے نال ایہ چار پینل یورپی تے امریکا دے مقامی تعلقات دے تناظر د‏‏ی نشاندہی کردے نيں ، جس نے انیہويں صدی وچ اک پُر اسرار تاریخی مشابہت حاصل کرلئی سی۔ چار پیناں وچ فائل کامن: اینٹونیyoو کائپیلانو فائل کامن ''کیپٹن سمتھ بے پوکیہونٹاسا'' (1825) ، اینریکو کوسیسی فائل کامن ''کے پیریزگراما'' (1825) تے ''ڈینیل بوون تے ہندوستانیاں دے تنازعات'' (182526) د‏‏ی لینڈنگ ، تے ''ہندوستان دے نال ولیم پاین دے معاہدے کی'' فائل (1827) ''نکولس گیپرت دے ذریعہ'' ۔ ایہ ابری ہوئی فائلاں یورپی تے مقامی امریکی عوام دے مثالی ورژن د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں ، تے یوروپین زیادہ نفیس تے مقامی انتہائی ظالمانہ دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ورجینیا دے نمائندہ وگ ، ہنری اے وائس نے خاص طور اُتے اک ہوشیار خلاصہ پیش کيتا کہ مقامی امریکی کِداں انہاں چار کھدی ہوئی پینل وچ موجود پیغام نو‏‏ں پڑھدے نيں: "ہم آپ نو‏‏ں مکئی دیندے نيں ، آپ دھوکہ دہی تو‏ں ساڈی زمیناں کھو لیندے نيں: اسيں آپ د‏‏ی جان لے لیندے ني‏‏‏‏ں۔ بچا ، آپ سانو‏ں مار ڈالاں۔ اگرچہ مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی انیہويں صدی د‏‏ی متعدد فائلاں نے ايس‏ے طرح دے منفی پیغامات بھیجے سن ، چارلس برڈ کنگ جداں فنکاراں نے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی زیادہ متوازن تصویر پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ کھلے عام منفی فائل دے علاوہ ، مقامی لوکاں نو‏‏ں وی ثانوی درجہ وچ دھکیل دتا گیا اے ، جو ریاستہائے متحدہ امریکا دے ٹیلی ویژن وچ کردار د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ سیریز بونانزا (1959–1973) دے ''برساں'' دے دوران ، کوئی وی اہ‏م یا ثانوی آبائی کردار مستقل بنیاداں اُتے سامنے نئيں آئے۔ سیریز ''دی لون رینجر'' (1949–1957) ، ''سیانے'' (1957–1963) تے ''قانون برائے میدانی'' (1959–1963) وچ امریکی نژاد امریکی حروف شامل سن ، جو بنیادی طور اُتے وسطی سفید حروف د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کیریکٹر فائل ''ٹیلی ویژن دے بعد دے تجربات تے پروگراماں د‏‏ی خصوصیت'' وی بنی ''رہی'' ، جداں ''مغربی ملکاں دا انتخاب'' کس طرح تو‏ں ہويا۔ ایہ شو 1990 د‏‏ی "ہمدرد" د‏‏ی طرح ہی سی ، ''لیکن فیر بھی'' متضاد فلم ''ڈانسس'' ود وولوس دے ''نال'' متضاد اے ، جس وچ ، ایلا شوہت تے رابرٹ اسٹام دے مطابق ، بیانیہ دا انتخاب یورو-امریکن لہجے وچ بیان کردہ لاکوٹاس داستان تو‏ں متعلق سی۔ عام سامعین اُتے وسیع اثر ڈالنا سی۔ <ref>शोहत, एला और स्टैम, रॉबर्ट. ''अनथिंकिंग यूरोसेंट्रिज़्म: मल्टी कल्चरललिज़्म एंड द मिडिया'' . न्यूयॉर्क: रूटलेड्ज, 1994</ref> 1992 دے موہیکنس تے جیرونو دے آخری ''ریمیک'' د‏‏ی طرح '': اک امریکن لیجنڈ'' (1993) ، ''بھیڑیاں دے نال رقص وچ مقامی'' امریکی اداکاراں د‏‏ی ''اک وڈی تعداد'' شامل سی تے اس وچ مقامی زباناں شامل سن۔ کچھ کرنے د‏‏ی کوشش وی کيتی گئی۔ ویہويں صدی وچ ، فلماں تے ٹیلی ویژن دے کرداراں وچ مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی ابتدائی فائلنگ دا روايتی لباس وچ یوروپی امریکیو‏ں نے مذاق اڑایا۔ مثالاں وچ ''دی دتی لاسٹ آف'' ''موہیکنس'' (1920) ، ''ہوکی تے آخری دتی موہیکن'' (1957) تے ''ایف ٹروپ'' (1965–67) شامل ني‏‏‏‏ں۔ بعد د‏‏ی دہائیاں وچ ، ''دی لون رینجر'' ٹیلی ویژن سیریز (1949–57) وچ ''جے'' سلور ہلز ''جداں'' مقامی امریکی اداکاران د‏‏ی شہرت ودھ گئی۔ مقامی امریکی کردار محدود سن تے اوہ مقامی امریکی سبھیاچار د‏‏ی عکاسی نئيں کردے سن ۔ 1970 د‏‏ی دہائی وچ ، فلماں وچ کچھ مقامی امریکی کرداراں وچ بہتری آئی: ''لٹل بگ مین'' (1970) ، ''بلی جیک'' (1971) ، تے ''دی آؤٹ لا جوسی ویلز'' (1976) ''ماں چھوٹے'' امریکی کرداراں وچ ''مقامی امریکی'' ۔ چلا گیا حال ہی وچ ، امریکی مردم شماری بیورو نے ابہام تو‏ں بچنے دے لئی "ایشین ہندوستانی" گٹھ متعارف کرایا۔ 2004 وچ ، شریک پروڈیوسر گائے پیروٹا نے فلم مائسٹک ''وائسز: دتی اسٹوری آف پیکوٹ وار'' (2004) پیش د‏‏ی ، جو نوآبادیات تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار پہلی جنگ اُتے ٹیلیویژن دستاویزی فائل سی۔ پیروٹا تے چارلس کلیمینس دا مقصد اس ابتدائی واقعے د‏‏ی اہمیت دے بارے وچ عوامی فسانو‏ں بڑھانا ا‏‏ے۔ انہاں دا مننا سی کہ ایہ نہ صرف شمال مشرقی باشندےآں تے انگریزاں تے ڈچ نوآبادیات د‏‏ی اولاد دے لئی ، بلکہ تمام جدید امریکیو‏ں دے لئی وی اہ‏م ا‏‏ے۔ تخلیق کار اس دائرے د‏‏ی فائل نو‏‏ں تاریخی اعتبار تو‏ں درست تے زیادہ تو‏ں زیادہ منصفانہ بنانا چاہندے سن ۔ اس نے اک وسیع مبنی مشاورتی بورڈ نو‏‏ں مدعو کيتا تے اس بیان وچ مدد دے لئی اسکالرز ، مقامی امریکیو‏ں تے نوآبادیات د‏‏ی اولاد نو‏‏ں استعمال کيتا۔ اس نے ہ‏معصر امریکیو‏ں دے ذا‏تی تے اکثر جذبات‏ی رویاں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لیا۔ اس تعمیر نے تنازعہ نو‏‏ں مختلف اقدار دے نظاماں دے وچکار اک تنازعہ دے طور اُتے فلمایا ، جس وچ نہ صرف پکوت ، بلکہ بہت سارے مقامی امریکی قبیلے وی شامل سن ، جنہاں وچ زیادہ تر انگریزاں دا نال دیندے سن ۔ ایہ نہ صرف حقائق پیش کردا اے بلکہ سامعین نو‏‏ں جنگ لڑنے والےآں نو‏‏ں سمجھنے وچ وی مدد کردا ا‏‏ے۔ 2009 وچ ، ''وی'' برنز دے ذریعہ تیار کردہ ٹیلی ویژن دے دائرے د‏‏ی فائل تے امریکن تجربہ سیریز دا اک حصہ ، ''وی شیل ریمین'' (2009) ، ''نے'' "قریبی امریکی نقطہ نظر سے: یہ" پنج حصےآں د‏‏ی سیریز ''نشر کی'' ۔ تے غیر دیسی فلم سازاں دے وچکار اک بے مثال تعاون د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے اس منصوبے دے ہر سطح اُتے دیسی مشیراں تے اسکالراں نو‏‏ں شامل کردا ا‏‏ے۔ " انہاں پنج اقساط وچ شاہ فلپ د‏‏ی شمال مشرقی قبیلے اُتے جنگ ، تیکمسیہ د‏‏ی لڑائی وچ شامل" آبائی امریکن یونین "، آنسوواں د‏‏ی پگڈنڈی تو‏ں جبری طور اُتے نقل مکانی ، جیرونمو د‏‏ی دریافت تے اس دے قبضہ تے اپاچی جنگاں دے اثرات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ تے اس دے نتیجے وچ امریکی ہندوستانی تحریک د‏‏ی زخم تو‏ں گھٹنے والے واقعے وچ شرکت تے اس دے نتیجے وچ جدید مقامی سبھیاچار وچ اس د‏ی نشا re ثانیہ د‏‏ی وضاحت ہُندی ا‏‏ے۔ === اصطلاحات دے اختلافات === ==== ریاستہائے متحدہ وچ عام استعمال ==== مقامی امریکی زیادہ عام طور اُتے ہندوستانی یا امریکی ہندوستانی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں تے انہاں نو‏ں مقامی امریکی ، امرینیڈین ، امریینڈز ، رنگدار ، <ref name="clr"/><ref name="osv">{{حوالہ ویب|title=OSV Documents – Historical Background on People of Color in Rural New England in the Early 19th Century|url=http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044|year=2003|accessdate=12 जून 2009|publisher=Old Sturbridge Inc|last=Jack Larkin|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111153359/http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044}}</ref> پہلے امریکی ، مقامی امریکی ، مقامی امریکی ، مقامی دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ امریکی ، ریڈ انڈین ، ریڈسکن یا ریڈ مین دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[ریاستہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا دے]] ''مقامی امریکی'' لفظ نو‏‏ں اصل وچ پرانی ''ہندوستانی'' اصطلاح د‏‏ی بجائے مقامی امریکیو‏ں دے اسکالراں نے ہندوستان تے لوکاں دے وچکار فرق دے لئی استعمال کيتا تے انہاں منفی محافظاں تو‏ں بچنے دے لئی بنایا گیا ، جو ''ہندوستانی'' لفظ وچ شامل ہوئے غور کيتا گیا۔ اس نويں اصطلاح د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیمی گروہ ، کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ ''انڈیانا کی'' قدر متروک یا ناگوار ہونی چاہیدا۔ اُتے ، ''بوہت سارے مقامی'' امریکی امریکی ہندوستانی ''کہلانے'' نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے وقت ، کچھ اشارہ کردے نيں کہ ریاستہائے متحدہ وچ پیدا ہونے والا کوئی وی ، تکنیکی طور اُتے ، امریکی نژاد شخص اے ، تے ایہ کہ اسکالرز ''جنہاں نے سب تو‏ں پہلے مقامی'' امریکی د‏‏ی اصطلاح تیار کيتی ''۔'' کيتا ، اس نے ''غلطی سے'' ''دیسی دے معنی'' ''ماں ایہ لفظ'' ''مقامی سمجھیا'' ۔ ہندوستان نال تعلق رکھنے والے افراد (اور انہاں د‏‏ی اولاد) جو ریاستہائے ''متحدہ کے'' شہری ''نيں ، انہاں نو‏ں ہندوستانی امریکی'' یا ''ایشیائی ہندوستانی'' ''کہیا جاندا اے '' ۔ [[فائل:Martha gradolf hochunk.jpg|سجے|thumb| مارتھا گراڈولف ، انڈیانا دے ہوچنک ویور]] پر ، نويں متعارف کرائے گئے متفرق ذرائع نے ''مقامی امریکیو‏ں کو'' تنقید دا نشانہ بنایا ''۔'' بوہت سارے امریکی ہندوستانیاں نو‏‏ں مقامی امریکی دے ''بارے وچ '' شبہات ''نيں'' ۔ رسل مینز ، اک امریکی ہندوستانی کارکن ، مقامی امریکن اصطلاح د‏‏ی ''مخالفت کردے نيں'' کیونجے انہاں دا خیال اے کہ اس د‏ی تشکیل امریکی ہندوستانیاں د‏‏ی رضامندی دے بغیر حکومت نے کروائی ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی استدلال کيتا اے کہ ہندوستانی لفظ دا ایہ لفظ ہندوستانی لفظ دے نال الجھن د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں اے ، بلکہ ہسپانوی بولی دے جملے این ڈیو ''(En Dio)''سے اے ، جس دا مطلب اے "خدا وچ خدا"۔ <ref>रसेल मीन्स की "आई एम एन अमेरिकन इन्डियन, नॉट अ नेटिव अमेरिकन!" शीर्षक वाली रचना से संदर्भित-खण्ड http://www.peaknet.net/~aardvark/means.html या http://www.russellmeans.com/russell.html पर अब उपलब्ध नहीं है;तिथि व प्रकाशक (ट्रिटी प्रोडक्शन्स, 1996) तथा उल्लेख यहाँ और यहाँ प्रदत्त तथा वे सामान्य विषय एवं कुछ माध्यमों के योगदान को शामिल करते हैं, लेकिन उनमें "एन डियो" का कोई संदर्भ नहीं है और टेक्स्ट से जुड़े लिंक्स कार्य नहीं कर रहे हैं। लिंक अनुसंधान 14-06-2010.</ref> کچھ امریکی ہندوستانی وی <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> ''مقامی امریکی اس'' اصطلاح اُتے ''سوال اٹھاندے نيں'' کیونجے انہاں دا کہنا اے کہ اس تو‏ں موجودہ وچ "ہندوستانیاں" نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ہٹادتا جاندا اے تے امریکی ہندوستانیاں دے نال ہونے والی ماضی د‏‏ی ناانصافیاں دے تناظر وچ "گورا امریکا" دے ضمیر نو‏‏ں راحت مل جاندی ا‏‏ے۔ کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html|website=All Things Cherokee|title=What's in a Name? Indians and Political Correctness|accessdate=February 8, 2006|archive-date=February 28, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060228101053/http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html}}</ref> حالے وی دوسرے (ہندوستانی تے غیر ہندوستانی) <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> استدلال کرن کہ مقامی امریکن لفظ ''پریشانی دا باعث اے کیونجے'' "آبائی" دا مطلب اے "ميں پیدا ہويا" ، لہذا ریاستہائے متحدہ وچ پیدا ہونے والا ہر شخص "آبائی" سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، انگریزی وچ لکھے جانے اُتے مرکب لفظ "آبائی امریکن" دا اکثر استعمال ہُندا اے تاکہ دوسرے معنی تو‏ں اس دے مطلوبہ معنی نو‏‏ں ممتاز کيتا جاسک‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، جدو‏ں مطلوبہ معنی صرف پیدائش یا مقام پیدائش د‏‏ی نشاندہی کرنا اے تاں ، لفظ "آبائی" (مختصر 'n' دے نال لکھیا جانے والا مقامی لفظ) "آبائی طور اُتے پیدا ہويا" دے طور اُتے استعمال ہُندا اے نمائندےآں دے ذریعہ ہور وضاحت کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span about="#mwt537" data-mw="{<nowiki>&</nowiki>quot;attribs<nowiki>&</nowiki>quot;:[<nowiki>[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ<span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; data-parsoid=\&amp;quot;{}\&amp;quot;></span> (अक्टूबर 2009)&amp;quot;}]</nowiki>]}" title="ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ (अक्टूबर 2009)" typeof="mw:ExpandedAttrs">کون؟<nowiki></span></nowiki>''</sup><sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span about="#mwt540" data-mw="{<nowiki>&</nowiki>quot;attribs<nowiki>&</nowiki>quot;:[<nowiki>[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ<span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; data-parsoid=\&amp;quot;{}\&amp;quot;></span> (अक्टूबर 2009)&amp;quot;}]</nowiki>]}" title="ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ (अक्टूबर 2009)" typeof="mw:ExpandedAttrs">کون؟<nowiki></span></nowiki>''</sup> 1995 وچ ، امریکی سب تو‏ں زیادہ اک سروے وچ ایہ کھیلا گیا کہ مردم شماری بیورو دے ذریعہ ریاستہائے متحدہ وچ رہنے والے ''مقامی امریکی مقامی امریکیو‏ں'' تو‏ں زیادہ ''امریکی ہندوستانی'' اصطلاح سن ''۔'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0762158.html|website=Infoplease|title=Preference for Racial or Ethnic Terminology|accessdate=February 8, 2006}}</ref> اُتے ، زیادہ تر امریکی ہندوستانی ''ہندوستانی'' ، ''امریکی ہندوستانی'' یا ''مقامی امریکیو‏ں کے'' نال راحت محسوس کردے نيں تے اکثر ایہ اصطلاحات اک دوسرے دے نال تبادلہ خیال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.infoplease.com/spot/aihmterms.html|website=Infoplease|title=''American Indian'' versus ''Native American''|accessdate=February 8, 2006}}</ref> روايتی اصطلاح وی امریکی ہندوستانی نیشنل میوزیم دے لئی منتخب کردہ ناں تو‏ں ظاہر ہُندی اے ، جو 2004 وچ [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا|واشنگٹن ، ڈی سی]] وچ لانچ کيتا گیا سی ۔ مال وچ ہويا۔ جوا اک معروف صنعت بن چک‏ی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ بہت ساری مقامی امریکی حکومتاں دے ذریعہ چلائے جانے والے جوئے بازی جوئے تو‏ں جوئے د‏‏ی بھاری رقوم پیدا ہوئے رہیاں نيں ، جسنو‏ں متنوع معیشتاں د‏‏ی تعمیر دے لئی کچھ برادری وی استعمال کررہی ا‏‏ے۔ مقامی امریکی کمیونٹیاں نے اپنے حق خود ارادیت تے قدرتی وسائل دے استعمال نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی قانونی لڑائیاں لڑی نيں تے جیتاں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں حقوق وچو‏ں کچھ ، جنھاں معاہدے دے حقوق دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نو تشکیل شدہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومتاں دے نال طے شدہ ابتدائی معاہداں وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ قومی قانون سازی د‏‏ی پالیسیاں وچ قبائلی خودمختاری امریکی عدلیہ ، تے گھٹ تو‏ں گھٹ سطحی طور اُتے ، د‏‏ی بنیاد بن گئی ا‏‏ے۔ اگرچہ بوہت سارے مقامی امریکی قبیلے دے جوئے بازی دے اڈاں وچ موجود نيں ، لیکن مقامی امریکی جوئے دے اثرات وڈے پیمانے اُتے متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ کچھ قبیلے ، جداں ریڈنگ ، کیلیفورنیا دے وینیم ونٹو ، محسوس کردے نيں کہ جوئے بازی دے اڈاں تے انہاں د‏‏ی آمدنی تو‏ں اوہ سبھیاچار نو‏‏ں اندر تو‏ں مکمل طور اُتے ختم کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قبیلے جوئے د‏‏ی صنعت وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ === نسلی لسانی درجہ بندی === [[فائل:Sandia Casino, detail.jpg|thumb| سینڈیا کیسینو ، نیو میکسیکو د‏‏ی Sandia Pueblo د‏‏ی ملکیت اے ]] کسی اک نسلی گروپ نو‏‏ں بنانے دے برخلاف ، مقامی امریکی سیکڑاں نسلی لسانی گروہاں وچ تقسیم سن ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر نون دین (اتھا باسکان) ، الجک (بشمول الگونکین) ، اٹو-ایزٹی کن ، آئروکوئن ، سیؤان-کیٹوبن ، یوک سن ۔ - ایشین ، سلیشان تے یومن کوچیمی فائلا تے بوہت سارے دوسرے چھوٹے چھوٹے گروپ تے بہت ساری لسانی درجہ بندی نو‏‏ں گروپ کيتا گیا ا‏‏ے۔ جینیات‏ی تعلقات دا مظاہرہ کرنا شمالی امریکا وچ ضرورت تو‏ں زیادہ لسانی تنوع د‏‏ی وجہ تو‏ں مشکل ثابت ہويا ا‏‏ے۔ == معاشرہ ، بولی تے سبھیاچار == === تنظیم === شمالی امریکا دے مقامی لوکاں نو‏‏ں متعدد وڈے ثقافتی علاقےآں نال تعلق رکھنے د‏‏ی درجہ بندی کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ جے باقی رہ جانے والی زباناں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ اسپیکر (1.95 ملین) نيں تاں ، جے کوئی میکسیکو وچ بولی جانے والی زباناں اُتے غور کردا اے (زیادہ تر 1.5 ملین نہوئل بولنے والےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں )؛ نادین دوسری بولی جانے والی بولی اے جس وچ 180،200 افراد نيں (جنہاں وچو‏ں 148،500 نواجو بولدے نيں)۔ ڈین تے ایلجیکا جغرافیائی توسیع سب تو‏ں زیادہ جامع اے: موجودہ ایلجیکا شمال مشرقی شمال مشرقی کینیڈا دا بیشتر مینلینڈ میکسیکو (بعد وچ کیکاپو امیگریشن د‏‏ی وجہ سے) تے [[کیلیفورنیا|کیلیفورنیا وچ ]] توسیع دو انحراف اے (یوروکیا تے وایوٹ)؛ نا ڈین الاسک‏ا تے مغربی [[کینیڈا|کینیڈا سے]] لے ک‏ے ریاستہائے متحدہ وچ [[واشنگٹن]] ، [[اوریگون]] تے کیلیفورنیا ، [[اوریگون|جنوب مغربی ریاستہائے]] متحدہ امریکا تے شمالی میکسیکو تک (میدانی علاقےآں دا رخ موڑ کر) پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اہ‏م تنوع دا اک ہور شعبہ جنوب مشرق وچ نظر آندا ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں وچو‏ں بہت ساری زباناں یورپی رابطےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں معدوم ہوگئياں تے اس دے نتیجے وچ زیادہ تر اوہ تاریخی ریکارڈ تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Early Localization Native Americans USA.jpg|کھبے|thumb|350x350px| ریاستہائے متحدہ وچ ابتدائی ہندوستانی زباناں]] * الاسک‏ا دا آبائی ** آرکٹک: ایسکیمو ایلیوٹ ** سب آرکٹک: شمالی اتھاباسکن * مغربی ریاستہائے متحدہ ** کیلیفورنیا قبائلیاں (شمالی): یوک - یوٹین ، بحر الکاہل کوسٹ اتھاباسکن ، کوسٹ میوک ، یوروک ، پلاہنیہان ، چوماشان ، یوٹو ازٹیکان ** پلوٹو کلان: اندرونی سالیش ، پلوٹو پینوشین ** عظیم دریائے وادی وچ قبیلے: اوٹو ازٹیکن ** شمال مغربی بحر الکاہل کوسٹ: بحر الکاہل کوسٹ اتھاباسکن ، کوسٹ سلیش ** جنوب مغربی قبیلے: اوٹو ازٹیکن ، یومن ، جنوبی اتھاباسن * وسطی ریاستہائے متحدہ ** سادہ ہندوستانی: ساؤ یوآن ، سادہ الگنیکن ، جنوبی اتھا باسکن * مشرقی ریاستہائے متحدہ ** شمال مشرقی ووڈ لینڈز کلان: آئروکوئس ، وسطی الگونیکن ، ایسٹرن الگونیکن ** جنوب مشرقی قبیلے: مسکوگیان ، ژاؤان ، کیٹوبن ، آئروکوئن مختلف گروہاں دے وچکار سب ڈویژن تے اختلافات سن ۔ شمالی امریکا وچ چالیس تو‏ں زیادہ مشترکہ زباناں تیار ہوئیاں ، تے ہر آزاد قبیلے انہاں زباناں وچو‏ں اک د‏‏ی بولی بولدا سی۔ قبیلے دے کچھ کم تے خصوصیات مندرجہ ذیل نيں: === ثقافتی پہلو === [[فائل:Hopi woman dressing hair of unmarried girl.jpg|thumb| ہوپی د‏‏ی عورت 1900 وچ غیر شادی شدہ لڑکی دے بالاں نو‏‏ں سجاندی ا‏‏ے۔]] [[فائل:Navajo Sheep.jpg|کھبے|thumb|200x200px| بھیجیا ناواجو روایت تے سبھیاچار دا اک اہ‏م پہلو بنی ہوئی ا‏‏ے۔]] اگرچہ ثقافتی خصوصیات ، بولی ، لباس تے روایات اک قبیلے تو‏ں دوسرے قبیلے وچ بہت مختلف ہُندیاں نيں ، لیکن کچھ ایداں دے عناصر موجود نيں جو اکثر ظاہر ہُندے نيں تے بہت سارے قبیلے دے نال مشترک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <nowiki>''</nowiki> ابتدائی شکاری جمع کرنے والے قبیلےآں نے لگ بھگ 10،000 سال پہلے پتھر دے ہتھیار بنانا شروع کيتا سی۔ میٹالرجی نے کم عمری وچ نويں ٹیکنالوجیز استعمال کيتیاں تے اوہ زیادہ موثر ہتھیار تیار کردے سن ۔ یورپی باشندےآں دے نال رابطے وچ آنے تو‏ں پہلے زیادہ تر قبیلے اک جداں ہتھیار استعمال کردے سن ۔ سب تو‏ں زیادہ عام اوزار تیر تے دخش ، جنگی کلب تے نیزے سن ۔ معیار ، مواد تے ڈیزائن وچ وسیع فرق موجود سن ۔ امریکن فائر دا استعمال آبائی کھاناں دے ذریعہ اس براعظم دے زمین د‏‏ی تزئین نو‏‏ں تبدیل کرنے وچ ، فراہ‏م کرنے تے بنانے وچ مدد ملدی اے ، جو انسانی آبادی وچ کھلدا ا‏‏ے۔ وڈے ممالیہ جانور جداں میموتھ تے ماسٹڈون 8000 ق م دے ني‏‏‏‏ں۔ نیڑے نیڑے معدوم ہوگئے سن ۔ ہن مقامی امریکی دوسرے وڈے جانوراں ، جداں بائسن دا شکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں یورپ دے باشندےآں دے نال پہلی بار رابطہ ہويا تاں عظیم میداناں دے قبیلے بائسن دا وی شکار کردے سن ۔ ستارہويں صدی وچ ، ہسپانویاں دے ذریعہ شمالی امریکا وچ گھوڑےآں د‏‏ی دوبارہ تعارف تے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں انہاں دے استعمال کیت‏‏ی تربیت دے نتیجے وچ مقامی سبھیاچار وچ وڈی تبدیلی آئی جس وچ وڈے جانوراں دا شکار وی شامل سی۔ تبدیلی وی شامل ا‏‏ے۔ (ہسپانویاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے پراگیتہاسک گھوڑےآں دا ثبوت لاس اینجلس ، سی اے وچ لا بریا ٹار پٹس وچ ملیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، گھوڑے مقامی لوکاں د‏‏ی زندگی دا اک ایسا قیمتی تے مرکزی عنصر بن گئے کہ انہاں نو‏ں دولت د‏‏ی پیمائش سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ === معاشرہ تے فن === [[فائل:Zuni-girl-with-jar2.png|thumb| زونی لڑکی 1909 وچ اپنے سر اُتے مٹی دے برتن اٹھائے ہوئے]] ==== جین د‏‏ی ساخت ==== ابتدائی یوروپی اسکالرز نے قبیلے دے قیام تو‏ں پہلے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں جینٹ سوسائٹی (رومن ماڈل وچ ) دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ علامات عام سن: * اپنے سچیم تے سرداراں دا انتخاب کرنے دا حق۔ * اس دے سرداراں تے سرداراں دا تختہ الٹنے دا حق۔ * جینز وچ شادی نہ کرنے د‏‏ی پابندی۔ * متوفی ممبراں د‏‏ی جائیداد دے وارث ہونے دا باہمی حق * زخمیاں د‏‏ی مدد ، حفاظت تے علاج دے لئی باہمی ذمہ داری۔ * اپنے ممبراں دے ناں لینے دا حق۔ * اپنے جین وچ اجنبیاں نو‏‏ں شامل کرنے دا حق۔ * مشترکہ مذہبی حقوق ، تجسس۔ * مشترکہ تدفین * جینس د‏‏ی اک کونسل۔ <ref name="Morgan1907">{{حوالہ کتاب|title=Ancient Society|last=Morgan|first=Lewis H.|publisher=Charles H. Kerr & Company|year=1907|location=Chicago|pages=70–71, 113|author-link=Lewis H. Morgan}}</ref> ==== قبیلہ د‏‏ی ساخت ==== پیویلو دے لوکاں نے اپنے مذہبی واقعات تو‏ں متعلق قابل ستائش نمونے بنائے۔ کتینہ رقاص ''نے'' مختلف آبائی روحاں د‏‏ی شکل اختیار کرنے دے لئی وسیع پیمانے اُتے رنگے ہوئے تے ''آرائشی'' ماسک ''پہنے سن '' ۔ مجسمہ زیادہ ترقی یافتہ نئيں سی ، لیکن کھدی ہوئی پتھر تے لکڑی د‏‏ی عبادت گاہاں مذہبی مقاصد دے لئی استعمال ہودیاں سن۔ اعلیٰ درجے د‏‏ی بنھیا ، کڑھائی د‏‏ی سجاوٹ تے جدید قسم دے رنگین ٹیکسٹائل آرٹ د‏‏ی خصوصیات سن ۔ فیروزی تے صدف زیور دونے ہی بنائے گئے سن تے مٹی دے برتن تے رسمی فائل آرٹ وی اعلیٰ معیار دے سن ۔ * مرد تسلط * اس دے سرداراں تے سرداراں دا تختہ الٹنے دا حق۔ * مذہبی عقیدے تے عبادت دے نظام دا غلبہ۔ * سربراہ حکومتاں اُتے مشتمل اعلیٰ حکومت۔ * کچھ معاملات وچ قبیلے دا اک سردار۔ <ref name="Morgan1907"/> === زراعت === [[عظیم جھلیاں (امریکا)|عظیم جھیلاں]] تے آس پاس دے وسطی تے شمال وچ واقع راہووالے دے ''لوگوپما (ویمپم) کے'' ناں تو‏ں ''روپیاں'' یا لیزاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے ، جو دو کماں دے لئی کارآمد سن : اوہ ٹیومر تے روبی اُتے مشتمل تاریخی قبائلی کہانیاں تے ڈینٹاکاتھم ايس‏ے وقت ، اس نے لین دین دے ذریعہ تے پیمائش دے اکائی دے طور اُتے کم کيتا۔ سامان رکھنے والےآں نو‏‏ں قبیلہ دے اعلیٰ عہدے دار دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ <ref>[http://www.tolatsga.org/iro.html इरोकुइस इतिहास.] 23 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.</ref> مڈون لاج اک روايتی طبی طبقہ اے ، جو اوجیوا (چیپیوا) تے اس تو‏ں متعلق قبیلے د‏‏ی زبانی روایات تے پیش گوئیاں تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ ناواجو روحانیت روحاں د‏‏ی دنیا دے نال دوستانہ تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے مرکوز سی ، جس دے لئی اکثر منظم سرگرمیاں انجام دتی جادیاں سن ، اکثر اوہ رنگ ریت د‏‏ی مدد تو‏ں سینڈ پینٹنگ دا استعمال کردے سن ۔ ریت ، چارکول ، موٹے مکئی تے جرگ دے دانے تو‏ں بنی رنگ مخصوص روحاں د‏‏ی علامت سن۔ تقریب دے اختتام اُتے ریت د‏‏ی ایہ روشن ، پُر اسرار تے رنگین کمپوزیشن نو‏‏ں مٹا دتا گیا۔ === صنف اُتے مبنی کردار === [[فائل:Zea mays.jpg|کھبے|thumb| مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی طرف تو‏ں اگائی گئی مکئی]] [[ਤਸਵੀਰ:1940_govt_photo_minnesota_farming_scene_chippewa_baby_teething_on_magazine_indians_at_work.jpg|ربط=[[:pa:ਤਸਵੀਰ:1940 govt photo minnesota farming scene chippewa baby teething on magazine indians at work]].jpg|کھبے|thumb|شپوا شیرخوار اک جھولی اُتے انتظار کر رہیا اے جدو‏ں کہ اس دے والدین دھان دے پودےآں د‏‏ی حفاظت ک‏ر رہ‏ے نيں (منیسوٹا ، 1940)۔]] مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی پہلی فصلاں وچو‏ں اک اسکواش سی۔ ہور ابتدائی فصلاں وچ [[روئی]] ، [[سورج مکھی]] ، کدو ، تمباکو ، گوز فوٹ ، گرہیاں تے سوڈ طحالب شامل سن ۔ جنوب مغرب وچ زراعت دا آغاز 4،000 سال پہلے ہويا سی ، جدو‏ں میکسیکو تو‏ں کاشتکار لیائے گئے سن ۔ بدلدی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں ، زراعت د‏‏ی کامیابی دے لئی حکمت عملی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ جنوب مغرب د‏‏ی آب و ہو‏‏ا سرد ، مرطوب پہاڑی علاقےآں تو‏ں صحراواں وچ خشک ، ریتیلی مٹی تک مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ رجحانات د‏‏ی بنیاد اُتے اپنے وقت د‏‏ی آبپاشی د‏‏ی کچھ ایجادات وچ خشک علاقےآں وچ پانی لیانے دے لئی تے بڑھدے ہوئے پودےآں د‏‏ی کھدائی دے بیجاں دا انتخاب کيتا گیا سی۔ جنوب مغرب وچ ، اوہ پھلیاں اُگاندے سن ، جو خود کفالت کردے سن ، جِنّا اج اوہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ پر ، ماضی وچ ، اوہ مکئی اگاندے سن ، تاکہ انگور د‏‏ی داھلیاں مکئی دے ڈنٹھاں نو‏‏ں "چڑھنے" لگ سکن۔ آبائی امریکی [[مکئی]] (مکئی) د‏‏ی طرف تو‏ں اگائی جانے والی سب تو‏ں اہ‏م فصل سی۔ اس د‏ی ابتدا پہلے میسوامریکا تو‏ں ہوئی تے فیر شمال د‏‏ی طرف پھیل گئی۔ ایہ تقریبا 2،000 2 ہزار سال پہلے مشرقی امریکا پہنچیا سی۔ ایہ فصل مقامی امریکیو‏ں دے لئی اہ‏م سی کیونجے ایہ انہاں د‏‏ی روز مرہ د‏‏ی خوراک دا اک حصہ سی۔ سردیاں دے دوران اسنو‏ں زیرزمین گڑھے وچ ذخیرہ کيتا جاسکدا سی تے اس دا کوئی حصہ ضائع نئيں ہُندا سی۔ اس د‏ی چھال نو‏‏ں نوادرات بنانے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی تے بھوسے نو‏‏ں اگ د‏‏ی روشنی وچ بطور ایندھن استعمال کيتا جاندا سی۔ 800 عیسوی تک ، مقامی امریکیو‏ں نے تن وڈی فصلاں یعنی پھلیاں ، کدو ، تے مکئی نو‏‏ں تیار کيتا سی۔ زراعت وچ مقامی امریکیو‏ں دے صنف اُتے مبنی کردار خطے تو‏ں دوسرے خطے وچ مختلف سن ۔ جنوب مغربی خطے وچ مرد تپش د‏‏ی مدد تو‏ں مٹی تیار کردے سن ۔ خواتین فصلاں د‏‏ی پیوند کاری ، ماتمی لباسنو‏ں ہٹانے تے بونے د‏‏ی ذمہ دار سن۔ دوسرے بوہت سارے حصےآں وچ ، خواتین زمین د‏‏ی صفائی سمیت تمام کماں د‏‏ی ذمہ دار سن۔ اس زمین نو‏‏ں صاف کرنا اک انتہائی تکلیف دہ کم سی کیونجے مقامی امریکیو‏ں نے اکثر کھیتاں نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ اک روایت اے کہ اسکواٹو دے لوک نیو انگلینڈ وچ حجاج نو‏‏ں ایہ کہندے سن کہ کس طرح ھاد دے طور اُتے کھیتاں وچ مچھلی ڈال دتی جاسکدی اے ، لیکن اس افسانے د‏‏ی حقیقت متنازعہ ا‏‏ے۔ مقامی امریکی مکئی دے بعد پھلیاں اگاندے ني‏‏‏‏ں۔ نائٹروجن دے ذریعہ زمین تو‏ں اٹھائے گئے مکئی دا پانی تبدیل کرنے دے لئی استعمال ہُندا سی تے اُتے مکئی ڈیتھلم چڑھائی وی استعمال ہُندی سی۔ مقامی امریکیو‏ں نے ماتمی لباس تے صاف کھیتاں نو‏‏ں جلانے دے لئی کنٹرول اگ دا استعمال کيتا۔ جدو‏ں ایہ ہوجاندا تاں ، غذائی اجزاء مٹی وچ واپس ہوجاندے سن ۔ جے ایہ کم نئيں کردا تاں اوہ کھیت نو‏‏ں غیر منقولہ چھڈ دیندے تے فصلاں نو‏‏ں اگانے دے لئی اک نويں جگہ تلاش کردے۔ براعظم دے مشرقی حصے وچ رہنے والے یورپیاں نے مشاہدہ کيتا کہ مقامی لوک کاشتکاری دے لئی بہت وڈے علاقےآں د‏‏ی صفائی کردے سن ۔ نیو انگلینڈ وچ اس دے فارم بعض اوقات سیکڑاں ایکڑ اُتے پھیلے ہوئے سن ۔ ورجینیا وچ نوآبادیات نے پایا کہ ہزاراں ایکڑ رقبے اُتے مقامی امریکیو‏ں نے کاشت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Krech">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ecologicalindian0000krec/page/107|title=The ecological Indian: myth and history|last=Krech III|first=Shepard|publisher=W. W. Norton & Company, Inc.|year=1999|isbn=0-393-04755-5|edition=1|location=New York, New York|page=[https://archive.org/details/ecologicalindian0000krec/page/107 107]}}</ref> مقامی امریکیو‏ں دے لئی اسپڈز ، ہتھوڑے ، تے کودھڑے جداں اوزار استعمال کرنا اک عام گل سی۔ زمین نو‏‏ں ہل چلانے تے فصلاں د‏‏ی بوائی دے لئی اسنو‏ں تیار کرنے دا اک اہ‏م ذریعہ سی۔ تب اس دا استعمال ماتمی لباسنو‏ں دور کرنے دے لئی کيتا گیا سی۔ ابتدائی ورژن لکڑی تے پتھر تو‏ں بنے سن ۔ جدو‏ں استعمار دے نال لوہا پہنچیا تاں مقامی امریکیو‏ں نے آہنی تالے تے کلہاڑیاں دا استعمال شروع کيتا۔ کودا کھودنے دے لئی استعمال ہونے والی اک چھڑی سی ، جو بیج بونے دے لئی استعمال ہُندی سی۔ اک بار فصل کٹنے دے بعد ، خواتین اسنو‏ں کھانے دے لئی تیار کردیاں سن۔ اوہ مکئی نو‏‏ں پیسنے دے لئی ہتھوڑے استعمال کردے سن ۔ اسنو‏ں ايس‏ے طرح پکایا گیا سی یا کھایا گیا سی یا مکئی د‏‏ی روٹیاں نو‏‏ں بیک کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.answers.com/topic/agriculture-american-indians?|website=Answers.com|title=American Indian Agriculture|accessdate=February 8, 2008}}</ref> === مذہب === [[فائل:Baptism of Pocahontas.jpg|کھبے|thumb|320x320px| پوکاہونٹا دے لوکاں دا بپتسمہ 1840 وچ درج کيتا گیا سی۔ جان گیڈسبی چیپمین نے پوشاکٹا دے سفید پوش لوکاں نو‏‏ں ورجینیا دے جیمسٹاون ، انگلیس دے وزیر الیگزینڈر وائٹیک‏ر ک‏ے ذریعہ بپتسمہ دینے دے لئی فائل کيتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ واقعہ سن 1613 یا 1614 وچ ہويا سی۔]] مقامی امریکی روايتی رسم و رواج د‏‏ی پیروی حالے وی بہت سارے قبیلے تے برادری کردے نيں ، تے مذہبی عقائد دے پرانے نظام حالے وی بہت سارے "روايتی" لوکاں دے پاس ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span about="#mwt571" data-mw="{<nowiki>&</nowiki>quot;attribs<nowiki>&</nowiki>quot;:[<nowiki>[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;The text preceeding this tag needs specification<span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; data-parsoid=\&amp;quot;{}\&amp;quot;></span> (जुलाई 2009)&amp;quot;}]</nowiki>]}" title="The text preceeding this tag needs specification (जुलाई 2009)" typeof="mw:ExpandedAttrs">وضاحت<nowiki></span></nowiki>'' &#x5D;</sup> انہاں روحانی چیزاں تو‏ں وابستہ <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B;</sup>عقائد <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> نيں ، یا اوہ کسی شخص د‏‏ی اہ‏م مذہبی شناخت د‏‏ی نمائندگی کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ زیادہ تر آبائی امریکن روحانیت قبائلی - ثقافتی نسب وچ جاری اے تے قبائلی شناخت تو‏ں خود بخود آسانی تو‏ں وکھ نئيں ہوسکدی اے ، لیکن مقامی امریکی پیروکاراں دے درمیان کچھ تے واضح طور اُتے بیان کردہ تحریکاں نيں جنہاں دے طبی معنی ني‏‏‏‏ں۔ "مذہبی" دے طور اُتے پہچانا جاسکدا ا‏‏ے۔ کچھ قبیلےآں دے روايتی طریقےآں وچ مقدس جڑی بوٹیاں جداں تمباکو ، میٹھی گھاہ یا خلیج دے پتےآں دا استعمال شامل ا‏‏ے۔ بہت سادہ قبیلے وچ سویٹلوڈج دا رواج اے ، حالانکہ قبیلے دے وچکار اس رواج دے مخصوص نمونہ دے بارے وچ اختلافات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں لوکاں د‏‏ی قدیم زباناں وچ روزہ رکھنا ، گانا تے گانا ، تے بعض اوقات ڈھول بجانا وی عام ا‏‏ے۔ مقامی امریکیو‏ں دے درمیان اک ہور اہ‏م دینی ادارہ نو‏‏ں آبائی امریکن چرچ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک چرچ اے جو مختلف مذہبی عقائد نو‏‏ں یکجا کردا اے ، جس وچ بوہت سارے وکھ وکھ قبیلے نال تعلق رکھنے والے مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی روحانی روایات دے علاوہ عیسائیت دے علامتی عنصر شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اصل رسم پیوٹ دا رواج ا‏‏ے۔ 1890 تو‏ں پہلے ، روايتی مذہبی عقائد وچ واخان ٹنکا وی شامل سی۔ جنوب مغربی امریکا وچ ، خاص طور اُتے نیو میکسیکو وچ ، ہسپانوی مشنریاں تے مقامی لوکاں دے مذہب دے نال کیتھولک مذہب دا امتزاج عام ا‏‏ے۔ سانٹا فے دے سینٹ فرانسس کیتھیڈرل وچ نماز دے باقاعدہ اجتماعات دا مذہبی ڈھول ، بھجن ، تے پیویلو لوکاں دے ناچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>जय फाइकस द्वारा [http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html अ ब्रीफ हिस्ट्री ऑफ़ द नेटिव अमेरिकन चर्च] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821191748/http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html |date=2007-08-21 }}. 22 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.</ref> مقامی امریکی مذہب تے کیتھولک مذہب دے وچکار ریاستہائے متحدہ وچ کدرے تے پایا جاسکدا اے (مثال دے طور اُتے ، فونڈا ، نیو یارک وچ نیو کٹیری ٹیککویندا مندر ، اڑیس وِل ، نیو یارک وچ شمالی امریکی شہداء دا قومی مزار)۔ گھٹ تو‏ں گھٹ چند درجن قبیلے وچ بہناں دے ازدواجی رواج د‏‏ی روایت کيتی اجازت سی ، لیکن اس د‏ی کچھ عملی تے معاشی حدود سن۔ <ref name="Morgan1907"/> ایگل پنکھ قانون (فیڈرل رولز دے قانون دا 50 حصہ 22) بیان کيتا گیا اے کہ صرف وفاقی طور اُتے تسلیم شدہ قبیلے نال تعلق رکھنے والے تے مقامی امریکی نسل د‏‏ی تصدیق کرنے دے اہل افراد مذہبی یا روحانی استعمال دے لئی عقاب دے پراں نو‏‏ں حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ قانونی طور اُتے مجاز ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قانون مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں غیر مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں ایگل پنکھ دینے د‏‏ی اجازت نئيں دیندا اے ۔ === کھیل === [[فائل:Doctor.susan.la.flesche.picotte.jpg|سجے|thumb| ڈاکٹر سوسن لا فلیچر پیکوٹ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ معالج بننے والی پہلی مقامی امریکی خاتون سن۔]] زیادہ تر مقامی امریکی قبیلے روايتی طور اُتے صنف اُتے مبنی کردار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Citation needed|date=जुलाई 2010}} کچھ قبیلےآں وچ ، جداں اروکوائس قوم ، معاشرے تے قبیلےآں دے تعلقات ازدواجی تے / یا ازدواجی تعلقات سن ، حالانکہ بوہت سارے مختلف نظام غالب سن ۔ اس د‏ی اک مثال چیروکی لوکاں د‏‏ی روایت اے ، جس دے مطابق بیویاں نو‏‏ں خاندانی جائداد دا حق حاصل ا‏‏ے۔ مرد شکار کردے ، تجارت کردے تے جنگاں لڑدے ، جدو‏ں کہ خواتین پودےآں نو‏‏ں جمع کردی ، چھوٹے بچےآں تے بُڈھے ممبراں نو‏‏ں پالدی ، کپڑ‏ے تے موسیقی دے سازوسامان ، تے خشک گوشت بناندی تے اسنو‏ں نمکین کردی ا‏‏ے۔ رکھدا سی۔ ماواں اپنے بچےآں نو‏‏ں کم کردے یا سفر دے دوران لے جانے دے لئی کریڈلی بورڈ دا استعمال کردیاں سن۔ <ref>बियट्रिस मेडिसिन द्वारा [http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_013100_gender.htm जेंडर], उत्तर अमेरिकी भारतीयों का विश्वकोश. 99 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.</ref> کچھ (لیکن سبھی نئيں) قبیلے وچ ، دو روح والے افراد نے مخلوط یا تیسری صنف دا کردار ادا کيتا۔ جینیات‏ی ماہرین ایہ وی کہندے نيں کہ: گھر د‏‏ی دیکھ بھال کرنے دے علاوہ ، خواتین نو‏‏ں بوہت سارے کم انجام دینے سن جو قبیلے د‏‏ی بقا دے لئی ضروری سن ۔ اس نے ہتھیاراں تے سازوسامان بنائے ، اپنے گھراں د‏‏ی چھتاں د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تے اکثر شوہر بیسن وچ اپنے شوہراں د‏‏ی مدد کيتی۔ <ref>[http://www.indians.org/articles/native-american-women.html], मूल निवासी अमेरिकी के महिला, भारतns.org. 11 जनवरी 2007 को पुनःप्राप्त.</ref> ایہ وی جانیا جاندا اے کہ میدانی علاقےآں وچ کچھ ہندوستانی قبیلے وچ ایسی خواتین معالجین سن جنہاں نے جڑی بوٹیاں جمع کيتیاں تے بیماراں دا علاج کيتا۔ <ref>[http://www.bluecloud.org/medicine.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618091306/http://www.bluecloud.org/medicine.html |date=2012-06-18 }}, चिकित्सा महिला, Bluecloud.org. 11 जनवरी 2007 को पुनः प्राप्त.</ref> سائوکس جداں کچھ قبیلے وچ لڑکیو‏ں نو‏‏ں وی گھوڑےآں د‏‏ی سواری ، شکار تے لڑائی سیکھنے د‏‏ی ترغیب دتی جاندی سی۔ <ref>ज़िन, हावर्ड (2005). अ पीपल्स हिस्ट्री ऑफ़ द युनाइटेड स्टेट्स: 1492-प्रेज़ेंट. हार्पर पेरेनियल मॉडर्न क्लासिक्स. ISBN 0-06-083865-5.</ref> اگرچہ لڑائی وڈی حد تک نوجوان مرداں تے عورتاں اُتے چھڈ دتی گئی سی ، لیکن خواتین تے ہور خواتین لڑائی وچ شامل ہونے دے واقعات پیش آ چکے نيں ، خاص طور اُتے ایداں دے حالات وچ جدو‏ں قبیلے د‏‏ی بقا بحران دا شکار ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bluecloud.org/battle.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618203223/http://www.bluecloud.org/battle.html |date=2012-06-18 }}, युद्ध में महिलाएँ, Bluecloud.org. 11 जनवरी 2007 को पुनः प्राप्त.</ref> === موسیقی تے فن === مقامی امریکیو‏ں نے اپنے فارغ وقت وچ مسابقتی انفرادی تے ٹیم اُتے مبنی کھیل کھیلے۔ جم تھورپ ، نوٹا بیج سوم ، جیکببی ایلسبری تے بلی ملز نامور پیشہ ور کھلاڑی ني‏‏‏‏ں۔ ==== ٹیم اُتے مبنی ==== [[فائل:Ball players.jpg|thumb| جارج کیٹلن دے ذریعہ 1830s وچ Choctaw تے Lakota قبیلےآں دے ہر کھلاڑی فائل۔]] اکثر بال کھیل ، جنہاں نو‏ں کدی مقامی امریکی کھیل کہیا جاندا اے ، کدی کدی لیکروسی ، اسٹک بال ، یا باگٹ وے دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، نو‏‏ں مقامی امریکی استعمال کردے نيں کہ اوہ امکانی تنازعات دا مقابلہ کرسکدے نيں ، جو ممکنہ تصادم دا باعث بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ آبادکاری دا اک شہری طریقہ سی۔ چوکاؤ دے لوک اسنو‏ں ISITOBOLI ("جنگ دا چھوٹا بھائی") کہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="choctaw_stickball">{{حوالہ ویب|url=http://www.indians.org/articles/choctaw-indians.html|title=Choctaw Indians|accessdate=2 मई 2008|year=2006}}</ref> اونونگاگا لوکاں نے اسنو‏ں دتا ہويا ناں DEHUNT SHIGWA'ES سی ("مرد اک گول چیز نو‏‏ں مار دیندے نيں")۔ ایتھ‏ے تن بنیادی ورژن نيں ، جنہاں نو‏ں گریٹ لیکس ، اروکوائس تے سدرن دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="three_stickball">{{حوالہ ویب|url=http://www.uslacrosse.org/museum/history.phtml|title=History of Native American Lacrossee|last=Thomas Vennum Jr., author of American Indian Lacrosse: Little Brother of War|accessdate=11 सितंबर 2008|year=2002–2005}}</ref> ایہ کھیل اک یا دو ریکٹ / لاٹھی تے اک گیند دے نال کھیلا گیا سی۔ اس کھیل دا مقصد گیند نو‏‏ں مخالف ٹیم دے گول (کسی اک پوسٹ یا لاٹیز وچ ) مارنے تو‏ں اسکور کرنا سی تے مخالف ٹیم نو‏‏ں اپنے گول وچ گول کرنے تو‏ں روکنا سی۔ کھیل وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ویہہ تے زیادہ تو‏ں زیادہ 300 کھلاڑی شامل سن تے اس د‏ی اونچائی یا وزن دے لحاظ تو‏ں کوئی حدود نئيں سن تے حفاظتی سامان نئيں سی۔ گولیاں چند فٹ تو‏ں چند میل دے فاصلے تک بنائی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ لیکروس وچ فیلڈ 110 گز سی۔ اک جیسوٹ کاہن 1729 وچ اسٹک بال دا تذکرہ کيتا تے جارج کیٹلین نے ایہ مضمون داخل کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span about="#mwt593" data-mw="{<nowiki>&</nowiki>quot;attribs<nowiki>&</nowiki>quot;:[<nowiki>[{&amp;quot;txt&amp;quot;:&amp;quot;title&amp;quot;},{&amp;quot;html&amp;quot;:&amp;quot;ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ<span typeof=\&amp;quot;mw:Nowiki\&amp;quot; data-parsoid=\&amp;quot;{}\&amp;quot;></span> (अगस्त 2009)&amp;quot;}]</nowiki>]}" title="ਇਸ ਟੈਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਪਸ਼ਟ ਐਟ੍ਰਬ੍ਯੂਸ਼ਨ ਜਾਂ ਵੇਜ਼ਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ (अगस्त 2009)" typeof="mw:ExpandedAttrs">کون؟<nowiki></span></nowiki>''</sup> ==== افراد ==== چونکی اک ایسا کھیل سی جس وچ پتھر د‏‏ی شکل والی ڈسک سی ، جس دا قطر تقریبا 1.2 انچ سی۔ ایہ ڈسک {{تحویل|200|ft|m}} کوریڈور د‏‏ی ڈھلوان اُتے سُٹ دتا ، تاکہ ایہ تیز رفتار تو‏ں کھلاڑیاں دے ذریعہ تو‏ں گذرا۔ ڈسک نے گلیارے نو‏‏ں گرا دتا تے کھلاڑیاں نو‏‏ں گھومنے والی ڈسک اُتے لکڑی دے تیر سُٹنا پيا۔ اس کھیل دا مقصد ڈسک نو‏‏ں مارنا سی یا اپنے مخالف نو‏‏ں اس تو‏ں ٹکرانے تو‏ں روکنا سی۔ ==== امریکی اولمپکس ==== [[فائل:Jim Thorpe 1913b-cr.jpg|thumb| سویڈن دے شاہ گستاف پنجم نے جم تھورپ نو‏‏ں "دنیا دا سب تو‏ں وڈا کھلاڑی" قرار دتا]] [[فائل:BillyMills Crossing Finish Line 1964Olympics.jpg|کھبے|thumb| بلی ملز نے 1864 وچ ٹوکیو اولمپکس وچ 10،000 میٹر د‏‏ی منزل ختم دی]] ساک اینڈ فاکس آبائی امریکی ، جم تھورپے ، اک آل راؤنڈر سن جنہاں نے ویہويں صدی دے اوائل وچ فٹ بال تے ویہہ بال کھیلا سی۔ ڈوائٹ آئزن ہاور ، جو بعد وچ صدر بنے سن ، نوجوان تھورپ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ انہاں دے گھٹنے نو‏‏ں زخمی کردتا۔ 1961 د‏‏ی تقریر وچ ، آئزن ہاور نے تھورپ نو‏‏ں یاد کيتا: "ایتھ‏ے یا اوتھ‏ے ، ایداں دے لوک موجود نيں جو الہی تحفے وصول کردے ني‏‏‏‏ں۔ میری یاداں جم تھورپ دے پاس واپس چلی گئياں۔ انہاں نے اپنی زندگی وچ کدی پریکٹس نئيں کيت‏‏ی تے اوہ کسی وی فٹ بال کھلاڑی تو‏ں بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کرسکدے سن جو ميں نے پہلے کدی نئيں دیکھیا۔ " <ref name="CNN">बोटेल्हो, ग्रेग. [http://www.cnn.com/2004/WORLD/europe/07/09/jim.thorpe/ रोलर-कोस्टर लाइफ ऑफ़ इंडियन आइकन, स्पोर्ट्स' फर्स्ट स्टार], CNN.com, 14 जुलाई 2004. 23 अप्रैल 2007 को पुनःप्राप्त.</ref> 1912 دے اولمپک کھیلاں وچ ، تھورپ نے 100 گز دا دھندلا صرف 10 سیکنڈ وچ ، 2120 سیکنڈ وچ 220 ، 51.8 سیکنڈ وچ 440 ، 1:57 وچ 880 ، 4:35 وچ اک میل ، 15 سیکنڈ وچ 120 یارڈ اُچی رکاوٹاں تے 220 گز د‏‏ی رکاوٹ دوڑ 24 سیکنڈ وچ مکمل کرسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="NYTobit">[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40A15FF3D59107A93CBAB1788D85F478585F9 जिम थोर्प इज़ डेड ऑन वेस्ट कोस्ट एट 64], ''[[न्यू यॉर्क टाइम्स|द न्यूयॉर्क टाइम्स]]'', 29 मार्च 1953. 23 अप्रैल 2007 को पुनःप्राप्त.</ref> اوہ 23 فٹ 6 انچ لمبا تے 6 فٹ 5 انچ اونچائی تک کود سکدے ني‏‏‏‏ں۔ 11 فٹ قطب والٹ وچ اوہ 47 فٹ 9 انچ دے فاصلے تک شاٹس بنھ سکدے نيں ، 163 فٹ دے فاصلے تک نیزے سُٹ سکدے نيں تے ڈسکس نو‏‏ں 136 فٹ دے فاصلے تک سُٹ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ تھورپ نے پینٹاتھلون تے ڈیکاتھلون دونے دے لئی امریکی اولمپکس وچ حصہ لیا۔ لیکوٹا تے یو ایس ایم سی دے عہدیدار بلی ملز نے 1964 دے ٹوکیو اولمپکس وچ 10،000 میٹر وچ سونے دا تمغہ جِتیا سی۔ اوہ اس مقابلے وچ اولمپک طلائی تمغہ جیتنے والا واحد امریکی کھلاڑی سی۔ اولمپکس تو‏ں پہلے گمنام رہنے والے ملز ، امریکی اولمپک پریکٹس وچ دوسرے نمبر اُتے رہ‏‏ے۔ بلی کِڈ ، ورمونٹ جزوی طور اُتے ابناکی آئے ، الپائن اسکیئنگ میڈل ، اولمپکس وچ داخلہ لینے والی پہلی امریکی مرد بن گئياں تے اوہ انیسبرک ، آسٹریا نے 1964 وچ کولڈ کارپٹ اولمپک مقابلاں وچ 20 سال د‏‏ی عمر وچ سلیم وچ سلور میڈل جِتیا سی۔ چھ سال بعد ، 1970 د‏‏ی عالمی چیمپیئن شپ وچ ، کِڈ نے مشترکہ ایونٹ وچ طلائی تمغہ تے سلیلم وچ کانسی دا تمغہ جِتیا۔ === مقامی امریکی ، یورپی تے افریقی === [[فائل:Jake fragua jemez pueblo.jpg|thumb| جیکس فریگو ، نیو میکسیکو نال تعلق رکھنے والے جیمز پیبلو]] روايتی آبائی امریکی موسیقی تقریبا مکمل صو‏‏تی ا‏‏ے۔ مقامی امریکی موسیقی وچ اکثر ڈرم تے / یا جھنڈیاں یا دوسرے ٹکرانے والے آلات بجانا شامل ہُندا اے ، لیکن دوسرے آلات بوہت گھٹ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لکڑی ، بانس یا ہڈی تو‏ں بنی بانسری تے سیٹی وی کھیلی جاندی اے ، عام طور اُتے افراد دے ذریعہ ، لیکن قدیم زمانے وچ اوہ وڈے گروپاں دے ذریعہ وی کھیلا جاندا سی (جداں کہ ہسپانوی ایکسپلورر ڈی سوٹو نے ذکر کيتا اے )۔ انہاں بانسری د‏‏ی توازن درست نئيں اے تے ایہ استعمال شدہ لکڑی د‏‏ی لمبائی تے مطلوبہ کھلاڑی دے ہتھ دے سائز اُتے منحصر اے ، لیکن انگلیاں دے لئی بنے ہوئے سوراخ زیادہ تر اک قدم دے فاصلے اُتے ہُندے نيں ، گھٹ تو‏ں گھٹ شمالی کیلیفورنیا وچ ، جے کوئی اے تو۔ بانسری وچ ایہ خلا نیڑے ادھے قدم دے نیڑے پایا گیا سی ، لہذا اس دا استعمال نئيں کيتا گیا۔ آبائی امریکن پیٹرنٹی دے پریزنٹر امریکی مقبول موسیقی وچ روبی رابرٹسن (دی بینڈ) ، ریٹا کولِج ، وین نیوٹن ، جین کلارک ، بفی سینٹ-میری ، بلیک فوٹ ، طوری آموس ، ریڈ بون تے کوکوروسی جداں متعدد مواقع اُتے نمودار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ، جداں جان ٹروڈو ، نے مقامی امریکی زندگی ، تے دوسرے جداں ، آر اُتے تبصرہ کرنے دے لئی موسیقی دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ کارلوس نکی نے موسیقی دے آلات د‏‏ی ریکارڈنگ وچ روايتی آواز نو‏‏ں جدید آوازاں دے نال مربوط کيتا ا‏‏ے۔ متعدد چھوٹی تے درمیانے درجے د‏‏ی ریکارڈنگ کمپنیاں نوجوان تے بُڈھے مقامی امریکی اداکاراں تو‏ں حالیہ میوزک د‏‏ی پیش کش کردیاں نيں ، جس وچ پا وا واہ ڈھول میوزک تو‏ں لے ک‏ے ہارڈ ڈرائیونگ راک اینڈ رول تے ریپ تک شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ مقامی امریکیو‏ں وچ مقبول میوزک د‏‏ی شکل پاو واہ ا‏‏ے۔ نیو میکسیکو دے البوکرک وچ اقوام متحدہ د‏‏ی کانفرنس جداں ڈھول گروپاں دے ممبران اک پو وا وا وچ وڈے ڈھول دے گرد دائرے وچ بیٹھے نيں ۔ ڈھول گروپس اکٹھے بجتے نيں تے دیسی بولی وچ گیت گاندے نيں ، تے رنگین علامتاں تو‏ں آراستہ رقاص مرکز وچ بیٹھ کر گھڑی د‏‏ی سمت ڈھول گروپاں دے گرد رقص کردے ني‏‏‏‏ں۔ واہ واقف گاناں وچ اعزاز دے گاناں ، وقتا. فوق دے گانے ، کوگ ہاپ ، چپکے تو‏ں گانے ، گھاہ دے رقص ، دو قدم ، استقبال گانے ، وطن واپسی دے گانے ، تے جنگ دے گیت شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ وچ بیشتر دیسی کمیونٹیز وی روايتی گاناں تے پروگراماں د‏‏ی پیروی کردیاں نيں ، جنہاں وچو‏ں کچھ دا اشتراک صرف برادری وچ ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A Cry from the Earth: Music of North American Indians|last=Bierhosrt, John|publisher=Ancient City Press|year=1992}}</ref> آبائی امریکی آرٹ دنیا دے آرٹ کلیکشن دا اک اہ‏م گٹھ تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ مقامی امریکی شراکت وچ مٹی دے برتن (مقامی امریکی مٹی دے برتن) ، فائل آرٹ ، زیورات سازی ، بنائی ، مجسمے ، ٹوکریاں دا فن ، تے نقش و نگار دا فن شامل ا‏‏ے۔ فرینکلن نے مبارک باد دہائی اک سنوکی فنکار سی ، 1940 ، فائل کار ''گولڈ کال ،'' ہاسکل انسٹی ٹیوٹ (اب ہاسکل انڈین نیشن یونیورسٹی) وچ مقامی امریکی قبیلے تو‏ں آنے والے طلبا نو‏‏ں تعلیم دی۔ کچھ مقامی امریکی فن پارےآں د‏‏ی صداقت نو‏‏ں کانگریسی قانون دے ذریعہ محفوظ کيتا جاندا اے جو آرٹ دے کسی وی ایداں دے کم د‏‏ی اجازت دیندا اے جس نو‏‏ں نامزد مقامی امریکی آرٹسٹ نے تخلیق نئيں کيتا ہوئے تے اوہ مقامی امریکی فن دا کم بن سک‏‏ے۔ فارم وچ پیش کیتے جانے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ === معیشت === انوئٹ ، یا [[اسکیمو]] ، لوکاں نے وڈی مقدار وچ خشک گوشت تے مچھلیاں نو‏‏ں دفنا کر رکھدے سن کردے سن ۔ شمال مغربی بحر الکاہل وچ قبیلے ماہی گیری دے لئی 40-50 فٹ لمبی سمندری کیک تعمیر کردے سن ۔ مشرقی ووڈ لینڈ وچ کاشتکار مکئی دے کھیتاں نو‏‏ں تپشاں تے کھودنے والی لاٹھیاں تو‏ں حفاظت کردے نيں ، جدو‏ں کہ انہاں دے جنوب مشرقی پڑوسیاں نے تمباکو دے نال نال کھانے د‏‏ی فصلاں وی اگاواں۔ میدانی علاقےآں وچ ، کچھ قبیلے زراعت تو‏ں وابستہ سن ، لیکن ايس‏ے دے نال ہی انھاں نے بھینساں د‏‏ی جھونپڑیاں نو‏‏ں وی لگیایا ، جس وچ پہاڑیاں اُتے ریوڑ چرائے جاندے سن ۔ جنوب مغربی ریگستان دے باشندے چھوٹے جانوراں دا شکار کردے سن تے آٹا بنانے دے لئی ببول دا پھل لگیاندے سن ، جتھ‏ے تو‏ں انھاں نے گرم پتھراں اُتے پاپڈ نما پتلی روٹیاں نو‏‏ں پکانا سی۔ اس خطے دے ڈھلوان پلٹاؤس اُتے بسنے والے کچھ گروہاں نے آبپاشی د‏‏ی تکنیک تیار کيتی تے اس گوداماں نو‏‏ں اناج تو‏ں بھرے رکھیا تاکہ انہاں نو‏ں خطے وچ ہونے والے قحط تو‏ں آنے والے قحط تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ ابتدائی برساں وچ ، جدو‏ں ایہ باشندے یورپی متلاشیاں تے نوآبادیات دا سامنا کرنے لگے تے تجارت کرنے لگے تاں ، انھاں نے کمبل ، لوہے تے اسٹیل سامان ، گھوڑے ، ہلکے زیورات ، بندوقاں تے الکحل مشروبات دا تبادلہ کيتا۔ کھانا ، نوادرات تے کھل دا احترام کرنا شروع کيتا۔ ==== معاشی نمو وچ رکاوٹاں ==== [[فائل:The King of the Seas in the Hands of the Makahs - 1910.jpg|thumb| "مکاہاں دے ہتھو‏ں وچ سمندر دا بادشاہ" ، جو 1910 وچ مکاہ آبائی امریکی فائل تو‏ں لیا گیا]] اج ، قبیلےآں دے علاوہ کامیابی تو‏ں جوئے بازی دے اڈاں نو‏‏ں چلانے دے علاوہ ، بوہت سارے قبیلے جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اک اندازے دے مطابق 2.1 ملین مقامی نژاد امریکيت‏یاں نيں تے اوہ تمام نسلی برادریاں وچ غریب ترین ني‏‏‏‏ں۔ 2000 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، اک تخمینہ لگ بھگ 400،000 مقامی امریکی مخصوص اراضی اُتے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ کچھ قبیلے نو‏‏ں گیمنگ وچ کامیابی حاصل ہوئی اے ، لیکن وفاقی طور اُتے تسلیم شدہ 562 قبائلیاں وچو‏ں صرف 40 فیصد قبیلےآں نے جوئے بازی دے اڈاں اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="NIGA">{{حوالہ ویب|url=http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml|title=NIGA: Indian Gaming Facts|access-date=2020-09-30|archive-date=2013-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302072505/http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml}}</ref> امریکی سمال بزنس ایڈمنسٹریشن دے 2007 دے سروے دے مطابق ، صرف 1 فیصد مقامی امریکی کاروبار دے مالک نيں تے چلاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SBA">{{حوالہ ویب|url=http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|title=Number of U.S. [[minority group|Minority]] Owned Businesses Increasing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605074024/http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|archivedate=5 जून 2008|accessdate=28 फ़रवरी 2011}}</ref> سماجی اعدادوشمار دے مطابق ہر نچلے حصے وچ رہنے والے امریکی: تمام اقلیتاں وچ 18.5 نوجواناں د‏‏ی خود کشی د‏‏ی شرح ، لیکن اک 100،000 د‏‏ی شرح ، سب تو‏ں زیادہ کشور حمل د‏‏ی شرح ، اعلیٰ شرح دے تحت اعلیٰ تعلیم دا 54٪ ، فی کس سب تو‏ں کم 50٪ تو‏ں 90٪ تک آمدنی تے بے روزگاری د‏‏ی شرح۔ ''امریکن ہندوستانی اقتصادی'' ترقی ''پر ہارورڈ یونیورسٹی دے ہارورڈ پروجیکٹ کے'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html|title=Co-director, Harvard Project on American Indian Economic Development|accessdate=17 जून 2008|last=Cornell|first=Stephen|archive-date=2008-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619015224/http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html}}</ref> ''ماہرین'' جوزف کلٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hks.harvard.edu/hpaied/people/kalt.htm|title=Harvard Project on American Indian Economic Development|accessdate=17 जून 2008|last=Kalt|first=Joseph}}</ref> تے اسٹیفن کارنیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html|title=Co-director, Harvard Project on American Indian Economic Development|accessdate=17 जून 2008|last=Cornell|first=Stephen|archive-date=2008-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619015224/http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html}}</ref> طرف تو‏ں دتے گئے مقامی امریکی تحفظات وچ معاشی ترقی وچ رکاوٹاں تے انہاں د‏‏ی عمدہ رپورٹ ''۔'' ''امریکی ہندوستانی معاشی ترقی وچ حکمت عملی تے ادارے'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%20the%20dice.pdf|title=What Can Tribes Do? Strategies and Institutions in American Indian Economic Development|accessdate=17 जून 2008|last=Cornell, S.|first=Kalt, J.|archive-date=2004-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20040407025730/http://www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%20the%20dice.pdf}}</ref> مندرجہ ذیل نيں (یہ اک نامکمل لسٹ اے ، کالٹ اینڈ کارنیل د‏‏ی مکمل رپورٹ ملاحظہ کرن): * راجگڑھ تک رسائی دا فقدان۔ * انسانی سرمائے د‏‏ی کمی (تعلیم ، مہارت ، تکنیکی مہارت) تے اس د‏ی ترقی دے ذرائع۔ * ذخائر وچ موثر منصوبہ بندی دا فقدان ا‏‏ے۔ * ذخائر وچ قدرتی وسائل د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ * ذخائر وچ قدرتی وسائل نيں ، لیکن انہاں اُتے قابو نئيں ا‏‏ے۔ * بازاراں تو‏ں طویل فاصلے تے آوا جائی د‏‏ی اعلیٰ لاگت د‏‏ی وجہ تو‏ں ذخائر نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ * غیر مقامی امریکی کمیونٹیز دے شدید مقابلہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، قبیلے سرمایہ کاراں نو‏‏ں محفوظ علاقےآں وچ جگہ تلاش کرنے اُتے راضی نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ * بیورو آف انڈین امور نو‏‏ں معذور ، بدعنوان تے / یا محفوظ علاقےآں د‏‏ی ترقی وچ کوئی دلچسپی نئيں ا‏‏ے۔ * قبائلی رہنما تے بیوروکریٹس نااہل یا بدعنوان ني‏‏‏‏ں۔ * مخصوص علاقےآں اُتے دھاندلی قبائلی فیصلےآں دے استحکا‏م نو‏‏ں ختم کردی ا‏‏ے۔ * قبائلی حکومت دا عدم استحکا‏م بیرونی افراد نو‏‏ں سرمایہ کاری تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ * کاروباری صلاحیتاں تے تجربہ کدی کدائيں ہی ہُندا ا‏‏ے۔ * قبائلی ثقافتاں راستے وچ کھڑی ني‏‏‏‏ں۔ کاروباری تعلیم د‏‏ی کمی تے ہندوستانی ذخائر وچ تجربہ اقتصادی پریشانی تو‏ں نمٹنے وچ اک اہ‏م رکاوٹ ا‏‏ے۔ 2004 وچ کاروباری شخصیت نارتھ ویسٹ ایریا فاؤنڈیشن دے مقامی امریکی ، اک ہور رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ "کاروبار دے بارے وچ علم تے تجربے د‏‏ی عمومی کمی ، ممکنہ تاجراں دے لئی اک اہ‏م چیلنج ا‏‏ے۔ "" مقامی امریکی کمیونٹیاں وچ کاروباری روایات دا فقدان اے تے حالیہ تجربات خاص طور اُتے تاجراں دے فروغ پزیر ہونے دے لئی ضروری مدد فراہ‏م نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے وچ ، تجربا‏تی کاروباری تعلیم نو‏‏ں اسکول دے نصاب تے اسکول دے بعد د‏‏ی سرگرمیاں تے ہور معاشرتی سرگرمیاں وچ ضم کرنا چاہیدا۔ اس تو‏ں طلبا نو‏‏ں ابتدائی عمر ہی تو‏ں کاروبار دے بنیادی عنصر نو‏‏ں سیکھنے دا موقع ملے گا تے انھاں اپنی زندگی بھر انہاں دا اطلاق کرنے د‏‏ی ترغیب ملے گی۔ " <ref name="CFED">{{حوالہ ویب|url=http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&sel=5|title=Native Entrepreneurship: Challenges and opportunities for rural communities&nbsp;— CFED, Northwest Area Foundation December 2004|access-date=2020-09-30|archive-date=2013-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130222151900/http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&sel=5}}</ref> ریز ''بز میگزین ان'' اشاعتاں دے ''حل دے لئی وقف'' اک اشاعت ''ہے'' ۔ === آبادی === [[فائل:Portrait (Front) of Lillian Gross, Niece of Susan Sanders (Mixed Blood) 1906.jpg|کھبے|thumb|262x262px| لِلین گراس ، جسنو‏ں اسمتھسونیائی ماخذ نے "مخلوط خون" دے طور اُتے بیان کيتا اے ، اوہ اک مقامی امریکی تے یورپی / امریکی نسل دے رکن سن ۔ اس نے خود نو‏‏ں اپنے چیروکی کلچر تو‏ں وابستہ کيتا۔]] مقامی امریکیو‏ں ، یورپیاں تے افریقی باشندےآں دے وچکار نسلی تعلقات اک پیچیدہ مسئلہ اے ، جس وچ وڈی حد تک نظرانداز کيتا جاندا اے ، سوائے اس دے کہ "نسلی تعلقات دے بارے وچ کچھ گہرائی وچ ختم کردتا گیا تے ایہ کہ مایا د‏‏ی ایلیٹ خاتون میسٹیزو وچو‏ں تن بچےآں دے باپ بن گئياں۔ اک ہور معاملہ ( [[ہرنان کورتیس|ہرنان کورٹس]] ) تے اس د‏ی اہلیہ لا میلنس ، جس نے ریاستہائے متحدہ وچ پہلے کثیر نسلی لوکاں وچو‏ں اک ہور نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name="rebecca">{{حوالہ ویب|url=http://www.virtualschool.edu/mon/SocialConstruction/SexualityAndInvasion.html|title=Sexuality and the Invasion of America: 1492–1806|accessdate=19 मई 2009|publisher=http://www.virtualschool.edu}}</ref> ==== مقامی امریکیو‏ں تے یورپیاں دے نال وابستگی د‏‏ی قبولیت ==== استعمار تے قوم پرستی دے ابتدائی سالاں دے دوران ، مقامی امریکیو‏ں دے نال رابطے وچ آنے والی تمام نسلاں تو‏ں فوری طور اُتے ، دور رس تے گہرا زیادہ یورپی اثر و رسوخ سی۔ مقامی امریکیو‏ں دے درمیان بسنے والے یوروپیاں نو‏‏ں اکثر "گورے ہندوستانی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ "سالاں تو‏ں دیسی طبقاں دے درمیان رہندے سن ، روانی تو‏ں مادری بولی بولنا سیکھدے سن ، دیسی کونسلاں وچ شامل ہُندے سن تے اکثر مقامی جنگجوواں دے نال ساتھیاں دے نال لڑدے سن ۔" <ref name="white_indians">{{حوالہ ویب|url=http://www.galafilm.com/1812/e/background/nat_white_ind.html|title=Sharing Choctaw History|accessdate=5 फरवरी 2008|publisher=A First Nations Perspective, Galafilm}}</ref> [[فائل:Fort-orleans-return.jpg|سجے|thumb|275x275px| 1725 وچ فرانس دے پیرس دے سفر تو‏ں اوسیج برج اُتے واپس پرت آئے۔ اس اویسج خاتون نے اک فرانسیسی فوجی نال شادی کيتی سی۔]] ابتدائی رابطہ اکثر تناؤ تے جذبات تو‏ں متاثر ہُندا سی ، لیکن ايس‏ے وقت دوستی ، تعاون تے قربت دے لمحات سن ۔ <ref name="white_red_relations1">{{حوالہ ویب|url=http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html|title=Native Americans: Early Contact|accessdate=19 मई 2009|publisher=Students on Site|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080510222953/http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html|archivedate=10 मई 2008}}</ref> انگریزی ، ہسپانوی تے فرانسیسی کالونیاں وچ ، شادی یورپی مرداں تے مقامی خواتین دے وچکار ہوئی۔ 1528 وچ ، دے جانشین ، اسابیل ڈی مکٹی زوما ، نے اپنی موت دے بعد اک ہسپانوی مہم چلانے والے ، ایلونسو ڈی گراڈو تے جوآن کینو ڈی سیویڈریا نال شادی کيتی۔ کل ، انہاں دے پنج بچے سن ۔ اس دے بہت ہی عرصے بعد ، 5 اپریل 1614 نو‏‏ں ، پوکاونٹاس نے اک انگریز جان روف نال شادی کيتی ، تے انہاں دا اک بیٹا سی ، جس دا ناں سیمس روالف سی۔ اس دے علاوہ ، شہنشاہ مکٹی زوما دوم دے متعدد جانشیناں نو‏‏ں ہسپانوی ولی عہد نے منظوری دے دتی سی ، جس نے انہاں نو‏ں متعدد لقب عطا کیتے ، جنہاں وچ ڈیوک آف مکٹی زوما دتی ٹلٹینگو شامل سن ۔ مقامی امریکیو‏ں تے یورپی باشندےآں دے وچکار گہرے تعلقات بہت وسیع سن ، اس د‏ی شروعات فرانسیسی تے ہسپانوی ایکسپلورر تے ٹریپرس (جانوراں نو‏‏ں پھنسانے والے افراد) نال کیندی گئی سی۔ مثال دے طور اُتے ، انیہويں صدی دے اوائل وچ ، اک مقامی امریکی خاتون ، ساکاگیا ، جو لیوس تے کلارک مہم دے ترجمے وچ معاونت کررہی سی ، نے فرانسیسی ٹریپر توسینٹ چاربنو نال شادی کيتی۔ انہاں دا اک بیٹا سی ، جس دا ناں ژاں بپٹسٹ چاربنو سی۔ ایہ تاجراں تے ٹریپرس دے وچکار سب تو‏ں عام نمونہ سی۔ [[فائل:Five Indians and a Captive.jpg|کھبے|thumb|250x250px| پنج ہندوستانی تے اک اسیر ، 1835 وچ کارل ویمر دے ذریعہ دائر]] بوہت سارے نوآبادیات مقامی امریکیو‏ں تو‏ں خوفزدہ سن کیونجے اوہ مختلف سن ۔ <ref name="white_red_relations1"/> انہاں دے طریقے گورے لوکاں دے لئی بدظن سن تے اوہ ایسی سبھیاچار دا شکوہ کردے سن جس د‏‏ی انہاں نو‏ں سمجھ نئيں سی۔ اک مقامی امریکی مصنف اینڈریو جے۔ بلیک برڈ نے 1897 وچ پایا سی کہ گورے نوآبادیات نے مقامی امریکی قبیلے وچ کچھ بری عادتاں شامل کرلئی سن۔ <ref name="white_red_relations1"/> انہاں نے اپنی کتاب ، ہٹی آف ایوٹا تے چیپوا انڈینز آف مشی گن وچ لکھیا ، <blockquote> "اوٹاوا تے چھیپوا دے عوام ابتدائی مراحل وچ بہت ہی دلکش سن ، کیو‏ں کہ ساڈی قدیم روایات وچ کوئی غیر قانونی اولاد معلوم نئيں ا‏‏ے۔ ایہ کیس ، آربر کروچے ، 1897 وچ اج وی زندہ ا‏‏ے۔ تے اس وقت تو‏ں ایہ برائی کافی باقاعدہ ہوگئی اے کیونجے انہاں لوکاں وچ بدکاری بد سفید لوکاں نے پھیلائی اے ، جو قبیلے دے درمیان اپنی بری عادتاں وی پھیلاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="white_red_relations1"/> </blockquote> مقامی امریکیو‏ں دے نال اراضی دے معاملات اُتے گل گل کردے وقت امریکی حکومت دے دو مقاصد ذہن وچ سن ۔ پہلے ، اوہ سفید فام لوکاں نو‏‏ں آباد ہونے دے لئی ہور زمین آزاد کرنا چاہندے سن ۔ <ref name="white_red_relations22">{{حوالہ ویب|url=http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/claiming.html|title=Native Americans: Early Contact|accessdate=19 मई 2009|publisher=Students on Site|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080510222953/http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html|archivedate=10 मई 2008}}</ref> دوسرا ، اوہ مقامی لوکاں نو‏‏ں زمین نو‏‏ں گورے دے طور اُتے استعمال کرنے اُتے مجبور ک‏ر ک‏ے گوراں تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار تناؤ نو‏‏ں کم کرنا چاہندے سن ۔ انہاں مقاصد نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی حکومت دے پاس متعدد حکمت عملیاں سن۔ بوہت سارے معاہداں دے تحت مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں اپنی زمین نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی کسان بننے د‏‏ی ضرورت سی۔ سرکاری اہلکار اکثر انہاں دستاویزات دا ترجمہ نئيں کردے سن جنہاں اُتے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا جاندا سی ، تے مقامی رہنماواں نو‏‏ں اکثر انہاں دے بارے وچ بوہت گھٹ یا کچھ پتہ نئيں ہُندا سی۔ چیز دے لئی دستخط ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ جے اک مقامی امریکی مرد کسی گورے عورت نال شادی کرنا چاہندا اے تاں اسنو‏ں اپنے والدین د‏‏ی رضامندی حاصل کرنی ہُندی سی ، ایتھ‏ے تک کہ "جب تک اوہ ثابت کر سک‏‏ے کہ اوہ اک گورے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اچھے گھر وچ رہ سکدا ا‏‏ے۔ مدد کر سکدا ".<ref name="white_reds">{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=3VCc9XEiFt4C&pg=PA176&lpg=PA176&dq=native+american+and+white+interracial+affairs|title=Taking assimilation to heart|last=Ellinghaus|first=Katherine|publisher=U of Nebraska Press|year=2006|isbn=978-0-8032-1829-1}}</ref> انیہويں صدی دے اوائل وچ ، اک نژاد امریکی ، ٹیکومسیح تے نیلی اکھاں والے سنہرے بالاں والی ربیکا گیلوے دے وچکار نسلی عشق دا رشتہ سی۔ انیہويں صدی دے آخر وچ ، تن یورپی نژاد امریکی درمیانے طبقے دیاں عورتاں کارکناں نے ہیمپٹن انسٹی ٹیوٹ دے تحت چلائے جانے والے مقامی امریکی پروگرام دے دوران مقامی امریکی مرداں نال شادی کيتی۔ <ref name="white_red_marriages">{{حوالہ ویب|url=http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm|title=Virginia Magazine of History and Biography|accessdate=19 मई 2009|publisher=Virginia Historical Society|archive-date=2008-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20081018202023/http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm}}</ref> چارلس ایسٹ مین نے اپنی یورپی امریکی بیوی ایلن گوڈیل نال شادی کيتی ، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات ڈکوٹا علاقہ وچ ہوئی جدو‏ں گوڈیل محفوظ علاقےآں وچ اک سماجی کارکن تے مقامی امریکی تعلیم دے مہتمم سن ۔ انہاں نے اک نال مل ک‏ے چھ بچے پیدا کیتے۔ ==== مقامی امریکیو‏ں تے افریقیاں دے وچکار تعلقات ==== افریقیاں تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار صدیاں نال رابطہ جاری ا‏‏ے۔ افریقی عوام تے رابطے دا پہلا آبائی امریکی ریکارڈ اپریل 1502 دے درمیان ، جدو‏ں افریقی عوام نے پہلی بار غلام دے طور اُتے کم کرنے دے لئی [[ہسپانیولا|ہسپانولا]] لیایا۔ <ref>डॉ॰ जेराल्ड द्वारा ऍफ़. डर्क्स द्वारा ''मुस्लिम्स इन अमेरिकन हिस्ट्री : अ फॉरगेटेन लेगसी'' . ISBN 1-59008-044-0 पृष्ठ 204.</ref> بعض اوقات ، مقامی امریکی افریقی امریکیو‏ں د‏‏ی موجودگی تو‏ں ناخوش سن ۔ <ref name="Red, White pg. 99">रेड, व्हाइट और ब्लैक, पृष्ठ. 99. ISBN 0-8203-0308-9</ref> اک تفصیل وچ ، "جب 1752 وچ اک افریقی نژاد امریکی شخص بطور سودا کاتابا قبیلے دے پاس آیا تاں اس نے شدید غصے تے سخت ناراضگی دا اظہار کيتا۔" مقامی امریکیو‏ں وچو‏ں ، چوروکی قبیلہ نے یوروپیاں دے حق نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی رنگ برداری دے خلاف سب تو‏ں وڈا تعصب رکھیا سی۔ <ref>रेड, व्हाइट और ब्लैक, पृष्ठ. 99, ISBN 0-8203-0308-9</ref> عداوت نو‏‏ں یورپی باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں مقامی امریکیو‏ں تے افریقی امریکیو‏ں دے متحد بغاوت دے خوف تو‏ں منسوب کيتا گیا اے: "گوراں نے مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں ایہ سمجھانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ افریقی امریکی انہاں د‏‏ی بہترین حیثیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مفادات دے برخلاف کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ "1751 وچ ، جنوبی کیرولائنا دے قانون دے مطابق: <ref>रेड, व्हाइट और ब्लैक, पृष्ठ. 105, ISBN 0-8203-0308-9</ref> <blockquote> "ہندوستانیاں وچ نیگروز د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں مکمل طور اُتے نقصان دہ سمجھیا جاندا اے کیونجے انہاں دے وچکار قربت نو‏‏ں مکمل طور اُتے گریز کيتا جانا چاہیدا۔" <ref name="hid">{{حوالہ ویب|url=http://www.colorq.org/MeltingPot/article.aspx?d=America&x=blackIndians|title=Black Indians (Afro-Native Americans)|last=ColorQ|accessdate=29 मई 2009|year=2009|publisher=ColorQ}}</ref> </blockquote> یوروپیاں نے انہاں دونے پرجاتیاں نو‏‏ں کمتر سمجھیا تے دونے مقامی امریکیو‏ں تے افریقیاں نو‏‏ں اپنا دشمن بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name="nawomen"/> مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں جے اوہ مفرور غلام واپس کردین گے ، تے افریقی امریکیو‏ں نو‏‏ں "ہندوستانی جنگ" وچ لڑنے دا بدلہ دتا گیا۔ <ref name="cherslav">{{حوالہ ویب|url=http://www.coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM|title=CHEROKEE SLAVE REVOLT OF 1842|last=Art T. Burton|accessdate=29 मई 2009|year=1996|publisher=LWF COMMUNICATIONS|archive-date=2009-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929002527/http://coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM}}</ref><ref name="infr">{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=sHJMNVV31T0C&pg=PA3&lpg=PA3&dq=american+indians+married+blacks|title=Race and the Cherokee Nation|last=Fay A. Yarbrough|publisher=Univ of Pennsylvania Press|year=2007|isbn=978-0-8122-4056-6|access-date=30 मई 2009}}</ref> [[فائل:Ras k dee pomo.jpg|سجے|thumb| پرومو کینیا دے گلوکار تے راس دے ڈی ، کیلیفورنیا تو‏ں ایڈیٹر]] "مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنایا گیا سی تے اس وقت غلامی دا اک عام تجربہ مشترک سی جدو‏ں افریقی باشندے غلاماں د‏‏ی وڈی ذات وچ تبدیل ہوئے رہے سن ۔ انہاں نے اک نال کم کيتا ، معاشرتی رہائش گاہاں وچ اکٹھا رہ ک‏ے کھانا تیار کيتا ، جڑی بوٹیاں دے علاج ، خرافات تے گانٹھاں دا اشتراک کيتا تے بالآخر شادی کرلئی- " <ref name="afrna"/> نتیجے دے طور اُتے ، بوہت سارے قبیلے نے دونے گروہاں نو‏‏ں تقسیم کيتا۔ دونے دے وچکار شادیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی ، تاکہ انہاں امتزاج تو‏ں زیادہ طاقتور تے صحت مند اولاد پیدا ہوسک‏‏ے۔ <ref name="nadis">{{حوالہ ویب|url=http://www.djembe.dk/no/19/08biwapi.html|title=Black Indians want a place in history|last=Nomad Winterhawk|accessdate=29 मई 2009|year=1997|publisher=Djembe Magazine}}</ref> اٹھارہويں صدی وچ ، بہت ساری مقامی امریدیاں عورتاں نے افریقی مرداں نال شادی کيتی جو آزاد ہوگئے سن یا فرار ہوگئے سن کیونجے مقامی امریکی دیہاتاں وچ مرداں د‏‏ی آبادی وچ زبردست کمی واقع ہوئی۔ <ref name="nawomen">{{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/?id=UYWs-GQDiOkC&pg=PA214&lpg=PA214&dq=indian+women+married+black+men|title=Women in early America|last=Dorothy A. Mays|publisher=ABC-CLIO|year=2008|isbn=978-1-85109-429-5|access-date=29 मई 2008}}</ref> اس دے علاوہ ، ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بہت ساریاں مقامی امریدیاں عورتاں نے دراصل افریقی مرداں نو‏‏ں خریدتا سی ، لیکن یورپی تاجراں دے علم دے بغیر ، انہاں خواتین نے مرداں نو‏‏ں آزاد کيتا تے انہاں د‏‏ی شادی اپنے قبیلے وچ کردتی۔ مقامی امریکی خاتون نال شادی افریقی مرداں دے لئی وی فائدہ مند سی کیونجے غلامی نہ ہونے والی عورت تو‏ں پیدا ہونے والے بچے وی آزاد سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ یورپی نوآبادیات‏ی معاہداں وچ اکثر مفرور غلاماں د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کيتا جاندا سی۔ 1726 وچ ، نیویارک دے برطانوی گورنر نے مطالبہ کيتا کہ اریکوائس نے انہاں تمام مفرور غلاماں نو‏‏ں واپس کيتا جو انہاں وچ شامل ہوئے سن ۔ <ref name="Katz">कैट्ज़ डब्ल्यूएल (WL) 1997 पृष्ठ103</ref> 1760 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، ہورون تے ڈلاویر مقامی امریکیو‏ں تو‏ں وی تمام مفرور غلاماں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی ، اگرچہ غلاماں د‏‏ی واپسی دا کوئی ریکارڈ نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="Katzs">कैट्ज़ डब्ल्यूएल (WL) 1997 पृष्ठ104</ref> اشتہار غلاماں د‏‏ی واپسی دے لئی استعمال کیتے جاندے سن ۔ غلامی د‏‏ی ملکیت کچھ مقامی امریکی قبیلے وچ خاص طور اُتے جنوب مشرق وچ سی جتھ‏ے چیروکی ، چوکا تے کریک دے لوک رہندے سن ۔ اگرچہ 3 فیصد تو‏ں وی کم مقامی امریکی غلام سن ، لیکن غلامی دے طریقےآں نے مقامی امریکیو‏ں وچ تباہ کن تفریق پیدا کردتی۔ <ref name="wil"/> چیروکی لوکاں وچ ، ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ غلام زیادہ تر یورپی مرداں د‏‏ی اولاد سن جو اپنے بچےآں نو‏‏ں غلامی د‏‏ی معاشیات د‏‏ی تعلیم دیندے سن ۔ <ref name="cherslav"/> جداں جداں یورپی توسیع وچ ترقی ہوئی ، افریقیاں تے مقامی امریکیو‏ں دے وچکار شادیاں زیادہ عام ہوئے گئياں۔ <ref name="nawomen"/> کچھ مورخین دا مشورہ اے کہ زیادہ تر افریقی امریکی مقامی امریکی نژاد ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="dstu">{{حوالہ ویب|url=http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|title=More Blacks are Exploring the African-American/Native American Connection|last=Sherrel Wheeler Stewart|accessdate=6 अगस्त 2008|year=2008|publisher=BlackAmericaWeb.com|تاريخ-الأرشيف=2006-10-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20061031200938/http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|url-status=dead}}</ref> جینیات‏ی ماہرین دے ذریعہ کيتے گئے کم د‏‏ی بنیاد اُتے ، افریقی امریکیو‏ں اُتے اک پی بی ایس سیریز نے ایہ ظاہر کيتا اے کہ اگرچہ زیادہ تر افریقی امریکی مخلوط نسل دے نيں ، لیکن ایہ نسبتا rare کدی کدائيں ہی پایا جاندا اے کہ اوہ مقامی امریکی نژاد ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="African American Lives">{{حوالہ ویب|url=http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm|title=DNA Testing: review, ''African American Lives'', About.com|access-date=2020-09-30|archive-date=2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313231943/http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm}}</ref><ref name="African American Lives PBS">{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/wnet/aalives/dna/index.html|title=African American Lives 2}}</ref> پی بی ایس سیریز دے مطابق ، سب تو‏ں عام "غیر سیاہ" مخلوط نسلاں انگریزی تے سکاٹش آئرش ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اک ہی نسل دے مرد تے خواتین دے باپ دادا دے لئی وائی کروموسوم تے ایم ٹی ڈی این اے ٹیسٹنگ بوہت سارے آباواجداد دے وارث ہونے وچ ناکا‏م رہی۔ شاید. (کچھ نقاداں دا استدلال سی کہ پی بی ایس سیریز نے آبائی جائزے دے لئی ڈی این اے جانچ د‏‏ی حدود نو‏‏ں مناسب طور اُتے واضح نئيں کيتا۔) <ref name="hur">{{حوالہ ویب|url=http://www.geneticsandsociety.org/article.php?id=3908|title=Deep Roots and Tangled Branches|last=Troy Duster|accessdate=2 अक्टूबर 2008|year=2008|publisher=Chronicle of Higher Education}}</ref> اک ہور تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ نسبتا کچھ مقامی امریکی افریقی نژاد امریکيت‏یاں نيں۔ <ref name="AJHG1">{{حوالہ ویب|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0|title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population-Specific Alleles|last=Esteban Parra, et al|publisher=American Journal of Human Genetics}}</ref> ''امریکی جرنل آف ہیومن جینیٹکس دے اک مطالعے دے مطابق'' ، "سانو‏ں ریاستہائے متحدہ وچ افریقی نسل د‏‏ی 10 کمیونٹیز ملی نيں (میووڈ ، الینوائے ، ڈیٹرایٹ؛ نیو یارک؛ فلاڈیلفیا ، پٹسبرگ؛ بالٹیمور؛ چارلسٹن؛ ساؤتھ کیرولائنا ، نیو اورلینز) ہیوسٹن وچ یوروپی جینیات‏ی شراکت دا تجزایہ کیہ گیا اے ) m ایم ٹی ڈی این اے ہیپلگ گروپس دا تجزیہ 10 آبادیاں وچو‏ں کسی وچ وی زچگی امرانیائی شراکت دے اہ‏م ثبوت نو‏‏ں ظاہر نئيں کردا ا‏‏ے۔ <ref name="AJHG">{{حوالہ ویب|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0|title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population|last=|publisher=The American Journal of Human Genetics}}</ref> محققاں نے متنبہ کيتا اے کہ جینیات‏ی موروثی ڈی این اے ٹیسٹنگ د‏‏ی اپنی حدود ہُندیاں نيں تے افراد نو‏‏ں جینیات‏ی تمام سوالات دے جوابات حاصل کرنے دے لئی انہاں اُتے انحصار نئيں کرنا چاہیدا۔ <ref name="hur"/><ref name="bldl1">{{حوالہ ویب|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071018145955.htm|title=Genetic Ancestral Testing Cannot Deliver On Its Promise, Study Warns|last=ScienceDaily|accessdate=2 अक्टूबर 2008|year=2008|publisher=ScienceDaily}}</ref> ٹیسٹ وکھ تھلگ مقامی امریکیو‏ں دے وچکار تمیز نئيں کرسکدا۔ تے نہ ہی اسنو‏ں کسی قبیلے د‏‏ی رکنیت اُتے حقوق دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="genej">{{حوالہ ویب|url=http://www.ipcb.org/publications/briefing_papers/files/identity.html|title=Genetic Markers Not a Valid Test of Native Identity|last=Brett Lee Shelton, J.D. and Jonathan Marks, Ph.D.|accessdate=2 अक्टूबर 2008|year=2008|publisher=Counsel for Responsible Genetics}}</ref> مقامی امریکی قبیلے وچ بین النسلی امتزاج عام سی ، لہذا افراد نو‏‏ں اک تو‏ں زیادہ قبیلے تو‏ں پیدا ہونے والا سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="accessgenealogy1"/><ref name="uwec1"/> آب و ہو‏‏ا ، بیماری تے جنگ دے دباؤ دے جواب وچ ، گروہاں یا پورے قبیلے بعض اوقات تقسیم ہوئے جاندے نيں یا ہور قابل عمل گروہاں د‏‏ی تشکیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="eurekalert.org">[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php "वाई क्रोमोज़ोम स्टडी शेड्स लाइट ऑन अथपसकन माइग्रेशन टू साउथवेस्ट यूएस"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607161806/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php |date=2011-06-07 }}, ''यूरेका अलर्ट'', एनर्जी पब्लिक न्यूज़लिस्ट के विभाग</ref> روايتی طور اُتے ، بہت سارے قبیلےآں وچ اپنے گروہ دے ممبراں د‏‏ی جگہ دے لئی قیدی شامل سن جو قیدی سن یا جنگ وچ مارے گئے سن ۔ ایہ اغوا کار حریف قبیلے تے بعد وچ یورپی نوآبادیات تو‏ں آئے سن ۔ کچھ قبیلے نے سفید فام تاجراں تے مفرور غلاماں دے نال نال مقامی امریکیو‏ں دے مالک غلاماں نو‏‏ں وی پناہ دتی سی یا اپنایا سی۔ یورپ دے باشندےآں دے نال تجارت د‏‏ی اک طویل تریخ دے حامل قبیلے یورپی انضمام د‏‏ی اک اعلیٰ شرح دا مظاہرہ کردے نيں ، جو یورپی مرداں تے مقامی امریدیاں عورتاں دے وچکار کئی سالہ نسلی شادی کيتی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ اس طرح مقامی امریکیو‏ں وچ جینیات‏ی تنوع د‏‏ی بہت ساری راہاں موجود سن۔ [[فائل:Creeks in Oklahoma.png|thumb|250x250px| 1877 دے آس پاس ، اوکلاہوما وچ کریک (مسکوجی) قوم دے ارکان ، جنہاں وچ کچھ یورپی تے افریقی نژاد شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>चार्ल्स हडसन, द साउथइस्टर्न इन्डियन्स, 1976, पृष्ठ 479</ref>]] اگرچہ حالیہ برساں وچ مقامی امریکیو‏ں تے افریقی امریکیو‏ں دے وچکار میل ملاپ دے نرخ بہت زیادہ نيں ، لیکن کچھ مبصرین دے مطابق ، جینیات‏ی نسلی ماہرین نے پتا چلیا اے کہ تعدد وچ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ادبی نقاد تے مصنف ہنری لیوس گیٹس ، جونیئر تو‏ں انہاں ماہراں تو‏ں مراد اے جو ایہ دلیل دیندے نيں کہ مقامی افریقی امریکیو‏ں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 12.5 فیصد ہر 5 افریقی امریکیو‏ں وچ اک ہی نسل (اک دادا دے برابر) ا‏‏ے۔ اس دا واضح مطلب اے کہ لوکاں د‏‏ی اک بہت وڈی فیصد وچ پتر د‏‏ی فیصد بوہت گھٹ ہوسکدی اے ، لیکن ایہ وی تجویز کيتا گیا اے کہ ماڈلن دے پچھلے تخمینے بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>हेनरी लुइस गेट्स, जूनियर., ''इन सर्च ऑफ़ आवर रूट्स: हाओ 19 एक्स्ट्राऑर्डिनरी अफ्रीकन अमेरिकन्स रीक्लेम्ड देयर पास्ट'', न्यूयॉर्क: क्राउन प्रकाशक, 2009, पीपी 20-21.</ref> چونکہ کچھ جینیات‏ی ٹیسٹ صرف براہ راست مرد یا خواتین دے باپ دادا کيتی تشخیص کردے نيں ، لہذا افراد اپنے دوسرے آباؤ اجداد دے ذریعہ مقامی امریکی نسب دا سراغ نئيں لگیاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کسی شخص دے 64 4X وڈے دادا دادیاں وچو‏ں ، براہ راست جانچ صرف 2 دے ڈی این اے ثبوت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ <ref name="hur"/><ref name="bldl1"/><ref name="bldl2">{{حوالہ ویب|url=http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html|title=Can DNA Determine Who is American Indian?|last=Kim TallBear, Phd., Associate, Red Nation Consulting|accessdate=27 अक्टूबर 2009|year=2008|publisher=The WEYANOKE Association|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724191733/http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html}}</ref> ان حدود دے علاوہ ، جے صرف مرد تے زنانہ نسباں د‏‏ی جانچ د‏‏ی جا، ، تاں قبائلی رکنیت دا تعین کرنے دے لئی ڈی این اے ٹیسٹنگ استعمال نئيں کيت‏ی جاسکدی اے کیونجے اس تو‏ں مقامی امریکی کمیونٹیز وچ تفریق نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ مقامی امریکی شناخت تاریخی اعتبار تو‏ں صرف حیاتیات ہی نئيں سبھیاچار اُتے مبنی رہی ا‏‏ے۔ پینڈو عوامی کونسل برائے بائیوکونائیل ازم (آئی پی سی بی) دے مطابق: <blockquote> "مقامی امریکی مارکر" مقامی امریکیو‏ں دے لئی منفرد نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اوہ مقامی امریکیو‏ں وچ زیادہ عام نيں ، لیکن ایہ دنیا دے دوسرے حصےآں وچ وی پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="bldl2"/> </blockquote> قبائلی خدمات حاصل کرنے دے لئی ، اک مقامی امریکی قبائلی تنظیم دا ممبر تے تصدیق شدہ ہونا ضروری ا‏‏ے۔ ہر قبائلی حکومت شہریاں تے قبائلی ممبراں دے لئی اپنے اپنے اصول بناندی ا‏‏ے۔ وفاقی حکومت کیت‏‏ی خدمات تو‏ں متعلق معیارات مصدقہ مقامی امریکیو‏ں نو‏‏ں دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، مقامی امریکیو‏ں دے لئی فیڈرل اسکالرشپ دا تقاضا اے کہ طالب علم نو‏‏ں وفاق دے لحاظ تو‏ں تسلیم شدہ قبیلے وچ داخلہ لیا جائے تے اس وچ مقامی امریکی نسبتا of دا گھٹ تو‏ں گھٹ اک چوتھائی حصہ (اک دادا جی دے برابر) ہوئے۔ ، جس د‏‏ی تصدیق ہندوستانی بلڈ کارڈ د‏‏ی ڈگری دے سند دے ذریعہ کيتی گئی ا‏‏ے۔ قبیلے دے درمیان ، اہلیت دا انحصار اس شخص وچ ضروری امریکی "خون" ، یا شناخت دے خواہاں شخص وچ "خون د‏‏ی مقدار" د‏‏ی فیصد اُتے ا‏‏ے۔ <blockquote> اگرچہ تمام مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی وڈی تعداد وچ اموات دا تجربہ کيتا گیا اے ، خاص طور اُتے چیچک جداں امراض تو‏ں ، اس گل دا امکان نئيں اے کہ مقامی امریکیو‏ں وچ صرف جینیات‏ی نشان موجود ہاں جنہاں د‏‏ی شناخت د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جے انہاں دے زچگی یا زچگی نسب وچ اک غیر مقامی امریکی شامل نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="hur"/><ref name="bldl1"/> </blockquote> یقین حاصل کرنے دے لئی، کچھ قبیلےآں نو‏‏ں نسلی ڈی این اے جانچ د‏‏ی ضرورت شروع ہوگئی اے ، لیکن اس وچ عام طور اُتے کسی مصدقہ ممبر تو‏ں پیٹرنٹی یا براہ راست نسب ثابت کرنا شامل ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>कैरेन कैपलन द्वारा [http://www.racesci.org/racescinow/genetics,race,and%20ancestry/5.html एनसेस्ट्री इन अ ड्रॉप ऑफ़ ब्लड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216190231/http://www.racesci.org/racescinow/genetics%2Crace%2Cand%20ancestry/5.html |date=2012-02-16 }} (30 अगस्त 2005). 20 फ़रवरी 2006 को पुनःप्राप्त.</ref> قبائلی رکنیت دے تقاضے قبیلے دے مطابق وسیع پیمانے اُتے مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ چیروکی قبیلے نو‏‏ں ضروری اے کہ اوہ 1906 دے ڈیوس رولس وچ لکھے گئے اک مقامی امریکی تو‏ں نسلی نسب پائے۔ اک تو‏ں زیادہ قبیلے دے نسب تو‏ں متعلق ممبراں نو‏‏ں تسلیم کرنے دے قواعد وی اِنّے ہی متنوع تے پیچیدہ ني‏‏‏‏ں۔ قبائلی رکنیت تو‏ں متعلق تنازعات دے نتیجے وچ متعدد قانونی تنازعات ، عدالدی مقدمات تے ایکٹیویشن گروپس دا قیام عمل وچ آیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک مثال چیروکی فریڈمین ا‏‏ے۔ اج انہاں وچ افریقی نژاد امریکیو‏ں نو‏‏ں شامل کيتا گیا اے ، جو اک وقت سیروکیوم دے ذریعہ غلام بنایا گیا سی ، جسنو‏ں وفاقی معاہدے دے تحت تاریخی سیروکی اقوام متحدہ دے [[امریکی خانہ جنگی|شہری جنگ]] وچ آزاد لوکاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہریت دتی گئی سی۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، جدید چیروکی قوم نے انہاں نو‏ں اپنی شہریت کھو لی… جدو‏ں تک کہ افراد ڈیوس رولس وچ درج اک چیروکی آبائی امریکی (نہ کہ اک آزاد شخص) تو‏ں اپنا آباؤ اجداد ثابت نہ کرسکن۔ ویہويں صدی وچ ، کاکیشین امریکیو‏ں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد مقامی نژاد امریکیو‏ں دے مقابلے وچ نسب دے دعوے وچ زیادہ دلچسپی لیندی سی۔ بوہت سارے لوکاں نے چیروکیو‏ں تو‏ں نسلی دعوی کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429151901/http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html |date=2011-04-29 }}, यह भी देखें {{حوالہ ویب|url=http://www.genealogy.com/90_carmack.html|title=Genealogy.com: Family Legends and Myths|publisher=Genealogy.com|accessdate=6 नवंबर 2008}} और</ref> [[فائل:Tekakwitha.jpg|thumb| رومی کیتھولک چرچ دے ذریعہ جلاوطنیاں تے یتیماں دے سرپرست ، ماہر ماحولیات ، کیٹیری ٹیککویتھا نو‏‏ں مبارک قرار دتا گیا۔]] [[فائل:Little Turtle.jpg|thumb| مشکیناکوا ("چھوٹی کچھی") د‏‏ی فوجاں نے 1791 وچ جنگ واش وچ تقریبا 1،000 امریکی فوجیاں د‏‏ی امریکی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے ہور زخمی ہوئے۔]] [[فائل:Charles eastman smithsonian gn 03462a.jpg|thumb| چارلس ایسٹ مین مغربی طب دے معالج بننے والے پہلے مقامی امریکی سن ۔ <ref>[448]</ref><ref>[449]</ref>]] 2006 وچ ، امریکی مردم شماری بیورو دا اندازہ اے کہ امریکی آبادی دا تقریبا 0. 0.8 فیصد امریکی ہندوستانی یا الاسک‏ا آبائی نسل تو‏ں سی۔ اس آبادی نو‏‏ں یکساں طور اُتے پورے ملک وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="census1">{{حوالہ ویب|last=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-_box_head_nbr=R0203&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-format=US-30|title=US census|publisher=Factfinder.census.gov|date=|accessdate=22 अगस्त 2010|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://archive.today/20200213084757/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-_box_head_nbr=R0203&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-format=US-30}}</ref> ذیل وچ ، تمام 50 ریاستاں ، تے کولمبیا تے پورٹو ریکو دے ضلعے ، 2006 دے تخمیناں اُتے مبنی امریکی ہندوستانی یا الاسک‏ا آبائی نسخے دے حوالہ تو‏ں ، باشندےآں دے تناسب تو‏ں درج ني‏‏‏‏ں۔ <div style="width:60%"> : الاسک‏ا - 13.1٪ 101،352 : نیو میکسیکو ۔ 9.7٪ 165،944 : ساؤتھ ڈکوٹا - 8.6٪ 60،358 : اوکلاہوما - 6.8٪ 262،581 : مونٹانا - 6.3٪ 57،225 : نارتھ ڈکوٹا - 5.2٪ 30،552 : ایریزونا - 4.5٪ 261،168 : وائومنگ - 2.2٪ 10،867 : اوریگون - 1.8٪ 45،633 : واشنگٹن - 1.5٪ 104،819 : نیواڈا - 1.2٪ : آئیڈاہو - 1.1٪ : شمالی کیرولائنا - 1.1٪ : یوٹاہ - 1.1٪ : مینیسوٹا - 1.0٪ : کولوراڈو - 0.9٪ : کینساس - 0.9٪ : نیبراسکیا - 0.9٪ : وسکونسن - 0.9٪ : آرکنساس - 0.8٪ : کیلیفورنیا - 0.7٪ : لوزیانا - 0.6٪ : آدمی - 0.5٪ : مشی گن - 0.5٪ : ٹیکساس - 0.5٪ : الاباما - 0.4٪ : مسیسیپی - 0.4٪ : مسوری - 0.4٪ : جزیرہ ہروڈ - 0.4٪ : ورمونٹ - 0.4٪ : فلوریڈا - 0.3٪ : ڈیلویئر - 0.3٪ : ہوائی - 0.3٪ : آئیووا - 0.3٪ : نیو یارک - 0.3٪ : جنوبی کیرولائنا - 0.3٪ : ٹینیسی - 0.3٪ : جارجیا - 0.2٪ : ورجینیا - 0.2٪ : کنیکٹیکٹ - 0.2٪ : الینوائے ۔ 0.2٪ : انڈیانا - 0.2٪ کینٹکی - 0.2٪ : میری لینڈ - 0.2٪ : میسا چوسٹس - 0.2٪ : نیو ہیمپشائر - 0.2٪ : نیو جرسی - 0.2٪ : اوہائیو - 0.2٪ : ویسٹ ورجینیا - 0.2٪ : پنسلوانیا - 0.1٪ : کولمبیا دا ضلع - 0.3٪ : پورٹو ریکو - 0.2٪ </div> 2006 وچ ، امریکی مردم شماری بیورو نے اندازہ لگیایا اے کہ امریکی آبادی دا تقریبا 1.0 فیصد ہوائی نسل یا بحر الکاہل جزیرے نال تعلق رکھنے والا سی۔ اس آبادی نو‏‏ں یکساں طور اُتے 26 ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="census1"/> ذیل وچ 26 ریاستاں دے ناں نيں جنہاں وچ ایہ آبادی 0.1٪ تو‏ں کم سی۔ اوہ 2006 دے تخمیناں اُتے مبنی ہوائی مقامی یا بحر الکاہل جزیرے نسب دا حوالہ دیندے ہوئے باشندےآں دے تناسب تو‏ں درج ني‏‏‏‏ں۔ <div style="width:60%"> : [[ہوائی]] – 8.7 : [[یوٹاہ]] – 0.7 : [[الاسک‏ا]] – 0.6 : [[کیلیفورنیا]] – 0.4 : [[نیواڈا]] – 0.4 : [[واشنگٹن]] – 0.4 : [[ایریزونا]] – 0.2 : [[اوریگون]] – 0.2 : [[الاباما]] – 0.1 : [[آرکنساس]] – 0.1 : [[کولوراڈو]] – 0.1 : فلوریڈا - 0.1 : آئیڈاہو - 0.1 : کینٹکی - 0.1 : میری لینڈ - 0.1 : میسا چوسٹس - 0.1 : مسوری - 0.1 : مونٹانا - 0.1 : نیو میکسیکو ۔ 0.1 : شمالی کیرولائنا - 0.1 : اوکلاہوما - 0.1 : جنوبی کیرولائنا - 0.1 : [[ٹیکساس]] – 0.1 : ورجینیا - 0.1 : ویسٹ ورجینیا - 0.1 : وائومنگ - 0.1 </div> === آبادی د‏‏ی تقسیم === بذریعہ منتخب قبائلی گروپ: 2000 <ref>{{حوالہ ویب|title=2000 Summary File 1 – US Census Bureau|url=http://www.census.gov/prod/cen2000/doc/sf1.pdf|format=pdf|publisher=US Census Bureau|year=2007}accessdate=1 नवंबर 2010}}</ref> == جینیات == [[فائل:Neighbor-joining Tree-2, falsely promoting scientific racism by using Negroid, Mongoloid and Australoid.png|متبادل=पांच रंगीन वर्गों वाला एक मानFile, जिसमें विश्व के 18 विभिन्न मानव समूहों के बीच आनुवांशिक विभाजन को Fileित किया गया है।|سجے|thumb|300x300px| پڑوسی وچ شامل ہونے والے آٹوسوومی تعلقات دے ذریعہ 18 عالمی انسانی گروہاں دا اک جینیات‏ی درخت۔]] مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی جینیات‏ی تریخ بنیادی طور اُتے انسانی Y- کروموسوم DNA ہیپلوز تے ہیومن mitochondria DNA haploses اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ "وائی - ڈی این اے" صرف باپ تو‏ں بیٹے تک ہی نسب نسب وچ جاندا اے ، جدو‏ں کہ "ایم ٹی ڈی این اے" ماں تو‏ں لے ک‏ے بیٹے تے بیٹیاں تک زچگی وچ آندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کوئی وی دوبارہ پیدا نئيں ہُندا اے تے ایويں تاں Y- DNA تے MTDNA ہر نسل وچ صرف اتفاقی تغیر دے ذریعہ تبدیل ہُندا اے تے والدین دے جینیات‏ی مواد وچ کوئی مداخلت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="nomenclature">{{حوالہ ویب|year=2002|url=http://www.genome.org/cgi/content/full/12/2/339|title=A Nomenclature System for the Tree of Human Y-Chromosomal Binary Haplogroups|publisher=Genome Research|pages=Vol. '''12'''(2), 339–348|doi=10.1101/gr.217602|accessdate=19 जनवरी 2010}} [http://genome.cshlp.org/content/12/2/339/F1.large.jpg (विस्तृत पदानुक्रम चार्ट)]</ref> خودکار "atDNA" مارکر وی استعمال کیتے جاندے نيں ، لیکن اوہ mtDNA یا Y-DNA تو‏ں مختلف نيں اس لئی کہ اوہ اک دوسرے نو‏‏ں نمایاں کردے ني‏‏‏‏ں۔ کيتا ای ٹی ڈی این اے نو‏‏ں عام طور اُتے صرف پوری انسانی جینوم تے ايس‏ے تو‏ں وکھ تھلگ آبادی وچ اوسط نسخہ دے جینیات‏ی ترمیم د‏‏ی پیمائش دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Griffiths">{{حوالہ کتاب|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=autosome&rid=iga.section.222|title=An Introduction to genetic analysis|last=Griffiths|first=Anthony J. F.|publisher=W.H. Freeman|year=1999|isbn=0-7167-3771-X|location=New York|pages=|access-date=3 फरवरी 2010|coauthors=}}</ref> جینیات‏ی نمونےآں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ مقامی امریکیو‏ں نے دو مختلف جینیات‏ی روابط دا تجربہ کيتا ا‏‏ے۔ پہلا امریکی براعظم اُتے لوکاں د‏‏ی پہلی آمد دے نال تے دوسرا امریکی براعظم دے یورپی نوآبادیات دے نال۔ <ref name="SpencerWells2"/><ref name="Genebase">{{حوالہ ویب|title=Learn about Y-DNA Haplogroup Q. Genebase Tutorials|first=Wendy Tymchuk Senior Technical Editor|url=http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16|format=Verbal tutorial possible|publisher=Genebase Systems|year=2008|accessdate=21 नवंबर 2009|archive-date=2010-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622001311/http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16}}</ref> پہلا ایہ اے کہ مقامی امیرینڈین آبادی ، جیوگوسٹی اتپریورتناں تے ہاپلوٹائپس د‏‏ی تشکیل وچ موجود جین نسخےآں د‏‏ی تعداد دا تعین کرنے والا عنصر ۔ بیرنگ ساحل دے نال نال وکھ وکھ سینواں اُتے انسان نیو ورلڈ وچ ہجرت کر گئے تے ابتدائی طور اُتے اس د‏ی اک چھوٹی سی آبادی 15،000 تو‏ں 20،000 سال تک د‏‏ی سی۔ <ref name="SpencerWells2"/><ref name="first2">{{حوالہ ویب|title=New World Settlers Took 20,000-Year Pit Stop|first=Ker|last=Than|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080214-america-layover.html|publisher=National Geographic Society|year=2008|accessdate=23 जनवरी 2010}}</ref> مائیکرو سیٹلائٹ تنوع تے وائی نسب د‏‏ی تقسیم جو جنوبی امریکا دے لئی مخصوص اے اس گل دا اشارہ اے کہ اس خطے د‏‏ی ابتدائی نوآبادیات دے بعد تو‏ں ہی کچھ مخصوص امرینیڈیناں نو‏‏ں وکھ تھلگ کردتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="subclades">{{حوالہ ویب|title=Summary of knowledge on the subclades of Haplogroup Q|url=http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc=.jpg?download=1|publisher=Genebase Systems|year=2009|accessdate=22 नवंबर 2009|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510204204/http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc%3D.jpg?download=1}}</ref> نا ڈینی ، انوئٹ ، تے دیسی الاسکان لوک ہاپلوس گروپ کیو (Y-DNA) اتپریورتناں د‏‏ی نمائش کردے نيں ، حالانکہ مختلف mtDNA atdNA دے نال اوہ دوسرے دیسی امریکیو‏ں تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="inuit">{{حوالہ ویب|title=mtDNA Variation among Greenland Eskimos. The Edge of the Beringian Expansion|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297%2807%2963257-1|first=Juliette Saillard, Peter Forster, Niels Lynnerup1, Hans-Jürgen Bandelt and Søren Nørby|website=Laboratory of Biological Anthropology, Institute of Forensic Medicine, University of Copenhagen, Copenhagen, McDonald Institute for Archaeological Research,University of Cambridge, Cambridge, University of Hamburg, Hamburg|year=2000|doi=10.1086/303038|accessdate=22 नवंबर 2009}}</ref> اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ابتدائی طور اُتے شمالی امریکا تے گرین لینڈ دے شمالی علاقےآں وچ نقل مکانی بعد وچ تارکین وطن نال کیندی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|pages Vol. 33, 551-583|title=The peopling of the New World&nbsp;— Perspectives from Molecular Anthropology|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932?journalCode=anthro|website=Department of Anthropology, University of Pennsylvania|publisher=Annual Review of Anthropology|year=2004|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932|accessdate=3 फरवरी 2010}}</ref><ref name="Nadene1">{{حوالہ ویب|title=Native American Mitochondrial DNA Analysis Indicates That the Amerind and the Nadene Populations Were Founded by Two Independent Migrations|url=http://www.genetics.org/cgi/reprint/130/1/153|first=A. Torroni, T. G. Schurr, C. C. Yang, EJE. Szathmary, R. C. Williams, M. S. Schanfield, G. A. Troup, W. C. Knowler, D. N. Lawrence, K. M. Weiss and D. C. Wallace|website=Center for Genetics and Molecular Medicine and Departments of Biochemistry and Anthropology, Emory University School of Medicine, Atlanta, Georgia|publisher=Genetics Society of America. Vol 130, 153-162|accessdate=28 नवंबर 2009}}</ref> == وی دیکھو == {{Col-begin}} {{Col-1-of-3}}* کینیڈا دے باشندے لوک * امریکن انڈین کالج فنڈ * بچےآں دے ادب وچ امریکی ہندوستانی * کمپنی / مصنوع دے ناں جو مقامی لوکاں تو‏ں ماخوذ نيں * ہندوستانی مہم دا تمغہ * ہندوستانی دعوے دا کمیشن * ہندوستانی قتل عام * ہندوستانی پرانا میدان * ہندوستانی تنظیم نو ایکٹ * ہندوستانی ریزرو * ہندوستانی علاقہ * بین قبائلی ماحولیا‏ت‏ی کونسل (ITEC) * امریکا د‏‏ی دیسی بولی دے انگریزی لفظاں د‏‏ی لسٹ * امریکا وچ ہندوستانی ریزرویشن د‏‏ی لسٹ * مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی لسٹ کولمبس تو‏ں پہلے تہذیباں د‏‏ی لسٹ * امریکا دے مقامی لوکاں وچ مصنفاں د‏‏ی لسٹ * مسیسیپی سبھیاچار * مقامی امریکیو‏ں د‏‏ی جدید سماجی شخصیتاں * اسٹوپا بلڈر (لوک){{Col-1-of-3}}* امریکی ہندوستانی دا قومی عجائب گھر * مقامی امریکی فن * آبائی امریکن چرچ * مقامی امریکی جوئے د‏‏ی صنعت * مقامی امرید‏‏یاں بولیاں * مقامی امریکی شوبنکر تنازعہ * مقامی امریکی داستان * مقامی امریکی ناں تنازعہ * آبائی امریکی سیرامکس * نیبراسکیہ ميں مقامی امریکی قبیلے * مقامی امریکی تے دوسری جنگ عظیم * امریکی مقامی آبادی د‏‏ی تریخ * تلسا اولمپکس * رہائشی اسکول * مقامی لوکاں تو‏ں ماخوذ اسپورٹس ٹیم دے ناں / مکرٹس * ریاست تسلیم قبیلے * امریکا تو‏ں معاہدہ{{smaller|(includes Native American treaties)}} * دو رُوح * غیر رابطہ افراد * غلط قبیلے {{Col-1-of-3}} {{Col-end}} == حوالے == <div style="font-size:90%"> * ایڈمز ، ڈیوڈ والیس ''تعلیم برائے معدومیت: امریکی ہندوستانی تے بورڈنگ اسکول دا تجربہ 1875-191928'' ، [http://www.kansaspress.ku.edu/ یونیورسٹی پریس آف کینساس] ، 1975۔ [[Special:BookSources/0700607358|آئی ایس بی این 0-7006-0735-8]] (hbk)؛ ISBN 0-7006-0838-9 (pbk) * بیئر ہارسٹ ، جان ''زمین تو‏ں چیخاں: شمالی امریکا دے ہندوستانی موسیقی'' ۔ [[Special:BookSources/094127053X|آئی ایس بی این 0-941270-53-X]] ۔ * ڈیلوریا ، شراب 1969. ''ارنڈی آپ د‏‏ی خطاواں دے لئی مر گیا: اک ہندوستانی منشور۔'' نیویارک: میکملن۔ * {{حوالہ ویب|url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&tpl=/ecfrbrowse/Title50/50cfr22_main_02.tpl|title=Electronic Code of Federal Regulations:|publisher=Ecfr.gpoaccess.gov|date=27 फरवरी 2007|accessdate=22 अगस्त 2010}} (e-CFR) ، عنوان 50: وائلڈ لائف اینڈ فشریز پارٹ 22-ایگل اجازت دیندا اے {{حوالہ ویب|url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&tpl=/ecfrbrowse/Title50/50cfr22_main_02.tpl|title=Electronic Code of Federal Regulations:|publisher=Ecfr.gpoaccess.gov|date=27 फरवरी 2007|accessdate=22 अगस्त 2010}} * ہرشفیلڈر ، آرلین بی؛ بوائلر ، مریم جی ؛؛ تے ڈورس ، مائیکل۔ ''شمالی امریکا دے ہندوستانیاں اُتے تحقیق دے لئی رہنما'' امریکن لائبریری ایسوسی ایشن (1983)۔ [[Special:BookSources/0838903533|آئی ایس بی این 0-8389-0353-3]] ۔ * جانسن ، ایرک ایف۔ ، دتی لائف آف دتی ''نیٹ امریکن'' ، اٹلانٹا ، جی اے: ٹریڈ ونڈس پریس (2003)۔ * جانسن ، ایرک ''آبائی زندگی'' فلاڈیلفیا ، PA: EC بیدل وغیرہ۔ 1836-44۔ جارجیا لائبریری یونیورسٹی * جونز ، پیٹر این۔ ''انیسٹریٹ دا احترام: امریکی مغرب وچ امریکی ہندوستانی ثقافتی وابستگی'' ۔ بولڈر ، CO: بو پریس (2005) [[Special:BookSources/0972134921|آئی ایس بی این 0-9721349-2-1]] ۔ * {{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/books?id=_M70pNlgDf0C|title=Cultural and Natural Areas of Native North America|last=Kroeber|first=Alfred L.|publisher=University of California Publications in American Archaeology and Ethnology|year=1939}} * نکولس ، راجر ایل۔ ''ریاستہائے متحدہ تے کینیڈا وچ مقیم ہندوستانی ، اک تقابلی تریخ'' ۔ نیبراسکیا پریس یونیورسٹی (1998)۔ [[Special:BookSources/0803283776|آئی ایس بی این 0-8032-8377-6]] ۔ * {{حوالہ کتاب|url=http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm|title=Framing America: A Social History of American Art|last=Pohl|first=Frances K.|publisher=Thames & Hudson|year=2002|isbn=0-500-23792-1|location=New York|pages=54–56, 105–106 & 110–111|access-date=2020-09-30|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808010902/http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm}} * Shanley, Kathryn Winona (2004). "مقامی امریکی ہندوستانی دانشوریت تے ادب دا تضاد" ۔ میلس 29 ۔ * Shanley, Kathryn Winona (1997). "ہندوستانی امریکا محبت تے پڑھنا پسند کردا اے: امریکی ہندوستانی شناخت تے ثقافتی تخصیص" ۔ امریکی ہندوستانی سہ ماہی ۔ 21 (4): 675–702۔ doi : 10.2307 / 1185719 ۔ * کروچ ، چرواہا۔ ''ماحولیا‏ت‏ی ہندوستانی: متک تے تریخ'' ، نیو یارک: ڈبلیو ڈبلیو نورٹن ، 1999. ص 625۔ &nbsp; [[Special:BookSources/0393047555|آئی ایس بی این 0-393-04755-5]] * {{حوالہ کتاب|title=Unthinking Eurocentrism: Multiculturalism and the Media|last=Shohat|first=Ella|last2=Stam|first2=Robert|publisher=Routledge|year=1994|isbn=0-415-06324-8|location=New York}} * سلیچر ، مائیکل ، ول کاف مین تے ہیڈی میک فیرسن ، ایڈیٹس ، ''برطانیہ تے امریکا: سبھیاچار ، سیاست تے تریخ'' ، نیویارک: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، 2005 ، جلد 2۔ * {{حوالہ کتاب|url=http://books.google.com/books?id=E0CsvVoVA90C|title=American Indians: The first of this land|last=Snipp|first=C.M.|publisher=Russell Sage Foundation|year=1989|isbn=0-87154-822-4|location=New York}} * اسٹارونت ، ولیم سی۔ (ایڈ) ''شمالی امریکا دے ہندوستانیاں د‏‏ی کتاب'' ( ''جلد'' 1۔20) واشنگٹن ڈی سی. ج: سمتھسنونی ادارہ۔ (جلداں 1-3 ، 16 ، 18-20 حالے شائع نئيں ہويا) ، (1978 موجودہ)۔ * ٹیلر ، ویرونیکا ای۔ (ایڈ) ''ہندوستانی ریزرویشن USA دریافت کرن: زائرین دے استقبال دے لئی رہنما۔'' پیش لفظ بین نائٹھوس کیمبل۔ ڈینور ، CO: کونسل پبلیکیشنز ، 1992۔ [[Special:BookSources/0963258001|آئی ایس بی این 0-9632580-0-1]] ۔ </div> == باہرلے جوڑ == * نیشنل [http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ آرکائیوز اینڈ ریکارڈز ایڈمنسٹریشن دے آرکیول ریسرچ کیٹلاگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319165658/http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ |date=2011-03-19 }} وچ دستیاب مقامی امریکی تاریخی ریکارڈز * [http://www.lostworlds.org/ کولمبیا تو‏ں پہلے د‏‏ی مقامی امریکی تریخ ، فن تے سبھیاچار @ LostWorlds.org] * [http://www.sc.edu/library/digital/collections/bonneville.html جنوبی کیرولائنا یونیورسٹی دے لائبریری ڈیجیٹل مجموعہ دے صفحے پر] بونیلوے [http://www.sc.edu/library/digital/collections/bonneville.html دا 19 ويں صدی د‏‏ی اصل امریکیو‏ں د‏‏ی تصاویر دا مجموعہ] * [http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_000107_entries.htm شمالی امریکی ہندوستانیاں دا ہیوٹن مِفلن دا انسائیکلوپیڈیا] * ''مقامی'' [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm امریکی علاج اور] ''یو سی بی'' [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm لائبریریاں تو‏ں گورنمنٹ پبس] ''سے'' [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm معلومات] * [http://memory.loc.gov/ammem/browse/ListSome.php?category=Native%20American%20History لائبریری آف کانگریس امریکن میموری پروجیکٹ] نال تعلق رکھنے والی امریکی تریخ * {{Curlie|Society/Ethnicity/The_Americas/Indigenous/Native_Americans}} [[گٹھ:حوالے وچ اغلاط: تریخ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:امریکی سبھیاچار]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی معاشرتی تریخ]] [[گٹھ:امریکہ دی تریخ]] 75pot4dilys9zh7vxty77xhwhk71bk6 0 91038 706392 702006 2026-04-23T15:05:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706392 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ انگریزی ضلعے''' (List of English districts) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات قومی شماریات دے دفتر تو‏ں 2010 ء دے اندازےآں دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{United Kingdom district population citation}}</ref> == لسٹ اسما == [[انگلستان]] وچ فی الحال 326 ضلعے ني‏‏‏‏ں۔ * 32 [[لندن بورو]]* 36 [[میٹروپولیٹن بورو|میٹروپولیٹن ضلعے]]* 201 [[غیر میٹروپولیٹن ضلعے]]* 55 وحدانی اتھارٹی* [[لندن شہر]] * [[جزائر سیلی]] == موجودہ ضلعے == {| class="wikitable sortable" |- !نام ! class="unsortable" | ویب سائٹ !آبادی<br />(2011 تخمینہ) !قسم ![[انگلستان د‏‏ی رسمی کاؤنٹیاں|رسمی کاؤنٹی]] |- |[[آدور (ضلع)|آدور]] |[http://www.adur.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|61,300 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[الیرڈیل]] |[http://www.allerdale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|96,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[امبر ویلی]] |[http://www.ambervalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|122,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[ارون]] |[http://www.arun.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|149,800 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[ایشفیلڈ]] |[http://www.ashfield-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|119,500 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[ایشفورڈ (بورو)|ایشفورڈ]] |[http://www.ashford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|118,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ایلزبری ویل]] |[http://www.aylesburyvaledc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140211011946/http://www.aylesburyvaledc.gov.uk/ |date=2014-02-11 }} |align=right|174,900 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[بےبر]] |[http://www.babergh-south-suffolk.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828044852/http://www.babergh-south-suffolk.gov.uk/ |date=2008-08-28 }} |align=right|87,900 | |[[سافک]] |- |[[لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم|بارکنگ تے ڈیگنہیم]] |[http://www.barking-dagenham.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025163946/http://www.barking-dagenham.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|187,000 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لندن بورو بارنیٹ|بارنیٹ]] |[http://www.barnet.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|357,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بارنسلے|بارنسلے]] |[http://www.barnsley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|231,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[بیرو-ان-فرنیس (بورو)|بیرو-ان-فرنیس]] |[http://www.barrowbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|69,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[بیسیلڈن (ضلع)|بیسیلڈن]] |[http://www.basildon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,000 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[بیسنگسٹوک تے ڈین]] |[http://www.basingstoke.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328011058/http://www.basingstoke.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} |align=right|168,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[باسیٹلو]] |[http://www.bassetlaw.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530022511/http://www.bassetlaw.gov.uk/ |date=2014-05-30 }} |align=right|113,000 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[باتھ تے شمالی مشرقی سامرسیٹ]] |[http://www.bathnes.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[بورو بیڈفورڈ|بیڈفورڈ]] |[http://www.bedford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|157,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[لندن بورو بیکزلی|بیکزلی]] |[http://www.bexley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|232,800 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برمنگھم]] |[http://www.birmingham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|1,074,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1889) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[بلابی (ضلع)|بلابی]] |[http://www.blaby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,100 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[بلیکبرن مع ڈاروین]] |[http://www.blackburn.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208211710/http://www.blackburn.gov.uk/ |date=2012-02-08 }} |align=right|147,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[بلیکپول]] |[http://www.blackpool.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|142,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[بولسوور (ضلع)|بولسوور]] |[http://www.bolsover.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923022124/https://www.bolsover.gov.uk/ |date=2020-09-23 }} |align=right|76,000 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بولٹن|بولٹن]] |[http://www.bolton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|277,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[بوسٹن (بورو)|بوسٹن]] |[http://www.boston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|64,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[بورنموتھ]] |[http://www.bournemouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|183,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[براکنیل فارسٹ]] |[http://www.bracknell-forest.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[بریڈفورڈ شہر|بریڈفورڈ]] |[http://www.bradford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509013149/http://www.bradford.gov.uk/ |date=2016-05-09 }} |align=right|523,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1897) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[برینٹری (ضلع)|برینٹری]] |[http://www.braintree.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|147,500 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[بریکلینڈ (ضلع)|بریکلینڈ]] |[http://www.breckland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,000 | |[[نورفک]] |- |[[لندن بورو برینٹ|برینٹ]] |[http://www2.brent.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050930224812/http://www2.brent.gov.uk/ |date=2005-09-30 }} |align=right|312,200 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برینٹووڈ (بورو)|برینٹووڈ]] |[http://www.brentwood-council.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025141728/http://www.brentwood-council.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|73,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[برائیٹن اینڈ ہوو]] |[http://www.brighton-hove.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|273,000 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (2000) |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[برسٹل]] |[http://www.bristol-city.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820043630/http://www.bristol-city.gov.uk/WardFinder/pdfs/cliftonmap-high.pdf |date=2008-08-20 }} |align=right|428,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1542) |[[برسٹل]] |- |[[براڈلینڈ]] |[http://www.broadland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140325021638/http://www.broadland.gov.uk/ |date=2014-03-25 }} |align=right|124,700 | |[[نورفک]] |- |[[لندن بورو بروملی|بروملی]] |[http://www.bromley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|310,600 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برومسگروف (ضلع)|برومسگروف]] |[http://www.bromsgrove.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150312185509/http://www.bromsgrove.gov.uk/ |date=2015-03-12 }} |align=right|93,700 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[بروکسبورن (بورو)|بروکسبورن]] |[http://www.broxbourne.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[بروکسٹوے]] |[http://www.broxtowe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102001122/http://www.broxtowe.gov.uk/ |date=2012-11-02 }} |align=right|109,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[برنلی (بورو)|برنلی]] |[http://www.burnley.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110704110756/http://www.burnley.gov.uk/ |date=2011-07-04 }} |align=right|87,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بری|بری]] |[http://www.bury.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|185,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[کلڈرڈیل]] |[http://www.calderdale.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228042334/http://www.calderdale.gov.uk/ |date=2014-02-28 }} |align=right|204,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[کیمبرج]] |[http://www.cambridge.gov.uk/cambridge.htm ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060101044125/http://www.cambridge.gov.uk/cambridge.htm |date=2006-01-01 }} |align=right|122,700 |شہر (1951) |[[کیمبرجشائر]] |- |[[لندن بورو کیمڈن|کیمڈن]] |[http://www.camden.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|220,100 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کینوک چیز (ضلع)|کینوک چیز]] |[http://www.cannockchasedc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[کینٹربری شہر|کینٹربری]] |[http://www.canterbury.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|150,600 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[کینٹ]] |- |[[کارلایل شہر|کارلایل]] |[http://www.carlisle-city.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511180247/http://www.carlisle-city.gov.uk/ |date=2008-05-11 }} |align=right|107,500 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[کامبریا]] |- |[[کیسل پوائنٹ]] |[http://www.castlepoint.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|88,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[وسطی بیڈفورڈشائر]] |[http://www.centralbeds.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820084136/http://www.centralbeds.gov.uk/ |date=2008-08-20 }} |align=right|255,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[چارنووڈ (بورو)|چارنووڈ]] |[http://www.charnwoodbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041001020312/http://www.charnwoodbc.gov.uk/ |date=2004-10-01 }} |align=right|165,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[چلمسفورڈ شہر|چلمسفورڈ]] |[http://www.chelmsford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|168,500 |شہر (2012) |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[چیلٹنہیم]] |[http://www.cheltenham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[چرویل (ضلع)|چرویل]] |[http://www.cherwell-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|142,300 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[چیشائر مشرقی]] |[http://www.cheshireeast.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|370,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[چیشائر]] |- |[[چیشائر مغربی تے چیسٹر]] |[http://www.cheshirewestandchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|329,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[چیشائر]] |- |[[چیسٹرفیلڈ]] |[http://www.chesterfieldbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010926122156/http://www.chesterfieldbc.gov.uk/ |date=2001-09-26 }} |align=right|103,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[چیچیسٹر (ضلع)|چیچیسٹر]] |[http://www.chichestercity.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|114,000 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[چلٹرن (ضلع)|چلٹرن]] |[http://www.چلٹرن۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|92,700 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[چورلے (بورو)|چورلے]] |[http://www.chorley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|107,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[کرائسٹ چرچ، ڈورسٹ|کرائسٹ چرچ]] |[http://www.christchurch.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|47,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[کولچیسٹر (بورو)|کولچیسٹر]] |[http://www.colchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|173,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[کوپلینڈ، کامبریا|کوپلینڈ]] |[http://www.copelandbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060101020624/http://www.copelandbc.gov.uk/ |date=2006-01-01 }} |align=right|70,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[کوربی]] |[http://www.corby.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220222920/http://www.corby.gov.uk/ |date=2016-02-20 }} |align=right|61,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[کونوال]] |[http://www.cornwall.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|533,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[کونوال]] |- |[[کوٹسوولڈ (ضلع)|کوٹسوولڈ]] |[http://www.cotswold.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,200 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[کووینٹری]] |[http://www.coventry.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|316,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1345) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[کاروین]] |[http://www.cravendc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327174650/http://www.cravendc.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|55,500 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[کراولی]] |[http://www.crawley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|107,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مغربی سسیکس]] |- |[[لندن بورو کروئڈن|کروئڈن]] |[http://www.croydon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|364,800 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ڈیکورم]] |[http://www.dacorum.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410110649/http://www.dacorum.gov.uk/ |date=2014-04-10 }} |align=right|145,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ڈارلنگٹن (بورو)|ڈارلنگٹن]] |[http://www.darlington.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021130091335/http://www.darlington.gov.uk/ |date=2002-11-30 }} |align=right|105,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] |- |[[ڈارٹفورڈ (بورو)|ڈارٹفورڈ]] |[http://www.dartford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ڈاوینٹری (ضلع)|ڈاوینٹری]] |[http://www.daventrydc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|78,100 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ڈربی]] |[http://www.derby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|248,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1977) |[[ڈربیشائر]] |- |[[ڈربیشائر ڈیلز]] |[http://www.derbyshiredales.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213192417/http://www.derbyshiredales.gov.uk/ |date=2014-02-13 }} |align=right|71,100 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ڈانکاسٹر|ڈانکاسٹر]] |[http://www.doncaster.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|302,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[ڈوور (ضلع)|ڈوور]] |[http://www.dover.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|111,700 | |[[کینٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ڈڈلی|ڈڈلی]] |[http://www.dudley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|313,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[کاؤنٹی ڈرہم]] |[http://www.durham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|513,000 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[کاؤنٹی ڈرہم]] |- |[[لندن بورو ایلنگ|ایلنگ]] |[http://www.ealing.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|339,300 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[مشرقی کیمبرجشائر]] |[http://www.eastcambs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|84,200 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[مشرقی ڈیون]] |[http://www.east-devon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204084640/http://www.east-devon.gov.uk/ |date=2004-12-04 }} |align=right|133,300 | |[[ڈیون]] |- |[[مشرقی ڈورسٹ]] |[http://www.eastdorsetdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051029091016/http://www.eastdorsetdc.gov.uk/ |date=2005-10-29 }} |align=right|87,300 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[مشرقی ہیمپشائر]] |[http://www.easthants.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,000 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[مشرقی ہارٹفورڈشائر]] |[http://www.eastherts.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,200 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[مشرقی لنڈسے]] |[http://www.e-lindsey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|136,700 | |[[لنکنشائر]] |- |[[مشرقی نارتھیمپٹنشائر]] |[http://www.east-northamptonshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913040554/http://www.east-northamptonshire.gov.uk/ |date=2008-09-13 }} |align=right|86,900 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |[http://www.eastriding.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|334,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |- |[[مشرقی سٹیفورڈشائر]] |[http://www.eaststaffsbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927183751/http://www.eaststaffsbc.gov.uk/ |date=2014-09-27 }} |align=right|113,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[ایسٹبورن]] |[http://www.eastbourne.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|99,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ایسٹلی (بورو)|ایسٹلی]] |[http://www.eastleigh.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320141424/http://www.eastleigh.gov.uk/ |date=2014-03-20 }} |align=right|125,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[ایڈن، کامبریا|ایڈن]] |[http://www.eden.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081105160240/http://www.eden.gov.uk/ |date=2008-11-05 }} |align=right|52,500 | |[[کامبریا]] |- |[[ایلمبرج]] |[http://www.elmbridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو اینفیلڈ|اینفیلڈ]] |[http://www.enfield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|313,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[اپنگ فارسٹ (ضلع)|اپنگ فارسٹ]] |[http://www.eppingforestdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,900 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[اپسوم تے ایویل]] |[http://www.epsom-ewell.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|75,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[عریواش]] |[http://www.عریواش۔gov.uk ویب سائٹ] |align=right|112,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[ایکسٹر]] |[http://www.exeter.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511205833/https://exeter.gov.uk/ |date=2020-05-11 }} |align=right|117,100 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[ڈیون]] |- |[[فارہیم (بورو)|فارہیم]] |[http://www.fareham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|111,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[فینلینڈ]] |[http://www.fenland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|95,500 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[فارسٹ ہیتھ]] |[http://www.forest-heath.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321115446/http://www.forest-heath.gov.uk/ |date=2014-03-21 }} |align=right|60,000 | |[[سافک]] |- |[[فارسٹ آف ڈین (ضلع)|فارسٹ آف ڈین]] |[http://www.fdean.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,200 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[فیلڈ (بورو)|فیلڈ]] |[http://www.fylde.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|76,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو گیٹسہیڈ|گیٹسہیڈ]] |[http://www.gateshead.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|200,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[گیڈلنگ]] |[http://www.gedling.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[گلوسٹر]] |[http://www.glos-city.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,900 |شہر (1541) |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[گاسپورٹ]] |[http://www.gosport.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[گریوشیم]] |[http://www.گریوشیم۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|101,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[گریٹ یارموتھ (بورو)|گریٹ یارموتھ]] |[http://www.great-yarmouth.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228021952/http://www.great-yarmouth.gov.uk/ |date=2014-02-28 }} |align=right|97,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نورفک]] |- |[[شاہی بورو گرینچ|گرینچ]] |[http://www.greenwich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|255,500 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[گیلڈفورڈ (بورو)|گیلڈفورڈ]] |[http://www.guildford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|137,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو ہیکنی|ہیکنی]] |[http://www.hackney.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|247,200 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہالٹن (بورو)|ہالٹن]] |[http://www.halton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|125,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[چیشائر]] |- |[[ہیمبلیٹن]] |[http://www.hambleton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|89,600 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم|ہیمرسمتھ تے فلہم]] |[http://www.lbhf.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|182,400 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہاربرا]] |[http://www.harborough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,700 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[لندن بورو ہارنگے|ہارنگے]] |[http://www.haringey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|255,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہارلو]] |[http://www.harlow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,200 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ہاروگیٹ (بورو)|ہاروگیٹ]] |[http://www.harrogate.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,700 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[لندن بورو ہیعرو|ہیعرو]] |[http://www.harrow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|240,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہارٹ (ضلع)|ہارٹ]] |[http://www.hart.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|91,700 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[ہارٹلپول (بورو)|ہارٹلپول]] |[http://www.hartlepool.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|92,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] |- |[[ہیسٹینگز]] |[http://www.hastings.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ہاوانٹ (بورو)|ہاوانٹ]] |[http://www.havant.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|120,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[لندن بورو ہیورنگ|ہیورنگ]] |[http://www.havering.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|237,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہیرفورڈشائر]] |[http://www.herefordshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407060243/http://www.herefordshire.gov.uk/ |date=2014-04-07 }} |align=right|183,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ہیرفورڈشائر]] |- |[[ہیرٹسمیر]] |[http://www.hertsmere.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ہائی پیک، ڈربیشائر|ہائی پیک]] |[http://www.highpeak.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|91,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[لندن بورو ہلنگٹن|ہلنگٹن]] |[http://www.hillingdon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|275,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہنکلے تے بوسورتھ]] |[http://www.hinckleyandbosworthonline.org.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[ہورشام (ضلع)|ہورشام]] |[http://www.horsham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,500 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[لندن بورو ہونسلو|ہونسلو]] |[http://www.hounslow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|254,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کنگسٹن اپون ہل|ہل]] |[http://www.hullcc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1299) |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |- |[[ہنٹنگڈومشائر]] |[http://www.huntsdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|170,000 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[ہنڈبرن]] |[http://www.hyndburnbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060530050349/http://www.hyndburnbc.gov.uk/ |date=2006-05-30 }} |align=right|80,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[اپسوئچ (بورو)|اپسوئچ]] |[http://www.ipswich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|133,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سافک]] |- |[[آئل آف ویٹ]] |[http://www.iwight.com/ ویب سائٹ] |align=right|138,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، کاؤنٹی |[[آئل آف ویٹ]] |- |[[جزائر سیلی]] |[http://www.scilly.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|2,200 | ''[[sui generis]]'' |[[کونوال]] |- |[[لندن بورو ازلنگٹن|ازلنگٹن]] |[http://www.islington.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|206,300 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[شاہی بورو کینزنگٹن تے چیلسی|کینزنگٹن تے چیلسی]] |[http://www.rbkc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,300 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کیٹیرنگ (بورو)|کیٹیرنگ]] |[http://www.kettering.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806035451/http://www.kettering.gov.uk/ |date=2012-08-06 }} |align=right|93,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[کنگز لین تے مغربی نورفک]] |[http://www.west-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|147,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نورفک]] |- |[[شاہی بورو کنگسٹن اپون ٹیمز|کنگسٹن اپون ٹیمز]] |[http://www.kingston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|160,400 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کرکلیز]] |[http://www.kirkleesmc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050922183721/http://www.kirkleesmc.gov.uk/ |date=2005-09-22 }} |align=right|423,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو نوزلی|نوزلی]] |[http://www.knowsley.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729122520/http://www.knowsley.gov.uk/ |date=2009-07-29 }} |align=right|145,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[لندن بورو لیمبیتھ|لیمبیتھ]] |[http://www.lambeth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|304,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لنکاسٹر شہر|لنکاسٹر]] |[http://www.lancaster.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328022608/http://www.lancaster.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} |align=right|137,800 |شہر (1937) |[[لنکاشائر]] |- |[[لیڈز شہر|لیڈز]] |[http://www.leeds.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|750,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1893) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[لیسٹر]] |[http://www.leicester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|329,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1919) |[[لیسٹرشائر]] |- |[[لیویس (ضلع)|لیویس]] |[http://www.lewes.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[لندن بورو لیوشم|لیوشم]] |[http://www.lewisham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|276,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لیچفیلڈ (ضلع)|لیچفیلڈ]] |[http://www.lichfielddc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,900 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[لنکن، لنکنشائر|لنکن]] |[http://www.lincoln.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,100 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[لنکنشائر]] |- |[[لیورپول]] |[http://www.liverpool.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328002145/http://www.liverpool.gov.uk/ |date=2006-03-28 }} |align=right|465,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1880) |[[مرزیسائڈ]] |- |[[لندن شہر]] |[http://www.cityoflondon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|7,400 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'')، ''[[sui generis]]'' |[[لندن شہر]] |- |[[لوٹن]] |[http://www.luton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|203,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[میڈسٹون (بورو)|میڈسٹون]] |[http://www.digitalmaidstone.co.uk/ ویب سائٹ] |align=right|155,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[مالڈن (ضلع)|مالڈن]] |[http://www.maldon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|61,700 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[مالورن ہلز (ضلع)|مالورن ہلز]] |[http://www.malvernhills.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608095352/http://www.malvernhills.gov.uk/ |date=2014-06-08 }} |align=right|74,700 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[مانچسٹر]] |[http://www.manchester.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303042405/http://www.manchester.gov.uk/ |date=2011-03-03 }} |align=right|502,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1853) |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[مینسفیلڈ (ضلع)|مینسفیلڈ]] |[http://www.mansfield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|104,600 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[میڈوے]] |[http://www.medway.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040124162034/http://www.medway.gov.uk/index/leisure/localhistory/timeline/17909.htm |date=2004-01-24 }} |align=right|264,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[میلٹن (بورو)|میلٹن]] |[http://www.melton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|50,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[میندیپ]] |[http://www.mendip.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416233913/http://www.mendip.gov.uk/ |date=2013-04-16 }} |align=right|109,400 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[لندن بورو مرٹن|مرٹن]] |[http://www.merton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|200,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[مڈ ڈیون]] |[http://www.middevon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|77,900 | |[[ڈیون]] |- |[[مڈ سافک]] |[http://www.mid-suffolk-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050305123936/http://www.mid-suffolk-dc.gov.uk/ |date=2005-03-05 }} |align=right|97,100 | |[[سافک]] |- |[[مڈ سسیکس]] |[http://www.midsussex.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,200 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[میڈیلزبرو (بورو)|میڈیلزبرو]] |[http://www.middlesbrough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191006165155/https://middlesbrough.gov.uk/ |date=2019-10-06 }} |align=right|138,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[ملٹن کینز (بورو)|ملٹن کینز]] |[http://www.miltonkeynes.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829214812/http://www.miltonkeynes.gov.uk/ |date=2012-08-29 }} |align=right|249,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بکنگھمشائر]] |- |[[مول ویلی]] |[http://www.molevalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,600 | |[[سرے]] |- |[[نیوآرک تے شرووڈ]] |[http://www.newark-sherwooddc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,000 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[نیوکیسل-انڈر-لائم (بورو)|نیوکیسل-انڈر-لائم]] |[http://www.newcastle-staffs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|123,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[نیوکیسل اپون ٹائین]] |[http://www.newcastle.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200135/http://www.newcastle.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} |align=right|279,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1882) |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[نیو فارسٹ (ضلع)|نیو فارسٹ]] |[http://www.nfdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525044829/http://nfdc.gov.uk/ |date=2013-05-25 }} |align=right|176,800 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[لندن بورو نیوہیم|نیوہیم]] |[http://www.newham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|310,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[شمالی ڈیون]] |[http://www.northdevon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,000 | |[[ڈیون]] |- |[[شمالی ڈورسٹ]] |[http://www.north-dorset.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060710085632/http://www.north-dorset.gov.uk/ |date=2006-07-10 }} |align=right|69,000 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[شمالی مشرقی ڈربیشائر]] |[http://www.ne-derbyshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205101637/http://www.ne-derbyshire.gov.uk/ |date=2011-02-05 }} |align=right|99,100 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[شمالی مشرقی لنکنشائر]] |[http://www.nelincs.gov.uk/IC/Index.htm ویب سائٹ] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040802063022/http://www.nelincs.gov.uk/IC/Index.htm |date=2004-08-02 }} |align=right|159,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی ہارٹفورڈشائر]] |[http://www.nhdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030807201733/http://www.nhdc.gov.uk/ |date=2003-08-07 }} |align=right|127,500 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[شمالی کیسٹایون]] |[http://www.n-kesteven.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,500 | |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی لنکنشائر]] |[http://www.northlincs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|167,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی نورفک]] |[http://www.north-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|101,700 | |[[نورفک]] |- |[[شمالی سامرسیٹ]] |[http://www.n-somerset.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|203,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[شمالی ٹینیسائڈ]] |[http://www.northtyneside.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923012827/https://northtyneside.gov.uk/ |date=2020-09-23 }} |align=right|201,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[شمالی وارکشائر]] |[http://www.northwarks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|62,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[شمالی مغربی لیسٹرشائر]] |[http://www.nwleics.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,700 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[نارتھیمپٹن]] |[http://www.northampton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|212,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[نارتھمبرلینڈ]] |[http://www.northumberland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|316,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[نارتھمبرلینڈ]] |- |[[نارویچ]] |[http://www.norwich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|132,200 |شہر (1195) |[[نورفک]] |- |[[ناٹنگھم]] |[http://www.nottinghamcity.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|303,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1897) |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[نانیٹن تے بیڈورتھ]] |[http://www.nuneatonandbedworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|125,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[اواڈبی تے ویگسٹن]] |[http://www.oadby-wigston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|56,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو اولڈھم|اولڈھم]] |[http://www.oldham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|225,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[آکسفورڈ]] |[http://www.oxford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|150,200 |شہر (1542) |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[پینڈل]] |[http://www.pendle.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722025859/http://www.pendle.gov.uk/ |date=2011-07-22 }} |align=right|89,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[پیٹربورو]] |[http://www.peterborough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|184,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1541) |[[کیمبرجشائر]] |- |[[پلایماؤتھ]] |[http://www.plymouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1928) |[[ڈیون]] |- |[[پول، انگلستان]] |[http://www.poole.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516185533/http://poole.gov.uk/ |date=2014-05-16 }} |align=right|148,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[پورٹسماؤتھ]] |[http://www.portsmouth.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200226/http://www.portsmouth.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} |align=right|205,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1926) |[[ہیمپشائر]] |- |[[پریسٹن شہر، لنکاشائر|پریسٹن]] |[http://www.preston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,100 |شہر (2002) |[[لنکاشائر]] |- |[[پربیک (ضلع)|پربیک]] |[http://www.purbeck-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010302020750/http://www.purbeck-dc.gov.uk/ |date=2001-03-02 }} |align=right|45,200 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[بورو ریڈنگ|ریڈنگ]] |[http://www.reading.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|155,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[لندن بورو ریڈبرج|ریڈبرج]] |[http://www.redbridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|281,400 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ریڈکار تے کلیولینڈ]] |[http://www.redcar-cleveland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|135,200 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[ریڈیچ]] |[http://www.redditchbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131040122/http://www.redditchbc.gov.uk/ |date=2016-01-31 }} |align=right|84,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ووسٹرشائر]] |- |[[رائگیٹ تے بانسٹیڈ]] |[http://www.reigate-banstead.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ربل ویلی]] |[http://www.ribblevalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|57,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز|رچمنڈ اپون ٹیمز]] |[http://www.richmond.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|187,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[رچمنڈشائر]] |[http://www.richmondshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327163824/http://www.richmondshire.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|53,300 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو راچڈیل|راچڈیل]] |[http://www.rochdale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|211,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[روچفورڈ (ضلع)|روچفورڈ]] |[http://www.rochford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,300 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[راسینڈئل]] |[http://www.rossendale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|68,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[روتھر]] |[http://www.rother.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,700 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو روتھرہیم|روتھرہیم]] |[http://www.rotherham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|257,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[رگبی (بورو)|رگبی]] |[http://www.rugby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[رینیمیڈ (بورو)|رینیمیڈ]] |[http://www.runnymede.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|80,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[رشکلف]] |[http://www.rushcliffe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326160416/http://www.rushcliffe.gov.uk/ |date=2014-03-26 }} |align=right|111,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[رشمور]] |[http://www.rushmoor.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[راٹلینڈ]] |[http://www.rutland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|37,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[راٹلینڈ]] |- |[[رایڈیل]] |[http://www.ryedale.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406211149/http://www.ryedale.gov.uk/ |date=2014-04-06 }} |align=right|51,900 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سینٹ البینز شہر|سینٹ البینز]] |[http://www.stalbans.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|141,200 |شہر (1877) |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[سینٹ ایڈمنڈسبری (بورو)|سینٹ ایڈمنڈسبری]] |[http://www.stedmundsbury.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229215041/http://www.stedmundsbury.gov.uk/ |date=2019-12-29 }} |align=right|111,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سافک]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سینٹ ہیلنز|سینٹ ہیلنز]] |[http://www.sthelens.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[سالفورڈ شہر|سالفورڈ]] |[http://www.salford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327011636/http://www.salford.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|234,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1926) |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[سینڈویل]] |[http://www.smbc.sandwell.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716141714/http://www.smbc.sandwell.gov.uk/ |date=2011-07-16 }} |align=right|309,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[سکاربرو (بورو)|سکاربرو]] |[http://www.scarborough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201005065205/https://www.scarborough.gov.uk/ |date=2020-10-05 }} |align=right|108,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سیجمور]] |[http://www.sedgemoor.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140313080617/http://www.sedgemoor.gov.uk/ |date=2014-03-13 }} |align=right|114,900 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سیفٹن|سیفٹن]] |[http://www.sefton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|274,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[سیلبی (ضلع)|سیلبی]] |[http://www.selby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,500 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سیوناوکس (ضلع)|سیوناوکس]] |[http://www.sevenoaks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,400 | |[[کینٹ]] |- |[[شیفیلڈ]] |[http://www.sheffield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|551,800 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1893) |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[شیپوے]] |[http://www.shepway.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,200 | |[[کینٹ]] |- |[[شروپشائر]] |[http://www.shropshire-cc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417020343/http://www.shropshire-cc.gov.uk/ |date=2009-04-17 }} |align=right|307,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[شروپشائر]] |- |[[سلاو]] |[http://www.slough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سولیہل|سولیہل]] |[http://www.solihull.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|206,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[جنوبی بکس]] |[http://www.southbucks.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907200205/http://www.southbucks.gov.uk/ |date=2020-09-07 }} |align=right|67,100 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[جنوبی کیمبرجشائر]] |[http://www.scambs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|149,800 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[جنوبی ڈربیشائر]] |[http://www.south-derbys.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716012317/http://www.south-derbys.gov.uk/ |date=2011-07-16 }} |align=right|94,900 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[جنوبی گلوسٹرشائر]] |[http://www.southglos.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|263,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[جنوبی ہیمز]] |[http://www.south-hams-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121223223012/http://www.south-hams-dc.gov.uk/ |date=2012-12-23 }} |align=right|83,600 | |[[ڈیون]] |- |[[جنوبی ہالینڈ، لنکنشائر|جنوبی ہالینڈ]] |[http://www.sholland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|88,400 | |[[لنکنشائر]] |- |[[جنوبی کیسٹایون]] |[http://www.skdc.com/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20040105013149/http://www.skdc.com/ |date=2004-01-05 }} |align=right|134,100 | |[[لنکنشائر]] |- |[[جنوبی لیکلینڈ]] |[http://www.southlakeland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430031933/http://www.southlakeland.gov.uk/ |date=2013-04-30 }} |align=right|103,700 | |[[کامبریا]] |- |[[جنوبی نورفک]] |[http://www.south-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102223444/http://www.south-norfolk.gov.uk/ |date=2006-01-02 }} |align=right|124,500 | |[[نورفک]] |- |[[جنوبی نارتھیمپٹنشائر]] |[http://www.southnorthants.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,400 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[جنوبی آکسفورڈشائر]] |[http://www.southoxon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|135,000 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[جنوبی ربل]] |[http://www.south-ribblebc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025041957/http://www.south-ribblebc.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|109,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[جنوبی سامرسیٹ]] |[http://www.southsomerset.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140703124829/https://www.southsomerset.gov.uk/ |date=2014-07-03 }} |align=right|162,100 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[جنوبی سٹیفورڈشائر]] |[http://www.sstaffs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,300 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[جنوبی ٹینیسائڈ]] |[http://www.southtyneside.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|148,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[ساؤتھمپٹن]] |[http://www.southampton.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218194008/http://www.southampton.gov.uk/ |date=2011-02-18 }} |align=right|235,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1964) |[[ہیمپشائر]] |- |[[ساوتھاینڈ-آن-سی]] |[http://www.southend.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|174,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[لندن بورو سدرک|سدرک]] |[http://www.southwark.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|288,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[سپیلتھون]] |[http://www.سپیلتھون۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|95,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[سٹیفورڈ (بورو)|سٹیفورڈ]] |[http://www.staffordbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|130,900 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹیفورڈشائر موورلینڈز]] |[http://www.staffsmoorlands.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,200 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹیوینڈیج]] |[http://www.stevenage.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|84,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سٹاکپورٹ|سٹاکپورٹ]] |[http://www.stockport.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|283,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[سٹاکٹن-آن-ٹیز (بورو)|سٹاکٹن-آن-ٹیز]] |[http://www.stockton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|191,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] تے [[شمالی یارکشائر]] |- |[[سٹوک آن ٹرینٹ]] |[http://www.stoke.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|248,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1925) |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹراٹفورڈ-آن-ایون (ضلع)|سٹراٹفورڈ-آن-ایون]] |[http://www.stratford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|120,800 | |[[وارکشائر]] |- |[[سٹراوڈ (ضلع)|سٹراوڈ]] |[http://www.stroud.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,100 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[سافک ساحلی]] |[http://www.suffolkcoastal.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,600 | |[[سافک]] |- |[[سنڈرلینڈ شہر|سنڈرلینڈ]] |[http://www.sunderland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|275,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1992) |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[سرے ہیتھ]] |[http://www.surreyheath.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|86,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو سٹن|سٹن]] |[http://www.sutton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|191,100 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[سوالے]] |[http://www.swale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|136,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[سوینڈون (بورو)|سوینڈون]] |[http://www.swindon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|209,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ویلٹشائر]] |- |[[ٹیمسائڈ]] |[http://www.tameside.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|219,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ٹیمورتھ (بورو)|ٹیمورتھ]] |[http://www.tamworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|76,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[ٹینڈرج (ضلع)|ٹینڈرج]] |[http://www.tandridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,200 | |[[سرے]] |- |[[ٹاونٹن ڈین]] |[http://www.tauntonڈین۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[ٹینبریج]] |[http://www.ٹینبریج۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,300 | |[[ڈیون]] |- |[[ٹیلفورڈ تے ریکن]] |[http://www.telford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|166,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شروپشائر]] |- |[[ٹینڈرنگ]] |[http://www.tendringdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,100 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ٹیسٹ ویلی]] |[http://www.testvalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[ٹوکسبری (بورو)|ٹوکسبری]] |[http://www.tewkesburybc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[تھانیٹ (ضلع)|تھانیٹ]] |[http://www.thanet.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|134,400 | |[[کینٹ]] |- |[[تھری ریورز (ضلع)|تھری ریورز]] |[http://www.3rivers.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050930201223/http://www.3rivers.gov.uk/ |date=2005-09-30 }} |align=right|87,900 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[تھاراک]] |[http://www.thurrock.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ٹونبریج تے مالنگ]] |[http://www.tmbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013112247/http://www.tmbc.gov.uk/cgi-bin/buildpage.pl?mysql=996 |date=2007-10-13 }} |align=right|121,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ٹوربے]] |[http://www.torbay.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,200 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈیون]] |- |[[ٹوریج]] |[http://www.torridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|64,000 | |[[ڈیون]] |- |[[لندن بورو ٹاور ہیملٹس|ٹاور ہیملٹس]] |[http://www.towerhamlets.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,000 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ٹریفرڈ]] |[http://www.trafford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921184244/http://www.trafford.gov.uk/ |date=2013-09-21 }} |align=right|227,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ٹنبریج ویلز (بورو)|ٹنبریج ویلز]] |[http://www.tunbridgewells.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[اوٹلسفورڈ]] |[http://www.uttlesford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|80,000 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ویل آف وائٹ ہارس]] |[http://www.whitehorsedc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,900 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[ویکفیلڈ شہر|ویکفیلڈ]] |[http://www.wakefield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|326,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1888) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو والسال|والسال]] |[http://www.walsall.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905165129/https://www.walsall.gov.uk/ |date=2017-09-05 }} |align=right|269,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[لندن بورو والتھم فارسٹ|والتھم فارسٹ]] |[http://www.lbwf.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051013062358/http://www.lbwf.gov.uk/ |date=2005-10-13 }} |align=right|259,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لندن بورو وینڈزورتھ|وینڈزورتھ]] |[http://www.wandsworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|307,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[وارنگٹن]] |[http://www.warrington.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|202,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[چیشائر]] |- |[[وارک (ضلع)|وارک]] |[http://www.warwickdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|137,700 | |[[وارکشائر]] |- |[[واٹفورڈ]] |[http://www.watford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ویونے]] |[http://www.waveney.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160622223341/http://www.waveney.gov.uk/ |date=2016-06-22 }} |align=right|115,400 | |[[سافک]] |- |[[ویورلی، سرے|ویورلی]] |[http://www.waverley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ویلڈین]] |[http://www.wealden.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009122858/https://www.wealden.gov.uk/ |date=2020-10-09 }} |align=right|149,400 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ویلنگبورو (بورو)|ویلنگبورو]] |[http://www.wellingborough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907132810/http://www.wellingborough.gov.uk/ |date=2020-09-07 }} |align=right|75,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ویلون ہیٹفیلڈ]] |[http://www.welhat.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,700 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[مغربی بارکشائر]] |[http://www.westberks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|154,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بارکشائر]] |- |[[مغربی ڈیون]] |[http://www.westdevon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927031925/http://www.westdevon.gov.uk/ |date=2006-09-27 }} |align=right|53,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈیون]] |- |[[مغربی ڈورسٹ]] |[http://www.westdorset-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301004708/http://www.westdorset-dc.gov.uk/ |date=2015-03-01 }} |align=right|99,300 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[مغربی لنکاشائر]] |[http://www.westlancsdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,600 | |[[لنکاشائر]] |- |[[مغربی لنڈسے]] |[http://www.west-lindsey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|89,400 | |[[لنکنشائر]] |- |[[ویسٹمنسٹر شہر|ویسٹمنسٹر]] |[http://www.westminster.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|219,600 |[[لندن بورو]]، شہر (1540) |[[لندن عظمی]] |- |[[مغربی آکسفورڈشائر]] |[http://www.westoxon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,400 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[مغربی سامرسیٹ]] |[http://www.westsomersetonline.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828083812/http://www.westsomersetonline.gov.uk/ |date=2008-08-28 }} |align=right|34,600 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[ویماؤتھ تے پورٹلینڈ]] |[http://www.weymouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|65,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ویگان|ویگان]] |[http://www.wiganmbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203095320/http://www.wiganmbc.gov.uk/ |date=2005-12-03 }} |align=right|318,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ویلٹشائر]] |[http://www.wiltshire.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|474,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ویلٹشائر]] |- |[[ونچیسٹر شہر|ونچیسٹر]] |[http://www.winchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,800 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[ہیمپشائر]] |- |[[شاہی بورو ونڈسر تے میڈنہیڈ|ونڈسر تے میڈنہیڈ]] |[http://www.rbwm.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|145,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ویرال|ویرال]] |[http://www.wirral.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|319,800 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[بورو ووکنگ|ووکنگ]] |[http://www.woking.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|99,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ووکنگہیم (ضلع)|ووکنگہیم]] |[http://www.wokingham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|154,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بارکشائر]] |- |[[وولورہیمپٹن]] |[http://www.wolverhampton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|249,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (2000) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[ووسٹر]] |[http://www.cityofworcester.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001063735/http://www.cityofworcester.gov.uk/ |date=2005-10-01 }} |align=right|98,700 |شہر (1189) |[[ووسٹرشائر]] |- |[[وردنگ]] |[http://www.worthing.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مغربی سسیکس]] |- |[[وچیوان]] |[http://www.wychavon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|117,100 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[ویکم (ضلع)|ویکم]] |[http://www.wycombe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205023624/http://www.wycombe.gov.uk/ |date=2009-12-05 }} |align=right|172,000 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[ویر]] |[http://www.wyrebc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060804091037/http://www.wyrebc.gov.uk/ |date=2006-08-04 }} |align=right|107,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[وایر فارسٹ (ضلع)|وایر فارسٹ]] |[http://www.wyreforestdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406161721/http://wyreforestdc.gov.uk/ |date=2014-04-06 }} |align=right|98,000 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[یورک]] |[http://www.york.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|197,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[شمالی یارکشائر]] |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ انگلستان دے ضلعے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے تے انہاں دے نسلی تناسب]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے بلحاظ کثافت آبادی]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے بلحاظ رقبہ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:انگلستان دے ضلعے]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی مقامی حکومت]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں]] f36shbsmiarjpbhkkbypzyxd5emk5v1 0 91139 706403 561386 2026-04-23T21:13:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706403 wikitext text/x-wiki [[فائل:Coat of arms of the Dominican Republic.svg|thumb|جمہوریہ ڈومینیکن]] [[جمہوریہ ڈومینیکن]] دے [[جمہوریہ ڈومینیکن دے صوبے|صوبے]] دو یا دو تو‏ں زیادہ [[بلدیہ|بلدیات]] وچ منقسم نيں، جدو‏ں کہ [[وفاقی ضلع، جمہوریہ ڈومینیکن|وفاقی ضلع]] نو‏‏ں وی اک [[بلدیہ]] ا‏‏ے۔ ایہ ملک دے درجہ سوم [[انتظامی تقسیم]] ني‏‏‏‏ں۔ == بلدیات == {| class="wikitable sortable" style="text-align: " !نام !صوبہ ! آبادی<ref name=censusvol1>{{cite web|url=http://www.conapofa.gov.do/estimado2014.asp|format=PDF|title=Estamaciones y Proyecciones de la Población Dominicana por Regiones, Provincias, Municipios y Distritos Municipales, 2014|author=Consejo Nacional de Población y Familia|language=Spanish|accessdate=2014-02-02|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.is/20140202234012/http://www.conapofa.gov.do/estimado2014.asp|archivedate=2014-02-02|df=}}</ref> !! رقبہ (کلومیٹر2)!! کثافت |- |align="right"| [[Altamira, Puerto Plata|Altamira]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|19052}}</center> || <center>{{Number table sorting|179.32}}</center> || <center>{{Number table sorting|106}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Arenoso]] || [[دواردے صوبہ|دواردے]] || <center>{{Number table sorting|15122}}</center> || <center>{{Number table sorting|142.20}}</center> || <center>{{Number table sorting|106}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[آسوا (شہر)]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|125487}}</center> || <center>{{Number table sorting|416.30}}</center> || <center>{{Number table sorting|301}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Baitoa]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|32570}}</center> || <center>{{Number table sorting|45.22}}</center> || <center>{{Number table sorting|720}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Bajos de Haina]] || [[سان کریستوبال صوبہ|سان کریستوبال]] || <center>{{Number table sorting|142322}}</center> || <center>{{Number table sorting|38.49}}</center> || <center>{{Number table sorting|3698}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[بانی، جمہوریہ ڈومینیکن]] || [[پیراویا صوبہ|پیراویا]] || <center>{{Number table sorting|145595}}</center> || <center>{{Number table sorting|642.75}}</center> || <center>{{Number table sorting|227}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Bayaguana]] || [[موندے پلاندا صوبہ|موندے پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|32997}}</center> || <center>{{Number table sorting|877.99}}</center> || <center>{{Number table sorting|38}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Boca Chica]] || [[سانتو دومینگو صوبہ|سانتو دومینگو]] || <center>{{Number table sorting|162633}}</center> || <center>{{Number table sorting|145.67}}</center> || <center>{{Number table sorting|1116}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Bohechío]] || [[سان خوان صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سان خوان]] || <center>{{Number table sorting|13222}}</center> || <center>{{Number table sorting|407.82}}</center> || <center>{{Number table sorting|32}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[بوناو]] || [[مونسینیور نوویئل صوبہ|مونسینیور نوویئل]] || <center>{{Number table sorting|142984}}</center> || <center>{{Number table sorting|664.37}}</center> || <center>{{Number table sorting|215}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Cabral, Barahona|Cabral]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|12623}}</center> || <center>{{Number table sorting|149.30}}</center> || <center>{{Number table sorting|85}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Cabrera, María Trinidad Sánchez|Cabrera]] || [[ماریا ترینیداد سانچیز صوبہ|ماریا ترینیداد سانچیز]] || <center>{{Number table sorting|28523}}</center> || <center>{{Number table sorting|297.58}}</center> || <center>{{Number table sorting|96}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Cambita Garabitos]] || [[سان کریستوبال صوبہ|سان کریستوبال]] || <center>{{Number table sorting|31952}}</center> || <center>{{Number table sorting|202.52}}</center> || <center>{{Number table sorting|158}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Castañuela]] || [[موندے کریستی صوبہ|موندے کریستی]] || <center>{{Number table sorting|16323}}</center> || <center>{{Number table sorting|80.90}}</center> || <center>{{Number table sorting|202}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Castillo (Duarte)|Castillo]] || [[دواردے صوبہ|دواردے]] || <center>{{Number table sorting|18962}}</center> || <center>{{Number table sorting|133.68}}</center> || <center>{{Number table sorting|142}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Cayetano Germosen]] || [[ایسپایئات صوبہ|ایسپایئات]] || <center>{{Number table sorting|10002}}</center> || <center>{{Number table sorting|17.75}}</center> || <center>{{Number table sorting|563}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Cevicos]] || [[سانچیز رامیریز صوبہ|سانچیز رامیریز]] || <center>{{Number table sorting|23202}}</center> || <center>{{Number table sorting|305.64}}</center> || <center>{{Number table sorting|76}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[کومیندادور، ایلیاس پینیا]] || [[ایلیاس پینیا صوبہ|ایلیاس پینیا]] || <center>{{Number table sorting|43671}}</center> || <center>{{Number table sorting|252.93}}</center> || <center>{{Number table sorting|173}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[لا ویغا (شہر)]] || [[لا ویغا صوبہ|لا ویغا]] || <center>{{Number table sorting|253919}}</center> || <center>{{Number table sorting|639.85}}</center> || <center>{{Number table sorting|397}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Constanza, Dominican Republic|Constanza]] || [[لا ویغا صوبہ|لا ویغا]] || <center>{{Number table sorting|82212}}</center> || <center>{{Number table sorting|848.79}}</center> || <center>{{Number table sorting|97}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Consuelo, San Pedro de Macorís|Consuelo]] || [[سان پیدرو دے ماکوریس صوبہ|سان پیدرو دے ماکوریس]] || <center>{{Number table sorting|31252}}</center> || <center>{{Number table sorting|131.52}}</center> || <center>{{Number table sorting|238}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[کوتوئی]] || [[سانچیز رامیریز صوبہ|سانچیز رامیریز]] || <center>{{Number table sorting|154343}}</center> || <center>{{Number table sorting|619.88}}</center> || <center>{{Number table sorting|249}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Cristóbal, Independencia|Cristóbal]] || [[اندیپیندینسیا صوبہ|اندیپیندینسیا]] || <center>{{Number table sorting|7952}}</center> || <center>{{Number table sorting|151.72}}</center> || <center>{{Number table sorting|52}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[داخابون]] || [[داخابون صوبہ|داخابون]] || <center>{{Number table sorting|40687}}</center> || <center>{{Number table sorting|253.41}}</center> || <center>{{Number table sorting|161}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Duvergé]] || [[اندیپیندینسیا صوبہ|اندیپیندینسیا]] || <center>{{Number table sorting|25971}}</center> || <center>{{Number table sorting|521.64}}</center> || <center>{{Number table sorting|50}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[El Cercado]] || [[سان خوان صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سان خوان]] || <center>{{Number table sorting|21522}}</center> || <center>{{Number table sorting|283.05}}</center> || <center>{{Number table sorting|76}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[El Factor]] || [[ماریا ترینیداد سانچیز صوبہ|ماریا ترینیداد سانچیز]] || <center>{{Number table sorting|25956}}</center> || <center>{{Number table sorting|149.23}}</center> || <center>{{Number table sorting|174}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[El Llano, Elías Piña|El Llano]] || [[ایلیاس پینیا صوبہ|ایلیاس پینیا]] || <center>{{Number table sorting|7923}}</center> || <center>{{Number table sorting|104.49}}</center> || <center>{{Number table sorting|76}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[El Peñón, Barahona|El Peñón]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|4022}}</center> || <center>{{Number table sorting|29.02}}</center> || <center>{{Number table sorting|20}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[El Pino (Dominican Republic)|El Pino]] || [[داخابون صوبہ|داخابون]] || <center>{{Number table sorting|7212}}</center> || <center>{{Number table sorting|88.35}}</center> || <center>{{Number table sorting|82}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[El Valle, Hato Mayor|El Valle]] || [[آتو مائیور صوبہ|آتو مائیور]] || <center>{{Number table sorting|11222}}</center> || <center>{{Number table sorting|161.12}}</center> || <center>{{Number table sorting|70}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Enriquillo, Barahona|Enriquillo]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|9923}}</center> || <center>{{Number table sorting|354.10}}</center> || <center>{{Number table sorting|28}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Esperanza, Dominican Republic|Esperanza]] || [[بالبیردے صوبہ|بالبیردے]] || <center>{{Number table sorting|68522}}</center> || <center>{{Number table sorting|215.24}}</center> || <center>{{Number table sorting|318}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Estebanía, Azua|Estebanía]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|8522}}</center> || <center>{{Number table sorting|159.20}}</center> || <center>{{Number table sorting|54}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Eugenio María de Hostos, Duarte|Eugenio María de Hostos]] || [[دواردے صوبہ|دواردے]] || <center>{{Number table sorting|16232}}</center> || <center>{{Number table sorting|78.23}}</center> || <center>{{Number table sorting|207}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Fantino]] || [[سانچیز رامیریز صوبہ|سانچیز رامیریز]] || <center>{{Number table sorting|30210}}</center> || <center>{{Number table sorting|95.97}}</center> || <center>{{Number table sorting|315}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Fundación, Barahona|Fundación]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|6212}}</center> || <center>{{Number table sorting|52.59}}</center> || <center>{{Number table sorting|118}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Galván, Dominican Republic|Galván]] || [[باوروکو صوبہ|باوروکو]] || <center>{{Number table sorting|13623}}</center> || <center>{{Number table sorting|214.66}}</center> || <center>{{Number table sorting|63}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Gaspar Hernández]] || [[ایسپایئات صوبہ|ایسپایئات]] || <center>{{Number table sorting|45202}}</center> || <center>{{Number table sorting|366.18}}</center> || <center>{{Number table sorting|123}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Guananico]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|8213}}</center> || <center>{{Number table sorting|57.32}}</center> || <center>{{Number table sorting|143}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Guayabal, Azua|Guayabal]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|6855}}</center> || <center>{{Number table sorting|262.87}}</center> || <center>{{Number table sorting|26}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Guayacanes, San Pedro de Macorís|Guayacanes]] || [[سان پیدرو دے ماکوریس صوبہ|سان پیدرو دے ماکوریس]] || <center>{{Number table sorting|19852}}</center> || <center>{{Number table sorting|129.78}}</center> || <center>{{Number table sorting|153}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Guaymate]] || [[لا رومنیا صوبہ، جمہوریہ ڈومینیکن|لا رومنیا]] || <center>{{Number table sorting|28233}}</center> || <center>{{Number table sorting|309.80}}</center> || <center>{{Number table sorting|91}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Guayubín]] || [[موندے کریستی صوبہ|موندے کریستی]] || <center>{{Number table sorting|50251}}</center> || <center>{{Number table sorting|899.26}}</center> || <center>{{Number table sorting|56}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[آتو مائیور دیل رئے]] || [[آتو مائیور صوبہ|آتو مائیور]] || <center>{{Number table sorting|73558}}</center> || <center>{{Number table sorting|659.65}}</center> || <center>{{Number table sorting|112}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Hondo Valle, Elías Piña|Hondo Valle]] || [[ایلیاس پینیا صوبہ|ایلیاس پینیا]] || <center>{{Number table sorting|12200}}</center> || <center>{{Number table sorting|120.63}}</center> || <center>{{Number table sorting|101}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Imbert, Puerto Plata|Imbert]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|22300}}</center> || <center>{{Number table sorting|170.70}}</center> || <center>{{Number table sorting|131}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[بیاندا جزیرہ]] || [[پیدرنالیس صوبہ|پیدرنالیس]] || <center>{{Number table sorting|0}}</center> || <center>{{Number table sorting|27.18}}</center> || <center>{{Number table sorting|0}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[کاتالینا جزیرہ، جمہوریہ ڈومینیکن]] || [[لا التاغراسیا صوبہ|لا التاغراسیا]] || <center>{{Number table sorting|10}}</center> || <center>{{Number table sorting|12.45}}</center> || <center>{{Number table sorting|1}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[ساونا جزیرہ]] || [[لا التاغراسیا صوبہ|لا التاغراسیا]] || <center>{{Number table sorting|1042}}</center> || <center>{{Number table sorting|110.52}}</center> || <center>{{Number table sorting|9}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[جمہو ال نوردے]] || [[ایسپایئات صوبہ|ایسپایئات]] || <center>{{Number table sorting|19652}}</center> || <center>{{Number table sorting|115.48}}</center> || <center>{{Number table sorting|170}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[جانیکو]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|58521}}</center> || <center>{{Number table sorting|403.20}}</center> || <center>{{Number table sorting|145}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[جقیمیس]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|4422}}</center> || <center>{{Number table sorting|178.63}}</center> || <center>{{Number table sorting|25}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[جرابکوا]] || [[لا ویغا صوبہ|لا ویغا]] || <center>{{Number table sorting|78522}}</center> || <center>{{Number table sorting|665.88}}</center> || <center>{{Number table sorting|118}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Jima Abajo]] || [[لا ویغا صوبہ|لا ویغا]] || <center>{{Number table sorting|33252}}</center> || <center>{{Number table sorting|132.72}}</center> || <center>{{Number table sorting|251}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[خیمانی]] || [[اندیپیندینسیا صوبہ|اندیپیندینسیا]] || <center>{{Number table sorting|19263}}</center> || <center>{{Number table sorting|458.49}}</center> || <center>{{Number table sorting|42}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Juan de Herrera, Dominican Republic|Juan de Herrera]] || [[سان خوان صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سان خوان]] || <center>{{Number table sorting|18522}}</center> || <center>{{Number table sorting|146.85}}</center> || <center>{{Number table sorting|126}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Juan Santiago, Elías Piña|Juan Santiago]] || [[ایلیاس پینیا صوبہ|ایلیاس پینیا]] || <center>{{Number table sorting|5023}}</center> || <center>{{Number table sorting|107.15}}</center> || <center>{{Number table sorting|47}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[لا کیناگا، باراہونا]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|8023}}</center> || <center>{{Number table sorting|112.30}}</center> || <center>{{Number table sorting|71}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[لا دیسکوبیردا]] || [[اندیپیندینسیا صوبہ|اندیپیندینسیا]] || <center>{{Number table sorting|10022}}</center> || <center>{{Number table sorting|206.85}}</center> || <center>{{Number table sorting|48}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[لا ماندا، دومینیکان ریپبلک]] || [[سانچیز رامیریز صوبہ|سانچیز رامیریز]] || <center>{{Number table sorting|41052}}</center> || <center>{{Number table sorting|174.64}}</center> || <center>{{Number table sorting|235}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[لا رومنیا، جمہوریہ ڈومینیکن]] || [[لا رومنیا صوبہ، جمہوریہ ڈومینیکن|لا رومنیا]] || <center>{{Number table sorting|207784}}</center> || <center>{{Number table sorting|185.52}}</center> || <center>{{Number table sorting|1120}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Laguna Salada]] || [[بالبیردے صوبہ|بالبیردے]] || <center>{{Number table sorting|31023}}</center> || <center>{{Number table sorting|184.54}}</center> || <center>{{Number table sorting|168}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[لاس چارکاس، ازوا]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|12823}}</center> || <center>{{Number table sorting|251.23}}</center> || <center>{{Number table sorting|51}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Las Guáranas]] || [[دواردے صوبہ|دواردے]] || <center>{{Number table sorting|16022}}</center> || <center>{{Number table sorting|86.49}}</center> || <center>{{Number table sorting|185}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Las Matas de Farfán]] || [[سان خوان صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سان خوان]] || <center>{{Number table sorting|92232}}</center> || <center>{{Number table sorting|636.64}}</center> || <center>{{Number table sorting|145}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Las Matas de Santa Cruz]] || [[موندے کریستی صوبہ|موندے کریستی]] || <center>{{Number table sorting|11223}}</center> || <center>{{Number table sorting|109.51}}</center> || <center>{{Number table sorting|102}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Las Terrenas]] || [[سامانآ صوبہ|سامانآ]] || <center>{{Number table sorting|20522}}</center> || <center>{{Number table sorting|113.10}}</center> || <center>{{Number table sorting|181}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Licey al Medio]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|64522}}</center> || <center>{{Number table sorting|27.04}}</center> || <center>{{Number table sorting|2386}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Loma de Cabrera]] || [[داخابون صوبہ|داخابون]] || <center>{{Number table sorting|23211}}</center> || <center>{{Number table sorting|238.51}}</center> || <center>{{Number table sorting|97}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Los Alcarrizos]] || [[سانتو دومینگو صوبہ|سانتو دومینگو]] || <center>{{Number table sorting|302102}}</center> || <center>{{Number table sorting|52.14}}</center> || <center>{{Number table sorting|5794}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Los Cacaos]] || [[سان کریستوبال صوبہ|سان کریستوبال]] || <center>{{Number table sorting|19899}}</center> || <center>{{Number table sorting|145.62}}</center> || <center>{{Number table sorting|137}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Los Hidalgos]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|13521}}</center> || <center>{{Number table sorting|101.10}}</center> || <center>{{Number table sorting|134}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Los Ríos, Dominican Republic|Los Ríos]] || [[باوروکو صوبہ|باوروکو]] || <center>{{Number table sorting|7023}}</center> || <center>{{Number table sorting|149.87}}</center> || <center>{{Number table sorting|47}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Luperón, Puerto Plata|Luperón]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|16959}}</center> || <center>{{Number table sorting|272.07}}</center> || <center>{{Number table sorting|62}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Maimón, Monseñor Nouel|Maimón]] || [[مونسینیور نوویئل صوبہ|مونسینیور نوویئل]] || <center>{{Number table sorting|24233}}</center> || <center>{{Number table sorting|90.07}}</center> || <center>{{Number table sorting|269}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Matanzas, Peravia|Matanzas]] || [[پیراویا صوبہ|پیراویا]] || <center>{{Number table sorting|35414}}</center> || <center>{{Number table sorting|101.04}}</center> || <center>{{Number table sorting|350}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Mella, Independencia|Mella]] || [[اندیپیندینسیا صوبہ|اندیپیندینسیا]] || <center>{{Number table sorting|5052}}</center> || <center>{{Number table sorting|508.81}}</center> || <center>{{Number table sorting|10}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Miches]] || [[ایل سئیبو صوبہ|ایل سئیبو]] || <center>{{Number table sorting|23141}}</center> || <center>{{Number table sorting|442.47}}</center> || <center>{{Number table sorting|52}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[موکا، ایسپایئات]] || [[ایسپایئات صوبہ|ایسپایئات]] || <center>{{Number table sorting|186225}}</center> || <center>{{Number table sorting|239.36}}</center> || <center>{{Number table sorting|778}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Monción]] || [[سانتیاغو روریغیز صوبہ|سانتیاغو روریغیز]] || <center>{{Number table sorting|15622}}</center> || <center>{{Number table sorting|101.61}}</center> || <center>{{Number table sorting|154}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[موندے پلاندا]] || [[موندے پلاندا صوبہ|موندے پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|60957}}</center> || <center>{{Number table sorting|623.55}}</center> || <center>{{Number table sorting|98}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[نئیبا]] || [[باوروکو صوبہ|باوروکو]] || <center>{{Number table sorting|62345}}</center> || <center>{{Number table sorting|423.46}}</center> || <center>{{Number table sorting|147}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Nizao]] || [[پیراویا صوبہ|پیراویا]] || <center>{{Number table sorting|36232}}</center> || <center>{{Number table sorting|48.54}}</center> || <center>{{Number table sorting|746}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Oviedo, Pedernales|Oviedo]] || [[پیدرنالیس صوبہ|پیدرنالیس]] || <center>{{Number table sorting|11652}}</center> || <center>{{Number table sorting|799.86}}</center> || <center>{{Number table sorting|15}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Padre Las Casas (Azua)|Padre Las Casas]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|42321}}</center> || <center>{{Number table sorting|496.98}}</center> || <center>{{Number table sorting|85}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Paraíso, Barahona|Paraíso]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|16223}}</center> || <center>{{Number table sorting|138.63}}</center> || <center>{{Number table sorting|117}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Partido (Dajabón)|Partido]] || [[داخابون صوبہ|داخابون]] || <center>{{Number table sorting|7952}}</center> || <center>{{Number table sorting|157.29}}</center> || <center>{{Number table sorting|51}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[پیدرنالیس، پیدرنالیس]] || [[پیدرنالیس صوبہ|پیدرنالیس]] || <center>{{Number table sorting|40513}}</center> || <center>{{Number table sorting|1274.67}}</center> || <center>{{Number table sorting|32}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Pedro Brand]] || [[سانتو دومینگو صوبہ|سانتو دومینگو]] || <center>{{Number table sorting|110005}}</center> || <center>{{Number table sorting|212.29}}</center> || <center>{{Number table sorting|518}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Pedro Santana, Elías Piña|Pedro Santana]] || [[ایلیاس پینیا صوبہ|ایلیاس پینیا]] || <center>{{Number table sorting|7993}}</center> || <center>{{Number table sorting|575.02}}</center> || <center>{{Number table sorting|14}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Pepillo Salcedo]] || [[موندے کریستی صوبہ|موندے کریستی]] || <center>{{Number table sorting|10652}}</center> || <center>{{Number table sorting|149.32}}</center> || <center>{{Number table sorting|71}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Peralta, Azua|Peralta]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|17252}}</center> || <center>{{Number table sorting|115.85}}</center> || <center>{{Number table sorting|149}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Peralvillo]] || [[موندے پلاندا صوبہ|موندے پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|24232}}</center> || <center>{{Number table sorting|153.35}}</center> || <center>{{Number table sorting|158}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Piedra Blanca]] || [[مونسینیور نوویئل صوبہ|مونسینیور نوویئل]] || <center>{{Number table sorting|35966}}</center> || <center>{{Number table sorting|237.95}}</center> || <center>{{Number table sorting|151}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Pimentel, Dominican Republic|Pimentel]] || [[دواردے صوبہ|دواردے]] || <center>{{Number table sorting|23202}}</center> || <center>{{Number table sorting|124.67}}</center> || <center>{{Number table sorting|186}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[پولو، باراہونا]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|7895}}</center> || <center>{{Number table sorting|200.61}}</center> || <center>{{Number table sorting|39}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Postrer Río]] || [[اندیپیندینسیا صوبہ|اندیپیندینسیا]] || <center>{{Number table sorting|6323}}</center> || <center>{{Number table sorting|158.93}}</center> || <center>{{Number table sorting|40}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Pueblo Viejo, Azua|Pueblo Viejo]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|13522}}</center> || <center>{{Number table sorting|45.38}}</center> || <center>{{Number table sorting|298}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Puñal]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|77562}}</center> || <center>{{Number table sorting|60.80}}</center> || <center>{{Number table sorting|1276}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Quisqueya, San Pedro de Macorís|Quisqueya]] || [[سان پیدرو دے ماکوریس صوبہ|سان پیدرو دے ماکوریس]] || <center>{{Number table sorting|23229}}</center> || <center>{{Number table sorting|155.45}}</center> || <center>{{Number table sorting|149}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Ramón Santana, San Pedro de Macorís|Ramón Santana]] || [[سان پیدرو دے ماکوریس صوبہ|سان پیدرو دے ماکوریس]] || <center>{{Number table sorting|10245}}</center> || <center>{{Number table sorting|249.92}}</center> || <center>{{Number table sorting|41}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Rancho Arriba]] || [[سان خوسے دے اوکوا صوبہ|سان خوسے دے اوکوا]] || <center>{{Number table sorting|12014}}</center> || <center>{{Number table sorting|203.53}}</center> || <center>{{Number table sorting|59}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Restauración]] || [[داخابون صوبہ|داخابون]] || <center>{{Number table sorting|8212}}</center> || <center>{{Number table sorting|283.58}}</center> || <center>{{Number table sorting|29}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Río San Juan, María Trinidad Sánchez|Río San Juan]] || [[ماریا ترینیداد سانچیز صوبہ|ماریا ترینیداد سانچیز]] || <center>{{Number table sorting|24212}}</center> || <center>{{Number table sorting|272.19}}</center> || <center>{{Number table sorting|89}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سبانہ دے لا مر]] || [[آتو مائیور صوبہ|آتو مائیور]] || <center>{{Number table sorting|18252}}</center> || <center>{{Number table sorting|508.52}}</center> || <center>{{Number table sorting|36}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سبانہ گراندے دے بویا]] || [[موندے پلاندا صوبہ|موندے پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|35263}}</center> || <center>{{Number table sorting|535.08}}</center> || <center>{{Number table sorting|66}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سبانہ گراندے دے پلنقے]] || [[سان کریستوبال صوبہ|سان کریستوبال]] || <center>{{Number table sorting|26232}}</center> || <center>{{Number table sorting|30.13}}</center> || <center>{{Number table sorting|871}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سبانہ اگلسیہ]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|47522}}</center> || <center>{{Number table sorting|58.30}}</center> || <center>{{Number table sorting|815}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سبانہ لارگا]] || [[سان خوسے دے اوکوا صوبہ|سان خوسے دے اوکوا]] || <center>{{Number table sorting|10202}}</center> || <center>{{Number table sorting|167.00}}</center> || <center>{{Number table sorting|61}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سبانہ یگا]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|24051}}</center> || <center>{{Number table sorting|101.58}}</center> || <center>{{Number table sorting|237}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سالسیدو، ایرماناس میرابال]] || [[ایرماناس میرابال صوبہ|ایرماناس میرابال]] || <center>{{Number table sorting|62643}}</center> || <center>{{Number table sorting|190.60}}</center> || <center>{{Number table sorting|329}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[لاس سالیناس]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|4992}}</center> || <center>{{Number table sorting|123.47}}</center> || <center>{{Number table sorting|40}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[ایغوئے (شہر)]] || [[لا التاغراسیا صوبہ|لا التاغراسیا]] || <center>{{Number table sorting|322266}}</center> || <center>{{Number table sorting|2029.14}}</center> || <center>{{Number table sorting|159}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[San Antonio de Guerra]] || [[سانتو دومینگو صوبہ|سانتو دومینگو]] || <center>{{Number table sorting|125412}}</center> || <center>{{Number table sorting|288.25}}</center> || <center>{{Number table sorting|435}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سان کریستوبال، جمہوریہ ڈومینیکن]] || [[سان کریستوبال صوبہ|سان کریستوبال]] || <center>{{Number table sorting|240705}}</center> || <center>{{Number table sorting|226.52}}</center> || <center>{{Number table sorting|1063}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[پورتو پلاندا (شہر)]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|330783}}</center> || <center>{{Number table sorting|509.01}}</center> || <center>{{Number table sorting|650}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[موندے کریستی (جمہوریہ ڈومینیکن)]] || [[موندے کریستی صوبہ|موندے کریستی]] || <center>{{Number table sorting|47132}}</center> || <center>{{Number table sorting|842.95}}</center> || <center>{{Number table sorting|56}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[San Francisco de Bánica]] || [[ایلیاس پینیا صوبہ|ایلیاس پینیا]] || <center>{{Number table sorting|7822}}</center> || <center>{{Number table sorting|265.98}}</center> || <center>{{Number table sorting|29}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سان فرانسیسکو دے ماکوریس]] || [[دواردے صوبہ|دواردے]] || <center>{{Number table sorting|213906}}</center> || <center>{{Number table sorting|727.15}}</center> || <center>{{Number table sorting|294}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[San Gregorio de Nigua]] || [[سان کریستوبال صوبہ|سان کریستوبال]] || <center>{{Number table sorting|32852}}</center> || <center>{{Number table sorting|48.76}}</center> || <center>{{Number table sorting|674}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[یگاندے]] || [[سان کریستوبال صوبہ|سان کریستوبال]] || <center>{{Number table sorting|45852}}</center> || <center>{{Number table sorting|121.81}}</center> || <center>{{Number table sorting|376}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سابانیندا (شہر)]] || [[سانتیاغو روریغیز صوبہ|سانتیاغو روریغیز]] || <center>{{Number table sorting|71217}}</center> || <center>{{Number table sorting|804.47}}</center> || <center>{{Number table sorting|89}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[San José de las Matas]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|68212}}</center> || <center>{{Number table sorting|1549.06}}</center> || <center>{{Number table sorting|44}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[San José de los Llanos]] || [[سان پیدرو دے ماکوریس صوبہ|سان پیدرو دے ماکوریس]] || <center>{{Number table sorting|45256}}</center> || <center>{{Number table sorting|436.46}}</center> || <center>{{Number table sorting|104}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سان خوسے دے اوکوا]] || [[سان خوسے دے اوکوا صوبہ|سان خوسے دے اوکوا]] || <center>{{Number table sorting|75424}}</center> || <center>{{Number table sorting|484.87}}</center> || <center>{{Number table sorting|156}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سان خوان دے لا ماغوانا]] || [[سان خوان صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سان خوان]] || <center>{{Number table sorting|156583}}</center> || <center>{{Number table sorting|1876.21}}</center> || <center>{{Number table sorting|83}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[San Luis, Santo Domingo|San Luis]] || [[سانتو دومینگو صوبہ|سانتو دومینگو]] || <center>{{Number table sorting|300215}}</center> || <center>{{Number table sorting|48.65}}</center> || <center>{{Number table sorting|6171}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سان پیدرو دے ماکوریس]] || [[سان پیدرو دے ماکوریس صوبہ|سان پیدرو دے ماکوریس]] || <center>{{Number table sorting|263077}}</center> || <center>{{Number table sorting|152.33}}</center> || <center>{{Number table sorting|1727}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[San Rafael del Yuma]] || [[لا التاغراسیا صوبہ|لا التاغراسیا]] || <center>{{Number table sorting|50023}}</center> || <center>{{Number table sorting|981.20}}</center> || <center>{{Number table sorting|51}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[San Víctor]] || [[ایسپایئات صوبہ|ایسپایئات]] || <center>{{Number table sorting|72320}}</center> || <center>{{Number table sorting|99.85}}</center> || <center>{{Number table sorting|724}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Sánchez, Samaná|Sánchez]] || [[سامانآ صوبہ|سامانآ]] || <center>{{Number table sorting|28952}}</center> || <center>{{Number table sorting|328.53}}</center> || <center>{{Number table sorting|88}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سامانآ (ٹاؤن)]] || [[سامانآ صوبہ|سامانآ]] || <center>{{Number table sorting|90233}}</center> || <center>{{Number table sorting|412.11}}</center> || <center>{{Number table sorting|219}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[بارائونا (شہر)]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|138470}}</center> || <center>{{Number table sorting|163.02}}</center> || <center>{{Number table sorting|849}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[ایل سئیبو (شہر)]] || [[ایل سئیبو صوبہ|ایل سئیبو]] || <center>{{Number table sorting|87071}}</center> || <center>{{Number table sorting|1344.33}}</center> || <center>{{Number table sorting|65}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[ماؤ (شہر)]] || [[بالبیردے صوبہ|بالبیردے]] || <center>{{Number table sorting|117481}}</center> || <center>{{Number table sorting|423.60}}</center> || <center>{{Number table sorting|277}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سانتیاغو دے لوس کابائیروس]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|1000087}}</center> || <center>{{Number table sorting|428.88}}</center> || <center>{{Number table sorting|2332}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| '''''[[سانتو دومنگو]]''''' || [[وفاقی ضلع، جمہوریہ ڈومینیکن|وفاقی ضلع]] || <center>{{Number table sorting|1402749}}</center> || <center>{{Number table sorting|104.44}}</center> || <center>{{Number table sorting|13431}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[سانتو دومینگو ایستے]] || [[سانتو دومینگو صوبہ|سانتو دومینگو]] || <center>{{Number table sorting|735361}}</center> || <center>{{Number table sorting|106.29}}</center> || <center>{{Number table sorting|6918}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Santo Domingo Norte]] || [[سانتو دومینگو صوبہ|سانتو دومینگو]] || <center>{{Number table sorting|785263}}</center> || <center>{{Number table sorting|388.96}}</center> || <center>{{Number table sorting|2019}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Santo Domingo Oeste]] || [[سانتو دومینگو صوبہ|سانتو دومینگو]] || <center>{{Number table sorting|742062}}</center> || <center>{{Number table sorting|54.10}}</center> || <center>{{Number table sorting|13716}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Sosúa]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|49563}}</center> || <center>{{Number table sorting|276.89}}</center> || <center>{{Number table sorting|179}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Tábara Arriba]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|25212}}</center> || <center>{{Number table sorting|209.84}}</center> || <center>{{Number table sorting|120}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Tamayo, Dominican Republic|Tamayo]] || [[باوروکو صوبہ|باوروکو]] || <center>{{Number table sorting|19326}}</center> || <center>{{Number table sorting|374.01}}</center> || <center>{{Number table sorting|52}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Tamboril, Dominican Republic|Tamboril]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|79522}}</center> || <center>{{Number table sorting|70.63}}</center> || <center>{{Number table sorting|1126}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Tenares]] || [[ایرماناس میرابال صوبہ|ایرماناس میرابال]] || <center>{{Number table sorting|29223}}</center> || <center>{{Number table sorting|159.71}}</center> || <center>{{Number table sorting|183}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[ناگوا]] || [[ماریا ترینیداد سانچیز صوبہ|ماریا ترینیداد سانچیز]] || <center>{{Number table sorting|117195}}</center> || <center>{{Number table sorting|552.71}}</center> || <center>{{Number table sorting|212}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Vallejuelo]] || [[سان خوان صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سان خوان]] || <center>{{Number table sorting|15212}}</center> || <center>{{Number table sorting|218.82}}</center> || <center>{{Number table sorting|70}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Vicente Noble]] || [[بارائونا صوبہ|بارائونا]] || <center>{{Number table sorting|20013}}</center> || <center>{{Number table sorting|225.63}}</center> || <center>{{Number table sorting|89}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Altagracia]] || [[سان کریستوبال صوبہ|سان کریستوبال]] || <center>{{Number table sorting|100252}}</center> || <center>{{Number table sorting|482.05}}</center> || <center>{{Number table sorting|208}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Bisonó]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|55523}}</center> || <center>{{Number table sorting|92.60}}</center> || <center>{{Number table sorting|600}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa González]] || [[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو]] || <center>{{Number table sorting|59321}}</center> || <center>{{Number table sorting|100.78}}</center> || <center>{{Number table sorting|589}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Hermosa]] || [[لا رومنیا صوبہ، جمہوریہ ڈومینیکن|لا رومنیا]] || <center>{{Number table sorting|108563}}</center> || <center>{{Number table sorting|158.63}}</center> || <center>{{Number table sorting|684}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Isabela]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|17855}}</center> || <center>{{Number table sorting|212.60}}</center> || <center>{{Number table sorting|84}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Jaragua]] || [[باوروکو صوبہ|باوروکو]] || <center>{{Number table sorting|8952}}</center> || <center>{{Number table sorting|120.23}}</center> || <center>{{Number table sorting|74}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Los Almácigos]] || [[سانتیاغو روریغیز صوبہ|سانتیاغو روریغیز]] || <center>{{Number table sorting|12205}}</center> || <center>{{Number table sorting|205.06}}</center> || <center>{{Number table sorting|60}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Montellano]] || [[پورتو پلاندا صوبہ|پورتو پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|19986}}</center> || <center>{{Number table sorting|73.89}}</center> || <center>{{Number table sorting|270}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Riva]] || [[دواردے صوبہ|دواردے]] || <center>{{Number table sorting|35203}}</center> || <center>{{Number table sorting|309.93}}</center> || <center>{{Number table sorting|114}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Tapia]] || [[ایرماناس میرابال صوبہ|ایرماناس میرابال]] || <center>{{Number table sorting|30021}}</center> || <center>{{Number table sorting|90.12}}</center> || <center>{{Number table sorting|333}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[Villa Vásquez]] || [[موندے کریستی صوبہ|موندے کریستی]] || <center>{{Number table sorting|15252}}</center> || <center>{{Number table sorting|229.86}}</center> || <center>{{Number table sorting|66}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[یاماسا]] || [[موندے پلاندا صوبہ|موندے پلاندا]] || <center>{{Number table sorting|69192}}</center> || <center>{{Number table sorting|441.61}}</center> || <center>{{Number table sorting|157}}/کلومیٹر2 |- |align="right"| [[یاس دے ویاجامہ]] || [[آسوا صوبہ|آسوا]] || <center>{{Number table sorting|22201}}</center> || <center>{{Number table sorting|472.54}}</center> || <center>{{Number table sorting|47}}/کلومیٹر2 |} == نقشہ == [[فائل:Dominican Republic municipalities (2014).PNG|thumb|وسط|300px|جمہوریہ ڈومینیکن د‏‏ی بلدیات]] === صوبائی نقشی مع بلدیات === {{Begin flag gallery}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Azua Province.jpg|Caption=[[آسوا صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Bahoruco Province.jpg|Caption=[[باوروکو صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Barahona Province.jpg|Caption=[[بارائونا صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Dajabón Province.jpg|Caption=[[داخابون صوبہ]]}} {{New flag row}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Distrito Nacional.jpg|Caption=[[وفاقی ضلع، جمہوریہ ڈومینیکن]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Duarte Province.jpg|Caption=[[دواردے صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of El Seibo Province.jpg|Caption=[[ایل سئیبو صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Elías Piña Province.jpg|Caption=[[ایلیاس پینیا صوبہ]]}} {{New flag row}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Espaillat Province.jpg|Caption=[[ایسپایئات صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Hato Mayor Province.jpg|Caption=[[آتو مائیور صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Hermanas Mirabal Province.jpg|Caption=[[ایرماناس میرابال صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Independencia Province.jpg|Caption=[[اندیپیندینسیا صوبہ]]}} {{New flag row}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of La Altagracia Province.jpg|Caption=[[لا التاغراسیا صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of La Romana Province.jpg|Caption=[[لا رومنیا صوبہ، جمہوریہ ڈومینیکن]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of La Vega Province.jpg|Caption=[[لا ویغا صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of María Trinidad Sánchez Province.jpg|Caption=[[ماریا ترینیداد سانچیز صوبہ]]}} {{New flag row}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Monseñor Nouel Province.jpg|Caption=[[مونسینیور نوویئل صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Monte Cristi Province.jpg|Caption=[[موندے کریستی صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Monte Plata Province.jpg|Caption=[[موندے پلاندا صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Pedernales Province.jpg|Caption=[[پیدرنالیس صوبہ]]}} {{New flag row}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Peravia Province 2014.jpg|Caption=[[پیراویا صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Puerto Plata Province.jpg|Caption=[[پورتو پلاندا صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Samaná Province.jpg|Caption=[[سامانآ صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of San Cristóbal Province.jpg|Caption=[[سان کریستوبال صوبہ]]}} {{New flag row}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of San José de Ocoa Province.jpg|Caption=[[سان خوسے دے اوکوا صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of San Juan Province.jpg|Caption=[[سان خوان صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سان خوان صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of San Pedro de Macorís Province.jpg|Caption=[[سان پیدرو دے ماکوریس صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Sánchez Ramírez Province.jpg|Caption=[[سانچیز رامیریز صوبہ]]}} {{New flag row}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Santiago Province 2014.jpg|Caption=[[سانتیاغو صوبہ (جمہوریہ ڈومینیکن)|سانتیاغو صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Santiago Rodríguez Province.jpg|Caption=[[سانتیاغو روریغیز صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Santo Domingo Province.jpg|Caption=[[سانتو دومینگو صوبہ]]}} {{Flag entry|Width=250|Image=Municipalities of Valverde Province.jpg|Caption=[[بالبیردے صوبہ]]}} {{End flag gallery}} == باہرلے جوڑ == * {{Es icon}} [https://web.archive.org/web/20070701190018/http://www.fedomu.org.do/index.html Federación Dominicana de Municipios – FEDOMU, Dominican federation of municipalities] * {{Es icon}} [http://www.one.gob.do/ Oficina Nacional de Estadística, Statistics Portal of the Dominican Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110504141927/http://www.one.gob.do/ |date=2011-05-04 }} == حوالے == {{حوالے}} {{ملکاں د‏‏ی درجہ سوم انتظامی تقسیم}} [[گٹھ:امریکین د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:بلدیات د‏‏ی فہرستاں]] [[گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکن جغرافیہ-متعلقہ فہارست]] [[گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکن د‏‏ی بلدیات]] [[گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکن د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:درجہ سوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:شمالی امریکا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیمات]] duhyujrijx8vchfja3eao0yqg3lyz5l 0 91198 706426 699447 2026-04-24T02:03:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706426 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack |title = سریبرینیتسا قتل عام<br /> Srebrenica massacre<br />سریبرینیتسا نسل کشی<br />Srebrenica genocide |partof = [[بوسنیائی جنگ]] |image = Srebrenica massacre memorial gravestones 2009 1.jpg |caption= قبرستان [[سریبرینیتسا نسل کشی یادگار|سریبرینیتسا نسل کشی یادگار تے قبرستان، انہاں لوکاں دا جو ہلاک ہوئے]] |location=[[سریبرینیتسا]]، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] |coord={{coord|44|06|N|19|18|E|type:event_dim:10km|display=inline,title}} |target=بوسنیائی مرد تے لڑکے |date=11 جولائ‏ی 1995 – {{end date|df=yes|1995|7|13}} |time= [[سریبرینیتسا نسل کشی یادگار]] |timezone= |type=[[فوجی جارحیت]]، [[قتل عام]]، [[نسل کشی]] |fatalities= 8,372<ref name="potocarimc.ba" /> |perps=[[جمہوریہ سرپسکیا فوج]]<ref name="UN SecGen 10th anniv" /><ref name="iwpr.net" /><br />[[Scorpions (paramilitary)|بچھو (سکارپیئن)]] نیم فوجی گروہ<ref>Paramilitaries Get 15 – 20 Years for Kosovo Crimes – [Balkan Insight http://balkaninsight.com/en/main/news/20364/]</ref><ref>"Serbia: Mladic "Recruited" Infamous Scorpions"۔ Institute for War and Peace Reporting. [http://www.iwpr.net/?p=bcr&s=f&o=242127&apc_state=henibcr200506]</ref><ref name="Williams" /> |dfens= }} '''سریبرینیتسا قتل عام''' {{انگریزی نام|Srebrenica massacre}} جسنو‏ں '''سریبرینیتسا نسل کشی''' {{انگریزی نام|Srebrenica genocide}} کہیا جاندا اے <ref>{{cite web|title=European Parliament resolution of 15&nbsp;جنوری 2009 on Srebrenica|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2009-0028+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN|publisher=European Parliament|accessdate=10 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160028/http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-%2F%2FEP%2F%2FTEXT+TA+P6-TA-2009-0028+0+DOC+XML+V0%2F%2FEN&language=EN%20|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Office of the High Representative – "Decision Enacting the Law on the Center for the Srebrenica-Potocari Memorial and Cemetery for the Victims of the 1995 Genocide"|url=http://www.ohr.int/print/?content_id=40028|publisher=Office of the High Representative in Bosnia and Herzegovina|accessdate=10 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160008/http://www.ohr.int/print/?content_id=40028|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Youth Initiative for Human Rights in Serbia letter to the Serbian President to commemorate the Srebrenica genocide|url=http://www.advocacynet.org/blogs/index.php/2009/02/11/serbian-ngos-press-for-commemoration-of-?blog=145|publisher=Youth Initiative for Human Rights in Serbia|accessdate=10 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160016/http://www.advocacynet.org/blogs/2009/02/11/serbian-ngos-press-for-commemoration-of-?blog=145|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Mladic shadow hangs over Srebrenica trial|url=http://www.guardian.co.uk/world/2006/aug/21/warcrimes|date=21 اگست 2006|accessdate=1 نومبر 2008|work=The Guardian|location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160010/https://www.theguardian.com/world/2006/aug/21/warcrimes|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref name="IWPR_Oct31">{{cite web|url=http://www.iwpr.net/?p=tri&s=f&o=347560&apc_state=henh|title=ICTY – Tribunal Update|last=Goetze|first=Katharina|date=31 اکتوبر 2008|publisher=Institute for War & Peace Reporting|accessdate=1 نومبر 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160021/https://iwpr.net/?p=tri&s=f&o=347560&apc_state=henh|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Srebrenica Genocide Trial to Restart|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/20/AR2006082000360.html|author=Mike Corder|date=20 اگست 2006|accessdate=26 اکتوبر 2010|work=واشنگٹن پوسٹ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110165216/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/20/AR2006082000360.html|archivedate=2019-01-10|url-status=live}}</ref> ({{lang-bs|Genocid u Srebrenici}})، جولائ‏ی 1995ء وچ سرب افواج نے اک ہی دن وچ 8,000 تو‏ں زیادہ<ref name="potocarimc.ba">Potocari Memorial Center PRELIMINARY LIST of Missing Persons from Srebrenica '95 [http://www.potocarimc.ba/_ba/liste/nestali_a.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118123716/http://www.potocarimc.ba/_ba/liste/nestali_a.php |date=2015-01-18 }}</ref><ref>{{cite web | title = ICTY: The Conflicts | publisher = The [[بین الاقوامی فوجداری ایوان عدل برائے سابقہ یوگوسلاویہ]]|accessdate=5 اگست 2013| url = http://www.icty.org/sid/322}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=2jrsEaRIzFkC&pg=PA81|title=The United Nations|author=Kirsten Nakjavani Bookmiller|year=2008|work=|publisher=Infobase Publishing|accessdate=4 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160029/https://books.google.com/books?id=2jrsEaRIzFkC&pg=PA81&hl=en|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}، p. 81.</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=0J_JZbLElKkC&pg=PA25|title=Victory Has a Thousand Fathers: Sources of Success in Counterinsurgency|author=Christopher Paul, Colin P. Clarke, Beth Grill|year=2010|work=|publisher=Rand Corporation|accessdate=4 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160012/https://books.google.com/books?id=0J_JZbLElKkC&pg=PA25&hl=en|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}، p. 25.</ref><ref>{{cite news | title = Mladic Arrives in The Hague | date = 31 مئی 2011 | work = [[نیو یارک ٹائمز]] | url = http://www.nytimes.com/2011/06/01/world/europe/01serbia.html | first = Marlise | last = Simons | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225160018/https://www.nytimes.com/2011/06/01/world/europe/01serbia.html%20 | archivedate = 2018-12-25 | access-date = 2015-05-20 | url-status = live}}</ref> مسلماناں دا قتل عام کيتا سی، جنہاں وچ وڈی تعداد مرداں تے لڑکےآں د‏‏ی شامل سی۔ [[سریبرینیتسا]] (Srebrenica تلفظ: <font face="tahoma">[srɛbrɛnitsa]</font> ) [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] دا اک شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] دے علاقے [[سرپسکیا]] وچ شامل اے جو قدرے آزاد ا‏‏ے۔ [[سرپسکیا]] [[سرب]] اکثریت‏ی علاقہ اے مگر سریبرینیتسا اک مسلم اکثریت‏ی علاقہ ا‏‏ے۔ بوسنیا تے ہرزیگووینا نو‏‏ں دو علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی جس وچو‏ں اک [[وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا]] کہلاندا اے تے دوسرا [[سرپسکیا]] کہلاندا ا‏‏ے۔ 24 مارچ 2007ء نو‏‏ں سریبرینیتسا د‏‏ی پارلیمان نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ سرپسکیا تو‏ں علیحدگی تے وفاق بوسنیا وچ شمولیت منظور کيتی گئی۔ اس وچ سرباں نے حصہ نئيں لیا سی۔ سریبرینیتسا وچ بوسنیائی مسلما‏ن 63 فی صد تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے سونے، چاندی تے ہور کاناں موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ 1995ء دے قتلِ عام تو‏ں پہلے ایتھ‏ے فولاد د‏‏ی صنعت وی مستحکم سی۔ 12، 13 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں سرب افواج نے اس شہر اُتے قبضہ کيتا تے اک ہی دن وچ اٹھ ہزار مرداں تے لڑکےآں دا قتل عام کيتا۔ اس دے علاوہ علاقہ تو‏ں جان بچا کر بھاگنے والے ہزاراں افراد د‏‏ی بیشتر تعداد مسلما‏ن علاقے تک پہنچنے د‏‏ی کوشش دے دوران وچ جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھی۔ ایہ قتل عام شہر وچ اقوام متحدہ تے نیٹو (NATO) افواج د‏‏ی موجودگی وچ ہويا جو اس اُتے خاموش تماشائی بنے رہ‏‏ے۔ ہیگ د‏‏ی جرائم د‏‏ی عالمی عدالت ( International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia۔ICTY) نے 2004ء وچ اس قتل عام نو‏‏ں باقاعدہ [[نسل کشی]] قرار دتا۔ == پس منظر == [[فائل:Srebrenica Massacre - Mass Gravesite - Potocari 2007.jpg|thumb|[[دونی پوٹوچاری|پوٹوچاری]] وچ اک اجتماعی قبر، تصویر 2007ت]] سابقہ ملک [[یوگوسلاویہ]] دے ٹوٹنے دے بعد 15 [[اکتوبر]] 1992ء نو‏‏ں [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] نے اپنی آزادی دا اعلان کر دتا جسنو‏ں [[یورپی اتحاد]] نے 6 [[اپریل]] 1992[[ہمزہ|ء]] نو‏‏ں تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] نے اس تو‏ں اگلے دن تسلیم ک‏ر ليا۔ اس نويں ملک وچ بوسنیائی نسل دے مسلما‏ن غالب اکثریت وچ سن مگر انہاں دے علاوہ سرب نسل دے لوک تے کروشیائی نسل دے لوک وی موجود سن جو زیادہ تر مسیحی سن ۔ انہاں تِناں گروہاں وچ اقتدار تے طاقت د‏‏ی کشمکش شروع ہوئے گئی۔ سرب تے کروشیائی لوک سابقہ ملک یوگوسلاویہ د‏‏ی فوج تے پولیس وچ اکثریت وچ سن چنانچہ انہاں دے پاس وافر اسلحہ سی تے انہاں نو‏ں کسی تربیت د‏‏ی ضرورت وی نہ سی۔ بوسنیائی مسلماناں تک اسلحہ پہنچنے نہ دتا گیا بلکہ کروشیا جو خود اک نواں ملک سی اسنو‏ں [[بوسنیا و ہرزیگوینا]] دا سارا ساحلِ سمندر وی دے دتا گیا جس د‏‏ی باریک پٹی نقشہ وچ نمایاں نظر آندی ا‏‏ے۔ سرب نسل پرستاں نے بوسنیائی مسلماناں دے نال اک جنگ شروع کر دتی۔ 1992ء وچ اک منصوبہ بندی دے تحت مسلماناں د‏‏ی نسل کشی شروع کيتی گئی۔ ابتدا انہاں علاقےآں نال کیندی گئی جو دو سرب علاقےآں دے درمیان وچ آندے سن تاکہ انہاں دو سرب علاقےآں نو‏‏ں جوڑ دے [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] تو‏ں علیحدگی دے بعد اک نويں مملکت بنائی جا سک‏‏ے۔ اس سرب علاقے دا ناں اج [[سرپسکیا]] اے تے جتھ‏ے قتل عام شروع کيتا گیا اس دا ناں [[پودرینے]] (Podrinje) ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہی کم مشرقی بوسنیا وچ وی کيتا گیا۔ ہزاراں مسلماناں نو‏‏ں شہید کر دتا گیا تے پنڈ دے پنڈ صفحۂ ہستی تو‏ں مٹا دتے گئے۔ صرف نیڑےی علاقہ [[براتوناتس]] (Bratunac) وچ 1992ء د‏‏ی ابتدا ہی وچ 1156 مسلما‏ن شہید ہوئے چکے سن ۔<ref>بوسنیائی سرکاری شماریات (Bratunac Municipality Officials, "Truth about Bratunac (Istina o Bratuncu)"۔ 1995 )</ref> بین الاقوامی جرائم د‏‏ی عالمی عدالت (ICTY) دے مطابق پہلے قصبہ یا دیہات یا شہر اُتے قبضہ کيتا جاندا اس دے بعد سرب افواج، پولیس، پیراملٹری قوتاں تے بعض جگہ عام سرب دیہاندی سب نے اک ہی طریقۂ واردات اختیار کيتا یعنی مسلماناں دے گھراں نو‏‏ں جلیا ک‏ے تے گرا کر مکمل طور اُتے تباہ کيتا جاندا، مرداں تے عورتاں نو‏‏ں علاحدہ کيتا جاندا۔ اس دوران وچ تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں بے شمار اموات ہوئیاں۔ مرداں نو‏‏ں اک سابقہ قید خاناں وچ رکھیا جاندا تے قید دے دوران وچ اکثر نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔<ref>{{Cite web |url=http://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm |title=ICTY: The attack against the civilian population and related requirements عالمی عدالت دا بیان |access-date=2004-03-18 |archive-date=2004-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040318032919/http://www.un.org/icty/kunarac/trialc2/judgement/kun-tj010222e-5.htm |url-status=live}}</ref> 1992ء وچ ہی سرب قوتاں نے [[سریبرینیتسا]] اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے بوسنیائی مسلماناں نو‏‏ں قتل کيتا یا علاقہ تو‏ں کڈ دتا۔ مئی 1992ء وچ بوسنیائی مسلماناں نے ناصر اوریس <font face="Tahoma"> (Naser Orić)</font> د‏‏ی قیادت وچ سریبرینتسا نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ليا مگر سرب لوکاں بشمول افواج نے علاقہ نو‏‏ں گھیرے وچ لئی رکھیا۔ 16 اپریل 1993ء نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سیکیورٹی کونسل نے سربرینیتسا نو‏‏ں محفوظ علاقہ قرار دے دتا تے تمام قوتاں نو‏‏ں ادھر تو‏ں نکلنے دا کہیا تے اس طریقہ تو‏ں سربرینیتسا مسلماناں دے ہتھ تو‏ں نکل ک‏ے اقوام متحدہ د‏‏ی افواج دے ہتھ وچ آگیا جو 18 اپریل [[1993ء]] نو‏‏ں سریبرینتسا وچ داخل ہوئے گئے۔ بوسنیائی افواج جو علاقہ وچ موجود سن انہاں نو‏ں غیر مسلح کرنے دیاں کوششاں جاری رہیاں مگر اس علاقے دے اردگرد سرب افواج دے پاس ٹینکاں سمیت تمام اسلحہ موجود رہیا۔ [[اقوام متحدہ]] مسلماناں نو‏‏ں یقین دلاندی رہی کہ سریبرینتسا اک محفوظ علاقہ اے اس لئی اوتھ‏ے ہتھیار لیانے د‏‏ی کوئی ضرورت نني‏‏‏‏ں۔ سرباں دا ایہ محاصرہ 1995ء دے شروع تک جاری رہیا جس تو‏ں سریبرینیتسا دے بوسنیائی مسلما‏ن بالکل بے یارومددگار تے کمزور ہوئے گئے۔ == 1995ء د‏‏ی ابتدا == [[فائل:SrebrenicaStone.jpg|thumb|[[دونی پوٹوچاری]] وچ سریبرینیتسا دے قتل عام د‏‏ی یادگار]] 1995ء دے شروع وچ علاقے د‏‏ی تمام رسد کٹ دتی گئی خصوصاً اسلحہ تے کھانے پینے د‏‏ی چیزاں کے۔ اسلحہ د‏‏ی رسد کٹنے وچ اقوامِ متحدہ برابر د‏‏ی شریک رہی۔ علاقے وچ اقوام متحدہ د‏‏ی افواج د‏‏ی اکثریت نیدرلینڈز د‏‏ی افواج اُتے مشتمل سی۔ 1995ء دے شروع ہی تو‏ں اک منصوبہ دے تحت جدو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی افواج دا کوئی رکن چھیويں اُتے جاندا تاں اسنو‏ں واپس نہ بھیجیا جاندا۔ ایہ سلسلہ غیر محسوس طریقہ تو‏ں جاری رہیا حتیٰ کہ نیدرلینڈز د‏‏ی افواج د‏‏ی تعداد صرف 400 رہ گئی۔<ref>{{Cite web |url=http://www.un.org/News/ossg/srebrenica.pdf |title=سیکریٹری جنرل اقوام متحدہ۔ 15 نومبر 1999ء |access-date=2008-10-22 |archive-date=2000-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000917044821/http://www.un.org/News/ossg/srebrenica.pdf |url-status=live}}</ref> مارچ 1995ء وچ رودوان کرادیتش <font face="Tahoma"> (Radovan Karadžić) </font> جو [[سرپسکیا]] دا صدر سی اس نے حکم جاری کيتا کہ سریبرینیتسا دا گھیرا سخت کيتا جائے تے اس دا رابطہ گھیرے وچ لئی گئے اک دوسرے علاقے [[زیپا]] ( <font face="Tahoma"> Žepa</font>) تو‏ں مکمل طور اُتے کٹ دتا جائے۔<ref>اقوام متحدہ 2004ء (ICTY. "Prosecutor vs Krstic, Appeals Chamber Judgement"۔ United Nations. 19 اپریل 2004)</ref> اس وقت علاقے وچ کچھ مسلح بوسنیائی مسلما‏ن ناصر اوریس <font face="Tahoma"> (Naser Orić)</font> د‏‏ی قیادت وچ موجود سن مگر [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی افواج دے حکم دے مطابق انہاں نو‏ں علاقے تو‏ں نکل جانے دے لئی کہہ دتا گیا۔ انہاں نو‏‏ں ہیلی کاپٹراں اُتے بٹھا کر اک ہور علاقے [[تزلہ]] (Tuzla) بھیج دتا گیا۔ رہ جانے والی بوسنیائی افواج تو‏ں اسلحہ لے ک‏ے انہاں نو‏ں 28 ڈویژن دے اختیار وچ دے دتا گیا۔ ایويں تمام علاقہ سرباں دے رحم و کرم اُتے رہ گیا۔<ref name="web.archive.org">{{Cite web |url=http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e.pdf |title=اقوام متحدہ۔ 2 اگست 2001ء (ICTY. "Prosecutor vs Krstic, First Judgement"۔ United Nations.) |access-date=2001-09-13 |archive-date=2001-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010913102028/http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e.pdf |url-status=live}}</ref> لوک بھکھ تو‏ں مرنا شروع ہوئے گئے تے انسانی صورت حال نہائت باگفتہ بہ ہوئے گئی۔<ref>[http://www.hri.org/cgi-bin/brief?/news/misc/misc-news/1995/95-07-11_1.misc.txt بلقان واچ (BALKAN WATCH The Balkan Institute جولائ‏ی 10, 1995 A Weekly Review of Current Events Volume 2.26 Week in Review جولائ‏ی 3–9, 1995)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801074722/http://www.hri.org/cgi-bin/brief?/news/misc/misc-news/1995/95-07-11_1.misc.txt |date=2020-08-01 }}</ref> == 6 تو‏ں 11 جولائ‏ی 1995ء سریبرینیتسا اُتے سرباں دا قبضہ == 9 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں سرپسکیا دے صدر نے جدو‏ں ایہ دیکھیا کہ اقوام متحدہ نے سریبرینیتسا دے بوسنیائی مسلماناں نو‏‏ں بالکل غیر مسلح کر دتا اے تے اس مسئلے اُتے عالمی برادری کوئی ردِ عمل نئيں دکھا رہی تاں اس نے سرباں نو‏‏ں سریبرینیتسا اُتے قبضہ دا اختیار دے دتا۔<ref name="web.archive.org" /> 10 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں سرباں نے جنرل [[راتکو ملادیچ]] ( Ratko Mladić) د‏‏ی قیادت وچ باقاعدہ حملہ شروع کيتا۔ نیٹو (NATO) نے کچھ ردِ عمل دا اظہار کردے ہوئے پہاڑاں اُتے کچھ فائرنگ د‏‏ی مگر بعد وچ ایہ کہہ ک‏ے رک گئے کہ اس تو‏ں سریبرینیتسا وچ موجود 400 نیدرلینڈز د‏‏ی افواج نو‏‏ں نقصان ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ خود نیدرلینڈز د‏‏ی فوج نے کوئی ردِ عمل نہ دکھایا بلکہ سرباں د‏‏ی فتح دے بعد انہاں دے نال شراب پینے د‏‏ی 'ٹوسٹ' (toast ) د‏‏ی یورپی رسم ادا کيتی۔<ref name="ReferenceB">{{یوٹیوب|X-DUsQyklUM|بی بی سی دا دستاویزی پروگرام}}</ref> جنرل [[راتکو ملادیچ]] (جسنو‏ں مغربی میڈیا وچ اکثر بوسنیا دا قصائی کہیا جاندا اے )نے شہر اُتے قبضہ دے بعد تمام عمارتاں نو‏‏ں جلایا تے مسلماناں دے سائن بورڈ تک اتروادیے تے ایہ کہیا کہ اج موقع اے کہ ترکاں دے یورپی علاقےآں اُتے قبضہ دا بدلہ لیا جائے۔ جنرل راتکو ملادیچ اج وی آزاد اے تے مبینہ طور اُتے سربیا وچ رہندا ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceB" /> == 12۔13 جولائ‏ی 1995ء تے قتل عام == [[فائل:Dutchbat HQ 2009.jpg|thumb|نیدرلینڈز افواج دا ہیڈ کورٹر]] [[فائل:Potocari2007.jpg|thumb|[[دونی پوٹوچاری|پوٹوچاری]] وچ سریبرینیتسا دے قتل عام د‏‏ی یاد وچ تقریب 2007]] شہر اُتے قبضہ دے بعد سرب افواج نے نیدرلینڈز افواج (ڈچ فوج) و اقوام متحدہ د‏‏ی فوج دے نال انہاں ہزاراں غیر مسلح تے بے یارو مددگار لوکاں دے مستقب‏‏ل اُتے گل گل د‏‏ی جو محصور تے ہن انہاں دے قبضے وچ سن ۔ نیدرلینڈز افواج (ڈچ فوج) د‏‏ی اک عمارت جو [[دونی پوٹوچاری]] (Donji Potočari) وچ سی اس وچ سینکڑاں لوکاں نے پناہ لئی۔ اس وچ جگہ ختم ہوئے گئی تاں ہزاراں لوک اس عمارت دے باہر اردگرد دے کارخانےآں وچ آ گئے۔ اک اندازہ دے مطابق 25،000 تو‏ں زیادہ لوک سن ۔<ref name="web.archive.org" /> [[فائل:Srebrenica 2005 burial.jpg|thumb|610 بوسنیائی مسلماناں د‏‏ی شناخت دے بعد [[2005ء]] وچ تدفین]] [[فائل:Srebrenica2007.jpg|thumb|465 بوسنیائی مسلماناں د‏‏ی شناخت دے بعد [[2007ء]] وچ تدفین]] [[فائل:20114124.jpg|thumb|775 بوسنیائی مسلماناں د‏‏ی شناخت دے بعد [[2010ء]] وچ تدفین]] 12 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں سرب افواج نے شہر د‏‏ی عمارتاں تے گھراں دا اگ لگیا دی۔ تے سینکڑاں لوکاں نو‏‏ں قتل کيتا جو صرف اک ابتدا سی۔ لاشاں نو‏‏ں ٹرکاں اُتے لاد لاد کر دوسری کسی جگہ لے جا ک‏ے دفنایا گیا جنہاں د‏‏ی خراب شدہ لاشاں دے ثبوت کئی سال بعد ملے۔ کئی گواہاں نے عالمی عدالت وچ بیان دتے کہ انہاں دے سامنے ہجوم تو‏ں سرب افواج لوکاں نو‏‏ں لے جاندے رہے جو اس دے بعد نظر نہ آئے۔ کئی لوکاں نے لاشاں ٹرکاں اُتے جاندے ہوئے دیکھو تے سرباں نو‏‏ں عورتاں دے نال جنسی زیادتی کردے دیکھیا۔ کئی بچےآں دے گلاں نو‏‏ں خنجراں تے چاقو تو‏ں کٹ دتا گیا۔<ref name="web.archive.org" /><ref name="پوٹوچاری دے جرائم از اقوام متحدہ">{{Cite web |url=http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm |title=پوٹوچاری دے جرائم از اقوام متحدہ |access-date=2001-08-18 |archive-date=2001-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010818170715/http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm |url-status=live}}</ref> بے شمار عورتاں تو‏ں انہاں دے بچےآں دے سامنے زنا بالجبر کيتا گیا <ref>{{Cite web |url=http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm |title=پوٹوچاری دے جرائم (ICTY) |access-date=2001-08-18 |archive-date=2001-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010818170715/http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm |url-status=live}}</ref> اک گواہ نے دسیا کہ اک سرب نے اک بوسنیائی عورت دے نال زنا بالجبر کيتا جس دے دوران وچ اس دا بچہ رویا تاں اس سرب نے چاقو تو‏ں اس بچہ دا حلق چیر ڈالیا۔<ref>[http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,486755,00.html سربرینیتسا دے لوکاں دا نیدرلینڈز تے اقوام متحدہ اُتے مقدمہ]</ref> ویہہاں لوکاں نے ایہ مناظر دیکھ ک‏ے خوف دے مارے [[خود کشی]] کر لئی۔<ref name="پوٹوچاری دے جرائم از اقوام متحدہ" /> == قتل عام == 12 جولائ‏ی د‏‏ی صبح تو‏ں لوکاں نے بوسنیائی محفوظ علاقےآں تک جانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ سرباں نے 14 سال تو‏ں 70 سال تک دے تمام مرداں نو‏‏ں نہ جانے دتا تے عورتاں تو‏ں علاحدہ کردے رہ‏‏ے۔<ref>https://web.archive.org/web/20010802210134/http://www.un.org/icty/transe33/000726ed.htm پوٹوچاری وچ مرداں تے عورتاں د‏‏ی علیحدگی</ref><ref>https://web.archive.org/web/20090109112306/http://www.un.org/icty/transe88/070206ED.htm مرداں د‏‏ی علیحدگی۔ اقوام متحدہ</ref> انہاں مرداں نو‏‏ں علاحدہ لے جا ک‏ے اک وڈی عمارت وچ رکھیا جاندا رہیا جس دا ناں سرباں نے وائٹ ہاؤس رکھیا ہويا سی۔ بعد وچ پتہ چلا کہ انہاں نو‏‏ں قتل کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔<ref name="پوٹوچاری دے جرائم از اقوام متحدہ" /> اقوام متحدہ دے اک فوجی کرنل جوزف (Colonel Joseph Kingori) نے محسوس کيتا کہ وڈی تعداد وچ لوک وائٹ ہاؤس دے پِچھے لے جائے جا رہے نيں جو دوبارہ نظر نئيں آندے۔ اس دے ادھر جا ک‏ے صورت حال دا جائزہ لینے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اس نے فائرنگ د‏‏ی آوازاں سناں۔ مگر سرب افواج نے اسنو‏ں ہور اگے نہ جانے دتا تے قتل عام جاری رہیا۔<ref name="web.archive.org" /> سرباں نے لوکاں دے ناک کان وغیرہ انہاں د‏‏ی زندگی وچ کٹے تے انہاں نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد بلڈوزراں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں وڈی مشترکہ قبراں وچ ڈالیا۔ اک فرانسیسی پولیس آفیسر جاں غینے رویز (Jean-René Ruez) دے مطابق بے شمار لوک بلڈوزراں د‏‏ی مدد تو‏ں زندہ وی دفن کیتے گئے جنہاں وچ انہاں گنت بچے وی شامل سن ۔<ref>[http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/02/22/warcrimes.srebrenica/ سربرینیتسا وچ شیطینیت از گراہ‏م جونز سی این این]</ref> دس تو‏ں پندرہ ہزار بوسنیائی مرد ایداں دے سن جنہاں نے فیصلہ کيتا سی کہ اوہ سرباں دے ہتھ لگنے د‏‏ی بجائے فرار ہوئے ک‏ے پہاڑاں دے پار بوسنیائی محفوظ علاقے [[تزلہ]] ( Tuzla ) تک پہنچ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ رات د‏‏ی تاریدی ميں جانا شروع ہوئے مگر دن دے وقت جدو‏ں اوہ اک پہاڑی سڑک اُتے قافلہ د‏‏ی صورت وچ رواں سن، سرباں نے توپاں تے مشین گناں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں اُتے گولے برسانا شروع کیتے۔ انہاں پندرہ ہزار افراد وچو‏ں صرف پنج ہزار افراد محفوظ علاقہ تک پہنچنے وچ کامیاب ہوئے۔ ایويں مرنے والےآں د‏‏ی تعداد کسی طرح وی 18،000 تو‏ں کم نئيں اے جس وچو‏ں اٹھ ہزار صرف سربرینیتسا دے نیڑے پوٹوچاری وچ مارے گئے۔<ref>https://web.archive.org/web/20010818170715/http://www.un.org/icty/krstic/TrialC1/judgement/krs-tj010802e-1.htm#IIA7b بوسنیائی مسلماناں دا قافلہ</ref><ref>http://193.173.80.81/srebrenica/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080105182447/http://193.173.80.81/srebrenica/ |date=2008-01-05 }} نیدرلینڈز انسٹی ٹیوٹ آف وار</ref> [[تزلہ]] ( Tuzla ) دا فاصلہ سربرینیتسا تو‏ں 55 کلومیٹر سی۔ جو تمام تر پہاڑاں اُتے مشتمل سی۔ اس وچ کئی سڑکاں سن مگر انہاں اُتے سرباں نے پہلے ہی توپاں تے مشین گناں پہنچیا دتیاں سن۔ بوسنیائی لوکاں جو تعداد وچ تیس ہزار تو‏ں زیادہ سن انہاں وچو‏ں صرف پندرہ ہزار فرار د‏‏ی جرات کر سک‏‏ے۔ شدید گرمی تے حبس دے اس سفر وچ پہلے چند افراد اگے گئے تاکہ دوسرےآں د‏‏ی رہنمائی کر سکن۔ اس دے بعد 100 افراد دا اک چھوٹا قافلہ سی جو سابقہ فوجیاں اُتے مشتمل سی فیر باقی لوک سن ۔ انہاں وچ کچھ کلومیٹر دا فاصلہ رکھیا گیا۔ مگر اس دے باوجود دو تہائی لوک شہید ہوئے گئے۔ کچھ لوک راستے د‏‏ی تکلیفاں دا شکار ہوئے، کچھ نے خودکشی کر لئی مگر ہزاراں سرباں د‏‏ی توپاں دا شکار ہوئے گئے۔ انہاں دا شکار جنگلی جانوراں د‏‏ی طرح پورا دن کيتا گیا تے سرباں نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ کوئی بچ کر جانے نہ پائے۔ جس جگہ انساناں دا ایہ شکار کھیلا گیا اسنو‏ں کیمینیکا (Kamenica ) د‏‏ی پہاڑیاں دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بچ جانے والے کچھ لوک ادرچ دے پہاڑ (Mount Udrc) اُتے پہنچے تاں انہاں دا دوسری مرتبہ شکار کيتا گیا کیونجے کچھ سرب فوج پہلے تو‏ں اوتھ‏ے موجود سی۔ انہاں تو‏ں جو لوک بچے انہاں د‏‏ی اکثریت [[سناگوو]] (Snagovo) دے مقام اُتے شہید کيتی گئی۔ اس پندرہ ہزار دے قافلے وچو‏ں صرف چار ہزار افراد 16 جولائ‏ی 1995ء د‏‏ی شام نو‏‏ں [[تزلہ]] (Tuzla) پہنچنے وچ کامیاب ہوئے۔ جدو‏ں کہ دو ہزار دے نیڑے جنگلاں وچ چھپے ہوئے سن جنہاں دا سرب حالے شکار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایہ شکار 22 جولائ‏ی 1995ء تک جاری رہیا۔ == جنگ دے بعد پیش رفت == [[فائل:Mass Graves.jpg|300px|کھبے|thumb|10 اگست 1995ء نو‏‏ں امریکی وزیر خارجہ میڈیلین آلبرائیٹ نے اقوام متحدہ وچ سیٹیلائٹ تو‏ں لی گئی تصاویر دکھاواں جس وچ نووا کسابا دے نزدیک مسلماناں نو‏‏ں مار دے اک ہی جگہ دفن کيتا گیا۔ جنگ دے بعد اوتھ‏ے تو‏ں 33 لاشاں نکلاں۔ مگر دو سال دے بعد دوبارہ تلاش تو‏ں 400 تو‏ں زیادہ لاشاں کڈی گئياں۔ تصویر دکھانے دا مقصد امریکی مقاصد دا حصول سی۔]] === 1995ء رادوان کارادزیچ و ملادیچ راتکو اُتے فرد جرم === 16 نومبر 1995ء نو‏‏ں سرپسکیا دے صدر رادوان کارادزیچ تے [[جمہوریہ سرپسکیا فوج]] دے کماندر [[راتکو ملادیچ]] اُتے [[بین الاقوامی]] فوجداری عدالت نے 1995ء وچ قتل عام دے الزام وچ فرد جرم عائد کيتی۔<ref name="daccess-dds-ny.un.org">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N99/348/76/IMG/N9934876.pdf?OpenElement Ods Home Page]۔ Daccess-dds-ny.un.org. Retrieved 13 اگست 2010.</ref> [[28 اگست]] [[1995ء]] دے [[مارکال دا قتل عام|مارکال دے قتل عام]] دے بعد نیٹو (NATO) د‏‏ی افواج نے [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] اُتے بمباری شروع کيتی۔ جو تقریباً اک ماہ جاری رہی۔ ایہ زیادہ تر انہاں علاقےآں اُتے سی جو سرباں تے لڑنے والے مسلماناں اُتے مشتمل سی تے بظاہر اس دا مقصد جنگ دا خاتمہ سی۔ آخر نومبر 1995ء وچ جنگ دا خاتمہ ہويا۔ کئی سال تک دنیا نو‏‏ں مکمل طور اُتے معلوم ہی نہ سی کہ [[سریبرینیتسا]] وچ کیہ قیامت ٹوٹی مگر کئی سال بعد گلاں سامنے آنا شروع ہوئیاں۔ === 1999 اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل د‏‏ی رپورٹ === 1999ء وچ ، اقوام متحدہ دے صدر [[کوفی عنان]] نے سریبرینیتسا قتل عام اُتے اپنی رپورٹ پیش کيت‏‏ی۔ اس وچ ، انہاں نے تسلیم کيتا کہ مجموعی طور اُتے بین الاقوامی برادری اس دا اعتراف کردی اے کہ 7،000 غیر مسلح افراد نو‏‏ں اک [[سلامتی کونسل]] دے محفوظ شہر وچ نسل کشی دا نشانہ بنایا گیا<ref name="daccess-dds-ny.un.org" /><ref name="ReferenceA">[http://www.un.org/apps/sg/sgstats.asp?nid=1570 سیکرٹری جنرل دے بیانات]۔ اقوام متحدہ۔ اخذ کردہ 13 اگست 2010.</ref><ref>[http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/54/549 Links to دستاویزات]۔ یوناٹیڈ نیشن ڈاٹ آرگ (9 ستمبر 2002)۔ اخذ کردہ 13 اگست 2010.</ref> === 2001 فرانسیسی پارلیمانی رپورٹ === فرانسیسی پارلیمنٹ د‏‏ی کمیٹی د‏‏ی اک رپورٹ، 2001ء وچ جاری کيتی گئی، اس وچ انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ایہ '''فرانس د‏‏ی ناکامی تھی''' {{ہور نام|فرانسیسی=un échec de la France}}۔ رپورٹ دے مطابق، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے مستقل رکن دے طور پر، انجام کار فرانس نو‏‏ں مسلماناں دے قتل عام د‏‏ی وجہ تو‏ں محصور علاقےآں تو‏ں نکلنا پيا۔ 10 جولائ‏ی 1995 د‏‏ی شام کو،سرباں دے خلاف دوتچبت د‏‏ی پیش قدمی دے جواب وچ جنرل جانویر نو‏‏ں فضائی مدد دے لئی بار بار د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں منظور کرنا چاہیے سی۔{{حوالہ درکار}} === 2004ء دوسری سرپسکیا رپورٹ تے سرکاری معافی === 2004ء وچ سرپسکیا دے سرباں د‏‏ی سرکاری شماریات دے مطابق قتل ہونے والےآں وچو‏ں انہاں لوکاں د‏‏ی تعداد 8731 سی جنہاں دے ناں معلوم ہوئے سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سرکاری اعداد و شمار نيں لیکن ہزاراں د‏‏ی تعداد ایسی اے جنہاں دے ناں معلوم نئيں ہوئے سک‏‏ے تے نہ ہی انہاں دا شمار ہوئے سکیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=vaZAwBHxdUoC&pg=PA192&lpg=PA192|title=Peace and Justice|author=Rachel Kerr|year=2007|work=|publisher=Polity|accessdate=5 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225160009/https://books.google.com/books?id=vaZAwBHxdUoC&pg=PA192&lpg=PA192&hl=en|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}، p. 192.</ref> == پیش منظر == 10 نومبر 2004ء نو‏‏ں بوسنیا دے سرب علاقے سرپسکیا د‏‏ی حکومت نے سرکاری طور اُتے انہاں جرائم نو‏‏ں قبول کردے ہوئے معافی منگی تے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ انہاں واقعات نو‏‏ں سرب تریخ اُتے بدنما دھبے تو‏ں تشبیہ دتی گئی۔<ref>{{Cite web |title=بوسنیا د‏‏ی رہورٹ از ایسوسی ایٹڈ پریس |url=http://www.bosnia.org.uk/bosrep/report_format.cfm?articleid=1147&reportid=166 |access-date=2020-10-16 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607144917/http://www.bosnia.org.uk/bosrep/report_format.cfm?articleid=1147&reportid=166 |dead-url=yes }}</ref> 2 جون 2005ء نو‏‏ں اک ویڈیو منظر عام اُتے آئی جو خفیہ طور اُتے بنائی گئی سی جس وچ ایہ دکھایا گیا کہ اک آرتھوڈوکس مسیحی پادری نے سرب سپاہیاں نو‏‏ں کِداں نجات د‏‏ی خوشخبری دیندے ہوئے قتل عام د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس دے بعد انہاں سپاہیاں نے کچھ غیر مسلح افراد جنہاں دے اجسام اُتے مار پیٹ دے نشان سن تے اوہ بندھے ہوئے سن انہاں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی لاشاں ٹھکانے لگاواں۔ قاتلاں وچ سربیا د‏‏ی پولیس تے فوج دے افراد شامل سن ۔ اک ماں نے تاں اس ویڈیو وچ اپنے بیٹے دے قتل دا منظر دیکھیا تے کہیا کہ اسنو‏ں پہلے ہی معلوم سی تے ایہ وی معلوم سی کہ اس دے بیٹے د‏‏ی لاش نو‏‏ں جلایا گیا سی۔<ref>http://www.domovina.net/tribunal/ictytv/050601_milosevic_eng.ram {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20050613113637/http://www.domovina.net/tribunal/ictytv/050601_milosevic_eng.ram |date=2005-06-13 }} جرائم د‏‏ی عالمی عدالت۔ ویڈیو</ref> 2006ء تک 42 مشترکہ وڈی قبراں دریافت ہوئے چکیاں سن جنہاں وچ بنیادی طور اُتے سربرینیتسا دے بوسنیائی مسلماناں نو‏‏ں دفن کيتا گیا سی۔ 22 ہور مشترکہ قبراں دے بارے وچ کچھ معلومات ني‏‏‏‏ں۔ 11 اگست 2006ء نو‏‏ں کامنیکا دے پہاڑ دے پاس اک قبر دریافت کيت‏ی گئی جس وچ 1000 لوک دفن سن ۔ حالے تک صرف انہاں دریافت شدہ قبراں نال ملن والے 2070 لوکاں دے ناں معلوم ہوئے سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ 7000 ایسی لاشاں نيں جنہاں د‏‏ی حالے شناخت نئيں ہوئے سکيتی۔<ref>http://ww4report.com/node/2187 سربرینیتسا۔ گیارہ سال بعد وی انصاف نني‏‏‏‏ں۔ ورلڈ وار فور رپورٹ</ref> 2009ء وچ بوسنیا د‏‏ی حکومت نے ہر سال 11 جولائ‏ی نو‏‏ں قومی سوگ دا دن منانے دا فیصلہ کيتا۔ 2009ء دا قومی سوگ انہاں 500 لاشاں دا اجتماعی جنازہ پڑھ کر شروع کيتا گیا۔<ref>روزنامہ جنگ - تازہ خبراں، 11 جولائ‏ی 2009ء</ref> == دعائے سریبرینیتسا == سریبرینیتسا تو‏ں 6 کلومیٹر شمال وچ اک پنڈ دے پاس 7 ہزار مسلما‏ن شہداء د‏‏ی یادگاری لوح نصب اے جس اُتے رئیس العلماء بوسنہ د‏‏ی طرف تو‏ں "دعائے سریبرینیتسا" رقم اے: {{اقتباس|اے ساڈے رب! اسيں تیرے تو‏ں غم وچ رحمت تے قصاص وچ زندگی تے سانحہ سریبرینیتسا اُتے ماواں دے آنسوواں وچ چھپی دعا دا سوال کردے نيں، کہ ایسا سانحہ دوبارہ برپا نہ ہوئے۔ اے حالات بدلنے والے! ساڈے حالات بدل ک‏ے بہتر کر دے۔ تے ساڈی آخری پکار ایہی اے کہ بے شک تمام تعریفاں اللہ ہی دے لئی نيں جو سب جہاناں دا رب اے}} یہ دعائیہ لوح [[11 جولائ‏ی]] [[2001ء]] نو‏‏ں نصب کيتی گئی۔ == ہور ویکھو == * [[سریبرینیتسا نسل کشی یادگار]] * [[بوسنیائی جنگ]] * [[سریبرینیتسا]] == حوالے == {{حوالے|2}} * {{cite book|last=Michas|first=Takis|title=Unholy Alliance: Greece and Milosevic's Serbia in the Nineties|year=2002|publisher=Texas A&M University Press|isbn=1-58544-183-X|ref=refMichas2002}} * {{cite book|last=Ramet|first=Sabrina P.|title=The Three Yugoslavias: State-Building And Legitimation, 1918–2005|year=2006|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-34656-8|ref=refRamet2006}} == ہور مطالعہ و تحقیق دے لئی == {{گٹھ کومنز|Srebrenica massacre}} ;قومی انسٹی ٹیوٹ * Staff. [http://www.ushmm.org/conscience/analysis/analysis_all.php?category=01-locations&topic=03-balkans Committee on Conscience Balkans Section]—[[U.S. Holocaust Memorial Museum]] * [http://www.idc.org.ba/project/the_myth_of_bratunac.html Myth of Bratunac A blatant numbers game] [http://www.idc.org.ba/aboutus.html Sarajevo-based Research & Documentation Centre]۔ Retrieved 16 مارچ 2008. * Srebrenica Genocide videos documented by the [[United States Holocaust Memorial Museum]]، compiled by [http://www.srebrenicagenocide.org/ SrebrenicaGenocide.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220043833/http://www.srebrenicagenocide.org/ |date=2015-02-20 }}۔ ;جامعاندی مضامین * Brunborg, H.، Lyngstad, T.H. and Urdal, H. (2003): Accounting for genocide: How many were killed in Srebrenica? ''European Journal of Population''، 19(3):229–248. {{DOI|10.1023/A:1024949307841}} * Jasmina Besirevic Regan, [http://www.yale.edu/gsp/former_yugoslavia/index.html Genocide Studies Program: Former Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108090150/http://www.yale.edu/gsp/former_yugoslavia/index.html |date=2007-01-08 }} [[ییل یونیورسٹی]]۔ Retrieved 16 مارچ 2008 * David MacDonald, ([[University of Otago]])۔ [http://epress.lib.uts.edu.au/ojs/index.php/portal/article/viewFile/90/58 Globalizing the Holocaust: A Jewish ‘useable past’ in Serbian Nationalism (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109204501/https://epress.lib.uts.edu.au/ojs/index.php/portal/article/viewFile/90/58 |date=2022-01-09 }}، Portal Journal of Multidisciplinary International Studies Vol. 2, No. 2 جولائ‏ی 2005 ISSN 1449-2490 * Staff. [http://jurist.law.pitt.edu/monitor/2005/06/srebrenica-killings-video-icty.php The uncensored version of the Bosnian execution video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061120204253/http://jurist.law.pitt.edu/monitor/2005/06/srebrenica-killings-video-icty.php |date=2006-11-20 }}، [http://jurist.law.pitt.edu/contact.php JURIST] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410161415/http://jurist.law.pitt.edu/contact.php |date=2008-04-10 }}، [[University of Pittsburgh School of Law]]۔ Retrieved 16 مارچ 2008&nbsp;– Warning: shocking content! ;کتب * Adam Lebor, 2006. ''"Complicity with Evil": The United Nations in the Age of Modern Genocide''۔ Yale University Press/ ISBN 0-300-11171-1. * Van Gennep, 1999. ''Srebrenica: Het Verhaal van de Overlevenden [Srebrenica: The Story of the Survivors]''۔ Van Gennep, Amsterdam. ISBN 90-5515-224-2. (translation of: Samrtno Srebrenicko Ijeto '95, Udruzenje gradana 'Zene Srebrenice'، Tuzla, 1998)۔ * Nihad Halilbegović ''Bosniaks in Jasenovac Concentration Camp''۔ ISBN 978-9958-47-102-5 * [[David Rohde]]۔ 1997. ''Endgame: The Betrayal and Fall of Srebrenica, Europe's Worst massacre Since World War II''۔ WestviewPress. ISBN 0-8133-3533-7. * Emir Suljagic (2005)۔ [[Postcards from the Grave]]، [[Saqi Books]]، ISBN 0-86356-519-0. ;رپورٹاں * [[کوفی عنان|Annan, Kofi]] [http://www.un.org/peace/srebrenica.pdf "Report of the Secretary-General pursuant to General Assembly resolution 53/35—The fall of Srebrenica"، United Nations A/54/549 (15 نومبر 1999)] * Blom, J.C.H. et al. (2002) [http://www.srebrenica.nl/Pages/OOR/23/379.bGFuZz1OTA.html NIOD Report: Srebrenica. Reconstruction, background, consequences and analyses of the fall of a Safe Area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724180901/http://www.srebrenica.nl/Pages/OOR/23/379.bGFuZz1OTA.html |date=2010-07-24 }} – The Dutch government's investigation of the massacre which Dutch UN troops failed to prevent, اپریل 2002 <!-- This IP address is liable to change. To find the report again (and fix this link) search for "In جنوری 1991 J. Fietelaars, the Dutch ambassador to Yugoslavia, sent a message from Belgrade to the Ministry of Foreign Affairs in The Hague that Slovenia" as that is the first line of the report --> * Centre for Interdisciplinary Postgraduate Studies /University of Sarajevo – [http://www.war-crimes-genocide-memories.org/books.shtml War Crimes, Genocide and Memories: The Roots of Evil: I Want to Understand] * Ewa Tabeau, [http://www.helsinki.org.rs/doc/testimonies33.pdf Conflict in Numbers: Casualties of the 1990s Wars in the Former Yugoslavia (1991–1999)]، published by the Helsinki Committee for Human Rights in Serbia * ICTY Outreach Programme [http://www.icty.org/x/file/Outreach/view_from_hague/jit_srebrenica_en.pdf Facts About Srebrenica] ;خبری ذرائع * Slavenka Drakulic [http://www.eurozine.com/articles/2004-02-12-drakulic-en.html Triumph of Evil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404194819/http://www.eurozine.com/articles/2004-02-12-drakulic-en.html |date=2016-04-04 }}، [[Eurozine]]، 12 فروری 2004 * Staff [http://www.balkaninsight.com/en/article/new-srebrenica-genocide-trial-begins-in-sarajevo New Srebrenica Genocide Trail Begins in Sarajevo] from [[Balkan Insight]]، 17 اکتوبر 2012 * Udo Ludwig and Ansgar Mertin. [http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,425024,00.html A Toast to the Dead: Srebrenica Widows Sue U.N.، Dutch Government]—[[Der Spiegel]]، 4 جولائ‏ی 2006. * Murat Karaali. [http://www.turkishdailynews.com.tr/archives.php?id=5626 The secret killings grounds of Srebrenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930181029/http://www.turkishdailynews.com.tr/archives.php?id=5626 |date=2007-09-30 }}، [[Turkish Daily News]]، 10 جنوری 1998. * Marlise Simons. [http://www.iht.com/articles/2007/04/08/news/serbia.php Serbia's darkest pages hidden from genocide court]، [[International Herald Tribune]]، 8 اپریل 2007 * Staff. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6138420.stm New Srebrenica mass grave found]، BBC News, 11 نومبر 2006 * Staff [http://www.fabrika.com/en/?id=1&j=87&t=&m=444&media=wmv Tarik Samarah: Srebrenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630235702/http://www.fabrika.com/en/?id=1&j=87&t=&m=444&media=wmv |date=2017-06-30 }} [http://www.fabrika.com/en/?id=2&a=6 Fabrika Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630235615/http://www.fabrika.com/en/?id=2&a=6 |date=2017-06-30 }}۔ Retrieved 16 مارچ 2008 * Staff [http://www.sense-agency.com/en/stream.php?kat=3 Sense Tribunal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061016174356/http://www.sense-agency.com/en/stream.php?kat=3 |date=2006-10-16 }}، is a specialised project of [http://www.sense-agency.com/en/stream.php?kat=20 Sense News Agency Sense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080106184127/http://www.sense-agency.com/en/stream.php?kat=20 |date=2008-01-06 }} based in International War Crimes Tribunal for the former Yugoslavia in [[ہیگ]]۔ The focus of this project is regular coverage of the work of the ICTY, and the activities of ICJ (International Court of Justice) and ICC (International Criminal Court)۔ Retrieved 16 مارچ 2008 ;این جی اوز * Adam Jones. [http://www.gendercide.org/case_srebrenica.html Case Study: The Srebrenica Massacre, جولائ‏ی 1995] [[Gendercide Watch]]، 1999–2002. Retrieved 16 مارچ 2008 * Emir Suljagic [http://www.globalpolicy.org/intljustice/tribunals/yugo/2003/0619milosreb.htm Milosevic Linked to Srebrenica Massacre-Institute for War and Peace Reporting]، from [http://www.iwpr.net/index.php?p=-&apc_state=henh&s=o&o=top_contact_us.html Institute for War & Peace Reporting]، republished by the [[Global Policy Forum]] 18 جون 2003 * Staff. [http://www.srebrenica.ba/index.en.php The Association Women of Srebrenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406211852/http://www.srebrenica.ba/index.en.php |date=2008-04-06 }}۔ Retrieved 16 مارچ 2008 * Staff. [http://www.hrw.org/reports98/bosniacw/index.html Chemical Warfare in Bosnia? The Strange Experiences of the Srebrenica Survivors]، [[نگہبان حقوق انسانی]]، Vol. 10, No.9 (D) نومبر 1998 * [http://advocacynet.org/ The Advocacy Project]، 2009 Peace Fellows [http://advocacynet.org/wordpress-mu/alisonsluiter/ Alison Sluiter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019083817/http://advocacynet.org/wordpress-mu/alisonsluiter/ |date=2016-10-19 }} and [http://advocacynet.org/wordpress-mu/kbristow/ Kelsey Bristow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160827235917/http://advocacynet.org/wordpress-mu/kbristow/ |date=2016-08-27 }} blogs, in partnership with [http://www.advocacynet.org/page/bosfam Bosnian Family (BOSFAM)] ;ہور * Yves Billy, Gilles Hertzog [http://www.documen.tv/asset/Srebrenica.html Documentary: Srebrenica, an Orchestrated Tragedy]، [http://www.documen.tv/web-html/html/html_index.htm www.documen.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080404022048/http://www.documen.tv/web-html/html/html_index.htm |date=2008-04-04 }} * Frankti. [http://www.domovina.net/srebrenica/page_006.php Srebrenica:: Investigations, Reports, Books] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121209103846/http://www.domovina.net/srebrenica/page_006.php |date=2012-12-09 }}، [http://www.domovina.net/index.php Domovina Net] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130112073325/http://www.domovina.net/index.php |date=2013-01-12 }}۔ Retrieved 16 مارچ 2008. * Merdijana Sadovic. [http://www.iwpr.net/?p=tri&s=f&o=335853&apc_state=henptri Srebrenica Status Question Won't Go Away]۔ [http://www.iwpr.net/index.php?p=-&apc_state=henh&s=o&o=top_contact_us.html Institute for War & Peace Reporting] TU No 503, 25 مئی 2007. —Bosniak returnees to Srebrenica now hope international community will back demand for town to be separated from Republika Srpska * Staff. [http://www.genocid.org/english Bosnian Genocide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060603005706/http://www.genocid.org/english |date=2006-06-03 }}، [http://www.genocid.org/english genocid.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060603005706/http://www.genocid.org/english |date=2006-06-03 }}۔ Retrieved 16 مارچ 2008. * Staff. [http://www.islam.co.ba/inferno/ Srebrenica's Inferno] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121206003521/http://www.islam.co.ba/inferno/ |date=2012-12-06 }}، Srebrenica in photographs. Retrieved 16 مارچ 2008. * [http://www.martinfrost.ws/htmlfiles/srebrenica_massacre.html Srebrenica massacre] * [http://srebrenicamassacre1995.wordpress.com/2008/01/25/partial-list-of-child-victims-of-srebrenica-genocide/ Partial list of child victims of the Srebrenica massacre] ;سریبرینیتسا دیاں عورتاں بارے افسانوی کہانیاں * [http://www.authorsden.com/visit/viewshortstory.asp?AuthorID=38341 "Integration Under the Midnight Sun"] by Adnan Mahmutovic. == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Srebrenica massacre}} * [http://www.ex-yupress.com/dani/dani2.html فوجی مداخلت دے وقت 5,000 مسلماناں د‏‏ی زندگی] دانی، سرائیوو، بوسنیا تے ہرزیگووینا، 22 جون 1998۔ سریبرینیتسا د‏‏ی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی دے صدر، '''ہاکیا مہاولک''' د‏‏ی حسن ہیزک تو‏ں گل گل (انٹرویو) * {{یوٹیوب|i1a-_LzxDyE|واشنگٹن تے سرائیوو وچ سریبرینیتسا منصوبہ بندی}}(بصری مواد تو‏ں اقتباس، سریبرینیتسا اُتے ڈچ ٹیلی ویژن دستاویزی فلم۔ جنگ دے دوران وچ سریبرینیتسا دے مسلما‏ن پولیس سربراہ ہاکیا مہاولک تو‏ں گل بات۔) * [http://www.srpska-mreza.com/Bosnia/Srebrenica/index.html سریبرینیتسا (سریبرینیکا) قتل عام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090717013433/http://www.srpska-mreza.com/Bosnia/Srebrenica/index.html |date=2009-07-17 }} * [http://www.srebrenica-report.com/defense.htm سریبرینیتسا تے جنگی جرائم د‏‏ی سیاست] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414174326/http://www.srebrenica-report.com/defense.htm |date=2009-04-14 }} * [http://www.srebrenica-project.com/ سریبرینیتسا تاریخی منصوبے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527224907/http://www.srebrenica-project.com/ |date=2011-05-27 }} [[گٹھ:1995ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال]] [[گٹھ:انسانیت دے خلاف جرائم]] [[گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا]] [[گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1995ء]] [[گٹھ:بوسنیائی جنگ وچ قتل عام]] [[گٹھ:بوسنیائی نسل کشی]] [[گٹھ:تریخ بوسنیا تے ہرزیگووینا]] [[گٹھ:تریخ جمہوریہ سرپسکیا]] [[گٹھ:جرائم]] [[گٹھ:دوران جنگ جنسی تشدد]] [[گٹھ:سربیا وچ انسانی حقوق]] [[گٹھ:عالمی فوجداری قانون]] [[گٹھ:قتل عام]] [[گٹھ:لاپتہ افراد]] [[گٹھ:مرگ انبوہ]] [[گٹھ:مسلماناں اُتے تشدد]] [[گٹھ:مسلماناں دے خلاف تشدد]] [[گٹھ:نسل کشی]] [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:نیدرلینڈز د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:یورپ وچ مرداں دے خلاف تشدد بلحاظ]] [[گٹھ:یورپ وچ نسل کشیاں]] p3a5em9y343um4fwaq9gu1ayieec4vq 0 91337 706415 682171 2026-04-23T23:25:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706415 wikitext text/x-wiki ایہ '''ملکاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ مستعمل موبائل فون''' (List of countries by number of mobile phones in use) ا‏‏ے۔ == لسٹ == {| class="wikitable sortable" ! درجہ ! ملک یا علاقہ ! تعداد موبائل فون ! آبادی ! کنکشن/100 شہری ! آخری تریخ تجدید |- | colspan="2" | <center>{{noflag}}[[دنیا]]</center> | style="text-align: right" | 7,000,000,000+ | 7,324,782,000 | 96 | 2015<ref>"[https://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/facts/ICTFactsFigures2015.pdf ICTFacts & Figures: The World in 2015]"[[more than 7 billion mobile cellular subscriptions worldwide|]]فروری 2016</ref><ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/earth/his_history3.aspx|title=World Population Prospects: The 2012 Revision|work=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]|publisher=GeoHive|date=2013|accessdate=نومبر 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072151/http://www.geohive.com/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |- | |- | 1 | {{flagicon |China}} [[چین]] | style="text-align: right" | 1,321,930,000 | style="text-align: right" | 1,371,220,000 | 96.40 | دسمبر 2016<ref name="statista.com">{{cite news | url=https://www.statista.com/statistics/278204/china-mobile-users-by-month/ | title=Mobile phone users in China دسمبر 2016 | date=دسمبر 2016 | publisher=Statista | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072306/https://www.statista.com/statistics/278204/china-mobile-users-by-month/ | archivedate=2018-12-26 | access-date=2018-04-23 | url-status=live}}</ref><ref name="WorldBankPopulationData">{{cite web | url=http://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL | work=World Bank | title=World Bank Population Data | accessdate=اپریل 8, 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072137/https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> |- | 2 | {{flagicon|India}} [[بھارت]] | style="text-align: right" | 1,151,936,422 | style="text-align: right" | 1,311,050,530 | 88.83 | جنوری 2018<ref name="WorldBankPopulationData" /><ref name="TRAI-data">{{cite web|url=http://www.trai.gov.in/sites/default/files/PRNo35TSDReportJan23032018.pdf|title=Highlights of Telecom Subscription Data as on 31st جنوری، 2018|accessdate=Mar 27, 2018}}</ref> |- | 3 | {{flagicon|USA}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] | style="text-align: right" | 327,577,529 | style="text-align: right" | 317,874,628 | 103.1 | اپریل 2014<ref name="census1">{{cite web |url=https://www.census.gov/main/www/popclock.html |title=U.S. and World Population Clocks &nbsp;— POPClocks |publisher=Census.gov}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ctia.org/consumer_info/index.cfm/AID/10323 |title=U.S. Wireless Quick Facts |publisher=Ctia.org |date= |accessdate=اگست 28, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820013725/http://www.ctia.org/consumer_info/index.cfm/AID/10323 |archivedate=اگست 20, 2012 |df=mdy-all}}</ref> |- | 4 | {{flagicon|Brazil}} [[برازیل]] | style="text-align: right" | 284,200,000 | style="text-align: right" | 201,032,714 | 141.3 | مئی 2015<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2151rank.html |title=CIA – The World Factbook |accessdate=جنوری 14, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2151rank.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.teleco.com.br/ncel.asp | title= Estatísticas de Celulares no Brasil |date= جون 25, 2015 |accessdate= جولائ‏ی 3, 2015}}</ref> |- | 5 | {{flagicon|Russia}} [[روس]] | style="text-align: right" | 256,116,000 | style="text-align: right" | 142,905,200 | 155.5 | جولائ‏ی 2013<ref name="CIA" /><ref>{{cite web | url = http://www.mskit.ru/news/n104271/ | title = Сотовые подключения Москвы: локальный плюс&nbsp;– AC&M Consulting | publisher = MSK IT | accessdate = ستمبر 24, 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226072254/http://www.mskit.ru/404/ | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live}}</ref> |- | 6 | {{flagicon|Indonesia}} [[انڈونیشیا]] | style="text-align: right" | 236,800,000 | style="text-align: right" | 237,556,363 | 99.68 | ستمبر 2013<ref name="CIA" /> |- | 7 | {{flagicon|Nigeria}} [[نائجیریا]] | style="text-align: right" | 167,371,945 | style="text-align: right" | 177,155,754 | 94.5 | فروری 2014<ref>{{cite web |url=http://www.ncc.gov.ng/ |title=Industry Statistics-> Subscriber Data |publisher=Nigerian Telecommunication Commission |date=جولائ‏ی 28, 2013 |accessdate=جولائ‏ی 28, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072332/https://www.ncc.gov.ng/https://w |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 8 | {{flagicon|Japan}} [[جاپان]] | style="text-align: right" | 146,649,600 | style="text-align: right" | 127,300,000 | 115.2 | 2013<ref name="World Economic Forum" /> |- | 9 | {{flagicon|Pakistan}} [[پاکستان]] | style="text-align: right" | 144,520,000 | style="text-align: right" | 207,774,520 | 69.5 | دسمبر 2017<ref>[https://propakistani.pk/2018/01/22/3g-4g-users-reach-48-19-million-pakistan/ 3G/4G Users Reach 48.19 Million in Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>http://www.pta.gov.pk/index.php?Itemid=599</ref><ref>[http://www.telecompaper.com/news/pakistan-teledensity-passes-77-in-نومبر--994784 Pakistan teledensity passes 77% in November – Telecompaper<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref name="census.gov.pk">{{cite web |url=https://www.census.gov.pk/ |title=2013 Census |publisher=PCOPK |access-date=2020-10-17 |archive-date=2018-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123202212/https://www.census.gov.pk/ |dead-url=yes }}</ref> |- | 10 | {{flagicon|Bangladesh}} [[بنگلہ دیش]] | style="text-align: right" | 131,376,000 | style="text-align: right" | 157,497,000 | 84.95 | جون 2016<ref>{{cite web |url=http://en.cihan.com.tr/en/bangladeshs-mobile-phone-users-reach-126-87-mln-in-dec-1844037.htm |title=Archived copy |accessdate=2016-02-06 |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.is/20160515004919/http://en.cihan.com.tr/en/bangladeshs-mobile-phone-users-reach-126-87-mln-in-dec-1844037.htm |archivedate=15 مئی، 2016 |df=mdy-all}}</ref><ref name="bbs.gov.bd">{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx |title=2014 Census |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |date= |accessdate=فروری 6, 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110904045106/http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx |archivedate=ستمبر 4, 2011 |df=}}</ref><ref name="mobithinking.com">{{cite web | url = http://mobithinking.com/mobile-marketing-tools/latest-mobile-stats | title = mobiThinking: Global Mobile Statistics 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226072338/https://mobiforge.com/ | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2013-02-02 | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.btrc.gov.bd/content/mobile-phone-subscribers-bangladesh-جون-2016 |title=Mobile Phone Subscribers in Bangladesh |publisher=Bangladesh Telecommunication Regulatory Commission |date= |accessdate=فروری 6, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072040/http://www.btrc.gov.bd/content/mobile-phone-subscribers-bangladesh-%D8%AC%D9%88%D9%86-2016%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |- | 11 | {{flagicon|Germany}} [[جرمنی]] | style="text-align: right" | 107,000,000 | style="text-align: right" | 81,882,342 | 130.1 | 2013<ref>{{cite web | url = http://www.tmcnet.com/usubmit/2009/06/12/4222607.htm | title = Research and Markets Adds Report: Germany&nbsp;— Telecoms, IP Networks and Digital Media | publisher = TMCnews | date = جون 12, 2013 | accessdate = نومبر 5, 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226072128/http://www.tmcnet.com/tmcnet/finder.aspx?aspxerrorpath=%2Fusubmit%2F2009%2F06%2F12%2F4222607.htm | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live}}</ref> |- | 12 | {{flagicon|Philippines}} [[فلپائن]] | style="text-align: right" | 106,987,098 | style="text-align: right" | 94,013,200 | 113.8 | اکتوبر 2013<ref>{{cite web |url=http://www.budde.com.au/Research/Philippines-Telecoms-Mobile-Broadband-and-Forecasts.html |title=Philippines – Telecoms, Mobile, Broadband and Forecasts |publisher=BuddeComm |date=اکتوبر 12, 2013 |accessdate=جنوری 24, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072213/https://www.budde.com.au/Research/2014-Philippines-Telecoms-Mobile-Broadband-and-Forecasts |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 13 | {{flagicon|Mexico}} [[میکسیکو]] | style="text-align: right" | 101,339,000 | style="text-align: right" | 112,322,757 | 90.2 | جولائ‏ی 2013<ref>{{cite web | url = http://mediatelecom.com.mx/index.php/telecomunicaciones/telefonia-movil/item/45904-mexico-rebasa-los-100-millones-de-celulares | title = México rebasa los 100 millones de celulares | publisher = Mediatelecom | date = جولائ‏ی 3, 2013 | accessdate = جولائ‏ی 3, 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226072256/https://mediatelecom.com.mx/telecomunicaciones/telefonia-movil/item/45904-mexico-rebasa-los-100-millones-de-celulares | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live}}</ref> |- | 14 | {{flagicon|Iran}} [[ایران]] | style="text-align: right" | 96,165,000 | style="text-align: right" | 73,973,650 | 130 | فروری 2013<ref>{{cite web |url=http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=1537947 |title=Iran, world, political, sport, economic news and headlines |publisher=MehrNews.com |date= |accessdate=اگست 22, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072217/https://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=1537947%2520 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 15 | {{flagicon|Egypt}} [[مصر]] | style="text-align: right" | 93,670,000 | style="text-align: right" | 87,120,000 | 107.17 | دسمبر 2015<ref>{{cite web |url=http://www.mcit.gov.eg/Upcont/Documents/Publications_832016000_EN-ICT-Indicators-دسمبر-2015-۔pdf |title=Egypt ICT Sector Indicators in brief دسمبر 2015 |date=دسمبر 1, 2015 |accessdate=دسمبر 6, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072055/http://www.mcit.gov.eg/Upcont/Documents/Publications_832016000_EN-ICT-Indicators-%D8%AF%D8%B3%D9%85%D8%A8%D8%B1-2015-%DB%94pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 16 | {{flagicon|Italy}} [[اطالیہ]] | style="text-align: right" | 88,580,000 | style="text-align: right" | 60,790,400 | 147.4 | دسمبر 2013<ref>https://www.communicationsdirectnews.com/do.php/120/35260?199%7B%7Bdead link|date=دسمبر 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> |- | 17 | {{flagicon|United Kingdom}} [[مملکت متحدہ]] | style="text-align: right" | 83,100,000 | style="text-align: right" | 64,100,000 | 129.6 | 2013<ref>{{cite web | url=http://media.ofcom.org.uk/facts/ | title=Facts & figures | publisher=Ofcom | date=اگست 7, 2014 | accessdate=نومبر 11, 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072203/https://media.ofcom.org.uk/facts/%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> |- | 18 | {{flagicon|Vietnam}} [[ویت نام]] | style="text-align: right" | 72,300,000 | style="text-align: right" | 90,549,390 | 79 | اکتوبر 2013<ref>{{cite web |author=dT(); |url=http://www.cellular-news.com/story/46197.php |title=IFC helps improve retail payment system in Vietnam&nbsp;— IFC helps improve retail payment system in Vietnam |publisher=Vovnews.Vn |date= |accessdate=10 مئی، 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072303/http://www.cellular-news.com/index.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 19 | {{flagicon|Turkey}} [[ترکی]] | style="text-align: right" | 72,200,000 | style="text-align: right" | 79,463,663 | 92.5 | 2015<ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=http://www.tuik.gov.tr/HbGetirHTML.do?id=21507|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2015|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|date=جنوری 28, 2016|accessdate=جنوری 28, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072051/http://www.tuik.gov.tr/jsp/hata/body/hata.jsp;jsessionid=JTj2cjrh8ndRZTxFcL6QJGD7pXf5NjKQ1vJdp6jCGhrfyG1B84dW!1337798150|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.neomobile.com/neomobile-turkey/turkey-mobile-market-news/ |access-date=2020-10-17 |archive-date=2018-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121221140/http://www.neomobile.com/neomobile-turkey/turkey-mobile-market-news/ |dead-url=yes }}</ref> |- | 20 | {{flagicon|France}} [[فرانس]] | style="text-align: right" | 72,180,000 | style="text-align: right" | 63,573,842 | 114.2 | دسمبر 2013<ref>{{cite web |url=http://www.itu.int/ITU-D/ict/newslog/French+Mobile+Base+Tops+58m+At+End2008.aspx |title=ICT Statistics Newslog&nbsp;— French mobile base tops 58&nbsp;m at end-2008 |publisher=Itu.int |date=فروری 18, 2013 |accessdate=نومبر 10, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304120132/http://www.itu.int/ITU-D/ict/newslog/French+Mobile+Base+Tops+58m+At+End2008.aspx |archivedate=مارچ 4, 2014 |df=mdy-all}}</ref> |- | 21 | {{flagicon|Thailand}} [[تھائی لینڈ]] | style="text-align: right" | 69,000,000 | style="text-align: right" | 67,480,000 | 105 | 2015<ref>{{cite web|title=AIS plans Bangkok 3G service for Feb|url=http://www.bangkokpost.com/business/economics/31314/ais-plans-bangkok-3g-service-for-feb-1|publisher=Bangkok Post|accessdate=ستمبر 19, 2013}}</ref> |- | 22 | {{flagicon|South Africa}} [[جنوبی افریقا]] | style="text-align: right" | 59,474,500 | style="text-align: right" | 50,586,757 | 117.6 | 2013<ref>{{cite web |url=http://www.mobileactive.org/files/file_uploads/African_Mobile_Observatory_Full_Report_2011.pdf |title=African Mobile Observatory 2011 |publisher=[[GSMA]] |date=9 مئی، 2013 |accessdate=29 مئی، 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710231630/http://www.mobileactive.org/files/file_uploads/African_Mobile_Observatory_Full_Report_2011.pdf |archivedate=جولائ‏ی 10, 2012 |df=mdy-all}}</ref> |- | 23 | {{flagicon|Colombia}} [[کولمبیا]] | style="text-align: right" | 57,900,472 | style="text-align: right" | 49,375,617 | 118.9 | 2017<ref>[https://www.telecompaper.com/news/colombian-mobile-lines-up-3-to-59-mln-in-q1--1206489 Colombian mobile lines up 3% to 59 mln in Q1 – Telecompaper<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telesemana.com/blog/2016/05/06/estadisticas-mercado-de-telefonia-movil-de-colombia/|title=Estadísticas: mercado de telefonía móvil de Colombia|last=Pautasio|first=Leticia|publisher=Telesemana|date=مئی 6, 2016|language=Spanish|accessdate=نومبر 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072114/https://www.telesemana.com/panorama-de-mercado/colombia/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/7Proyecciones_poblacion.pdf |title=Proyecciones de población total por años y sexo, según departamentos: Periodo 2005–2020 |page=50 |work=[[National Administrative Department of Statistics (Colombia)|Departamento Administrativo Nacional de Estadística]] |date=2010 |language=Spanish |accessdate=نومبر 21, 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071123051243/http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/7Proyecciones_poblacion.pdf |archivedate=نومبر 23, 2007 |df=}}</ref> |- | 24 | {{flagicon|Ukraine}} [[یوکرین]] | style="text-align: right" | 57,505,555 | style="text-align: right" | 45,579,904 | 126.0 | دسمبر 2013<ref>{{cite web |url=http://novostiua.net/obschestvo/30314-v-ukrayin-moblnih-abonentv-stalo-blshe-nzh-gromadyan.html |title=В Україні мобільних абонентів стало більше، ніж громадян |publisher=Novostiua |date=فروری 7, 2013 |accessdate=مارچ 8, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072330/http://novostiua.net/obschestvo/30314-v-ukrayin-moblnih-abonentv-stalo-blshe-nzh-gromadyan.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 25 | {{flagicon|Argentina}} [[ارجنٹائن]] | style="text-align: right" | 56,725,200 | style="text-align: right" | 40,134,425 | 141.34 | 2013<ref>{{cite web |url=http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/14/sh_comunicac2.xls |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Argentina|Instituto Nacional de Estadística y Censos]] |language=Spanish |format=xls |title=Servicio telefónico básico |accessdate=اگست 13, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072319/https://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/14/sh_comunicac2.xls%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |- | 26 | {{flagicon|South Korea}} [[جنوبی کوریا]] | style="text-align: right" | 56,004,887 | style="text-align: right" | 50,219,669 | 111.5 | 2014<ref>http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20140825000399&md=20140825101515_BK</ref> |- | 27 | {{flagicon|Spain}} [[ہسپانیہ]] | style="text-align: right" | 55,740,000 | style="text-align: right" | 47,265,321 | 118.0 | فروری 2013<ref>{{cite web |url=http://www.abc.es/economia/20130212/abci-telefonia-movil-perdida-lineas-201302121234.html |title=Spain loses lines at first time |publisher=ABC |date=فروری 12, 2013 |accessdate=فروری 12, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072135/https://www.abc.es/economia/20130212/abci-telefonia-movil-perdida-lineas-201302121234.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 28 | {{flagicon|Poland}} [[پولینڈ]] | style="text-align: right" | 47,153,200 | style="text-align: right" | 38,186,860 | 123.48 | 2013<ref>{{cite web|url=http://www.stat.gov.pl/gus/5840_655_PLK_HTML.htm |title=GUS – Population. Size and structure by territorial division |publisher=CSO, Demographic Surveys Division |date=جون 30, 2013 |accessdate=اپریل 25, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111127094758/http://www.stat.gov.pl/gus/5840_655_PLK_HTML.htm |archivedate=نومبر 27, 2011 |df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://telepolis.pl/news.php?id=20531|title=GUS o liczbie kart SIM po 4Q2010|publisher=Telepolis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072037/https://www.telepolis.pl/news.php?id=20531|archivedate=2018-12-26|access-date=2013-02-02|url-status=dead}}</ref> |- | 29 | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[سعودی عرب]] | style="text-align: right" | 46,000,000 | style="text-align: right" | 27,137,000 | 169.5 | جون 2013<ref>{{cite web |url=http://www.arabianbusiness.com/saudi-arabia-sees-mobile-broadband-users-increase-291245.html |title=Saudi Arabia – sees mobile, broadband users increase – Saudi Arabia |publisher=ArabianBusiness.com |date=جون 15, 2010 |accessdate=اگست 28, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072140/https://www.arabianbusiness.com/saudi-arabia-sees-mobile-broadband-users-increase-291245.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 30 | {{flagicon|Morocco}} [[مراکش]] | style="text-align: right" | 44,450,000 | style="text-align: right" | 33,818,662 | 131 | 2015<ref>{{cite web |url=http://telquel.ma/2015/12/22/secteur-telecoms-poursuit-lancee_1475173 |title=44,45 millions d’abonnés mobile au Maroc en 2015 |publisher=ANRT |date= |accessdate=دسمبر 22, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072156/https://telquel.ma/2015/12/22/secteur-telecoms-poursuit-lancee_1475173 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 31 | {{flagicon|Peru}} [[پیرو]] | style="text-align: right" | 34,235,000 | style="text-align: right" | 31,179,417 | 109.8 | 2015<ref>{{cite web|url=http://telecomunicaciones-peru.blogspot.com/2016/03/peru-datos-de-telecomunicaciones.html|title=PERU: Datos de Telecomunicaciones|last=Reyes|first=Felipe|work=Ospitel|publisher=Telecomunicaciones Peru|date=اگست 3, 2016|language=Spanish|accessdate=نومبر 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072133/http://telecomunicaciones-peru.blogspot.com/2016/03/peru-datos-de-telecomunicaciones.html%20|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | 32 | {{flagicon|Nepal}} [[نیپال]] | style="text-align: right" | 34,172,058 | style="text-align: right" | 26,620,020 | 128.98 | جون 15, 2017<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nta.gov.np/en/mis-reports-en |access-date=2020-10-17 |archive-date=2016-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223180918/http://nta.gov.np/en/mis-reports-en |dead-url=yes }}</ref> |- | 33 | {{flagicon|Algeria}} [[الجزائر]] | style="text-align: right" | 33,000,000 | style="text-align: right" | 35,000,000 | 94.2 | 2013<ref>{{cite web |url=http://www.ennaharonline.com/en/news/6179.html |title=33 million mobile subscribers, 10% of ADSL subscribers in Algeria |publisher=Ennahar Online |date= |accessdate=اپریل 28, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140225203835/http://www.ennaharonline.com/en/news/6179.html |archivedate=فروری 25, 2014 |df=mdy-all}}</ref> |- | 34 | {{flagicon|Venezuela}} [[وینیزویلا]] | style="text-align: right" | 32,019,086 | style="text-align: right" | 30,163,157 | 106.15 | 2014<ref>{{cite web |url=http://www.conatel.gob.ve/wp-content/uploads/2015/02/Cuadro11-Telefon%C3%ADaM%C3%B3vil-Anual.ods |title=Indicadores del Servicio de Telefonía Movil a Nivel Nacional |publisher=CONATEL |date=جولائ‏ی 6, 2015 |accessdate=جولائ‏ی 6, 2015 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923210119/http://www.conatel.gob.ve/wp-content/uploads/2015/02/Cuadro11-Telefon%C3%ADaM%C3%B3vil-Anual.ods |dead-url=yes }}</ref> |- | 35 | {{flagicon|Canada}} [[کینیڈا]] | style="text-align: right" | 31,210,628 | style="text-align: right" | 36,885,049 | 84.6 | 2018<ref>{{cite web|url=https://www.cwta.ca/wp-content/uploads/2017/12/Sub-Stats-2017-Quarter-3-EN_2017.12.04.pdf |title=Wireless phone subscribers in Canada 2017 |publisher=Canadian Wireless Telecommunications Association (CWTA) |date= |accessdate=دسمبر 4, 2017}}</ref> |- | 36 | {{flagicon|Taiwan}} [[تائیوان]] | style="text-align: right" | 28,610,000 | style="text-align: right" | 23,197,947 | 123.33 | ستمبر 2013<ref>[http://www.communications.org.tw/communications/getdetail.php?n_unit=3659&cfz_unit=2&cf_unit=22&menu=1 Key Index of Communication Industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609122147/http://www.communications.org.tw/communications/getdetail.php?n_unit=3659&cfz_unit=2&cf_unit=22&menu=1 |date=2019-06-09 }}، National Communications Commission, Taiwan</ref> |- | 37 | {{flagicon|Malaysia}} [[ملائیشیا]] | style="text-align: right" | 30,379,000 | style="text-align: right" | 28,250,000 | 143.8 | اپریل 2014<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.skmm.gov.my/skmmgovmy/media/General/pdf/Q1_2014C-MPocket.pdf |access-date=2020-10-17 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102241/http://www.skmm.gov.my/skmmgovmy/media/General/pdf/Q1_2014C-MPocket.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | 38 | {{flagicon|Kenya}} [[کینیا]] | style="text-align: right" | 28,080,000 | style="text-align: right" | 42,000,000 | 71.3 | 2013<ref>{{cite web|url=http://www.cck.go.ke/news/2012/sector_statistics.html |title=releases 2nd quarter ICT sector statistics for 2011/2012 |publisher=CCK |date=اپریل 17, 2012 |accessdate=اگست 28, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120817110419/http://www.cck.go.ke/news/2012/sector_statistics.html |archivedate=اگست 17, 2012 |df=}}</ref> |- | 39 | {{flagicon|Romania}} [[رومانیہ]] | style="text-align: right" | 26,000,000 | style="text-align: right" | 21,438,000 | 123.45 | دسمبر 16, 2010 <ref>[http://www.businessmagazin.ro/special/istoria-telefoniei-mobile-din-romania-7800961/?p=4 Istoria telefoniei mobile din Romania]</ref> |- | 40 | {{flagicon|Sri Lanka}} [[سری لنکا]] | style="text-align: right" | 22,123,000 | style="text-align: right" | 20,771,000 | 107 | دسمبر 2014<ref>{{cite web |url=http://trc.gov.lk/2014-05-13-03-56-46/statistics.html |title=Statistics |publisher=Trc.gov.lk |date= |accessdate=جولائ‏ی 10, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072130/http://trc.gov.lk/2014-05-13-03-56-46/statistics.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 41 | {{flagicon|Chile}} [[چلی]] | style="text-align: right" | 21,000,000 | style="text-align: right" | 17,094,270 | 122.9 | دسمبر 2013<ref>{{cite web |url=http://diario.latercera.com/2011/02/28/01/contenido/negocios/10-60858-9-clientes-de-celulares-superaron-los-21-millones-en-chile-durante-2010.shtml |title=Clientes de celulares superaron los 21 millones en Chile durante 2010 &#124; Negocios &#124; La Tercera Edición Impresa |publisher=Diario.latercera.com |date= |accessdate=اگست 28, 2012 |archive-date=2016-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814102510/http://diario.latercera.com/2011/02/28/01/contenido/negocios/10-60858-9-clientes-de-celulares-superaron-los-21-millones-en-chile-durante-2010.shtml |dead-url=yes }}</ref> |- | 42 | {{flagicon|Australia}} [[آسٹریلیا]] | style="text-align: right" | 20,570,000 | style="text-align: right" | 23,490,700 | 87.6 | نومبر 2014<ref>{{cite web |url=http://www.acma.gov.au/~/media/Research%20and%20Analysis/Publication/Comms%20Report%202013%2014/PDF/Communications%20report%20201314_LOW-RES%20FOR%20WEB%20pdf.pdf |title=ACMA Communications Report 2013–14 |publisher=ACMA |date=نومبر 5, 2014 |accessdate=اکتوبر 27, 2015 |archive-date=2015-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015045218/http://www.acma.gov.au/~/media/Research%20and%20Analysis/Publication/Comms%20Report%202013%2014/PDF/Communications%20report%20201314_LOW-RES%20FOR%20WEB%20pdf.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs%40%DB%94nsf/allprimarymainfeatures/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?opendocument |title=Regional Population Growth Australia 2014 |publisher=ABS |date=مارچ 13, 2015 |accessdate=اکتوبر 27, 2015 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015843/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs%40%DB%94nsf/allprimarymainfeatures/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?opendocument |dead-url=yes }}</ref> |- | 43 | {{flagicon|Netherlands}} [[نیدرلینڈز]] | style="text-align: right" | 20,000,000 | style="text-align: right" | 16,515,057 | 121.1 | نومبر 2013<ref>{{cite web |url=http://www.computeridee.nl/nieuws.jsp?id=2495483 |title=Twintig miljoen mobieltjes in Nederland |publisher=Computeridee.nl |date= |accessdate=نومبر 2, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072322/http://www.computeridee.nl/nieuws.jsp?id=2495483%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |- | 44 |{{flagicon|Ethiopia}} [[ایتھوپیا]] | style="text-align: right" | 18,000,000 | style="text-align: right" | 85,000,020 | 21.8 | دسمبر 2013<ref>[http://www.telecompaper.com/news/ethiopia-mobile-subscriber-base-grows-to-18-million--913496 Ethiopia mobile subscriber base grows to 18 million]۔ Telecompaper (دسمبر 12, 2012)۔ Retrieved on 2013-09-18.</ref> |- | 45 | {{flagicon|Guatemala}} [[گواتیمالا]] | style="text-align: right" | 17,571,895 | style="text-align: right" | 14,713,763 | 119.4 | جون 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.sit.gob.gt/uploads/docs/2010/Crecimiento%20fija-m%C3%B3vil.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2018-04-23 |archive-date=2013-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511224831/http://www.sit.gob.gt/uploads/docs/2010/Crecimiento%20fija-m%C3%B3vil.pdf |url-status=dead}}</ref> |- | 46 | {{flagicon|Hong Kong}} [[ہانگ کانگ]] | style="text-align: right" | 17,445,581 | style="text-align: right" | 7,264,100 | 240.2 | مارچ 2015<ref>{{cite web|url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |title=Hong Kong Census and Statistics Department |publisher=Censtatd.gov.hk |date= |accessdate=جون 12, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ofca.gov.hk/en/media_focus/data_statistics/key_stat/index.html |title=Office of the Telecommunications Authority|publisher=OFTA|accessdate=جون 12, 2014}}</ref> |- | 47 | {{flagicon|UAE}} [[متحدہ عرب امارات]] | style="text-align: right" | 17,132,724 | style="text-align: right" | 8,410,763 | 203.7 | نومبر 2014<ref>{{cite web|url=http://www.tra.gov.ae/latest_statistics.php |title=Latest Statistics |publisher=UAE Telecommunications Regulatory Authority (TRA) |date=نومبر 2011 |accessdate=نومبر 9, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141109104712/http://www.tra.gov.ae/latest_statistics.php |archivedate=نومبر 9, 2014 |df=}}</ref> |- | 48 | {{flagicon|Ecuador}} [[ایکواڈور]] | style="text-align: right" | 15,900,000 | style="text-align: right" | 14,300,000 | 111.18 | جنوری 2013<ref>{{es}} [http://www.eldiario.com.ec/noticias-manabi-ecuador/217401-estudian-como-restituir-perjuicio-a-millones-de-usuarios-de-celulares/ Estudian cómo restituir perjuicio a millones de usuarios de celulares]</ref> |- | 49 | {{flagicon|SWE}} [[سویڈن]] | style="text-align: right" |14,500,000 | style="text-align: right" | 9,906,331 | 146.4 | جون 2016<ref>{{cite web|url=https://www.pts.se/upload/Rapporter/Tele/2016/STM-forsta-halvaret-2016-pts-2016_30.pdf|title=Svensk Telemarknad första halvåret 2016|publisher=Post- och telestyrelsen|date=نومبر 25, 2016|accessdate=اگست 27, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072048/https://www.pts.se/upload/Rapporter/Tele/2016/STM-forsta-halvaret-2016-pts-2016_30.pdf|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |- | 50 | {{flagicon|Zimbabwe}} [[زمبابوے]] | style="text-align: right" | 13,518,887 | style="text-align: right" | 13,060,000 | 103.5 | جنوری 2014 <ref name="Zim">{{cite web | url=http://www.techzim.co.zw/2014/01/zimbabwes-telecoms-stats-2013-103-5-mobile-penetration-rate/#sthash.QLSqfoc7.dpuf | title=Zimbabwe’s telecoms stats (2013): 103.5% mobile penetration rate | publisher=TechZim | date=جنوری 9, 2014 | accessdate=اکتوبر 19, 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072208/https://www.techzim.co.zw/2014/01/zimbabwes-telecoms-stats-2013-103-5-mobile-penetration-rate/#sthash.QLSqfoc7.dpuf | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> |- | 51 | {{flagicon|Portugal}} [[پرتگال]] | style="text-align: right" | 13,400,000 | style="text-align: right" | 10,562,178 | 126.87 | نومبر 2013 |- | 52 | {{flagicon|Belgium}} [[بلجئیم]] | style="text-align: right" | 11,822,000 | style="text-align: right" | 10,414,000 | 113.6 | 2013{{citation needed|date=نومبر 2010}} |- | 53 | {{HUN}} | style="text-align: right" | 11,561,890 | style="text-align: right" | 9,908,798 | 116.7 | نومبر 2013<ref>{{cite web|url=http://english.nmhh.hu/dokumentum/161714/mobil_gyj_2013_nov_eng.pdf|title=National Media and Infocommunications Authority|publisher=NMHH|accessdate=دسمبر 12, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072148/http://english.nmhh.hu/dokumentum/161714/mobil_gyj_2013_nov_eng.pdf|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | 54 | {{flagicon|Bulgaria}} [[بلغاریہ]] | style="text-align: right" | 10,454,400 | style="text-align: right" | 7,200,000 | 145.2 | 2013<ref name="World Economic Forum">{{cite web|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2014-15.pdf|title=Global Competitiveness Report 20014-2015|publisher=[[World Economic Forum]]|date=2015|accessdate=نومبر 21, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072329/http://www3.weforum.org/maintenance/public.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | 56 | {{flagicon|Israel}} [[اسرائیل]] | style="text-align: right" | 9,701,200 | style="text-align: right" | 7,900,000 | 122.8 | 2013<ref name="World Economic Forum" /> |- | 56 | {{flagicon|Finland}} [[فن لینڈ]] | style="text-align: right" | 9,470,000 | style="text-align: right" | 5,487,308 | 172.6 | 2015<ref>[https://www.viestintavirasto.fi/en/statisticsandreports/statistics/2013/mobilesubscriptions.html Mobile subscriptions | Finnish Communications Regulatory Authority] (اپریل 13, 2016)۔ Retrieved on 2016-08-17.</ref> |- | 57 | {{flagicon|Costa Rica}} [[کوسٹاریکا]] | style="text-align: right" | 8,300,000<ref name="nacion.com">{{cite news | url=http://www.nacion.com/nacional/Fuerte-telefonia-millones-Costa-Rica_0_1643035700.html | work=nacion.com | title=Voracidad de usuarios por Internet móvil empuja a 8,3 millones líneas celulares en Costa Rica | date=جون 30, 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072145/https://www.nacion.com/nacional/Fuerte-telefonia-millones-Costa-Rica_0_1643035700.html%20 | archivedate=2018-12-26 | access-date=2018-04-23 | url-status=live}}</ref> | style="text-align: right" | 4.872.000 |156<ref>{{cite news| url=http://www.centralamericadata.com/es/article/home/Telefona_en_Costa_Rica_Cifras_del_mercado_2016 | work=CentralAmericaData.com | title=Telefonía en Costa Rica: Cifras del mercado 2016 | date=19 مئی، 2016}}</ref> | جون 2017<ref name="nacion.com" /> |- | 58 | {{flagicon|Singapore}} [[سنگاپور]] | style="text-align: right" | 8,106,700 | style="text-align: right" | 5,399,000 | 150.1 | جنوری 2015<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ida.gov.sg/Tech-Scene-News/Facts-and-Figures/Telecommunications/Statistics-on-Telecom-Services/Statistics-on-Telecom-Services-for-2015-Jan-Jun |access-date=2020-10-17 |archive-date=2015-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509225748/http://www.ida.gov.sg/Tech-Scene-News/Facts-and-Figures/Telecommunications/Statistics-on-Telecom-Services/Statistics-on-Telecom-Services-for-2015-Jan-Jun |dead-url=yes }}</ref> |- | 59 | {{flagicon|Azerbaijan}} [[آذربائیجان]] | style="text-align: right" | 7,000,000 | style="text-align: right" | 5,543,819 |126.2 | فروری 2008<ref>{{cite web|url=http://avisen.dk/snart-7000000-mobiler-i-danmark_1657.aspx|title=Snart 7,000,000 mobiler i Danmark (Danish)|publisher=Avisen.dk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072324/https://www.avisen.dk/Pages/Guests/Articles/2018/ShowTemplatedArticle.aspx?ArticleID=1657|archivedate=2018-12-26|access-date=2013-02-02|url-status=live}}</ref> |- | 60 | {{flagicon|Denmark}} [[ڈنمارک]] | style="text-align: right" | 7,000,000 | style="text-align: right" | 5,700,000 | 127.5 | 2013<ref name="World Economic Forum" /> |- | 61 | {{flagicon|Panama}} [[پاناما]] | style="text-align: right" | 6,900,000 | style="text-align: right" | 3,405,813 | 202.5 | جولائ‏ی 2013<ref>[http://www.prensa.com/impreso/panorama/panamenos-prefieren-enviar-mensajes-texto-que-hablar/190021 Panameños prefieren enviar mensajes de texto que hablar | Panorama-Impreso | La Prensa Panamá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140731053536/http://www.prensa.com/impreso/panorama/panamenos-prefieren-enviar-mensajes-texto-que-hablar/190021 |date=2014-07-31 }}۔ Prensa.com (جولائ‏ی 7, 2013)۔ Retrieved on 2013-09-18.</ref> |- | 62 | {{flagicon|Jordan}} [[اردن]] | style="text-align: right" | 6,010,000 | style="text-align: right" | 5,950,000 | 101.0 | مارچ 2010<ref>[http://ammonnews.net/article.aspx?articleNo=56923] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324163228/http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleNo=56923 |date=2010-03-24 }}۔ Ammonnews.net (مارچ 23, 2010)۔ Retrieved on مارچ 23, 2010</ref> |- | 63 | {{flagicon|Ireland}} [[جزیرہ آئرلینڈ]] | style="text-align: right" | 5,770,638 | style="text-align: right" | 4,581,269 | 125.9 | 2015 <ref>{{Cite web |title="Statistical information on the Irish electronic communications market. Comstat.ie by ComReg |url=http://www.comstat.ie/data/data.472.1266.data.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2013-07-02 |archive-url=https://archive.is/20130702073805/http://www.comstat.ie/data/data.472.1266.data.html |dead-url=yes }}</ref> |- | 64 | {{flagicon|Lithuania}} [[لیتھوانیا]] | style="text-align: right" | 4,940,000 | style="text-align: right" | 2,955,986 | 167.1 | 2nd quarter of 2013 <ref>[http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= جولائ‏ی (at the beginning of the month) data is used because it closely represents the end of Q2 2013 (جون 30, 2013)۔ Retrieved 2013-09-14.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819130935/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |date=اگست 19, 2010}}</ref> <ref>http://www.rrt.lt/lt/pranesimai-spaudai/rrt-skelbia-preliminarius-2j76.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225175818/http://www.rrt.lt/lt/pranesimai-spaudai/rrt-skelbia-preliminarius-2j76.html |date=2014-02-25 }} The Communications Regulatory Authority of the Republic of Lithuania (RRT) [The page is in Lithuanian]۔ اگست 28, 2013. Retrieved 2013-09-14.</ref> |- | 65 | {{NZ}} | style="text-align: right" | 4,761,000 | style="text-align: right" | 4,500,000 | 111.1 | 2013<ref name="World Economic Forum" /> |- | 66 | {{flagicon|Mongolia}} [[منگولیا]] | style="text-align: right" | 3,500,000 | style="text-align: right" | 2,980,000 | 117.4 | 2013<ref>{{cite web |url=http://www.uildverjilt.mn/tehnology-548884658842.html |title=Mongolia is using cell phone for 18 years |publisher=uildverjilt.mn |date= |accessdate=مارچ 18, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324050117/http://uildverjilt.mn/tehnology-548884658842.html |archivedate=مارچ 24, 2014 |df=mdy-all}}</ref> |- | 67 | {{flagicon|Lebanon}} [[لبنان]] | style="text-align: right" | 2,720,000 | style="text-align: right" | 4,224,000 | 64.4 | اکتوبر 2010<ref>{{cite web |url=http://www.iloubnan.info/en/actualite/id/50832 |title=Actualité en direct et informations en continu sur le Liban et le Moyen Orient |publisher=iloubnan.info |date= |accessdate=اگست 28, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072301/http://www.iloubnan.info/not_found.php |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | 68 | {{flagicon|Latvia}} [[لٹویا]] | style="text-align: right" | 2,579,000 | style="text-align: right" | 1,986,705 | 129.8 | جولائ‏ی 2015<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html |title=CIA World Factbook – Latvia |publisher=Cia.gov |date=اگست 1, 2016 |accessdate=اگست 17, 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813044149/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html |archivedate=اگست 13, 2016 |df=}}</ref> |- | 69 | {{flagicon|North Korea}} [[شمالی کوریا]] | style="text-align: right" | 3,000,000 | style="text-align: right" | 24,451,285 | 12.3 | 2015<ref>{{Cite web |title=How a telecom investment in North Korea went horribly wrong {{!}} Network World<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.networkworld.com/article/3006273/telecommunication/how-a-telecom-investment-in-north-korea-went-horribly-wrong.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2018-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180518180926/http://www.networkworld.com/article/3006273/telecommunication/how-a-telecom-investment-in-north-korea-went-horribly-wrong.html |dead-url=yes }}</ref> |- | 70 | {{flagicon|Estonia}} [[استونیا]] | style="text-align: right" | 1,904,000 | style="text-align: right" | 1,265,420 | 150.5 | جولائ‏ی 2015<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html |title=CIA World Factbook – Estonia |publisher=Cia.gov |date=جولائ‏ی 26, 2016 |accessdate=اگست 17, 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813044149/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html |archivedate=اگست 13, 2016 |df=}}</ref> |- | 71 | {{flagicon|Cuba}} [[کیوبا]] | style="text-align: right" | 1,300,000 | style="text-align: right" | 11,200,000 | 11.6 | دسمبر 2011<ref>[https://www.reuters.com/article/2012/06/15/net-us-cuba-telecommunications-idUSBRE85D14H20120615 More Cubans have local intranet, mobile phones]۔ Reuters. Retrieved on ستمبر 18, 2013.</ref> |- | 72 | {{flagicon|Montenegro}} [[مونٹینیگرو]] | style="text-align: right" | 1,117,500 | style="text-align: right" | 620,029 | 180.23 | ستمبر 2015<ref>[http://www.ekip.me/download/sept15/Mobilna_-_septembar.pdf "Information about the state of electronic communications market in ستمبر 2015 – Mobile Phones"]، Montenegrin Agency for Electronic Communications and Postal Services.</ref> |- | 73 | {{flagicon|Malta}} [[مالٹا]] | style="text-align: right" | 554,651 | style="text-align: right" | 452,515 | 122.57 | جون 2013<ref>[http://www.mca.org.mt/statistics/key-market-indicators-electronic-communications-and-post-q1-2009-q2-2013 Key market indicators for electronic communications and post Q1 2009 to Q2 2013 | Malta Communications Authority] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131112135037/http://www.mca.org.mt/statistics/key-market-indicators-electronic-communications-and-post-q1-2009-q2-2013 |date=نومبر 12, 2013}}۔ MCA.org.mt (ستمبر 11, 2013)۔ Retrieved on 2013-11-12.</ref> |- |74 | {{flagicon|Maldives}} [[مالدیپ]] | style="text-align: right" |776,716 | style="text-align: right" |417,492 |245.92 |جولائ‏ی 2017<ref>[http://www.cam.gov.mv/Statistics_monthly2017.htm Communications Authority of Maldives | Communications Authority of Maldives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115143824/http://www.cam.gov.mv/Statistics_monthly2017.htm |date=2017-11-15 }}۔ www.cam.gov.mv (نومبر 03, 2017)۔ Retrieved on 2017-11-03.</ref> |- |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ ملکاں بلحاظ استعمال اسمارٹ فون]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد مستعمل خطوط ہاتف]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی صارفین]] == ملاحظات == {{حوالے|30em}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{refbegin}} * {{cite web|url=http://www.conatel.gob.ve/#http://www.conatel.gob.ve/index.php/principal/indicadorestrimestrales|title=Ministerio para el Poder Popular para la Comunicacion y la Informacion de Venezuela|accessdate=جنوری 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226072141/http://www.conatel.gob.ve/#http://www.conatel.gob.ve/index.php/principal/indicadorestrimestrales|archivedate=2018-12-26|url-status=live}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [http://lebanese-economy-forum.com/wdi-gdf-advanced-data-display/?curve=IT-CEL-SETS World Map and Chart of Number of Mobile cellular subscriptions per country] by Lebanese-economy-forum, World Bank data {{Media country lists}} [[گٹھ:موبائل فون]] [[گٹھ:موبائل فون صنعت]] [[گٹھ:موبائل فون صنعت بلحاظ ملک]] lq55g991mg9ospzyj13nw7at3yrdjws 0 94895 706397 659974 2026-04-23T18:50:43Z ~2026-24991-34 44067 /* تعارف */ 706397 wikitext text/x-wiki ارمغان حجاز [[فارسی]] بولی وچ شاعری د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم [[شاعر]]، [[فلسفہ|فلسفی]] تے [[نظریۂ پاکستان]] دے بانی [[محمد اقبال|علامہ اقبال]] د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب [[۱۹۳۸ء]] وچ شائع ہوئی۔ '''ارمغان حجاز''' دا مطلب اے حجاز دا تحفہ۔ == تعارف == ایہ کتاب علامہ اقبال د‏‏ی وفات دے چند مہینے بعد شائع ہوئی۔ ایہ کتاب [[اردو]] تے [[فارسی]] دونے بولیاں دے کلام دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب علامہ اقبال د‏‏ی نا مکمل کتاباں وچو‏ں اے جسنو‏ں اوہ [[حج]] دا فرض ادا کرنے تے [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|دربار{{زیر}} حضورﷺ]] د‏‏ی حاضری دے بعد مکمل کرنے دا ارادہ رکھدے سن انہاں دا ارادہ سی کہ اوہ ارمغان حجاز لکھ ک‏ے حجاز مقدس وچ اپنے نال لے جاواں گے لیکن بیماری نے انہاں نو‏ں مہلت نہ دتی تے اوہ وفات پا گئے تے انہاں د‏‏ی وفات دے کے بعد ایہ کتاب شائع ہوسک‏ی۔ == غرض و غایت == شاہکارتصنیف ارمغان حجاز فراق حجاز د‏‏ی اُتے فضا نغمےآں تو‏ں معمور اے ایہ اوہ دور اے جدو‏ں علامہ علالت و پریشان حالی دے دور تو‏ں گزر رہے سن، اس لئی ارمغان حجاز دے کلام وچ جوش دے نال سوز و گداز وی پایا جاندا اے، کشمیر دے حالات نے خاص طور تو‏ں متاثر کيتا تے اس دور وچ کشمیری جنہاں حالات دے شکار سن انہاں دا ذکر اشارہ و کنایہ دے نال تے کس قدر بلند آہنگی دے نال پایا جاندا اے ۔اس اُتے تبصرہ کردے ہوئے عبد السلام ندوی لکھدے نيں۔ ’’صرف کشمیر اے د‏‏ی خصوصیت نئيں بلکہ ارمغان حجاز دے اس حصے وچ جِنّی نظماں نيں سب بلند اُتے جوش ولولہ خیز تے شاعرانہ نيں بعض لوکاں نے لکھیا اے کہ ڈاکٹر صاحب دے دور اخیر د‏‏ی شاعری دا رنگ و اعظانہ اے لیکن ارمغان حجاز د‏‏ی انہاں نظماں اُتے ایہ کلیہ صادق نئيں آندا۔ چراغ جدو‏ں بجھنے لگدا اے تاں اس د‏ی لو تے زیادہ تیز ہوجاندی اے، یا صوفیاء دے نظر ایہ دے مطابق جسم جدو‏ں ضعیف ہُندا اے تاں روح قوی ہوئے جاندی اے ۔‘‘ حیات با سعادت دا ایہ آخری دوراس روحانی اضطراب تے پیمانہ تو‏ں وی لبریز اے ۔ جتھے اوہ حضور رسالت مآبﷺ دے در دولت اُتے حاضر ہوئے ک‏ے شرابِ دیدار د‏‏ی لذتِ شوق دے آرزو مند نيں1937؁ء تو‏ں سفر حجاز دا مصمم ارادہ تے تیاریاں برابری جاری سن (اگرچہ سفر حجاز د‏‏ی ذہنی تیاری تاں تے پہلے تو‏ں تھی) ارمغان حجاز د‏‏ی متعدد نظماں ايس‏ے جوش عقیدت تے عشقِ رسولﷺ دا اظہار نيں۔ جو انہاں نے بارگاہِ رسالت وچ سٹھ سال تو‏ں زائدعمر عزیز دے اس نحیف و نزارِ جسم و جان وچ عزم سفر و حجاز ، اقبال دے جوش عقیدت تے فرت ا شتیاق دا آئینہ دار اے جتھے انہاں دا شیشۂ دل مدینہ دا ناں آندے ہی لبریز تے اکھاں اشک ریز ہوئے جاندیاں نيں۔ حجاز مقدس دا ایہ تصورات‏‏ی سفر ارمغان حجاز دے نغمہ حرف وصوت وچ ڈھل جاندا اے تے ایہ اشعار نازل ہُندے نيں۔ بہ ااں پیری رہ یثرب گر فتم نواخواں از سرِود عاشقانہ چاں آں مرغے کہ در صحرسرِ شام کشا ید اُتے بہ فکر آشیانہ حجاز مقدس دے اس تصورات‏‏ی سفر وچ انہاں دا طائر فکر بلند حضورِ رسالت مآبﷺ وچ عالم اسلام د‏‏ی مندی حالت تے مغرب د‏‏ی فکر لا دینی اُتے نوحہ خوانی کرتانظر آندا اے اوہ حیات و کائینات د‏‏ی فتح و کامرانی دے لئی اسلامی زہدو محبت تے مثالی زندگی د‏‏ی آرزو کردے نيں۔ راہِ حق دے اس مسافر تے عاشق رسولﷺ نو‏‏ں جدو‏ں غیبی اشارات تو‏ں معلوم پے گیا کہ شاید انہاں د‏‏ی روح قفس عنصری تو‏ں پرواز کرنے والی اے تاں انہاں د‏‏ی بولی تو‏ں ایہ آخری قطعہ جو انہاں د‏‏ی زندگی دا ترجمان وی اے تے ارمغان حجاز د‏‏ی زینت وی ا‏‏ے۔ سرودِ رفتہ باز آید کہ ناید نسیمے از حجاز آید کہ نا ید سر آمد روز گا ر ااں فقیر ے دگر دانائے راز آید کہ نا ید {{lang|ur|۴}}؁ ارمغان حجاز اصل وچ اقبال دا آخری ارمغان ملک و ملت اے جس وچ انہاں دے فکرو فلسفہ تے دعوت و پیام دے متنوع تے کثیر الجہات نقوش د‏‏ی بو قلمونی ا‏‏ے۔ عالم تصورات دا ایہ سفرحجاز اقبال دے آخری تارِ نفس تک جاری رہیا، تے بالا آخر ۲۰ آخر اپریل ۱۹۳۸؁ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نوائے حیات دا رساز وی خاموش ہوگیا۔ == ہور ویکھو == * [[بانگ درا]] * [[شکوہ]] * [[جواب شکوہ]] * [[خضر راہ]] * [[طلوع اسلام]] * [[غلام قادر روہیلہ (نظم)|غلام قادر روہیلہ]] * [[فاطمہ بنت عبد اللہ (نظم)|فاطمہ بنت عبد اللہ]] * [[والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ ]] * [[صقلیہ (نظم)|صقلیہ]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.urduplace.com/poetry/home.php علامہ اقبال د‏‏ی مذيد شاعری پڑھنے دے لئی اردو پلیس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930031605/http://www.urduplace.com/poetry/home.php |date=2007-09-30 }} * [http://www.allamaiqbal.com/ اقبال اکیڈمی پاکستان] * [http://www.iqbalcyberlibrary.net/urdu_poetry_shairy_urdu_prose_books_list/list002.htm اقبال د‏‏ی کتاباں آن لائن پڑھنے دے لئی دیکھو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060814193011/http://www.iqbalcyberlibrary.net/urdu_poetry_shairy_urdu_prose_books_list/list002.htm |date=2006-08-14 }} {{اقبالیات}} [[گٹھ:1938ء د‏‏یاں کتاباں]] [[گٹھ:اردو شاعری]] [[گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں]] [[گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں]] [[گٹھ:اسلامی کتاباں]] [[گٹھ:اقبالیات]] [[گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں]] [[گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری]] [[گٹھ:فارسی ادب]] [[گٹھ:فارسی شاعری]] [[گٹھ:فارسی کتاباں]] [[گٹھ:فارسی نظماں]] [[گٹھ:فلسفیانہ کتاباں]] [[گٹھ:مجموعہ کلام]] [[گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے]] i7mi6a54ajsvtru90ddggnzxcm2vhg2 0 96376 706428 701891 2026-04-24T04:44:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706428 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} شازیہ خالد اک میڈیکل ڈاکٹر, سوئی پاکستان نال تعلق رکھنے والی سوانیاں دے انسانی حقوق د‏‏ی وکیل ا‏‏ے۔ === پس منظر === ڈاکٹر شازیہ خالد نے پائپ لائن انجینئر خالد امان نال شادی کيتی . 2005 وچ ڈاکٹر شازیہ پاکستان پیٹرولیم لمیٹڈ (پی پی ایل) د‏‏ی ملازم سن تے گزشتہ 18 ماہ تو‏ں کمپنی دے سوئی اسپتال وچ ملازمت کر رہ‏ی سن جدو‏ں کہ پی پی ایل دے ذریعہ فراہ‏م کردہ رہائش وچ تنہا رہائش پذیر سن۔ ڈیفنس سروسز گروپ (ڈی ایس جی) دے ذریعہ انھاں سیکیورٹی خدمات فراہ‏م کيتی گئی<ref>[http://www.sacw.net/Wmov/JACstatement08022005.html The Dr. Shazia Case Press Statement Joint Action Committee for People's Rights]</ref> ] پی پی ایل دے اپنے شوہر دے لئی نوکری دا وعدہ کرنے دے بعد ہی انھاں نے ایہ نوکری قبول کيتی سی اُتے ، ایہ کم کدی وی پورا نئيں ہويا۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2005/07/31/opinion/31kristof.html Another Face of Terror]</ref> === عصمت دری === 2 جنوری د‏‏ی رات تے 3 جنوری 2005 د‏‏ی صبح دے اواخر وچ ، ڈاکٹر شازیہ نو‏‏ں کسی نے اپنے بال کھینچدے ہوئے بیدار کيتا۔ اس دے بعد اسنو‏ں ڈیرہ بگٹی دے بھاری نگران سرکاری زیر انتظام قدرتی گیس پلانٹ سوئی ، ڈیرہ بگٹی وچ اک ڈوری دے نال گلا دبا ک‏ے ، ڈرایا گیا ، اکھاں اُتے پٹی بنھ دتی گئی ، پستول تو‏ں چھپایا گیا ، ماریا پیٹا گیا تے بار بار انہاں دے نال زیادتی کيتی گئی۔ اس حملے وچ اوہ شدید زخمی ہوگئی سی لیکن اوہ ہتھو‏ں نو‏‏ں ڈوری تو‏ں پاک کرنے وچ کامیاب رہی تے قریبی نرسنگ ہاسٹل وچ نرس ، سکینہ تو‏ں مدد لئی۔ اس دے بعد سکینہ نے پی پی ایل تے ڈی سی ایم او د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں آگاہ کيتا۔ ڈیوٹی اُتے موجود طبی عملہ ، ڈاکٹر محمد علی ، ڈاکٹر ارشاد ، ڈاکٹر صائمہ صدیقی ، نرس فردوس تے سلیم اللہ نے ڈاکٹر شازیہ د‏‏ی عیادت کیتی۔ انہاں د‏‏ی اپنے شوہر (جو اس وقت لیبیا وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ) نال رابطہ کرنے د‏‏ی درخواست تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں مطلع کرنے د‏‏ی گل نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا۔ <ref>[http://www.dawn.com/2005/02/04/nat6.htm Rape victim under pressure to keep mum]</ref> انہاں دے طبی علاج معالجے دے بجائے ، عہدیداراں نے انھاں خاموش رکھنے دے لئی تن دن تک بے ہوشی د‏‏ی حالت وچ رکھیا تے فیر انہاں نو‏ں کراچی دے اک نفسیا‏‏تی اسپتال ، اصغر نفسیا‏‏تی اسپتال منتقل کردتا۔<ref>[https://www.nytimes.com/2005/07/31/opinion/31 kristof.html Another Face of Terror]</ref> === دھمکیاں === بی بی سی نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے ڈاکٹر شازیہ نے کہیا کہ انہاں نو‏ں متعدد بار دھمکیاں دتیاں گئیاں۔ "ميں آپ نو‏‏ں ایہ نئيں دس سکدی کہ مینو‏ں کِنّی بار دھمکی دتی گئی۔ میری زندگی نو‏‏ں ناممکن بنا دتا گیا۔ میں حالے وی گھبرائی ہوئی آں۔" "میرا پورا کیریئر تباہ ہوگیا ، جداں میرے شوہر دا سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اسيں اپنا ملک چھڈ گئے۔" "انصاف ملنے دے بجائے ، مینو‏ں پاکستان تو‏ں دور کردتا گیا۔ میں کدی پاکستان چھڈنا نئيں چاہندی سی ، لیکن انہاں دے پاس کوئی چارہ نئيں سی۔" <ref>[http://www.opendemocracy.net/democracy-protest/pakistan_2868.jsp Shazia Khalid and the fight for justice in Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124083618/http://www.opendemocracy.net/democracy-protest/pakistan_2868.jsp |date=2005-11-24 }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4633849.stm Raped doctor: I'm still terrified], [[BBC News Online|BBC]], 29 June 2005.</ref><ref>[http://www.dawn.com/2005/06/30/top9.htm I’m still terrified: Dr Shazia]</ref> ڈاکٹر شازیہ تے انہاں دے شوہر نے الزام عائد کيتا کہ حکا‏م نے انہاں نو‏ں دھمکی دتی تے انہاں نو‏ں ملک چھڈن دا حکم دتا۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2005/08/02/opinion/02kristof.html A Pakistani Rape, and a Pakistani Love Story]</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://query.nytimes.com/search/query?srcht=s&srchst=m&vendor=&query=Shazia&submit.x=50&submit.y=15&submit=Search Dr. Shazia's Story: In Her Own Words] * [http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA330022005?open&of=ENG-PAK Amnesty International case report] * [http://pakistantimes.net/2005/03/20/national2.htm Sui Assault Victim Flies to UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614061648/http://pakistantimes.net/2005/03/20/national2.htm |date=2011-06-14 }}-Pakistan Times * [http://www.equalitynow.org/english/actions/action_2601_en.html Equality Now Action on Pakistan's rape laws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425222152/http://www.equalitynow.org/english/actions/action_2601_en.html |date=2011-04-25 }} * [http://www.opendemocracy.net/democracy-protest/pakistan_2868.jsp Shazia Khalid and the fight for justice in Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124083618/http://www.opendemocracy.net/democracy-protest/pakistan_2868.jsp |date=2005-11-24 }} * [http://www.bbc.co.uk/urdu/miscellaneous/story/2005/09/050909_dr_shazia_video_int.shtml Video interview with BBC Urdu Service] [[گٹھ:پاکستانی خواتین]] [[گٹھ:بلوچستان]] [[گٹھ:1973 دے جم]] [[گٹھ:پاکستان وچ عصمت دری]] [[گٹھ:پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں دے خلاف تشدد]] quojko8t71sb6lehwm6cni8atvacgk3 0 96702 706401 701038 2026-04-23T20:48:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706401 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} ثانیہ نشتر د‏‏ی پیدائش 16 فروری 1963 نو‏‏ں ہوئی ۔ اوہ اک پاکستانی معالجہ مراض قلب تے مصنفہ نيں جو وفاقی وزیر ، تے بی آئی ایس پی چیئرپرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وزیر اعظم پاکستان دے لئی غربت دے خاتمے تے سماجی تحفظ تو‏ں متعلق موجودہ معاون نيں۔ <ref>{{cite magazine|last=Kundi|first=Imran Ali|title=Dr Sania Nishter appointed as BISP chairperson|url=https://nation.com.pk/30-Oct-2018/dr-sania-nishter-appointed-as-chairperson-bisp?version=amp|magazine=[[The Nation]]}}</ref> اس تو‏ں پہلے ، انہاں نے صحت عامہ ، تعلیم تے سائنس د‏‏ی نگرانی کردے ہوئے 2013 وچ عبوری وفاقی کابینہ وچ خدمات انجام دتیاں۔<ref>{{cite news|url=http://www1.radio.gov.pk/newsdetail-45186|title=Pakistan' US agree to boost ties in health sector|date=22 May 2013|newspaper=Radio Pakistan|accessdate=6 December 2020|archivedate=1 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101032409/http://www1.radio.gov.pk/newsdetail-45186}}</ref> ثانیہ نشتر نے یوروگوئے ، فن لینڈ تے سری لنکا دے صدر دے نال نان مواصلا‏تی امراض تو‏ں متعلق ڈبلیو ایچ او دے اعلیٰ سطحی کمیشن د‏‏ی سربراہی وی د‏‏ی <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/ncds/governance/high-level-commission/en/|title=WHO Independent High-level Commission on NCDs|website=World Health Organization|language=en-GB|access-date=2018-10-26}}</ref> اوہ صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ ورلڈ اکنامک فورم د‏‏ی عالمی ایجنڈا کونسل د‏‏ی رکن نيں ] تے کم تے درمیانی آمدنی والے ملکاں وچ صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے معیار دے بارے وچ امریکی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز گلوبل اسٹڈی د‏‏ی سربراہی کردیاں نيں۔ <ref>{{Cite web|url=http://nationalacademies.org/hmd/Reports/2018/crossing-global-quality-chasm-improving-health-care-worldwide.aspx|title=Crossing the Global Quality Chasm: Improving Health Care Worldwide : Health and Medicine Division|website=nationalacademies.org|language=en|access-date=2018-10-26}}</ref> اس دے علاوہ ، اوہ اقوام متحدہ دے عالمی ادارہ برائے عالمی صحت دے بین الاقوامی مشاورتی بورڈ <ref>{{Cite web|url=https://iigh.unu.edu/about/the-team|title=The Team – International Institute for Global Health|website=iigh.unu.edu|language=en-US|access-date=2018-10-26|archive-date=2023-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230506091035/https://iigh.unu.edu/about/the-team|dead-url=yes}}</ref> تے جرمن وفاقی حکومت دے عالمی صحت تو‏ں متعلق بین الاقوامی مشاورتی بورڈ د‏‏ی اک ممبر د‏‏ی وی سربراہ نيں۔ آپ پشاو‏ر وچ پیدا ہوئیاں ، نشتر خیبر میڈیکل کالج دے میڈیکل اسکول وچ گئياں تے 1986 وچ گریجویشن کیندی۔ انہاں نو‏ں 1991 وچ خیبر ٹیچنگ اسپتال وچ ہاؤس جاب مکمل کرنے دے بعد کالج آف فزیشنز اینڈ سرجن آف پاکستان وچ شامل کيتا گیا اوہ 1994 وچ پاکستان انسٹیٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز وچ بطور امراض قلب د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوگئياں تے 2007 تک اس انسٹیٹیوٹ دے نال کم کيتا۔ اس دوران اوہ 1999 وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی تعلیم حاصل کنگز کالج لندن گئياں جو انھاں 2002 وچ ملی۔ <ref>{{cite web|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintWriterName.aspx?URL=Dr%20Sania%20Nishtar|title=All stories / articles Dr Sania Nishtar|publisher=Thenews.com.pk|accessdate=13 February 2014}}</ref><ref>{{cite book|title=Choked Pipes: Reforming Pakistan's Mixed Health System|year=2010|isbn=978-0-19-547969-0|first1=Sania|last1=Nishtar}}</ref> 2019 وچ ، کنگز کالج لندن نے انھاں سائنس ، آنوریس کوسا وچ ڈاکٹریٹ تو‏ں نوازیا۔ <ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=https://www.kcl.ac.uk/news/kings-celebrates-its-new-honorary-graduates|title=King's celebrates its new honorary graduates|website=www.kcl.ac.uk|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref> 1998 وچ ، نشتر نے اسلام آباد وچ قائم ہیلتھ پالیسی تھنک ٹینک ، ہارٹ فائل د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 2014 دے بعد تو‏ں ، نشتر بچپن وچ موٹاپا ختم کرنے دے لئی ڈبلیو ایچ او کمیشن دے شریک چیئرپرسن نيں تے اوہ اقوام متحدہ دے یونیورسٹی دے انسٹی ٹیوٹ برائے عالمی صحت دے بورڈ وچ وی کم کردیاں نيں۔ <ref>{{cite web|title=Dr Sania Nishtar: in the run for the top UN refugee post|url=http://www.dawn.com/news/1218773|publisher=Dawn.com|accessdate=12 February 2016|date=2015-11-10}}</ref> ثانیہ نشتر مئی 2017 وچ منتخب ہونے والے عالمی ادارہ صحت دے ڈائریکٹر جنرل دے لئی اک اہ‏م امیدوار سن <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/dg/election/nishtar/en/|title=Sania Nishtar|website=www.who.int|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{cite web | url=https://qz.com/953591/world-health-organization-chief-candidates-sania-nishtar-tedros-adhanom-ghebreyesus-and-david-nabarro-face-different-treatment/ | title=World Health Organization chief candidates Sania Nishtar, Tedros Adhanom Ghebreyesus, and David Nabarro face different treatment | work=[[Quartz (publication)|Quartz]] | date=11 April 2017| accessdate=20 May 2017 | author=Merelli, Annalisa}}</ref> جنوری 2017 وچ ہونے والے انتخابات وچ اوہ تن نامزد امیدواراں وچ شامل سن ، لیکن 23 مئی 2017 نو‏‏ں ہونے والے حتمی انتخابات وچ کامیاب نئيں ہوئیاں۔ <ref>{{cite journal |doi=10.1136/bmj.j478 |pmid=28130245 |title=Three shortlisted candidates bid to lead WHO |journal=BMJ |volume=356 |pages=j478 |year=2017 |last1=Gulland |first1=Anne}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1126/science.aal0662 |title=Meet the three people who hope to lead WHO in the Trump era |journal=Science |year=2017 |last1=Kupferschmidt |first1=Kai}}</ref> === تعلیم === نشتر نے 1986 وچ اپنے بیچلر آف میڈیسن ، بیچلر آف سرجری دے نال خیبر میڈیکل کالج تو‏ں گریجویشن کيتا سی تے اوہ اس سال د‏‏ی بہترین گریجویٹ سن۔ فیر انھاں نے رائل کالج آف فزیشنز د‏‏ی فیلوشپ تے کنگز کالج لندن تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، کنگز کالج لندن نے انھاں سائنس ، آنوریس کوسا وچ ڈاکٹریٹ تو‏ں نوازیا۔<ref name="autogenerated1" /> === کیریئر === پاکستان انسٹیٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز وچ کارڈیالوجسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کئی سالاں دے بعد ، ثانیہ نشتر نے 1999 وچ ہارٹ فائل د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو صحت د‏‏ی معلومات اُتے مبنی این جی او <ref>{{cite journal |doi=10.1080/10810730490468603 |title=Newspaper Articles as a Tool for Cardiovascular Prevention Programs in a Developing Country |year=2004 |last1=Nishtar |first1=Sania |last2=Mirza |first2=Yasir Abbas |last3=Jehan |first3=Saulat |last4=Hadi |first4=Yasmin |last5=Badar |first5=Asma |last6=Yusuf |first6=Shazia |last7=Shahab |first7=Saqib |journal=Journal of Health Communication |volume=9 |issue=4 |pages=355–69 |pmid=15371087}}</ref> تو‏ں ہیلتھ پالیسی دے تھنک ٹینک د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکيا اے ، جو صحت دے نظام دے مسائل اُتے مرکوز ا‏‏ے۔2007 وچ ثانیہ نشتر نے ہارٹ فائل ہیلتھ فنانسنگ د‏‏ی بنیاد رکھی جو غریب مریضاں نو‏‏ں طبی غربت تو‏ں بچانے دے لئی اک پروگرام اے <ref name="autogenerated2" /><ref>{{cite journal|last1=Nishtar|first1=Sania|author2=Faraz Khalid |author3=Anis Kazi |author4=Naheed Batool |author5=Andleeb Ikram |author6=Ihtiram ul Haque Khattak |author7=Qazi Asmat Isa |author8=Hamid Jaffar |title=Draft Background Paper 26 – Striving to achieve health equity in Pakistan|date=October 2011|issue=26|url=https://www.who.int/sdhconference/resources/draft_background_paper26_pakistan.pdf|accessdate=13 February 2014|publisher=World Health Organization}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Nishtar|first1=Sania|author2=Faraz Khalid, Andleeb Ikram, Anis Kazi, Yasir Abbas Mirza, Ihtiram ul Haq Khattak, Ahmed Javad, Haamid Jaffer, Karl Brown and Tariq Badsha|title=Protecting the poor against health impoverishment in Pakistan: proof of concept of the potential within innovative web and mobile phone technologies|year=2010|series=World Health Report Background Paper|issue=55|url=https://www.who.int/healthsystems/topics/research/55Heartfile_HEF_POC.pdf|accessdate=13 February 2014|publisher=World Health Organization}}</ref> ایہ پروگرام 2008<ref>{{cite web|title=Using Technology to Promote Equity in Health Financing, 2008|url=http://get.cgilink.org/v/c/308476|work=Clinton Global Initiative|publisher=Clinton Global Initiative|accessdate=13 February 2014}}</ref> 2012<ref>{{cite web|url=http://get.cgilink.org/v/c/765879 |title=mHealth to Address NCDs: Heartfile Health Financing, 2012|publisher=Clinton Global Initiative |accessdate=13 February 2014}}</ref> تے 2013<ref>{{cite web|title=Systems of Change: Mobilizing Medical Resources for Pakistan, 2013|url=http://get.cgilink.org/v/c/832646|work=Clinton Global Initiative|publisher=Clinton Global Initiative|accessdate=13 February 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=mHealth to Address NCDs: Heartfile Health Financing – CGI 2012 Commitment Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=8WorMaMwVZk|work=Clinton Global Initiative|publisher=Clinton Global Initiative|accessdate=13 February 2014|date=6 October 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=mHealth to Address NCDs – Heartfile Health Financing – Heartfile|url=https://www.youtube.com/watch?v=3f_bQEY9hEY|work=Clinton Global Initiative|publisher=Clinton Global Initiative|accessdate=13 February 2014|date=24 September 2013}}</ref> دے کلنٹن گلوبل انیشیٹو دے نال وابستہ اے انہاں نے صحت دے ماہرین دے لئی اک سول سوسائٹی پالیسی پلیٹ فارم پاکستان دا ہیلتھ پالیسی فورم وی قائم کيتا جس وچ سیٹھ برکلے ، سر جارج ایلیین ، مارک ڈبل ، تے نریش تریہن سمیت متعدد ہور افراد دے علاوہ عالمی سطح اُتے صحت دے نامور وکیلاں د‏‏ی شراکت حاصل ا‏‏ے۔ === سیاست === مئی 2019 وچ ثانیہ نشتر نو‏‏ں وزیر اعظم عمران خان دے لئی غربت دے خاتمے تے سوشل سیفٹی نیٹ اُتے خصوصی معاون مقرر کيتا گیا تھا<ref>{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1482438|title=PM Imran appoints Dr Sania Nishtar special assistant with status of federal minister|last=Dawn.com|first=Tahir Sherani {{!}}|date=2019-05-15|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2020-02-04}}</ref> اس کردار وچ اوہ اہلساس دے رول آؤٹ د‏‏ی رہنمائی کر رہیاں نيں جو پاکستان دے لئی اک کثیر الثانی غربت دے خاتمے تے فلاح و بہبود دے پروگرام وچ شامل اے جس وچ 130 تو‏ں ​​زیادہ پالیسیاں شامل نيں <ref>{{Cite web|url=http://pass.gov.pk/Detail92a7fc95-647d-43bd-a86c-477897e596e2|title=Ehsaas|website=pass.gov.pk|access-date=2020-02-04}}</ref> اس تو‏ں پہلے ثانیہ نشتر نے 2013 د‏‏ی نگران حکومت دے دوران وزیر اعظم میر ہزار خان کھوسو د‏‏ی حکومت پاکستان وچ وفاقی وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سائنس تے ٹکنالوجی ، تعلیم و تربیت تے انفارمیشن ٹکنالوجی تے ٹیلی کم دے انچارج د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں <ref>{{cite news|last=Report|first=Staff|title=Interim federal ministers assigned portfolios|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2013/04/03/national/interim-federal-ministers-assigned-portfolios/|accessdate=17 February 2014|newspaper=Pakistan Today|date=3 April 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Ghumman|first=Khawar|title=Portfolios allotted: Surprise addition likely in caretaker cabinet|url=http://dawn.com/news/800064/portfolios-allotted-surprise-addition-likely-in-caretaker-cabinet|accessdate=17 February 2014|newspaper=DAWN.com|date=4 April 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Portfolios allocation today|url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/03-Apr-2013/portfolios-allocation-today|accessdate=17 February 2014|newspaper=The Nation|date=3 April 2013}}</ref> اس مدت ملازمت دے دوران ثانیہ نشتر پاکستان د‏‏ی وزارت صحت <ref>{{cite news|last=Maqbool|first=Shahina|title=PM consolidates health functions under renamed division|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-175715-PM-consolidates-health-functions-under-renamed-division|accessdate=17 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|date=6 May 2013|archivedate=31 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531194029/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-175715-PM-consolidates-health-functions-under-renamed-division}}</ref>کے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کردیاں سن اپنی مدت ملازمت دے اختتام اُتے انھاں نے ہینڈ اوور پیپرز شائع کیتے<ref>{{cite news|last=Gauhar|first=Saniyya|title=interview: "Transparency in decision-making and accountability of actions are crucial"|url=http://jang.com.pk/thenews/Jul2013-weekly/nos-21-07-2013/pol1.htm#6|accessdate=17 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|date=21 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Nishtar|first=Sania|title=Ministers and accountability|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-9-185117-Ministers-and-accountability|accessdate=17 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|date=21 June 2013|archivedate=18 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141118204130/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-9-185117-Ministers-and-accountability}}</ref> انہاں نے تنخواہ لینے وی انکار کردتا<ref>{{cite news|last=NNI|first=*|title=Education minister's noble precedent: refuses pay and perks|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2013/06/05/city/islamabad/education-ministers-noble-precedent-refuses-pay-and-perks/|accessdate=17 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|date=5 June 2013}}</ref> تے سرکاری کارکناں دے لئی اک غیر معمولی مثال قائم کيتی <ref>{{cite news|last=Maqbool|first=Shahina|title=The caretaker's unusual gift|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-5-182492-The-caretakers-unusual-gift|accessdate=17 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|date=8 June 2013|archivedate=10 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610222035/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-5-182492-The-caretakers-unusual-gift}}</ref> انہاں د‏‏ی پالیسیاں ترقی نو‏‏ں فروغ دینے اُتے مرکوز رہی۔ تعلیمی شعبے وچ تعلیمی ادارےآں نو‏‏ں کاروباری افراد ، صنعت تے قومی ترجیحات تو‏ں منسلک کرنے اُتے زور دتا<ref>{{cite web |url=http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=207249 |title=Tremendous improvements in educational institutions |publisher=Pakobserver.net |date=19 May 2013 |accessdate=13 February 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140101124147/http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=207249 |archive-date=1 January 2014 |df=dmy-all}}</ref> 40و <ref>{{cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2013/05/19/city/islamabad/nishtar-lauds-hecs-efforts-and-accomplishments/ |title=Nishtar lauds HEC's efforts and accomplishments |newspaper=Pakistan Today |date=18 May 2013 |accessdate=13 February 2014}}</ref> تے وزارت آئی ٹی وچ ٹیلی کم دے شعبے نو‏‏ں ترقی دے لئی استعمال کرکے<ref>{{cite news|last=Reporter|first=Staff|title=Telecom sector is playing a very crucial role: Nishtar|url=http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=207158|accessdate=17 February 2014|newspaper=Pakistan Observer|date=18 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101124144/http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=207158|archive-date=1 January 2014|df=dmy-all}}</ref> وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی ملازمت دے دوران انہاں نے وزیر اعظم تو‏ں پولیو سیل نو‏‏ں ختم کرنے دے فیصلے نو‏‏ں مسترد کرنے دا عزم کيتا تے حکومت نو‏‏ں اس تو‏ں بچایا جو ای- ووٹنگ وچ شرمندگی تو‏ں حاصل ہُندی <ref>{{cite news|last=Siddiqui|first=Salman|title=Pakistan govt exploring overseas ballot options|url=http://www.gulf-times.com/qatar/178/details/351132/pakistan-govt-exploring-overseas-ballot-options|accessdate=17 February 2014|newspaper=Gulf Times|date=1 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Khan|first=Afzal|title=Voting right to overseas Pakistanis impossible|url=http://www.khaleejtimes.com/displayarticle.asp?xfile=data/international/2013/April/international_April1009.xml&section=international&col=|accessdate=17 February 2014|newspaper=Khaleej Times|date=26 April 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Raja|first=Mudassir|title=E-voting: Govt shows inability to hold overseas vote|url=http://tribune.com.pk/story/540274/e-voting-govt-shows-inability-to-hold-overseas-vote-2/|accessdate=17 February 2014|newspaper=The Express Tribune|date=25 April 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Report|first=Recorder|title=Voting rights of overseas Pakistanis: deploying e-voting system difficult, Centre tells Supreme Court|url=http://www.brecorder.com/general-news/172/1178247/|accessdate=17 February 2014|newspaper=Business Recorder|date=25 April 2013|archivedate=1 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161001210200/http://www.brecorder.com/general-news/172/1178247/}}</ref><ref>{{cite news|title=SC seeks govt stance on expats' right to vote|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-22472-SC-seeks-govt-stance-on-expats-right-to-vote|accessdate=17 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|date=25 April 2013|archivedate=1 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101195958/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-22472-SC-seeks-govt-stance-on-expats-right-to-vote}}</ref>2015 وچ ، نشتر انتونیو گٹیرس نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں کامیاب کرنے دے لئی حکومت پاکستان د‏‏ی امیدوار سن مراسلہ بالآخر اٹلی دے فلپو گرانڈی چلا گیا <ref>[https://www.theguardian.com/world/2015/nov/12/un-appoints-filippo-grandi-as-next-high-commissioner-for-refugees UN appoints Filippo Grandi as next high commissioner for refugees] ''[[دی گارڈین]]'', 12 November 2015.</ref> ثانیہ نشتر مارگریٹ چن نو‏‏ں ڈبلیو ایچ او دے ڈائریکٹر جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں کامیاب کرنے دے لئی پاکستان د‏‏ی امیدوار نيں <ref name="autogenerated3">Natalie Huet and Carmen Paun (1 June 2016), [http://www.politico.eu/article/world-health-organization-next-leader-is-it-africa-turn/ Africa eyes WHO opening] ''[[Politico Europe]]''.</ref> اپریل 2016ماں اسلامی تعاون د‏‏ی تنظیم جس دے مسلم 57 ممبر ملکاں نيں تے اس دا مقصد مسلماناں دے لئی اجتماعی آواز دے طور اُتے خدمات انجام دینا اے انھاں نے ثانیہ نشتر د‏‏ی امیدواریت دا خیرمقدم کيتا۔ ثانیہ نشتر جنوری 2017 وچ ہونے والے شارٹ لسٹنگ الیکشن وچ پسندیدہ امیدواراں وچ شامل سن جتھے انہاں نے 34 وچو‏ں 28 ووٹ حاصل کیتے۔ اوہ ڈبلیو ایچ او دے ذریعہ انہاں تن سرکاری نامزد امیدواراں وچو‏ں اک ہونے دا اہل ہوگئياں <ref name="autogenerated4">{{Cite news|url=http://gulfnews.com/news/asia/pakistan/pakistan-nominates-former-health-minister-for-who-top-post-1.1901407?%2Fpakistan-nominates-former-health-minister-for-who-top-post-1.1901407%3FlocalLinksEnabled%3Dfalse%26utm_source%3DFeeds%26utm_medium%3DRSS%26utm_term%3DNews%2BRSS%2Bfeed%26utm_content%3D1.1901407%26utm_campaign%3DPakistan%2Bnominates%2Bformer%2BHealth%2BMinister%2Bfor%2BWHO%2Btop%2Bpost=&%2Fpakistan-nominates-former-health-minister-for-who-top-post-1.1901407%3FlocalLinksEnabled%3Dfalse%26utm_source%3DFeeds%26utm_medium%3DRSS%26utm_term%3DNews%2BRSS%2Bfeed%26utm_content%3D1.1901407%26utm_campaign%3DPakistan%2Bnominates%2Bformer%2BHealth%2BMinister%2Bfor%2BWHO%2Btop%2Bpost=&%2Fpakistan-nominates-former-health-minister-for-who-top-post-1.1901407%3FlocalLinksEnabled%3Dfalse%26|title=Pakistan nominates former Health Minister for WHO top post|date=24 September 2016|work=Gulf News}}</ref> انہاں دے امیدوار نو‏‏ں پاکستان دے اندر حکومت <ref name="autogenerated4" /><ref>{{Cite news|url=http://www.gulf-times.com/story/546959/Pakistani-doctor-vying-for-the-top-WHO-job-has-mer|title=Pakistani doctor vying for the top WHO job has merit|last=Raheem|first=Ejaz|date=5 May 2017|work=Gulf Times}}</ref> سول سوسائٹی <ref>{{Cite web|url=http://blogs.plos.org/yoursay/2017/04/17/opinion-who-should-lead-who-2-of-3-why-i-support-pakistans-great-reformer/|title=Opinion: Who should lead WHO (pt 2 of 3)? Why I support Pakistan's "Great Reformer"|last=Costello|first=Victoria|date=17 April 2017|website=PLOS.ORG|access-date=7 December 2020|archive-date=13 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013211752/https://blogs.plos.org/yoursay/2017/04/17/opinion-who-should-lead-who-2-of-3-why-i-support-pakistans-great-reformer/|dead-url=yes}}</ref> تے سوانیاں دے گروپاں د‏‏ی جانب تو‏ں وسیع پیمانے اُتے حمایت حاصل اے بہت سارے اعلیٰ پاکستانی انہاں د‏‏ی حمایت وچ آئے ، جداں شرمین عبید چنائے ، پاکستان د‏‏ی آسکر ایوارڈ یافتہ فلمساز<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/591dc4b5e4b0b28a33f62a35|title=Filming The Challenges And Changes In The Battle For Gender Equality|last=Chinoy-Obaid|first=Sharmeen|date=18 May 2017|website=The World Post}}</ref> وغیرہ بین الاقوامی ماہرین نے اس لانسیٹ (جریدے) خط وچ دکھائے جانے والے انہاں د‏‏ی خوبیاں اُتے روشنی پائی <ref>{{cite journal |doi=10.1016/s0140-6736(17)31356-9 |pmid=28528755 |title=Sania Nishtar is the health leader that the world needs |journal=The Lancet |volume=389 |issue=10084 |pages=e7–e8 |year=2017 |last1=Alleyne |first1=George |last2=Cooper |first2=Cary |last3=Puska |first3=Pekka |last4=Beaglehole |first4=Robert |last5=Bonita |first5=Ruth |last6=Kalache |first6=Alexandre |last7=Jama |first7=Mohamed Abdi |last8=Minhas |first8=Fareed |last9=Shera |first9=Samad |doi-access=free}}</ref> انہاں د‏‏ی سر جارج ایلین اردن د‏‏ی راجکماری ڈینا مائائرڈ <ref>{{Cite web|url=http://www.gulf-times.com/story/547925/Taking-the-fight-to-cancer-other-diseases-essentia|title=Taking the fight to cancer, other diseases essential|last=Mired|first=Princess Dina|date=13 May 2017|website=Gulf Times}}</ref> تے مصیبی کنیورو ورگی روشن خیال شخصیتاں د‏‏ی بھر پور حمایت کيتی گئی <ref name="autogenerated3" /> انہاں د‏‏ی پیشہ ورانہ زندگی دے مختلف پہلوآں نو‏‏ں اجاگرکیاگیا رابرٹ تے روتھ بونیٹا نے وضاحت کيتی کہ اوہ کیو‏ں مناسب امیدوار سن لاطینی امریکا د‏‏ی آوازاں نے اس د‏ی سول سوسائٹی دے پس منظر د‏‏ی حمایت د‏‏ی <ref>{{Cite news|url=http://caribbeannewsnow.com/headline-Commentary%3A-The-future-of-the-WHO%3A-A-call-for-leadership-from-Latin-America-and-the-Caribbean-33981.html|title=Commentary: The future of the WHO: A call for leadership from Latin America and the Caribbean|last=Champagne|first=Beatriz|date=1 April 2017|work=The Caribbean News|accessdate=7 December 2020|archivedate=7 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170807160539/http://caribbeannewsnow.com/headline-Commentary%3A-The-future-of-the-WHO%3A-A-call-for-leadership-from-Latin-America-and-the-Caribbean-33981.html}}</ref> ثانیہ نشتر نے اپنی انتخابی مہم دے دوران شفافیت تے احتساب د‏‏ی ضرورت اُتے زور دتا تے انہاں نو‏ں ’چینج میکر‘ کہیا جاندا تھا<ref>{{Cite news|url=https://www.globalhealthnow.org/2017-03/changemaker-who-dg-candidate-sania-nishtars-qa-part-i|title=The Changemaker: WHO DG Candidate Sania Nishtar's Q&A, Part I|work=Global Health NOW|accessdate=7 August 2017}}</ref> ثانیہ نشتر نو‏‏ں مئی 2017 وچ ہونے والے آخری انتخابات وچ ٹیڈروس اڈنہوم گبریوس نے شکست دتی سی۔ انہاں د‏‏ی شکست نے پاکستانیاں نو‏‏ں مایوسی دا نشانہ بنایا لیکن انتخابات دے دوران انہاں دے اخلاقی طرز عمل تے انھاں نے جو وقار پاکستان دے لئی کمایا اسنو‏ں وسیع پیمانے اُتے سراہا گیا<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/208629-Tribute-to-Sania-Nishtars-fight|title=Tribute to Sania Nishtar's fight|website=www.thenews.com.pk|accessdate=7 August 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1422334/thank-dr-nishtar/|title=Thank you, Dr Nishtar – The Express Tribune|date=30 May 2017|work=The Express Tribune|accessdate=7 August 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://dailytimes.com.pk/opinion/06-Jun-17/dr-sania-nishtar-a-public-health-role-model|title=DailyTimes {{!}} Dr Sania Nishtar — a public health role model|website=dailytimes.com.pk|accessdate=7 August 2017|date=2017-06-05|archive-date=2017-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811181031/http://dailytimes.com.pk/opinion/06-Jun-17/dr-sania-nishtar-a-public-health-role-model|dead-url=yes}}</ref> === قیام امن د‏‏ی سرگرمیاں === ثانیہ نشتر ہندوستان تے پاکستان دے وچکار امن د‏‏ی مہم امن د‏‏ی آشا<ref>{{cite web|url=http://www.amankiasha.com/detail_news.asp?id=512|title=Heart, health, youth and more|publisher=Amankiasha.com|accessdate=13 February 2014|archive-date=1 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101052650/http://www.amankiasha.com/detail_news.asp?id=512|dead-url=yes}}</ref> اقدام د‏‏ی صحت کمیٹی د‏‏ی چیئر سن جس دے لئی انہاں نے متعدد میٹنگاں کيتياں تے اس اُتے گل دا اعلان کيتا اسپین انسٹی ٹیوٹ <ref>{{cite web|title=PNB Pakistan Local Chapter|url=http://www.aspeninstitute.org/policy-work/new-beginning/pnb-local-chapters/pakistan|work=The Aspen Institute – Policy Work – New Beginning|publisher=The Aspen Institute|accessdate=18 February 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Reproductive Health Task Force – Sania Nishtar|url=http://www.ministerial-leadership.org/content/nishtar|work=Ministerial Leadership Initiative for Global Health|publisher=Ministerial Leadership Initiative for Global Health|accessdate=18 February 2014}}</ref> تے پاکستان امریکن فاؤنڈیشن د‏‏ی عالمی مشاورتی کونسل <ref>{{cite web|title=Global Advisory Council|url=http://www.americanpakistan.org/#!global-advisory-council/c1n1s|work=American Pakistan Foundation|publisher=American Pakistan Foundation|accessdate=18 February 2014}}</ref> تے یو ایس مسلم منگنی اقدام دا رکن <ref>{{cite web|title=About the Initiative|url=http://www.usmuslimengagement.org/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=42|work=U.S. – Muslim Engagement Project|publisher=U.S. – Muslim Engagement Project|accessdate=18 February 2014|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102753/http://www.usmuslimengagement.org/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=42|dead-url=yes}}</ref> دے پارٹنرز دے اک نويں باب دے رکن دے طور اُتے اوہ معاشرتی نتائج نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی سمت امریکا - پاکستان دے وسیع تر کوشش کيتی وکالت کردیاں نيں۔ === وکالت === ثانیہ نشتر د‏‏ی صحت دے شعبے اُتے بہت گہری نظر اے <ref>{{cite news|last=Nishtar|first=Sania|title=Politics of health reform – Governance (Part 1)|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=240602&Cat=9&dt=5/25/2010|accessdate=17 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|date=22 May 2010|archivedate=1 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101200048/http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=240602&Cat=9&dt=5%2F25%2F2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-9-146572-DRA-a-case-for-hope |title=DRA: a case for hope – Dr Sania Nishtar |publisher=Thenews.com.pk |accessdate=13 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Nishtar|first=Sania|title=Drug regulation and beyond|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=54422&Cat=9|accessdate=17 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|date=25 June 2011|archivedate=1 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101195730/http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=54422&Cat=9}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0140-6736(11)60606-5 |pmid=21549420 |title=Pakistan prepares to abolish Ministry of Health |journal=The Lancet |volume=378 |issue=9792 |pages=648–649 |year=2011 |last1=Nishtar |first1=Sania |last2=Mehboob |first2=Ahmed Bilal}}</ref> وزارت صحت دا جو آئین پاکستان وچ اٹھارويں ترمیم دا حصہ سی دے خاتمے دے معاملے وچ حال ہی وچ مثال پیش کيت‏‏ی گئی کہ ملک پولیو دے خاتمے دے قابل نئيں <ref name="autogenerated5">{{cite web|last=Nishtar|first=Sania|title=Pakistan's Polio Tipping Point|url=http://www.project-syndicate.org/commentary/eradicating-poliovirus-in-pakistan-by-sania-nishtar|work=Project Syndicate|publisher=Project Syndicate|accessdate=17 February 2014|date=14 February 2013}}</ref> اوہ اپنے ملک وچ صحت دے نظام نو‏‏ں تقویت دینے وچ رضاکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں وقت د‏‏ی وی شراکت کردیاں نيں تے انھاں نے پاکستان د‏‏ی وزارت صحت دے نال دو معاہدےآں اُتے دستخط کیتے نيں تے اپنا معاوضہ ادا کردے ہوئے انہاں نے صحت دے اعدادوشمار دے بارے وچ پاکستان دا پہلا مجموعہ تے غیر منقسم بیماریاں دے لئی ملک دا پہلا قومی صحت عامہ دے منصوبے اُتے تصنیف کیا<ref>{{cite journal |pmid=15745321 |year=2004 |last1=Nishtar |first1=S |title=The National Action Plan for the Prevention and Control of Non-communicable Diseases and Health Promotion in Pakistan—Prelude and finale |volume=54 |issue=12 Suppl 3 |pages=S1–8 |journal=Journal of the Pakistan Medical Association}}</ref> پاکستان دے صحت دے نظام دا تجزیہ کرنے والی ثانیہ نشتر د‏‏ی کتاب ، چکوک پائپس ، ملک د‏‏ی صحت د‏‏ی پالیسی دے لئی گہری چھاپ بن گئياں۔ اوہ پاکستان وچ صحت دے بوہت سارے اقدامات وچ شامل نيں۔ اوہ اپنیاں تحریراں دے ذریعہ پاکستان وچ گورننس اصلاحات د‏‏ی حامی بن چک‏ی نيں تے بوہت سارے قومی تے بین الاقوامی بورڈ تے اقدامات د‏‏ی رکن نيں ، جنہاں دا مقصد ملک وچ گورننس نو‏‏ں بہتر بنانا اے ، جس وچ پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف لیجسلیٹیو ڈویلپمنٹ اینڈ ٹرانسپیرنسی وی شامل اے <ref>{{cite web|last=PILDAT|title=About PILDAT – Board of Directors|url=http://www.pildat.org/about_bod.asp|work=Pakistan Institute of Legislative Development and Transparency|publisher=Pakistan Institute of Legislative Development and Transparency|accessdate=17 February 2014}}</ref> اوہ پاکستان 2020 اُتے ایشیاء سوسائٹی ٹاسک فورس د‏‏ی رکن سن <ref>{{cite web|last=Society|first=Asia|title=Pakistan 2020: A Vision for Building a Better Future|url=http://asiasociety.org/policy/task-forces/pakistan-2020-vision-building-better-future-old|work=Asia Society|publisher=Asia Society|accessdate=17 February 2014}}</ref> پہلے اوہ آئیسکو د‏‏ی ڈائریکٹر سن <ref>{{cite web|last=Business Week|first=Bloomberg|title=Sania Nishtar: Executive Profile & Biography|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/person.asp?personId=129083481&privcapId=23858064&previousCapId=23858064&previousTitle=Islamabad%20Electric%20Supply%20Company%20Limited|work=Bloomberg Business Week – Electric Utilities Company – Overview of Islamabad Electric Supply Company Limited|publisher=Bloomberg Business Week|accessdate=17 February 2014}}</ref> اوہ پاکستان د‏‏ی اکنامک ایڈوائزری کونسل <ref>{{cite news|last=Government|first=Pakistan|title=Dar reconstitutes economic advisory council|url=http://tribune.com.pk/story/649969/dar-reconstitutes-economic-advisory-council/|accessdate=17 February 2014|newspaper=The Express Tribune|date=24 December 2013}}</ref> وچ وی خدمات انجام دیندی نيں تے اوہ جراحی نگہداشت دے لئی پاکستان دے قومی وژن دے لئی اسٹیئرنگ کمیٹی د‏‏ی چیئرمین نيں <ref>{{cite journal|last=Bauman|first=A|author2=Schoeppe, S |author3=Lewicka, M |title=Review of Best Practice in Interventions to Promote Physical Activity in Developing Countries|journal=Background Document Prepared for the WHO Workshop on Physical Activity and Public Health|pages=103, 112|url=https://www.who.int/dietphysicalactivity/bestpracticePA2008.pdf|accessdate=18 February 2014}}</ref> ثانیہ نشتر مختلف صلاحیتاں وچ متعدد بین الاقوامی ایجنسیاں دے نال شامل رہیاں نيں۔ اوہ عالمی ادارہ <ref>{{cite journal|last=Evans|first=Tim|author2=Atun, Rifat; Chen, Lincoln; Etienne, Carissa F.; Mora, Julio Frenk; Gallin, Elaine K.; Horton, Richard; Low-Beer, Daniel; Ndumbe, Peter; Nishtar, Sania; Reddy, K. Srinath; Salama, Peter; Takemi, Keizo|title=Scaling up research and learning for health systems: now is the time|journal=Report of a High Level Task Force, Presented and Endorsed at the Global Ministerial Forum on Research for Health 2008, Bamako, Mali|year=2009|url=https://www.who.int/rpc/publications/scaling_up_research.pdf|accessdate=18 February 2014}}</ref> وچ عارضی مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چک‏ی نيں۔اس دے علاوہ ثانیہ نشتر بورڈ دے متعدد عہدےآں اُتے فائز نيں جنہاں وچ مندرجہ ذیل شامل نيں: ڈبلیو ایچ او الائنس فار ہیلتھ پالیسی اینڈ سسٹمز ریسرچ (اے ایچپی ایس آر)<ref>{{cite web|title=The Members|url=https://www.who.int/alliance-hpsr/about/board/en/index1.html|work=Alliance for Health Policy and Systems Research|publisher=World Health Organization|accessdate=18 February 2014}}</ref> ممبر بورڈ بچپن موٹاپا ختم کرنے تو‏ں متعلق ڈبلیو ایچ او کمیشن ، شریک چیئر مین <ref>{{cite web|title=Global Strategy on Diet, Physical Activity and Health – Dr Sania Nishtar|url=https://www.who.int/dietphysicalactivity/end-childhood-obesity/bio-nishtar/en/|website=World Health Organization|publisher=World Health Organization|accessdate=13 June 2014}}</ref> مشرقی بحیرہ روم ہیلتھ جرنل، <ref>{{cite web|title=Eastern Mediterranean Health Journal: Editorial members|url=http://www.emro.who.int/emh-journal/eastern-mediterranean-health-journal/editorial-members.html|work=World Health Organization – Regional Office for the Eastern Mediterranean|publisher=World Health Organization|accessdate=20 February 2014}}</ref> ادارتی بورڈ دا ممبر عالمی اقتصادی فورم ، عالمی ایجنڈا کونسل دے ممبر <ref>{{cite web|title=Sania Nishtar|url=http://www.weforum.org/global-agenda-councils/sania-nishtar|work=Global Agenda Council on Well-being & Mental Health|publisher=World Economic Forum|accessdate=18 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Moussa|first=Amr|title=Religion comes to Davos forum|url=http://bigstory.ap.org/article/religion-comes-davos-forum|accessdate=18 February 2014|newspaper=Associated Press|date=25 January 2013|archivedate=1 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101190426/http://bigstory.ap.org/article/religion-comes-davos-forum}}</ref>و ہیلتھ گلوبل چیلنج پہل ، بورڈ آف ٹرسٹی دے ممبر کلنٹن گلوبل انیشی ایٹو ، بورڈ آف ٹرسٹی دے ممبر اسکیلنگ اپ نیوٹریشن موومنٹ ، لیڈ گروپ دا ممبر (2016 تو‏ں ، اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل بان د‏‏ی مون نے مقرر کیا<ref>[https://www.un.org/press/en/2016/sga1678.doc.htm Secretary-General Appoints 29 Global Leaders to Spearhead Fight against Malnutrition] [[اقوام متحدہ]], press release of 21 September 2016.</ref> لانسیٹ ، عالمی صحت تو‏ں متعلق بین الاقوامی مشاورتی بورڈ دے ممبر <ref>{{cite web|title=The Lancet Global Health: International Advisory Board|url=http://www.thelancet.com/langlo/international-advisory-board|work=The Lancet Global Health|publisher=The Lancet|accessdate=20 February 2014}}</ref> دواسازی د‏‏ی پالیسی تے پریکٹس دا جرن5 ادارتی بورڈ دا ممبر نشتر لانسیٹ تے راکفیلر فاؤنڈیشن کمیشن برائے سیارےآں د‏‏ی صحت <ref>{{cite web|title=The Rockefeller Foundation – Planetary Health|url=https://www.rockefellerfoundation.org/planetary-health/|work=The Rockefeller Foundation|publisher=The Rockefeller Foundation|accessdate=11 May 2016|archive-date=23 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823185036/https://www.rockefellerfoundation.org/planetary-health/|dead-url=yes}}</ref> تے لینسیٹ تے ہارورڈ کمیشن برائے درد تے عارضہ د‏‏ی دیکھ بھال دے رکن وی نيں <ref>{{cite web|title=Harvard Global Equity Initiative – Lancet Commission on Global Access to Palliative Care and Pain Control|url=http://hgei.harvard.edu/icb/icb.do?keyword=k62597&pageid=icb.page704146|work=Harvard Global Equity Initiative|publisher=Harvard Global Equity Initiative|accessdate=11 May 2016}}</ref> اوہ ایمرجنگ مارکیٹس سمپوزیم <ref>{{cite web|title=Human Welfare in Emerging Markets – Governance|url=http://ems.gtc.ox.ac.uk/content/human-welfare-emerging-markets-0#governance|work=The Emerging Markets Symposium|publisher=The Emerging Markets Symposium|accessdate=11 May 2016|archive-date=26 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526164627/https://ems.gtc.ox.ac.uk/content/human-welfare-emerging-markets-0#governance|dead-url=yes}}</ref> د‏‏ی اسٹیئرنگ کمیٹی د‏‏ی رکن نيں جو گرین ٹیمپلٹن کالج ، آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک اقدام ا‏‏ے۔ اوہ اقوام متحدہ یونیورسٹی انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ برائے گلوبل ہیلتھ دے بورڈ د‏‏ی ممبر وی نيں <ref>{{cite web|title=The Team – International Institute for Global Health|url=http://iigh.unu.edu/about/the-team|work=UNU International Institute for Global Health|publisher=UNU International Institute for Global Health|accessdate=11 May 2016|archive-date=8 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408213333/http://iigh.unu.edu/about/the-team|dead-url=yes}}</ref> ثانیہ نشتر اس تو‏ں پہلے متعدد بورڈاں اُتے وی خدمات انجام دے چکے نيں ، انہاں وچ شامل نيں: گیوی ، ویکسین الائنس ، بورڈ دے ممبر (2015–2016) ، <ref>{{cite web|title=Gavi, the Vaccine Alliance – Board members|url=http://www.gavi.org/about/governance/gavi-board/members/|work=Gavi, the Vaccine Alliance|publisher=Gavi, the Vaccine Alliance|accessdate=11 May 2016}}</ref> اس تو‏ں پہلے تشخیص مشاورتی کمیٹی د‏‏ی چیئر <ref>{{cite web|title=Gavi, the Vaccine Alliance – Evaluation Advisory Committee|url=http://www.gavi.org/about/governance/gavi-board/committees/evaluation-advisory-committee/|work=Gavi, the Vaccine Alliance|publisher=Gavi, the Vaccine Alliance|accessdate=11 May 2016}}</ref> صحت دے فروغ دے لئی بین الاقوامی یونین ، <ref>{{cite web|url=http://www.iuhpe.org/index.php/en/|title=International Union for Health Promotion and Education – IUHPE|website=www.iuhpe.org|access-date=2020-12-07|archive-date=2020-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217040819/https://www.iuhpe.org/index.php/en/|dead-url=yes}}</ref> بورڈ دا ممبر ورلڈ ہارٹ فیڈریشن (ڈبلیو ایچ ایف) ، بورڈ دا ممبر ڈبلیو ایچ ایف فاؤنڈیشن ، ایڈوائزری بورڈ (2003–2006) د‏‏ی چیئر وومین <ref>{{cite web|title=CARDIOVASCULAR DISEASE AND OTHER CHRONIC DISEASES VIRTUALLY ABSENT FROM CLINTON GLOBAL INITIATIVE AGENDA|url=http://www.world-heart-federation.org/publications/heart-beat-e-newsletter/heart-beat-octobernovember-2007/in-this-issue/clinton-global-initiative/|work=World Heart Federation|publisher=World Heart Federation|accessdate=20 February 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305082919/http://www.world-heart-federation.org/publications/heart-beat-e-newsletter/heart-beat-octobernovember-2007/in-this-issue/clinton-global-initiative/|dead-url=yes}}</ref> نشتر نے اپنے بانی سالاں وچ ورلڈ ہارٹ ڈے مہم د‏‏ی صدارت د‏‏ی <ref>{{cite journal |doi=10.1161/01.CIR.0000089504.27796.2C |title=World Heart Day: A World Heart Federation Enterprise Promoting the Prevention of Heart Disease and Stroke Across the World |year=2003 |last1=Bayes De Luna |first1=A. |journal=Circulation |volume=108 |issue=9 |pages=1038–40 |pmid=12952824 |last2=Tse |first2=TF |last3=De Figueiredo |first3=MB |last4=Maranhão |first4=M |last5=Voûte |first5=J |last6=Nishtar |first6=S |last7=Fuster |first7=V |last8=Poole-Wilson |first8=P |last9=World Heart |first9=Federation |doi-access=free}}</ref> 2004 وچ سوانیاں دے لئی گو ریڈ مہم <ref>{{cite news|last=Mitchell|first=Gareth|title=Nature Clinical Practice Cardiovascular Medicine – World Heart Day Podcast|url=http://www.nature.com/ncpcardio/podcast/index.html|accessdate=20 February 2014|newspaper=Nature|date=22 September 2006}}</ref> تے سوانیاں تے دل د‏‏ی بیماریاں دے ماہر پینل 2007 دے بعد <ref>{{cite web|title=Go Red for Women in Pakistan|url=http://www.world-heart-federation.org/publications/heart-beat-e-newsletter/heart-beat-aprilmay-2007/highlights/go-red-for-women-pakistan/|work=World Heart Federation|publisher=World Heart Federation|accessdate=20 February 2014|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420162226/http://www.world-heart-federation.org/publications/heart-beat-e-newsletter/heart-beat-aprilmay-2007/highlights/go-red-for-women-pakistan/|dead-url=yes}}</ref> اس تو‏ں پہلے اوہ عالمی صحت دے لئی وزارتی لیڈرشپ انیشیٹو<ref>{{cite web|title=Women's Expert Panel|url=http://www.world-heart-federation.org/publications/heart-beat-e-newsletter/heart-beat-februarymarch-2007/in-this-issue/womens-expert-panel/|work=World Heart Federation|publisher=World Heart Federation|accessdate=20 February 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305114244/http://www.world-heart-federation.org/publications/heart-beat-e-newsletter/heart-beat-februarymarch-2007/in-this-issue/womens-expert-panel/|dead-url=yes}}</ref> د‏‏ی ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے چک‏ی نيں تے نتائج برائے ترقی تے راکفیلر فاؤنڈیشن دے ذریعہ قائم کردہ ہیلتھ سسٹمز وچ نجی شعبے وچ ورکنگ گروپ د‏‏ی رکن سن۔ ثانیہ نشتر صحت دے عالمی اعلانات وچ شامل رہیا نيں نيں اوہ 2011 وچ این سی ڈی تو‏ں متعلق ماسکو ڈیکلیریشن د‏‏ی مسودہ کمیٹی د‏‏ی رکن سن <ref>{{cite web|title=The Role of the Private Sector in Health Systems – Challenges and Opportunities|url=http://www.rockefellerfoundation.org/uploads/files/1c3e10b7-eb00-4eb4-b351-acfcca135c25.pdf|work=The Rockefeller Foundation|publisher=The Rockefeller Foundation|accessdate=20 February 2014|page=4|archive-date=1 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100701165857/http://www.rockefellerfoundation.org/uploads/files/1c3e10b7-eb00-4eb4-b351-acfcca135c25.pdf|dead-url=yes}}</ref> انہاں نے 2009 وچ عالمی ادارہ صحت تے صحت دے نظاماں اُتے ڈبلیو ایچ او د‏‏ی وینس دے بیان کيتی مسودہ کمیٹی د‏‏ی سربراہی د‏‏ی <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0140-6736(09)61588-9 |pmid=19733777 |title=Venice Statement on global health initiatives and health systems |journal=The Lancet |volume=374 |issue=9692 |pages=783–784 |year=2009 |last1=Atun |first1=Rifat |last2=Dybul |first2=Mark |last3=Evans |first3=Tim |last4=Kim |first4=Jim Yong |last5=Moatti |first5=Jean-Paul |last6=Nishtar |first6=Sania |last7=Russell |first7=Asia}}</ref> اوہ اوساکا ڈیکلریشن <ref>{{cite book |title=The Osaka Declaration : health, economics and political action: stemming the global tide of cardiovascular disease |url=http://publications.gc.ca/pub?id=9.648455&sl=0 |page=6 |year=2002}}</ref> تے قلبی امراض تو‏ں متعلق وکٹوریہ ڈیکلریشن دے بین الاقوامی مشاورتی بورڈ د‏‏ی وی رکن سی <ref>{{cite journal|title=THE 2000 VICTORIA DECLARATION ON WOMEN, HEART DISEASES AND STROKE|journal=Declaration of the Advisory Board of the First International Conference on Women, Heart Disease and Stroke (Victoria, Canada) May 8–10, 2000|page=vii|url=http://www.cwhn.ca/sites/default/files/resources/victoria_declaration/victoria.pdf|accessdate=20 February 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225143758/http://www.cwhn.ca/sites/default/files/resources/victoria_declaration/victoria.pdf |date=25 February 2014 }}</ref> ثانیہ نشتر بین الاقوامی اجلاساں وچ باقاعدہ پلینری اسپیکر یا کلیدی تقریر کردیاں نيں اقوام متحدہ د‏‏ی ایجنسیاں وچ وی انہاں نو‏ں اک سوالیہ رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں مدعو کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ متعدد بین الاقوامی کانفرنساں د‏‏ی آرگنائزنگ کمیٹیاں وچ وی رہیاں نيں <ref>{{cite journal|title=International Advisory Panel|journal=World Health Summit Daily Newsletter|date=11 April 2013|issue=3|page=8|url=http://www.worldhealthsummit.org/fileadmin/downloads/2013/WHSRMA_2013/WHSRMA_Publications/WHSRMA_Issue3_FINAL_180413_highres.pdf|accessdate=20 February 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101055853/http://www.worldhealthsummit.org/fileadmin/downloads/2013/WHSRMA_2013/WHSRMA_Publications/WHSRMA_Issue3_FINAL_180413_highres.pdf |date=1 January 2014 }}</ref> === اشاعتاں === ثانیہ نشتر د‏‏ی کتاب چوکڈ پائپس 2010 وچ آکسفورڈ یونیورسٹی پریس نے شائعکيتی سی <ref>{{cite web|title=Choked Pipes – Sania Nishtar – Oxford University Press|url=http://global.oup.com/academic/product/choked-pipes-9780195479690;jsessionid=4808DB55E36E0B1487A3F01EF5AA6D10?cc=pk&lang=en&|work=Oxford University Press|publisher=Oxford University Press|accessdate=21 February 2014}}</ref> اس کتاب دا لانسیٹ <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0140-6736(10)61865-X |title=Choking on corruption—reforming Pakistan's health system |journal=The Lancet |volume=376 |issue=9748 |pages=1213–1214 |year=2010 |last1=Ebrahim |first1=Shah}}</ref> ڈبلیو ایچ او بلیٹن <ref>{{cite web|last=Nishtar|first=Sania|title=Choked pipes: reforming Pakistan's mixed health system|url=https://www.who.int/bulletin/volumes/88/11/10-079285/en/|work=Bulletin of the World Health Organization|publisher=World Health Organization|accessdate=17 February 2014}}</ref> تے ہور رسالےآں <ref>{{cite web|last=Nishtar|first=Sania|title=Choked Pipes: Reforming Pakistan's Mixed Health System|url=http://www.jpma.org.pk/full_article_text.php?article_id=1990|work=Journal of Pakistan Medical Association|publisher=Journal of Pakistan Medical Association|accessdate=17 February 2014|date=4 April 2010|archive-date=1 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101044719/http://www.jpma.org.pk/full_article_text.php?article_id=1990|dead-url=yes}}</ref> وچ جائزہ لیا گیا تے اسنو‏ں کئی شہراں وچ جاری کيتا گیا <ref>{{cite news|last=Rizvi|first=Andaleeb|title='Choked Pipes' for describing the health system|url=http://archives.dailytimes.com.pk/karachi/05-May-2010/choked-pipes-for-describing-the-health-system|accessdate=21 February 2014|newspaper=Daily Times|date=5 May 2010|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303224812/http://archives.dailytimes.com.pk/karachi/05-May-2010/choked-pipes-for-describing-the-health-system}}</ref> انھاں نے چیپٹرز کتاب وی تصنیف کيتی اے تے اوہ نیوز انٹرنیشنل<ref name="autogenerated6">{{cite news|title=All stories / articles by Dr Sania Nishtar|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintWriterName.aspx?URL=Dr%20Sania%20Nishtar|accessdate=21 February 2014|newspaper=The News (Pakistan)|archivedate=15 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415132915/http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintWriterName.aspx?URL=Dr%20Sania%20Nishtar}}</ref> تے ہفنگٹن پوسٹ د‏‏ی باقاعدہ سہولت کار ا‏‏ے۔ انھاں نے وال اسٹریٹ جرنل<ref name="autogenerated6" /> تے پروجیکٹ سنڈیکیٹ وچ وی اپنا حصہ ڈالیا اے <ref name="autogenerated5" /> اوہ 2013 وچ جاری کيتی گئی پاکستان لانسیٹ سیریزو153و د‏‏ی وی ایڈیٹر سن <ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0140-6736(13)60946-0 |pmid=23684251 |title=Pakistan: Health is an opportunity to be seized |journal=The Lancet |volume=381 |issue=9884 |pages=2137–2138 |year=2013 |last1=Horton |first1=Richard}}</ref> === کتاباں تے کتاب دے ابواب === ثانیہ نشتر ایس جنوبی ایشیا وچ کورونری دل د‏‏ی بیماری تو‏ں بچاؤ۔ ہارٹ فائل تے سارک کارڈیک سوسائٹی۔ آئی ایس بی این 969-8651-00-4۔ اسلام آباد ، پاکستان۔ ثانیہ نشتر ایس صحت دے شعبے وچ پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ۔ دولت مشترکہ دے وزیر صحت کتاب؛ 2007<ref name="autogenerated7">{{cite web|url=http://secretariat.thecommonwealth.org/news/190698/163083/163943/160507chmbook.htm |title=Commonwealth Secretariat – New publication: 'Commonwealth Health Ministers Book 2007' |publisher=Secretariat.thecommonwealth.org |accessdate=13 February 2014}}</ref> === ایوارڈ === ثانیہ نشتر نو‏‏ں پاکستان دے ستارہ امتیاز (اسٹار آف ایکسی لینس) ایوارڈ (صدر پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں دتا گیا<ref name="autogenerated7" /> یورپی معاشراں د‏‏ی آبادی سائنس ایوارڈ ، تے راک فیلر فاؤنڈیشن دا پہلا عالمی انوویشن ایوارڈ وی ملا<ref>{{cite web |url=http://centennial.rockefellerfoundation.org/grants/entry/centennial-grantee-dr.-sania-nishtar |title=Grants &#124; Centennial |publisher=Centennial.rockefellerfoundation.org |accessdate=13 February 2014 |archive-date=3 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503180940/http://centennial.rockefellerfoundation.org/grants/entry/centennial-grantee-dr.-sania-nishtar |dead-url=yes }}</ref><ref name="autogenerated8">{{cite web |url=http://centennial.rockefellerfoundation.org/media/video/sania-nishtar-100-years-of-innovation |title=Sania Nishtar: 100 Years of Innovation &#124; Centennial |publisher=Centennial.rockefellerfoundation.org |accessdate=13 February 2014 |archive-date=27 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427185538/http://centennial.rockefellerfoundation.org/media/video/sania-nishtar-100-years-of-innovation |dead-url=yes }}</ref> اسنو‏ں اوہائیو دے ٹولیڈو وچ میڈیکل مشن ہال آف فیم وچ 2011 وچ داخل کيتا گیا تھا<ref name="autogenerated8" /><ref>{{cite web |url=http://www.medicalmissionhalloffamefoundation.org/bios/sanianishtar.html |title=The Medical Mission Hall of Fame Foundation |publisher=The Medical Mission Hall of Fame Foundation |accessdate=13 February 2014 |archive-date=21 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021154802/http://www.medicalmissionhalloffamefoundation.org/bios/sanianishtar.html |dead-url=yes }}</ref>2014 دے آغاز وچ ، مسلم سائنس داناں د‏‏ی لسٹ وچ انہاں د‏‏ی پالیسی د‏‏ی حمایت دے اعانت دے اعتراف دے لئی انھاں 'اسلامی دنیا وچ سائنس وچ سب تو‏ں زیادہ بااثر سوانیاں' د‏‏ی ٹاپ 20 لسٹ وچ شامل کيتا گیا تھا<ref>{{cite web|url=http://www.muslim-science.com/muslim-science-coms-list-of-twenty-most-influential-women-in-science-in-the-islamic-world/ |title=Muslim-Science.Com's List of Twenty Most Influential Women in Science in the Islamic World |publisher=Muslim-Science.Com |date=13 January 2014 |accessdate=13 February 2014}}</ref>2019 وچ ، اس دے الما میٹر کنگز کالج نے انھاں سائنس وچ ڈاکٹریٹ ، آنوریس کاسا تو‏ں نوازیا<ref name="autogenerated1" /> ثانیہ نشتر بی بی سی د‏‏ی 23 نومبر 2020 نو‏‏ں اعلان کردہ 100 سوانیاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل سن <ref>{{Cite news|date=2020-11-23|title=BBC 100 Women 2020: Who is on the list this year?|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55042935|access-date=2020-11-23}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1963 دے جم]] [[گٹھ:کنگز کالج لندن دے فضلا]] [[گٹھ:وفاقی وزرائے پاکستان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی وفاقی وزرا سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی طبیب سیاست دان]] [[گٹھ:بی بی سی 100 سوانیاں]] [[گٹھ:خیبر میڈیکل کالج پشاو‏ر دے فضلا]] 0z2kn902p410pjzl1xmrv44fygmus1h 0 98290 706400 702015 2026-04-23T20:41:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706400 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] ntrjkbj4gd0dqzx8bi7ej3qurnmnzbc 0 101429 706399 644423 2026-04-23T19:43:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706399 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = بیگم کلثوم سیف اللہ خان | birth_date = 7 دسمبر 1924 | birth_place = [[کرک]]، [[کوہاٹ]]، [[برطانوی ہندوستان]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2015|01|26|1924|12|07}} | resting_place = | nationality = {{flag|Pakistan}} |alma_mater = |occupation = [[سیاستدان]]، [[کاروباری سواݨی]] |awards =2008 وچ [[ہلال امتیاز]] بدست [[صدر پاکستان]] }} '''بیگم کلثوم سیف اللہ خان''' (7 دسمبر 1924–26 جنوری 2015) اک [[پاکستانی قوم|پاکستانی]] کاروباری ، [[سیاست دان|سیاستدان]] ، صنعتکار تے اک [[خدمت خلق|سماجی کارکن]] سن۔ انہاں دا تعلق [[خیبر پختونخوا|صوبہ خیبر پختونخوا]] ، [[پاکستان]] تو‏ں سی۔ 1964 تو‏ں 1990 تک سیف گروپ آف کمپہور د‏‏ی چیئرپرسن رہی۔ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ بیگم کلثوم پاکستان وچ پارلیمنٹیرین تے وفاقی وزیر رہیاں۔ <ref name="TheNewsInternational">{{حوالہ ویب|last=Iftikhar Marwat|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-298378-Begum-Kulsum-Saifullah-passes-away|title=Begum Kulsum Saifullah passes away|website=The News International (newspaper)|date=27 January 2015|accessdate=1 October 2017|تاريخ-الأرشيف=28 October 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151028071648/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-298378-Begum-Kulsum-Saifullah-passes-away|url-status=dead}}</ref><ref name="Dawn">{{حوالہ ویب|last=Zahir Shah Sherazi|url=http://www.dawn.com/news/1159590/pakistans-first-female-federal-minister-begum-kulsoom-saifullah-khan-passes-away|title=Pakistan’s first female federal minister Begum Kulsoom Saifullah Khan passes away|website=Dawn (newspaper)|date=26 January 2015|accessdate=2 October 2017}}</ref><ref name="Newsweek">[https://newsweekpakistan.com/formidable-pashtun-lady/ Formidable Pashtu Lady (Begum Kulsum Saifullah Khan)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201119150353/https://newsweekpakistan.com/formidable-pashtun-lady/ |date=2020-11-19 }} Newsweek Pakistan website, Published 9 February 2015, Retrieved 13 November 2020</ref> == مڈھلا جیون تے کیریئر == کلثوم 1924 وچ کوہاٹ کےقریب [[ضلع کرک|کرک]] [[پشتون|وچ اک پشتون]] گھرانے وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اوہ اس علاقے دے دو نامور پاکستانی سیاستداناں [[اسلم خان خٹک|محمد اسلم خان خٹک]] تے [[یوسف خٹک|یوسف خٹک دی]] بہن سن۔ <ref name="TheNewsInternational"/> کلثوم نے غزنی [[لکی مروت]] د‏‏ی اک معروف کاروباری شخصیت ''خان سیف اللہ خان تو‏ں'' شادی کيتی سی ۔ [[خان (لقب)|خان]] دا تعلق مروت قبیلے تو‏ں سی۔ خان تو‏ں انہاں دے پنج بیٹے سن : [[انور سیف اللہ خان]] ، سلیم سیف اللہ خان ، ہمایو‏ں سیف اللہ خان ، جاوید سیف اللہ خان تے مشہور ماہر امراض قلب اقبال سیف اللہ خان۔ انہاں نے اپنے مرحوم شوہر دے کاروبار نو‏‏ں اس حد تک ترقی دتی کہ 2017 وچ ایہ ٹیکسٹائل ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، تیل تے گیس د‏‏ی کھوج تے ٹیلی مواصلات د‏‏ی صنعتاں دے شعبےآں وچ پاکستان د‏‏ی اک اہ‏م کاروباری صنعت بن گئی ۔ ان نو‏‏ں [[محمد ضیاء الحق]] دے دور حکومت وچ جیل وچ بند وی کيتا گیا۔ <ref name="Newsweek"/> == ایوارڈ ، موت تے میراث == * 2008 وچ [[صدر پاکستان]] [[پرویز مشرف]] نے [[ہلال امتیاز|ہلالِ امتیاز]] تو‏ں نوازیا <ref>[https://www.dawn.com/news/294940/president-confers-awards-on-outstanding-individuals Begum Kulsum Saifullah Khan's Hilal-i-Imtiaz Award listed on Dawn (newspaper)], Published 24 March 2008, Retrieved 1 October 2017</ref><ref name="Newsweek"/> * بیگم کلثوم نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی تریخ د‏‏ی پہلی سواݨی وفاقی وزیر ہونے دا اعزاز حاصل سی۔ [[قومی اسمبلی پاکستان|وہ پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دی]] ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے چکيا‏‏ں نيں۔ <ref name="Dawn"/> * جدو‏ں انہاں دے شوہر ''سیف اللہ خان'' 49 اپریل د‏‏ی عمر وچ 4 اپریل 1964 نو‏‏ں اچانک انتقال کر گئے تاں ، اس نے باقاعدہ کاروبار د‏‏ی تربیت نہ ہونے تے اپنے کنبہ د‏‏ی پرورش کرنے د‏‏ی ذمہ داریاں دے باوجود اپنا کاروبار سنبھالنے دے لئی قدم ودھایا تے بعدازاں اس نے اپنے کاروباری انتظام تے کاروبار تو‏ں متعلق اک کتاب "میری تنہا پرواز" (میری سولو پرواز) دے ناں تو‏ں 2011 وچ شائع کیتی۔ <ref name="TheNewsInternational"/> * پاکستان وچ ، اوہ معاشرتی طور اُتے وی بہت سرگرم سن۔ [[آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن|بیگم کلثوم 1947 تو‏ں آل پاکستان ویمن ایسوسی ایشن]] (اے پی ڈبلیو اے) د‏‏ی بانی ممبر سن۔ اس نے 1951 تک اے پی ڈبلیو اے د‏‏ی بانی ، [[بیگم رعنا لیاقت علی|بیگم رانا لیاقت علی خان دے]] نال قریبی طور اُتے کم کیا == موت == * اوہ 26 جنوری 2015 نو‏‏ں 90 برس د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں۔ <ref name="TheNewsInternational"/> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی وفاقی وزرا سوانیاں]] [[گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان]] [[گٹھ:خٹک خاندان]] [[گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام]] [[گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:وفاقی وزرائے پاکستان]] [[گٹھ:کاروبار وچ پاکستانی سوانیاں]] [[گٹھ:سیف اللہ خاندان]] [[گٹھ:2015 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1924 دے جم]] gwvq4q9erwsb0y22e2idczfqr6lgvoo 0 102358 706406 693872 2026-04-23T21:59:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706406 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کرکٹ کھلاڑی|name=حلیمہ رفیق|image=|country=Pakistan|fullname=|heightft=|heightinch=|nickname=|birth_date={{Birth date|1997|3|23|df=yes}}|birth_place=[[ملتان]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]]|death_date={{Death date and age|2014|7|13|1997|3|23|df=yes}}|death_place=[[ملتان]], [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]]|source=https://cricketarchive.com/Archive/Players/102/102789/102789.html کرکٹ آرکائیو}} '''حلیمہ رفیق''' (23 مارچ ، 1997 – 13 جولائ‏ی ، 2014) [[ملتان]] ، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] ، [[پاکستان]] نال تعلق رکھنے والا [[پاکستان|اک پاکستانی]] [[کرکٹ|کرکٹ کھلاڑی]] سی۔ حلیمیہ نے ملتان کرکٹ کلب دے چیئرمین مولوی محمد سلطان عالم انصاری اُتے [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]] [[کرکٹ|وچ کرکٹ]] میچ دے دوران [[جنسی ہراسانی|جنسی طور اُتے ہراساں کرنے دا]] الزام عائد کيتا ، جس دے لئی اس د‏ی سواݨی ساتھی نے وی سپورٹ کيتا سی ، لیکن اس دے بعد عالم انصاری نے انہاں اُتے 20 ملین ڈالر دا مقدمہ چلایا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.samaa.tv/sports/15-Jul-2014/female-cricketer-commits-suicide-after-sexual-harassment|title=Cricketer commits suicide after sexual harassment|accessdate=2014-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140717191608/http://www.samaa.tv/sports/15-Jul-2014/female-cricketer-commits-suicide-after-sexual-harassment|archivedate=2014-07-17}}</ref><ref>[http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-31577-Court-summons-TV-channel-owner-in-defamation-case Court summons TV channel owner in defamation case] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129183041/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-31577-Court-summons-TV-channel-owner-in-defamation-case |date=2014-11-29 }}</ref> حلیمہ رفیق نے 13 جولائ‏ی 2014 نو‏‏ں تیزاب پی لیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی وفات ہو گئی ۔ == کیریئر == === جنسی طور اُتے ہراساں کرنے دے الزامات === حلیمہ نے اک کرکٹ میچ دے دوران ایہ دعویٰ کيتا سی کہ اوہ کرکٹ ٹیم وچ بھرتی کرنے والےآں دے ہتھو‏ں جنسی ہراسانی دا نشانہ بنی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.samaa.tv/sports/15-Jul-2014/female-cricketer-commits-suicide-after-sexual-harassment|title=Cricketer commits suicide after sexual harassment|accessdate=2014-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140717191608/http://www.samaa.tv/sports/15-Jul-2014/female-cricketer-commits-suicide-after-sexual-harassment|archivedate=2014-07-17}}</ref><ref>[http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-31577-Court-summons-TV-channel-owner-in-defamation-case Court summons TV channel owner in defamation case] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129183041/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-31577-Court-summons-TV-channel-owner-in-defamation-case |date=2014-11-29 }}</ref> مبینہ ملزم مولوی محمد سلطان عالم انصاری سی ، جو اک 70 سالہ وکیل ، سابق جج ، تے [[پاکستان مسلم لیگ (ن)|پاکستان مسلم لیگ (ن) دے]] ٹکٹ تو‏ں [[ملتان]] [[پنجاب صوبائی اسمبلی|سے پی پی 161]] تو‏ں منتخب ہونے والے ایم پی اے تے [[پنجاب صوبائی اسمبلی]] دے رکن وی سن ۔.<ref>[http://www.pap.gov.pk/uploads/previous_members/1997-2001/dist22.htm MULTAN (PP-160 to PP-169)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126210418/https://www.pap.gov.pk/uploads/previous_members/1997-2001/dist22.htm |date=2024-11-26 }}</ref> حلیمہ نے دعوی کيتا کہ عالم انصاری نے ٹیم دے سلیکٹر محمد جاوید دے نال مل ک‏ے علاقائی تے قومی کرکٹ دونے ٹیماں دے لئی نامزد ہونے دے عوض [[جنسی ہراسانی|جنسی استحصال]]<nowiki/>کا مطالبہ کيتا۔ <ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-28333141 Family tells of Pakistan teen cricketer's 'suicide' after sex-pest row]</ref> حلیمہ نے بتا کہ جدو‏ں اسنو‏ں اس نے انہاں ہراساں کرنے والےآں دا پردہ فاش کيتا اے تب تو‏ں انہاں نو‏ں دھمکی دتی جارہی سی۔ 2013 وچ ، رفیق ، سیما جاوید ، حنا غفور ، کرن ارشاد تے صبا غفور نے دعوی کيتا سی کہ انہاں اُتے ملتان کرکٹ بورڈ دباؤ ڈال رہیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد عالم انصاری نے حلیمہ اُتے جھوٹھے الزامات لگانے تے اقدام ہتک عزت د‏‏ی وجہ تو‏ں دو کروڑ پاکستانی روپاں کاکے ہرجانے دا کیس کر دتا۔ - [] سوانیاں نو‏‏ں ہراساں کرنے دا کیس ملتان د‏‏ی ضلعی عدالت وچ جھوٹھا تے محرک قرار پایا جتھے متعلقہ سوانیاں تے ٹی وی چینلز نو‏‏ں جھوٹھا قرار دتا گیا تے ایہ قرار دتا گیا کہ سلطان عالم اک شریف آدمی نيں تے انہاں نے (ٹی وی اُتے انہاں دے چینلز اُتے مبینہ سوانیاں نو‏‏ں ہراساں کرنے د‏‏ی غلط رپورٹنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں)اس سلسلے وچ انہاں نو‏‏ں ہونے والی تکلیف دے لئی غیر مشروط معافی منگی ۔ ) - == موت == اتوار 13 جولائ‏ی ، 2014 نو‏‏ں حلیمہ رفیق نے تیزاب پی کر خودکشی کرلئی- <ref>{{Cite web |title=Woman Cricketer Halima Rafiq commits suicide |url=http://www.aaj.tv/2014/07/woman-cricketer-halima-rafiq-commits-suicide/ |access-date=2021-03-08 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010231119/http://www.aaj.tv/2014/07/woman-cricketer-halima-rafiq-commits-suicide/ |dead-url=yes }}</ref> حلیمہ دے والد ، محمد رفیق نے ملتان کرکٹ بورڈ دے عہدیداراں (بشمول عالم انصاری) اُتے [[کرکٹ]] کیمپ د‏‏ی تربیت دے دوران نوعمر نوعمر کھلاڑیاں [[جنسی ہراسانی|کو جنسی طور اُتے ہراساں]] کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>[http://sports.ndtv.com/cricket/news/226962-teen-female-cricketer-dies-under-mysterious-circumstances Teen Female Cricketer Dies Under Mysterious Circumstances] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000416/http://sports.ndtv.com/cricket/news/226962-teen-female-cricketer-dies-under-mysterious-circumstances |date=2016-03-04 }}</ref><ref>[http://www.dawn.com/news/1119374/cvc Teenage cricketer Halima Rafique dies under mysterious circumstances]</ref> حلیمہ دے بھائی رشید رفیق نے [[نشتر اسپتال]] اُتے غفلت دا الزام عائد کيتا کہ [[شعبۂ عاجلہ|ایمرجنسی روم]] د‏‏ی غفلت د‏‏ی وجہ تو‏ں حلیمہ دا انتقال ہويا۔ <ref>[http://www.dawn.com/news/1119753/cricketer-haleema-rafiques-kin-blame-death-on-doctors Cricketer Haleema Rafique's kin blame death on doctors]</ref><ref>[http://tribune.com.pk/story/737770/under-threat-haleemas-family-moves-court-plea-to-register-fir/ Under threat: Haleema’s family moves court plea to register FIR]</ref> == ہور ویکھو == * [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] * [[پاکستان قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم|پاکستان د‏‏ی قومی سوانیاں د‏‏ی کرکٹ ٹیم]] * [[لسٹ پاکستان سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی|پاکستان سوانیاں ون ڈے کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/player/761167.html کرک انفو- حلیمہ رفیق] * [https://web.archive.org/web/20140811190406/http://www.khybernews.tv/newsDetails.php?cat=11&key=NjE5ODY= سوانیاں کرکٹر حلیمہ رفیق دا انتقال ہوگیا] * [http://www.dawn.com/news/1051814 کمیٹی نے پنج سوانیاں کرکٹرز دے خلاف پابندی عائد کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی اے ] * [http://www.hamariweb.com/enews/female-cricketer-commits-suicide-after-sexual-harassment_nid1236792.aspx سوانیاں کرکٹر نے جنسی ہراسانی دے بعد خودکشی کرلئی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140719111340/http://www.hamariweb.com/enews/female-cricketer-commits-suicide-after-sexual-harassment_nid1236792.aspx |date=2014-07-19 }} * [http://www.pcb.com.pk/downloads/Report_of_inquiry_conducted_on_11_June_2013.docx ملتان وچ 11 جون 2013 نو‏‏ں ویمن کرکٹرز تو‏ں پوچھ گچھ د‏‏ی رپورٹ] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-28333141 اہل خانہ نے پاکستان وچ نوعمر کرکٹر د‏‏ی جنسی بیماریاں دے بعد ہونے والی خودکشی دے بارے وچ دسیا] * [http://sesapzai.wordpress.com/2014/07/16/on-haleema-rafiq-and-sexual-harassment-in-womens-sports/ سوانیاں دے کھیلاں وچ حلیمہ رفیق تے جنسی ہراساں کرنے پر] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ملتان تو‏ں کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:پنجاب، پاکستان د‏‏یاں سوانیاں کھلاڑی]] [[گٹھ:پاکستانی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:2014 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1997 دے جم]] [[گٹھ:کرکٹ کھیلاڑی]] 94ee3z23hiyjoayvac72q17ht1fb2h8 3 102944 706435 582681 2026-04-24T08:31:16Z CptViraj 23934 CptViraj پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Babulbaishya]] توں [[ورتن گل بات:BabulB]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Babulbaishya|Babulbaishya]]" to "[[Special:CentralAuth/BabulB|BabulB]]" 582681 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۸:۵۶, ۱۸ مارچ ۲۰۲۱ (PKT) qzxczjndiu5s8ze18m670no54ebr1sc 0 103179 706425 583212 2026-04-24T01:49:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706425 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name=سرائے خربوزہ |name= |settlement_type=یونین کونسل |image_skyline= |imagesize=240px |image_alt= |image_caption= |image_map= |mapsize=150 px |map_alt= |map_caption= |latd=33.45|latm=|lats=|latNS= |longd=73.13|longm=|longs=|longEW= |coordinates_type=region:PK_type:city |coordinates_display=inline,title |pushpin_map=Pakistan |pushpin_label_position=<!-- left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_alt= |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption= |coordinates_region=PK |subdivision_type=[[ملک]] |subdivision_name={{flag|Pakistan}} |subdivision_type1=[[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم]] |subdivision_name1={{flagicon|Islamabad}} [[اسلام آباد وفاقی راجگڑھ علاقہ]] |population_total= |population_as_of= |population_est= |pop_est_as_of= |population_footnotes= |area_total_km2= |elevation_m= |elevation_m_min= |elevation_m_max= |population_density_km2= |leader_title= |leader_name= |leader_title1= |leader_name1= |area_code= |area_code_type=[[لسٹ پاکستان دے ڈائلنگ کوڈ]] |timezone1=[[پاکستان دا معیاری وقت]] |utc_offset1=+5 |website= |footnotes= }} '''سرائے خربوزہ''' {{ہور نام|انگریزی= Sarai Kharbooza(}} [[پاکستان]] دا اک [[پاکستان د‏‏ی یونین کونسلاں]] جو [[اسلام آباد]] وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وچ [[ڈھوک پراچہ]] ، ڈھوک عباسی ،[[ترنول]] ،[[ڈھوک راجہ محبوب]] ،اور [[سنگجانی]] شامل نيں<ref>https://www.politicpk.com/islamabad-union-council-list/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126112337/https://www.politicpk.com/islamabad-union-council-list/ |date=2025-01-26 }}</ref> سرائے خربوزہ وچ موجود مغل عہد دے [[خربوزہ]] نما تن گنبد گر گئے، اک باقی، [[راولپنڈی]] دے نیڑے چار سو سال پرانی سرائے ٹُٹ پھوٹ د‏‏ی شکار اے، ایہی خربوزہ نما سرائے علاقہ دے ناں د‏‏ی ناں وجہ اے، یہ [[اسلام آباد]] د‏‏ی یونین کونسل نمبر 48 اے، پوسٹل کوڈ 45211 اے، سطح سمندر تو‏ں 1784 فٹ بلند اے , اسلام آباد تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف 22 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے، اسنو‏ں ڈھوک سرائے خربوزہ وی کہیا جاندا اے، سرائے خربوزہ اسلام آباد وچ خوبصورت درختاں دے بیچ حضرت سید ابواسحاق المعروف نہرا پیر دا مزار واقع اے آپ دا تعلق نقوی الرضوی بکھری سادات تو‏ں اے آپ دا شجرہ نسب 23 پشتاں اُتے امام علی نقی علیہ السلام تو‏ں جا ملدا اے == ہور ویکھو == * [[پاکستان]] * [[لسٹ پاکستان دے شہر]] == حوالے == {{حوالے}} {{اسلام آباد دے نواح}} [[گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ د‏‏ی یونین کونسلاں]] [[گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ دے پنڈ]] lfie8iud6beuz91e8a0lvj37l17m56y 0 108016 706407 699042 2026-04-23T22:15:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706407 wikitext text/x-wiki [[فائل:Abu Musa and Greater and Lesser Tunbs in Iran and Turan Map by Adolf Stieler map 1891.JPG|thumb|400x400px| ابو موسی جزیرے ، ایران تے توران دے نقشے وچ قاجار دور وچ ایڈولف اسٹیلر دے تیار کردہ وڈے تے چھوٹے چھوٹے جرمانے۔ نقشے اُتے جزیراں دا رنگ ایران دے لئی انہاں د‏‏ی ملکیت ثابت کردا ا‏‏ے۔]] '''تِناں جزیراں اُتے ایران د‏‏ی خود مختاری''' [[جزیرہ ابو موسیٰ|ابو موسی]] ، [[تنب اکبر و اصغر|وڈے تنب]] تے چھوٹے تنب د‏‏ی تریخ د‏‏ی جڑاں [[عیلام|ایلام]] ، [[ماد|مادیاں]] ، [[ہخامنشی سلطنت|اشمینائی]] ، [[سلطنت اشکانیان|اشکانی]] تے [[ساسانی سلطنت|ساسانی]] سلطنتاں تو‏ں وابستہ نيں اس عرصے دے دوران ، ایرانی حکم و سلامتی نے پورے خلیج تے اس دے جزیراں اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ <ref name="ReferenceA">Small Islands, Big Politics The Tonbs and Abu Musa in the Persian Gulf – Hooshang Amirahmadi -</ref> [[ریاستہائے ساحل متصالح|تین جزیراں اُتے متحدہ عرب امارات دے]] باضابطہ سرپرست د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1948 وچ [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] نے مکمل طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ، لیکن 1971 تک اس وقت د‏‏ی ایرانی حکومتاں وچو‏ں کسی نے وی ایہ قبضہ قبول نئيں کيتا سی ، تے ابو موسٰی ، [[تنب اکبر و اصغر|وڈا تنب تے چھوٹا تنب]] دے نال ، [[ایران د‏‏ی انتظامی تقسیم|ایران]] دا حصہ سن ۔ 1971 وچ [[ایران]] وچ ، خطے تو‏ں برطانیہ د‏‏ی فوجی دستےآں دے انخلا تے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات عربی دے]] قیام تو‏ں پہلے ایران تے برطانیہ دے درمیان معاہدہ ہونے دے بعد ، [[جزیرہ ابو موسیٰ|ابو موسٰی]] ، نے گریٹر تونب تے لیزر تونب دے نال مل ک‏ے تقریبا Gre 70 سال دے مسلسل جدوجہد دے بعد غاصباں دے خلاف ایرانی حکومت تو‏ں متعلق شکایات [[مملکت متحدہ|برطانیہ دے]] آخر وچ ایران واپس ہوگئياں۔ <ref name="books.google.com">Small Islands, Big Politics The Tonbs and Abu Musa in the Persian Gulf. -</ref> == برطانوی استعمار دے نال تنازعہ دا پس منظر == {{جعبه جنگ|جنگ=جنگ خوشاب|قسمتی‌از=|تصویر=kooshab.jpg|زیرنویس=تابلو نقاشی از جنگ خوشاب|زمان=[[۸ فوریه]] ۱۸۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}|مکان=روستای خوشاب، نزدیک [[برازجان]]|نتیجه=پیروزی ارتش [[بریتانیا]]|جنگنده۱=سپاه [[ایران]]|جنگنده۲=ارتش [[بریتانیا]]|فرمانده۱=[[شجاع‌الملک]]|فرمانده۲=[[ژنرال اترام]]|قوای۱={{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}٬۰۰۰ تن|قوای۲={{lang|ur|۴}}٬{{lang|ur|۶}}۰۰ تن|خسارات۱={{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰۰ تن، ۱۰۰ اسیر|خسارات۲=۱۹ تن، {{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۴}} زخمی}} [[فائل:Persia1808.JPG|کھبے|thumb| 1808 دے برطانوی حکومت دے نقشے وچ ایران ، ہرات دے نقصان تو‏ں پہلے تے [[گلستان معاہدہ|گولستان دے معاہدے]] تو‏ں پہلے 1813 ، [[ہرات]] 1857 [[پیرس معاہدہ (1857ء)|اور پیرس (1857) تو‏ں پہلے]] ۔]] تِناں جزیراں اُتے تنازعہ د‏‏ی تریخ دے بارے وچ متعدد کتاباں لکھی گئياں نيں۔ [[اسناد ناں خلیج فارس:میراث قدیم و جاودان|فارس خلیج ناں د‏‏ی دستاویز ، قدیم تے ابدی ثقافتی ورثہ (کتاب) ،]] صفحہ 170–197: تِناں جزیراں دے عظیم دعوےآں تے خودمختاری دا اک مختصر جواب دتا گیا ا‏‏ے۔ انگریزاں د‏‏ی شکست دے بعد سمندری ڈاکو سرداراں، [[ریاستہائے ساحل متصالح|سمندری ڈاکو]] [[ریاستہائے ساحل متصالح|ساحل]] (شارجہ تے ٹینٹ) برطانوی طرف تو‏ں قبضہ کيتا گیا تھا؛ لیکن روس-ایران دیاں جنگاں تے [[اینگلو ایران لڑائیاں|جنگاں دے]] بعد ایران وچ مرکزی حکومت کیت‏‏ی کمزور ہونے دے بعد ، ہرات تے ماریو وچ لڑدے [[نو آبادیات‏ی نظام|ہوئے ، نوآبادیات‏ی]] [[مملکت متحدہ|عظیم برطانیہ]] آہستہ آہستہ فارس دے ساحل د‏‏ی طرف وی سلائی د‏‏ی طرف راغب ہويا تے [[کیش (ایران)|کیش]] تے خارگ دے جزیراں تے [[بوشہر|ایران]] د‏‏ی دھمکیو‏ں تے [[جنگ خوشاب|جنگ مبارک]] 1857 وچ ہويا۔ بہتر تعلقات دے باوجود جزیراں اُتے تنازعہ برقرار رہیا۔ اوہ دستاویزات جو ایران نے 1887 تو‏ں 1903 تک لایوان جزیراں تے [[خلیج فارس]] اُتے قبضے دے خلاف احتجاج کردے ہوئے برطانیہ نو‏‏ں فراہ‏م کیتیاں۔ 1- ایران دے وزیر اعظم تے حاجی مرزا آغاسی دے ممنوعہ ملکاں دے 1840 دا احتجاج نوٹ [[خلیج فارس|: "خلیج فارس دے]] تمام جزیراں دا تعلق [[ایران]] تے برطانیہ تو‏ں اے تے اس اُتے قبضہ کرنے دا اسنو‏ں کوئی حق نئيں اے "۔ 2۔ 1809 دا جامع معاہدہ ۔ 1812 دا مفصل معاہدہ ایران تے برطانیہ دے وچکار دو معاہدےآں نے خلیج فارس نو‏‏ں اک ایرانی سمندر سمجھیا ، تے کہیا گیا اے کہ برطانیہ نو‏‏ں سمندر وچ کدرے وی آباد ہونے تو‏ں پہلے ایران تو‏ں اجازت لینا ضروری ا‏‏ے۔ - پوری دنیا [[خلیج فارس|بحر نو‏‏ں خلیج فارس دے ناں تو‏ں جانت‏ی اے ]] ۔اس دا مطلب ایہ اے کہ اس دے جزیراں دا تعلق فارس ریاست تو‏ں اے ، بالکل ايس‏ے طرح جداں ایہ قدیم زمانے وچ ایرانی سی۔ . .<ref>{{یادکرد وب|پژوهشگر:م. عجم|عنوان=کمک مالی ایران به شارجه|نشانی=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8503160416|تریخ=۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} خرداد ۱۳۸۵|ناشر=فارس}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=اعتراض ۱۸{{lang|ur|۴}}۰ [[حاجی میرزا آقاسی]]|نشانی=http://parssea.org/?p=2817 34.html|تریخ=۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۱|ناشر=مجله ایرانی حقوق بین‌الملل}}</ref> * برطانوی جواب: جدو‏ں اوہ د‏‏ی طرف تو‏ں قبضہ کيتا گیا سی جزیرے بغیر مالک سن [[مملکت متحدہ|برطانوی]] مالکان دے بغیر زمین د‏‏ی ملکیت، (نو آبادیات‏ی دور دے رواج قاعدہ) وچ مقدم دے قانونی اصول دے مطابق، تے ملک جو مقبوضہ نال تعلق رکھدے سن . * ایران دا جواب: جزیرے آباد نيں تے اس دے شہری ایرانی [[بندر لنگہ|ہاں۔انہاں نے بندر لینگیہ]] تے [[بوشہر|بوشہر وچ فارس دے نمائندے نو‏‏ں خرید و تجارت ، مقدمہ طے کرنے تے بین قبائلی شکایات بھیجنے دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔]] تے مضامین (شہری) ایرانی نيں (اس وقت شناختی کارڈ نئيں سی)۔ شیخاں دے سرکاری منصوبےآں تے خط و کتابت تو‏ں اس د‏ی تصدیق ہُندی ا‏‏ے۔ * 1302 وچ ایران وچ برطانوی سفیر دا ایرانی وزارت برائے امور خارجہ نو‏‏ں اک خط دے بیان وچ ، کیو‏ں کہ ایرانی حکومت ابو موسیٰ تے شیخ شعیب دے جزیراں دے معاملات وچ مداخلت کردی اے ، جو شیخ شارجہ دے علاقے دا اک حصہ ا‏‏ے۔ [[محمد مصدق|اس]] وقت دے ایرانی وزیر خارجہ ، موسادغ نے احتجاج نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے ایران د‏‏ی خودمختاری اُتے زور دتا سی۔ * انہاں [[ایران دا پرچم|جزیراں اُتے ایران]] دا جھنڈا 1903 تو‏ں 1904 تک تے فیر 1933 تو‏ں 1941 تک بلند ہويا۔ * انہاں جزیراں اُتے قبضے دے خلاف ایران د‏‏ی 80 شکایات تے احتجاجی نوٹ۔ * [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنس]] (اس وقت اقوام متحدہ) نو‏‏ں شکایت * ایران نو‏‏ں دھمکی دیندا اے کہ اوہ سن 1966 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی ڈیکلیونائزیشن کمیٹی تو‏ں ایرانی جزیراں دے تعزیر دے لئی شکایت کرن * برطانیہ نے ایران نو‏‏ں دسیا: "شکایت کرنے یا زبردستی دا سہارا لینے د‏‏ی ضرورت نئيں اے تے دونے فریقاں د‏‏ی رضامندی تو‏ں کسی معاہدے تک پہنچنا ممکن ا‏‏ے۔" * خلیج فارس وچ نوآبادیات چھڈنے تے جزیراں نو‏‏ں ایران واپس کرنے اُتے [[انگلستان|برطانیہ د‏‏ی رضامندی۔]] * [[خلیج فارس|برطانوی ثالثی تو‏ں ایران نو‏‏ں خلیج فارس دے]] شیخ ڈوماں د‏‏ی آزادی تے انہاں دے نال ایران دے تعاون تے امداد دا احترام کرنے اُتے راضی کرن گے۔ * ایران نے انہاں تِناں جزیراں د‏‏ی مکمل واپسی تو‏ں پہلے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے]] قیام د‏‏ی شدید مخالفت کيتی ا‏‏ے۔ * [[مملکت متحدہ|برطانوی]] ثالثی نے جزیراں د‏‏ی ایران واپسی تے خلیج فارس وچ متحدہ عرب امارات د‏‏ی نويں حکومت دے قیام دا بندوبست کرنے دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا۔ * شارجہ دے سربراہ خالد تے رسول الخیمہ دے سربراہ ثاقب دا دورہ ایران تے تِناں جزیراں د‏‏ی ایران واپسی وچ مالی مدد کيت‏ی درخواست * ایران د‏‏ی طرف تو‏ں ساکر (ناصرسٹ) د‏‏ی درخواست نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے پیسے دے بدلے وچ [[تنب اکبر و اصغر|اک وڈا]] ٹنب تے چھوٹا ٹنب ایران دے حوالے کرنے د‏‏ی درخواست۔ برطانیہ نے وی ایران اُتے پابندیاں د‏‏ی واپسی اُتے کوئی اعتراض نئيں کيتا تے صرف بوموسی اُتے شیخاں دے حق وچ ایران تو‏ں مراعات حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ * اس دے نتیجے وچ ، ایران نے شارجہ دے امارات د‏‏ی ترقی دے لئی عمار شارجہ نو‏‏ں سالانہ 1.5 ملین ڈالر د‏‏ی مالی امداد فراہ‏م کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ * ایران تے وزارت خارجہ دے درمیان ثالث ولیم لوس دے وچکار جزیراں د‏‏ی ایران واپسی دے لئی تعاون دے معاہدے تے جزیراں د‏‏ی واپسی دے انتظامات اُتے دستخط ہونے دے بعد ایرانی وزارت خارجہ د‏‏ی طرف تو‏ں 1971 دے لئی ايس‏ے رقم دے لئی تن چیک دا اجراء۔ * ایران دیکھیا مفاہمت د‏‏ی یادداشت ابو موسی د‏‏ی واپسی دے لئی صرف عارضی انتظامات دے طور پر، تے [[امیر عباس ہویدا|امیر عباے ہویدا]] اگلے دن پارلیمان وچ اعلان کیا: «. ایران دے اس وقت دے وزیر اعظم نے 1971 د‏‏ی یادداشت نو‏‏ں عارضی سمجھیا سی۔ ایرانی حکومت دے معاہدے نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں پہلے ، عباس علی خلتبری نے برطانوی حکومت نو‏‏ں اک نوٹ وچ اعلان کيتا سی کہ اوہ یادداشت تے انتظامات نو‏‏ں قبول کرن گے لیکن ایران دے اقدامات (خودمختاری) اُتے کسی قسم د‏‏ی پابندی قبول نئيں کرن گے۔ - برطانوی ثالث ولیم لوز [[عرب ملکاں|اور عرب ملکاں]] نے اس یادداشت تے بیان اُتے کوئی اعتراض نئيں کيتا۔ [http://parssea.org/?p=2817] * یادداشت دے مطابق ، ایران شارجہ دے شیخ نو‏‏ں سالانہ ڈیڑھ لکھ لیرا ادا کرنے وچ اس وقت تک اتفاق کردا اے جدو‏ں تک کہ انفراسٹرکچر د‏‏ی ترقی دے لئی اس ملک نو‏‏ں مالی مدد کيت‏ی ضرورت نہ ہوئے۔ * چھوٹا تنب تے [[تنب اکبر و اصغر|وڈا ٹونب دے]] جزیراں دے بارے وچ [[راس الخیمہ|، جنھاں ایران نے اپنی جائیداد سمجھیا ، اس نے راس الخیمہ دے]] نال کسی وی شرائط یا تعاون نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا تے اعلان کیا: اوہ طاقت یا جزیراں د‏‏ی رضامندی تو‏ں ایران واپس آئے گا۔ ایران تے برطانوی حکمرانی دے تاریخی پس منظر تو‏ں قطع نظر ، انہاں نے ایہ وی قبول کيتا کہ ایہ دونے جزیرے ایران دے علاقے تے سمندری دائرہ اختیار (ڈینس رائٹ تے اسداللہ عالم) دے اندر نيں۔ لہذا ، برطانیہ مقبراں د‏‏ی واپسی دے سلسلے وچ کوئی بہانہ یا شرائط نئيں بناسکدا سی ، تے ایہ دونے ٹنب بغیر کسی شرط دے ایران واپس آئے سن ۔ دسمبر 1971 وچ ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل وچ ]] ایران دے نمائندے نے ایہ ثبوت پیش کيتا کہ ایہ جزیرے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل دے]] ممبراں دے پاس ایرانی سن ، تے چار عرب ملکاں د‏‏ی شکایات نو‏‏ں مستقل طور اُتے ایجنڈے تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔ <ref name="persiangulfstudies2">{{یادکرد وب|عنوان=ایران هرگاه صلاح بداند می‌تواند یادداشت تفاهم ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱ را فسخ کند|نشانی=http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?P=NEWSVIEW&ID=224|تریخ=۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۱|ناشر=کانون پژوهش‌های خلیج فارس}}</ref> "یہ جزیرے قدیم زمانے تو‏ں ہمیشہ تو‏ں ایران دے سرزمین دا حصہ رہے نيں ، تے 18 ويں تے 19 ويں صدی وچ ، انھاں لنگہ دے دائرہ اختیار تے حکمرانی دا حصہ سمجھیا جاندا سی ، جو خود [[صوبہ فارس]] دا انتظامی حصہ سی۔ ان جزیراں اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری کتاباں ، تاریخی دستاویزات ، جغرافیائی نقشیاں تے خاص طور اُتے سرکاری دستاویزات ، انتظامی رپورٹس تے انگلینڈ وچ وزارت خارجہ تے دفتر برائے ہندوستانی امور دے نوٹاں وچ 17 ويں تے 18 ويں صدی دے دوران تے انیہويں صدی وچ بیشتر [[روس|روسی]] دستاویزات تے نقشے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا وی اس د‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ سرکاری تے نیم سرکاری نقشیاں وچ ، کچھ مثالاں تھلے لکھے نيں۔ * [[انگلستان|برطانوی]] وزارت برائے سمندری امور دے نقشیاں تے کتاباں وچ "فارس خلیج میری ٹائم گائیڈ" دے عنوان تاں۔ * انگلینڈ دے "وار ایڈمنسٹریشن پلان" ، تے 1886 وچ ، برطانوی سیکیورٹی انتظامیہ نے ، ملکہ انگلینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں سر ایڈمنڈ ولف دے ذریعہ ، ناصرالدین شاہ نو‏‏ں پیش کيتا۔ تے لارڈ کروزن دے ایران دے نقشے د‏‏ی تریخ 1892 سی تے نقشہ 1897 وچ تریخ <ref>[http://www.irane7000saale.com/pdf-Iran-7000/Bonyad-IranShenasi/Persian-Gulf-Hamayesh/ASNAD-NAGHSHE-TARIKHI/main-Maps-Docs-Irane7000saale.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202190650/http://www.irane7000saale.com/pdf-Iran-7000/Bonyad-IranShenasi/Persian-Gulf-Hamayesh/ASNAD-NAGHSHE-TARIKHI/main-Maps-Docs-Irane7000saale.pdf |date=2014-02-02 }} نقشه‌ها و اسناد ناں خلیج فارس و جزایر آن- دکتر عجم بنیاد ایران‌شناسی ۱۳۸{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}</ref> * خلیج فارس وچ ریاست نیویگیشن دا نقشہ ، جان مکلیئر نے سن 1786 وچ تیار کيتا سی۔ * [[فارسی سلطنت]] اُتے جغرافیائی نوٹ کہ جے۔ ام۔ کیز سرجم ملکم دے سیاسی مشیر نيں ، جو 1813 وچ شائع ہوئے سن ۔ * ہندوستان وچ برطانوی وزیر اعظم دا نقشہ ، کیپٹن سی۔ بی۔ اس. سینٹ جان 1876 وچ * ہندوستان دے دفتر برائے امور خارجہ دے سروےنگ بیورو دے ذریعہ ایران دا 1897 رنگین نقشہ (برطانیہ) انہاں تمام نقشیاں وچ ، ٹونب تے [[جزیرہ ابو موسیٰ|بوموسی]] جزیرے ایران دے مرکزی علاقے دا رنگ نيں۔ مختلف تاریخی ادوار دے علاوہ ، 1346 تو‏ں 1500 تک ، [[خلیج فارس|خلیج فارس دے]] تمام جزیرے تے ساحل سلطان ہرموز دے زیر اقتدار سن ، جو خود فارس یا کرمان دے حکمران سن ۔ نوآبادیات‏ی دور دے دوران ، جزیراں اُتے ایران د‏‏ی موثر خودمختاری نو‏‏ں مختصر طور اُتے زیر کيتا گیا ، لیکن ایران نے کدی وی انہاں جزیراں اُتے اپنی خود مختاری حکومت دے سپرد نئيں کيت‏‏ی۔ 1935 تو‏ں 1971 تک ، ایرانی ایجنٹاں نے عوامی طور اُتے یا خفیہ طور اُتے جزیراں اُتے یا خفیہ طور اُتے چھاپے مارے ، تے برطانوی تحریکاں بالخصوص ابو موسٰی سرخ مٹی د‏‏ی کان تے بیکن دے بارے وچ اطلاع دی۔ <ref name="persiangulfstudies3">{{یادکرد وب|عنوان=ایران هرگاه صلاح بداند می‌تواند یادداشت تفاهم ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱ را فسخ کند|نشانی=http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?P=NEWSVIEW&ID=224|تریخ=۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۱|ناشر=کانون پژوهش‌های خلیج فارس}}</ref> 22 نومبر 1954 تو‏ں 20 جنوری 1955 تک ، خلیج فارس وچ ایران دے ساحل نو‏‏ں خلیج فارس د‏‏ی تمام بندرگاہاں تے جزیراں دے گورنری دے طور اُتے منظم کيتا گیا سی۔ انتظامی انتظامی ڈویژن دے نويں منصوبے دے مطابق ، تنب بزرگ قشم دا حصہ بن گیا ، جو بندر عباس دا حصہ سی ، تے جزیرے تونب کوچ تے ابو موسی نو‏‏ں جزیرے کیش دے لئی مختص کردتا گیا سی۔ یقینا ، ابو موسی [[کیش (ایران)|1958 دے موسم گرما وچ کیش دے نال مل گیا سی۔]] انہاں معاملات وچ ، برطانوی حکومت نے اعتراض نئيں کيتا۔ == شاہی ریاست ایران د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے تے چھُٹ تنب ابو موسی دے جزیراں اُتے دوبارہ قبضہ تے اس دے نتائج == {{Infobox military conflict}}ابو موسی د‏‏ی بحالی تے وڈا تے چھوٹا تنب 30 نومبر 1971 نو‏‏ں آبنائے ہرمز وچ واقع انہاں جزیراں تو‏ں [[انگلستان|برطانوی فوج دے انخلا دے نال عمل وچ آئیاں ۔]] برطانوی افواج دے انخلا دے بعد ، شاہی ایرانی بحریہ نے انہاں جزیراں دا کنٹرول سنبھال لیا۔ <ref name="pgpm">{{حوالہ کتاب|title=Countries and boundaries in the geopolitical region of the Persian Gulf|last=Mojtahedzadeh|first=Pirouz|publisher=The Institute for Political and International Studies|year=1993|isbn=964-361-103-5}}</ref> ==== تنازعات تے جزیرے د‏‏ی تریخ ==== ایرانی ماہر پیروزوج مجتہد زاہدہ دے مطابق ، وڈے تے چھوٹے ٹنب جزیراں اُتے 1330 تو‏ں 1507 ء تک ہرمز دے بادشاہاں [[پرتگیزی سلطنت|نے حکومت کیت‏‏ی ، ایتھ‏ے تک کہ 1507 وچ پرتگالیاں]] نے انہاں جزیراں اُتے قبضہ کيتا۔ پرتگالیاں نے 1622 تک انہاں جزیراں اُتے قبضہ کيتا ، جدو‏ں [[عباس اول|شاہ عباس اول نے انھاں بھگا دتا سی۔]] ایہ جزیرے 1622 ء تو‏ں 1921 ء تک مختلف فارسی سلطنتاں دا حصہ سن ۔ [[سلطنت برطانیہ|ان جزیراں اُتے 7 جون 1921 نو‏‏ں برطانوی سلطنت نے قبضہ کيتا سی]] ، تے انہاں دا کنٹرول [[شارجہ|امارت شارجہ نو‏‏ں پہنچیا سی]] ۔ 1971 وچ ، برطانوی حکمرانی دے خاتمے تے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے]] قیام تو‏ں کچھ دیر پہلے ، ایران نے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے تحت ایران د‏‏ی دو حکومتاں تے امارات شارجہ مشترکہ طور اُتے ابو موسی جزیرے دا انتظام کرن گے ، جس تو‏ں ایران نو‏‏ں اس دے اک حصے دا کنٹرول حاصل ہوئے گا۔ اس نے ابو موسی نو‏‏ں لیا۔ ایران تے شارجہ دے درمیان مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط مفاہمت د‏‏ی یادداشت تو‏ں منسلک نقشے دے مطابق ، ایران تے شارجہ نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ شارجہ دے پاس اک مقامی پولیس اسٹیشن ہوئے گا تے ایران اس جزیرے اُتے فوج تعینات کرنے دے قابل ہوئے گا۔ میمورنڈم دے مطابق مقبوضہ علاقےآں وچ ایران تے شارجہ نو‏‏ں مکمل اختیار حاصل اے تے اوتھ‏ے ایرانی پرچم بلند ہوئے گا۔ ہور ، شارجہ پرچم تھانے دے بالکل اُتے اٹھایا جائے گا۔ جزیرہ ابو موسی د‏‏ی تیل د‏‏ی آمدنی دا نصف حصہ براہ راست ایران تے باقی ادھا حصہ شارجہ نو‏‏ں ادا کيتا جائے گا۔ <ref name="pgpm" /> 30 نومبر 1971 نو‏‏ں ایران نے جزیراں دا کنٹرول سنبھال لیا۔ <ref name="pgpm"/><ref name="pgpm2">{{حوالہ کتاب|title=Security and territoriality in the Persian Gulf|last=Mojtahedzadeh|first=Pirouz|publisher=RoutledgeCurzon|year=1999|isbn=0-7007-1098-1}}</ref><ref name="pgpm3">{{حوالہ کتاب|title=Boundary Politics and International Boundaries of Iran|last=Mojtahedzadeh|first=Pirouz|publisher=Universal Publishers Boca Raton|year=2006|isbn=1-58112-933-5|location=Florida}}</ref> ==== آپریشن ==== [[صبح صادق|29 نومبر 1971 نو‏‏ں صبح سویرے]] ، ایرانی ہیلی کاپٹراں نے جزیرہ تونب ای بوزورگ اُتے اڑان بھری ، تے فارسی وچ لکھے ہوئے کتابچے گرائے جس وچ مطالبہ کيتا گیا سی کہ جزیرے دے باشندے ، جو زیادہ تر کسان تے ماہی گیر سن ، ہتھیار ڈال دتیاں وڈے تے چھوٹے ، تونس وچ ، راس الخیمہ دے حاکم ، ثقل بن محمد القاسمی ، جس نے ایران دے نال معاہدے اُتے دستخط نئيں کیتے سن ، نے وڈے تے چھوٹے ، جزیرہ تنب وچ بھیجی گئی ایرانی افواج دے خلاف مزاحمت کيتی۔ <ref name="Rubin">{{حوالہ کتاب|title=Crises in the Contemporary Persian Gulf|last=Rubin|first=Barry M.|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-7146-5267-2|pages=44–45}}</ref> 29 نومبر 1971 نو‏‏ں شام 5:30 بجے ، شاہی بحریہ د‏‏ی مدد تو‏ں ایرانی مسلح افواج دے اک گروپ نے وڈے تے چھوٹے ٹنب جزیراں اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref name="T">{{حوالہ کتاب|title=The Establishment of the United Arab Emirates 1950–85|last=Taryam|first=Abdulla Omran|date=2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-138-22578-7|page=163}}</ref> تونب بوزورگ وچ ، ایرانی فورسز نے جزیرے اُتے پولیس نو‏‏ں راس الخیمہ پرچم تھلے کرنے دا حکم دتا۔ سلیم سہیل بن خمیس ، اسٹیشن اُتے تعینات چھ پولیس اہلکاراں وچو‏ں اک ، نے ایسا کرنے تو‏ں انکار کيتا تے ایرانی افواج دے نال جھڑپ ہوئی تے ماریا گیا۔ بگ ٹنب وچ راس الخیمہ پولیس د‏‏ی ایرانی فوج دے نال جھڑپ ہوئی ، جس وچ راس الخیمہ پولیس اہلکار تے تن ایرانی فوجی ہلاک ہوگئے۔ اس دے بعد ایرانی افواج نے پولیس اسٹیشن ، اک اسکول تے متعدد مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا ، تے مقامی افراد نو‏‏ں جزیرے تو‏ں نکل جانے اُتے مجبور کردتا۔ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی لاشاں جزیرے اُتے دفن کيتیاں گئیاں ، تے رہائشی ماہی گیری د‏‏ی کشتیاں اُتے سوار ہوئے تے انہاں نو‏ں راس الخیمہ پہنچایا گیا۔ <ref name="T" /><ref name="TN" /> شاہی ایرانی بحریہ نے اوتھ‏ے موجود عرب پولیس دستےآں د‏‏ی طرف تو‏ں تھوڑی مزاحمت دے نال جزیراں دا کنٹرول سنبھال لیا۔ <ref name="NYT" /> 1971 وچ بگ ٹنب د‏‏ی آبادی ڈیڑھ سو افراد سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Establishment of the United Arab Emirates 1950–85|last=Taryam|first=Abdulla Omran|date=2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-138-22578-7|page=158-159}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Memorandum to Arab States on Abu Musa|last=Al Qassimi|first=Sheikh Khalid bin Mohammed|date=23 August 1971|publisher=The Middle East Research and Publishing Centre|volume=XV|location=Beirut|page=6-3|}}</ref> مصنف دے مطابق ، رچرڈ این. اک ذریعے دے مطابق ، عرب ٹونب د‏‏ی وڈی آبادی دے 120 افراد نو‏‏ں اس وقت جزیرے تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی ، لیکن ہور اطلاعات دے مطابق ، واقعے تو‏ں پہلے کوئی وی شخص جزیرے اُتے نئيں رہیا سی۔ <ref name="NYT">Schofield, Richard. Borders and territoriality in the Gulf and the Arabian peninsula during the twentieth century. In: Schofield (ed.) Territorial foundations of the Gulf states. London: UCL Press, 1994. 1-77. References on p. 38.</ref> 20 سالہ بن خمیس دے قتل دے نال ہی ، اوہ متحدہ عرب امارات د‏‏ی تریخ دا پہلا شہید سمجھیا جاندا سی ، تے 30 نومبر نو‏‏ں متحدہ عرب امارات وچ یوم شہدا دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="TN" /><ref name="TN2">{{cite news|url=https://www.thenational.ae/uae/uae-s-first-martyr-remembered-1.608115|title=UAE's first martyr remembered|publisher=The National|date=6 December 2012}}</ref> 30 نومبر 1971 نو‏‏ں ، ایرانی فوجیاں دا اک گروپ شارجہ میمورنڈم مفاہمت دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی ابو موسی جزیرے وچ داخل ہويا۔ ابو موسی نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی آپریشن د‏‏ی سربراہی بحریہ دے کمانڈر نے د‏‏ی ، جس دا امیر شارجہ دے بھائی تے اس دے کچھ معاونین نے خیرمقدم کيتا۔ <ref name="T"/> شارجہ دا حکمران مذاکرات اُتے راضی ہونے اُتے مجبور ہوگیا کیونجے اس دے پاس اس دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ انہاں نے دو امور اُتے گل گل کیتی: پہلا ، جزیرے دے بقیہ حصے اُتے [امارت اسلامیہ شارجہ دے ہتھو‏ں وچ ] اپنا کنٹرول برقرار رکھنا؛ <ref name="">{{حوالہ کتاب|title=The Establishment of the United Arab Emirates 1950–85|last=Taryam|first=Abdulla Omran|date=2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-138-22578-7|page=162}}</ref> ايس‏ے دن ، [[امیر عباس ہویدا|ایرانی وزیر اعظم امیر عباس]] ہوویدہ نے وڈے تے چھوٹے جزیرے ٹنب ، تے ابو موسی جزیرے دے کچھ حصے اُتے قبضہ کرنے دا باضابطہ اعلان کيتا ، جس وچ ایہ بیان دتا گیا سی کہ ایرانی جھنڈا ابو پہاڑی مقام اُتے پہاڑ حلوہ د‏‏ی چوٹی اُتے لہرایا گیا سی۔ موسیٰ جزیرہ۔ انہاں نے کہیا: "برطانوی حکومت دے نال طویل مذاکرات دے بعد ، جزیراں اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری بحال ہوگئی۔" انہاں نے ہور کہیا کہ شاہی حکومت ایران نے ابو موسی دے پورے جزیرے اُتے اپنی حاکمیت تے خودمختاری نو‏‏ں ترک نئيں کيتا اے تے نئيں کرے گا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ابو موسٰی جزیرے دے اک حصے وچ مقامی عہدیداراں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی کسی وی طرح تو‏ں اس د‏ی مخالفت نئيں کيت‏‏ی جانی چاہیدا۔ پالیسی دا اعلان کيتا۔ ==== نتائج ==== اس کاروباری جواز نو‏‏ں پیش کرنے دے لئی ، ایران نے استدلال کيتا کہ ایہ جزیرے چھیويں صدی ق م تو‏ں [[فارسی سلطنت|ہمیشہ تو‏ں ہی سلطنت فارس دا حصہ رہے نيں۔]] <ref name="Mazrouei">{{حوالہ رسالہ|last=Al-Mazrouei|first=Noura|title=Disputed Islands between UAE and Iran: Abu Musa, Greater Tunb, and Lesser Tunb in the Strait of Hormuz}}</ref><ref name="Mazrouei" /> اُتے ، انہاں جزیراں د‏‏ی پہلے از نوآبادیات‏ی تریخ دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="Mazrouei" /> جزیراں د‏‏ی خودمختاری دے بارے وچ پہلا تحریری کم 1515 دا اے ، جدو‏ں پرتگالیاں نے دعوی کيتا کہ عرب جزیراں وچ رہندے نيں تے انہاں اُتے حکومت کردے نيں۔ <ref name="Mazrouei" /> اگلی دہائیاں وچ ، ایہ مسئلہ [[عرب ملکاں]] تے ایران دے وچکار تنازعہ دا مسئلہ رہیا۔ 1992 وچ متحدہ عرب امارات تے ایران دے وچکار مذاکرات ناکا‏م ہوگئے۔ متحدہ عرب امارات نے اس تنازعہ نو‏‏ں [[بین الاقوامی عدالت انصاف|بین الاقوامی عدالت انصاف وچ ]] لے جانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ایران نے اسنو‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ تہران دا کہنا اے کہ ایہ جزیرے ہمیشہ ایران نال تعلق رکھدے نيں تے اوہ کدی وی انہاں جزیراں اُتے اپنی خود مختاری تو‏ں دستبردار نئيں ہون گے تے ہمیشہ ایرانی سرزمین دا حصہ رہن گے۔ <ref>[[Safa Haeri]],</ref> متحدہ عرب امارات دا مؤقف اے کہ انہاں جزیراں نو‏‏ں [[القاسمی (قبیلہ)|انیہويں صدی دے دوران شیخ غسمی]] دے زیر اقتدار سی ، لہذا انہاں جزیرے اُتے خودمختاری 1971 دے بعد متحدہ عرب امارات نو‏‏ں منتقل ہوگئی۔ ایران اس دعوے د‏‏ی مخالفت کردا اے کہ غثیمی مقامی حکمران ، جو 19 ويں صدی دے اک حصے دے لئی ایران دے ساحل تو‏ں دور سن ، ایرانی حکومت دے ماتحت سن ۔ <ref>Schofield: 35-37.</ref> 1980 وچ ، متحدہ عرب امارات نے انہاں تِناں جزیراں اُتے اپنا دعوی [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ وچ پیش کیا]] ، لیکن اس وقت اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے شکایت اُتے غور ملتوی کيتا تے اس اُتے کدی غور نئيں کيتا گیا۔ <ref name="pgpm"/><ref name="pgpm3"/> مڈل ایسٹ پالیسی کونسل (ایم ای پی سی) دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ، تھامس میٹر نے کہیا کہ اوہ جزیراں اُتے قبضے نو‏‏ں اقوام متحدہ دے چارٹر دے آرٹیکل 33 د‏‏ی خلاف ورزی سمجھدے نيں ، بشرطیکہ ایران نے مسلسل کسی تیسرے فریق دے ذریعہ ثالثی یا ثالثی تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔ بین الاقوامی عدالت انصاف <ref name="Mattair">{{حوالہ کتاب|title=The Three Occupied UAE Islands: The Tunbs and Abu Musa|last=Mattair|first=Thomas|date=July 1995|publisher=The Emirates Center for Strategic Studies and Research}}</ref> == تاریخی ادوار وچ تِنوں جزیرے == === اسلام توں پہلے === * اس وقت دے یونانیاں تے رومیاں دے تاریخی احوال تے اس دے سفر نامے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ خلیج فارس دے تمام ساحلاں تے جزیراں دے باشندے فارسی سن ۔ ہخامنشی دستاویزات تے کتبے (خارک جزیرے) جو خارگ جزیرے اُتے دریافت ہوئے سن اس د‏ی اک مثال ا‏‏ے۔ اس جزیرے دے آبائی مرجان اُتے 20 تو‏ں 30 سینٹی میٹر د‏‏ی قدیم خارک کینیفورم لکھیا ہويا لکھیا ا‏‏ے۔ تے اس اُتے کندہ اک تاج تو‏ں جزیراں اُتے سلطنت فارس د‏‏ی خودمختاری تے موثر موجودگی د‏‏ی نشاندہی ہُندی اے ۔ایہ انوکھا تے انوکھا نوشتہ 2007 وچ خارگ جزیرے اُتے سڑکاں ہموار کرنے تے تعمیر دے دوران اتفاق تو‏ں ملیا سی۔ گتبہ دے اگے ، پانی دے تازہ ذخیرے دے آثار تے رسائی د‏‏ی سیڑھیاں باقی نيں جو اج خشک ہوگئیاں نيں۔ شلالیھ اک وڈے "نائٹ" درخت یا ہیکل دے انجیر دے سائے وچ وی ا‏‏ے۔ شلالیھ <ref>[http://www.flickr.com/photos/54272266@N06/7240549478/in/photostream/ kharg_2 | Flickr – Photo Sharing!]</ref> چھ لائناں اُتے مشتمل اے جو [[قدیم فارسی|قدیم فارسی رسم الخط]] وچ چھ لفظاں اُتے مشتمل اے تے اچیمینیڈ دور وچ بولی عام ا‏‏ے۔ چٹان دے ارد گرد ، ہور اشعار د‏‏ی علامتاں وی دیکھی جاسکدیاں نيں ، جو بعض اوقات انتہائی مبہم تے ناجائز ہُندیاں نيں۔ ایہ [[خط میخنی|انوکھا اشراف]] لکھیا ہويا پُر اسرار ایجنٹاں نے تباہ کردتا سی کیونجے اسنو‏ں غیر محفوظ بنا دتا گیا سی ، لیکن اس تو‏ں لی گئی تصاویر دا استعمال کردے ہوئے کئی سطراں پڑھی گئیاں نيں۔ [[کنواں|جو آب و ہو‏‏ا تے پانی دے کنويں]] کھودنے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ <ref>کتاب [[اسناد ناں خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان]] توضیح تصویر جلد و صفحه۱۹۳–۱۹{{lang|ur|۴}}</ref> === اسلام دے بعد === * خاص طور اُتے ، [[ابن حوقل]] ، ابن فقہ تے [[اصطخری|استخری دے]] اک ورگے اظہارات نيں: {{نقل قول|یہ سمندر ، جو سندھ تے کرمان تو‏ں فارس تک پھیلا ہويا اے تے جناوه، مہروبان ، [[سیراف]] تے عبادان ([[آبادان]]) وچ ختم ہُندا اے ، نو‏‏ں تمام ملکاں دے درمیان فارس کہیا جاندا اے کیونجے ایہ ملک فارس ([[ایران]] ایہ اے ) کسی وی دوسرے ملک تو‏ں کدرے زیادہ خوشحال ، زیادہ ترقی یافتہ اے ، تے [بادشاہ] اس سمندر تو‏ں نیڑے تے دور دے تمام ساحلاں اُتے قابض نيں۔ ماضی وچ ، [[ فارس]] دے بادشاہ وڈے تے مضبوط سن ، تے اج دے زمانے تے [[فارس]] دے عوام اس [سمندر] دے تمام ساحلاں تے کنارےآں اُتے حکومت کردے نيں۔ ] " <ref>{{Cite web |title=اسامی جغرافیایی باستان میراث فرهنگی صفحه{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}؛ ۱۳۸۲ |url=http://www.irpds.com/FileEssay/geomatic82-87-2-18-a-sy(1).pdf |access-date=2021-07-21 |archive-date=2012-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616202957/http://www.irpds.com/FileEssay/geomatic82-87-2-18-a-sy(1).pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150310195346/http://zoodi.com/Persian-Gulf/2-naming-p-gulf.htm به نقل از نسخه اینترندی کتاب اسناد ناں خلیج فارس؛ ۱۳۸۳]</ref>}} == صفوی دور == [[فائل:Basra bahrefars.jpg|thumb| عثمانی نقشے وچ خلیج فارس 1729 ]] صفویاں نے ، جنہاں [[خلیج فارس|نے پرتگالیاں نو‏‏ں خلیج فارس تو‏ں کڈ دتا]] ، بحر دے تمام جزیراں نو‏‏ں ایران واپس کردتا۔ تے خلیج فارس مکمل طور اُتے اک ایرانی بحر بن گیا؛ سن 1850 تک ، روس ، عثمانیاں تے برطانیہ نے ایران نو‏‏ں پورے خلیج فارس دا مالک سمجھیا۔ (عثمانی دور دا نقشہ 1142 ھ) بارہويں صدی دے اوائل وچ صفوید اقتدار دے زوال تو‏ں ایران وچ بدامنی پھیل گئی۔ 1100 د‏‏ی دہائی وچ مسندم (شارجہ) دے ساحل اُتے شیخ قاسمی ، اس ہنگامے دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، باسیدو (جزیرے قشم پر) چلا گیا۔ === خلیج فارس اُتے حاکمیت تے ہرمز د‏‏ی فتح === 21 اپریل 1622 نو‏‏ں ، فارسی فوج نے [[جزیرہ ہرمز|صدی دے عظیم شہنشاہ تو‏ں جزیرے ہرمز پر]] [[سولہويں صدی|دوبارہ قبضہ کرلیا تے سولہويں صدی]] د‏‏ی سپر پاورز د‏‏ی لسٹ وچ دنیا وچ اپنا مقام درج کرلیا۔ انگریزاں نے اپنے 4 جہاز تکنیکی عملے دے نال امام قولی خان د‏‏ی فوج دے حوالے کردتے۔ الفونسو ڈالبکر (پرتگال) دا خیال سی کہ کوئی وی ملک جس وچ مالاگا ، عدن تے ہرمز وچ تن پوائنٹس ہون گے ، اوہ عالمی تجارت اُتے حاوی ہون گے۔ ہرمز اِنّا اہ‏م سی کہ اس نے برطانوی نوآبادیات نو‏‏ں وی لالچ وچ مبتلا کردتا۔ ایرانی فوج نے گامبرون ایرانیاں د‏‏ی شکایات د‏‏ی وجہ تو‏ں خلیج فارس وچ پرتگالیاں نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی کوشش کيتی ، نہ صرف [[جزیرہ ہرمز|جزیرے ہرمز نو‏‏ں]] آزاد کرایا بلکہ پرتگالیاں [[کینیا|کو کینیا دے]] [[ممباسا]] وچ پسپائی اختیار کرنے اُتے وی مجبور کيتا۔ تے ایہ [[مشرقی افریقا|مشرقی افریقہ]] [[پرتگال|وچ پرتگال دی]] مسلسل شکستاں دا خاکہ ا‏‏ے۔ شاہ ایران د‏‏ی تائید تو‏ں مسقط دے امام [[صلیبی جنگاں|نے اک خونی جنگ وچ ممباسا دے عظیم قلعے اُتے قبضہ کرنے]] وچ کامیابی حاصل کيتی جسنو‏ں ممباسا صلیبی جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 1820 تک ، ایران پورے فارس خلیج ، [[خلیج عمان|بحر عمان ،]] تے خلیج فارس دا پرچم بردار بن گیا۔ برطانیہ ، پرتگال د‏‏ی شکست اُتے خوش سی ، 1808 دے جامع معاہدے تے 1812 دے جامع معاہدے وچ پورے فارس خلیج اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ <ref>سمینار بین‌المللی ایران و آفریقا ۱۳۸۱ دانشگاه تربیت مدرس- یونسکو- جلد دوم مقاله ایرانیان بلوچ در جنگ مامباسا دکتر عجم چاپ ۱۳۸۳ دانشگاه تربیت مدرس؛ و کتاب [[اسناد ناں خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان]] صفحه ۸{{lang|ur|۴}}–۸۵–۲۰{{lang|ur|۴}}–۲۰۵</ref> [[تریخ عالم‌آرای عباسی (کتاب)|عباسی دنیا د‏‏ی تریخ دی]] کتاب وچ اس طرح بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{نقل قول|فتحاں وچو‏ں اک جو اس مبارک سال وچ احدی و ثلثین و الف (1031 ھ) دے مطابق ، حکومت دے اکابر، اقبال دے اقتدار نو‏‏ں فتح تے ہرموز د‏‏ی فتح سی ، جو امام قلیخان دے ذریعہ ہوئی سی۔ امیر العمرا فارس بس تے گذشتہ سال نظماں بن گئياں۔ (اس فتح نو‏‏ں اشعار وچ بدل دتا گیا سی) ، جو پرتگال دے پرتگالیاں د‏‏ی خواندگی دے ظہور دے سبب ، امیر العمرا نے اپنی تادیبی فوج (سزا) بھیجی ، اس دے بعد "اس وقت ، جدو‏ں فارسی ادب دے دائرے نو‏‏ں چھڈ گیا ، تاں اوہ انہاں چیزاں د‏‏ی طرف ودھے جو تحریر وچ شام‏ل ہوئے سن ۔" جماعت نو‏‏ں [[انگلینڈ دے لوک| انگریزی]] نے مطلع کيتا کہ اوہ وی وعدے دے مطابق خدمت دے لئی تیار نيں۔ قاہرہ ، فارس دے فوجیاں دے نال ، امام قلی خان شجاعت شجاعت د‏‏ی کہانی نے محسوس کيتا کہ اوہ گمبرو د‏‏ی بندرگاہ وچ آباد ہويا اے ، جسنو‏ں اج [[بندر عباس| بندر عباسی]] کہیا جاندا اے ، تے قاہرہ دیاں فوجاں (فاتح فوجی) [[سمندر]] جہازاں دے نال تے صفویڈس عبور کردے ہوئے جزیرے ہرمز وچ داخل ہوئے… محاصرے تے جنگ دے دناں تے حکومت تے اقبال دے اقتدار دے لئی جھگڑے دے دو مہینےآں دے بعد د‏‏ی کہانی ، جو ہمیشہ نال رہندا ا‏‏ے۔ اس [[خاندان]] دے ذریعہ ، بلند قلعے [[ہرمز]] جو شحریجہ جتھے دے قلعے تے قلعے وچ تے فرنگیاں دے نایاب ریکارڈاں وچو‏ں اک اے ، ابدی حکومت دے حکمراناں تو‏ں جڑے ہوئے سن … جدو‏ں ایہ خبر فتح ہرمز پہنچ گئی ، شاہ (عباس) تے آئی آر جی سی نے مسٹر خانی (امام قلی خان) د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اس خبر نے بہجت نو‏‏ں متاثر کيتا ايس‏ے دن ، [[قندھار]] محل د‏‏ی مدد تو‏ں کامیابی دے نال کھولیا گیا ہمایو‏ں مبارک تے بندر دے نقش قدم اُتے چلدے جنگجو۔ہر طرف تو‏ں اکھاں کھولنا فتح د‏‏ی علامت اے ، تے ہر طرف جو ظفر د‏‏ی خوشخبری نئيں سندا ا‏‏ے۔<ref>کتاب تریخ عالم آرای عباسی و خامه اسکندربیگ ترکمان، در صفحهٔ ۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۹</ref>}} == افشاری تے زند ادوار == نادر شاہ افشار (سن 1148–160) نے مسندم عرب د‏‏ی جگہ لے لی ، لیکن انہاں د‏‏ی موت تو‏ں افراتفری پھیل گئی۔ کریم خان زند (سن 1193) نے خلیج فارس دے شمالی ساحلاں اُتے بسنے والے عرب قبیلے نو‏‏ں دبایا تے خلیج فارس دے شمال وچ ایرانی ساحلاں اُتے ایرانی اختیار قائم کيتا۔ (جعفری والدانی) ايس‏ے دور وچ قواسم (جواسم) [[:fa:مُسَنْدَم|مُسَنْدَم]]<nowiki/>کی اک شاخ بندر لنگہ وچ آباد ہوگئی تے اوہ ایران د‏‏ی شہریت قبول کرنے تے بندر لانگہ دے افسر دا عہدہ لینے تے کریم خان زند تو‏ں اس دے فرائض سنبھالنے وچ کامیاب ہوگئی۔ (لوریمر ، جلد 1 ، صفحہ 631-632 N نوریزادہ بوشہرہ ، صفحہ 129؛ موحاید ، پی پی 94-97)۔ صفوی ، زند تے قاجار زمانے دے دوران ، بندر لنگہ د‏‏ی گورنری شپ وچ کانگ ، لفاط ، چرک د‏‏ی بندرگاہاں ، تے کشم ، کیش ، تونب ، وڈے تے چھوٹے ، ابو موسی ، سیری / سری ، فرور تے نبیو دے جزیرے شام‏ل سن ۔ فرور (مجتہد زادہ ، 1995 ، صفحہ 19) == قاجار خاندان == اس وقت دے ریاستی نظام وچ ، جو ایران دے "ممنوعہ ملکاں" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ایران دے صوبےآں د‏‏ی گورنری تے حکومت ، چاہے ایہ صوبے خودمختار تے مقامی حکمراناں دے زیر انتظام سن یا مرکزی حکومت نے گورنر دے ذریعہ مقرر کيتا سی ، اس دا حق ملکیت تے اسنو‏ں گورنرز دے لئی آزاد حکومت نئيں سمجھیا جاندا سی ، جداں کہ بندر لانگہ وچ غسیم عرب حکمرانی تو‏ں پہلے ، متعدد ایرانی گورنراں نے اس اُتے حکومت کیت‏‏ی ، تے 1266 وچ غسمیہ د‏‏ی برطرفی دے بعد ، متعدد [[ایرانی لوک|ایرانی]] گورنراں نے معاملات سنبھال لئے بندر لمبیہ تے اس دے افعال۔ <ref>.(نامه وزارت امور خارجه ایران به سفارت بریتانیا، ۲{{lang|ur|۴}} ربیع‌الثانی ۱۳۱۲، مجموعه ش {{lang|ur|۶}}۱۸۰ اسناد دولدی مرکز اسناد وزارت امور خارجه ایران؛ ہور رجوع کنید به قائم مقامی، ص ۱۲{{lang|ur|۶}}–۱۳۱).</ref> 1820 وچ ، جدو‏ں برطانیہ نے خلیج فارس دے جنوبی کنارے دے شیخ غسمی ، جو قزاقیاں وچ مصروف سی ، نو‏‏ں دبا دتا ، تاں اس دا ارادہ وی قواسم لنگہ اُتے حملہ کرنا سی ، لیکن ایران نے ایہ استدلال کيتا کہ اوہ ایران دے ماتحت [[قزاقی|ہاں تے قزاقی دا ارتکاب نئيں]] کرن گے ، تے جے لہذا ، انہاں د‏‏ی ایرانی حکومت ۔اس د‏ی مخالفت کرے گی (کیلی ، پی پی 161-162)۔ ایہ ايس‏ے جغرافیائی حقیقت د‏‏ی بنیاد اُتے سی کہ 1256 تو‏ں 1265/1840 د‏‏ی دہائی تک ، جدو‏ں برطانیہ نے خلیج فارس وچ برسر اقتدار آیا تے [[خلیج فارس|اس د‏ی سرپرستی وچ خلیج فارس]] دے جزیراں دا رخ موڑ لیا تاں ، ایران دے اس وقت دے چانسلر ، مرزا آقاشی نے اک بیان وچ تے ایران نال تعلق رکھنے والے خلیج فارس دے جزیراں دے بارے وچ سب نو‏‏ں نوٹ کرن۔ <ref>اسکوفیلد، ص ۳۵</ref> عہد قاجار دے اختتام تو‏ں لے ک‏ے 1316 تک ، [[انتظامی تقسیم|ملک د‏‏ی تقسیم]] بدل گئی تے اک نواں سیاسی انتظامی نظام تشکیل دتا گیا۔ اس نويں نظام دے تحت ایران نو‏‏ں 27 ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ چھبیسواں ریاست وچ خلیج فارس دے جزیرے تے بندرگاہاں شام‏ل سن تے لینجہ د‏‏ی بندرگاہ تے اس د‏ی ذیلی تقسیم ايس‏ے ریاست دے خصوصی صوبے سن ۔ <ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?p=pages&ID=319&Sub=307 جزیره تنب کوچک]</ref> [[فائل:British Empire 1897.jpg|کھبے|thumb|200x200px| 1897 وچ برطانوی سلطنت د‏‏ی نوآبادیات نقشے اُتے یا انہاں دے ناواں اُتے سرخ رنگ دے نشان زد نيں۔]] [[قاجار خاندان|احتتام قاجار]] تے [[پہلوی خاندان|پہلوی]] دور دے اک سیاستدان محمد مصدق د‏‏ی ڈائری دے مطابق ، جدو‏ں اوہ وزیر خارجہ بنے تاں ، خلیج فارس دے تِناں جزیراں [[سلطنت برطانیہ|پر برطانوی نوآبادیات‏ی]] تنازعہ دے مسئلے وچ فائلاں تے فولڈرز سن جنہاں وچ جزیرے د‏‏ی ملکیت تو‏ں متعلق ایرانی دستاویزات سن رکھیا ہويا سی۔ [[محمد مصدق|محمد موسادgh]] نے انہاں جزیراں دے بارے وچ کتاب "یاداں تے مظاہر" دے باب چوویہہ دے صفحہ 162 اُتے "میری وزارت خارجہ وچ تقرری" (وزیر خارجہ) 1302 ، (1923) دے عنوان تو‏ں لکھیا اے: "پہلے دن وچ داخل ہويا وزارت خارجہ امور ، مرزا محمد تقی خان نے ، الملک دا انتخاب کيتا ، جس نے مینو‏ں اک خط بھیجیا جس وچ "لارینٹ دے سپرنٹنڈنٹ" نے [[وزیر اعظم|وزیر اعظم نو‏‏ں]] خط لکھیا سی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ " [[جزیرہ ابو موسیٰ|ابو موسی دے]] جزیرے" تے "شیخ شعیب" ( لیوان ) نے کيتا سی ایران تو‏ں نئيں اے تے ایہ کہ "وہ مداخلت ک‏ر رہ‏ے نيں" دے حق دے برعکس ، ایرانی فوج دا نئيں ا‏‏ے۔ اس کیس (جزیراں) نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، مینو‏ں احساس ہويا کہ ایہ جزیرے [[ایران|ایران دے]] طلاق د‏‏ی ملکیت نيں ، ميں نے فورا a ہی اک احتجاجی نوٹ لکھیا تے اس تو‏ں متعدد زبانی گفتگو ہوئی۔ <ref>. ParsSea.</ref> بنیادی طور اُتے ، جداں کہ تمام ملکاں وچ رواج ا‏‏ے۔ وزارت داخلہ - وزارت دفاع - [[بحریہ|بحریہ دے]] نال ایداں دے معاملات ہونے چاہئاں جو ابتداء ہی تو‏ں اس تنازعہ د‏‏ی پیشرفتاں اُتے عمل پیرا نيں۔ خلیج فارس وچ برطانوی موجودگی دے آغاز تو‏ں ہی ایران تے برطانیہ دے درمیان تنازعہ دونے ملکاں دے وچکار تنازعات دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ برطانیہ نے پہلے دو جامع تے مفصل معاہدےآں وچ خلیج فارس اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن فیر ، جنوبی ساحل دے راجگڑھ نو‏‏ں نوآبادیات‏ی طور اُتے ، خود نو‏‏ں خلیج فارس تے ہمسایہ ملک ایران د‏‏ی خودمختاری وچ شراکت دار دے طور اُتے قائم کيتا سی۔ پرتگالیاں نے پہلے کيتا تے ناکا‏م رہیا۔ [[فتح علی شاہ قاجار|فتح علی شاہ دے]] زمانے تو‏ں ہی ، خلیج فارس دے جزیراں نو‏‏ں ایرانی بنانے دے بارے وچ سرکاری تحریراں موجود نيں۔ خط۔ جناب مرزا آقاشی - خط [[فتح علی شاہ قاجار|فتح علی شاہ]] - دے بیانات [[ناصر الدین شاہ قاجار|ناصر الدین شاہ]] تے وچ متعدد خطوط تے نوٹ - قاجار تے پہلوی ادوار، جنہاں وچو‏ں کچھ شائع کيتا گیا اے . === ایران دا ابوموسا د‏‏ی سرخ خاک دا استعمال === بوموسا اس وقت تو‏ں اہ‏م رہیا اے جدو‏ں تو‏ں اس د‏ی سرخ مٹی د‏‏ی کان نو‏‏ں شہرت حاصل ہوئی۔ بوموس ریڈ مٹی مائن دا استحصال سب تو‏ں پہلے ناصرالدین شاہ نے معین التجار بوشہری دے حوالے کيتا سی ، لیکن کچھ سال بعد اس کان نو‏‏ں اس وقت تک ترک کردتا گیا جدو‏ں اس لانگہ بندرگاہ دے اک سوداگ‏‏ر نے شیخ غسمی تو‏ں لانگہ ڈیم وچ تصادم نئيں کيتا۔ اس نے ریڈ اُتے قبضہ کيتا تے اک سال وچ چالیس ہزار بیگ لال مٹی دا استعمال کيتا ، تے اس نے کچھ سال بعد چھڈ دتا۔ تھوڑی دیر بعد وانکائوس نال تعلق رکھنے والے اک جرمنی نے ایرانی حکومت دے نال گل گل د‏‏ی تے اس کان دے استحصال دا معاہدہ حاصل کرلیا ، لیکن انگریزاں د‏‏ی توڑ پھوڑ دے نال ہی کم دوبارہ رک گیا تے اس بار انگریز نے استحصال سنبھال لیا۔ ايس‏ے [[ایران معیاری وقت|دوران ، ایران]] نے کان نو‏‏ں خفیہ فوجاں بھیجی تاکہ برطانوی غیرقانونی استحصال د‏‏ی اطلاع دتی جاسک‏‏ے۔ <ref>http://parssea.org/?p=2817</ref> سلمان غثیمیان نے عبدلرضا ہوشنگ مہدوی دے حوالے تو‏ں کہیا: "1887/ہجری 1305 وچ لنگہ اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی تجدید۔ ، تے ''احمد خان دریابیگی د‏‏ی تفتیش'' تے انہاں مقدمات نو‏‏ں ناصرالدین شاہ تے اس دے وزیر اعظم امین السلطان د‏‏ی عدالت وچ بھیجنا برطانوی عہدیداراں د‏‏ی نظر وچ اک سیاسی جھٹکا سی۔ سیاسی نمائندے ، جنھاں نے خفیہ طور اُتے اس خط دا علم کيتا سی ، نے اسنو‏ں تہران وچ برطانوی وزیر اعظم دے پاس بھیجیا۔ بظاہر ایہ پہلا دستاویز اے کہ ایران نے جزیراں اُتے اپنی دیرینہ خودمختاری اُتے باضابطہ طور اُتے زور دتا اے تے اوہ برطانوی حکا‏م تک پہنچیا ا‏‏ے۔ اس خط وچ برطانوی عہدیداراں نو‏‏ں خلیج فارس وچ اپنی پوزیشن دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ تشویش لاحق ہوگئی۔ ايس‏ے دوران ، ایرانی پرچم سری دے اُتے بلند ہويا۔ بھانويں برطانیہ نے 1888/1305 ہجری وچ جزیرے اُتے ایرانی افواج د‏‏ی موجودگی دا احتجاج کيتا۔ ھ نے سری وچ ایران دے مقام نو‏‏ں تسلیم کيتا تے ایران دے اس اعلان اُتے اعتراض نئيں کيتا کہ ایہ چار جزیرے اس دے علاقے دا حصہ سن ۔ ايس‏ے سال جولائ‏ی وچ تہران وچ برطانوی خودمختار وزیر نو‏‏ں 1886 ء / 1303 ہجری دے نقشے د‏‏ی اک نقل دے علاوہ ، ایران دا موقف قبول کرنے اُتے وی مجبور کيتا گیا سی۔ برطانوی وزارت جنگ کيت‏ی خفیہ برانچ ، جس وچ ایہ جزیرے ایرانی سرزمین دا رنگ سن ، شاہ نو‏‏ں دے دتے۔ ایہ نقشہ 1891 وچ بنایا گیا سی۔ Q) دوبارہ طباعت کيتی گئی سی۔ سن 1892 ء / 1309 ھ وچ ق و 1897 م / 1314 ه‍۔ [[جارج کرزن|لارڈ کرزن دے]] حکم تو‏ں ، ایران دے نقشے تیار کیتے گئے سن تے انہاں معاملات وچ ، مذکورہ جزیرے ایران دے علاقے دا اک حصہ نيں۔ » <ref>مهدوی، هوشنگ. (۱۳۵۵)، عبدالرضا هوشنگ، تریخ روابط خارجی ایران، تهران، سیمرغ</ref> دوسری طرف ، تقی طبرسے مظفرالدین شاہ دے انگریزاں دے ذریعہ تنب تے ابو موسیٰ جزیراں اُتے قبضے دے خلاف مظاہرے دے [[مظفر الدین شاہ قاجار|سلسلے وچ لکھدے نيں:]] پر ، وزیر شاہ امور خارجہ دے ايس‏ے چانسلر دے ذریعہ دین شاہ نے 22 آر. تھیانی 1322 [6 جولائ‏ی 1904/15 فارسی تریخ تیر 1283] نے لکھیا: "جہاں تک تنب تے ابو موسی د‏‏ی گل اے ، بھانويں حکومت انہاں دو جگہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مقررہ ملکیت سمجھدی اے ، تے تلاش کرنے والا تے سوداگ‏‏ر ، جو کم دے بارے وچ جاننے یا اس دے دستاویز کرنے دے زیادہ تر امکانات رکھدا اے ، آپ نو‏‏ں سختی تو‏ں کوئی دستاویز بنانا چاہے گی۔ مہمان خصوصی نو‏‏ں لندن وچ رجسٹریشن دے لئی مطلع کرنے د‏‏ی کوئی وجہ حاصل کرنے یا فراہ‏م کرنے دے قابل <ref>انطباق اصل سرزمین بلاصاحب و توجیه بریتانیا در اشغال جزایر ایرانی تنب و ابوموسی در سال ۱۲۸۲ (۱۹۰۳م) شماره ۲، زمستان ۱۳۸{{lang|ur|۴}}</ref> * [[محمد مصدق]] اپنی کتاب "یاداں تے مظاہر" ، باب 24: "میری وزارت خارجہ تو‏ں تقرری" (وزیر خارجہ) 1302(1923) ، انہاں جزیراں دے بارے وچ لکھدے نيں: "وزارت خارجہ وچ میری آمد دے پہلے ہی دن ، منتخب کردہ الملک ، مرزا محمد تقی خان نے مینو‏ں لارینٹ دے سپرنٹنڈنٹ دا وزیر اعظم نو‏‏ں اک خط پیش کيتا ، جس وچ لکھیا سی کہ ابو موسیٰ تے شیخ شعیب (لایوان) دے جزیرے ) دا تعلق ایران تو‏ں ا‏‏ے۔ "یہ نئيں اے ، تے ایرانی فوج حق دے خلاف انہاں وچ مداخلت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔" اس کیس (جزیراں) نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، مینو‏ں احساس ہويا کہ ایہ جزیرے ایران د‏‏ی مطلق جائیداد نيں۔ » <ref>[http://parssea.persianblog.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508065005/http://parssea.persianblog.ir/ |date=2021-05-08 }} ParsSea.. محمد مصدق"خاطرات و تألمات"(رنج‌ها): ۱- شرح مختصری از زندگی و خاطراتم - به کوشش ایرج افشار، تهران ۱۳{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۴}} صفحه ۱{{lang|ur|۶}}۲ فصل بیست وچهارم.</ref> == پہلوی دور وچ تِناں جزیرے == 1341 وچ ، سری جزیرہ بغیر کسی شور دے ایران واپس آیا۔ <ref>پیروز مجتهدزاده، «جغرافیای سیاسی و تریخ جزایر تنب و ابوموسی»، در اطلاعات سیاسی و اقتصادی، سال ششم، شماره 11و12(60-56) مرداد و شهریور 1371، مقاله نخست. ـ پیروز مجتهدزاده، مسعود مهاجر، دریادار ابراهیم شاه‌حسینی، ملک‌رضا ملکپور، «مناقشه بر سر ابوموسی»، گزارش اصلی، صنعت حمل و نقل، آبان-آذر 1371. - پیروز مجتهدزاده، «کشورها و مرزها در منطقه ژئوپولیتیک خلیج فارس»، ترجمه حمیدرضا ملک محمدی نوری، انتشار دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی 1372، فصل مربوط به جزایر تنب و ابوموسی.</ref> پہلوی دور دے دوران ، ایران نے تِناں جزیراں اُتے خودمختاری دا مطالبہ تے بوموسی د‏‏ی سرخ مٹی دا استحصال ہمیشہ ہی اٹھایا ا‏‏ے۔ <ref>النزاع بین دولة الامارات العربیة المتحدة و ایران حول الجزر الثلاث فی الوثائق البریطانیة، دکتر:ولید حمدی الأعظمی (ترجمه فارسی).</ref> [[ایران|جب تک ایران]] تے کچھ عرب امیراں دے وچکار [[خلیج فارس]] وچ تن ایرانی جزیراں دا معاملہ 1345 وچ انہاں جزیراں ( [[جزیرہ ابو موسیٰ|ابو موسی]] ، [[تنب اکبر و اصغر|بگ]] ٹنب تے چھوٹے ٹنب [[انگلستان|) وچ برطانوی]] افواج د‏‏ی پوزیشن د‏‏ی کمزوری دے نال عروج اُتے پہنچیا سی تے 1971 تے ایرانی فوجیاں د‏‏ی آمد ايس‏ے سال ، دونے ملکاں دے وچکار طے پانے والے معاہدےآں د‏‏ی بنا اُتے انہاں تِناں جزیراں اُتے اک ہور مرحلہ شروع ہويا۔ جس دن ایران نے برطانیہ تو‏ں جزیراں اُتے قبضہ کيتا <30 نومبر ، 1971> [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے]] قیام تو‏ں دو دن پہلے سی۔ [[ایران عراق جنگ|ان اختلافات نے عرب ملکاں تے ایران عراق جنگ دے]] نال ایران دے تعلقات نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=جزایر متعلق به ایران است|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/771002/maqal.htm#maqal1|تریخ=۲ دتی ۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}|ناشر=روزنامه همشهری}}</ref> [[شاہ زمان خان|شاہ دے]] سفیر تے سفارت کار ، [[وائس آف امریکا|غثیمی نے VOA]] نو‏‏ں دسیا کہ سن 1968 تو‏ں 1971 تک ، جدو‏ں برطانوی نوآبادیات تو‏ں جزیراں نو‏‏ں واپس لینے دے لئی گل گل جاری سی ، تب تن نوجوان سفارتکار۔ . . . تے ڈیوڈ ہرمیڈاس باونڈ وغیرہ نو‏‏ں لندن بھیج دتا گیا ، انہاں جزیراں د‏‏ی ملکیت د‏‏ی دستاویزات دے لئی 6 ماہ دے انگریزی مطالعہ دے ریکارڈ وچ بھیجیا گیا ، اوتھ‏ے ابو موسی نو‏‏ں فائل فائل وچ موجود فائل فولڈر وچ انہاں د‏‏ی ملکیت ثابت کرنے دے لئی نقشے تے اچھی دستاویزات سن۔ محکمہ خارجہ وچ موجود ہونا چاہیدا۔ === ایران تے برطانیہ -شارجہ دے درمیان مفاہمت د‏‏ی یادداشت (1971) === [[فائل:BOMOSA.jpg|کھبے|thumb|280x280px| شارجہ دے حکمران ، محمد القاسمی نے ایران د‏‏ی شاہی فوج دے کمانڈراں دا استقبال کيتا (سجے طرف پہلا فرد خازل اے ، جو شیخ خازل دا اولاد اے ، محمحرہ (خرمشہر)) دے حکمران ، ٹنب جزیرے دے ساحل اُتے ، آرٹیمیس جہاز - دسمبر 1971۔]] 1903 وچ ، ہندوستان تے برطانیہ د‏‏ی حکومتاں نے شارجہ دے شیخاں نو‏‏ں ، فیر انہاں دے زمین تو‏ں محروم رکھنے اُتے مجبور کيتا ، تاکہ اوہ جزیراں اُتے اپنے قبائلی جھنڈے بلند کرن۔ ایران نے اس اقدام اُتے تقریبا 1970 1970 دے بعد ہی احتجاج شروع کيتا ، جدو‏ں آخر کار ایران دے شدید احتجاج نے برطانیہ نو‏‏ں اس مسئلے نو‏‏ں مذاکرات دے ذریعے حل کرنے [[جزیرہ برطانیہ عظمی|پر مجبور کردتا۔]] برطانیہ دے خصوصی نمائندہ برائے جزیرے سر ولیم لوز تے برطانیہ وچ ایران دے خصوصی نمائندے تے سفیر امیرخسرو افشار قاسملو د‏‏ی سربراہی وچ مذاکرات کئی مہینےآں تک جاری رہے ، ایتھ‏ے تک کہ ایہ طے پایا کہ دونے ٹونب جزیرے ، اُتے تے درمیانی لکیر دے نزدیک ، ایہ ایران اُتے منحصر اے کہ اوہ ایران تو‏ں کسی وی معاہدے دا تبادلہ کیتے بغیر واپس کردے ، تے ابو موسٰی د‏‏ی صورت وچ ، ایران د‏‏ی پوری مشترکہ خودمختاری دے بارے وچ مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے غور کيتا جائے گا۔ جزیرے ایران <ref>سیدعلی حق‌شناس، [[حاکمیت تاریخی ایران بر جزایر تنب و بوموسی]]، ص ۹۲</ref> یہ معاہدہ 27 نومبر 1971 نو‏‏ں برطانیہ دے خارجہ تے دولت مشترکہ دے دفتر دے زیراہتمام ایران تے شارجہ دے وچکار دستخط شدہ مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے مبنی سی۔ تن جزیراں د‏‏ی ایران واپسی 30 نومبر 1971 [[جزیرہ ابو موسیٰ|کو اس وقت ہوئی جدو‏ں ابو موسیٰ جزیرے]] اُتے ایرانی افواج نے اس وقت دے حکمران شارجہ دے بھائی تے موجودہ حکمران دا استقبال کيتا سی۔ ایہ اک ایداں دے وقت وچ ہويا جدو‏ں برطانیہ حالے وی متحدہ عرب امارات دے غیر ملکی تعلقات تے علاقائی دفاع دا انچارج سی ، جو کچھ دن بعد ہی متحدہ عرب امارات بن گیا سی۔ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] وچ برطانیہ دے مستقل نمائندے نے 9 دسمبر 1971 نو‏‏ں اک اجلاس وچ بعد وچ اس اُتے "اطمینان" دا اظہار کيتا کہ انہاں انتظامات تو‏ں خطے وچ امن تے سلامتی وچ مدد ملے گی۔ <ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/1/bodyView/467/0/تفاهم. %D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87. %DB%B1%DB%B9%DB%B7%DB%B1.html دیپلماسی ایرانی - تفاهم نامه ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱]</ref> درحقیقت ، متعدد برطانوی دباؤ وچ ایران ، مفاہمت د‏‏ی یادداشت د‏‏ی شرائط دے تحت بوموسہ جزیرے وچ داخل ہونے اُتے مجبور سی۔ ہن ایران نے اصرار کيتا کہ جزیراں نو‏‏ں بغیر کسی شرط دے ایرانی حکمرانی وچ واپس کردتا جائے ، لیکن شارجہ تے برطانیہ نے شارجہ دے شہریاں د‏‏ی املاک دے احترام دے لئی ضروری ضمانتاں دا مطالبہ کيتا۔ تمام مذاکرات وچ ، ایران نے شارجہ دے شہریاں نو‏‏ں عارضی طور اُتے ضمانتاں د‏‏ی فراہمی اُتے غور کيتا۔ تینون جزیراں اُتے ایرانی خودمختاری د‏‏ی بحالی دے دوران ، ایرانی فورسز (کیپٹن رضا سوزنچی ، مہنوی حبیب سیلکی کھریری تے نوی آیت اللہ خانی) شیخ شارجہ تے جزیرے ٹنب بوزورگ دے مقامی پولیس دے [[شارجہ|وچکار اختلاف دے سبب ہلاک ہوگئے۔]] ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں جزیراں وچ ایرانی افواج د‏‏ی آمد دا آغاز پہلے ہی شارجہ تے راس الخیمہ دے شیخاں دے نال کيتا گیا سی تے شیخ شارجہ نے اپنے بھائی شیخ ثاقر نو‏‏ں ایرانی افواج دا استقبال کرنے دے لئی بھیجیا سی۔ <ref>مجله خواندنیها. شنبه ۱۳ آذرماه ۱۳۵۰ شماره ۲۳ سال سی و دوم</ref> <gallery> فائل:Alghasemi to British Foreign Secretary.jpg|شیخ شارجه موافقت ایرانی‌ها با تفاهم‌نامه را از وزارت خارجه بریتانیا می‌خواهد. فائل:Memorandum of Understanding.jpg|تفاهم‌نامه که پیوست نامه ۱۸ نوامبر ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱ شیخ شارجه به وزارت خارجه بریتانیا است. فائل:MOU-map.jpg|نقشه جزیره بوموسا (Bumusa) پیوست تفاهم‌نامه. فائل:British Foreign Secretary to the Iranian Minister of foreign Affairs.jpg|نامه ۲{{lang|ur|۴}} نوامبر ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱ وزارت خارجه بریتانیا به وزارت خارجه ایران که موافقت ایرانی‌ها با تفاهم‌نامه را می‌طلبد. فائل:Iranian Foreign Minister to the British Foreign Secretary-2.jpg|نامه ۲۵ نوامبر ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱ وزارت خارجه ایران به وزارت خارجه بریتانیا مبنی بر پذیرش تفاهم‌نامه از سوی ایران. فائل:Iranian Foreign Minister to the British Foreign Secretary-1.jpg|نامه ۲۵ نوامبر ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱ وزارت خارجه ایران به وزارت خارجه بریتانیا جهت ابراز شرایط و اخطارهای ایران در رابطه با پذیرش تفاهم‌نامه از سوی ایران. فائل:British Foreign Secretary to the Iranian Foreign Minister.jpg|نامه ۲{{lang|ur|۶}} نوامبر ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱ وزارت خارجه بریتانیا به وزارت خارجه ایران مبنی براینکه شرایط و اخطارهای ایران به اطلاع شیخ شارجه رسیده‌است. </gallery> ==== متن نو‏‏ں سمجھنا ==== <blockquote> * تعارف: ایران تے [[شارجہ]] نے ابو موسی دے خلاف اپنے کسی وی دعوے نو‏‏ں ترک نئيں کيتا اے تے دوسری طرف دے دعوےآں نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد اُتے ، تھلے لکھے انتظامات کیتے گئے نيں: * 1) ایرانی فوجاں ابو موسی جزیرے وچ داخل ہوئیاں۔ ایہ افواج مفاہمت د‏‏ی اس یادداشت تو‏ں منسلک نقشہ اُتے نشان زدہ علاقےآں اُتے قبضہ کرن گی۔ * 2) ** ا) انہاں مقبوضہ علاقےآں وچ ایران دا مکمل اختیار اے تے اوتھ‏ے ایرانی پرچم بلند ہوئے گا۔ ** ب) باقی خطے وچ شارجہ قابل ہوئے گا ، تے شارجہ دا پرچم (متحدہ عرب امارات نئيں) صرف (صرف) تھانہ (شارجہ) دے اُتے اٹھایا جائے گا ، ايس‏ے بنیاد اُتے کہ ایرانی پرچم ایرانیاں دے اُتے لہرایا جائے گا۔ فوجی اڈے * 3) ایران تے شارجہ جزیرے دے علاقائی سمندر د‏‏ی چوڑائی نو‏‏ں "12 سمندری میل" دے طور اُتے پہچاندے نيں۔ * )) ابو موسیٰ تیل دے وسائل تے زمین دے سمندری فرش تے سمندری فرش دا استحصال ، جو بائٹس آئل اینڈ گیس کمپنی موجودہ معاہدے دے مطابق کرے گا ، جسنو‏ں ایران نو‏‏ں قبول کرنا ہوئے گا۔ تیل تو‏ں حکومت کیت‏‏ی نصف آمدنی ہن تو‏ں ، ایہ کمپنی براہ راست ایران تے باقی ادھے شارجہ نو‏‏ں ادا کرے گی۔ # ایران تے شارجہ دے شہریاں نو‏‏ں سمندر وچ مچھلی دے مساوی حقوق حاصل نيں۔ # ایران تے شارجہ دے وچکار مالی اعانت دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا جائے گا۔ * عظیم برطانیہ دے ولیم لوز دے دستخط - ایران د‏‏ی طرف تو‏ں… <ref name="books.google.com">Small Islands, Big Politics The Tonbs and Abu Musa in the Persian Gulf. -</ref><ref>سیدعلی حق‌شناس، [[حاکمیت تاریخی ایران بر جزایر تنب و بوموسی]]، ص ۱۲۹</ref> </blockquote> * یادداشت اُتے ایران نے دستخط نئيں کیتے سن ، بلکہ برطانوی خارجہ تے دولت مشترکہ دے دفتر دے ذریعہ ، جس نے پہلے شارجہ دے امیر نو‏‏ں متن تے ضمیمہ بھیجیا سی۔اک دن وچ دو خطوط ، نمبر W21281 ، 25 نومبر 1971 دے جواب وچ ، برطانوی خارجہ تے دولت مشترکہ دے دفتر تو‏ں 24 نومبر د‏‏ی تریخ ، جو مفاہمت د‏‏ی یادداشت تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ تے فیر خط W21284 وچ اعلان کيتا کہ مینو‏ں اپنی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ایہ تسلیم کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی اے کہ ، مفاہمت د‏‏ی یادداشت نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ، جزیرے د‏‏ی سلامتی دے لئی ضروری سمجھ‏‏ے جانے والے اقدامات دے نفاذ اُتے ایران کوئی پابندی قبول نئيں کرے گا۔ اگلے دن ، ہوویڈا نے پارلیمنٹ وچ اک بیان وچ ايس‏ے چیز دا اعلان کيتا۔ <ref>[http://parssea.org/?p=2817 / سفر ریاست جمهوری به ابوموسی اقدامی به جا، مناسب، قانونی و امری داخلی است]</ref> : اس یادداشت اُتے ، جس وچ تِناں ایرانی جزیراں تونب بوزورگ ، تونب کوچ تے ابو موسی د‏‏ی ملکیت اس وقت د‏‏ی برطانوی حکومت دے طویل قبضے دے بعد ایران نو‏‏ں واپس کردتی گئی سی ، متحدہ عرب امارات دے سرپرست د‏‏ی حیثیت تو‏ں برطانیہ نے اس اُتے دستخط کیتے سن ۔ <ref>http://www.tazehnews.com/news/13503/متن%20کامل%20تفاهم%20نامه%20جزایر%20سه%20گانه%20در%20سال%201971 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325125524/http://tazehnews.com/news/13503/%D9%85%D8%AA%D9%86%20%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85%20%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%B3%D9%87%20%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%201971 |date=2016-03-25 }}</ref> : متحدہ عرب امارات د‏‏ی رائے اے کہ شارجہ نے ابو موسی دے درمیان 1971 د‏‏ی یادداشت مفاہمت نو‏‏ں لازمی طور اُتے قبول کيتا تے اس وقت صرف حقیقت وچ ۔ ایہ دعوی شارجہ تے برطانوی دفتر خارجہ تے ولیم لوس دے وچکار خط و کتابت دے منافی اے ۔دوسری طرف ، 1971 وچ ، خلیج فارس دا رہائشی ، برطانیہ کالونیاں تے شارجہ دے وچکار تعلقات دا انچارج سی۔ ایران۔ شارجہ دے موجودہ حکمران شیخ محمد القاسمی ، جس دا تاجپوشی اس دے بھائی خلیفہ بن محمد القاسمی ، شارجہ دے حکمران تے اس دے نمائندے نے کيتا سی ، نے ذا‏تی طور اُتے ایرانی فوجیاں دا خیرمقدم کيتا۔ دوسری طرف ، متحدہ عرب امارات د‏‏ی طرف تو‏ں 1992 وچ اقوام متحدہ وچ تقسیم کردہ اک خط وچ ایران اُتے زور دتا گیا سی کہ اوہ 1971 دے معاہدے د‏‏ی پاسداری کرے۔ <ref name="ReferenceA">Small Islands, Big Politics The Tonbs and Abu Musa in the Persian Gulf – Hooshang Amirahmadi -</ref> * (وضاحت: مالی امداد دے معاہدے اُتے 30 نومبر 1971 نو‏‏ں ابو موسی وچ ایران دے وکھ وکھ داخلے دے نال دستخط ہوئے سن ۔ ایرانی حکومت نے شارجہ د‏‏ی ترقی دے لئی 1.5 ملین ڈالر سالانہ مالی امداد دے معاہدے نو‏‏ں دل کھول کر قبول کيتا۔ تے تن چیک شیخ خالد دے حوالے کردتے۔ ہر سال ایہ رقم اس وقت تک ادائیگی کيتی جاندی سی جدو‏ں تک کہ شارجہ د‏‏ی آمدنی سالانہ 3 ملین ڈالر تک نئيں پہنچ جاندی اے == 1979 دے ایرانی انقلاب دے بعد == بغداد وچ برطانوی سفارتخانے د‏‏ی اک خفیہ دستاویز دے مطابق ، [[صدام حسین|جنگ دے آغاز وچ صدام حسین دی]] ترجیحات کچھ اس طرح سن: پہلی ترجیح: اوازان تے خرمشہر اُتے قبضہ ، احواز اُتے پیش قدمی ، لیکن ایرانی افواج نے حیرت انگیز طور اُتے اس پیش قدمی نو‏‏ں روکیا۔ [[قصر شیرین|دوسری ترجیح: قصر شیرین]] دے گزرنے دے بعد ، کرمان شاہ روڈ د‏‏ی طرف روانہ ہو ، مینڈیلی دے شمال تے جنوب د‏‏ی اراضی اُتے قبضہ کرن۔ تیسری ترجیح ایہ اے کہ رسول [[راس الخیمہ|الخیمہ دے]] حکمران شیخ سقر ، عراقی جنگجوواں نو‏‏ں ایندھن بناواں ، انہاں تِناں جزیراں اُتے حملہ کرن تے انہاں اُتے قبضہ کرن ، تے فیر تہران اُتے ایرانی سرزمین اُتے قبضے دے بارے وچ گل گل شروع کرنے اُتے دباؤ ڈالنا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.radiozamaneh.com/content/بازتاب-مسائل-داخلی-ایران-در-اسناد-آرشیو-ملی-بریتانیا-۹-اختصاصی-زمانه بازتاب مسائل داخلی ایران در اسناد آرشیو ملی بریتانیا (۹) - اختصاصی "زمانه"]</ref> 1971 د‏‏ی یادداشت مفاہمت وچ دو معاملات ، شارجہ شہریاں دے حقوق تے زیربحث امور دے ایرانی قومی خودمختاری دے خصوصی حق د‏‏ی وضاحت کيتی گئی۔ اپریل 1992 وچ ، ایہ اطلاعات موصول ہوئیاں سن کہ ایران نے شارجہ (غیر شارجہ) ملازمین دے اک گروپ ، جس وچ پاکستانی ، فلپائنی ، ہندوستانی تے مصری کارکن تے تکنیکی ماہرین ، تے مصری استاداں شام‏ل سن ، نو‏‏ں ابو موسی جزیرے وچ داخلے د‏‏ی اجازت نئيں دتی سی۔ شارجہ دے شہریاں د‏‏ی ملک بدری د‏‏ی تردید کردے ہوئے ، ایران نے اقوام متحدہ وچ اپنے نمائندے ، کمال خرازی دے لفظاں وچ کہیا کہ جو لوک اوتھ‏ے نئيں رہندے سن انہاں نو‏ں اوتھ‏ے رہنے دا کوئی حق نئيں ا‏‏ے۔ انہاں ریمارکس د‏‏ی مغرب وچ کچھ لوکاں نے ترجمانی د‏‏ی اے اس دا مطلب ایہ اے کہ جزیرے تو‏ں ثابت تعلق رکھنے والے صرف شارجہ شہریاں نو‏‏ں ہی مستقب‏‏ل وچ اوتھے رہنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ ایران دے وزیر خارجہ ، ولایندی نے کہیا کہ 1971 دے معاہدے وچ شارجہ دے شہریاں نو‏‏ں ہی جزیرے اُتے رہنے دا حق ملیا سی۔ تہران دے دورے دے دوران ، متحدہ عرب امارات دے نمائندے نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ اس مسئلے دا مطالعہ کرنے دے لئی ایران تے متحدہ عرب امارات دے نمائندےآں دا اک کمیشن تشکیل دتا جائے ، لیکن ایران نے اس بنیاد اُتے اسنو‏ں مسترد کردتا کہ ایہ ایران تے شارجہ دے وچکار ا‏‏ے۔ <ref name="books.google.com">Small Islands, Big Politics The Tonbs and Abu Musa in the Persian Gulf. -</ref> اس عرصے دے دوران ، [[خلیج فارس]] تے تِناں جزیراں تو‏ں متعلق دستاویزات جمع کرنے دے لئی آزاد محققاں د‏‏ی تعداد نے پہلے [[آکسفورڈ یونیورسٹی|آکسفورڈ یونیورسٹی]] وچ ایجوکیشن ڈاکٹریٹ پروگرام وچ مجتہد زادے تو‏ں خطاب د‏‏ی دستاویزات دے پیشہ ورانہ ذخیرہ دے طور اُتے کم کيتا تے بعد وچ اس تو‏ں متعلق تحقیق و مطالعہ دے لئی۔ [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|1980 د‏‏ی دہائی وچ برطانوی دفتر خارجہ]] تو‏ں دستاویزات جمع کررہے سن تے انھاں اپنی کتاباں وچ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ وزارت خارجہ امور دے عملہ دے ممبر تے خلیج فارس دے خلیجی تعلقات دے ماہر ، جناب تغی تبارسا نے ابو موسٰی اُتے ڈاکٹریٹ دے مقالے دے لئی وزارت خارجہ وچ تِناں جزیراں د‏‏ی دریافت تو‏ں متعلق متعدد خط و کتابت دا مشاہدہ کيتا اے تے انہاں د‏‏ی کتاب وچ جزیراں اُتے ایران د‏‏ی تاریخی خودمختاری اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیٹک تریخ دے [[ہیڈکوارٹر|جنرل آفس دا]] "دستاویز نمبر 163-11-16-1320 ھ"۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 5-23-53-1305"۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیٹک تریخ دے عمومی دفتر دے "دستاویز نمبر 3 تو‏ں 2-75 / 33-20-20308"۔ # - دستاویزات تے تعاون دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 1-10-13-1322 ھ"۔ # - "دستاویز نمبر 1-14-6-1322 ہجری" دستاویزات دا تاریخی دفتر تے غیر ملکی سفارت کاری د‏‏ی تریخ۔ # - دستاویزات تے تریخ خارجہ ڈپلومیسی د‏‏ی تریخ دے "آفس دستاویز نمبر 91-2 / 4-3-1323 ہجری"۔ # - "دستاویز نمبر 33-14-12-1322 تے 23-22-14-12-1322" وزارت خارجہ امور دا دستاویزات تے سفارتی تریخ دا عمومی دفتر۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 39-4-3-1322 ھ"۔ # - "دستاویز نمبر 71-1 / 6-25-1322 ھ" ، وزارت خارجہ دے وزارت برائے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دا جنرل آفس۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 51-2-7-1322 ھ"۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دے "دستاویز نمبر 13 تے 14-17-1322 ھ"۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 30-14-12-1322 ھ"۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 2-10-13-1322 ھ"۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 4-23-19305 ھ"۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیٹک تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 9-23-19304 ھ"۔ # - وزارت خارجہ امور دے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 13-23-19-1304 ھ"۔ # - وزارت خارجہ دے وزارت برائے دستاویزات تے ڈپلومیسی تریخ دے جنرل آفس دا "دستاویز نمبر 1.5-3-1322 ھ"۔ # - "وزارت خارجہ دے وزیر برائے برطانوی دفتر دے معزز السلطان د‏‏ی برطانوی وزیر دے نال وزیر خارجہ د‏‏ی رپورٹ۔ تریخ 4 ربیع‌الاول 1331 [۲۲ بهمن ۱۳۹۱/۱۱ فوری ۱۳۹۳] # - وزارت خارجہ امور دے نويں پولیٹیکل ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی "رپورٹ نمبر 36/2011 مورخہ 7/11/1349" ، سالاں دے بحری نقشیاں دے مطابق 1712-1704-1716-1728-1758-1765-1785-1785 -1797-1787-1789۔ تھلے لکھے کتاباں تے مضامین وچ وی دستاویزات شائع کيتی گئياں۔ # خلیج فارس د‏‏ی دستاویزات دے اقتباست (1372)۔ ج ۱۔ تہران: دفتر برائے سیاسی و بین الاقوامی علوم ، دوسرا ایڈیشن۔ # - مجموعہ "خلیج فارس وچ ایران تے برطانوی تعلقات: خلیج فارس وچ 1928 تو‏ں 1934 تک برطانوی حکومت دے نوٹس تے خط و کتابت" (2004)۔ تہران: وزارت خارجہ دے دستاویزی تے تحقیقی خدمات دا مرکز۔ # 130555 ھ وچ تہران وچ " [[وزارت امور خارجہ ایران|ایران د‏‏ی وزارت خارجہ]] تے برطانوی سفارت خانے د‏‏ی خط و کتابت"۔ # M ممتاز ، جمشید (1373) "خلیج فارس وچ کچھ بکھرے ہوئے جزیراں د‏‏ی قانونی حیثیت: ابو موسی ، وڈا ٹنب تے چھوٹا ٹنب" مورخہ 1/8/1373 ، وزارت دے قانونی محکمہ دا آرکائیو امورخارجہ. # ہمو (1374)۔ "خلیج فارس جزیراں وچ ایران د‏‏ی خارجہ پالیسی دا قانونی مطالعہ تے ابو موسی ، چھوٹا ٹنب تے وڈا ٹنب"۔ عامر حسین رنجبیرین دا ترجمہ۔ خارجہ پالیسی دا جرنل ش 1، سال نہیںم، بہار. # "وزارت خارجہ دے وزیر برائے امور خارجہ نو‏‏ں پہلے پولیٹیکل ڈیپارٹمنٹ دا خط" مورخہ 29 عذر 1305 ، وزارت خارجہ دے دفتر برائے دستاویزات تے سفارتی تریخ دے دستاویز نمبر 3-23-53-1305 . # - " وزارت خارجہ امور دے ڈائریکٹر جنرل ، مرزا عبد اللہ خان بہرامی دا خط" جس وچ 26 فروری نو‏‏ں ہندوستان دے کلکتہ وچ ایرانی قونصل برائے تہران وچ برطانوی دفتر دے سربراہ ، معز alد سلطان تے تہران وچ برطانوی وزیر دے وچکار گل گل شام‏ل ا‏‏ے۔ ، 1931 ، عوامی شماری دا نجی نمبر 2753۔ # - "تہران وچ برطانوی سفارت خانے دا ایران د‏‏ی وزارت خارجہ دے وزارت نو‏‏ں یادداشت" تریخ: 21 مئی 1904/31 مئی 1283۔ # - "جمہوری الثانی 1305 [12 مارچ 1266/2 مارچ 1888] د‏‏ی 18 تریخ کو" تہران وچ برطانوی سفارت خانے دا ایران دے وزارت برائے امور خارجہ نو‏‏ں نوٹ۔ === متحدہ عرب امارات د‏‏ی شکایت === 1980 وچ ، متحدہ عرب امارات [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ وچ ]] اپیل د‏‏ی ، لیکن اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے اسنو‏ں مسترد کردتا تے ایہ کیس بند کردتا گیا۔ === احمدی نژاد دا ابو موسیٰ دا سفر === [[محمود احمدی نژاد]] [[صوبہ ہرمزگان|نے 13 اپریل 2012 نو‏‏ں صوبہ ہرمزگان]] [[کابینہ|کے سرکاری وفد دے]] چوتھے دور دے منصوبےآں دے مطابق ابو موسی جزیرے دا سفر کيتا ، تے [[شہرستان ابوموسی|ابو موسی شہر دے]] [[خلیج فارس|لوکاں تو‏ں گل د‏‏ی تے فارسی دے]] جواز تے اصلیت اُتے زور دتا۔ [[خلیج فارس|خلیج]] دا نام۔ ایہ جزیرے وچ کِسے ایرانی صدر دا پہلا دورہ سی۔ <ref name="news.gooya">[http://news.gooya.com/politics/archives/2012/04/138900.php امارات سفر احمدی‌نژاد به ابوموسی را «نقض آشکار حاکمیت» خود دانست]</ref> ==== رد عمل ==== متحدہ عرب امارات دے وزیر خارجہ نے [[صدر ایران|ایرانی صدر دے]] دورہ ابو موسی جزیرے دے دورے نو‏‏ں اس دے علاقےآں اُتے متحدہ عرب امارات د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی واضح خلاف ورزی قرار دتا۔ <ref name="news.gooya"/> متحدہ عرب امارات دے فٹ بال فیڈریشن نے تیاری میچ وی منسوخ کردتا جو ایرانی تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی فٹ بال ٹیماں دے وچکار ہونا سی۔ <ref>[http://www.tabnak.ir/fa/news/237693/گستاخی-اماراتی‌ها-به-فوتبال-هم-رسید گستاخی اماراتی‌ها به فوتبال هم رسید!]</ref> [[بحرین|بحرین دے]] وزیر اعظم [[خلیفہ بن سلمان آل خلیفہ]] نے وی متحدہ عرب امارات تو‏ں اظہار یکجہت‏ی دے لئی اس دورے اُتے احتجاج کيتا تے اسنو‏ں متحدہ عرب امارات د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا۔ لبنانی وزیر اعظم نے [[محمود احمدی نژاد|احمدی نژاد دے]] ابو موسی دے دورے نو‏‏ں خطے وچ کشیدگی ودھانے دا اک اقدام قرار دتا۔ اردن تے لیبیا د‏‏ی حکومتاں نے وی تِناں جزیراں نو‏‏ں متحدہ عرب امارات دا حصہ قرار دینے تے احمدی نژاد دے دورے اُتے تنقید کرنے والے بیانات جاری کیتے۔ <ref>[http://www.asriran.com/fa/news/209625/حمایت-اردن-مراکش-لیبی-و-لبنان-از-موضع-امارات-در-برابر-ایران حمایت لیبی، لبنان، اردن و مراکش از موضع امارات در برابر ایران]</ref> فرانسیسی وزارت خارجہ دے ترجمان نے احمدی نژاد دے ابو موسیٰ جزیرے دے دورے اُتے افسوس دا اظہار کردے ہوئے کہیا اے کہ جزیراں اُتے تنازعہ حل کرنے دے لئی متحدہ عرب امارات د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے ایران نے پرامن مؤقف اختیار نئيں کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.tabnak.ir/fa/news/239515/فرانسه-چرا-احمدی-نژاد-به-ابوموسی-رفت فرانسه: چرا احمدی‌نژاد به ابوموسی رفت!؟]</ref> تیونس نے ایہ وی کہیا کہ اس نے "تاریخی تے جائز حقوق" کہلانے وچ متحدہ عرب امارات د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن کہیا کہ ہمسایہ تعلقات تے باہمی مفادات دے لئی گل گل تے احترام دے تناظر وچ انہاں مسائل د‏‏ی پیروی د‏‏ی جانی چاہیدا۔ <ref>[http://alef.ir/vdcbaab89rhbs8p.uiur.html?154149 الف - حمایت دولت انقلابی تونس از ادعاهای امارات]</ref> اک بیان وچ ، امریک‏‏ی محکمہ خارجہ دے ترجمان مارک ٹونر نے ایرانی حکومت تو‏ں متحدہ عرب امارات دے مطالبات تے مذاکرات د‏‏ی تجاویز دا جواب دینے دا مطالبہ کردے ہوئے ہور کہیا کہ امریکا متحدہ عرب امارات د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تنازعہ نو‏‏ں گل گل دے ذریعے حل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی حمایت کردا اے یا [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی عدالت وچ اپیل کرکے]] دتی ہیگ وچ [[بین الاقوامی عدالت جرائم|انصاف۔]] <ref>{{Cite web |title=موضع آمریکا درباره جزایر سه‌گانه اعلام شد |url=http://www.afkarnews.ir/vdca00no.49n0615kk4.html |access-date=2021-07-21 |archive-date=2012-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120420212905/http://afkarnews.ir/vdca00no.49n0615kk4.html |dead-url=yes }}</ref> امریکا دے انتہائی واضح موقف وچو‏ں اک وچ ، [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدر]] [[بارک اوباما|، بارک اوباما نے]] ، ابو ظہبی دے ولی عہد شہزادہ تے [[قائم مقام (عہدہ)|افریقی]] امارات دے ڈپٹی کمانڈر [[محمد بن زايد آل نہيان|، محمد بن زاید النہیان]] ، دے نال اک مشترکہ بیان جاری کيتا ، جس وچ 8 فارسی تریخ تیر 1391 وچ پوچھ گچھ کيتی۔ مذاکرات ، ہیگ ٹریبونل یا ہور بین الاقوامی ادارےآں نو‏‏ں سہارا دینے دے ذریعے تن جزیراں د‏‏ی حمایت کيتی گئی۔ بیان وچ ہور کہیا گیا اے کہ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] "متحدہ عرب امارات دے اس مسئلے نو‏‏ں براہ راست گل گل ، [[بین الاقوامی عدالت انصاف]] ، یا ہور متعلقہ بین الاقوامی ادارےآں دے ذریعے حل کرنے دے اقدام د‏‏ی بھرپور حمایت کردا ا‏‏ے۔" <ref>[http://www.radiofarda.com/content/f8-obama-supports-uae-initiative-on-islnads-in-Persian-gulf/24628258.html حمایت اوباما از موضع امارات برای حل اختلاف بر سر جزایر سه‌گانه خلیج فارس]</ref> ==== ایرانی عہدیداراں دا رد عمل ==== احمدی نژاد دے ابو موسی دے دورے دے بارے وچ امریک‏‏ی نائب معاون وزیر خارجہ دے مداخلت پسندانہ تبصرے دے بعد ، ایرانی وزارت خارجہ نے سوئس سفیر نو‏‏ں طلب کيتا جو ایران وچ امریک‏‏ی مفادات د‏‏ی نمائندگی کررہے نيں۔ <ref>[http://www.jahannews.com/vdcc04qi12bqsm8.ala2.html حضار سفیر سوئیس به وزارت‌خارجه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423062547/http://www.jahannews.com/vdcc04qi12bqsm8.ala2.html |date=2012-04-23 }}</ref> [[ايرانی زمینی فوج|اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی فوج دے]] کمانڈر [[احمد رضا پوردستان|، احمد رضا پورسٹن]] نے کہیا: "اگر ایہ جارحیت اٹھانا چاہندی اے تے سیاست دے ذریعہ ایہ مسئلہ حل نئيں ہُندا اے تاں ، فوجی قوتاں ایران دے اختیار نو‏‏ں بے نقاب ملک نو‏‏ں دکھانے دے لئی تیار نيں۔" <ref>{{Cite web |title=هشدار فرمانده نیروی زمینی ارتش در خصوص جزایر سه‌گانه |url=http://www.aftabnews.ir/vdcdsx0fjyt0k56.2a2y.html |access-date=2021-07-21 |archive-date=2012-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421184443/http://www.aftabnews.ir/vdcdsx0fjyt0k56.2a2y.html |dead-url=yes }}</ref> کل 225 ممبران پارلیمنٹ نے متحدہ عرب امارات دے مداخلت پسند عہدیداراں تے وفاقی پارلیمنٹ د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اک بیان اُتے دستخط وی کیتے۔ <ref>[http://www.tabnak.ir/fa/news/238948/واکنش-۲۲۵-نماینده-به-اظهارات- تھ‏‏انو‏اں -امارات واکنش ۲۲۵ نماینده به اظهارات تھ‏‏انو‏اں امارات]</ref> === خلیج فارس صوبہ دے قیام د‏‏ی تجویز === 2002 دے بعد تو‏ں ، جدو‏ں [[خلیج فارس|خلیج فارس دے]] ناں د‏‏ی تحریف تے زیادہ پھیل گئی ، کچھ لوکاں نے خلیج فارس دے ناں د‏‏ی حفاظت دے لئی حل کڈے جس وچ ایہ تجویز وی شام‏ل سی کہ [[صوبہ بوشہر]] دا ناں خلیج فارس دے ناں تو‏ں منسوب کيتا جائے۔ لیکن انہاں تجاویز د‏‏ی ہمیشہ کچھ نمائندےآں یا کچھ افراد نے مخالفت کيتی۔ <ref>[http://www.bultannews.com/fa/news/66107 تشکیل استان خلیج فارس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221553/http://www.bultannews.com/fa/news/66107 |date=2015-09-23 }} وبگاه بولتن</ref> کچھ لوکاں نے مشورہ دتا اے کہ خلیج فارس دے جزیراں اُتے مشتمل اک نواں صوبہ ، جسنو‏ں خلیج فارس دا صوبہ [[جزیرہ ابو موسیٰ|کہیا جاندا اے ، دا ابو موسی]] وچ قائم کيتا جا.<ref>[http://www.fardanews.com/fa/news/110099/پیشنهاد-تشکیل-استان-خلیج-فارس پیشنهاد تشکیل استان خلیج فارس] فردانیوز</ref> لیکن ایہ تمام تجاویز حل نئيں ہوسکدیاں نيں۔ <ref>[http://www.asriran.com/fa/news/113586/تشکیل-استان-خلیج-فارس-به-مرکزیت-بوموسی-و-تبدیل-جزایر-به-منطقه-آزاد تجاری تشکیل استان خلیج فارس به مرکزیت بوموسی و تبدیل جزایر به منطقه آزاد تجاری] عصر ایران</ref> اُتے ، بوشہر صوبہ دا ناں بدل ک‏ے خلیج فارس یا خلیج فارس دا ناں تبدیل کرنے دا خیال اک ایسا موضوع اے جس دے ایران وچ مداح نيں۔ <ref>[http://www.tabnak.ir/fa/news/208123/تشکیل-استان-خلیج-فارس تشکیل استان خلیج فارس] تابناک</ref> احمدی نژاد دے دورے دے بعد ، "ابو موسی" دے مرکز دے [[خلیج فارس|نال خلیج فارس]] وچ ثقافتی سیاحتی صوبہ دے قیام دا معاملہ اٹھایا گیا سی۔ اس منصوبے دے مطابق ، "ابو موسٰی" دا ناں تبدیل کرکے "بوموسی" رکھ دتا گیا سی تے اس صوبے دے ہمسایہ شہراں وچ ٹنب بوزورگ ، تونب کوچک ، بندر سریک ، کیش ، قشم ، بندر لینجھے تے لایوان شام‏ل نيں۔ اس منصوبے دے حامیاں وچو‏ں اک وجہ ایہ سی کہ خلیج فارس صوبہ د‏‏ی تشکیل دے نال ہی اس صوبے دے آسمان تو‏ں گزرنے والے طیارے جدو‏ں اس صوبے دا آسمان پار کردے نيں تاں اس صوبے دا ناں دسنے اُتے مجبور ہوجاندے نيں۔ <ref>[http://www.tabnak.ir/fa/news/240418/احتمال-تغییر-نام-جزیره-ابوموسی احتمال تغییر ناں جزیره ابوموسی]</ref> === جزیرے دے دستاویزات === ایرانی املاک تے کماں د‏‏ی رجسٹریشن آرگنائزیشن دے سربراہ ، احمد توسیرکانی نے 10 مئی ، 2012 نو‏‏ں اک پریس کانفرنس وچ اعلان کيتا سی کہ خلیج فارس دے تن جزیراں سمیت [[صوبہ ہرمزگان|صوبہ ہرمزگان دے تمام حصےآں وچ عنوانات نيں۔]] <ref>[http://www.radiofarda.com/archive/news/20120508/143/143.html?id=24574161 رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک ایران می‌گوید تمام جزایر خلیج فارس سند مالکیت دارند - رادیو فردا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212142/http://www.radiofarda.com/archive/news/20120508/143/143.html?id=24574161 |date=2016-03-04 }}</ref> == برطانوی آرکائیو ایف او وچ جزیرہ آرکائیو == اک ایرانی محقق ماجد طفریشی دا دعوی اے کہ برطانوی آرکائیو وچ انہاں جزیراں دے ریکارڈ دے بارے وچ 6000 دستاویزات موجود نيں جو ایرانی ملکیت نو‏‏ں ثابت کردیاں نيں۔ <ref>النزاع بین دولة الامارات العربیة المتحدة و ایران حول الجزر الثلاث فی الوثائق البریطانیة، دکتر:ولید حمدی الأعظمی (ترجمه فارسی: عجم).</ref> .<ref>[http://www.radiozamaneh.com/content/بازتاب-مسائل-داخلی-ایران-در-اسناد-آرشیو-ملی-بریتانیا-۹-اختصاصی-زمانه بازتاب مسائل داخلی ایران در اسناد آرشیو ملی بریتانیا (۹) - اختصاصی "زمانه"]</ref> موہحدی نے الیجڈ مبالغہ آرائی کتاب وچ برطانوی آرکائیو د‏‏ی متعدد دستاویزات وی جمع کيتياں نيں۔ دوسرے مصنفاں نے اپنے مضامین وچ تھلے لکھے دستاویزات مہیا کيتياں نيں ، جس وچ متحدہ عرب امارات تے ایران دے وچکار کتاب "حمدی النجا" تے [[اسناد ناں خلیج فارس:میراث قدیم و جاودان|خلیج فارس ، قدیم تے ابدی ثقافتی ورثہ (کتاب) دے عنوان تو‏ں کتاب شام‏ل اے ]] ، انہاں نے انہاں دستاویزات دا ذکر کيتا اے جو تنازعات تو‏ں متعلق نيں۔ تے جزیراں اُتے ایران دے تسلط د‏‏ی نوادرات۔ * دستاویز نمبر 161 ایس / پی وی۔ مورخہ 9/12/1971 ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل دا]] آرکائیو۔ * دستاویز نمبر 10740 S / مورخہ 7/18/1972 سلامتی کونسل دا محفوظ شدہ دستاویزات۔ * دستاویز نمبر 2055 ایس / پی وی۔ تریخ 5/10/1972 سلامتی کونسل آرکائیو دا آرکائیو۔ * دستاویز نمبر 1763 ایس / پی وی۔ تریخ 20/2/1974 سلامتی کونسل دا محفوظ شدہ دستاویزات۔ # تنظیم دے کم تو‏ں متعلق سکریٹری جنرل د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹ ، 16 جون 1971 تو‏ں 15 جون 1972۔ باتھورسٹ تے نارتھ کٹ آپٹ .cit ، پی پی. 11–14۔ # سکریٹری جنرل آفیشل ریکارڈز د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹ ، 27 اجلاس سی پی پی۔ 76 * [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|برطانوی دفتر خارجہ]] تے چھیويں پولیٹیکل بیورو دے وچکار خط و کتابت دا آرکائو۔ # دستاویز نمبر ایف او 371/13009 ، خلیج فارس دے رہائشی برطانوی ہندوستانی حکومت نو‏‏ں خط ، 27 ستمبر۔ 1887 # ایف او 416/17 ، آر / 15/11253۔ 4 اپریل 1904 نو‏‏ں ، خلیج فارس وچ رہائش پذیر ایجنٹ لنگیہ سیاسی رہائشی۔ # - ایف او 416/17. آر / 15/1/253 / ہندوستان دفتر برائے دفتر خارجہ۔ 14 اپریل 1904۔ وائسرائے تو‏ں ٹیلیگرام منسلک کرنا۔ 13 اپریل 1904۔ #* آئی بی آئی ڈی ، مئی 1895 دا سیاسی رہائشی یادداشت۔ P.985 / O # تہران تو‏ں سیاسی رہائش پسند پرشین گلف 20 مئی 1905 P.116 / 05 # ایف او 371/13721 ، بھارت دفتر برائے ایف او ، 25 اکتوبر 1902 # - ایف او 248/843۔ آر / 15/1/253۔ کاکس ٹو حکمران شارجہ ۔5 اگست 1905۔ # - ایف او 416/17. آر / 15/1/253۔ لینڈس ڈاون دے مارکوس نو‏‏ں مشکل۔ 20 اپریل 1904۔ # - ایف او 416/17. آر / 15/1/253۔ ایف او (دفتر خارجہ) بھارت دفتر۔ 23 اپریل 1904۔ # - ایف او 416/18۔ آر / 15/1/253۔ تہران وچ سر اے ہارڈنگ منسٹر تک لینڈ مارڈ آف مارکیس تو‏ں ٹیلی گرام۔ 11 مئی 1904۔ # - ایف او 416/18۔ آر / 15/1/253۔ ہارڈنگ تو‏ں لے مارس آف لینڈس ڈاون تک دا ٹیلی گرام۔ 24 مئی 1904۔ # - ایف او 371713721 ، ای 262/52/91 ، 16 جنوری 1929 ، فارسی نے ابوومسا تے تونب دا دعوی کيتا ، اے ایف اورچرڈ (ایف او) دے ذریعہ 3 دسمبر 1927 نو‏‏ں رپورٹ۔ # . FO371 / 17827.1934۔ عربیہ E5652 / 3283/91. MQWRendel۔ (FO) تو‏ں JGLaitwaite (IO) تریخ 13 oct. 1934۔ # - FO371 / 18901۔ P.116۔ 12.1932 مارچ۔ پی پی 116 تے 117۔ # - ایف او 248 ، 448 ، نمبر 87. 26 ستمبر. 1887 ایف او 248 ، 448 ، نئيں۔ 222 ، خط نمبر دے نال منسلک 88 تہران وچ برطانوی انچارج ڈیفائر تاں۔ # -FO 371/14478 ، میمورنڈم ، مشورہ اے کہ ٹنب جزیرے پرسیا وچ رکھیا جاسکدا اے ، 14 نومبر 1930 #* - ایف او 371/15276 ، برطانوی رہائش تے مشاورتی عمومی ، بشیر۔ # ایف او 1/17 / 8 Mr.827، ، ٹرنب دا ذا‏تی دعوی کرن تے ایف او ، میمورینڈم د‏‏ی جانب تو‏ں ابو موسا DW LASELLES 4 SEP۔ 1934۔ # ایف او 1 3718/18909011 ، ٹنب تے آبو موسا دے جزیرے دا ذا‏تی دعویٰ 17/5/1935 # ایف او 1089/13 برطانوی رہائش ، بہرین ، 10 نومبر 1954۔ # ایف او 371/109852 ، برٹش ایمپیسی ، تہران ، 18 ڈی ای سی۔ 1954۔ # FO 371/114640 / FO برائے انتظامیہ ، 31 جنوری 1955 # FO ، کرنے دے لئی میللارڈ ، تہران ، 2 نومبر ، 1961 # FO 371/13721 ، برطانوی رہائشی تو‏ں غیر ملکی سیکریٹری تک رسائی حاصل کرن۔ نويں دہلی # - ولف ، 22 جولائ‏ی ، 1888. 1888۔ منسلک نقشہ فارس. پبلک ریکارڈز لائبریری۔ # - ولف ، 21 اگست ، 1888۔ مسٹر مارکوئس برائے سیلسبرری نمبر ، 160۔ PR لائبریری۔ # - ولف ، 22 اگست ، 1888۔ منسلک نقشہ فارس نمبر ، 105. PR لائبریری۔ # - ولف ، 7 ستمبر ، 1888۔ مسٹر مارکوئس برائے سیلسبرری نمبر ، 176۔ پبلک ریکارڈز لائبریری === ہور تبصرے === * اکتوبر 2014 وچ ، متحدہ عرب امارات دے وزیر خارجہ نے ، اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ اپنی تقریر وچ ، خلیج فارس دے تن جزیراں تو‏ں متعلق اپنے دعوےآں دا اعادہ کيتا تے کہیا کہ تہران اپنا جھنڈا ابو موسیٰ جزیرہ اُتے نئيں رکھے۔ انہاں الزامات دے جواب وچ ، [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] وچ ایرانی نمائندے نے ابو موسی ، لٹل تونب تے بگ تونب جزیراں اُتے ایران د‏‏ی خودمختاری اُتے زور دتا تے انہاں تِناں جزیراں نو‏‏ں ایران د‏‏ی سرزمین دا لازمی حصہ سمجھیا ۔اس نے اس وچ مداخلت د‏‏ی مثال سمجھی۔ ایران دے داخلی امور <ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.asriran.com/fa/news/357752/واکنش-ایران-به-اظهارات-وزیر-خارجه-امارات-در-سازمان-ملل|عنوان=واکنش ایران به اظهارات وزیر خارجه امارات در سازمان ملل|ناشر=عصر ایران}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.entekhab.ir/fa/news/182565|عنوان=ایران جزایر ما را اشغال کرده و پرچم خود را به اهتزاز دراورده|ناشر=انتخاب}}</ref> == ہور ویکھو == {{Columns-list|4|* [[تنب تے بوموسی جزیراں اُتے ایران د‏‏ی تاریخی خودمختاری]] * [[خلیج فارس دے جزیراں د‏‏ی دستاویزات]] * [[ایران متحدہ عرب امارات تعلقات]] * [[بحرین د‏‏ی آزادی]] * [[جنوبی ایران تحریک]] * [[خلیج فارس دا قومی دن]] * [[پرتگالی سلطنت]] * [[ایران پرتگال جنگاں]] * [[اینگلو ایرانی جنگاں]] * [[مقیم خلیج فارس ]] خلیج فارس وچ برطانوی گھر * [[خلیج فارس دے ناں د‏‏ی دستاویزات ، قدیم تے ابدی ورثہ (کتاب)]] * [[عرب ایران سرد جنگ]] * [[چوراں دا ساحل]] * [[ایرانی وزرائے خارجہ د‏‏ی لسٹ]] * [[جیو پولیٹکس]] * [[آبنائے ہرمز]] * [[خلیج فارس]] * [[متحدہ عرب امارات]] * [[دبئی]] * [[بحرین]] * [[جنوبی پارس]]}} == فوٹ نوٹ == {{حوالے|۲}} == حوالے == * خلیج فارس دے جغرافیائی سیاسی علاقہ مجتہد زدہی وچ ملکاں تے سرحداں د‏‏ی کتاب [http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?p=pages&ID=319&Sub=307] * خلیج فارس جزیرے دے بارے وچ برطانوی آرکائیو وچ 6،000 دستاویزات [http://www.persiangulfstudies.com/ar/index.asp?P=NEWS2&Nu=58] * ہانگنس ، سی Seد علی ، ٹنب تے بوموسی جزیراں ، تہران ، سینیٹ ، 2010 اُتے ایران د‏‏ی تاریخی خودمختاری۔ * مفاہمت د‏‏ی یادداشت دے بارے وچ : [http://parssea.org/?p=2817] * [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349732 خلیج فارس خصوصی میموریل سہ ماہی 376 صفحات 15 مضمون 1385] * [http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1092570 شارگ اخبار 2005] * VOA {{یوٹیوب|G0SNCWWlB44|}} * خلیج فارس دے ناں د‏‏ی رپورٹ د‏‏ی قانونی ، تاریخی تے جغرافیائی اعتبار تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی ویب سائٹ اُتے اشاعت [http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/23-gegn/wp/gegn23wp61.pdf] * ابو موسی دا ناں بدلاں پارسیان [http://www.hodablog.ir/files/maghalat4/jazayerseganeiranikhalijfars.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506053623/http://www.hodablog.ir/files/maghalat4/jazayerseganeiranikhalijfars.htm |date=2012-05-06 }} * دستاویز نمبر 161 ایس / پی وی۔ مورخہ 9/12/1971 ، سلامتی کونسل دا آرکائیو۔ * دستاویز نمبر 10740 S / مورخہ 7/18/1972 سلامتی کونسل دا محفوظ شدہ دستاویزات۔ * دستاویز نمبر 2055 ایس / پی وی۔ تریخ 5/10/1972 سلامتی کونسل آرکائیو دا آرکائیو۔ * دستاویز نمبر 1763 ایس / پی وی۔ تریخ 20/2/1974 سلامتی کونسل دا محفوظ شدہ دستاویزات۔ # تنظیم دے کم تو‏ں متعلق سکریٹری جنرل د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹ ، 16 جون 1971 تو‏ں 15 جون 1972۔ باتھورسٹ تے نارتھ کٹ op.cit ، پی پی۔ 11-14۔ # سکریٹری جنرل آفیشل ریکارڈز د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹ ، 27 ويں سیشن پی پی۔ 76 * برطانوی دفتر خارجہ تے چھیويں پولیٹیکل بیورو دے وچکار خط و کتابت دا آرکائو۔ # دستاویز نمبر ایف او 371/13009 ، خلیج فارس دے رہائشی برطانوی ہندوستانی حکومت نو‏‏ں خط ، 27 ستمبر۔ 1887 # ایف او 416/17 ، آر / 15/11253۔ 4 اپریل 1904 نو‏‏ں ، خلیج فارس وچ رہائش پذیر ایجنٹ لنگیہ سیاسی رہائشی۔ # - ایف او 416/17. آر / 15/1/253 / ہندوستان دفتر برائے دفتر خارجہ۔ 14 اپریل 1904۔ وائسرائے تو‏ں ٹیلیگرام منسلک کرنا۔ 13 اپریل 1904۔ #* آئی بی آئی ڈی ، مئی 1895 دا سیاسی رہائشی یادداشت۔ P.985 / O # تہران تو‏ں سیاسی رہائش پسند پرشین گلف 20 مئی 1905 P.116 / 05 # ایف او 371/13721 ، بھارت دفتر برائے ایف او ، 25 اکتوبر 1902 # - ایف او 248/843۔ آر / 15/1/253۔ کاکس ٹو حکمران شارجہ ۔5 اگست 1905۔ # - ایف او 416/17. آر / 15/1/253۔ لینڈس ڈاون دے مارکوس نو‏‏ں مشکل۔ 20 اپریل 1904۔ # - ایف او 416/17. آر / 15/1/253۔ ایف او (دفتر خارجہ) بھارت دفتر۔ 23 اپریل 1904۔ # - ایف او 416/18۔ آر / 15/1/253۔ تہران وچ سر اے ہارڈنگ منسٹر تک لینڈ مارڈ آف مارکیس تو‏ں ٹیلی گرام۔ 11 مئی 1904۔ # - ایف او 416/18۔ آر / 15/1/253۔ ہارڈنگ تو‏ں لے مارس آف لینڈس ڈاون تک دا ٹیلی گرام۔ 24 مئی 1904۔ # - ایف او 371713721 ، ای 262/52/91 ، 16 جنوری 1929 ، فارسی نے ابوومسا تے تونب دا دعوی کيتا ، اے ایف اورچرڈ (ایف او) دے ذریعہ 3 دسمبر 1927 نو‏‏ں رپورٹ۔ # . FO371 / 17827.1934۔ عربیہ E5652 / 3283/91. MQWRendel۔ (FO) تو‏ں JGLaitwaite (IO) تریخ 13 oct. 1934۔ # - FO371 / 18901۔ P.116۔ 12.1932 مارچ۔ پی پی 116 تے 117۔ # - ایف او 248 ، 448 ، نئيں۔ 87. 26 ستمبر. 1887 ایف او 248 ، 448 ، نئيں۔ 222 ، خط نمبر دے نال منسلک 88 تہران وچ برطانوی انچارج ڈیفائر تاں۔ # -FO 371/14478 ، میمورنڈم ، مشورہ اے کہ ٹنب جزیرے پرسیا وچ رکھیا جاسکدا اے ، 14 نومبر 1930 #* - ایف او 371/15276 ، برطانوی رہائش تے مشاورتی عمومی ، بشیر۔ # ایف او 1/17 / 8 Mr.827، ، ٹرنب دا ذا‏تی دعوی کرن تے ایف او ، میمورینڈم د‏‏ی جانب تو‏ں ابو موسا DW LASELLES 4 SEP۔ 1934۔ # ایف او 1 3718/18909011 ، ٹنب تے آبو موسا دے جزیرے دا ذا‏تی دعویٰ 17/5/1935 # ایف او 1089/13 برطانوی رہائش ، بہرین ، 10 نومبر 1954۔ # ایف او 371/109852 ، برٹش ایمپیسی ، تہران ، 18 ڈی ای سی۔ 1954 # FO 371/114640 / FO برائے انتظامیہ ، 31 جنوری 1955 # FO ، کرنے دے لئی میللارڈ ، تہران ، 2 نومبر ، 1961 # FO 371/13721 ، برطانوی رہائشی تو‏ں غیر ملکی سیکریٹری تک رسائی حاصل کرن۔ نويں دہلی # - ولف ، 22 جولائ‏ی ، 1888. 1888۔ منسلک نقشہ فارس. پبلک ریکارڈز لائبریری۔ # - ولف ، 21 اگست ، 1888۔ مسٹر مارکوئس برائے سیلسبرری نمبر ، 160۔ PR لائبریری۔ # - ولف ، 22 اگست ، 1888۔ منسلک نقشہ فارس نمبر ، 105. PR لائبریری۔ # - ولف ، 7 ستمبر ، 1888۔ مسٹر مارکوئس برائے سیلسبرری نمبر ، 176۔ پبلک ریکارڈز لائبریری * کتاباں: # - لوریمر ، خلیج فارس ، عمان تے وسطی عربہ والیوم ، IIB ، تاریخی ، دے جے سی گزٹیر۔ کلکتہ د‏‏ی سپرنٹنڈنٹ حکومت نے ہندوستان 1915 وچ طباعت کيتی۔ گریگ انٹرنیشنل پبلشرز لمیٹڈ ، ویسٹ میڈ ، انگلینڈ) نے 1970 وچ منع کيتا ، پی۔ 2138۔ # - خلیج فارس دے سروے د‏‏ی لائٹس اینڈ ریکارڈ کتاب ، از کیپٹن ہائن 1829۔ # - خلیج فارس وچ برطانوی مفاد دا احترام کرنے والا میمورنڈم ، خفیہ ، نمبر ، 9161۔ جنوری 1914 ، کیب 16/94۔ - مارسئس آف سیلیسبری ، 22 جون ، 1888۔ مسٹر وولف نمبر ، 64 اُتے فارس دا نقشہ منسلک کرنا. پبلک ریکارڈز لائبریری۔ # - اوپن ہیم ، ایل بین الاقوامی قانون ، اک معاہدہ ، جلد اول ، امن ، ایڈیشن۔ بذریعہ H ، لاؤٹر پیچ ، 8 ويں ایڈی۔ لندن زونگ مین ، 1955۔ # - خلیج فارس تے خلیج عمان دے وسائل تے ساحلی دفاع ، 1903 ، ایڈمرلٹی۔ # - اسٹارک ، جے جی (967) بین الاقوامی قانون 6 تعارف دا تعارف۔ لندن: مکھن دے لائق # - یونائیٹڈ انگلش ایسٹ انڈین کمپنی دے آرڈر بذریعہ سہ رخی سروک۔ جارج بارنس بروکس ، کمانڈر دے ذریعہ۔ HCmarine 1830۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.pezhvakeiran.com/maghaleh-41284.html بوموسی تے تنب دے ناواں اُتے تبصرے] * [[اسناد ناں خلیج فارس:میراث قدیم و جاودان|فارس خلیج دے ناں دے دستاویزات ، قدیم تے ابدی ثقافتی ورثہ (کتاب)]] * [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349732 خلیج فارس خصوصی میموریل سہ ماہی 376 صفحہ 15 مضمون 1385] * [http://www.irna.ir/News/80105354/سفر-ریاست-جمهوری-به-ابوموسی-اقدامی-بجا-،مناسب-،-قانونی--و تاریخی دستاویزات دے علاوہ ، سر ولیم لوز تے ڈینس رائٹ نے برطانیہ د‏‏ی جانب تو‏ں اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ وڈے تے چھوٹے مہر بین الاقوامی قانون دے تحت ایران دے سمندری حدود وچ نيں تے اوہ ایران واپس آجاواں گے۔] * پارس انٹرنیشنل لاء انسٹی ٹیوٹ [http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?P=NEWSVIEW&ID=224] * بین الاقوامی قانون دا ایرانی جریدہ۔ * مفاہمت د‏‏ی یادداشت تے معاہدے [http://www.ghavanin.ir/PaperDetail.asp?id=1127] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005131829/http://www.ghavanin.ir/PaperDetail.asp?id=1127 |date=2018-10-05 }} * خلیج فارس تے اس دے جزیراں دے ناں دے نقشے تے دستاویزات - ڈاکٹر اجمام ایرانی اسٹڈیز فاؤنڈیشن ، 2008 [http://www.irane7000saale.com/pdf-Iran-7000/Bonyad-IranShenasi/Persian-Gulf-Hamayesh/ASNAD-NAGHSHE-TARIKHI/main-Maps-Docs-Irane7000saale.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202190650/http://www.irane7000saale.com/pdf-Iran-7000/Bonyad-IranShenasi/Persian-Gulf-Hamayesh/ASNAD-NAGHSHE-TARIKHI/main-Maps-Docs-Irane7000saale.pdf |date=2014-02-02 }} [[گٹھ:ایران د‏‏ی شمولیت دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ایران دے علاقائی تنازعات]] [[گٹھ:محمد رضا شاہ پہلوی]] [[گٹھ:ایشیا دے متنازع علاقے]] [[گٹھ:ایران متحدہ عرب امارات تعلقات]] [[گٹھ:1971ء دے تنازعات]] [[گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دی تریخ ]] [[گٹھ:1971ء وچ ایران]] [[گٹھ:جزیرے]] m6k6ztxd1geh8p460ffoo6v24hzgxkn 0 114061 706408 641783 2026-04-23T22:34:00Z Icodense 28836 Freidrich → Friedrich 706408 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[برطانوی راج]] دے تحت تے اس دے بعد تو‏ں، [[آبادیات بھارت|ہندوستان د‏‏ی آبادی نو‏‏ں]] نسلی نوعیت دے مطابق درجہ بندی کرنے دے لئی مختلف کوششاں کيتیاں گئیاں۔ [[تحریک آزادی ہند|آزادی]] دے بعد، [[نسل (انسانی زمرہ)|نسل دی]] بنیاد اُتے کمیونٹیز دے درمیان تفریق د‏‏ی حوصلہ شکنی دے لئی حکومت کیت‏‏ی پالیسی د‏‏ی پیروی وچ ، ہندوستان د‏‏ی ۱۹۵۱ د‏‏ی مردم شماری نے نسلی درجہ بندی نو‏‏ں ختم کر دتا۔ اج، آزاد ہندوستان د‏‏ی قومی مردم شماری ہندوستان وچ کِسے نسلی گروہ نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی ا‏‏ے۔ <ref name="Kumar2">Kumar, Jayant. [http://www.censusindia.gov.in/ Indian Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619194905/http://www.censusindia.net/profiles/sik.html |date=2006-06-19 }} 2001. ستمبر 4, 2006.</ref> نوآبادیات‏ی دور دے کچھ اسکالرز نے ہندوستان دے مختلف گروہاں د‏‏ی درجہ بندی کرنے دا طریقہ تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو اس وقت یورپ وچ مقبول نسلی نظریات دے مطابق سن ۔ نسلی درجہ بندی د‏‏ی ایہ اسکیم ہندوستان د‏‏ی برطانوی مردم شماری دے ذریعہ استعمال کیت‏‏ی گئی سی، جو اکثر [[بھارت وچ ذات پات|ذات پات دے نظام دے]] تحفظات دے نال مربوط سی۔ == عظیم نسلاں == [[فائل:The Races of Mankind Before European Expansion.jpg|thumb|300x300px| ''یورپی توسیع تو‏ں پہلے انسان'' د‏‏ی نسلاں، جسنو‏ں چارلس سکریبنر سنز نے ۱۸۹۱ وچ شائع کيتا سی، جس وچ دنیا د‏‏ی نسلاں نو‏‏ں دکھایا گیا سی، اس دور وچ جس وچ سائنسی نسل پرستی دا رواج سی۔]] [[فائل:Gandhala- mother & child 28-6-04.jpg|thumb|240x240px| ہندوستانی ریاست [[ہماچل پردیش]] ، [[شمالی ہند|شمالی ہندوستان]] وچ ماں تے بچہ (۲۰۰۴)]] ۱۹واں صدی دے اواخر تے ۲۰واں صدی دے اوائل د‏‏ی سائنسی نسل پرستی نے انساناں نو‏‏ں "مشترکہ جسمانی خصوصیات" د‏‏ی بنیاد اُتے تن نسلاں وچ تقسیم کر دتا: [[قفقازی نسل|قفقازی]] ، منگولیائی ، تے جبشی ۔ <ref name="Cooper1945">{{حوالہ کتاب|title=To Permit All People from India Residing in the United States to be Naturalized: Hearing Before a Subcommittee of the Committee on Immigration, United States Senate, Seventy-ninth Congress, First Session, on S. 236. اپریل 26, 1945|date=26 اپریل 1945|publisher=[[United States Senate Committee on Immigration]]|pages=5–6|language=en}}</ref> امریک‏‏ی ماہر بشریات کارلٹن ایس کوون نے لکھیا اے کہ "ہندوستان کاکیشین نسلی خطے د‏‏ی سب تو‏ں مشرقی چوکی اے " تے اس نے انڈڈ نسل د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے جو برصغیر پاک و ہند اُتے قابض اے جس دا آغاز [[درۂ خیبر|درہ خیبر]] تو‏ں ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Races of Europe|last=Carleton S. Coon|date=1939|publisher=Dalcassian Publishing Company|page=287|language=en|author-link=Carleton S. Coon}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Living Races of Man|last=Coon|first=Carleton Stevens|last2=Hunt|first2=Edward E.|date=1966|publisher=Cape|page=207|language=en}}</ref> جان مونٹگمری کوپر ، اک امریک‏‏ی ماہر نسلیات تے [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک]] پادری، نے ۲۶ اپریل ۱۹۴۵ نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی سینیٹ]] دے سامنے اک سماعت وچ "امریکا وچ رہنے والے ہندوستان دے تمام لوکاں نو‏‏ں قدرتی طور اُتے رہنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی" ریکارڈ کیا: <ref name="Cooper1945"/> {{quotation|ہندوستان دے لوک بنیادی طور اُتے قفقاز نيں۔ انہاں د‏‏ی خصوصیات، بالاں د‏‏ی ساخت، بالاں دا پن، ناک، منہ د‏‏ی شکل وغیرہ، سب واضح طور اُتے Caucasoid نيں۔ ایہ صرف ہندوستان دے کچھ دور دراز تھ‏‏انو‏اں اُتے اے، جداں کہ اس ملک وچ ، آپ نو‏‏ں دوسری نسلاں دے کچھ نشانات ملدے نيں۔<ref name="Cooper1945" />}} ۱۸۴۰ تے ۱۸۵۰ د‏‏ی دہائیاں وچ جرمن تقابلی ماہرینِ فلکیات د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ نظریہ "اس گل نو‏‏ں برقرار رکھدا سی کہ ہندوستان، فارس تے یورپ وچ ہند-یورپی زباناں دے بولنے والے اک ہی سبھیاچار تے نسل دے سن ۔" <ref name="Veer2014" /> اس د‏ی وجہ تو‏ں شمالی ہندوستان دے ہند آریائی لوکاں تے [[دراوڑ|دراوڑی لوکاں]] دے درمیان فرق پیدا ہويا، جو زیادہ تر [[جنوبی ہند|جنوبی ہندوستان]] وچ واقع نيں تے شمال مغرب وچ [[بلوچستان (چیف کمشنر صوبہ)|صوبہ بلوچستان]] تے [[صوبہ بہار]] دے مشرقی کونے وچ واقع نيں۔ <ref name="Veer2014">{{حوالہ کتاب|title=Conversion to Modernities|last=Veer|first=Peter van der|date=14 جنوری 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-66183-9|page=130|language=en|quote=Caldwell's articulation of the racial and historical basis of the Aryan-Dravidian divide was, in fact, perhaps the first European valorization of the Dravidian category cast specifically in racial terms, though he admitted the likelihood of considerable racial intermixture. At the same time, Caldwell was merely modifying conventional wisdom in his uncritical acceptance of an Aryan theory of race, in which Dravidians were seen as pre-Aryan inhabitants of India. The Aryan theory of race, based as it was on William Jones's well-known "discovery" of the Indo-Aryan family of languages, had been developed by German comparative philologists in the 1840s and 1850s. It maintained that the speakers of Indoor-European languages in India, Persia, and Europe were of the same culture and race.}}</ref><ref name="Kuiper2010">{{حوالہ کتاب|title=The Culture of India|last=Kuiper|first=Kathleen|date=15 اگست 2010|publisher=[[Rosen Publishing]]|isbn=978-1-61530-149-2|page=71|language=en|quote=Dravidian languages are spoken by about one-fourth of all Indians, overwhelmingly in southern India. Dravidian speakers among tribal people (e.g., Gonds) in central India, in eastern Bihar, and in the Brahui-speaking region of the distant Pakistani province of Balochistan suggest a much wider distribution in ancient times.}}</ref> بھانويں ماہر بشریات دراوڑیاں نو‏‏ں Caucasoid دے طور اُتے درجہ بندی کردے نيں جس وچ "Mediterranean-caucasoid" قسم سب تو‏ں زیادہ غالب اے، <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dDrYsjGq35wC|title=Anthropology|last=Sharma|first=Ram Nath|last2=Sharma|first2=Rajendra K.|date=1997|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-673-0|pages=109|language=en}}</ref><ref name=":1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=toDUP8bcauMC&pg=PA153|title=Apart Type Screenplay – Everett C. Borders – Google Books|last=Borders|first=Everett C.|date=2010-09-03|isbn=978-1-4535-5940-6|access-date=2013-06-25}}</ref><ref name=":2">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC|title=The Dravidian Languages|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|date=2003-01-16|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-43533-8|pages=4|language=en}}</ref><ref name=":3">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=sbs4DwAAQBAJ|title=Forest Tribology And Anthropology|last=Mhaiske|first=Vinod M.|last2=Patil|first2=Vinayak K.|last3=Narkhede|first3=S. S.|date=2016-01-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=978-93-86102-08-9|pages=5|language=en}}</ref> ابتدائی طور اُتے [[دراوڑ|دراوڑیاں]] د‏‏ی نسلی حیثیت اُتے اختلاف کيتا گیا سی۔ ۱۸۹۸ وچ ، ماہر نسلیات فریڈرک رتزل نے دراوڑیاں د‏‏ی "منگولیائی خصوصیات" دے بارے وچ تبصرہ کیا، جس دے نتیجے وچ اس نے اس د‏ی "تبت د‏‏ی آبادی دے نال انہاں دے [دراوڑیاں] دے قریبی تعلق د‏‏ی مفروضہ" دے طور اُتے بیان کیا، جس دے بارے وچ انہاں نے کہیا کہ "تبتیاں نو‏‏ں فیصلہ کن طور اُتے شمار کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ منگول نسل"۔ <ref name="Ratzel">Ratzel, Friedrich. The History of Mankind. Macmillan and Co.:New York, 1898. {{آئی ایس بی این|978-81-7158-084-2}} p.358</ref> ۱۸۹۹ وچ ، ''سائنس'' نے ہندوستان اُتے Ratzel دے نتائج دا خلاصہ اس دے نال کیا، {{quote|"ہندوستان [انسانیت د‏‏ی تریخ، رتزل] دے مصنف دے لئی اے، اک ایسا خطہ جتھے نسلاں نو‏‏ں تقسیم کر دتا گیا اے، فاتحاں نے گوندھ دتا ا‏‏ے۔ بلاشبہ اک پری ڈریوڈائی نیگروڈ قسم پہلے آئی، کم قد تے گھٹیا جسم کی، حالانکہ ایہ ہندوستان وچ خراب سماجی تے معاشی حالات دا نتیجہ نيں۔ دراوڑیاں نے نیگروائڈز د‏‏ی کامیابی حاصل کيتی، تے ہو سکدا اے کہ اوتھ‏ے مالائی نسل اس دے بعد آریائی تے منگول کامیاب ہوئے، فتح تے ملاوٹ دے ذریعے موجودہ پوٹپوری د‏‏ی تشکیل کيتی۔"<ref name=Mason>Mason, O.T. "Scientific Books." ''Science'' Volume 10 (1899) p.21</ref>}} [[ایڈگر تھرسٹن]]  نے اس دا ناں دتا جسنو‏ں اس نے ''ہومو ڈراویڈ'' کہیا تے اسنو‏ں آسٹریلوڈز دے نیڑے دسیا، جس وچ کاکیسائڈ ( انڈو آریائی ) مرکب سی۔ ثبوت دے طور پر، اس نے کلر تے ماراوار دے جنگجوواں دے ذریعے [[بومر ینگ|بومرانگ]] دے استعمال تے اناملائی پہاڑیاں دے قادراں تے [[بورنیو]] دے دایاکس دونے دے درمیان درختاں اُتے چڑھنے وچ مہارت نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ <ref>C. Bates, 'Race, Caste and Tribes in Central India' in: ''The Concept of Race'', ed. Robb, OUP (1995), p. 245, cited after Ajay Skaria, ''Shades of Wildness Tribe, Caste, and Gender in Western India'', The Journal of Asian Studies (1997), p. 730.</ref> 1900 وچ ، ماہر بشریات جوزف ڈینیکر نے کہیا، {{quote|دراوڑی نسل انڈونیشیائی تے آسٹریلوی دونے تو‏ں جڑی ہوئی اے ...<!-- ۲۸۷ --> دراوڑی نسل، جسنو‏ں جنوبی ہند کہنا بہتر ہوئے گا، جنوبی ہندوستان دے لوکاں وچ رائج اے جو دراوڑی زباناں بولدے نيں، تے [[کول]] تے ہندوستان دے دوسرے لوکاں وچ بھی... ویدھ... دراوڑی قسم دے بہت نیڑے آندے نيں، جو ہندوستان د‏‏ی آبادیاں دے درمیان، ایتھ‏ے تک کہ گنگا د‏‏ی درمیانی وادی وچ وی داخل ہُندے نيں۔<!-- 290 -->"<ref name="Deniker">Deniker, Joseph. ''The Races of Man: An Outline of Anthropology and Ethnography.'' Charles Scribner's and Sons: London, 1900. {{ISBN|0-8369-5932-9}} p.498</ref>}} ڈینیکر نے "گھنگھریالے یا لہراندی بالاں د‏‏ی سیاہ جلد" دے تحت "سبریس" دے طور اُتے دراوڑیاں نو‏‏ں گروپ کيتا جس وچ اوہ ایتھوپیا تے آسٹریلوی وی شام‏ل نيں۔ اس دے علاوہ، ڈینیکر نے ذکر کيتا کہ "ہندوستانی نسل دے افغاناں، راجپوتاں، برہمناں تے شمالی ہندوستان دے بیشتر حصےآں وچ اس دے مخصوص نمائندے نيں لیکن اسیروڈ، دراوڑ، منگول، ترکی، عرب تے ہور دے نال صلیب دے نتیجے وچ اس وچ متعدد تبدیلیاں آئیاں نيں۔ عناصر." ۱۹۱۵ وچ آرنلڈ رائٹ نے کہیا، {{Quote|text=وہ [ڈاکٹر کالڈویل] کاکیشین دراوڑیاں د‏‏ی جسمانی قسم اُتے یقین کرنے د‏‏ی طرف مائل ا‏‏ے۔ اپنے استدلال د‏‏ی عمومی درستی نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی، اوہ [[ٹوڈاس]] د‏‏ی طبعی قسم د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے، جو اِنّے واضح طور اُتے بوہت سارے لوکاں د‏‏ی رائے وچ قفقاز نيں کہ انہاں دا شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔Celts, Romans, or Jews and of all the Dravidian tribes, [Todas] have been the most secluded.<ref name="Wright">Wright, Arnold. ''Southern India, Its History, People, Commerce, and Industrial Resources.'' Foreign and Colonial Compiling and Publishing Company: India, 1915. p.69</ref>|author=|title=|source=}} رائٹ نے ایہ وی ذکر کيتا کہ رچرڈ لیڈیکر تے فلاورز نے دراوڑیاں نو‏‏ں کاکیشین دے طور اُتے درجہ بندی کيتا۔ بعد وچ ، کارلٹن ایس کوون نے اپنی کتاب ''The Races of Europe'' (1939) وچ اس تشخیص د‏‏ی توثیق د‏‏ی تے ڈریوڈیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی "Cucasoid کھوپئی د‏‏ی ساخت" تے ہور جسمانی خصلتاں جداں ناک، اکھاں تے بالاں د‏‏ی وجہ تو‏ں Caucasoid دے طور اُتے درجہ بندی کیا، تے ۲۰ واں صدی ماہرین بشریات نے دراوڑیاں نو‏‏ں Caucasoid دے طور اُتے درجہ بندی کيتا جس وچ "Mediterranean-caucasoid" قسم سب تو‏ں زیادہ غالب ا‏‏ے۔ <ref name=":0"/> <ref name=":1"/> <ref name=":2"/> <ref name=":3"/> == برہمن == [[براہمن|برہمناں]] نو‏‏ں 'مارشل کلاساں وچ سب تو‏ں قدیم' دے طور اُتے بیان کيتا گیا سی۔ براہمناں نو‏‏ں ہندوستانی فوج نے اک مختلف بھیس وچ بھرتی کيتا سی انہاں د‏‏ی اچانک دوبارہ دریافت تو‏ں بہت پہلے [[کلاڈ آچنلیک]] نے 'مارشل کلاساں وچ سب تو‏ں قدیم' دے طور اُتے ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=3cVMAgAAQBAJ&q=World+war+brahmins&pg=PA31|title=The Testimonies of Indian Soldiers and the Two World Wars: Between Self and Sepoy|last=Singh|first=Gajendra|date=2014-01-16|publisher=A&C Black|isbn=978-1-78093-820-2|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Soldiers: The Rajput and Brahman|url=http://www.indiandefencereview.com/interviews/soldiers-the-rajput-and-brahman/|website=Indian Defence Review|language=en-US|accessdate=2020-05-29}}</ref> ماضی وچ دو قدیم ترین رجمنٹاں سی، پہلی برہمن تے تیسری برہمن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=3cVMAgAAQBAJ&q=brahmins+martial+class&pg=PA29|title=The Testimonies of Indian Soldiers and the Two World Wars: Between Self and Sepoy|last=Singh|first=Gajendra|date=2014-01-16|publisher=A&C Black|isbn=978-1-78093-820-2|language=en}}</ref> == ہور ویکھو == * منگولائڈ * بھورے لوک * [[ایشیائی لوک]] * [[جنوبی ایشیا وچ نسلی گروہ|جنوبی ایشیائی نسلی گروہ]] ** [[بھارتی قوم|ہندوستانی لوک]] ** [[بھارت وچ ذات پات|ہندوستان وچ ذات پات دا نظام]] * جنوبی ایشیا د‏‏ی جینیات تے آثار قدیمہ ** جنوبی ایشیا د‏‏ی آبادی وچ mtDNA haplogroups ** جنوبی ایشیا د‏‏ی آبادیاں وچ Y-DNA ہیپلو گروپس * یوریشین (مخلوط نسب) * [[اینگلو انڈین|اینگلو انڈین لوک]] * افریقی ایشیائی * ہند-افریقی * [[بھارتی جنوبی افریقی قوم|ہندوستانی جنوبی افریقی]] * جنوبی ایشیا وچ افرو ایشین == حوالے == {{حوالے}} {{Historical definitions of race}} [[گٹھ:بھارت د‏‏ی آبادیات‏ی تریخ]] [[گٹھ:سلطنت برطانیہ]] [[گٹھ:نسل د‏‏یاں تاریخی تعریفاں]] a45zbec56nx4dueh8t8iurmnzjgtlcx 0 115211 706398 695568 2026-04-23T18:53:57Z ~2026-24991-34 44067 /* پاکستان */ 706398 wikitext text/x-wiki [[فائل:OLevel.svg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/OLevel.svg/150px-OLevel.svg.png|کھبے|thumb|150x150px| او لیول دا لوگو]] '''او لیول''' (عام سطح؛ سرکاری عنوان: تعلیم دا عمومی سرٹیفکیٹ: عام سطح) اک مضمون اُتے مبنی قابلیت اے جنو‏ں تعلیم دے عمومی سرٹیفکیٹ دے حصے دے طور اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔ یہ ۱۹۵۱ وچ اسکول سرٹیفکیٹ د‏‏ی جگہ اُتے [[انگلینڈ]]، [[ویلز]] تے [[شمالی آئرلینڈ]] وچ ودھ گہرائی تے تعلیمی لحاظ تو‏ں اے-لیول (قابلیت دا سرکاری عنوان: تعلیم دا جنرل سرٹیفکیٹ - ایڈوانسڈ لیول) دے نال تعلیمی اصلاحات دے حصے دے طور اُتے متعارف کرایا گیا سی۔ ان تِناں دائرہ کاراں نے او لیولز نو‏‏ں بتدریج جنرل سرٹیفکیٹ آف سیکنڈری ایجوکیشن / جی سی ایس ای (مکمل طور اُتے ۱۹۸۸ تک) تے بین الاقوامی جنرل سرٹیفکیٹ آف سیکنڈری ایجوکیشن (آئی جی سی ایس ای) دے امتحانات تو‏ں بدل دتا۔ سکاٹش مساوی او-گریڈ سی (جسنو‏ں اسٹینڈرڈ گریڈ تو‏ں بدل دتا گیا)۔ == موجودہ استعمال == === بنگلہ دیش === بنگلہ دیش وچ ، او لیول د‏‏ی تعلیم پیش کيتی جاندی اے، برٹش کونسل دے بورڈ دے تحت کیمبرج اسسمنٹ انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (سی اے آئی ای) دے ذریعے منعقد کيتے جانے والے امتحانات دے نال۔ او لیول د‏‏ی اہلیت میٹرک د‏‏ی اہلیت (ایس ایس سی) دا متبادل بن گئی اے جو سرکاری تعلیمی بورڈز د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ پر، او لیول د‏‏ی اہلیت دے نال منسلک ودھ اخراجات د‏‏ی وجہ تو‏ں، انہاں د‏‏ی رسائی متوسط تو‏ں ایلیٹ کلاس خانداناں تک محدود ا‏‏ے۔ === برونائی === [[برونائی]] وچ ، او لیول د‏‏ی تعلیم د‏‏ی پیش کش کيتی جاندی اے، جس وچ کیمبرج اسسمنٹ انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (CAIE) دے امتحانات ہُندے نيں۔ === انڈیا === [[بھارت|ہندوستان]] وچ ، کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (سی آئی ای ) جی سی ای عام سطح د‏‏ی اہلیتاں نجی تے بین الاقوامی اسکولاں وچ روايتی انڈین اسکول سرٹیفکیٹ (آئی ایس سی) دے متبادل دے طور اُتے پیش کيت‏‏ی جاندیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jirs.ac.in/aca_cie.htm|title=Top and Best International Residential School in Bangalore, India – JIRS|last=JIRS|website=Site Name, i.e. JIRS|accessdate=29 اپریل 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325150632/http://www.jirs.ac.in/Aca_CIE.htm|archivedate=25 مارچ 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.misktm.edu.np/a-level|title=Modern Indian School – A Level|accessdate=24 دسمبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224215018/http://www.misktm.edu.np/a-level|archivedate=24 دسمبر 2014}}</ref> === ملائیشیا === ملائیشیا وچ ، O لیول د‏‏ی اہلیت نو‏‏ں ملائیشیا دا سرٹیفکیٹ آف ایجوکیشن (ایس پی ایم ، ملائیشین ایجوکیشن سرٹیفکیٹ) دے طور اُتے پیش کيتا جاندا اے، جس دے امتحانات ملائیشیا دے امتحانی سنڈیکیٹ (ملائیشین ایگزامینیشن بورڈ) دے ذریعے منعقد کيتے جاندے نيں۔ ایہ امتحانات پہلے یونیورسٹی آف کیمبرج لوکل ایگزامینیشن سنڈیکیٹ (یو سی ایل ای ایس) دے ذریعے منعقد کيتے جاندے سن، جو ہن وی قومی امتحانی بورڈ نو‏‏ں معیارات اُتے مشورہ دیندا ا‏‏ے۔ === ماریشس === [[موریشس|ماریشس]] وچ ، او لیول د‏‏ی اہلیت نو‏‏ں اسکول سرٹیفکیٹ دے حصے دے طور اُتے دتا جاندا اے، جو سیکنڈری اسکول وچ فارم وی د‏‏ی کامیابی تو‏ں مکمل کرنے اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔ او لیول دے امتحانات ماریشس دے امتحانات سنڈیکیٹ تے یونیورسٹی آف کیمبرج لوکل ایگزامینیشن سنڈیکیٹ (یو سی ایل ای ایس) دے ذریعے مشترکہ طور اُتے منعقد کيتے جاندے نيں۔ ایڈ ایکسل د‏‏ی جانب تو‏ں ثانوی تعلیم دا بین الاقوامی جنرل سرٹیفکیٹ وی اک مساوی متبادل اہلیت دے طور اُتے پیش کيتا جاندا اے، جس دے لئی امتحان د‏‏ی رجسٹریشن ماریشس دے امتحانات سنڈیکیٹ دے ذریعے د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ انگریزی زبان، انگریزی بولی (سیلابس بی)، تریخ، ریاضی (سلیبس اے)، ریاضی (سلیبس ڈی) سمیت متعدد مضامین، ماریشس دے لئی منفرد امتحانی پرچے تے نصاب پیش کردے نيں۔ ہور برآں، آرٹ تے ڈیزائن دا مضمون، جس د‏‏ی پیشکش اک محدود جغرافیائی علاقے تک محدود اے، ماریشس وچ دستیاب ا‏‏ے۔ === پاکستان === جی سی او لیول د‏‏ی اہلیت پاکستان وچ سی آئی ای د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی جاندی اے تے برٹش کونسل دے ذریعے کروائی جاندی ا‏‏ے۔ او لیول اسکولنگ تو‏ں وابستہ ودھ اخراجات د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس دا انتخاب بوہت‏ے مراعات یافتہ شہری کردے نيں۔ پاکستان وچ پنج سبجیکٹ رکہن دی مجبوری اے تے تن یا فےر تن توں ود سبجیکٹ طلبہ اپنی مرضی توں پڑھدے نے۔ === سیشلز === [[سیشیلز|سیشلز]] وچ ، کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (سی آئی ای ) دے ذریعے منعقدہ امتحانات دے نال، او لیول د‏‏ی اہلیت پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ کچھ مضامین سیشلز دے لئی منفرد نيں یا انہاں دا فارمیٹ، نصاب، یا نصاب اے جو سیشلز دے لئی منفرد ا‏‏ے۔ [[سنگاپور]] وچ ، او لیول د‏‏ی اہلیت کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینیشنز (سی آئی ای) تے سنگاپور د‏‏ی وزارت تعلیم دے ذریعے مشترکہ طور اُتے پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ امتحانات بنیادی طور اُتے سی آئی ای د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد کيتے جاندے نيں، جنہاں وچ سنگاپور د‏‏ی وزارت تعلیم دے ذریعے منتخب مضامین دے امتحانات ہُندے نيں، جنہاں وچ [[مادری زبان]] دے منتخب مضامین، جداں چینی، مالے، تے تامل، تے سماجی علوم دے ہیومینٹیز دے مضامین شام‏ل نيں۔ === سری لنکا === سی آئی ای عام سطح د‏‏ی اہلیت برٹش کونسل آف سری لنکا اسکول (بی سی ایس) دے ذریعہ پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britishcouncil.lk/|title=British council School Examinations Council About|publisher=[[SriLankan School Examinations Council]]|accessdate=25 جولائ‏ی 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140729115126/http://www.britishcouncil.lk/|archivedate=29 جولائ‏ی 2014}}</ref> اس تو‏ں پہلے، ایہ اہلیت مشترکہ طور اُتے کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینز تے سری لندا ميں وزارت تعلیم د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی سی۔ === زمبابوے === سی آئی ای عام سطح د‏‏ی اہلیت زمبابوے اسکول ایگزامینیشن کونسل (زیڈ آئی ایم ایس ای سی) دے ذریعہ پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zimsec.co.zw/ABOUT.html|title=Zimbabwe School Examinations Council About|publisher=[[Zimbabwe School Examinations Council]]|accessdate=25 جولائ‏ی 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140802083950/http://zimsec.co.zw/ABOUT.html|archivedate=2 اگست 2014}}</ref> اس تو‏ں پہلے، ایہ اہلیت مشترکہ طور اُتے کیمبرج انٹرنیشنل ایگزامینز تے زمبابوے د‏‏ی وزارت تعلیم د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی سی۔ == ہور ویکھو == * جی سی ای عام سطح (بین الاقوامی) (او-لیول) ** جی سی ای عام سطح (برطانیہ) ** عام سطح (سری لنکا) ** کیمبرج انٹرنیشنل آرڈینری لیول (سنگاپور) ** کیمبرج انٹرنیشنل او لیول دے مضامین * ثانوی تعلیم دا سرٹیفکیٹ (سی ایس ای) ** ثانوی تعلیم دا سرٹیفکیٹ (برطانیہ) (سی ایس ای) * سیکنڈری ایجوکیشن دا جنرل سرٹیفکیٹ (جی سی ایس ای)، جس نے او لیولز تے سی ایس ای د‏‏ی جگہ لے لی ** انٹرنیشنل جنرل سرٹیفکیٹ آف سیکنڈری ایجوکیشن (آئی جی سی ایس ای)، جو بین الاقوامی سطح اُتے او لیولز دے نال یا اس دے بجائے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ * جنرل سرٹیفکیٹ آف ایجوکیشن (سی ایس ای)، جس وچ O لیولز تے اے لیولز شام‏ل نيں۔ * اسکول سرٹیفکیٹ (ایس سی)، جی سی ای او لیول تے سی ایس ای د‏‏ی اہلیت دا پیشرو ** سکول سرٹیفکیٹ (برطانیہ) ** سکول سرٹیفکیٹ (آسٹریلیا) ** سکول سرٹیفکیٹ (نیوزی لینڈ) == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:انگلستان وچ تعلیم]] [[گٹھ:ویلز وچ ثانوی تعلیم]] [[گٹھ:شمالی آئرلینڈ وچ ثانوی تعلیم]] [[گٹھ:انگلستان وچ ثانوی تعلیم]] [[گٹھ:برطانیہ وچ تعلیم]] ••• av0zczhankf1kqu9umj5yrnin5fjp0q 0 118516 706424 669039 2026-04-24T01:46:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706424 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = سجاتا رامدورائی | image = Sujatha Ramdorai.jpeg | image_size = 210px | alt = | caption = سجاتا رامدورائی | birth_date = {{birth year|1962}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | citizenship = بھارتی | nationality = بھارتی | fields = [[گنت]] | workplaces = TIFR <br /> بریٹیش کولمبیا یونیورسٹی | alma_mater =سینٹ جوسف کالج، بنگلور<br />اناملائی یونیورسٹی <br /> TIFR | doctoral_advisor = [[رمن پرمالا]] | thesis_title = اصلی سطح اتے اصل جیومیٹری دے وٹ گروہ | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = غیر-کمیوٹیٹو [[اواساوا تھیوری]]، بیجگنت دیاں قسماں دا انکگنت | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = [[ICTP رامانجن انعام]] (2006) <br /> [[شانتی سوروپ بھٹناگر اوارڈ]] (2004)<br /> [[الیگزینڈر وان ہمبولٹ فیلو]] (1997–1998) <br /> [[پدم شری ]] (۲۰۲۳) | signature = <!-- (filename only) --> | signature_alt = | footnotes = | spouse = }} '''سجاتا رامدورائی''' (جم 1962)<ref>Birth year from [http://www.isni.org/isni/0000000116051441 ISNI authority control file], retrieved 2018-12-01.</ref> اکّ بیجگنت نمبر سدھانتکار اے جو اواساوا تھیوری اتے اپنے کم لئی جانی جاندی اے۔ اوہ [[بریٹیش کولمبیا یونیورسٹی]]، [[کینیڈا]] وچ گنت دی پروفیسر اتے کینیڈا ریسرچ چیئر اے۔<ref>{{Cite web |last=Government of Canada |first=Industry Canada |date=2012-11-29 |title=Canada Research Chairs |url=http://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=2643 |access-date=2017-06-20}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mathematics |url=http://www.math.ubc.ca/~sujatha/ |access-date=2017-06-20 |website=www.math.ubc.ca}}</ref> اوہ پہلاں ٹاٹا انسٹیچیوٹ آف پھنڈامینٹل ریسرچ وچ پروفیسر سی۔ == سکھیا == اسنے اپنی بی۔ایس۔سی۔ ۱۹۸۲ وچ سینٹ جوسف کالج، بنگلور اتے پھر اسنے ایم۔ایس۔سی۔ ۱۹۸۵ وچ [[اناملائی یونیورسٹی]] توں پتر وہار راہیں kitiکیتی۔ اس توں بعد اوہ ٹاٹا انسٹیچیوٹ آف پھنڈامینٹل ریسرچ وچ پیئیچڈی لئی گئی اتے ۱۹۹۲ وچ رمن پرمالا دی نگرانی ہیٹھ پیئیچڈی کیتی۱।<ref>[http://www.math.tifr.res.in/~sujatha/cv.html Homepage CV]</ref> اسدا کھوج مضمون "وٹّ گرپس آف ریئل سرفیس اینڈ ریئل جیومیٹری" سی۔ == کیریئر == ڈاکٹر۔ سجاتا رامدورائے نے شروع وچ مستطیل روپاں دے بیجگنت اصول اتے انڈاکار وکراں دی گنت دی جیومیٹری دے کھیتراں وچ کم کیتا۔<ref>{{Cite web |title=Sujatha Ramdorai {{!}} The Best of Indian Science |url=http://nobelprizeseries.in/tbis/s-ramdorai |access-date=2019-02-16 |website=nobelprizeseries.in |archive-date=2019-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215221240/http://nobelprizeseries.in/tbis/s-ramdorai |dead-url=yes }}</ref> کوٹس، پھکایا، کاٹو، اتے وینجاکوب دے نال مل کے اسنے اواساوا اصول دے مکھ اندازا دا اکّ غیر-کمیوٹیٹو اڈیشن تیار کیتا، جس اتے اس اہم موضوع دی بہت بنیاد بیسڈ اے۔<ref>[http://www.abelprisen.no/en/nyheter/artikler/sujatha.html Interview with Sujatha]</ref> اواساوا اصول دی شروعات اکّ مہان جاپانی گنت-کلاسیکل کینکیچی اواساوا دے کم توں ہوئی اے۔<ref>{{Cite web |date=28 دسمبر 2011 |title=An Interview with Prof. Sujatha Ramdorai |url=http://gonitsora.com/an-interview-with-prof-sujatha-ramdorai/}}</ref> اوہ انڈین انسٹیچیوٹ آف سائنس ایجوکیشن اینڈ ریسرچ، پنے وکھے معاون پروفیسر دے عہدے اتے اے۔<ref>{{Cite web |title=IISER Pune |url=http://www.iiserpune.ac.in/research/disciplines/mathematics |access-date=2017-06-20 |website=www.iiserpune.ac.in}}</ref> اپنے شوہر شرینواسن رامدورائی اتے بھارتی گنت لکھاری وی۔ایسّ۔ کلاسیکل نال کم کردے ہوئے، سجاتا رامدورائی نے ۲۰۱۷ دے انت وچ چتور، آندھرا پردیش وچ رامانجن میتھ پارک دی سوچ کیتی اتے انشک طور اُتے فنڈ دتے۔ ایہہ پارک گنت دی سکھیا نوں وقف اے اتے مہان بھارتی گنت-کلاسیکل [[شرینواس رامانجن آئنگر|شرینواس رامانجن]] (۱۸۸۷–۱۹۲۰) دے اعزاز وچ بنایا گیا اے۔ اوہ کئی قومانتری کھوج ایجنسیاں دی سائنسی کمیٹی دی ممبر اے جویں کہ انڈو-پھرینچ سینٹر فار پرموشن آف ایڈوانسڈ ریسرچ، بینپھ انٹرنیشنل ریسرچ سٹیشن، انٹرنیشنل سینٹر فار پیور اینڈ اپلائیڈ میتھیمیٹکس۔ اوہ ۲۰۰۷ توں ۲۰۰۹ تک قومی علم کمیشن دی ممبر رہی۔ اوہ موجودہ وچ ۲۰۰۹ توں وزیر اعظم دی سائنسی صلاح کار کونسل دی ممبر اے اتے نیشنل انوویشن کونسل دی ممبر وی اے۔<ref>[http://gonitsora.com/an-interview-with-prof-sujatha-ramdorai/ An Interview with Prof. Sujatha Ramdorai, http://gonitsora.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230304115336/https://gonitsora.com/an-interview-with-prof-sujatha-ramdorai/ |date=2023-03-04 }}</ref> اوہ گونت سورا دے صلاح کار بورڈ وچ وی اے۔<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://gonitsora.com/about-us/}}</ref> == اوارڈ اتے اعزاز == سجاتا رامدورائی ۲۰۰۶ وچ وکاری ICTP رامانجن انعام جتن والی پہلی بھارتی بنی۔ اسنوں ۲۰۰۴ وچ بھارت سرکار ولوں سائنسی کھیتراں وچ سبھ توں اچے اعزاز امن سوروپ بھٹناگر اوارڈ نال وی اعزازی کیتا گیا سی۔<ref>{{Cite web |title=Sujatha Ramdorai – European Women in Mathematics |url=https://www.europeanwomeninmaths.org/sujatha-ramdorai/ |access-date=2019-02-16 |language=en-US}}</ref> اوہ گنت کھوج وچ اپنے بے مثال یوگدان لئی ۲۰۲۰ کریگر-نیلسن انعام دی وصول کنندہ وی اے۔<ref>{{Cite web |title=Dr. Sujatha Ramdorai to receive the 2020 Krieger-Nelson Prize |url=https://cms.math.ca/MediaReleases/2020/Krieger-Nelson |access-date=2023-03-04 |archive-date=2023-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230304115628/https://www2.cms.math.ca/MediaReleases/2020/Krieger-Nelson |dead-url=yes }}</ref> اس نوں سائنس اتے انجینیئرنگ دے کھیتر وچ ۲۰۲۳ لئی بھارت سرکار ولوں [[پدم شری]] انعام نال اعزازی کیتا گیا اے۔<ref>{{Cite web |title=Padma Awards 2023 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1893797 |access-date=26 جنوری 2023 |website=Press Information Buereau |publisher=Ministry of Home Affairs, Govt of India}}</ref> == ادارتی حالت == * مینیجنگ ایڈیٹر، <nowiki><i id="mwTQ">انٹرنیشنل جرنل آف نمبر تھیوری</i></nowiki> ( <nowiki><i id="mwTg">IJNT</i></nowiki> ) * اڈیٹر، رامانجن میتھیمیٹیکل سوسائٹی ( ''JRMS'' ) ''دا جرنل'' <ref>[http://www.math.tifr.res.in/~sujatha Homepage]</ref> * ایسوسیئیٹ اڈیٹر، ''ایکسپوزیشنس میتھیمیٹکا'' <ref>{{Cite web |title=Sujatha Ramdorai, Associate Editor – Expositiones Mathematicae |url=http://www.journals.elsevier.com/expositiones-mathematicae/editorial-board/sujatha-ramdorai/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320152433/http://www.journals.elsevier.com/expositiones-mathematicae/editorial-board/sujatha-ramdorai |archive-date=2016-03-20 |website=www.journals.elsevier.com}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:۲۱وی صدی دے بھارتی لکھاری]] [[گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی لکھاری]] [[گٹھ:جم ۱۹۶۲]] [[گٹھ:21وی صدی دے بھارتی لکھاری]] [[گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری]] [[گٹھ:جم 1962]] [[گٹھ:زندہ لوک]] ta2x52xa90cwf64yjgltv107eu1x8m0 0 124762 706438 706380 2026-04-24T10:08:26Z Punjabi Log 44034 706438 wikitext text/x-wiki {{معلومات-جزیرہ}}[[تصویر:Pelagie Islands map.png|thumb|لینوسا]] [[تصویر:Linosa Paesaggio Rocce Laviche.JPG|thumb|لینوسا]] '''لینوسا''' (Linosa) (سسلی: Linusa) [[بحیرہ روم]] وچ [[جزائر پیلاجی]] دا اک جزیرہ ا‏‏ے۔ لینوسا بحیرۂ روم وچ واقع جزائر پیلاجی دا اک اہم جزیرہ اے۔ ایہہ جزیرہ اٹلی دے جنوبی حصے دے قریب واقع اے تے جغرافیائی اعتبار نال خاص اہمیت رکھدا اے۔ اپنے چھوٹے رقبے دے باوجود، لینوسا اپنی قدرتی خوبصورتی، سکون بھرے ماحول، تے منفرد محلِ وقوع دی وجہ توں خاص پہچان رکھدا اے۔ جزائر پیلاجی وچ عام طور اُتے تین اہم جزیرے شامل سمجھے جاندے نیں: لامپیدوسا، لینوسا، تے لامپیونے۔ انہاں وچ لینوسا اپنی الگ شناخت رکھدا اے، کیونکہ ایہہ نہ صرف جغرافیائی طور اُتے منفرد اے بلکہ قدرتی ماحول دے لحاظ نال وی خاص دلچسپی دا مرکز اے۔ ایہہ جزیرہ بحیرۂ روم دی وسعت وچ اک خاموش تے پُرسکون مقام دے طور اُتے جانیا جاندا اے۔ لینوسا آتش فشانی اصل رکھن والا جزیرہ اے۔ ایس دا مطلب ایہہ اے کہ ایہہ بہت پرانے آتش فشانی عمل دے نتیجے وچ وجود وچ آیا۔ ایس وجہ نال جزیرے دی زمین، چٹاناں، تے قدرتی ساخت عام ساحلی علاقوں توں کافی مختلف نظر آندی اے۔ ایہہ جغرافیائی خصوصیت لینوسا نوں سائنسدانان، سیاحاں، تے فطرت نال دلچسپی رکھنے والیاں لئی اہم بنا دیندی اے۔ ایہہ جزیرہ اپنے صاف پانی، پتھریلے ساحلاں، تے سمندری حیات لئی وی مشہور اے۔ بحیرۂ روم دے کئی حصیاں وانگ، لینوسا دے اردگرد دا پانی نہایت شفاف سمجھیا جاندا اے، جیہڑا تیرن، کشتی رانی، تے زیرِ آب مشاہدے لئی موزوں ماحول مہیا کردا اے۔ ایس دے ساحلی علاقے قدرتی حسن نال بھرپور نیں تے سکون پسند لوکاں لئی خاص کشش رکھدے نیں۔ لینوسا دی آبادی زیادہ وڈی نئیں، اس لئی ایہہ جزیرہ ہجوم توں دُور اک سادہ تے پرسکون طرزِ زندگی دی مثال پیش کردا اے۔ اتھوں دے مقامی لوک اپنی روزمرہ زندگی وچ سمندر، موسم، تے زمین نال گہرا تعلق رکھدے نیں۔ جزیرے دی چھوٹی آبادی دی وجہ توں اتھے اک قریبی سماجی ماحول پیدا ہُندا اے، جتھے لوگ اک دوجے نوں اچھی طرح جاندے ہوندے نیں۔ قدرتی ماحول دے لحاظ نال لینوسا دی اہمیت بہت ودھ اے۔ ایہہ جزیرہ مختلف پودیاں تے جانوراں لئی رہائش دی جگہ مہیا کردا اے، خاص طور اُتے کچھ سمندری جانداراں لئی۔ بحیرۂ روم دے جزیرے اکثر ماحولیاتی تحقیق لئی اہم سمجھے جاندے نیں، تے لینوسا وی ایس حوالے نال خاص مقام رکھدا اے۔ اتھوں دا ماحول نسبتاً کم صنعتی اثرات دی وجہ توں قدرتی حالت دے قریب رہیا اے۔ لینوسا سیاحت دے لحاظ نال وی دلچسپی رکھدا اے، پر ایہہ اوہناں جگہاں وچوں نئیں جتھاں بہت زیادہ تجارتی رش ہوئے۔ ایس دی اصل کشش سکون، فطرت، تے سادگی اے۔ جیہڑے لوگ شور شرابے توں ہٹ کے اک خاموش جزیرے دا تجربہ کرنا چاہندے نیں، اوہناں لئی لینوسا بہت مناسب جگہ ہو سکدا اے۔ ایہہ جزیرہ آرام، مشاہدہ، تے قدرتی حسن نوں محسوس کرن دا موقع دیندا اے۔ تاریخی طور اُتے وی بحیرۂ روم دے جزیرے ہمیشہ اہم رہے نیں، کیونکہ ایہہ سمندری راستیاں، تجارت، تے تہذیبی رابطیاں وچ کردار ادا کردے رہے نیں۔ لینوسا، اگرچہ اک چھوٹا جزیرہ اے، پھر وی اپنے محلِ وقوع دی وجہ توں خطے دی وسیع بحری تاریخ دا حصہ سمجھیا جا سکدا اے۔ ایس طرح ایہہ صرف اک جغرافیائی مقام نئیں بلکہ اک تاریخی پس منظر وی رکھدا اے۔ لسانی طور اُتے ایس جزیرے دا سسلی ناں وی دلچسپ اے، جیہڑا ایہہ دکھاندا اے کہ جزیرے دی شناخت مختلف ثقافتی تے لسانی روایتان نال جڑی ہوئی اے۔ بحیرۂ روم دا علاقہ ہمیشہ مختلف زبانواں، تہذیباں، تے قومیاں دے میل جول دا مرکز رہیا اے، تے لینوسا وی ایس وسیع ثقافتی دنیا دا اک حصہ اے۔ اس طرح لینوسا جزائر پیلاجی دا اک خوبصورت، چھوٹا، تے اہم جزیرہ اے، جیہڑا بحیرۂ روم دی قدرتی، جغرافیائی، تے ثقافتی دولت دا نمائندہ اے۔ ایہہ اپنی آتش فشانی بناوٹ، صاف سمندر، محدود آبادی، تے پُرسکون ماحول دی وجہ توں منفرد مقام رکھدا اے۔ لینوسا صرف نقشے اُتے اک نقطہ نئیں، بلکہ بحیرۂ روم دی دلکشی تے تنوع دی اک جیتی جاگدی مثال اے۔ {{یورپی ملکاں دے بیرونی علاقے}} == مورتاں == <gallery> File:Linosa (1).jpg|<!-- Linosa --> File:Linosa-case.jpg|<!-- Typical house in Linosa --> File:Linosa Veduta Farglioni.JPG|<!-- Linosa landscape of the coast in the area of so-called "{{Ill|it|Faraglioni|Faraglioni di Linosa}}" --> </gallery> [[گٹھ:اطالیہ دے آتش فشاں]] [[گٹھ:جزائر پیلاجی]] {{stub}} [[گٹھ:اطالیہ دے جزیرے]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] ak9oxe98iu6eow5vsvofu5d39vqvdcf 0 126746 706393 703645 2026-04-23T17:01:53Z The Kip 44065 [[Special:Diff/703645|703645]] دی کیتی ہوئی ریوین [[Special:Contributions/AntonioRoldon09|AntonioRoldon09]]revert LTA ([[User talk:AntonioRoldon09|گل]]) واپس کرو 706393 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = آلو(الونگ) | native_name = Aalo | settlement_type = District Headquarters | image_skyline =Along Town.jpg | image_alt = | image_caption = View of آلو(الونگ) Town | pushpin_map = India Arunachal Pradesh#India3 | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in اروناچل پردیش، بھارت | coordinates = {{coord|28.17|N|94.77|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Arunachal Pradesh Flag(INDIA).png}} [[Arunachal Pradesh]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[West Siang district]] | established_title = | established_date = 1948 | founder = | named_for = | government_type = Multi Party democracy | governing_body = | leader_title1 = Deputy Commissioner | leader_name1 = Shri Penga Tato, APCS | leader_title2 = | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 295 | population_total = 20680 | population_as_of = 2011 | population_rank = 4 (in [[Arunachal Pradesh|AP]]) | population_density_km2 = 13 | population_demonym = | population_footnotes =<ref name = "2011 census">{{cite web|title = Aalo Population Census 2011| url = http://www.census2011.co.in/data/town/801432-aalo-arunachal-pradesh.html|publisher = [[Government of India]]|access-date = 10 August 2016}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 791 001 | area_code_type = Telephone code | area_code = 91 3783 XXX XXXX | registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|AR]]-08 | Neighborhood = Darka, Pessing, Wak, Kamba, Cozi, Angu Village | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|''Cfa'']] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank2_info_sec2 = {{convert|2477|mm|in}} | blank3_name_sec2 = Avg. annual maximum temperature | blank3_info_sec2 = {{convert|28.1|°C|°F}} | blank4_name_sec2 = Avg. annual minimum temperature | blank4_info_sec2 = {{convert|15.3|°C|°F}} | blank6_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank6_info_sec2 = {{convert|24.7|°C|°F}} | blank5_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank5_info_sec2 = {{convert|18.5|°C|°F}} | website = {{URL|http://westsiang.nic.in/}} | footnotes = }} '''آلو'''، پہلاں '''الونگ'''، [[بھارت]] دے [[اروناچل پردیش]] [[بھارت دے راج اتے مرکز شاست پردیش|راج]] دے مغربی سیانگ [[بھارت دے ضلعے|ضلعے]] دا اکّ زیادہ جن آبادی والا شہر اے۔ اتے ضلعے دا ہیڈکوارٹر اے۔ [[لکابالی|آلو (الوگ) لکابلی]] جو [[آسام]] اتے اروناچل پردیش دی سرحد 'تے اے۔اوتھو 138 کلومیٹر دی دوری تے اے۔ ایہہ [[بھارتی ہوائی فوج]] دا ایڈوانس لینڈنگ گراؤنڈ (ALG) وی اے۔ == سبھیاچار == [[موپن]] ایتھوں دا مکھ تہوار اے جو پنج توں چھ اپریل تک چلدا اے۔ یومگو رور فیسٹیول، ہر سال پیک سیر-سپاٹہ سیزن دوران منعقد کیتا جاندا اے، اتے ایہہ تن-چار دن تک چلدا اے، پنج توں نوں اپریل تک منایا جاندا اے۔ ایہہ تہوار سیر-سپاٹہ، مقامی سبھیاچار اتے روایت، ہینڈلوم اتے دستکاری نوں مُتحرک کرن اتے اسدی امیر تہذیبی وراثت نوں نمائش کرن دے مقصد نال منایا جاندا اے۔ == جن آبادی == 2001 تک، الونگ دی آبادی 16,834 سی۔ مرد آبادی دا 56% اتے عورتاں 44% حصہ ہن۔ آلو دی اوسط خواندگی در 69% اے، جو کہ قومی اوسط 59.5% توں ودھ اے؛ 75% مرد اتے 61% عورتاں پڑھیاں لکھیاں ہن۔ آبادی دا 15% 6 سال توں گھٹ عمر دا اے۔ گھٹ صنف تناسب - 2001 وچ ہر 1000 منڈیاں لئی 916 کڑیاں - چنتا دا کارن اے، بھاویں ایہہ علاقہ لئی خاص نہیں اے۔ 2011 وچ، اسدی آبادی {{Significant figures|20680|3}} سی۔ آلو دی بہو گنتی (پہلاں الونگ) آبادی وچ گالو لوک ہن۔ اتے گالو مکھ بولیاں ہن پر عادی قبیلے دی اکّ وڈی آبادی آلو ٹاؤن وچ شامل اے۔ پرمکھ دھرم ڈونی-پولو اے، جس توں بعد [[عیسائی دھرم|عیسائیت]] اتے [[تبتی بدھ دھرم|تبتی بدھ دھرم]]، [[ہندو دھرم]] اتے [[اسلام|مسلم دھرم]] دیاں گھٹ گنتیاں ہن۔ == بولیاں == {{Pie chart |thumb = right |caption = Languages spoken in Aalo (2011)<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10194 C-16: Population by mother tongue, Arunachal Pradesh - 2011]</ref> |label1 = [[Adi language|Adi]] |value1 = 54.14 |color1 = yellow |label2 = [[Hindi language|Hindi]] |value2 = 17.29 |color2 = green |label3 = [[Bengali language|Bengali]] |value3 = 5.45 |color3 = red |label4 = [[Bhojpuri language|Bhojpuri]] |value4 = 4.78 |color4 = silver |label5 = [[Nepali language|Nepali]] |value5 = 4.62 |color5 = teal |label6 = [[Assamese language|Assamese]] |value6 = 3.78 |color6 = gold |label7= Others |value7 = 13.75 |color7 = blue }} == آواجائی == آلو (الوگ) وچ سڑکاں دا چنگا نیٹورک نہیں اے اتے ایہہ سڑک جو [[شمالی لکھیم پور]] توں راجگڑھ [[ایٹانگر]] تک جاندی اے، آلو شہر نوں شہر نال جوڑدی اے۔ آلو لئی مقررہ بسّ سیواواں [[ایٹانگر؉ ]] توں چلدیاں ہن۔ اروناچل پردیش سٹیٹ ٹرانسپورٹ سیوا (APSTS) دیاں بساں آلو تک اتے آؤن-جان لئی مہیا ہن۔ [[پاسیگھاٹ]] توں آلو (106) کلومیٹر تک بسّ راہیں 5 گھنٹے دا سفر اے۔ &nbsp;کلومیٹر) جو پنگن ہو کے جاندا اے۔ جدوں کہ [[Moying|موئنگ]] (150&nbsp;کلومیٹر) اے۔ بسّ نوں آلو تک پہنچن لئی لگبھگ 6.5 گھنٹے لگنگے۔ ایتھوں دے سڑکاں دا سارا کم BRO دیکھدی اے۔ اتھے BRO مکھ ہیڈکوارٹر 44 BRTF اے۔ آلو دا سبھ توں نزدیکی [[ہوائی اڈا]] [[پاسیگھاٹ]] وکھے اے۔ ایہہ اڈان سیواواں ولوں [[گوہاٹی]]، [[ڈبروگڑھ]]، [[تیزپور]] سمیت ہوراں نال جڑیا ہویا اے۔ پاسیگھاٹ توں آلو تک کوئی بسّ لے سکدا اے جاں ٹیکسیاں وی دن اتے رات نوں چلدیاں ہن۔ جو پنج گھنٹے وچ لکابالی پہنچا دندیاں ہن۔ جولائی توں ستمبر مہینے وچ بھاری مینھ پینے ہن۔ جیہناں وچ سڑکی رستہ بہت پرواوت ہندا اے۔ آلو کول کوئی ریلوے نہیں اے اتے سبھ توں نزدیکی ریلوے سٹیشن مرکونگسیلیک وکھے اے۔ اکّ نویں لائن جو براڈ گیج ریلوے راہیں آلو توں [[سلاپتھر|سلاپاتھر]] نوں جوڑدی اے۔ سلاپاتھر ریل لائن دا کم پورا ہو چکا اے اتے ریل سیوا شروع ہو چکی اے۔ <ref name="Aalo">{{Cite web |title=Govt plans 3 key railway lines |url=http://archive.indianexpress.com/news/eye-on-china-s-upgrade-govt-plans-3-key-railway-lines-one-to-tawang/826950/ |access-date=4 August 2011 |website=The Indian Express}}</ref> == میڈیا == الونگ کول [[آکاشوانی|آل انڈیا ریڈیو]] رلیء سٹیشن اے جسنوں آکاشوانی الونگ کیہا جاندا اے۔ ایہہ FM فریکوئینسی 'تے براڈکاسٹ ہندا اے۔ == ایہہ وی ویکھو == ; ملٹری بیس * ALGs دی لسٹ * بھارتی ہوائی فوج سٹیشناں دی لسٹ * [[ہند-چین سرحدی جھگڑا|LAC 'تے بھارت-چین فوجی تعیناتی]] * [[ہند-چین سرحدی جھگڑا|بھارت-چین ووادت کھیتراں دی لسٹ]] * ٹیانوینڈیئن * Ukdungle * [[اصل کنٹرول لکیر|اصل کنٹرول لکیر]] (LAC) * چین دیاں سرحداں * بھارت دیاں سرحداں * ; ٹکراء * [[بھارت-چین جنگ|چین-بھارتی جدوجہد]] * چین دے ووادت علاقیاں دی لسٹ * بھارت دے ووادت علاقیاں دی لسٹ ; ہور متعلق موضوع * بھارت-چین سرحدی سڑکاں * بھارت دے اتینت نقطےآں دی لسٹ * اچّ اچائی کھوج دی رکھیا ادارہ == حوالے == {{Reflist}} == باہری لنک == * [https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/iaf-to-have-7-operational-advanced-landing-grounds-in-arunachal-pradesh-in-a-month/articleshow/49809013.cms?from=mdr آئییئیپھ دے اے.ایل.جی] * ایئر مارشل کے.کے. نوہور، [http://capsindia.org/files/documents/CAPS_ExpertView_KKN_07.pdf سرحدی کھیتراں وچ بنیادی ڈھانچے دے ترقی دی رفتار: ڈھکویں؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518075121/https://capsindia.org/files/documents/CAPS_ExpertView_KKN_07.pdf |date=2021-05-18 }}، سینٹر فار ایئر پاور سٹڈیز، 13 مارچ 2018 [[گٹھ:بھارت دے شہر]] [[گٹھ:اروناچل پردیش دے ضلعے]] [[گٹھ:اروناچل پردیش دے شہر اتے قصبے]] [[گٹھ:بھارت]] brc0ahys1l1dsa9ikecx1q1bcs2c6jf 706416 706393 2026-04-23T23:55:01Z ~2026-25108-79 44070 RV little bitch boy 706416 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = آلو(الونگ) | native_name = Aalo | settlement_type = District Headquarters | image_skyline =Along Town.jpg | image_alt = | image_caption = View of آلو(الونگ) Town | pushpin_map = India Arunachal Pradesh#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in اروناچل پردیش، بھارت | coordinates = {{coord|28.17|N|94.77|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Arunachal Pradesh Flag(INDIA).png}} [[Arunachal Pradesh]] | subdivision_type2 = [[List of districts in India|District]] | subdivision_name2 = [[West Siang district]] | established_title = | established_date = 1948 | founder = | named_for = | government_type = Multi Party democracy | governing_body = | leader_title1 = Deputy Commissioner | leader_name1 = Shri Penga Tato, APCS | leader_title2 = | leader_name2 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 295 | population_total = 20680 | population_as_of = 2011 | population_rank = 4 (in [[Arunachal Pradesh|AP]]) | population_density_km2 = 13 | population_demonym = | population_footnotes =<ref name = "2011 census">{{cite web|title = Aalo Population Census 2011| url = http://www.census2011.co.in/data/town/801432-aalo-arunachal-pradesh.html|publisher = [[Government of India]]|access-date = 10 August 2016}}</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 791 001 | area_code_type = Telephone code | area_code = 91 3783 XXX XXXX | registration_plate = [[Vehicle registration plates of India|AR]]-08 | Neighborhood = Darka, Pessing, Wak, Kamba, Cozi, Angu Village | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|''Cfa'']] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank2_info_sec2 = {{convert|2477|mm|in}} | blank3_name_sec2 = Avg. annual maximum temperature | blank3_info_sec2 = {{convert|28.1|°C|°F}} | blank4_name_sec2 = Avg. annual minimum temperature | blank4_info_sec2 = {{convert|15.3|°C|°F}} | blank6_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank6_info_sec2 = {{convert|24.7|°C|°F}} | blank5_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank5_info_sec2 = {{convert|18.5|°C|°F}} | website = {{URL|http://westsiang.nic.in/}} | footnotes = }} '''آلو'''، پہلاں '''الونگ'''، [[بھارت]] دے [[اروناچل پردیش]] [[بھارت دے راج اتے مرکز شاست پردیش|راج]] دے مغربی سیانگ [[بھارت دے ضلعے|ضلعے]] دا اکّ زیادہ جن آبادی والا شہر اے۔ اتے ضلعے دا ہیڈکوارٹر اے۔ [[لکابالی|آلو (الوگ) لکابلی]] جو [[آسام]] اتے اروناچل پردیش دی سرحد 'تے اے۔اوتھو 138 کلومیٹر دی دوری تے اے۔ ایہہ [[بھارتی ہوائی فوج]] دا ایڈوانس لینڈنگ گراؤنڈ (ALG) وی اے۔ == سبھیاچار == [[موپن]] ایتھوں دا مکھ تہوار اے جو پنج توں چھ اپریل تک چلدا اے۔ یومگو رور فیسٹیول، ہر سال پیک سیر-سپاٹہ سیزن دوران منعقد کیتا جاندا اے، اتے ایہہ تن-چار دن تک چلدا اے، پنج توں نوں اپریل تک منایا جاندا اے۔ ایہہ تہوار سیر-سپاٹہ، مقامی سبھیاچار اتے روایت، ہینڈلوم اتے دستکاری نوں مُتحرک کرن اتے اسدی امیر تہذیبی وراثت نوں نمائش کرن دے مقصد نال منایا جاندا اے۔ == جن آبادی == 2001 تک، الونگ دی آبادی 16,834 سی۔ مرد آبادی دا 56% اتے عورتاں 44% حصہ ہن۔ آلو دی اوسط خواندگی در 69% اے، جو کہ قومی اوسط 59.5% توں ودھ اے؛ 75% مرد اتے 61% عورتاں پڑھیاں لکھیاں ہن۔ آبادی دا 15% 6 سال توں گھٹ عمر دا اے۔ گھٹ صنف تناسب - 2001 وچ ہر 1000 منڈیاں لئی 916 کڑیاں - چنتا دا کارن اے، بھاویں ایہہ علاقہ لئی خاص نہیں اے۔ 2011 وچ، اسدی آبادی {{Significant figures|20680|3}} سی۔ آلو دی بہو گنتی (پہلاں الونگ) آبادی وچ گالو لوک ہن۔ اتے گالو مکھ بولیاں ہن پر عادی قبیلے دی اکّ وڈی آبادی آلو ٹاؤن وچ شامل اے۔ پرمکھ دھرم ڈونی-پولو اے، جس توں بعد [[عیسائی دھرم|عیسائیت]] اتے [[تبتی بدھ دھرم|تبتی بدھ دھرم]]، [[ہندو دھرم]] اتے [[اسلام|مسلم دھرم]] دیاں گھٹ گنتیاں ہن۔ == بولیاں == {{Pie chart |thumb = right |caption = Languages spoken in Aalo (2011)<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10194 C-16: Population by mother tongue, Arunachal Pradesh - 2011]</ref> |label1 = [[Adi language|Adi]] |value1 = 54.14 |color1 = yellow |label2 = [[Hindi language|Hindi]] |value2 = 17.29 |color2 = green |label3 = [[Bengali language|Bengali]] |value3 = 5.45 |color3 = red |label4 = [[Bhojpuri language|Bhojpuri]] |value4 = 4.78 |color4 = silver |label5 = [[Nepali language|Nepali]] |value5 = 4.62 |color5 = teal |label6 = [[Assamese language|Assamese]] |value6 = 3.78 |color6 = gold |label7= Others |value7 = 13.75 |color7 = blue }} == آواجائی == آلو (الوگ) وچ سڑکاں دا چنگا نیٹورک نہیں اے اتے ایہہ سڑک جو [[شمالی لکھیم پور]] توں راجگڑھ [[ایٹانگر]] تک جاندی اے، آلو شہر نوں شہر نال جوڑدی اے۔ آلو لئی مقررہ بسّ سیواواں [[ایٹانگر؉ ]] توں چلدیاں ہن۔ اروناچل پردیش سٹیٹ ٹرانسپورٹ سیوا (APSTS) دیاں بساں آلو تک اتے آؤن-جان لئی مہیا ہن۔ [[پاسیگھاٹ]] توں آلو (106) کلومیٹر تک بسّ راہیں 5 گھنٹے دا سفر اے۔ &nbsp;کلومیٹر) جو پنگن ہو کے جاندا اے۔ جدوں کہ [[Moying|موئنگ]] (150&nbsp;کلومیٹر) اے۔ بسّ نوں آلو تک پہنچن لئی لگبھگ 6.5 گھنٹے لگنگے۔ ایتھوں دے سڑکاں دا سارا کم BRO دیکھدی اے۔ اتھے BRO مکھ ہیڈکوارٹر 44 BRTF اے۔ آلو دا سبھ توں نزدیکی [[ہوائی اڈا]] [[پاسیگھاٹ]] وکھے اے۔ ایہہ اڈان سیواواں ولوں [[گوہاٹی]]، [[ڈبروگڑھ]]، [[تیزپور]] سمیت ہوراں نال جڑیا ہویا اے۔ پاسیگھاٹ توں آلو تک کوئی بسّ لے سکدا اے جاں ٹیکسیاں وی دن اتے رات نوں چلدیاں ہن۔ جو پنج گھنٹے وچ لکابالی پہنچا دندیاں ہن۔ جولائی توں ستمبر مہینے وچ بھاری مینھ پینے ہن۔ جیہناں وچ سڑکی رستہ بہت پرواوت ہندا اے۔ آلو کول کوئی ریلوے نہیں اے اتے سبھ توں نزدیکی ریلوے سٹیشن مرکونگسیلیک وکھے اے۔ اکّ نویں لائن جو براڈ گیج ریلوے راہیں آلو توں [[سلاپتھر|سلاپاتھر]] نوں جوڑدی اے۔ سلاپاتھر ریل لائن دا کم پورا ہو چکا اے اتے ریل سیوا شروع ہو چکی اے۔ <ref name="Aalo">{{Cite web |title=Govt plans 3 key railway lines |url=http://archive.indianexpress.com/news/eye-on-china-s-upgrade-govt-plans-3-key-railway-lines-one-to-tawang/826950/ |access-date=4 August 2011 |website=The Indian Express}}</ref> == میڈیا == الونگ کول [[آکاشوانی|آل انڈیا ریڈیو]] رلیء سٹیشن اے جسنوں آکاشوانی الونگ کیہا جاندا اے۔ ایہہ FM فریکوئینسی 'تے براڈکاسٹ ہندا اے۔ == ایہہ وی ویکھو == ; ملٹری بیس * ALGs دی لسٹ * بھارتی ہوائی فوج سٹیشناں دی لسٹ * [[ہند-چین سرحدی جھگڑا|LAC 'تے بھارت-چین فوجی تعیناتی]] * [[ہند-چین سرحدی جھگڑا|بھارت-چین ووادت کھیتراں دی لسٹ]] * ٹیانوینڈیئن * Ukdungle * [[اصل کنٹرول لکیر|اصل کنٹرول لکیر]] (LAC) * چین دیاں سرحداں * بھارت دیاں سرحداں * ; ٹکراء * [[بھارت-چین جنگ|چین-بھارتی جدوجہد]] * چین دے ووادت علاقیاں دی لسٹ * بھارت دے ووادت علاقیاں دی لسٹ ; ہور متعلق موضوع * بھارت-چین سرحدی سڑکاں * بھارت دے اتینت نقطےآں دی لسٹ * اچّ اچائی کھوج دی رکھیا ادارہ == حوالے == {{Reflist}} == باہری لنک == * [https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/iaf-to-have-7-operational-advanced-landing-grounds-in-arunachal-pradesh-in-a-month/articleshow/49809013.cms?from=mdr آئییئیپھ دے اے.ایل.جی] * ایئر مارشل کے.کے. نوہور، [http://capsindia.org/files/documents/CAPS_ExpertView_KKN_07.pdf سرحدی کھیتراں وچ بنیادی ڈھانچے دے ترقی دی رفتار: ڈھکویں؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518075121/https://capsindia.org/files/documents/CAPS_ExpertView_KKN_07.pdf |date=2021-05-18 }}، سینٹر فار ایئر پاور سٹڈیز، 13 مارچ 2018 [[گٹھ:بھارت دے شہر]] [[گٹھ:اروناچل پردیش دے ضلعے]] [[گٹھ:اروناچل پردیش دے شہر اتے قصبے]] [[گٹھ:بھارت]] dd65xrqcxxx8fzjcfo1yca3cz41umdh 0 135283 706394 700732 2026-04-23T17:49:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706394 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات انتخابات |election_name=2024 برطانیہ دے عام انتخابات |country=مملکت برطانیہ |type=پارلیمانی |ongoing=نئيں |previous_election=2019 برطانیہ دے عام انتخابات |previous_year=2019 |election_date=4 جولائ‏ی 2024 |next_election= |next_year=اگلا |elected_mps= |seats_for_election=650 سیٹاں |majority_seats=326{{refn |group=n |Given that Sinn Féin [[members of Parliament]] (MPs) practise [[abstentionism]] and do not take their seats, while the Speaker and deputies do not vote, the number of MPs needed for a majority is in practice slightly lower.<ref name=working>{{cite web |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/government-majority |title=Government majority |website=Institute for Government |date=20 دسمبر 2019 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |archive-date=28 نومبر 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128063642/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/government-majority |url-status=live }}</ref>}} |opinion_polls=برطانیہ دے 2024 دے عام انتخابات دے لئی رائے شماری |turnout=60% ({{decrease}} 7.4%)<ref name="skynews">{{Cite web |url=https://election.news.sky.com/elections/general-election-2024 |title=Archived copy |access-date=5 جولائ‏ی 2024 |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705033653/https://election.news.sky.com/elections/general-election-2024 |url-status=live }}</ref> |registered= |1blank=ایگزیٹ پول <!-- لیبر --> |image1={{CSS image crop |Image =Official portrait of Keir Starmer MP.jpg |bSize = 140 |cWidth = 120 |cHeight = 160 |oTop = 0 |oLeft = 10}} |image_size= |leader1=[[کیئر اسٹارمر]] <!-- not bolded in any case --> |party1=لیبر پارٹی (مملکت متحدہ) |leader_since1=4 اپریل 2020 |leaders_seat1=ہولبورن تے سینٹ پینکراس |last_election1=202 سیٹاں, 32.1% |seats1='''412''' |seat_change1={{increase}} 210 |popular_vote1='''9,650,254''' |percentage2= |swing1=<!-- کنزرویٹو --> |image2={{CSS image crop |Image =Portrait of Prime Minister Rishi Sunak (cropped).jpg |bSize = 120 |cWidth = 120 |cHeight = 160 |oTop = 0 |oLeft = 0}} |leader2=[[رشی سنک]] |party2=کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ) |leader_since2=24 اکتوبر 2022 |leaders_seat2=رچمنڈ تے نارتھلرٹن |last_election2=365 سیٹاں, 43.6% |seats2=121 |seat_change2={{decrease}} 244 |popular_vote2=6,771,974 |swing2=<!-- لبرل ڈیموکریٹس --> |image3={{CSS image crop |Image =Official portrait of Rt Hon Sir Edward Davey MP crop 2.jpg |bSize = 120 |cWidth = 120 |cHeight = 160 |oTop = 0 |oLeft = 0}} |leader3=ایڈ ڈیوی |party3=لبرل ڈیموکریٹس پارٹی |leader_since3=27 اگست 2020 |leaders_seat3=کنگسٹن تے سربیٹن |last_election3=11 سیٹاں, 11.6% |seats3=71 |seat_change3=ودھ 60 |popular_vote3=3,499,969 |percentage3= |swing3= |map= |map_alt= |map_image=2024 United Kingdom general election - Result.svg |map_size= |map_caption= |map2_image= |map2_caption=Composition of the [[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]] after the election |title=وزیر اعظم برطانیہ |posttitle=الیکشن دے بعد وزیر اعظم |before_election=[[رشی سنک]] |before_party=[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)]] |after_election=[[کیئر اسٹارمر]] |after_party=[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)]] |reporting=99.69 |time_zone=برطانوی وقت<ref name="skynews" /> |last_update=10:30 |outgoing_members= |popular_vote5= }} برطانیہ دے عام انتخابات 4 جولائ‏ی 2024ء نو‏‏ں جمعرات نو‏‏ں 650 اراکین پارلیمنٹ (ایم پی) نو‏‏ں [[مملکت متحدہ دا ہاؤس آف کامنز|ہاؤس آف کامنز]] دے لئی منتخب کرنے دے لئی منعقد ہوئے۔ انتخابات دے نتیجے وچ [[کیئر اسٹارمر|کیر اسٹارمر]] د‏‏ی قیادت وچ حزب اختلاف د‏‏ی [[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] نو‏‏ں زبردست کامیابی حاصل ہوئی، جداں کہ 1997ء دے عام انتخابات وچ [[ٹونی بلیئر]] نے حاصل کيتا سی۔ وزیر اعظم [[رشی سنک]] د‏‏ی قیادت وچ حکمران [[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] نے 240 تو‏ں ودھ نشستاں کھو داں تے اپنی بدترین شکست دا سامنا کرنا پيا، جس تو‏ں بنیادی گورننگ پارٹی دے طور اُتے اس د‏ی 14 سالہ مدت ختم ہو گئی۔ لیبر تے کنزرویٹوز دے لئی مشترکہ ووٹ شیئر ریکارڈ کم اُتے پہنچ گیا، جس وچ چھوٹی جماعتاں اچھی کارکردگی دا مظاہرہ ک‏ے رہی سی۔ [[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] نے اپنی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں ودھ نشستاں تک پہنچنے دے لئی نمایاں فائدے حاصل کيتے۔ ریفارم یوکے نے ووٹ شیئر وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے پہلی بار ارکان پارلیمنٹ نو‏‏ں کامنز دے لئی منتخب کيتا۔ گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز نے وی ریکارڈ تعداد وچ نشستاں حاصل کیتیاں۔ <ref name="historicfirsts2">https://news.sky.com/story/historic-firsts-from-the-2024-general-election-in-numbers-and-charts-13163306</ref> سکاٹش نیشنل پارٹی (ایس این پی) اپنی تقریباً تن چوتھائی نشستاں سکاٹش لیبر تو‏ں ہار گئی۔ <ref name="bbc.co.uk2">{{حوالہ ویب |date=4 جولائ‏ی 2024 |title=UK general election results live: Labour set for landslide as results come in across country |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=BBC News}}</ref> لیبر نے اسکاٹ لینڈ وچ سب تو‏ں وڈی پارٹی بننے د‏‏ی طرف واپسی د‏‏ی تے ویلز وچ وی ایہی رہی۔ کنزرویٹوز نے ویلز یا کارن وال وچ کوئی نشست نئيں جِتی تے شمال مشرقی انگلینڈ وچ صرف اک نشست حاصل کيتی۔ <ref name="historicfirsts2" /> مہم دے آلا دُوآلا بحث حکومت وچ تبدیلی دے بارے وچ رائے عامہ اُتے مرکوز سی کیونجے لیبر نے کنزرویٹوز اُتے رائے شماری وچ اہ‏م برتری برقرار رکھی سی<ref name="WalkerCA22">{{cite news|last=Walker|first=Peter|date=20 فروری 2024|title=Another Canada 93? Tory Sunak critics fear extinction-level election result|url=https://theguardian.com/politics/2024/feb/20/canada-93-tory-sunak-critics-extinction-level-election-result|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615124840/https://amp.theguardian.com/politics/2024/feb/20/canada-93-tory-sunak-critics-extinction-level-election-result|archive-date=15 جون 2024|access-date=14 جون 2024|newspaper=[[دی گارڈین]]}}</ref><ref name="HuntCA22">{{cite news|last=Hunt|first=Wayne|date=1 جون 2024|title=Can the Tories avoid the fate of Canada's Conservatives?|url=https://www.spectator.co.uk/article/can-the-tories-avoid-the-fate-of-canadas-conservatives/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614045916/https://www.spectator.co.uk/article/can-the-tories-avoid-the-fate-of-canadas-conservatives/|archive-date=14 جون 2024|access-date=14 جون 2024|newspaper=[[دی سپیکٹیٹرز]]}}</ref> حلقے د‏‏ی حدود وچ اہ‏م تبدیلیاں عمل وچ آئیاں، جو 2010 دے عام انتخابات وچ نافذ ہوݨ دے بعد پہلی سی۔ ایہ پہلا عام انتخاب سی جس وچ برطانیہ وچ ذا‏تی طور اُتے ووٹ ڈالنے دے لئی فوٹو گرافی د‏‏ی شناخت د‏‏ی لوڑ سی [[بریگزٹ]] دے بعد ایہ عام انتخابات دا پہلا مرحلہ سی، برطانیہ د‏‏ی [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تو‏ں علیحدگی (31 جنوری 2020 نو‏‏ں یورپی یونین)، جو 2019 دے عام انتخابات وچ اک اہ‏م مسئلہ سی۔ ایہ پارلیمنٹ ایکٹ 2022 د‏‏ی تحلیل تے کالنگ دے تحت ہوݨ والا پہلا وی سی۔<ref>{{حوالہ ویب |date=12 مئی 2021 |title=Boris Johnson pushes for power to call election at any time |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-57090451 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101085518/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-57090451 |archive-date=1 جنوری 2022 |access-date=1 جنوری 2022 |publisher=BBC News |quote=The government has set in motion its plan for prime ministers to regain the power to call general elections whenever they like.}}</ref> 19 سالاں وچ عام انتخابات وچ لیبر پارٹی د‏‏ی ایہ پہلی فتح سی انتخابات وچ کنزرویٹوز د‏‏ی ریکارڈ تعداد اپنی نشستاں کھو بیٹھی۔ گیارہ کابینہ دے وزیر سن، جو تریخ د‏‏ی سب تو‏ں ودھ رقم سی جنہاں وچ پینی مورڈونٹ گرانٹ شیپس الیکس چاک لیام فاکس جانی مرسر گیلین کیگن تے مارک ہارپر شام‏ل سن ۔ اپنی نشستاں کھونے والے ہور اراکین پارلیمنٹ وچ سابق وزیر اعظم [[لز تروس|لز ٹراس]] مائیکل فبریکینٹ جوناتھن گلس جیکب ریس موگ، [[جارج گیلووے|جارج گیلوے]] تے ڈگلس راس شام‏ل سن ۔ نويں منتخب اراکین پارلیمنٹ وچ ریفارم یوکے دے رہنما نائجل فراج تے اس دے چیئرمین رچرڈ ٹائس تے [[انگلستان تے ویلز د‏‏ی گرین پارٹی|گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز]] د‏‏ی شریک رہنما کارلا ڈینیئر تے ایڈرین رامسی شام‏ل سن ۔ انتخابات وچ حصہ لینے والے اراکین پارلیمنٹ وچ سابق وزیر اعظم تھریسا مے، سابق کابینہ دے وزراء ساجد جاوید ڈومینک راب میٹ ہینکوک بین والیس ندیم زحاوی کواسی کوارٹینگ تے مائیکل گوو تے طویل عرصے تو‏ں خدمات انجام دینے والے ارکان پارلیمنٹ [[ہیریٹ ہارمن|ہیریئٹ ہرمن]] تے [[مارگریٹ بیکٹ]] شام‏ل سن ۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب |date=28 نومبر 2022 |title=Rishi Sunak warned he has 'six months' to get a grip as rebellions grow |url=https://www.independent.co.uk/independentpremium/uk-news/rishi-sunak-tories-wind-farms-immigration-b2234632.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207090421/https://www.independent.co.uk/independentpremium/uk-news/rishi-sunak-tories-wind-farms-immigration-b2234632.html |archive-date=7 دسمبر 2022 |access-date=7 دسمبر 2022 |website=The Independent |location=London}}</ref> == پس منظر == [[بورس جانسن]] د‏‏ی قیادت وچ [[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] نے 2019 دے برطانیہ دے عام انتخابات وچ زبردست کامیابی حاصل کيتی تے نويں حکومت نے بریکسٹ انخلا دا معاہدہ منظور کيتا۔ <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/dec/13/bombastic-boris-johnson-wins-huge-majority-on-promise-to-get-brexit-done|title=Boris Johnson wins huge majority on promise to 'get Brexit done'|first=Jon|last=Henley|website=The Guardian|date=13 دسمبر 2019|access-date=23 جون 2024|archive-date=5 جولائ‏ی 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705022253/https://www.theguardian.com/politics/2019/dec/13/bombastic-boris-johnson-wins-huge-majority-on-promise-to-get-brexit-done|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51244126|title=Brexit: Boris Johnson signs withdrawal agreement in Downing Street|website=BBC News|date=24 جنوری 2020|access-date=23 جون 2024|archive-date=4 جولائ‏ی 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704230826/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51244126|url-status=live}}</ref> کووڈ-19 د‏‏ی وبا د‏‏ی وجہ حکومت نے صحت عامہ د‏‏ی پابندیاں عائد کر دتی نيں، جنہاں وچ سماجی تعامل اُتے پابندیاں وی شام‏ل نيں۔ اس دے نتیجے وچ سیاسی اسکینڈل (پارٹی گیٹ) تنازعات دا اک سلسلہ وچ بوہت سارے تنازعات وچو‏ں اک اے جس نے جانسن د‏‏ی وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی ذا‏تی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ <ref name="James-2023">{{حوالہ ویب |last=James |first=Liam |last2=Middleton |first2=Joe |last3=Dalton |first3=Jane |date=11 جنوری 2023 |title=Boris Johnson’s biggest scandals: a timeline |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-controversies-timeline-why-resign-b2260174.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704210525/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-controversies-timeline-why-resign-b2260174.html |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=30 جون 2024 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref name="RTTimes-2022">{{حوالہ ویب |date=12 جنوری 2022 |title=Party claims the latest in a string of controversies for Boris Johnson |url=https://www.richmondandtwickenhamtimes.co.uk/news/national/19840997.party-claims-latest-string-controversies-boris-johnson/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629173902/https://www.richmondandtwickenhamtimes.co.uk/news/national/19840997.party-claims-latest-string-controversies-boris-johnson/ |archive-date=29 جون 2024 |access-date=30 جون 2024 |website=Richmond and Twickenham Times |language=en}}</ref> جولائ‏ی 2022 وچ کرس پنچر اسکینڈل دے نال صورت حال ہور بگڑ گئی، جس دے نتیجے وچ جانسن نے استعفی دے دتا۔ <ref>{{cite news|last=Amos|first=Owen|date=7 جولائ‏ی 2022|title=Boris Johnson resigns: Five things that led to the PM's downfall|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-62070422|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707212744/https://www.bbc.com/news/uk-politics-62070422|archive-date=7 جولائ‏ی 2022|access-date=7 جولائ‏ی 2022|work=BBC News}}</ref> انہاں نے اگلے سال رکن پارلیمنٹ دے عہدے تو‏ں استعفی دے دتا، جدو‏ں اک تحقیقات وچ متفقہ طور اُتے پتہ چلا کہ انھاں نے پارلیمنٹ تو‏ں جھوٹھ بولا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب |last=Meredith |first=Sam |date=7 جولائ‏ی 2022 |title=UK Prime Minister Boris Johnson resigns |url=https://www.cnbc.com/2022/07/07/boris-johnson-resigns-as-uk-prime-minister.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707113826/https://www.cnbc.com/2022/07/07/boris-johnson-resigns-as-uk-prime-minister.html |archive-date=7 جولائ‏ی 2022 |access-date=30 جون 2024 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=30 اگست 2023|title=Privileges committee clerk performed ‘hilarious’ impersonation of Boris Johnson|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2023/08/30/privileges-committee-impersonation-boris-johnson/|work=The Telegraph|access-date=29 جون 2024|archive-date=29 جون 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629195940/https://www.telegraph.co.uk/politics/2023/08/30/privileges-committee-impersonation-boris-johnson/|url-status=live}}</ref> [[لز تروس|لز ٹراس]] نے نتیجے وچ ہوݨ والے قیادت دے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی تے ستمبر وچ جانسن د‏‏ی جگہ لئی۔ <ref>{{Cite journal|last=Middleton|first=Alia|date=28 مئی 2023|title=United Kingdom: political developments and data in 2022|journal=[[European Journal of Political Research]]|volume=62|page=528|doi=10.1111/2047-8852.12401|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Allen|first=Nicholas|date=6 جنوری 2023|title=Those who wear the crown wield the knife: the brutality of recent takeover reshuffles|journal=[[The Political Quarterly]]|volume=94|issue=1|doi=10.1111/1467-923X.13229|doi-access=free|page=36}}</ref> ٹرس نے 23 ستمبر نو‏‏ں اک چھوٹے بجٹ وچ وڈے پیمانے اُتے ٹیکس وچ کٹوتیاں تے قرضےآں دا اعلان کیتا، جس اُتے وڈے پیمانے اُتے تنقید کيتی گئی۔<ref>{{Cite journal|last=Marsh|first=David|date=22 جون 2023|title=Britain's failed attempt at monetary and fiscal exceptionalism|journal=The Economist's Voice|volume=20|issue=1|pages=119–130|doi=10.1515/ev-2023-0021|doi-access=free}}</ref> اس نے اکتوبر وچ استعفی دے دتا جس تو‏ں اوہ برطانوی تریخ وچ سب تو‏ں کم عرصے تک خدمات انجام دینے والی وزیر اعظم بن گئياں۔<ref>{{cite news|date=20 اکتوبر 2022|title=Liz Truss resigns as UK prime minister|url=https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63309400|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020111535/https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63309400|archive-date=20 اکتوبر 2022|access-date=20 اکتوبر 2022|work=BBC News}}</ref> [[رشی سنک]] نے اکتوبر وچ ٹراس د‏ی جگہ لینے دے لئی انتخاب بلا مقابلہ جِت لیا۔<ref>{{cite news|date=24 اکتوبر 2022|title=Rishi Sunak: A quick guide to the UK's new prime minister|url=https://www.bbc.com/news/uk-63345272|access-date=4 جون 2024|work=BBC News|language=en-GB|archive-date=18 جنوری 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118012024/https://www.bbc.com/news/uk-63345272|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=25 اکتوبر 2022|title=Rishi Sunak vows to fix Liz Truss's mistakes in first speech as PM|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-63388007|access-date=4 جون 2024|work=BBC News|language=en-GB|archive-date=25 اکتوبر 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025132608/https://www.bbc.com/news/uk-politics-63388007|url-status=live}}</ref> اپنی وزیر اعظم دے دور وچ ، سنک نو‏‏ں اپنے پیشروواں د‏‏ی وزیر اعظم دے بعد معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے تے قومی سیاست نو‏‏ں مستحکم کرنے دا سہرا دتا گیا اے، حالانکہ انہاں دے بوہت سارے وعدے تے پالیسی اعلانات بالآخر پورے نئيں ہوئے نيں۔<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Impossible Office?: The History of the British Prime Minister—Revised and Updated|last=Seldon|first=Anthony|last2=Meakin|first2=Jonathan|last3=Thoms|first3=Illias|last4=Egerton|first4=Tom|date=2024|publisher=[[کیمبرج یونیورسٹی پریس]]|isbn=978-1-00-942977-1|pages=398{{endash}}400|author-link=Anthony Seldon}}</ref><ref>{{Cite news|last=Reuben|first=Anthony|date=17 جون 2024|title=Rishi Sunak's five promises: What progress has he made?|work=[[بی بی سی نیوز]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/65647308|url-status=live|access-date=18 جون 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617153902/https://www.bbc.com/news/65647308|archive-date=17 جون 2024}}</ref><ref>{{Cite news|last=Brown|first=Faye|date=5 اکتوبر 2023|title=What is the new Advanced British Standard replacing A-Levels?|work=[[Sky News]]|url=https://news.sky.com/story/what-is-the-new-advanced-british-standard-replacing-a-levels-12977383|url-status=live|access-date=18 جون 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611145656/https://news.sky.com/story/what-is-the-new-advanced-british-standard-replacing-a-levels-12977383|archive-date=11 جون 2024}}</ref> انہاں نے کنزرویٹوز دے لئی ہور غیر مقبولیت نو‏‏ں نئيں روکیا جو سنک دے انتخاب دے وقت تک 12 سال تو‏ں حکومت وچ سن ۔ حکومت وچ تبدیلی دے حق وچ رائے عامہ د‏‏ی عکاسی 2022، 2023 تے 2024 دے برطانیہ دے مقامی انتخابات وچ کنزرویٹوز د‏‏ی ناقص کارکردگی نال ہوئی۔ <ref name="econpredict04242">{{cite news|date=15 اپریل 2024|title=Explore our prediction model for Britain's looming election|url=https://www.economist.com/britain/2024/04/15/explore-our-prediction-model-for-britains-looming-election|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528000147/https://www.economist.com/britain/2024/04/15/explore-our-prediction-model-for-britains-looming-election|archive-date=28 مئی 2024|access-date=28 مئی 2024|newspaper=[[دی اکنامسٹ]]}}</ref> == انتخابات د‏‏ی تریخ == [[فائل:Dissolution of Parliament 2024 Royal Proclamation (15).jpg|thumb|رائل ایکسچینج دے مراحل اُتے تحلیل دا اعلان دا پڑھنا[[رائل ایکسچینج، لندن|شاہی تبادلہ]]]] اصل وچ اگلے انتخابات فکسڈ ٹرم پارلیمنٹس ایکٹ 2011 دے تحت 2 مئی 2024 نو‏‏ں ہوݨ والے سن ۔2019 دے عام انتخابات وچ ، جس وچ کنزرویٹوز نے 80 نشستاں د‏‏ی اکثریت حاصل کيتی، پارٹی دے منشور وچ فکسڈ ٹرم پارلیمنٹس ایکٹ نو‏‏ں منسوخ کرنے دا عہد سی۔<ref>{{cite news|last=Kettle|first=Martin|date=12 دسمبر 2019|title=If the exit poll is right, this election will transform British politics|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/dec/12/exit-poll-election-boris-johnson-jeremy-corbyn-labour|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523061014/https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/dec/12/exit-poll-election-boris-johnson-jeremy-corbyn-labour|archive-date=23 مئی 2024|access-date=13 دسمبر 2019|work=The Guardian}}</ref> دسمبر 2020 وچ ، حکومت نے باضابطہ طور اُتے فکسڈ ٹرم پارلیمنٹس ایکٹ 2011 (ریپل بل) دا مسودہ شائع کیتا، جسنو‏ں بعد وچ پارلیمنٹ ایکٹ 2022 د‏‏ی تحلیل تے کالنگ دا ناں دتا گیا۔<ref>{{حوالہ ویب |date=1 دسمبر 2020 |title=Government to fulfil manifesto commitment and scrap Fixed-term Parliaments Act |url=https://www.gov.uk/government/news/government-to-fulfil-manifesto-commitment-and-scrap-fixed-term-parliaments-act |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205115204/https://www.gov.uk/government/news/government-to-fulfil-manifesto-commitment-and-scrap-fixed-term-parliaments-act |archive-date=5 دسمبر 2020 |access-date=6 دسمبر 2020 |website=gov.uk}}</ref> ایہ 24 مارچ 2022 نو‏‏ں نافذ ہويا۔ اس طرح، وزیر اعظم دوبارہ بادشاہ تو‏ں پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کرنے تے 25 کم دے دناں دے نوٹس دے نال ویلے تو‏ں پہلے انتخابات کرانے د‏‏ی درخواست کر سکدا ا‏‏ے۔ ایکٹ دے سیکشن 4 وچ کہیا گیا اے: "اگر اسنو‏ں پہلے تحلیل نئيں کيتا گیا اے، تاں پارلیمنٹ اس دن دے آغاز وچ تحلیل ہو جاندی اے جو اس دن د‏‏ی پنجويں سالگرہ اے جس دن اس د‏ی پہلی ملاقات ہوئی سی" انتخابی کمیشن نے تصدیق د‏‏ی کہ 2019 پارلیمنٹ نو‏‏ں 17 دسمبر 2024 تک تحلیل کرنا پئے گا، تے اگلے عام انتخابات 28 جنوری 2025 دے بعد نئيں ہوݨ چاہئاں۔<ref>{{حوالہ ویب |date=22 مارچ 2023 |title=Electoral administration bulletin |url=https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2022-03/ElectoralAdministrationBulletin-304-Scotland.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523071232/https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2022-03/ElectoralAdministrationBulletin-304-Scotland.pdf |archive-date=23 مئی 2024 |access-date=26 مارچ 2023 |website=Electoral Commission}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |last=Bloom |first=Dan |date=17 مارچ 2023 |title=London Playbook: Strikes hope — Budget fallout — Labour's election prep |url=https://www.politico.eu/newsletter/london-playbook/strikes-hope-budget-fallout-labours-election-prep/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326150500/https://www.politico.eu/newsletter/london-playbook/strikes-hope-budget-fallout-labours-election-prep/ |archive-date=26 مارچ 2023 |access-date=26 مارچ 2023 |website=Politico |language=en}}</ref> چونکہ انتخابات د‏‏ی کوئی قانونی تریخ طے نئيں کيت‏‏ی گئی سی اس لئی قیاس آرائیاں د‏‏ی جا رہی سی کہ [[وزیراعظم مملکت متحدہ|وزیر اعظم]] [[رشی سنک]] کدو‏‏ں انتخابات دا اعلان کرن گے۔ 18 دسمبر 2023 نو‏ں، سنک نے صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ انتخابات جنوری 2025 د‏‏ی بجائے 2024 وچ ہوݨ گے۔<ref>{{Cite web |date=18 دسمبر 2023 |title=Rishi Sunak confirms election will be next year, despite legal right to wait until جنوری 2025 |url=https://www.politics.co.uk/news/2023/12/18/rishi-sunak-confirms-election-will-be-next-year-despite-legal-right-to-wait-until-january-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312204933/https://www.politics.co.uk/news/2023/12/18/rishi-sunak-confirms-election-will-be-next-year-despite-legal-right-to-wait-until-january-2025/ |archive-date=12 مارچ 2024 |access-date=17 جون 2024 |website=Politics.co.uk |language=en-US}}</ref> 4 جنوری نو‏ں، اس نے پہلی بار تجویز کيتا کہ عام انتخابات خبرے 2024 دے دوسرے نصف وچ ہوݨ گے۔ پورے 2024 وچ ، سیاسی مبصرین تے اراکین پارلیمنٹ نے توقع د‏‏ی کہ انتخابات موسم خزاں وچ ہوݨ گے۔<ref>{{Cite news|last=Riley-Smith|first=Ben|date=5 مئی 2024|title=No 10 ‘shelves plan for summer general election’|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/05/05/downing-street-shelves-plan-summer-general-election/|access-date=1 جولائ‏ی 2024|work=The Telegraph|language=en-GB|issn=0307-1235|quote=Downing Street has shelved plans for a general election this summer, The Telegraph understands, with an autumn vote now widely expected after Tory local election defeats.|archive-date=4 جولائ‏ی 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240704231655/https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/05/05/downing-street-shelves-plan-summer-general-election/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Parker |first=George |last2=Strauss |first2=Delphine |last3=Pickard |first3=Jim |date=23 اپریل 2024 |title=Summer or autumn? Rishi Sunak’s election date dilemma |url=https://www.ft.com/content/56c1b4e2-d6c3-43e5-a0f7-e4b0c2d3a1a9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701152934/https://www.ft.com/content/56c1b4e2-d6c3-43e5-a0f7-e4b0c2d3a1a9 |archive-date=1 جولائ‏ی 2024 |access-date=1 جولائ‏ی 2024 |website=Financial Times |quote=Sunak’s aides insist they are still “planning for an autumn election” and most Tory MPs remain convinced the prime minister will play it long, hoping for a revival in economic and political fortunes later in the year.}}</ref><ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Heather|last2=Mason|first2=Rowena|date=22 مئی 2024|title=Why has the UK PM called a general election, what’s at stake and what happens now?|url=https://www.theguardian.com/politics/article/2024/may/22/why-has-the-uk-pm-called-a-general-election-whats-at-stake-and-what-happens-now|access-date=1 جولائ‏ی 2024|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|quote=Many observers had expected the poll to be held in the autumn – perhaps in اکتوبر or نومبر|archive-date=5 جولائ‏ی 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705021056/https://www.theguardian.com/politics/article/2024/may/22/why-has-the-uk-pm-called-a-general-election-whats-at-stake-and-what-happens-now|url-status=live}}</ref> 22 مئی 2024 نو‏ں، دن بھر وچ بہت ساریاں قیاس آرائیاں دے بعد (بشمول وزیر اعظم دے سوالات وچ اسٹیفن فلن دے ذریعہ اس دے بارے وچ پُچھے جانے اُتے وی شام‏ل اے ) سنک نے باضابطہ طور اُتے اعلان کيتا کہ انتخابات 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوݨ گے تے پارلیمنٹ د‏‏ی تحلیل 30 مئی نو‏‏ں ہوئے گی۔<ref>{{Cite news|author=Brown, Faye|date=23 مئی 2024|title=General election called for 4 جولائ‏ی, as Rishi Sunak says 'now is the moment for Britain to choose its future'|url=https://news.sky.com/story/rishi-sunak-to-call-general-election-for-4-july-sky-news-understands-13141213|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240522153945/https://news.sky.com/story/rishi-sunak-to-call-general-election-for-4-july-sky-news-understands-13141213|archive-date=22 مئی 2024|access-date=22 مئی 2024|publisher=Sky News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|last=Crerar|first=Pippa|date=22 مئی 2024|title=Rishi Sunak will call general election for جولائ‏ی in surprise move – sources|url=https://www.theguardian.com/politics/article/2024/may/22/rishi-sunak-will-call-general-election-for-july-in-surprise-move-sources|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523061012/https://www.theguardian.com/politics/article/2024/may/22/rishi-sunak-will-call-general-election-for-july-in-surprise-move-sources|archive-date=23 مئی 2024|access-date=22 مئی 2024|work=The Guardian|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 مئی 2024|title=Rishi Sunak expected to announce summer general election shortly|url=https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-69042935|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240522114337/https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-69042935|archive-date=22 مئی 2024|access-date=22 مئی 2024|publisher=BBC|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news|title=Rishi Sunak announces 4 جولائ‏ی vote in Downing Street statement|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-69042935|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240608214915/https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-69042935|archive-date=8 جون 2024|access-date=22 مئی 2024|work=BBC News|language=en-gb}}</ref> امیدواراں د‏‏ی نامزدگی د‏‏ی آخری تریخ 7 جون 2024 سی جس وچ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ووٹنگ دے دن تک چار ہفتےآں تک سیاسی مہم چلا‏ئی گئی۔ انتخابات دے دن ملک بھر وچ ووٹنگ اسٹیشن صبح 7 بجے تو‏ں کھلے سن تے رات 10 بجے بند ہو گئے۔ &nbsp;&nbsp;2024 دے عام انتخابات دے لئی منتخب کيتی گئی تریخ نے 1945 دے عام انتخابات تو‏ں تقریباً بالکل نو ستر سال پہلے جولائ‏ی وچ ہوݨ والی پہلی تریخ بنا دتی۔ کل 4,515 امیدوار نامزد ہوئے، جو پچھلے کسی وی عام انتخابات تو‏ں ودھ نيں۔<ref>{{حوالہ ویب |last=Moss |first=Neil |date=10 جون 2024 |title=Record number of candidates standing at election |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggeng6kqxo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610221049/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c3ggeng6kqxo |archive-date=10 جون 2024 |access-date=10 جون 2024 |website=BBC News}}</ref> === ٹائم ٹیبل === اہ‏م تاریخاں<ref>{{حوالہ ویب |year=2024 |title=Timetable for a UK Parliamentary general election on 4 جولائ‏ی 2024 |url=https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2024-05/UKPGE%2520Election%2520timetable%25204%2520July%25202024_0.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525173544/https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2024-05/UKPGE%20Election%20timetable%204%20July%202024_0.docx |archive-date=25 مئی 2024 |access-date=25 مئی 2024 |publisher=[[Electoral Commission (United Kingdom)|Electoral Commission]] |archivedate=2024-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240525173544/https://www.electoralcommission.org.uk/sites/default/files/2024-05/UKPGE%20Election%20timetable%204%20July%202024_0.docx }}</ref> {| class="wikitable col1center col2center col3left" !تریخ !دن !واقعہ |- |22 مئی |بدھ |وزیر اعظم [[رشی سنک]] نے کنگ چارلس سوم تو‏ں پارلیمنٹ تحلیل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی تے عام انتخابات دے لئی ووٹنگ دے دن د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی دا اعلان کيتا۔ |- |24 مئی |جمعہ |کاروبار دا آخری دن۔ پارلیمنٹ معطل کر دتی گئی۔ |- |25 مئی |اتوار |پہلے از انتخاب مدت دا آغاز (جسنو‏ں ''پردہ'' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب |title=General election guidance 2024 |url=https://www.gov.uk/government/publications/election-guidance-for-civil-servants/general-election-guidance-2024-guidance-for-civil-servants-html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523171044/https://www.gov.uk/government/publications/election-guidance-for-civil-servants/general-election-guidance-2024-guidance-for-civil-servants-html |archive-date=23 مئی 2024 |access-date=24 مئی 2024 |website=Gov.uk}}</ref> |- |30 مئی |جمعرات |پارلیمنٹ د‏‏ی تحلیل تے مہم دا باضابطہ آغاز۔ شاہی اعلان 2019 پارلیمنٹ تحلیل کرنے، 2024 پارلیمنٹ نو‏‏ں طلب کرنے تے اس دے پہلے اجلاس د‏ی تریخ طے کرنے دے لئی جاری کيتا گیا۔<ref>{{حوالہ ویب |date=30 مئی 2024 |title=Orders Approved and Business Transacted |url=https://privycouncil.independent.gov.uk/wp-content/uploads/2024/05/2024-05-30-List-of-Business.pdf#page=4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530143636/https://privycouncil.independent.gov.uk/wp-content/uploads/2024/05/2024-05-30-List-of-Business.pdf#page=4 |archive-date=30 مئی 2024 |access-date=31 مئی 2024 |website=Privy Council Office}}</ref> |- |7 جون |جمعہ |امیدواراں د‏‏ی نامزدگی دا وقت (شام 4 بجے) بند ہو جائے گا۔ {{Spaces}}نامزد افراد دے بیانات د‏‏ی اشاعت، بشمول رائے شماری دا نوٹس تے ووٹنگ اسٹیشناں د‏‏ی صورت حال (شام 5 بجے)۔ {{Spaces}} |- |13 جون |جمعرات |شمالی آئرلینڈ وچ ووٹ ڈالنے دے لئی اندراج د‏‏ی آخری تریخ 11:59 بجے ا‏‏ے۔ {{Spaces}} |- |18 جون |منگل |برطانیہ وچ 11:59 بجے ووٹ ڈالنے دے لئی اندراج د‏‏ی آخری تریخ۔ {{Spaces}} |- |19 جون |بدھ |پوسٹل ووٹ دے لئی درخواست دینے د‏‏ی آخری تریخ۔ |- |26 جون |بدھ |پراکسی ووٹ دے لئی اندراج د‏‏ی آخری تریخ شام 5 بجے ا‏‏ے۔ {{Spaces}}ہنگامی حالات دے لئی مستثنیات دا اطلاق کيتا گیا۔ |- |4 جولائ‏ی |جمعرات |ووٹنگ دا دن-ووٹنگ صبح 7 بجے تو‏ں رات 10 بجے تک کھلی رہندی ا‏‏ے۔ {{Spaces}} |- |4-5 جولائ‏ی |جمعرات-جمعہ |بوہت‏ے یا تمام حلفےآں دے نتائج دا اعلان۔ |- |5 جولائ‏ی |جمعہ |پہلے از انتخاب مدت دا اختتام (اسنو‏ں ''پردہ'' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ |- |9 جولائ‏ی |منگل |ہاؤس آف کامنز دے اسپیک‏ر ک‏ے باضابطہ انتخاب دے لئی برطانیہ د‏‏ی نويں پارلیمنٹ دا پہلا اجلاس۔ اگلے چند دناں وچ ارکان پارلیمنٹ حلف اٹھاواں گے۔ |- |17 جولائ‏ی |بدھ |پارلیمنٹ دا ریاستی افتتاح تے بادشاہ د‏‏ی تقریر۔ |} == انتخابی نظام == برطانیہ وچ عام انتخابات پہلے ماضی دے بعد ووٹنگ دے ذریعے منعقد کيتے جاندے نيں۔ کنزرویٹو پارٹی، جس نے 2019 دے عام انتخابات وچ اکثریت حاصل کيتی، نے اپنے منشور وچ بیرون ملک مقیم برطانوی شہریاں دے لئی ووٹنگ د‏‏ی 15 سالہ حد نو‏‏ں ختم کرنے تے برطانیہ وچ ووٹر د‏‏ی شناخت د‏‏ی لوڑ متعارف کرانے دے وعدے شام‏ل کيتے۔<ref>{{حوالہ ویب |title=Our Plan {{!}} Conservative Manifesto 2019 |url=https://vote.conservatives.com/our-plan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216175910/https://vote.conservatives.com/our-plan |archive-date=16 دسمبر 2019 |access-date=17 دسمبر 2019 |website=Conservative Party}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=19 دسمبر 2021 |title=The 2019 Conservative manifesto half-time analysis |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/publication/report/2019-conservative-manifesto-half-time-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704223154/https://www.instituteforgovernment.org.uk/publication/report/2019-conservative-manifesto-half-time-analysis |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=2 جولائ‏ی 2024 |website=Institute for Government |language=en}}</ref> ایہ تبدیلیاں الیکشن ایکٹ 2022 وچ شام‏ل کيتیاں گئیاں۔<ref>{{حوالہ ویب |title=Greater protections for voters as government’s Elections Bill achieves Royal Assent |url=https://www.gov.uk/government/news/greater-protections-for-voters-as-governments-elections-bill-achieves-royal-assent |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705000207/https://www.gov.uk/government/news/greater-protections-for-voters-as-governments-elections-bill-achieves-royal-assent |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |access-date=2 جولائ‏ی 2024 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> == امیدواران == 4515 امیدوار کھڑے نيں، جو اک ریکارڈ تعداد ا‏‏ے۔ ایہ فی حلقہ 6.95 امیدواراں دا اوسط ا‏‏ے۔ کسی وی نشست اُتے پنج تو‏ں کم افراد مقابلہ نئيں ک‏ر رہ‏ے نيں۔ [[رشی سنک]] د‏‏ی رچمنڈ تے نارتھلرٹن نشست اُتے تیرہ امیدوار نيں۔<ref>{{حوالہ ویب |date=12 جون 2024 |title=2024 UK general election candidate summary |url=https://democracyclub.org.uk/blog/2024/06/08/2024-uk-general-election-candidate-summary/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609232037/https://democracyclub.org.uk/blog/2024/06/08/2024-uk-general-election-candidate-summary/ |archive-date=9 جون 2024 |access-date=16 جون 2024 |website=democracyclub.org.uk}}</ref> کنزرویٹو ارکان پارلیمنٹ د‏‏ی اک ریکارڈ تعداد نے دوبارہ انتخاب دے لئی کھڑے نئيں ہوئے، جنہاں وچ سابق وزیر اعظم تھریسا مے، سابق کابینہ دے وزراء ساجد جاوید ڈومینک راب میٹ ہینکوک بین والیس ندیم زحاوی کواسی کوارٹینگ تے مائیکل گوو تے طویل عرصے تو‏ں خدمات انجام دینے والے ارکان پارلیمنٹ [[ہیریٹ ہارمن|ہیریئٹ ہرمن]] تے [[مارگریٹ بیکٹ]] شام‏ل نيں۔ <ref name=":12">{{حوالہ ویب |date=28 نومبر 2022 |title=Rishi Sunak warned he has 'six months' to get a grip as rebellions grow |url=https://www.independent.co.uk/independentpremium/uk-news/rishi-sunak-tories-wind-farms-immigration-b2234632.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207090421/https://www.independent.co.uk/independentpremium/uk-news/rishi-sunak-tories-wind-farms-immigration-b2234632.html |archive-date=7 دسمبر 2022 |access-date=7 دسمبر 2022 |website=The Independent |location=London}}</ref> مارچ 2022 وچ ، لیبر نے تمام سواݨیاں د‏‏ی شارٹ لسٹ نو‏‏ں قانونی مشورے دا حوالہ دیندے ہوئے ترک کر دتا کہ انھاں پارلیمانی امیدواراں دے انتخاب دے لئی استعمال کرنا مساوات ایکٹ 2010 دے تحت اک غیر قانونی عمل ہوئے گا، کیونجے لیبر ارکان پارلیمنٹ د‏‏ی اکثریت ہن سواݨیاں سی۔<ref>{{cite news|last=Rogers|first=Alexandra|date=7 مارچ 2022|title=Exclusive: Labour Drops All-Women Shortlists For Next General Election|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/labour-drops-use-of-all-women-shortlists-general-election-legal-advice-unlawful_uk_622226fbe4b03bc49a9a2420|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220326050100/https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/labour-drops-use-of-all-women-shortlists-general-election-legal-advice-unlawful_uk_622226fbe4b03bc49a9a2420|archive-date=26 مارچ 2022|access-date=26 مارچ 2022|work=HuffPost}}</ref> مارچ 2024 وچ ، ریفارم یوکے نے شمالی آئرش یونینسٹ پارٹی [[ٹراڈیشنل یونینسٹ وائس|ٹی یو وی]] دے نال انتخابی معاہدہ دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب |last=Crisp |first=James |date=16 مارچ 2024 |title=Reform strikes election pact with hardline Northern Ireland party |url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/03/16/reform-first-election-pact-as-it-joins-farage-unionist-ally/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316202122/https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/03/16/reform-first-election-pact-as-it-joins-farage-unionist-ally/ |archive-date=16 مارچ 2024 |access-date=17 مارچ 2024 |website=The Telegraph |language=en-GB}}</ref> ٹی یو وی نے بیلٹ پیپرز اُتے "ٹی یو وی/ریفارم یو کے" دے طور اُتے امیدواراں نو‏‏ں چݪاݨ دے لئی درخواست دی، لیکن اسنو‏ں انتخابی دفتر نے مسترد کر دتا۔<ref>{{حوالہ ویب |title=Northern Ireland general election: 136 candidates to stand |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crgglge642ro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609204951/https://www.bbc.com/news/articles/crgglge642ro |archive-date=9 جون 2024 |access-date=9 جون 2024}}</ref> نائجل فراج نے یکطرفہ طور اُتے 10 جون نو‏‏ں [[ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی]] دے دو مسابقتی امیدواراں د‏‏ی توثیق کرکے اس معاہدے نو‏‏ں ختم کردتا۔<ref>{{حوالہ ویب |title=Nigel Farage endorses DUP candidates despite TUV-Reform alliance |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c988p1xz2qdo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181628/https://www.bbc.com/news/articles/c988p1xz2qdo |archive-date=10 جون 2024 |access-date=10 جون 2024 |website=BBC News}}</ref> ریفارم یوکے نے کچھ نشستاں اُتے سوشل ڈیموکریٹک پارٹی (ایس ڈی پی) دے نال اک معاہدے دا وی اعلان کيتا جو اک معمولی سماجی طور اُتے قدامت پسند جماعت ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب |last=SDP |date=22 اکتوبر 2022 |title=Reform UK and SDP Agree General Election Pact |url=https://sdp.org.uk/2022/10/22/reform-uk-and-sdp-agree-general-election-pact/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022144652/https://sdp.org.uk/2022/10/22/reform-uk-and-sdp-agree-general-election-pact/ |archive-date=22 اکتوبر 2022 |access-date=21 مئی 2024 |website=SDP |language=en-US}}</ref> تھلے دتے گئے جدول وچ تمام جماعتاں نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 14 نشستاں اُتے کھڑا دکھایا گیا اے: {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" class="unsortable" |پارٹیاں<ref>{{حوالہ ویب |date=6 جون 2024 |title=Who can I vote for in the UK 2024 general election? |url=https://www.bbc.com/news/articles/cw55nk6yn01o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615125521/https://www.bbc.com/news/articles/cw55nk6yn01o |archive-date=15 جون 2024 |access-date=12 جون 2024 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> ! colspan="1" |امیدواراں د‏‏ی تعداد<ref>{{حوالہ ویب |title=Open candidate information for UK elections |url=https://candidates.democracyclub.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601165804/https://candidates.democracyclub.org.uk/ |archive-date=1 جون 2024 |access-date=13 جون 2024 |website=Democracy Club Candidates |language=en-gb}}</ref> |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Conservative Party (UK)}}" | |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] |635 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Labour Party (UK)}}" | |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] |631 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Liberal Democrats (UK)}}" | |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] |630 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Reform UK}}" | |ریفورم پارٹی |609 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Green Party of England and Wales}}" | |[[انگلستان تے ویلز د‏‏ی گرین پارٹی|گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز]] |574 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Workers Party of Britain}}" | |ورکرز پارٹی آف برطانیہ |152 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Social Democratic Party (UK, 1990–present)}}" | |سوشل ڈیموکریٹک پارٹی |122 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Scottish National Party}}" | |سکاٹش نیشنل پارٹی |57 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Co-operative Party}}" | |کوآپریٹو پارٹی |48 [زیريں الفا 19]{{Efn|In electoral pact with the Labour Party, all candidates are also standing for the Labour Party}} |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Scottish Greens}}" | |سکاٹش گرینز |44 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Heritage Party (UK)}}" | |ہیریٹیج پارٹی |41 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Trade Unionist and Socialist Coalition}}" | |ٹریڈ یونینسٹ تے سوشلسٹ اتحاد |40 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Plaid Cymru}}" | |پلیڈ کیمرو |32 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Yorkshire Party}}" | |یارکشائر پارٹی |27 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Rejoin EU}}" | |یورپی یونین وچ دوبارہ شمولیت اختیار کرن |26 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|UKIP}}" | |[[یو دے انڈیپینڈنٹ پارٹی|یو دے آئی پی]] |24 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Christian Peoples Alliance}}" | |کرسچن پیپلز الائنس |22 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Official Monster Raving Loony Party}}" | |سرکاری مونسٹر روئنگ لونی پارٹی |22 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Alba Party}}" | |البا پارٹی |19 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Alliance Party of Northern Ireland}}" | |[[الائنس پارٹی آف ناردرن آئرلینڈ|شمالی آئرلینڈ د‏‏ی الائنس پارٹی]] |18 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Social Democratic and Labour Party}}" | |[[سوشل ڈیموکریٹک اینڈ لیبر پارٹی]] |18 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Ulster Unionist Party}}" | |[[السٹر یونینسٹ پارٹی]] |17 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Democratic Unionist Party}}" | |[[ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی]] |16 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Party of Women}}" | |سواݨیاں د‏‏ی پارٹی |16 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Scottish Family Party}}" | |سکاٹش فیملی پارٹی |16 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Communist Party of Britain}}" | |برطانیہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی |14 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Sinn Féin}}" | |[[شن فین|سن فین]] |14 |- ! class="unsortable" style="background-color: {{party color|Traditional Unionist Voice}}" | |[[ٹراڈیشنل یونینسٹ وائس|روايتی یونینسٹ آواز]] |14 |} * 37 ہور جماعتاں جنہاں دے اک تو‏ں ودھ امیدوار کھڑے نيں، * 36 امیدوار جو اس گروپ دے واحد امیدوار نيں جنہاں د‏‏ی اوہ نمائندگی ک‏ر رہ‏ے نيں * 459 آزاد امیدوار * اسپیکر۔ === ایگزٹ پول === [[برطانوی نشریا‏تی ادارہ|بی بی سی]] آئی ٹی وی تے اسکائی نیوز دے لئی اپسوس موری د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا گیا ایگزٹ پول ووٹنگ دے اختتام اُتے رات {{Nowrap|10 pm}} شائع ہويا، جس وچ ہر پارٹی دے لئی نشستاں د‏‏ی تعداد د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی سی<ref>{{حوالہ ویب |last=Wheeler |first=Brian |date=4 جولائ‏ی 2024 |title=Starmer set to be PM as Tories face worst defeat – exit poll |url=https://www.bbc.com/news/articles/cd1xnzlzz99o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704210119/https://www.bbc.com/news/articles/cd1xnzlzz99o |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" style="vertical-align:top;" |پارٹیاں ! style="vertical-align:top;" |نشستاں ! style="vertical-align:top;" |تبدیلی |- | bgcolor="{{party color|Labour Party (UK)}}" | |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="text-align:right;" |410 | style="text-align:right;" |208{{increase}} |- | bgcolor="{{party color|Conservative Party (UK)}}" | |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="text-align:right;" |131 | style="text-align:right;" |234{{کم}} |- | bgcolor="{{party color|Liberal Democrats (UK)}}" | |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] | style="text-align:right;" |61 | style="text-align:right;" |50{{increase}} |- | bgcolor="{{party color|Reform UK}}" | |ریفورم پارٹی | style="text-align:right;" |13 | style="text-align:right;" |13{{increase}} |- | bgcolor="{{party color|Scottish National Party}}" | |سکاٹش نیشنل پارٹی | style="text-align:right;" |10 | style="text-align:right;" |38{{کم}} |- | bgcolor="{{party color|Plaid Cymru}}" | |پلیڈ کیمرو | style="text-align:right;" |4 | style="text-align:right;" |0{{steady}} |- | bgcolor="{{party color|Green Party of England and Wales}}" | |[[انگلستان تے ویلز د‏‏ی گرین پارٹی|گرین پارٹی]] | style="text-align:right;" |2 | style="text-align:right;" |1{{increase}} |- | bgcolor="{{party color|Other}}" | |ہور | style="text-align:right;" |19 | style="text-align:right;" |{{steady}} |- ! colspan="4" style="text-align:center; background:{{party color|Labour Party (UK)}}; color:white" |'''لیبر اکثریت 170''' |} == نتائج == ووٹنگ 22:00 اُتے بند ہوئی، جس دے بعد ایکزٹ پول ہويا۔ پہلی نشست، ہاؤٹن تے سنڈر لینڈ ساؤتھ نے 23:15 اُتے اعلان کيتا جس وچ بریجٹ فلپسن نے لیبر د‏‏ی طرف تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔<ref>{{حوالہ ویب |title=UK general election results live: Exit poll predicts Labour to win general election landslide |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704184540/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |last=Leach |first=Anna |last2=Clarke |first2=Seán |last3=Hoog |first3=Niels de |last4=Voce |first4=Antonio |last5=Gutiérrez |first5=Pablo |last6=Cousins |first6=Rich |last7=Fischer |first7=Harry |last8=Blight |first8=Garry |last9=Kirk |first9=Ashley |date=4 جولائ‏ی 2024 |title=UK general election results 2024: live tracker |url=https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705022640/https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=the Guardian |language=en}}</ref> سنک نے اسٹارمر تو‏ں شکست قبول کرلئی-<ref>{{Cite news|last=Reid|first=Jenni|date=جولائ‏ی 4, 2024|title=UK PM Rishi Sunak concedes defeat with Labour set for landslide election win: Live updates|url=https://www.cnbc.com/2024/07/04/uk-election-2024-result-keir-starmers-labour-to-beat-conservatives.html|access-date=جولائ‏ی 5, 2024|work=CNBC}}</ref> === بلحاظ قوم تے خطہ === {| class="wikitable defaultcenter col1left" style="font-size: 100%" ! rowspan="2" |قوم/علاقہ ! rowspan="2" |نشستاں | bgcolor="{{party color|Labour Party (UK)}}" | | bgcolor="{{party color|Conservative Party (UK)}}" | | bgcolor="{{party color|Liberal Democrats (UK)}}" | | bgcolor="{{party color|Scottish National Party}}" | | bgcolor="{{party color|Reform UK}}" | | bgcolor="{{party color|Green Party of England and Wales}}" | | bgcolor="{{party color|Plaid Cymru}}" | | bgcolor="{{Party color|Other}}" | |- |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] !ایس این پی |ریفورم پارٹی |سکاٹش نیشنل پارٹی !پی سی !ہور |- !ایسٹ انگلینڈ !61 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |27 |23 |7 |2 |1 |0 |- !ایسٹ مڈلینڈز !47 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |29 |15 |0 |2 |0 |1 |- !لندن !75 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |59 |9 |6 |0 |0 |1 |- !شمال مشرق !27 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |26 |1 |0 |0 |0 |0 |- !شمال مغرب !73 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |65 |3 |3 |0 |0 |2 |- !جنوب مشرق !91 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |36 |30 |24 |0 |1 |0 |- !جنوب مغربی !58 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |24 |11 |22 |0 |1 |0 |- !ویسٹ مڈلینڈز !57 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |38 |15 |2 |0 |1 |1 |- !یارکشائر تے ہمبر !54 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |42 |9 |1 |0 |0 |2 |- !سکاٹ لینڈ !57 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |37 |5 |5 |9 |0 |0 |- !ویلز !32 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |27 |0 |1 |0 |0 |4 |0 |- !شمالی آئرلینڈ !18 |0 | style="background:{{Party color|Other}}; color:white;" |18 |- !کل !650 | style="background:{{Party color|Labour Party (UK)}}; color:white;" |411 !121 !71 !9 !4 !4 !4 !24 |- |} == نتائج دے اندازے == === حتمی اندازے === ==== ووٹ ڈالنے تو‏ں چار ہفتے پہلے ==== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |ماخذ ! rowspan="2" |تریخ | style="vertical-align:top;" |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] ! style="vertical-align:top;" |ایس این پی ! style="vertical-align:top;" |پلائیڈ ! style="vertical-align:top;" |سبز ! style="vertical-align:top;" |اصلاح ! rowspan="2" class="unsortable" style="vertical-align:top;" |ہور ! rowspan="2" class="unsortable" |مجموعی نتیجہ |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Conservative Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Labour Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Liberal Democrats (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Scottish National Party}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Plaid Cymru}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Green Party of England and Wales}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Reform UK}};" | |- |''دی اکنامسٹ''{{Refn|These values are [[median]]s of a series of simulations, and so do not add together.}} |7 جون |182 |394 |22 |24 |2 |1 |0 |19 |لیبر اکثریت 138 |- |الیکٹوریل کیلکولس<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Prediction |url=https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607144152/https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |archive-date=7 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref> |7 جون |75 |474 |61 |16 |3 |2 |0 |19 |لیبر اکثریت 298 |- |الیکشن میپس یو کے<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Nowcast — Election Maps UK |url=https://electionmaps.uk/nowcast |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181717/https://electionmaps.uk/nowcast |archive-date=10 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref> |10 جون |101 |451 |59 |13 |4 |2 |1 |19 |لیبر اکثریت 252 |- |''فنانشل ٹائمز''<ref>{{حوالہ ویب |title=Predict the UK general election result |url=https://ig.ft.com/uk-general-election/2024/projection/?constituency=E14001172 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603090621/https://ig.ft.com/uk-general-election/2024/projection/?constituency=E14001172 |archive-date=3 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref> |7 جون |139 |443 |32 |14 |2 |1 |0 |19 |لیبر اکثریت 236 |- |''نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |date=7 جون 2024 |title=Model update / How would the UK vote if the election was held today? |url=https://x.com/BritainElects/status/1799032994247913822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609205559/https://x.com/BritainElects/status/1799032994247913822 |archive-date=9 جون 2024 |access-date=7 جون 2024 |website=Britain Elects on X}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=23 مئی 2024 |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606112422/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |archive-date=6 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |title=ge2024_output |url=https://docs.google.com/spreadsheets/d/1lh0YfXwxNqLQXTvH-wKu0_zG1SVKjLqCTls7WTEXiVk/edit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705022735/https://docs.google.com/spreadsheets/d/1lh0YfXwxNqLQXTvH-wKu0_zG1SVKjLqCTls7WTEXiVk/edit#gid=1929493163 |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |access-date=2 جولائ‏ی 2024}}</ref> |7 جون |86 |455 |65 |20 |3 |1 |1 |19 |لیبر اکثریت 260 |- |یوگوو<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election 2024: Tory wipeout and 12 ministers at risk of losing seats, YouGov poll suggests |url=https://news.sky.com/story/labour-could-be-on-course-for-194-seat-commons-majority-yougov-poll-13147370 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240608043856/https://news.sky.com/story/labour-could-be-on-course-for-194-seat-commons-majority-yougov-poll-13147370 |archive-date=8 جون 2024 |access-date=7 جون 2024}}</ref> |3 جون |140 |422 |48 |17 |2 |2 |0 |19 |لیبر اکثریت 194 |} ==== ووٹ ڈالنے تو‏ں دو ہفتے پہلے ==== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |ماخذ ! rowspan="2" |تریخ | style="vertical-align:top;" |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] ! style="vertical-align:top;" |ایس این پی ! style="vertical-align:top;" |پلائیڈ ! style="vertical-align:top;" |سبز ! style="vertical-align:top;" |اصلاح ! rowspan="2" class="unsortable" style="vertical-align:top;" |ہور ! rowspan="2" class="unsortable" |مجموعی نتیجہ |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Conservative Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Labour Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Liberal Democrats (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Scottish National Party}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Plaid Cymru}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Green Party of England and Wales}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Reform UK}};" | |- |''دی اکنامسٹ'' |20 جون |184 |383 |23 |28 |2 |1 |0 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 116 |- |الیکٹوریل کیلکولس<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Prediction |url=https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607144152/https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |archive-date=7 جون 2024 |access-date=23 جون 2024 |website=Electoral Calculus}}</ref> |21 جون |76 |457 [n 4] |66 |22 |4 |2 |3 |2 |لیبر اکثریت 264 |- |''فنانشل ٹائمز''<ref>{{حوالہ ویب |title=Predict the UK general election result |url=https://ig.ft.com/uk-general-election/2024/projection/?constituency=E14001172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603090621/https://ig.ft.com/uk-general-election/2024/projection/?constituency=E14001172 |archive-date=3 جون 2024 |access-date=20 جون 2024 |website=Financial Times}}</ref> |19 جون |97 |459 |51 |21 |2 |1 |0 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 268 |- |''دی نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |last=Walker |first=Ben |date=23 مئی 2024 |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606112422/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |archive-date=6 جون 2024 |access-date=20 جون 2024 |website=State of the Nation |language=en-US}}</ref> |20 جون |101 |437 |63 |22 |3 |1 |4 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 224 |- |یوگوو<ref>{{حوالہ ویب |title=Second YouGov 2024 election MRP shows Conservatives on lowest seat total in history {{!}} YouGov |url=https://yougov.co.uk/politics/articles/49809-second-yougov-2024-election-mrp-shows-conservatives-on-lowest-seat-total-in-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629111011/https://yougov.co.uk/politics/articles/49809-second-yougov-2024-election-mrp-shows-conservatives-on-lowest-seat-total-in-history |archive-date=29 جون 2024 |access-date=30 جون 2024 |website=yougov.co.uk |language=en-gb}}</ref> |19 جون |108 |425 |67 |20 |4 |2 |5 |0 |لیبر اکثریت 198 |- |آئی پی ایس او<ref>{{حوالہ ویب |last=Skinner |first=Gideon |title=Ipsos MRP |url=https://www.ipsos.com/en-uk/uk-opinion-polls/ipsos-election-mrp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618165229/https://www.ipsos.com/en-uk/uk-opinion-polls/ipsos-election-mrp |archive-date=18 جون 2024 |access-date=18 جون 2024 |publisher=Ipsos}}</ref> |18 جون |115 |453 |38 |15 |4 |3 |3 |1 [n 4] |لیبر اکثریت 256 |- |ساوندا<ref>{{حوالہ ویب |last=Riley-Smith, Ben |date=10 جون 2024 |title=Sunak to lose seat in Tory wipeout, major poll predicts |url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/06/19/rishi-sunak-to-lose-seat-tory-wipeout-major-poll-predicts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619185403/https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/06/19/rishi-sunak-to-lose-seat-tory-wipeout-major-poll-predicts/ |archive-date=19 جون 2024 |access-date=19 جون 2024 |website=The Telegraph}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=19 جون 2024 |title=Savanta’s first MRP of election campaign predicts Labour on for majority of 382 – Savanta |url=https://savanta.com/knowledge-centre/view/savantas-first-mrp-of-election-campaign-predicts-labour-on-for-majority-of-382/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627133617/https://savanta.com/knowledge-centre/view/savantas-first-mrp-of-election-campaign-predicts-labour-on-for-majority-of-382/ |archive-date=27 جون 2024 |access-date=30 جون 2024 |website=savanta.com |language=en-GB}}</ref> |19 جون |53 |516 |50 |8 |4 |1 |0 |0 |لیبر اکثریت 380 |- |''دی نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |last=Walker |first=Ben |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts?mrfhud=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704231150/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts?mrfhud=true |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=23 جون 2024 |website=New Statesman}}</ref> |22 جون |96 |435 |63 |24 |3 |4 |6 |1 |لیبر اکثریت 238 |} ==== ووٹ ڈالنے تو‏ں اک ہفتہ پہلے ==== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |ماخذ ! rowspan="2" |تریخ | style="vertical-align:top;" |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] ! style="vertical-align:top;" |ایس این پی ! style="vertical-align:top;" |پلائیڈ ! style="vertical-align:top;" |سبز ! style="vertical-align:top;" |اصلاح ! rowspan="2" class="unsortable" style="vertical-align:top;" |ہور ! rowspan="2" class="unsortable" |مجموعی نتیجہ |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Conservative Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Labour Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Liberal Democrats (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Scottish National Party}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Plaid Cymru}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Green Party of England and Wales}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Reform UK}};" | |- |''دی اکنامسٹ''<ref>{{حوالہ ویب |title=UK general election forecast |url=https://www.economist.com/interactive/uk-general-election/forecast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607130059/https://www.economist.com/interactive/uk-general-election/forecast |archive-date=7 جون 2024 |access-date=27 جون 2024 |website=The Economist |language=en}}</ref> |27 جون |117 |429 |42 |23 |3 |1 |2 |19 {{Refn|This figure includes the [[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|Speaker]] as well as the 18 seats in Northern Ireland.}} |لیبر اکثریت 208 |- |الیکٹوریل کیلکولس<ref>{{حوالہ ویب |orig-date=2024-06-26 |title=MRP Poll جون 2024 |url=https://www.electoralcalculus.co.uk/blogs/ec_vipoll_20240626.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626191757/https://www.electoralcalculus.co.uk/blogs/ec_vipoll_20240626.html |archive-date=26 جون 2024 |access-date=27 جون 2024 |website=Electoral Calculus}}</ref> |26 جون |60 |450 {{Refn|This figure includes the [[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|Speaker]].}} |71 |24 |4 |4 |18 |19 {{Refn|This figure includes the 18 seats in Northern Ireland.}} |لیبر اکثریت 250 |- |''فنانشل ٹائمز''<ref>{{حوالہ ویب |date=24 جون 2024 |title=Predict the UK general election result |url=https://ig.in.ft.com/preview/ft-interactive/uk-election-2024/v0.0.17 |access-date=30 جون 2024 |website=ig.in.ft.com |language=en-gb}}</ref> |28 جون |91 |459 |64 |13 |2 |1 |1 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 268 |- |الیکشن میپس یو کے<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Nowcast |url=https://electionmaps.uk/nowcast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181717/https://electionmaps.uk/nowcast |archive-date=10 جون 2024 |access-date=27 جون 2024 |publisher=Election Maps UK}}</ref> |27 جون |80 |453 |71 |17 |4 |4 |2 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 256 |- |''دی نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |last=Walker |first=Ben |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts?mrfhud=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623015717/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts?mrfhud=true |archive-date=23 جون 2024 |access-date=29 جون 2024 |publisher=The New Statesman}}</ref> |29 جون |90 |436 |68 |23 |3 |4 |7 |19 [n 3] |لیبر اکثریت 222 |- |الیکشن میپس یو کے<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Nowcast |url=https://electionmaps.uk/nowcast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181717/https://electionmaps.uk/nowcast |archive-date=10 جون 2024 |access-date=2 جولائ‏ی 2024 |publisher=Election Maps UK}}</ref> |1 جولائ‏ی |81 |453 |69 |17 |4 |4 |3 |19 |لیبر اکثریت 256 |} ==== حتمی اندازہ نتائج ==== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:right;" ! rowspan="2" |ماخذ ! rowspan="2" |تریخ | style="vertical-align:top;" |[[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] | style="vertical-align:top;" |[[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] ! style="vertical-align:top;" |ایس این پی ! style="vertical-align:top;" |پلائیڈ ! style="vertical-align:top;" |سبز ! style="vertical-align:top;" |اصلاح ! rowspan="2" class="unsortable" style="vertical-align:top;" |ہور ! rowspan="2" class="unsortable" |مجموعی نتیجہ |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Conservative Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Labour Party (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Liberal Democrats (UK)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Scottish National Party}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Plaid Cymru}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Green Party of England and Wales}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Reform UK}};" | |- |''بقا''<ref>{{حوالہ ویب |date=2 جولائ‏ی 2024 |title=Survation MRP: Labour 99% Certain To Win More Seats Than in 1997 |url=https://www.survation.com/survation-mrp-labour-99-certain-to-win-more-seats-than-in-1997/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703225321/https://www.survation.com/survation-mrp-labour-99-certain-to-win-more-seats-than-in-1997/ |archive-date=3 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=Survation |language=en}}</ref>[n 2] |2 جولائ‏ی |64 |483 |61 |10 |3 |3 |7 |19 |لیبر اکثریت 316 |- |''ہور عام''<ref>{{حوالہ ویب |title=More in Common projects Labour will gain a majority of over 200 seats on 4 جولائ‏ی |url=https://www.moreincommon.org.uk/general-election-2024/mrp-3-july/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705024047/https://www.moreincommon.org.uk/general-election-2024/mrp-3-july/ |archive-date=5 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=moreincommon.org.uk |language=en-US}}</ref> |3 جولائ‏ی |126 |430 |52 |16 |2 |1 |2 |21 |لیبر اکثریت 210 |- |''دی اکنامسٹ''<ref>{{حوالہ ویب |title=UK general election forecast |url=https://www.economist.com/interactive/uk-general-election/forecast |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607130059/https://www.economist.com/interactive/uk-general-election/forecast |archive-date=7 جون 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=The Economist |language=en}}</ref>[n 2] |3 جولائ‏ی |109 |432 |48 |21 |3 |1 |2 |19 |لیبر اکثریت 214 |- |''فنانشل ٹائمز''<ref>{{حوالہ ویب |date=3 جولائ‏ی 2024 |title=Predict the UK general election result |url=https://www.ft.com/content/d73b0134-f307-42a1-8077-71637a1649b1 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=Financial Times |language=en-gb}}</ref> |3 جولائ‏ی |98 |447 |63 |19 |2 |1 |1 |19 |لیبر اکثریت 244 |- |''یوگوو''<ref>{{حوالہ ویب |title=UK General Election 2024 {{!}} YouGov |url=https://yougov.co.uk/elections/uk/2024?constituency=E14001080 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704230130/https://yougov.co.uk/elections/uk/2024?constituency=E14001080 |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=yougov.co.uk |language=en-gb}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=3 جولائ‏ی 2024 |title=Labour on course for biggest majority of any party since 1832 according to YouGov poll: |url=https://news.sky.com/video/labour-on-course-for-biggest-majority-of-any-party-since-1832-according-to-yougov-poll-13163020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704230121/https://news.sky.com/video/labour-on-course-for-biggest-majority-of-any-party-since-1832-according-to-yougov-poll-13163020 |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=Sky News |language=en}}</ref> |3 جولائ‏ی |102 |431 |72 |18 |3 |2 |3 |19 |لیبر اکثریت 212 |- |''نیو اسٹیٹس مین''<ref>{{حوالہ ویب |last=Walker |first=Ben |date=23 مئی 2024 |title=Who will win the 2024 UK general election? |url=https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240606112422/https://sotn.newstatesman.com/2024/05/britainpredicts |archive-date=6 جون 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=State of the Nation |language=en-US}}</ref> |3 جولائ‏ی |114 |418 |63 |23 |3 |4 |6 |19 |لیبر اکثریت 186 |- |''انتخابی نقشے برطانیہ''<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Nowcast |url=https://electionmaps.uk/nowcast |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610181717/https://electionmaps.uk/nowcast |archive-date=10 جون 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=ElectionMapsUK |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=ElectionMapsUK|number=1808785662654513265|title=🚨 FINAL CALL #GE2024 (04/07): LAB: 432 (+232) – 39.3% CON: 101 (-271) – 21.9%LDM: 68 (+60) – 11.2% SNP: 19 (-29) – 2.9% GRN: 4 (+3) – 6.8% PLC: 4 (+2) – 0.6% RFM: 3 (+3) – 16.1% Others: 0 (=) – 1.2% + NI (18) & Speaker (1). LAB Maj of 214.|date=4 جولائ‏ی 2024|access-date=4 جولائ‏ی 2024}}</ref> |4 جولائ‏ی |101 |432 |68 |19 |4 |4 |3 |19 |لیبر اکثریت 214 |- |انتخابی حساب<ref>{{حوالہ ویب |title=General Election Prediction |url=https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607144152/https://www.electoralcalculus.co.uk/prediction_main.html |archive-date=7 جون 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=Electoral Calculus}}</ref> |4 جولائ‏ی |78 |453 |67 |19 |3 |3 |7 |20 |لیبر اکثریت 256 |- |} == تجزیہ == [[فائل:UK 2024 election hex map.svg|thumb|401x401px|حلفےآں دا مساوی علاقہ تخمینہ]] نتیجہ لیبر دے لئی زبردست جِت تے کنزرویٹوز دے لئی تاریخی نقصان سی۔ پ‏ر، لیبر دا ووٹ شیئر 2017 دے مقابلے وچ کم سی تے پارٹی نے کھبے طرف دے امیدواراں نو‏‏ں کچھ نقصان دیکھیا تے غزہ دے تنازع اُتے توجہ مرکوز کيتی۔<ref>https://www.spectator.co.uk/article/labours-potemkin-landslide/</ref> لیبر تے کنزرویٹوز دے لئی مشترکہ ووٹ شیئر ریکارڈ کم اُتے پہنچ گیا، چھوٹی جماعتاں نے اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کیتا، لیکن انتخابی نتائج انتہائی غیر متناسب سن ۔ [[لبرل ڈیموکریٹس پارٹی|لبرل ڈیموکریٹس]] نے اپنی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں ودھ نشستاں تک پہنچنے دے لئی نمایاں فائدے حاصل کيتے۔ ریفارم یوکے نے ووٹ شیئر وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے پہلی بار ارکان پارلیمنٹ نو‏‏ں کامنز دے لئی منتخب کيتا۔ گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز نے وی ریکارڈ تعداد وچ نشستاں حاصل کیتیاں۔ <ref name="historicfirsts">https://news.sky.com/story/historic-firsts-from-the-2024-general-election-in-numbers-and-charts-13163306</ref> سکاٹش نیشنل پارٹی (ایس این پی) اپنی تقریباً تن چوتھائی نشستاں سکاٹش لیبر تو‏ں ہار گئی۔ <ref name="bbc.co.uk">{{حوالہ ویب |date=4 جولائ‏ی 2024 |title=UK general election results live: Labour set for landslide as results come in across country |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |archive-date=4 جولائ‏ی 2024 |access-date=4 جولائ‏ی 2024 |website=BBC News}}</ref> لیبر جماعت اسکاٹ لینڈ وچ سب تو‏ں وڈی جماعت بن ک‏ے واپس آئی تے ویلز وچ وی ايس‏ے طرح رہی۔ <ref name="historicfirsts3">https://news.sky.com/story/historic-firsts-from-the-2024-general-election-in-numbers-and-charts-13163306</ref> کنزرویٹوز نے ویلز یا کارن وال تے آکسفورڈشائر سمیت وکھ وکھ انگریزی علاقےآں وچ کوئی نشست نئيں جِتی، تے انھاں نے شمال مشرقی انگلینڈ وچ صرف اک نشست جِتی۔ انتخابات وچ کنزرویٹوز د‏‏ی ریکارڈ تعداد اپنی نشستاں کھو بیٹھی۔ انہاں وچو‏ں گیارہ کابینہ دے وزیر سن، جو تریخ د‏‏ی سب تو‏ں ودھ رقم سی جنہاں وچ پینی مورڈونٹ گرانٹ شیپس الیکس چاک لیام فاکس جانی مرسر گیلین کیگن تے مارک ہارپر شام‏ل سن ۔ اپنی نشستاں کھونے والے قابل ذکر ہور کنزرویٹو ارکان پارلیمنٹ وچ سابق وزیر اعظم [[لز تروس|لز ٹراس]] جیکب ریس موگ، تے ڈگلس راس شام‏ل سن ۔ <ref name="historicfirsts4">https://news.sky.com/story/historic-firsts-from-the-2024-general-election-in-numbers-and-charts-13163306</ref> سن فین نے شمالی آئرلینڈ وچ بوہت‏ے نشستاں حاصل کیتیاں، پہلی بار آئرش قوم پرست جماعت شمالی آئرلینڈ تو‏ں پارلیمنٹ وچ سب تو‏ں وڈی جماعت سی ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی نشستاں ہار گئی۔ روايتی یونینسٹ وائس پہلی بار کامنز وچ داخل ہوئی۔<ref>https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8978z7z8w4o</ref> == حوالے == [[گٹھ:انگلستان وچ تاسیسات بلحاظ سال]] [[گٹھ:انگلستان وچ 2024ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]] [[گٹھ:مقالات مع رابطہ]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ 2024ء دے انتخابات]] [[گٹھ:2024ء دے انتخابات بلحاظ ملک]] [[گٹھ:کیئر اسٹارمر]] {{حوالے}} <references group="n" /> == باہرلے جوڑ == === برطانیہ دے منشور === * [https://assets.nationbuilder.com/albaparty/pages/4130/attachments/original/1719345505/ALBA_Party_Manifesto_-_Election_2024.pdf?1719345505 البا پارٹی] * [https://public.conservatives.com/static/documents/GE2024/Conservative-Manifesto-GE2024.pdf کنزرویٹو پارٹی] * [https://labour.org.uk/wp-content/uploads/2024/06/Labour-Party-manifesto-2024.pdf لیبر پارٹی] * [https://www.libdems.org.uk/fileadmin/groups/2_Federal_Party/Documents/PolicyPapers/Manifesto_2024/For_a_Fair_Deal_-_Liberal_Democrat_Manifesto_2024.pdf لبرل ڈیموکریٹ] * [https://greenparty.org.uk/app/uploads/2024/06/Green-Party-2024-General-Election-Manifesto-Long-version-with-cover.pdf گرین پارٹی آف انگلینڈ اینڈ ویلز] * [https://assets.nationbuilder.com/reformuk/pages/253/attachments/original/1718625371/Reform_UK_Our_Contract_with_You.pdf برطانیہ د‏‏ی اصلاح] * [https://s3-eu-west-2.amazonaws.com/www.snp.org/uploads/2024/06/2024-06-17-SNP-UK-Election-Manifesto-2024.pdf سکاٹش نیشنل پارٹی] * پلیڈ کیمرو [https://assets.nationbuilder.com/plaid2016/pages/10962/attachments/original/1718214059/Plaid_Cymru_Maniffesto_2024_ENGLISH.pdf?1718214059 انگریزی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240613213154/https://assets.nationbuilder.com/plaid2016/pages/10962/attachments/original/1718214059/Plaid_Cymru_Maniffesto_2024_ENGLISH.pdf?1718214059 |date=2024-06-13 }} [https://assets.nationbuilder.com/plaid2016/pages/11001/attachments/original/1718214453/Plaid_Cymru_Maniffesto_2024_CYMRAEG.pdf?1718214453 ویلش] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240710202738/https://assets.nationbuilder.com/plaid2016/pages/11001/attachments/original/1718214453/Plaid_Cymru_Maniffesto_2024_CYMRAEG.pdf?1718214453 |date=2024-07-10 }} * [https://workerspartybritain.org/wp-content/uploads/2024/03/01_Manifesto_FINAL_mar.pdf ورکرز پارٹی] * [https://greens.scot/sites/default/files/SGP-Westminster-Manifesto-2024-web.pdf سکاٹش گرینز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240709171028/https://greens.scot/sites/default/files/SGP-Westminster-Manifesto-2024-web.pdf |date=2024-07-09 }} * [https://sdp.org.uk/wp-content/uploads/2024/06/SDP_Manifesto_2024.pdf سوشل ڈیموکریٹک پارٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720134238/https://sdp.org.uk/wp-content/uploads/2024/06/SDP_Manifesto_2024.pdf |date=2024-07-20 }} === شمالی آئرلینڈ دے منشور === * [https://assets.nationbuilder.com/allianceparty/pages/11234/attachments/original/1718832706/2024WestminsterManifesto.pdf?1718832706 اتحاد پارٹی] * [https://s3.eu-west-1.amazonaws.com/my-dup/2024-Manifesto-Final.pdf ڈیموکریٹک یونینسٹ پارٹی] * [https://assets.nationbuilder.com/uup/pages/40/attachments/original/1719233594/General_Election_Manifesto_2024-compressed.pdf السٹر یونینسٹ پارٹی] * [https://vote.sinnfein.ie/wp-content/uploads/2024/06/Sinn-Fein-Westminster-Election-Manifesto-2024.pdf سن فین] * [https://assets.nationbuilder.com/sdlp/pages/753/attachments/original/1719422488/SDLP_Manifesto_2024.pdf سوشل ڈیموکریٹک اینڈ لیبر پارٹی] {{حوالے}} 2nrs1p82s3jkspj21douc8npoepfvyp 0 136040 706404 695502 2026-04-23T21:34:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706404 wikitext text/x-wiki [[فائل:PhotoJames.jpg|thumb|393x393px|جيمز پيس ویزبادن اچ اپنے گھر تے]]   کینتھ جیمز پیس ( انگریزی زبان اچ: Kenneth James Peace )۔ ٢٨ ستمبر ١٩٦٣ نو پیسلے وچ پیدا ہوئے۔ تسی اسکاٹ لینڈ تو تعلق رکھنے آلے اک موسیقار، کانسرٹ اچ پیانو وجانے آلے تے وژوئل آرٹسٹ ہو۔ == سوانح حیات == جیمز پیس ٢٨ ستمبر ١٩٦٣ نو اسکاٹ لینڈ دے شہر پیسلے اچ پیدا ہوئے۔<ref name=":0">رگیٹا لیمپرٹ۔<nowiki>''بغیر''خاردار'' آوازاں''</nowiki>۔ Wiesbadener Tagblatt (جرمن اخبار)، ١٠ فروری ٢٠١١</ref><ref name=":1">جولیا اینڈرٹن۔ <nowiki>''اک تلخ مٹھی کہانی دی طرح دا ٹینگو ناچ۔''</nowiki> Wiesbadener Kurier (جرمن اخبار)، ٢٤ مارچ ٢٠١٢</ref> انہاں دے بچپن تےجوانی دا بہتا حصہ مغربی اسکاٹ لینڈ دے ساحلی علاقے اچ واقع اک سپا ٹاؤن ہیلنسبرگ اچ گزرا۔ انہاں دے خاندان دے کئی افراد آرٹسٹ نے (مثلاً، جان میک گھی) تے وہوی صدی دے پہلے نصف اچ رقص دی موسیقی دے معروف موسیقار فیلکس برنز وی انہاں دے رشتہ دار سی۔<ref name=":0" /><ref name=":2">ابینے کلائین۔<nowiki>''</nowiki>میری موسیقی میری طرح اے<nowiki>''</nowiki>- بہت رومانٹک<nowiki>''</nowiki>۔ Frankfurter Rundschau(جرمن اخبار)،1992، نمبر۔ ٣٠٢، صفحہ ٢</ref> انہاں نے آٹھ برس دی عمر تو پیانو دی تعلیم حاصل کرنا شروع کیتی تے چودہ برس دی عمر اچ انہاں نے پہلی وار اسکاٹ جوپلن دی تیار کردہ موسیقی پیش کردے ہوئے اپنی پہلی عوامی کارکردگی وکھائی۔ سولہ برس دی عمر اچ انہاں نو رائل سکاٹش اکیڈمی آف میوزک اینڈ ڈرامہ ( جس نو ہن رائل کنزرویٹوائر آف اسکاٹ لینڈ کہا جاندا اے) اچ داخل کروایا گیا تے او ہن تک دے سب تو کم عمر کل وقتی طالب علم نے۔<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">جی ۔ میولر۔<nowiki>'' ٹینگو رقص پیانو دی روح ''</nowiki>۔ Kulturspiegel Wetterau (جرمن جریدہ)۔ 17 مارچ، 2001، صفحہ 5</ref> ١٩٨٣ اچ انہاں نے گلاسگو یونیورسٹی تو پیانو پرفارمنس تے پیانو ٹیچنگ اچ بیچلر آف آرٹس (بی اے) دی ڈگری حاصل کیتی۔<ref name=":3" /><ref name=":4">Deutsche Nationalbibliothek ۔ " جیمز پیس "</ref> اک سال بعد آر۔ایس۔اے۔ایم۔ڈی آرکسٹرا دے نال مل کر مینڈل سونز پیانو کانسرٹو نمبر ١ اچ پیانو وجا کر موسیقی دے فن دا مظاہرہ کرنے اچ ڈپلومہ حاصل کیتا تے باضابطہ تعلیم مکمل کرنے دے بعد پیانو وجانے آلے دے طور تے انہاں دی بہت زیادہ مانگ سی تے او ١٩٨٨تو ١٩٩١ تک ایڈنبرا اچ رہائش پذیر رہے۔<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5">FRIZZ (جرمن جریدہ)۔ جنوری، 2001، صفحہ 5</ref><ref name=":6">مینفریڈ مرز۔<nowiki>''ایک فن شناس تے حساس رنگین رومانوی دنیا''</nowiki>۔ Wetterauer Zeitung (جرمن اخبار)،12 دسمبر، 1992، صفحہ 19</ref> جیمز پیس ١٩٩١ تو ٢٠٠٩ تک جرمنی دے شہر باد نو ہایم اچ مقیم رہے۔<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref>The Tango Times (نیویارک دا اک جریدہ)۔ ایڈیشن 2002/2003 (39)۔ صفحات 1 تا 5</ref> ١٩٩٨ تو انہاں نے ٹینگو رقص دا مطالعہ کیتا تے ٹینگو رقص تو متاثر ہو کے انہاں نے پیانو دی اپنی ذاتی کمپوزیشنز نال ٹینگو ایسکوسیس (اسکاٹ لینڈ دا ٹینگو ناچ) دی اک سی ڈی تیار کیتی۔<ref name=":6" /><ref name=":7">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland۔ "Tango Escocés]</ref> ٢٠٠٢ وچ او وکٹوریہ کالج آف میوزک دے اعزازی رکن بنے۔<ref name=":2" /><ref name=":6" /> اسی سال او ستمبر/اکتوبر اچ شمالی جرمنی وچ تے نومبر اچ مشرق بعید وچ سولو کانسرٹ ٹور تے روانہ ہوئے تے ہانگ کانگ اچ اپنی پہلی ٹینگو XVII  دے فن دا مظاہرہ کیتا۔<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref>La Cadena (ڈچ جریدہ)۔ ستمبر، 2002، صفحہ 26</ref><ref>Tango Tango (ہانگ کانگ)۔ نیوزلیٹر، 8 اکتوبر، 2002</ref><ref>[https://www.scmp.com/article/393890/james-peace South China Morning Post (ہانگ کانگ دا اخبار) "James Peace" ۔ 9 اکتوبر، 2002]</ref> [[فائل:James Peace - Idylls Op.4b.webm|right|thumb|287x287px|James Peace - Idylls Op.4b]] اس دے بعد دے سالاں اچ او اپنے فن دا زیادہ تر مظاہرہ یورپ اچ ہی کردے رہے۔ او مندرجہ ذیل دارالخلافہ شہراں اچ اپنی ذاتی ٹینگوز دی موسیقی دے فن دا مظاہرہ کر چکے نے: ایمسٹرڈيم، ایتھنز،<ref>کانسرٹ پروگرام بروشر ( ایتھنز) ۔ 27 اپریل، 2016 ''{Για σένα Αγγελική}''</ref> برلن، <ref>ٹونگوڈینزا (جرمن جریدہ)۔ ایڈیشن 1/2002-9 واں</ref> برسلز، ہیلسنکی،<ref>کانسرٹ پوسٹر (کانسرٹ ٹوئر فن لینڈ، 2014) </ref>لزبن،<ref>کانسرٹ پوسٹر (کانسرٹ ٹوئر پرتگال، 2016)</ref> لندن، میڈرڈ،<ref>کانسرٹ پوسٹر ( کانسرٹ ٹوئر اسپین) ، 2013 ، «!Feliz cincuenta cumpleaños¡»</ref> اوسلو،<ref>[https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt Listen.no۔ کنسرٹ، جیمز پیس (پیانو)۔ منچ میوزیم، اوسلو۔ 16 اکتوبر 2004   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608114526/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |date=2020-06-08 }}</ref> ریکےوک<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö. Pálsson۔ "Skozir Hörputangoár"۔ Morgunblaðið (آئس لینڈ کا اخبار)۔ 14 اکتوبر 2004] </ref> تے ویانا۔<ref>کانسرٹ پروگرام بروشر (ویانا) ۔ 23 جنوری، 2005</ref> ٹینگو رقص واسطے انہاں دی خدمات نو خراجِ تحسین پیش کرنے لئے ٢٠٠٨ اچ انہاں نو لندن کالج آف میوزک دا اعزازی رکن بنایا گیا۔<ref name=":8">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?vid=44NLS_VU1&tab=default_tab&docid=44NLS_ALMA21438757900004341&lang=en_US&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic National Library of Scotland ۔ "K. James Peace in Wiesbaden]</ref><ref name=":9">[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=idn%3D1022200380 Deutsche Nationalbibliothek ۔ "K. James Peace in Wiesbaden"]</ref> ایڈنبرا اچ مختصر قیام دے بعد او فروری ٢٠١٠ اچ جرمنی دے شہر ویزبادن اچ رہنے واسطے واپس چلے گئے۔<ref name=":0" /><ref name=":2" /> جتھے انہاں دی تخلیقی صلاحیتاں نو نئی تحریک ملی تے انہاں نے اپنی کمپوزیشنز دی چند مختصر فلماں تیار کیتیاں۔ <nowiki>''جیمز پیس ویزبادن اچ اپنے گھر تے''</nowiki> وی اسی طرح دی اک دستاویزی فلم اے۔<ref name=":8" /><ref name=":9" /> [[فائل:Tango Milonga op. 26.wav|thumb|Tango Milonga op. 26]] [[فائل:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|thumb|(Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano]] == انعامات تے ایوارڈز == • پہال انعام، ڈنبارٹن شائر ای۔آئی۔ایس کامپیٹیشن، گلاسگو ١٩٨٤<ref name=":3" /> • سبیلئس ایسے پرائز، گلاسگو ١٩٨٥<ref name=":3" /> • اعزازی ڈپلومہ، ٹی۔آئی۔ایم انٹرنیشنل کمپوزیشن کامپیٹیشن، روم ٢٠٠٠<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /> • اعزازی ڈپلومہ، آئی۔بی۔ایل۔اے فاؤنڈیشن، نیویارک ٢٠٠٢<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /> • یادگاری تمغہ، انٹرنیشنل پیانو ڈوئو ایسوسیئشن، ٹوکیو ٢٠٠٢<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /><ref>[http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html بین الاقوامی پیانو جوڑی ایسوسی ایشن انعام جیتنے آلیاں دی فہرست، 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200527164059/http://www.ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html |date=2020-05-27 }}</ref> • طالئی تمغہ، انٹرنیشنل اکیڈمی آف <nowiki>''لوٹیس''</nowiki>، پیرس ٢٠٠٥<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == اہم کمپوزیشنز == • آبشار<ref>ویزباڈن اسٹیٹ تھیٹر۔ کنسرٹ پروگرام 12/19 ستمبر، 2021</ref> • آئیڈل • صبح دا شبانہ نغمہ • خاموش آنسو • بھولے بسرے برگ • اوبوسوناٹا • بالیڈ •  ١ نمبر مارچ تقریباتی •  ٢ نمبر مارچ تقریباتی • خزاں دا طال<ref>Schwäbische Post (جرمن اخبار)۔ "وائلن دی آواز آرکسٹرا تو بلند ہوندی اے"۔ 4 جون 1994</ref> • جاوداں نغمہ<ref name=":0" /> • <nowiki>''</nowiki>جارجیا واسطے<nowiki>''</nowiki>(جارجیائی: زبانსაქართველოსთვის)   (گیت: تمر چیک ویدزے، زوراب چیک ویدزے اور جیمز پیس) • سولو پیانو واسنے ٢٤ ٹینگو ناچ<ref name=":0" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" /> == ویب لنکس == [https://www.youtube.com/watch?v=LqvKbXK4_rw ''Souvenir de Buenos Aires  (سولو پیانو واسطے) - youtube''] [https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4 ''youtube - Autumn Gold''] [https://www.youtube.com/watch?v=ZcMRNnwNJhk&list=PLhppiA4JwVu88MWTTVMwCRiIXSw4vnoTe&index=4 ''youtube - Lento Lacrimoso''] '' '' == حوالہ جات   == 80sj53ajdlxl76kp9ci405mpwhmkrul 0 147861 706417 705085 2026-04-24T00:12:18Z Harvinder Chandigarh 13098 /* تعارف */ 706417 wikitext text/x-wiki '''سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی''' ([[یوکرینی]]: ''Cyborgs: Heroes Never Die'') اک یوکرینی جنگی ڈرامہ فلم اے، جو 2017ء وچ ریلیز ہوئی۔ ایہہ فلم یوکرین دے مشرقی تنازعے دوران [[ ڈونیٹسک انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] دی دفاعی جنگ اُتے مبنی اے۔<ref>https://www.rferl.org/a/ukraine-film-cyborgs-donetsk-airport-battle-premiere/28903701.html</ref> == تعارف== ایہہ فلم اُن یوکرینی فوجیاں دی کہانی بیان کردی اے جنہاں نوں ''سائبرگز'' دا لقب دتا گیا، کیونکہ اوہناں نے انتہائی مشکل حالات وچ وی غیر معمولی مزاحمت دِکھائی۔ **سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی ([[یوکرینی]]: کيبورگی: ہيروئی نی ومیرایوت، رومنائزڈ)( Kiborhy: Heroyi ne vmyrayut) اک 2017 دی یوکرینی جنگی ڈرامہ فلم اے جو ''سائبرگز'' بارے اے—اوہ یوکرینی محافظ جیہڑے ڈونباس دی جنگ دوران ''ڈونیٹسک ایئرپورٹ دی دوسری لڑائی'' وچ لڑے سن۔ ایہ فلم ناتالیا وروژبِت نے لکھی، اختیارم سیتابلیئیف نے ہدایت کیتی تے ایوانا دیادیورا نے پروڈیوس == پس منظر == فلم دا پس منظر [[دونباس وچ جنگ]] اے، جتھے یوکرینی فوج نے 2014ء تے 2015ء دے دوران ڈونیٹسک ہوائی اڈے دی حفاظت لئی شدید لڑائی لڑی۔ "سائبرگز" اوہ فوجی سن جو == کہانی == فلم مختلف فوجی کرداراں دی زندگی تے تجربیاں نوں پیش کردی اے، جتھے اوہ نہ صرف میدانِ جنگ وچ لڑدے نیں بلکہ اپنے اندرونی خوف، دوستی تے حب الوطنی نال وی مقابلہ کردے نیں۔ == موضوعات == فلم وچ کئی اہم موضوعات شامل نیں: * حب الوطنی تے قربانی * جنگ دی حقیقت تے انسانی جذبات * اتحاد تے بھائی چارہ * جدید جنگی حالات == پذیرائی == "سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی" نوں یوکرین وچ بڑی پذیرائی ملی تے ایہہ قومی سطح اُتے مقبول فلم بنی۔ فلم نوں یوکرینی عوام لئی حوصلہ افزائی تے قومی فخر دی علامت سمجھیا گیا۔ == ثقافتی اہمیت == ایہہ فلم جدید یوکرینی تاریخ وچ اک اہم واقعے نوں اجاگر کردی اے تے یوکرینی فوج دیاں قربانیاں نوں خراجِ تحسین پیش کردی اے۔ == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} 538lljz7xzbf79sqwkc9s7xs4cx33zb 706418 706417 2026-04-24T00:22:30Z Harvinder Chandigarh 13098 706418 wikitext text/x-wiki '''سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی''' ([[یوکرینی]]: ''Cyborgs: Heroes Never Die'') اک یوکرینی جنگی ڈرامہ فلم اے، جو 2017ء وچ ریلیز ہوئی۔ ایہہ فلم یوکرین دے مشرقی تنازعے دوران [[ ڈونیٹسک انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] دی دفاعی جنگ اُتے مبنی اے۔<ref>https://www.rferl.org/a/ukraine-film-cyborgs-donetsk-airport-battle-premiere/28903701.html</ref> == تعارف== ایہہ فلم اُن یوکرینی فوجیاں دی کہانی بیان کردی اے جنہاں نوں ''سائبرگز'' دا لقب دتا گیا، کیونکہ اوہناں نے انتہائی مشکل حالات وچ وی غیر معمولی مزاحمت دِکھائی۔ سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی ([[یوکرینی]]: کيبورگی: ہيروئی نی ومیرایوت، رومنائزڈ)( Kiborhy: Heroyi ne vmyrayut) اک 2017 دی یوکرینی جنگی ڈرامہ فلم اے جو ''سائبرگز'' بارے اے—اوہ یوکرینی محافظ جیہڑے ڈونباس دی جنگ دوران ڈونیٹسک ایئرپورٹ دی دوسری لڑائی وچ لڑے سن۔ ایہ فلم ناتالیا وروژبِت نے لکھی، اختیارم سیتابلیئیف نے ہدایت کیتی تے ایوانا دیادیورا نے پروڈیوس کیتی۔ قومی حب الوطنی دی اک کہانی تے مبنی، تے ایئرپورٹ دے پرانے ٹرمینل دی تباہی دی تیسری برسی تے ریلیز ہون والی ایہ فلم اُس وقت یوکرینی فلم لئی سب توں زیادہ کمائی کرن والا افتتاحی ویک اینڈ لے کے آئی۔ بھاویں ایہ فلم زیادہ تر یوکرینی ریاستی فلم ایجنسی ولوں فنڈ کیتی گئی تے یوکرینی مسلح افواج دی مدد نال بنائی گئی، پھر وی اینوں "مکمل طور تے پروپیگنڈہ نہیں" آکھیا گیا، کیونکہ ایہ یوکرینی لڑاکیاں نوں ہیروئی تے اینٹی ہیروئی دونوں طرح دیاں حرکات کردے ہوئے دکھاندی اے۔ ایہ فلم نے 2018 دے یوکرینی نیشنل فلم ایوارڈز وچ چھ گولڈن زِیگا ایوارڈ حاصل کیتے۔ == پس منظر == فلم دا پس منظر [[دونباس وچ جنگ]] اے، جتھے یوکرینی فوج نے 2014ء تے 2015ء دے دوران ڈونیٹسک ہوائی اڈے دی حفاظت لئی شدید لڑائی لڑی۔ "سائبرگز" اوہ فوجی سن جو == کہانی == فلم مختلف فوجی کرداراں دی زندگی تے تجربیاں نوں پیش کردی اے، جتھے اوہ نہ صرف میدانِ جنگ وچ لڑدے نیں بلکہ اپنے اندرونی خوف، دوستی تے حب الوطنی نال وی مقابلہ کردے نیں۔ == موضوعات == فلم وچ کئی اہم موضوعات شامل نیں: * حب الوطنی تے قربانی * جنگ دی حقیقت تے انسانی جذبات * اتحاد تے بھائی چارہ * جدید جنگی حالات == پذیرائی == "سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی" نوں یوکرین وچ بڑی پذیرائی ملی تے ایہہ قومی سطح اُتے مقبول فلم بنی۔ فلم نوں یوکرینی عوام لئی حوصلہ افزائی تے قومی فخر دی علامت سمجھیا گیا۔ == ثقافتی اہمیت == ایہہ فلم جدید یوکرینی تاریخ وچ اک اہم واقعے نوں اجاگر کردی اے تے یوکرینی فوج دیاں قربانیاں نوں خراجِ تحسین پیش کردی اے۔ == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} 3iuafdv8kbszjyxs5i6zguopv0f7s9t 706421 706418 2026-04-24T00:38:29Z Harvinder Chandigarh 13098 706421 wikitext text/x-wiki '''سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی''' ([[یوکرینی]]: ''Cyborgs: Heroes Never Die'') اک یوکرینی جنگی ڈرامہ فلم اے، جو 2017ء وچ ریلیز ہوئی۔ ایہہ فلم یوکرین دے مشرقی تنازعے دوران [[ ڈونیٹسک انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] دی دفاعی جنگ اُتے مبنی اے۔<ref>https://www.rferl.org/a/ukraine-film-cyborgs-donetsk-airport-battle-premiere/28903701.html</ref> == تعارف== ایہہ فلم اُن یوکرینی فوجیاں دی کہانی بیان کردی اے جنہاں نوں ''سائبرگز'' دا لقب دتا گیا، کیونکہ اوہناں نے انتہائی مشکل حالات وچ وی غیر معمولی مزاحمت دِکھائی۔ سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی ([[یوکرینی]]: کيبورگی: ہيروئی نی ومیرایوت، رومنائزڈ)( Kiborhy: Heroyi ne vmyrayut) اک 2017 دی یوکرینی جنگی ڈرامہ فلم اے جو ''سائبرگز'' بارے اے—اوہ یوکرینی محافظ جیہڑے ڈونباس دی جنگ دوران ڈونیٹسک ایئرپورٹ دی دوسری لڑائی وچ لڑے سن۔ ایہ فلم ناتالیا وروژبِت نے لکھی، اختیارم سیتابلیئیف نے ہدایت کیتی تے ایوانا دیادیورا نے پروڈیوس کیتی۔ قومی حب الوطنی دی اک کہانی تے مبنی، تے ایئرپورٹ دے پرانے ٹرمینل دی تباہی دی تیسری برسی تے ریلیز ہون والی ایہ فلم اُس وقت یوکرینی فلم لئی سب توں زیادہ کمائی کرن والا افتتاحی ویک اینڈ لے کے آئی۔ بھاویں ایہ فلم زیادہ تر یوکرینی ریاستی فلم ایجنسی ولوں فنڈ کیتی گئی تے یوکرینی مسلح افواج دی مدد نال بنائی گئی، پھر وی اینوں "مکمل طور تے پروپیگنڈہ نہیں" آکھیا گیا، کیونکہ ایہ یوکرینی لڑاکیاں نوں ہیروئی تے اینٹی ہیروئی دونوں طرح دیاں حرکات کردے ہوئے دکھاندی اے۔ ایہ فلم نے 2018 دے یوکرینی نیشنل فلم ایوارڈز وچ چھ گولڈن زِیگا ایوارڈ حاصل کیتے۔ == پس منظر == فلم دا پس منظر [[دونباس وچ جنگ]] اے، جتھے یوکرینی فوج نے 2014ء تے 2015ء دے دوران ڈونیٹسک ہوائی اڈے دی حفاظت لئی شدید لڑائی لڑی۔ ''سائبرگز'' اوہ فوجی سن جو == پلاٹ == یوکرینی فوجی تے رضاکار پسکی وچ اک بکتر بند قافلے وچ منتقل ہندے نیں، جتھے اک پرو-روسی نیوز ٹیم غلط رپورٹ کردی اے کہ ڈونیٹسک ایئرپورٹ ڈی پی آر دیاں فورساں دے قبضے وچ آ چکیا اے۔ قافلے تے توپخانے نال حملہ ہوندا اے تے لڑاکے گاڑیاں توں نکل کے اک گڑھے وچ پناہ لیندے نیں۔ سرپن اک مسافر وین دے نال اوہناں نوں بچاندا اے۔ ``` [[File:Air traffic control tower of the Donetsk airport, 24 December 2014.jpg|thumb|left|دسمبر 2014 وچ ایئر ٹریفک کنٹرول ٹاور|alt=اک مشاہداتی ٹاور جو توپخانے دی گولہ باری نال بری طرح تباہ ہو چکیا اے]] ``` وقفے وقفے نال ہون والی توپخانے دی گولہ باری دے درمیان، ہِڈ نویں آن والے سپاہیاں نوں علاقہ دکھاندا اے۔ اوہ اک ہور دستے دی مدد کردے نیں جیہڑے اک **ڈیوٹی فری دکان** توں باہر کڈھے گئے سن۔ ہِڈ اک ''دیسی ساختہ دھماکہ خیز آلہ (IED)'' لبھ کے غیر فعال کردا اے تے اوہ دوبارہ ڈیوٹی فری اُتے قبضہ کر لیندے نیں، دشمن نوں جانی نقصان پہنچا کے، جو ایسکلیٹرز تھلے ہٹ جاندے نیں۔ اوہ دشمن دا روسی فراہم کردہ اسلحہ حاصل کردے نیں تے شدید نقصان زدہ ایئر ٹریفک کنٹرول ٹاور توں جائزہ لین دا خطرہ مول لیندے نیں، پھر ٹرمینل واپس آ جاندے نیں۔ سبوتا تے ستاری ڈیوٹی فری توں چرائی ہوئی ووڈکا سانجھی کردے نیں۔ سرپن نوں کمان سونپی جاندی اے تے اوہ سپاہیاں توں پچھدا اے کہ اوہ کیوں لڑ رہے نیں۔ ستاری سمجھاندا اے کہ اوہ روسی جارحیت اُتے پئے **ڈبل سپیک** نوں سمجھ نہیں سکدا تے جدوں اوہدا پتر رضاکار بنیا تاں اوہنوں وی آنا پیا۔ سبوتا، جو اک فوجی اے، کہندا اے کہ اوہنے حلف چکیا اے تے ایہ عزت تے فرض دا معاملہ اے۔ مارس قاتل حملہ آوراں خلاف نفرت محسوس کردا اے تے اپنے بہترین دوست دی موت دا بدلہ لینا چاہندا اے۔ سرپن نال جھگڑے توں بعد، ماژور تباہ حال رن وے اُتے گھومدا اے تے دشمن نال ٹکرا جاندا اے۔ اوہ دشمن دی گولہ باری وچ اک قیدی علیحدگی پسند نال ٹرمینل واپس دوڑدا اے۔ جدو ماژور تے سرپن اوہدیاں حرکتاں اُتے بحث کردے نیں، تاں مارس قیدی نوں گولی مار کے ہلاک کر دیندا اے۔ حکماں دی نافرمانی اُتے ماژور نوں بھیجیا جانا سی۔ اوہ یوکرین دی موجودہ حالت دا الزام سرپن دی نسل اُتے لاندہ اے، اوہنوں عدم برداشت دا مرتکب تے یورپی ترقی پسند قدراں دی توہین کرن والا قرار دیندا اے۔ مارس، جو مایوس ہو چکیا اے، دل دا دورہ برداشت کردا اے تے اوہنوں نکاسی لئی تیار کیتا جاندا اے۔ ماژور اک مردہ روسی توں لبھیا ہتھیار ستاری نوں دیندا اے تے اوہنوں رہن دی اجازت مل جاندی اے۔ سرپن تے ماژور دوبارہ بحث کردے نیں، تے سرپن ماژور نوں اک کھوکھلا لبرل خیال پرست آکھدا اے جس نوں ملک دی تاریخ دا گھٹ علم اے، تے جنگ دیاں شروعاتی ناکامیاں دا ذمہ دار وی اپنی نسل نوں ٹھہراندا اے۔ دستہ واپس ڈیوٹی فری دکان وچ آ جاندا اے۔ ستاری گانا شروع کردا اے، جس نال علیحدگی پسند حوصلہ پا کے ایسکلیٹرز اُتے چڑھدے نیں۔ ستاری اوہناں نوں دیکھ کے خاموشی نال ہتھیار سنبھالدا اے تے فائر کھول دیندا اے، باقی وی شامل ہو جاندے نیں۔ یونٹ تھلے اتر کے باقی دشمن نوں وی مار دیندا اے۔ دشمن اگے ودھدا اے تے دستہ لڑدا ہویا پیچھے ہٹ کے ٹرمینل وچ آ جاندا اے۔ ماژور، جو بے ہوش ہو گیا سی، ہوش وچ آندا اے تے اوہنوں دسےیا جاندا اے کہ یوکرینی جیت گئے سن؛ علیحدگی پسنداں نے ٹرمینل سنبھالیا سی پر بعد وچ اوہنوں کڈ دتا گیا۔ باقی دستہ اک کشیدہ قیدی تبادلے وچ حصہ لیندا اے۔ ہِڈ اک قیدی نوں پہچان کے سخت مشتعل ہو جاندا اے۔ اوہ اس بندے نوں ریکارڈ توں باہر رکھدے نیں تے ہِڈ اوہنوں بدلہ لین لئی ماردا اے، کیونکہ اوہ پہلے جنگ وچ ہِڈ نوں تشدد دا نشانہ بنا چکیا سی۔ علیحدگی پسند سمجھدا اے کہ اوہ فاشسٹ نیں تے سوویت یونین دی تقسیم توں بعد توں خانہ جنگی چل رہی اے۔ سرپن ماژور نوں فیصلہ کرن دی اجازت دیندا اے، اوہنوں چھوڑ دتا جاندا اے، پر اوہ فوراً اک روسی سنائپر دی گولی دا نشانہ بن جاندا اے۔ خفیہ اطلاع ملدی اے کہ ڈی پی آر دیاں فورساں روسی ''TOS-1'' راکٹ توپخانے نال ایئرپورٹ نوں جلاون لگیاں نیں۔ ہر سپاہی نوں واپس جان دی اجازت دتی جاندی اے، پر سب اپنے اپنے عاجزانہ وجوہات دے نال رہن دا فیصلہ کردے نیں۔ اوہ اپنے گھریلو معاملات نوں سمیٹدے نیں تے خاندان نال فون اُتے گل کردے نیں۔ دستہ خوش ہوندا اے جدوں اوہ راکٹ سسٹم دی بجائے ٹینکاں نوں ایئرپورٹ ول آندے ویکھدا اے۔ ہیڈکوارٹر جنگ بندی توڑن والیاں نوں ''سخت سزا'' دی اجازت دیندا اے۔ اک یوکرینی ٹینک محفوظ پوزیشن وچ آ کے فائرنگ کردا اے؛ جدوں اوہ ناکارہ ہو جاندا اے تاں دستہ اوہدی ٹیم نوں بچا لیندا اے۔ سبوتا زخمی ہو جاندا اے تے علاج دوران اک سیلفی پوسٹ کردا اے جو وائرل ہو جاندی اے۔ سرپن، ماژور نوں سبوتا دی نکاسی دا حکم دے کے، اپنے خاندان نوں فون کردا اے۔ بہتر سگنل لئی ٹہلدا ہویا اوہ سنائپر دے نشانے وچ آ جاندا اے تے ہلاک ہو جاندا اے۔ فون بجدا اے تے کمانڈر سرپن دی بیوی نوں اطلاع دیندا اے۔ دستہ سوگ مناندا اے۔ ماژور سبوتا تے سرپن دی لاش نوں نکال کے لے جاندا اے، تے پسکی دے کھنڈراں وچ اک پادری سرپن اُتے جذباتی خطاب کردا اے۔ بعد وچ دستے نوں کمک ملدی اے تے نویں آن والیاں توں اوہناں دیاں وجوہات پچھیاں جاندیاں نیں۔ اوہناں وچ ماژور وی شامل ہندا اے۔ اک لوک گیت دی آواز سنائی دیندی اے جدوں گروہ نوں علاقہ دکھایا جاندا اے۔ == کہانی == فلم مختلف فوجی کرداراں دی زندگی تے تجربیاں نوں پیش کردی اے، جتھے اوہ نہ صرف میدانِ جنگ وچ لڑدے نیں بلکہ اپنے اندرونی خوف، دوستی تے حب الوطنی نال وی مقابلہ کردے نیں۔ == موضوعات == فلم وچ کئی اہم موضوعات شامل نیں: * حب الوطنی تے قربانی * جنگ دی حقیقت تے انسانی جذبات * اتحاد تے بھائی چارہ * جدید جنگی حالات == پذیرائی == "سائبرگز: ہیروز نیور ڈائی" نوں یوکرین وچ بڑی پذیرائی ملی تے ایہہ قومی سطح اُتے مقبول فلم بنی۔ فلم نوں یوکرینی عوام لئی حوصلہ افزائی تے قومی فخر دی علامت سمجھیا گیا۔ == ثقافتی اہمیت == ایہہ فلم جدید یوکرینی تاریخ وچ اک اہم واقعے نوں اجاگر کردی اے تے یوکرینی فوج دیاں قربانیاں نوں خراجِ تحسین پیش کردی اے۔ == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} 1zsnkoi0hmaot86dg5mdsrrve0fmc4z 0 147874 706422 705111 2026-04-24T00:46:53Z Harvinder Chandigarh 13098 706422 wikitext text/x-wiki [[File:Dmytro_Lazutkin_JRS_5984-Enhanced-NR.jpg|thumb|دمیترو لازوتکن (2025)]] '''ڈمِٹرو لازوٹکن ''' ([[یوکرینی]]: Дмитро Лазуткін) [[یوکرین]] دا اک شاعر، صحافی تے سماجی شخصیت اے، جو جدید یوکرینی ادب وچ اپنی شاعری تے ادبی خدمات دی وجہ توں جانے جاندے نیں۔ اُہ جدید یوکرینی ادبی منظرنامے وچ اہم کردار ادا کردے نیں تے خاص طور اُتے شاعری، صحافت تے ثقافتی سرگرمیاں وچ سرگرم نیں۔ ''ڈمِٹرو لازوٹکن '' جدید یوکرینی ادب دا اک نمایاں نام نیں، جو شاعری تے سماجی شعور دے ذریعے معاشرے وچ مثبت کردار ادا کر رہے نیں۔<ref>{{cite web|access-date=2024-03-10 |date=2024-03-09 |language=de |title=Die Preisträger des Schewtschenko-Preises 2024 stehen fest - Ukraine-Nachrichten |url=https://ukraine-nachrichten.de/preistr%C3%A4ger-schewtschenko-preises-2024-stehen-fest_19283}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> == ابتدائی زندگی == ڈمِٹرو لازوٹکن دا جنم یوکرین وچ ہویا۔ اوہناں نے ابتدائی تعلیم مقامی اداریاں توں حاصل کیتی تے بعد وچ ادب تے صحافت دے شعبیاں وچ دلچسپی پیدا کیتی۔ == ادبی کیریئر == ڈمِٹرو لازوٹکن بنیادی طور اُتے شاعر نیں تے اوہناں دیاں شاعریاں وچ جدید سماجی مسائل، انسانی جذبات تے یوکرینی شناخت نمایاں طور اُتے نظر آندی اے۔ اوہناں نے مختلف ادبی رسالیاں تے پلیٹ فارمز اُتے اپنی تخلیقات شائع کیتیاں، جیہڑیاں قاریان وچ مقبول ہوئیاں۔ == صحافتی خدمات == ڈمِٹرو لازوٹکن صحافت نال وی وابستہ نیں تے اوہناں نے مختلف میڈیا اداریاں نال کم کیتا۔ اوہ ثقافتی پروگراماں، ادبی تقریبات تے عوامی مباحث وچ حصہ لیندے نیں۔ == شاعر دے طور اُتے== یوکرینی شاعر دے طور اُتے لازوتکِن 2000 دیاں شروعاتی دہائیاں وچ یوکرین وچ معروف ہویا۔ وظیفیاں (اسکالرشپس) نے اوہنوں حوصلہ دِتا کہ اوہ 2006 توں 2008 دے درمیان اپنی پہلی شاعری دیاں کتاباں شائع کرے، تے 2012 توں بعد ہور کئی مجموعے وی شائع کیتے گئے۔ کھیل کُود نال دلچسپی نے جلد ہی لازوتکِن نوں پوئٹری سلیم نال روشناس کروایا، جیہڑا اوہ دے لئی سب توں موزوں ذریعہ ثابت ہویا۔ اس صنف دی سیدھی، صاف زبان تے تیز رفتار انداز اوہ دی مجموعی شاعری وچ واضح طور اُتے نظر آندا اے۔ == ثقافتی کردار == اوہ یوکرین وچ ادبی تے ثقافتی سرگرمیاں نوں فروغ دِتن وچ اہم کردار ادا کردے نیں، تے نوجوان لکھاریاں لئی وی حوصلہ افزائی دا ذریعہ نیں۔ == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} 6g0tjf2k57s57bjtkhy4x2t8rbogi2l 706423 706422 2026-04-24T00:51:03Z Harvinder Chandigarh 13098 /* شاعر دے طور اُتے */ 706423 wikitext text/x-wiki [[File:Dmytro_Lazutkin_JRS_5984-Enhanced-NR.jpg|thumb|دمیترو لازوتکن (2025)]] '''ڈمِٹرو لازوٹکن ''' ([[یوکرینی]]: Дмитро Лазуткін) [[یوکرین]] دا اک شاعر، صحافی تے سماجی شخصیت اے، جو جدید یوکرینی ادب وچ اپنی شاعری تے ادبی خدمات دی وجہ توں جانے جاندے نیں۔ اُہ جدید یوکرینی ادبی منظرنامے وچ اہم کردار ادا کردے نیں تے خاص طور اُتے شاعری، صحافت تے ثقافتی سرگرمیاں وچ سرگرم نیں۔ ''ڈمِٹرو لازوٹکن '' جدید یوکرینی ادب دا اک نمایاں نام نیں، جو شاعری تے سماجی شعور دے ذریعے معاشرے وچ مثبت کردار ادا کر رہے نیں۔<ref>{{cite web|access-date=2024-03-10 |date=2024-03-09 |language=de |title=Die Preisträger des Schewtschenko-Preises 2024 stehen fest - Ukraine-Nachrichten |url=https://ukraine-nachrichten.de/preistr%C3%A4ger-schewtschenko-preises-2024-stehen-fest_19283}}<!-- auto-translated from German by Module:CS1 translator --></ref> == ابتدائی زندگی == ڈمِٹرو لازوٹکن دا جنم یوکرین وچ ہویا۔ اوہناں نے ابتدائی تعلیم مقامی اداریاں توں حاصل کیتی تے بعد وچ ادب تے صحافت دے شعبیاں وچ دلچسپی پیدا کیتی۔ == ادبی کیریئر == ڈمِٹرو لازوٹکن بنیادی طور اُتے شاعر نیں تے اوہناں دیاں شاعریاں وچ جدید سماجی مسائل، انسانی جذبات تے یوکرینی شناخت نمایاں طور اُتے نظر آندی اے۔ اوہناں نے مختلف ادبی رسالیاں تے پلیٹ فارمز اُتے اپنی تخلیقات شائع کیتیاں، جیہڑیاں قاریان وچ مقبول ہوئیاں۔ == صحافتی خدمات == ڈمِٹرو لازوٹکن صحافت نال وی وابستہ نیں تے اوہناں نے مختلف میڈیا اداریاں نال کم کیتا۔ اوہ ثقافتی پروگراماں، ادبی تقریبات تے عوامی مباحث وچ حصہ لیندے نیں۔ == شاعر دے طور اُتے== یوکرینی شاعر دے طور اُتے لازوتکِن 2000 دیاں شروعاتی دہائیاں وچ یوکرین وچ معروف ہویا۔ وظیفیاں (اسکالرشپس) نے اوہنوں حوصلہ دِتا کہ اوہ 2006 توں 2008 دے درمیان اپنی پہلی شاعری دیاں کتاباں شائع کرے، تے 2012 توں بعد ہور کئی مجموعے وی شائع کیتے گئے۔ کھیل کُود نال دلچسپی نے جلد ہی لازوتکِن نوں پوئٹری سلیم نال روشناس کروایا، جیہڑا اوہ دے لئی سب توں موزوں ذریعہ ثابت ہویا۔ اس صنف دی سیدھی، صاف زبان تے تیز رفتار انداز اوہ دی مجموعی شاعری وچ واضح طور اُتے نظر آندا اے۔ اوہ دی نظم "ریکوئیم" یوکرینی ہدایتکار [[سرہی پروسکورنیہ]] (Serhiy Proskurnya) دے اوراتوریو "[[خدا ساڈے نال اے]] (2014) دی بنیاد بنی، جو "ہیونلی ہنڈرڈ" نوں خراجِ عقیدت پیش کردا اے۔ اس توں پہلے وی لازوتکِن مختلف یوکرینی موسیقی گروپاں لئی گیت لکھ چکیا سی۔ == ثقافتی کردار == اوہ یوکرین وچ ادبی تے ثقافتی سرگرمیاں نوں فروغ دِتن وچ اہم کردار ادا کردے نیں، تے نوجوان لکھاریاں لئی وی حوصلہ افزائی دا ذریعہ نیں۔ == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} 0g2qhokd9xi1ie0vfla70n8ui1lu3e9 0 147877 706429 705140 2026-04-24T04:49:26Z Harvinder Chandigarh 13098 706429 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = شیوچینکو نیشنل پرائز | image = Shevchenko National Prize badge.png | imagesize = 200px | caption = انعام دا تمغہ | awarded_for = ''...ادب، فنونِ لطیفہ، صحافت تے عوامی اظہار وچ سب توں نمایاں تخلیقات...'' | presenter = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] دی حکومت / [[صدر یوکرین]] | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] / [[یوکرین]] | established = 1961ء | firstawarded= 1962ء | website = {{Official website}} }} '''شیوچینکو نیشنل پرائز''' ([[یوکرینی]]:Національна премія України імені Тараса Шевченка) Ukraine دا سب توں معزز ریاستی ادبی تے ثقافتی اعزاز اے، جو ادب، فنونِ لطیفہ، موسیقی تے ثقافتی خدمات وچ نمایاں کارکردگی اُتے دِتا جاندا اے۔<ref name=lrl>[http://www.library.lg.ua/rus/izdaniya_ukazateli.php?filename=2007_07_06_15_40_39.html&name=%D2%E2%EE%F0%F6%FB+%CB%F3%E3%E0%ED%F9%E8%ED%FB+-+%EB%E0%F3%F0%E5%E0%F2%FB+%C3%EE%F1%F3%E4%E0%F0%F1%F2%E2%E5%ED%ED%EE%E9+%EF%F0%E5%EC%E8%E8 Art creators of Luhansk region &ndash; laureates of the State prize]{{dead link|date=June 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. Gorki Luhansk Oblast Universal Scientific Library, 2006</ref> ایہہ انعام یوکرین دے عظیم شاعر تے قومی ہیرو [[تاراس شیوچینکو]] دے نام اُتے رکھیا گیا اے۔ == تاریخ == مئی 1961 وچ سوویت یونین نے یوکرینی کوبزار تاراس ہریہورووچ شیوچینکو دی یاد نوں بڑے پیمانے اُتے خراجِ عقیدت پیش کیتا۔ اوہدی وفات دے سو سال پورے ہون اُتے نہ صرف یوکرین بلکہ پورے سوویت یونین وچ تقریبات منعقد کیتیاں گئیاں۔ اس طرح، سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی نے عوام دی اس عظیم شاعر نال محبت نوں "لینن دی قومی پالیسی دیاں کامیابیاں" دی تشہیر لئی استعمال کیتا (جیویں کہ روس دے عوام دے حقوق دی دستاویز)، پر نال ہی اوہناں نوں یوکرینی عوام دیاں قومی جذبات دا وی خیال رکھنا پیا۔ ایس ماحول نے ایہ موقع پیدا کیتا کہ 20 مئی 1961 نوں یوکرینی ایس ایس آر دی وزراء کونسل نے "سالانہ شیوچینکو جمہوریہ انعام" قائم کرن بارے قرارداد جاری کیتی۔ نال ہی انعاماں بارے ضابطہ، انعام یافتگان لئی اعزازی بیجز تے اسناد منظور کیتیاں گئیاں، تے اک سرکاری کمیٹی قائم کیتی گئی جس دی سربراہی اولیکساندر کورنیچوک نے کیتی۔ اس کمیٹی وچ پارٹی دے عہدیداراں دے نال نال یوکرینی ثقافت دیاں نمایاں شخصیات وی شامل سن۔ ایہ انعام ادب، فنون، موسیقی، تھیٹر، فلم سازی، تعمیرات وغیرہ دے ممتاز کارکردگی دکھان والیاں نوں دِتا جاندا سی۔ پہلے انعام یافتگان نوں 9 مارچ 1962 نوں ایہ اعزاز دِتا گیا۔ اوہ وچ ادب دے میدان وچ پاولو تیچینا (جو حالیہ سپیکر ورخوونا رادا وی رہے) تے اولیکساندر ہونچار شامل سن، جبکہ موسیقی وچ پلاٹون مائیبورودا نوں انعام دِتا گیا۔ 23 اپریل 1969 توں اس انعام دا ناں بدل کے "شیوچینکو ریاستی انعام، یوکرینی ایس ایس آر" رکھ دِتا گیا۔ 1992 وچ، سوویت یونین دے خاتمے توں بعد، ایہ انعام دوبارہ بحال کیتا گیا تے اس نوں "ریاستی انعام یوکرین، تاراس شیوچینکو دے ناں اُتے" قرار دِتا گیا۔ ستمبر 1999 وچ یوکرین دے صدر نے قومی انعام دی کمیٹی تے ضابطے دی منظوری دِتی۔ اس توں بعد انعام دا ناں بدل کے "قومی انعام یوکرین، تاراس شیوچینکو دے ناں اُتے" رکھیا گیا۔ اس توں بعد ہر سال صدر دے حکم نامے نال شیوچینکو قومی انعام دِتا جاندا اے۔ 1962 توں 2018 تک ایہ انعام 648 افراد تے اٹھ اجتماعی گروپاں نوں دِتا جا چکیا اے۔ == مقصد == ایہہ انعام اوہناں افراد نوں دتا جاندا اے جنہاں نے: * ادب * بصری فنون * موسیقی * تھیٹر * فلم وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں ہون۔ == اہمیت == شیوچینکو نیشنل پرائز نوں یوکرین دا سب توں وڈا ثقافتی اعزاز سمجھیا جاندا اے۔ ایہہ انعام حاصل کرنا کسی وی ادیب یا فنکار لئی بہت وڈی عزت دی گل ہوندی اے۔ == وصول کنندگان == اس انعام نوں کئی معروف ادیب، شاعر تے فنکار حاصل کر چکے نیں، جنہاں دیاں خدمات یوکرینی ثقافت نوں عالمی سطح اُتے متعارف کراؤن وچ مددگار ثابت ہوئیاں۔ == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} jf1nveji0kc78flmley348n2phkrz2w 706430 706429 2026-04-24T04:52:47Z Harvinder Chandigarh 13098 706430 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = شیوچینکو نیشنل پرائز | image = Shevchenko National Prize badge.png | imagesize = 200px | caption = انعام دا تمغہ | awarded_for = ''...ادب، فنونِ لطیفہ، صحافت تے عوامی اظہار وچ سب توں نمایاں تخلیقات...'' | presenter = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] دی حکومت / [[صدر یوکرین]] | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] / [[یوکرین]] | established = 1961ء | firstawarded= 1962ء | website = {{Official website}} }} '''شیوچینکو نیشنل پرائز''' ([[یوکرینی]]:Національна премія України імені Тараса Шевченка) Ukraine دا سب توں معزز ریاستی ادبی تے ثقافتی اعزاز اے، جو ادب، فنونِ لطیفہ، موسیقی تے ثقافتی خدمات وچ نمایاں کارکردگی اُتے دِتا جاندا اے۔<ref name=lrl>[http://www.library.lg.ua/rus/izdaniya_ukazateli.php?filename=2007_07_06_15_40_39.html&name=%D2%E2%EE%F0%F6%FB+%CB%F3%E3%E0%ED%F9%E8%ED%FB+-+%EB%E0%F3%F0%E5%E0%F2%FB+%C3%EE%F1%F3%E4%E0%F0%F1%F2%E2%E5%ED%ED%EE%E9+%EF%F0%E5%EC%E8%E8 Art creators of Luhansk region &ndash; laureates of the State prize]{{dead link|date=June 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. Gorki Luhansk Oblast Universal Scientific Library, 2006</ref> ایہہ انعام یوکرین دے عظیم شاعر تے قومی ہیرو [[تاراس شیوچینکو]] دے نام اُتے رکھیا گیا اے۔ == تاریخ == مئی 1961 وچ سوویت یونین نے یوکرینی کوبزار تاراس ہریہورووچ شیوچینکو دی یاد نوں بڑے پیمانے اُتے خراجِ عقیدت پیش کیتا۔ اوہدی وفات دے سو سال پورے ہون اُتے نہ صرف یوکرین بلکہ پورے سوویت یونین وچ تقریبات منعقد کیتیاں گئیاں۔<ref name=lrl>[http://www.library.lg.ua/rus/izdaniya_ukazateli.php?filename=2007_07_06_15_40_39.html&name=%D2%E2%EE%F0%F6%FB+%CB%F3%E3%E0%ED%F9%E8%ED%FB+-+%EB%E0%F3%F0%E5%E0%F2%FB+%C3%EE%F1%F3%E4%E0%F0%F1%F2%E2%E5%ED%ED%EE%E9+%EF%F0%E5%EC%E8%E8 Art creators of Luhansk region &ndash; laureates of the State prize]{{dead link|date=June 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. Gorki Luhansk Oblast Universal Scientific Library, 2006</ref> اس طرح، سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی نے عوام دی اس عظیم شاعر نال محبت نوں ''لینن دی قومی پالیسی دیاں کامیابیاں'' دی تشہیر لئی استعمال کیتا (جیویں کہ روس دے عوام دے حقوق دی دستاویز)، پر نال ہی اوہناں نوں یوکرینی عوام دیاں قومی جذبات دا وی خیال رکھنا پیا۔ ایس ماحول نے ایہ موقع پیدا کیتا کہ 20 مئی 1961 نوں یوکرینی ایس ایس آر دی وزراء کونسل نے "سالانہ شیوچینکو جمہوریہ انعام" قائم کرن بارے قرارداد جاری کیتی۔ نال ہی انعاماں بارے ضابطہ، انعام یافتگان لئی اعزازی بیجز تے اسناد منظور کیتیاں گئیاں، تے اک سرکاری کمیٹی قائم کیتی گئی جس دی سربراہی اولیکساندر کورنیچوک نے کیتی۔ اس کمیٹی وچ پارٹی دے عہدیداراں دے نال نال یوکرینی ثقافت دیاں نمایاں شخصیات وی شامل سن۔ ایہ انعام ادب، فنون، موسیقی، تھیٹر، فلم سازی، تعمیرات وغیرہ دے ممتاز کارکردگی دکھان والیاں نوں دِتا جاندا سی۔<ref name=lrl/> Such atmosphere contributed to that on May 20, 1961 the [[Council of Ministers of the Ukrainian SSR]] issued a resolution "About establishing annual Shevchenko Republican Prize".<ref name=index>Klymenko, T., Martyniuk, A. ''[https://web.archive.org/web/20160309145621/http://library.zu.edu.ua/Shevchenko.html Thought. Work. Reward: Scientific bibliographic index]''. Franko Zhytomyr State University, 2011.</ref><ref name=lrl/> پہلے انعام یافتگان نوں 9 مارچ 1962 نوں ایہ اعزاز دِتا گیا۔ اوہ وچ ادب دے میدان وچ پاولو تیچینا (جو حالیہ سپیکر ورخوونا رادا وی رہے) تے اولیکساندر ہونچار شامل سن، جبکہ موسیقی وچ پلاٹون مائیبورودا نوں انعام دِتا گیا۔ 23 اپریل 1969 توں اس انعام دا ناں بدل کے "شیوچینکو ریاستی انعام، یوکرینی ایس ایس آر" رکھ دِتا گیا۔ 1992 وچ، سوویت یونین دے خاتمے توں بعد، ایہ انعام دوبارہ بحال کیتا گیا تے اس نوں "ریاستی انعام یوکرین، تاراس شیوچینکو دے ناں اُتے" قرار دِتا گیا۔ ستمبر 1999 وچ یوکرین دے صدر نے قومی انعام دی کمیٹی تے ضابطے دی منظوری دِتی۔ اس توں بعد انعام دا ناں بدل کے "قومی انعام یوکرین، تاراس شیوچینکو دے ناں اُتے" رکھیا گیا۔ اس توں بعد ہر سال صدر دے حکم نامے نال شیوچینکو قومی انعام دِتا جاندا اے۔ 1962 توں 2018 تک ایہ انعام 648 افراد تے اٹھ اجتماعی گروپاں نوں دِتا جا چکیا اے۔ == مقصد == ایہہ انعام اوہناں افراد نوں دتا جاندا اے جنہاں نے: * ادب * بصری فنون * موسیقی * تھیٹر * فلم وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں ہون۔ == اہمیت == شیوچینکو نیشنل پرائز نوں یوکرین دا سب توں وڈا ثقافتی اعزاز سمجھیا جاندا اے۔ ایہہ انعام حاصل کرنا کسی وی ادیب یا فنکار لئی بہت وڈی عزت دی گل ہوندی اے۔ == وصول کنندگان == اس انعام نوں کئی معروف ادیب، شاعر تے فنکار حاصل کر چکے نیں، جنہاں دیاں خدمات یوکرینی ثقافت نوں عالمی سطح اُتے متعارف کراؤن وچ مددگار ثابت ہوئیاں۔ == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} qfffvkrp6xw5bl5cn33vb1nzlzk1egb 706432 706430 2026-04-24T06:10:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706432 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = شیوچینکو نیشنل پرائز | image = Shevchenko National Prize badge.png | imagesize = 200px | caption = انعام دا تمغہ | awarded_for = ''...ادب، فنونِ لطیفہ، صحافت تے عوامی اظہار وچ سب توں نمایاں تخلیقات...'' | presenter = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] دی حکومت / [[صدر یوکرین]] | country = [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] / [[یوکرین]] | established = 1961ء | firstawarded= 1962ء | website = {{Official website}} }} '''شیوچینکو نیشنل پرائز''' ([[یوکرینی]]:Національна премія України імені Тараса Шевченка) Ukraine دا سب توں معزز ریاستی ادبی تے ثقافتی اعزاز اے، جو ادب، فنونِ لطیفہ، موسیقی تے ثقافتی خدمات وچ نمایاں کارکردگی اُتے دِتا جاندا اے۔<ref name=lrl>[http://www.library.lg.ua/rus/izdaniya_ukazateli.php?filename=2007_07_06_15_40_39.html&name=%D2%E2%EE%F0%F6%FB+%CB%F3%E3%E0%ED%F9%E8%ED%FB+-+%EB%E0%F3%F0%E5%E0%F2%FB+%C3%EE%F1%F3%E4%E0%F0%F1%F2%E2%E5%ED%ED%EE%E9+%EF%F0%E5%EC%E8%E8 Art creators of Luhansk region &ndash; laureates of the State prize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328154650/http://library.lg.ua/rus/izdaniya_ukazateli.php?filename=2007_07_06_15_40_39.html&name=%D2%E2%EE%F0%F6%FB+%CB%F3%E3%E0%ED%F9%E8%ED%FB+-+%EB%E0%F3%F0%E5%E0%F2%FB+%C3%EE%F1%F3%E4%E0%F0%F1%F2%E2%E5%ED%ED%EE%E9+%EF%F0%E5%EC%E8%E8 |date=2016-03-28 }}{{dead link|date=June 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. Gorki Luhansk Oblast Universal Scientific Library, 2006</ref> ایہہ انعام یوکرین دے عظیم شاعر تے قومی ہیرو [[تاراس شیوچینکو]] دے نام اُتے رکھیا گیا اے۔ == تاریخ == مئی 1961 وچ سوویت یونین نے یوکرینی کوبزار تاراس ہریہورووچ شیوچینکو دی یاد نوں بڑے پیمانے اُتے خراجِ عقیدت پیش کیتا۔ اوہدی وفات دے سو سال پورے ہون اُتے نہ صرف یوکرین بلکہ پورے سوویت یونین وچ تقریبات منعقد کیتیاں گئیاں۔<ref name=lrl/> اس طرح، سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی نے عوام دی اس عظیم شاعر نال محبت نوں ''لینن دی قومی پالیسی دیاں کامیابیاں'' دی تشہیر لئی استعمال کیتا (جیویں کہ روس دے عوام دے حقوق دی دستاویز)، پر نال ہی اوہناں نوں یوکرینی عوام دیاں قومی جذبات دا وی خیال رکھنا پیا۔ ایس ماحول نے ایہ موقع پیدا کیتا کہ 20 مئی 1961 نوں یوکرینی ایس ایس آر دی وزراء کونسل نے "سالانہ شیوچینکو جمہوریہ انعام" قائم کرن بارے قرارداد جاری کیتی۔ نال ہی انعاماں بارے ضابطہ، انعام یافتگان لئی اعزازی بیجز تے اسناد منظور کیتیاں گئیاں، تے اک سرکاری کمیٹی قائم کیتی گئی جس دی سربراہی اولیکساندر کورنیچوک نے کیتی۔ اس کمیٹی وچ پارٹی دے عہدیداراں دے نال نال یوکرینی ثقافت دیاں نمایاں شخصیات وی شامل سن۔ ایہ انعام ادب، فنون، موسیقی، تھیٹر، فلم سازی، تعمیرات وغیرہ دے ممتاز کارکردگی دکھان والیاں نوں دِتا جاندا سی۔<ref name=lrl/> Such atmosphere contributed to that on May 20, 1961 the [[Council of Ministers of the Ukrainian SSR]] issued a resolution "About establishing annual Shevchenko Republican Prize".<ref name=index>Klymenko, T., Martyniuk, A. ''[https://web.archive.org/web/20160309145621/http://library.zu.edu.ua/Shevchenko.html Thought. Work. Reward: Scientific bibliographic index]''. Franko Zhytomyr State University, 2011.</ref><ref name=lrl/> پہلے انعام یافتگان نوں 9 مارچ 1962 نوں ایہ اعزاز دِتا گیا۔ اوہ وچ ادب دے میدان وچ پاولو تیچینا (جو حالیہ سپیکر ورخوونا رادا وی رہے) تے اولیکساندر ہونچار شامل سن، جبکہ موسیقی وچ پلاٹون مائیبورودا نوں انعام دِتا گیا۔ 23 اپریل 1969 توں اس انعام دا ناں بدل کے "شیوچینکو ریاستی انعام، یوکرینی ایس ایس آر" رکھ دِتا گیا۔ 1992 وچ، سوویت یونین دے خاتمے توں بعد، ایہ انعام دوبارہ بحال کیتا گیا تے اس نوں "ریاستی انعام یوکرین، تاراس شیوچینکو دے ناں اُتے" قرار دِتا گیا۔ ستمبر 1999 وچ یوکرین دے صدر نے قومی انعام دی کمیٹی تے ضابطے دی منظوری دِتی۔ اس توں بعد انعام دا ناں بدل کے "قومی انعام یوکرین، تاراس شیوچینکو دے ناں اُتے" رکھیا گیا۔ اس توں بعد ہر سال صدر دے حکم نامے نال شیوچینکو قومی انعام دِتا جاندا اے۔ 1962 توں 2018 تک ایہ انعام 648 افراد تے اٹھ اجتماعی گروپاں نوں دِتا جا چکیا اے۔ == مقصد == ایہہ انعام اوہناں افراد نوں دتا جاندا اے جنہاں نے: * ادب * بصری فنون * موسیقی * تھیٹر * فلم وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں ہون۔ == اہمیت == شیوچینکو نیشنل پرائز نوں یوکرین دا سب توں وڈا ثقافتی اعزاز سمجھیا جاندا اے۔ ایہہ انعام حاصل کرنا کسی وی ادیب یا فنکار لئی بہت وڈی عزت دی گل ہوندی اے۔ == وصول کنندگان == اس انعام نوں کئی معروف ادیب، شاعر تے فنکار حاصل کر چکے نیں، جنہاں دیاں خدمات یوکرینی ثقافت نوں عالمی سطح اُتے متعارف کراؤن وچ مددگار ثابت ہوئیاں۔ == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} 7ym6blrw9vml3oax62unrqqs7utbted 0 148926 706409 2026-04-23T22:40:45Z Harvinder Chandigarh 13098 " [[File:Chorna Rada.jpg|thumb|ناول دی اصل اشاعت دا سرورق]] '''بلیک کاؤنسل''' ([[یوکرینی]]: Чорна рада، رومن: ''Chorna Rada'') [[یوکرینی ادیب]] [[پانتلیمون کولیش]] دا لکھیا ہویا اک تاریخی ناول اے، جو پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرینی ادب وچ پہلا مکمل تاریخی ناول سمجھیا جان...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706409 wikitext text/x-wiki [[File:Chorna Rada.jpg|thumb|ناول دی اصل اشاعت دا سرورق]] '''بلیک کاؤنسل''' ([[یوکرینی]]: Чорна рада، رومن: ''Chorna Rada'') [[یوکرینی ادیب]] [[پانتلیمون کولیش]] دا لکھیا ہویا اک تاریخی ناول اے، جو پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرینی ادب وچ پہلا مکمل تاریخی ناول سمجھیا جاندا اے تے اس دی ادبی اہمیت بہت وڈی اے۔<ref>{{Cite web |date=2025-10-24 |title="Chorna Rada": The First Ukrainian Historical Novel and Its Lasting Impact |url=https://mezha.net/eng/bukvy/chorna-rada-the-first-ukrainian-historical-novel-and-its-lasting-impact/ |access-date=2025-11-18 |website=Ukraine news - #Mezha |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kulish |first=Panteleĭmon Oleksandrovych |url=https://books.google.com/books?id=kmBgAAAAMAAJ |title=The Black Council |date=1973 |publisher=Ukrainian Academic Press |isbn=978-0-87287-063-5 |language=en}}</ref> اس دی کہانی یوکرینی تاریخ دے اک حقیقی واقعے، یعنی 1663 دی بلیک کاؤنسل، اُتے مبنی اے، جس دے نتیجے وچ ایوان بریوخووٹسکی نوں زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان منتخب کیتا گیا۔ ایہ کتاب، جو یوکرینی تے روسی دُنوں زباناں وچ شائع ہوئی، یوکرینی ادب وچ پہلے تاریخی ناول دے طور تے اک اہم سنگِ میل سمجھی جاندی اے۔<ref name="Siedina2006">{{cite journal |last=Siedina |first=Giovanna |title=A Russian and Ukrainian Historical Novel: Pantelejmon Kuliš's Čorna Rada |journal=Studi Slavistici |volume=3 |year=2006 |url=https://oaj.fupress.net/index.php/ss/article/view/2122 |quote=Čorna rada ... is widely recognized as the most important Ukrainian historical novel. |access-date=18 November 2025}}</ref><ref name="Chytomo2024">{{cite web |title=Literature of the "second category": how cultural marginalization worked |website=Chytomo |date=12 December 2024 |url=https://chytomo.com/en/literature-of-the-second-category-how-the-system-of-marginalization-of-ukrainian-literature-was-created-and-functioned/ |quote=Panteleimon Kulish’s “The Black Council,” considered the first Ukrainian historical novel... |access-date=18 November 2025}}</ref> == پس منظر تے پلاٹ == ایہ ناول یوکرین دی تاریخ دے اک اہم واقعے، یعنی 1663 دی '''بلیک کاؤنسل''' (چورنا رادا) اُتے مبنی اے۔ ایہ واقعہ[[ نژین ]] شہر وچ پیش آیا، جتھے کوساک رہنمائیاں وچ اقتدار دی جنگ ہوئی۔ اس موقع اُتے عوامی جرگہ (کاؤنسل) بلایا گیا جس وچ ہیتمان (فوجی حکمران) دی تقرری لئی ووٹنگ ہوئی۔ 1663 دی گرمیوں وچ پاولوچ دے کرنل شَرام (یوکرینی: Шрам — “داغ”)، جو اک پرانا کوساک سی تے پہلے پادری دے طور اُتے خدمت کر چکیا سی تے [[خمیلنیٹسکی بغاوت]] Khmelnytskyi Uprising وچ لڑیا وی سی، اپنے پتر تے جنگی ساتھی پیٹرو دے نال کیئو دے نواح وچ واقع خوتیر خمارشچے (یوکرینی: Хмарище) پہنچدا اے۔ شَرام دی ایہ آمد اپنے باضابطہ افسر، رائٹ بینک ہیتمان پاولو تیتیریا توں خفیہ رکھی جاندی اے، جس نوں مشرقی آرتھوڈوکس کوساک اس دے کیتھولک پولینڈ نال ہمدردی دی وجہ توں ناپسند کردے نیں۔ خمارشچے وچ شَرام تے اوہدا پتر اس جائیداد دے مالک چیریوان (یوکرینی: Черевань — “وڈا پیٹ”) نال ملدے نیں، جو اک ہور کوساک اے تے بغاوت دے بعد والے سالاں وچ جنگی مالِ غنیمت نال امیر ہو گیا سی۔ چیریوان دے گھر وچ ٹھہریا ہویا اک کوبزار (روایتی گویّا) میزبان تے اوہناں دے مہماناں نوں ایوان بریوخووٹسکی دی اُبھرتی طاقت بارے دسدَا اے، جو [[بوگدان خملنیسکی]]( Bohdan Khmelnytsky) دا سابق خادم سی۔ اوہ نے مرحوم ہیتمان دے جانشین دا اعتماد حاصل کرکے ہیتمانی خزانے اُتے کنٹرول قائم کیتا تے بعد وچ چوری کیتے گئے پیسیاں دے نال زاپوروزھیا فرار ہو گیا۔ اوتھے اوہ نے فراخ دلانہ تحفیاں تے عوامی وعدیاں دی مدد نال زاپوروزھیان سیچ دا کش اوتامان بنن لئی حمایت حاصل کیتی، تے ہُن اوہ زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان بنن لئی مہم چلا رہیا اے۔ سیاسی انتشار بارے سن کے شَرام اپنے سفر دی اصل وجہ بیان کردا اے: اوہ لفٹ بینک یوکرین دے ہیتمان یاکیم سومکو نال ملاقات کرنا چاہندا اے تاکہ اوہ نوں تیتیریا نوں ہٹاؤن تے سارے یوکرین نوں اک حکمرانی ہتھاں تھلے اکٹھا کرن لئی قائل کر سکے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=II]}}</ref> ایہ دے نال نال پیٹرو، چیریوان دی دھی لیسیا نال جان پہچان کر لیندا اے تے دُہاں وچ فوراً محبت ہو جاندی اے۔ تاہم، چیریوان دی بیوی اپنی دھی دی منگنی شَرام دے پتر نال طے کرن لئی تیار نہیں ہوندی۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=III}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 1.png|thumb|شَرام (بائیں توں دوجا) چیریوان (سجّے) نال ملن آندا ہویا]] دونوں خاندان کیئو دی زیارت اُتے روانہ ہندے نیں، جتھے پرانے زاپوروزھیان اپنی سیچ توں ریٹائرمنٹ دی خوشی وچ دعوتاں کر رہے ہندے نیں۔ کیئو پیچرسک لاورا وچ مسافر یاکیم سومکو نال ملدے نیں، جس دی ہیتمانی حیثیت نوں ایوان بریوخووٹسکی تے نژین دے کرنل واسیِل زولوتارینکو دونوں چیلنج کر رہے ہندے نیں۔ پیٹرو نوں پتا لگدا اے کہ لیسیا دی منگنی پہلے ہی چیریوان نے سومکو نال طے کیتی ہوئی اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=IV-V}}</ref> ہیتمان دے گھر وچ اک دعوت توں بعد، مہماناں وچوں اک، کیریلو تور، جو اک زاپوروزھیان کوساک اے تے جس نوں “خارا کترنیک” (جادوئی صلاحیتاں والا) سمجھیا جاندا اے، لیسیا نوں اپنے ساتھی دے نال اغوا کر لیندا اے۔ پیٹرو انہاں دا پیچھا کردا اے تے تور نال تلوار بازی وچ الجھ جاندا اے، جتھے تور اوہنوں کھائی وچ گرن توں بچا لیندا اے۔ اس لڑائی دے نتیجے وچ دونوں زخمی ہو جاندے نیں تے تور نوں ہور زاپوروزھیان اپنے نال لے جاندے نیں۔ پیٹرو نوں صحت یاب ہون لئی واپس خمارشچے بھیج دتا جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> پیریاسلاو وچ زار دے ووئیوڈاں نال ملاقات لئی جاتے ہوۓ، سومکو نوں خبر ملدی اے کہ میرہوروڈ، پولتاوا تے زِنکیو رجمنٹس دے کرنلاں نے بریوخووٹسکی نال وفاداری اختیار کر لئی اے، جدو‏ں اس دی ہیتمانی اُمیدواری نوں ماسکو دے شہزادے رومودانوفسکی دی حمایت حاصل ہو گئی۔ اس دے نال نال شَرام، پیٹرو تے چیریوان اپنی بیوی تے دھی دے نال نژین دے نواحی علاقے وچ پہنچدے نیں، جتھے اوہ اوساؤل گوِنٹووکا دے گھر ٹھہردے نیں، جو چیریوان دا سالا اے تے بریوخووٹسکی تے اوہ دے زاپوروزھیان حامیان دا سخت ناقد اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref><ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XIII-XIV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstei اوتھے پیٹرو دی ملاقات دوبارہ تور نال ہندی اے، جو اوہنوں خبردار کردا اے کہ عام لوکاں تے زاپوروزھیاناں ولوں نژین وچ کوساک سٹارشِنا (اعلیٰ قیادت) اُتے حملہ دی منصوبہ بندی ہو رہی اے۔ پیٹرو اوسٹر دریا دے کنارے اک جگہ تے پہنچدا اے، جتھے بریوخووٹسکی نے اپنے حامی اکٹھے کیتے ہندے نیں تے انہاں نوں وعدہ کردا اے کہ اوہ اشرافیہ تے سٹارشِنا نوں اقتدار توں ہٹا دیوے گا۔ اوتھے اوہ ویکھدا اے کہ تور نوں اپنے ہی کوساک ساتھی لاٹھیاں نال مار رہے نیں، کیونکہ اوہ نے لیسیا نوں اغوا کرن دی کوشش کیتی سی۔ سزا برداشت کرن دے باوجود تور حوصلے نال قائم رہندا اے تے پیٹرو نوں دعوت دیندا اے کہ اوہ ٹاؤن کوساکاں دیاں صفاں چھوڑ کے زاپوروزھیاناں نال شامل ہو جائے، تے اک وار پھر اوہنوں کوساک اشرافیہ دے خلاف آن والی “بدلہ” دی گل دسدَا اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 7.png|thumb|تور قید وچ سومکو نوں ملدا ہویا]] سومکو دی مدد حاصل کرکے بریوخووٹسکی نوں شکست دین دی امید کھو بیٹھن توں بعد، بوڑھا شَرام تے پیٹرو نژین چھوڑ کے پاولوچ واپس چلے جاندے نیں تاکہ اوہ تیتیریا دیاں دھمکیاں توں اپنے علاقے دی حفاظت کر سکّن۔ ادھر تور، جلاد دا بھیس بدل کے، قید وچ بند معزول ہیتمان دے کول پہنچدا اے تے اوہنوں فرار کرا کے دوبارہ اقتدار حاصل کرن وچ مدد دی پیشکش کردا اے، پر سومکو ہور خون خرابہ نہ چاہندے ہوئے انکار کر دیندا اے۔ تھوڑے ہی وقت بعد، سومکو تے زولوتارینکو نوں بریوخووٹسکی دے حکم اُتے سزائے موت دے دتی جاندی اے۔ پاولوچ پہنچ کے شَرام تیتیریا نال ملدا اے تے ایہ معاہدہ کردا اے کہ اگر شہر نوں بخش دتا جاوے، تاں اوہ اپنی گردن کٹوان لئی تیار اے۔ اپنے والد دی تدفین کرن توں بعد، پیٹرو کیئو ول روانہ ہندا اے، پر راستے وچ خمارشچے جان دا فیصلہ کردا اے۔ اوتھے اوہنوں پتا لگدا اے کہ لیسیا، جس دی شادی گوِنٹووکا سومکو دے اک منحرف منشی نال کرن چاہندا سی—جو ہُن بریوخووٹسکی دی خدمت وچ اے—نوں تور نے اوہ دے ماں باپ دے نال اغوا کرکے واپس اوہناں دے گھر لے آیا اے۔ لیسیا نوں بچاؤن توں بعد، تور اپنے کوساک ساتھی دے وطن مونٹینیگرو ول روانہ ہندا اے تاکہ اوہ ترکاں دے خلاف لڑائی وچ حصہ لے سکے۔ پیٹرو چیریوان دے گھر ہی رہن لگ پیندا اے، تے کچھ مہینیاں بعد اوہ تے لیسیا دا ویاہ ہو جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> == کہانی دا خلاصہ== ناول دی کہانی سیاسی سازشاں، طاقت دی لڑائی تے سماجی اختلافاں دے گرد گھومدی اے۔ اس وچ مختلف کرداراں دیاں زندگیاں نوں ایک دوجے نال جوڑ کے پیش کیتا گیا اے۔ اہم کرداراں وچ شامل نیں: * یاکیم سومکو (Yakym Somko) — اک دیانتدار رہنما * ایوان بریوخووٹسکی (Ivan Briukhovetsky) — اقتدار حاصل کرن والا سیاستدان * پیٹر شراُم — کوساک روایتاں دا نمائندہ * لیسیا — رومانوی کردار ناول وچ سیاست تے محبت دی کہانی نوں اکٹھا پیش کیتا گیا اے، جس نال ایہ قاری لئی دلچسپ بن جاندا اے۔ == موضوعات== '''بلیک کاؤنسل''' وچ کئی اہم موضوعات اُجاگر ہندے نیں: * اقتدار دی کشمکش * عوامی نمائندگی تے سیاست * قومیت تے شناخت * اخلاقیات تے وفاداری == ادبی اہمیت== ایہ ناول یوکرینی ادب وچ سنگ میل دی حیثیت رکھدا اے۔ Panteleimon Kulish نے اس وچ تاریخی حقیقت نوں تخلیقی انداز نال پیش کیتا اے۔ ایہ ناول نہ صرف یوکرین دی تاریخ نوں بیان کردا اے بلکہ اس دور دے سماجی تے سیاسی حالات نوں وی واضح کردا اے۔ == اشاعت تے اثر== '''بلیک کاؤنسل''' پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا تے بعد وچ ایہ یوکرینی ادب دا کلاسیکی ناول بن گیا۔ ایہ ناول آج وی سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ پڑھایا جاندا اے تے یوکرینی ثقافت دا اہم حصہ اے۔ == حوالہ جات== jqlqlnzxsvziohn2qnpa6un6wm3amyy 706410 706409 2026-04-23T22:42:10Z Harvinder Chandigarh 13098 /* ادبی اہمیت */ 706410 wikitext text/x-wiki [[File:Chorna Rada.jpg|thumb|ناول دی اصل اشاعت دا سرورق]] '''بلیک کاؤنسل''' ([[یوکرینی]]: Чорна рада، رومن: ''Chorna Rada'') [[یوکرینی ادیب]] [[پانتلیمون کولیش]] دا لکھیا ہویا اک تاریخی ناول اے، جو پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرینی ادب وچ پہلا مکمل تاریخی ناول سمجھیا جاندا اے تے اس دی ادبی اہمیت بہت وڈی اے۔<ref>{{Cite web |date=2025-10-24 |title="Chorna Rada": The First Ukrainian Historical Novel and Its Lasting Impact |url=https://mezha.net/eng/bukvy/chorna-rada-the-first-ukrainian-historical-novel-and-its-lasting-impact/ |access-date=2025-11-18 |website=Ukraine news - #Mezha |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kulish |first=Panteleĭmon Oleksandrovych |url=https://books.google.com/books?id=kmBgAAAAMAAJ |title=The Black Council |date=1973 |publisher=Ukrainian Academic Press |isbn=978-0-87287-063-5 |language=en}}</ref> اس دی کہانی یوکرینی تاریخ دے اک حقیقی واقعے، یعنی 1663 دی بلیک کاؤنسل، اُتے مبنی اے، جس دے نتیجے وچ ایوان بریوخووٹسکی نوں زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان منتخب کیتا گیا۔ ایہ کتاب، جو یوکرینی تے روسی دُنوں زباناں وچ شائع ہوئی، یوکرینی ادب وچ پہلے تاریخی ناول دے طور تے اک اہم سنگِ میل سمجھی جاندی اے۔<ref name="Siedina2006">{{cite journal |last=Siedina |first=Giovanna |title=A Russian and Ukrainian Historical Novel: Pantelejmon Kuliš's Čorna Rada |journal=Studi Slavistici |volume=3 |year=2006 |url=https://oaj.fupress.net/index.php/ss/article/view/2122 |quote=Čorna rada ... is widely recognized as the most important Ukrainian historical novel. |access-date=18 November 2025}}</ref><ref name="Chytomo2024">{{cite web |title=Literature of the "second category": how cultural marginalization worked |website=Chytomo |date=12 December 2024 |url=https://chytomo.com/en/literature-of-the-second-category-how-the-system-of-marginalization-of-ukrainian-literature-was-created-and-functioned/ |quote=Panteleimon Kulish’s “The Black Council,” considered the first Ukrainian historical novel... |access-date=18 November 2025}}</ref> == پس منظر تے پلاٹ == ایہ ناول یوکرین دی تاریخ دے اک اہم واقعے، یعنی 1663 دی '''بلیک کاؤنسل''' (چورنا رادا) اُتے مبنی اے۔ ایہ واقعہ[[ نژین ]] شہر وچ پیش آیا، جتھے کوساک رہنمائیاں وچ اقتدار دی جنگ ہوئی۔ اس موقع اُتے عوامی جرگہ (کاؤنسل) بلایا گیا جس وچ ہیتمان (فوجی حکمران) دی تقرری لئی ووٹنگ ہوئی۔ 1663 دی گرمیوں وچ پاولوچ دے کرنل شَرام (یوکرینی: Шрам — “داغ”)، جو اک پرانا کوساک سی تے پہلے پادری دے طور اُتے خدمت کر چکیا سی تے [[خمیلنیٹسکی بغاوت]] Khmelnytskyi Uprising وچ لڑیا وی سی، اپنے پتر تے جنگی ساتھی پیٹرو دے نال کیئو دے نواح وچ واقع خوتیر خمارشچے (یوکرینی: Хмарище) پہنچدا اے۔ شَرام دی ایہ آمد اپنے باضابطہ افسر، رائٹ بینک ہیتمان پاولو تیتیریا توں خفیہ رکھی جاندی اے، جس نوں مشرقی آرتھوڈوکس کوساک اس دے کیتھولک پولینڈ نال ہمدردی دی وجہ توں ناپسند کردے نیں۔ خمارشچے وچ شَرام تے اوہدا پتر اس جائیداد دے مالک چیریوان (یوکرینی: Черевань — “وڈا پیٹ”) نال ملدے نیں، جو اک ہور کوساک اے تے بغاوت دے بعد والے سالاں وچ جنگی مالِ غنیمت نال امیر ہو گیا سی۔ چیریوان دے گھر وچ ٹھہریا ہویا اک کوبزار (روایتی گویّا) میزبان تے اوہناں دے مہماناں نوں ایوان بریوخووٹسکی دی اُبھرتی طاقت بارے دسدَا اے، جو [[بوگدان خملنیسکی]]( Bohdan Khmelnytsky) دا سابق خادم سی۔ اوہ نے مرحوم ہیتمان دے جانشین دا اعتماد حاصل کرکے ہیتمانی خزانے اُتے کنٹرول قائم کیتا تے بعد وچ چوری کیتے گئے پیسیاں دے نال زاپوروزھیا فرار ہو گیا۔ اوتھے اوہ نے فراخ دلانہ تحفیاں تے عوامی وعدیاں دی مدد نال زاپوروزھیان سیچ دا کش اوتامان بنن لئی حمایت حاصل کیتی، تے ہُن اوہ زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان بنن لئی مہم چلا رہیا اے۔ سیاسی انتشار بارے سن کے شَرام اپنے سفر دی اصل وجہ بیان کردا اے: اوہ لفٹ بینک یوکرین دے ہیتمان یاکیم سومکو نال ملاقات کرنا چاہندا اے تاکہ اوہ نوں تیتیریا نوں ہٹاؤن تے سارے یوکرین نوں اک حکمرانی ہتھاں تھلے اکٹھا کرن لئی قائل کر سکے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=II]}}</ref> ایہ دے نال نال پیٹرو، چیریوان دی دھی لیسیا نال جان پہچان کر لیندا اے تے دُہاں وچ فوراً محبت ہو جاندی اے۔ تاہم، چیریوان دی بیوی اپنی دھی دی منگنی شَرام دے پتر نال طے کرن لئی تیار نہیں ہوندی۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=III}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 1.png|thumb|شَرام (بائیں توں دوجا) چیریوان (سجّے) نال ملن آندا ہویا]] دونوں خاندان کیئو دی زیارت اُتے روانہ ہندے نیں، جتھے پرانے زاپوروزھیان اپنی سیچ توں ریٹائرمنٹ دی خوشی وچ دعوتاں کر رہے ہندے نیں۔ کیئو پیچرسک لاورا وچ مسافر یاکیم سومکو نال ملدے نیں، جس دی ہیتمانی حیثیت نوں ایوان بریوخووٹسکی تے نژین دے کرنل واسیِل زولوتارینکو دونوں چیلنج کر رہے ہندے نیں۔ پیٹرو نوں پتا لگدا اے کہ لیسیا دی منگنی پہلے ہی چیریوان نے سومکو نال طے کیتی ہوئی اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=IV-V}}</ref> ہیتمان دے گھر وچ اک دعوت توں بعد، مہماناں وچوں اک، کیریلو تور، جو اک زاپوروزھیان کوساک اے تے جس نوں “خارا کترنیک” (جادوئی صلاحیتاں والا) سمجھیا جاندا اے، لیسیا نوں اپنے ساتھی دے نال اغوا کر لیندا اے۔ پیٹرو انہاں دا پیچھا کردا اے تے تور نال تلوار بازی وچ الجھ جاندا اے، جتھے تور اوہنوں کھائی وچ گرن توں بچا لیندا اے۔ اس لڑائی دے نتیجے وچ دونوں زخمی ہو جاندے نیں تے تور نوں ہور زاپوروزھیان اپنے نال لے جاندے نیں۔ پیٹرو نوں صحت یاب ہون لئی واپس خمارشچے بھیج دتا جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> پیریاسلاو وچ زار دے ووئیوڈاں نال ملاقات لئی جاتے ہوۓ، سومکو نوں خبر ملدی اے کہ میرہوروڈ، پولتاوا تے زِنکیو رجمنٹس دے کرنلاں نے بریوخووٹسکی نال وفاداری اختیار کر لئی اے، جدو‏ں اس دی ہیتمانی اُمیدواری نوں ماسکو دے شہزادے رومودانوفسکی دی حمایت حاصل ہو گئی۔ اس دے نال نال شَرام، پیٹرو تے چیریوان اپنی بیوی تے دھی دے نال نژین دے نواحی علاقے وچ پہنچدے نیں، جتھے اوہ اوساؤل گوِنٹووکا دے گھر ٹھہردے نیں، جو چیریوان دا سالا اے تے بریوخووٹسکی تے اوہ دے زاپوروزھیان حامیان دا سخت ناقد اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref><ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XIII-XIV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstei اوتھے پیٹرو دی ملاقات دوبارہ تور نال ہندی اے، جو اوہنوں خبردار کردا اے کہ عام لوکاں تے زاپوروزھیاناں ولوں نژین وچ کوساک سٹارشِنا (اعلیٰ قیادت) اُتے حملہ دی منصوبہ بندی ہو رہی اے۔ پیٹرو اوسٹر دریا دے کنارے اک جگہ تے پہنچدا اے، جتھے بریوخووٹسکی نے اپنے حامی اکٹھے کیتے ہندے نیں تے انہاں نوں وعدہ کردا اے کہ اوہ اشرافیہ تے سٹارشِنا نوں اقتدار توں ہٹا دیوے گا۔ اوتھے اوہ ویکھدا اے کہ تور نوں اپنے ہی کوساک ساتھی لاٹھیاں نال مار رہے نیں، کیونکہ اوہ نے لیسیا نوں اغوا کرن دی کوشش کیتی سی۔ سزا برداشت کرن دے باوجود تور حوصلے نال قائم رہندا اے تے پیٹرو نوں دعوت دیندا اے کہ اوہ ٹاؤن کوساکاں دیاں صفاں چھوڑ کے زاپوروزھیاناں نال شامل ہو جائے، تے اک وار پھر اوہنوں کوساک اشرافیہ دے خلاف آن والی “بدلہ” دی گل دسدَا اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 7.png|thumb|تور قید وچ سومکو نوں ملدا ہویا]] سومکو دی مدد حاصل کرکے بریوخووٹسکی نوں شکست دین دی امید کھو بیٹھن توں بعد، بوڑھا شَرام تے پیٹرو نژین چھوڑ کے پاولوچ واپس چلے جاندے نیں تاکہ اوہ تیتیریا دیاں دھمکیاں توں اپنے علاقے دی حفاظت کر سکّن۔ ادھر تور، جلاد دا بھیس بدل کے، قید وچ بند معزول ہیتمان دے کول پہنچدا اے تے اوہنوں فرار کرا کے دوبارہ اقتدار حاصل کرن وچ مدد دی پیشکش کردا اے، پر سومکو ہور خون خرابہ نہ چاہندے ہوئے انکار کر دیندا اے۔ تھوڑے ہی وقت بعد، سومکو تے زولوتارینکو نوں بریوخووٹسکی دے حکم اُتے سزائے موت دے دتی جاندی اے۔ پاولوچ پہنچ کے شَرام تیتیریا نال ملدا اے تے ایہ معاہدہ کردا اے کہ اگر شہر نوں بخش دتا جاوے، تاں اوہ اپنی گردن کٹوان لئی تیار اے۔ اپنے والد دی تدفین کرن توں بعد، پیٹرو کیئو ول روانہ ہندا اے، پر راستے وچ خمارشچے جان دا فیصلہ کردا اے۔ اوتھے اوہنوں پتا لگدا اے کہ لیسیا، جس دی شادی گوِنٹووکا سومکو دے اک منحرف منشی نال کرن چاہندا سی—جو ہُن بریوخووٹسکی دی خدمت وچ اے—نوں تور نے اوہ دے ماں باپ دے نال اغوا کرکے واپس اوہناں دے گھر لے آیا اے۔ لیسیا نوں بچاؤن توں بعد، تور اپنے کوساک ساتھی دے وطن مونٹینیگرو ول روانہ ہندا اے تاکہ اوہ ترکاں دے خلاف لڑائی وچ حصہ لے سکے۔ پیٹرو چیریوان دے گھر ہی رہن لگ پیندا اے، تے کچھ مہینیاں بعد اوہ تے لیسیا دا ویاہ ہو جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> == کہانی دا خلاصہ== ناول دی کہانی سیاسی سازشاں، طاقت دی لڑائی تے سماجی اختلافاں دے گرد گھومدی اے۔ اس وچ مختلف کرداراں دیاں زندگیاں نوں ایک دوجے نال جوڑ کے پیش کیتا گیا اے۔ اہم کرداراں وچ شامل نیں: * یاکیم سومکو (Yakym Somko) — اک دیانتدار رہنما * ایوان بریوخووٹسکی (Ivan Briukhovetsky) — اقتدار حاصل کرن والا سیاستدان * پیٹر شراُم — کوساک روایتاں دا نمائندہ * لیسیا — رومانوی کردار ناول وچ سیاست تے محبت دی کہانی نوں اکٹھا پیش کیتا گیا اے، جس نال ایہ قاری لئی دلچسپ بن جاندا اے۔ == موضوعات== '''بلیک کاؤنسل''' وچ کئی اہم موضوعات اُجاگر ہندے نیں: * اقتدار دی کشمکش * عوامی نمائندگی تے سیاست * قومیت تے شناخت * اخلاقیات تے وفاداری == ادبی اہمیت== ایہ ناول یوکرینی ادب وچ سنگ میل دی حیثیت رکھدا اے۔ [[پانتلیمون کولیش]] (Panteleimon Kulish ) نے اس وچ تاریخی حقیقت نوں تخلیقی انداز نال پیش کیتا اے۔ ایہ ناول نہ صرف یوکرین دی تاریخ نوں بیان کردا اے بلکہ اس دور دے سماجی تے سیاسی حالات نوں وی واضح کردا اے۔ == اشاعت تے اثر== '''بلیک کاؤنسل''' پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا تے بعد وچ ایہ یوکرینی ادب دا کلاسیکی ناول بن گیا۔ ایہ ناول آج وی سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ پڑھایا جاندا اے تے یوکرینی ثقافت دا اہم حصہ اے۔ == حوالہ جات== pvzllo5zqvb0ep5qh4p3rtxsef5xuu1 706412 706410 2026-04-23T22:58:07Z Harvinder Chandigarh 13098 706412 wikitext text/x-wiki [[File:Chorna Rada.jpg|thumb|ناول دی اصل اشاعت دا سرورق]] '''بلیک کاؤنسل''' ([[یوکرینی]]: Чорна рада، رومن: ''Chorna Rada'') [[یوکرینی ادیب]] [[پانتلیمون کولیش]] دا لکھیا ہویا اک تاریخی ناول اے، جو پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرینی ادب وچ پہلا مکمل تاریخی ناول سمجھیا جاندا اے تے اس دی ادبی اہمیت بہت وڈی اے۔<ref>{{Cite web |date=2025-10-24 |title="Chorna Rada": The First Ukrainian Historical Novel and Its Lasting Impact |url=https://mezha.net/eng/bukvy/chorna-rada-the-first-ukrainian-historical-novel-and-its-lasting-impact/ |access-date=2025-11-18 |website=Ukraine news - #Mezha |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kulish |first=Panteleĭmon Oleksandrovych |url=https://books.google.com/books?id=kmBgAAAAMAAJ |title=The Black Council |date=1973 |publisher=Ukrainian Academic Press |isbn=978-0-87287-063-5 |language=en}}</ref> اس دی کہانی یوکرینی تاریخ دے اک حقیقی واقعے، یعنی 1663 دی بلیک کاؤنسل، اُتے مبنی اے، جس دے نتیجے وچ ایوان بریوخووٹسکی نوں زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان منتخب کیتا گیا۔ ایہ کتاب، جو یوکرینی تے روسی دُنوں زباناں وچ شائع ہوئی، یوکرینی ادب وچ پہلے تاریخی ناول دے طور تے اک اہم سنگِ میل سمجھی جاندی اے۔<ref name="Siedina2006">{{cite journal |last=Siedina |first=Giovanna |title=A Russian and Ukrainian Historical Novel: Pantelejmon Kuliš's Čorna Rada |journal=Studi Slavistici |volume=3 |year=2006 |url=https://oaj.fupress.net/index.php/ss/article/view/2122 |quote=Čorna rada ... is widely recognized as the most important Ukrainian historical novel. |access-date=18 November 2025}}</ref><ref name="Chytomo2024">{{cite web |title=Literature of the "second category": how cultural marginalization worked |website=Chytomo |date=12 December 2024 |url=https://chytomo.com/en/literature-of-the-second-category-how-the-system-of-marginalization-of-ukrainian-literature-was-created-and-functioned/ |quote=Panteleimon Kulish’s “The Black Council,” considered the first Ukrainian historical novel... |access-date=18 November 2025}}</ref> == پس منظر تے پلاٹ == ایہ ناول یوکرین دی تاریخ دے اک اہم واقعے، یعنی 1663 دی '''بلیک کاؤنسل''' (چورنا رادا) اُتے مبنی اے۔ ایہ واقعہ[[ نژین ]] شہر وچ پیش آیا، جتھے کوساک رہنمائیاں وچ اقتدار دی جنگ ہوئی۔ اس موقع اُتے عوامی جرگہ (کاؤنسل) بلایا گیا جس وچ ہیتمان (فوجی حکمران) دی تقرری لئی ووٹنگ ہوئی۔ 1663 دی گرمیوں وچ پاولوچ دے کرنل شَرام (یوکرینی: Шрам — “داغ”)، جو اک پرانا کوساک سی تے پہلے پادری دے طور اُتے خدمت کر چکیا سی تے [[خمیلنیٹسکی بغاوت]] Khmelnytskyi Uprising وچ لڑیا وی سی، اپنے پتر تے جنگی ساتھی پیٹرو دے نال کیئو دے نواح وچ واقع خوتیر خمارشچے (یوکرینی: Хмарище) پہنچدا اے۔ شَرام دی ایہ آمد اپنے باضابطہ افسر، رائٹ بینک ہیتمان پاولو تیتیریا توں خفیہ رکھی جاندی اے، جس نوں مشرقی آرتھوڈوکس کوساک اس دے کیتھولک پولینڈ نال ہمدردی دی وجہ توں ناپسند کردے نیں۔ خمارشچے وچ شَرام تے اوہدا پتر اس جائیداد دے مالک چیریوان (یوکرینی: Черевань — “وڈا پیٹ”) نال ملدے نیں، جو اک ہور کوساک اے تے بغاوت دے بعد والے سالاں وچ جنگی مالِ غنیمت نال امیر ہو گیا سی۔ چیریوان دے گھر وچ ٹھہریا ہویا اک کوبزار (روایتی گویّا) میزبان تے اوہناں دے مہماناں نوں ایوان بریوخووٹسکی دی اُبھرتی طاقت بارے دسدَا اے، جو [[بوگدان خملنیسکی]]( Bohdan Khmelnytsky) دا سابق خادم سی۔ اوہ نے مرحوم ہیتمان دے جانشین دا اعتماد حاصل کرکے ہیتمانی خزانے اُتے کنٹرول قائم کیتا تے بعد وچ چوری کیتے گئے پیسیاں دے نال زاپوروزھیا فرار ہو گیا۔ اوتھے اوہ نے فراخ دلانہ تحفیاں تے عوامی وعدیاں دی مدد نال زاپوروزھیان سیچ دا کش اوتامان بنن لئی حمایت حاصل کیتی، تے ہُن اوہ زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان بنن لئی مہم چلا رہیا اے۔ سیاسی انتشار بارے سن کے شَرام اپنے سفر دی اصل وجہ بیان کردا اے: اوہ لفٹ بینک یوکرین دے ہیتمان یاکیم سومکو نال ملاقات کرنا چاہندا اے تاکہ اوہ نوں تیتیریا نوں ہٹاؤن تے سارے یوکرین نوں اک حکمرانی ہتھاں تھلے اکٹھا کرن لئی قائل کر سکے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=II]}}</ref> ایہ دے نال نال پیٹرو، چیریوان دی دھی لیسیا نال جان پہچان کر لیندا اے تے دُہاں وچ فوراً محبت ہو جاندی اے۔ تاہم، چیریوان دی بیوی اپنی دھی دی منگنی شَرام دے پتر نال طے کرن لئی تیار نہیں ہوندی۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=III}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 1.png|thumb|شَرام (بائیں توں دوجا) چیریوان (سجّے) نال ملن آندا ہویا]] دونوں خاندان کیئو دی زیارت اُتے روانہ ہندے نیں، جتھے پرانے زاپوروزھیان اپنی سیچ توں ریٹائرمنٹ دی خوشی وچ دعوتاں کر رہے ہندے نیں۔ کیئو پیچرسک لاورا وچ مسافر یاکیم سومکو نال ملدے نیں، جس دی ہیتمانی حیثیت نوں ایوان بریوخووٹسکی تے نژین دے کرنل واسیِل زولوتارینکو دونوں چیلنج کر رہے ہندے نیں۔ پیٹرو نوں پتا لگدا اے کہ لیسیا دی منگنی پہلے ہی چیریوان نے سومکو نال طے کیتی ہوئی اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=IV-V}}</ref> ہیتمان دے گھر وچ اک دعوت توں بعد، مہماناں وچوں اک، کیریلو تور، جو اک زاپوروزھیان کوساک اے تے جس نوں “خارا کترنیک” (جادوئی صلاحیتاں والا) سمجھیا جاندا اے، لیسیا نوں اپنے ساتھی دے نال اغوا کر لیندا اے۔ پیٹرو انہاں دا پیچھا کردا اے تے تور نال تلوار بازی وچ الجھ جاندا اے، جتھے تور اوہنوں کھائی وچ گرن توں بچا لیندا اے۔ اس لڑائی دے نتیجے وچ دونوں زخمی ہو جاندے نیں تے تور نوں ہور زاپوروزھیان اپنے نال لے جاندے نیں۔ پیٹرو نوں صحت یاب ہون لئی واپس خمارشچے بھیج دتا جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> پیریاسلاو وچ زار دے ووئیوڈاں نال ملاقات لئی جاتے ہوۓ، سومکو نوں خبر ملدی اے کہ میرہوروڈ، پولتاوا تے زِنکیو رجمنٹس دے کرنلاں نے بریوخووٹسکی نال وفاداری اختیار کر لئی اے، جدو‏ں اس دی ہیتمانی اُمیدواری نوں ماسکو دے شہزادے رومودانوفسکی دی حمایت حاصل ہو گئی۔ اس دے نال نال شَرام، پیٹرو تے چیریوان اپنی بیوی تے دھی دے نال نژین دے نواحی علاقے وچ پہنچدے نیں، جتھے اوہ اوساؤل گوِنٹووکا دے گھر ٹھہردے نیں، جو چیریوان دا سالا اے تے بریوخووٹسکی تے اوہ دے زاپوروزھیان حامیان دا سخت ناقد اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref><ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XIII-XIV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstei اوتھے پیٹرو دی ملاقات دوبارہ تور نال ہندی اے، جو اوہنوں خبردار کردا اے کہ عام لوکاں تے زاپوروزھیاناں ولوں نژین وچ کوساک سٹارشِنا (اعلیٰ قیادت) اُتے حملہ دی منصوبہ بندی ہو رہی اے۔ پیٹرو اوسٹر دریا دے کنارے اک جگہ تے پہنچدا اے، جتھے بریوخووٹسکی نے اپنے حامی اکٹھے کیتے ہندے نیں تے انہاں نوں وعدہ کردا اے کہ اوہ اشرافیہ تے سٹارشِنا نوں اقتدار توں ہٹا دیوے گا۔ اوتھے اوہ ویکھدا اے کہ تور نوں اپنے ہی کوساک ساتھی لاٹھیاں نال مار رہے نیں، کیونکہ اوہ نے لیسیا نوں اغوا کرن دی کوشش کیتی سی۔ سزا برداشت کرن دے باوجود تور حوصلے نال قائم رہندا اے تے پیٹرو نوں دعوت دیندا اے کہ اوہ ٹاؤن کوساکاں دیاں صفاں چھوڑ کے زاپوروزھیاناں نال شامل ہو جائے، تے اک وار پھر اوہنوں کوساک اشرافیہ دے خلاف آن والی “بدلہ” دی گل دسدَا اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 7.png|thumb|تور قید وچ سومکو نوں ملدا ہویا]] سومکو دی مدد حاصل کرکے بریوخووٹسکی نوں شکست دین دی امید کھو بیٹھن توں بعد، بوڑھا شَرام تے پیٹرو نژین چھوڑ کے پاولوچ واپس چلے جاندے نیں تاکہ اوہ تیتیریا دیاں دھمکیاں توں اپنے علاقے دی حفاظت کر سکّن۔ ادھر تور، جلاد دا بھیس بدل کے، قید وچ بند معزول ہیتمان دے کول پہنچدا اے تے اوہنوں فرار کرا کے دوبارہ اقتدار حاصل کرن وچ مدد دی پیشکش کردا اے، پر سومکو ہور خون خرابہ نہ چاہندے ہوئے انکار کر دیندا اے۔ تھوڑے ہی وقت بعد، سومکو تے زولوتارینکو نوں بریوخووٹسکی دے حکم اُتے سزائے موت دے دتی جاندی اے۔ پاولوچ پہنچ کے شَرام تیتیریا نال ملدا اے تے ایہ معاہدہ کردا اے کہ اگر شہر نوں بخش دتا جاوے، تاں اوہ اپنی گردن کٹوان لئی تیار اے۔ اپنے والد دی تدفین کرن توں بعد، پیٹرو کیئو ول روانہ ہندا اے، پر راستے وچ خمارشچے جان دا فیصلہ کردا اے۔ اوتھے اوہنوں پتا لگدا اے کہ لیسیا، جس دی شادی گوِنٹووکا سومکو دے اک منحرف منشی نال کرن چاہندا سی—جو ہُن بریوخووٹسکی دی خدمت وچ اے—نوں تور نے اوہ دے ماں باپ دے نال اغوا کرکے واپس اوہناں دے گھر لے آیا اے۔ لیسیا نوں بچاؤن توں بعد، تور اپنے کوساک ساتھی دے وطن مونٹینیگرو ول روانہ ہندا اے تاکہ اوہ ترکاں دے خلاف لڑائی وچ حصہ لے سکے۔ پیٹرو چیریوان دے گھر ہی رہن لگ پیندا اے، تے کچھ مہینیاں بعد اوہ تے لیسیا دا ویاہ ہو جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> == کہانی دا خلاصہ== ناول دی کہانی سیاسی سازشاں، طاقت دی لڑائی تے سماجی اختلافاں دے گرد گھومدی اے۔ اس وچ مختلف کرداراں دیاں زندگیاں نوں ایک دوجے نال جوڑ کے پیش کیتا گیا اے۔ اہم کرداراں وچ شامل نیں: * یاکیم سومکو (Yakym Somko) — اک دیانتدار رہنما * ایوان بریوخووٹسکی (Ivan Briukhovetsky) — اقتدار حاصل کرن والا سیاستدان * پیٹر شراُم — کوساک روایتاں دا نمائندہ * لیسیا — رومانوی کردار ناول وچ سیاست تے محبت دی کہانی نوں اکٹھا پیش کیتا گیا اے، جس نال ایہ قاری لئی دلچسپ بن جاندا اے۔ == موضوعات== '''بلیک کاؤنسل''' وچ کئی اہم موضوعات اُجاگر ہندے نیں: * اقتدار دی کشمکش * عوامی نمائندگی تے سیاست * قومیت تے شناخت * اخلاقیات تے وفاداری == ادبی اہمیت== ایہ ناول یوکرینی ادب وچ سنگ میل دی حیثیت رکھدا اے۔ [[پانتلیمون کولیش]] (Panteleimon Kulish ) نے اس وچ تاریخی حقیقت نوں تخلیقی انداز نال پیش کیتا اے۔ ایہ ناول نہ صرف یوکرین دی تاریخ نوں بیان کردا اے بلکہ اس دور دے سماجی تے سیاسی حالات نوں وی واضح کردا اے۔ == اشاعت تے اثر== '''بلیک کاؤنسل''' پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا تے بعد وچ ایہ یوکرینی ادب دا کلاسیکی ناول بن گیا۔ ایہ ناول آج وی سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ پڑھایا جاندا اے تے یوکرینی ثقافت دا اہم حصہ اے۔ == ورثہ تے پذیرائی == ''بلیک کاؤنسل'' نوں وسیع پیمانے اُتے یوکرینی تاریخی ناول دی روایت دی بنیاد تے جدید یوکرینی ادبی زبان دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کرن والی تخلیق سمجھیا جاندا اے۔<ref>{{cite journal |last=Siedina |first=Giovanna |title=A Russian and Ukrainian Historical Novel: Pantelejmon Kuliš's Čorna Rada |journal=Studi Slavistici |volume=3 |year=2006 |url=[https://oaj.fupress.net/index.php/ss/article/view/2122](https://oaj.fupress.net/index.php/ss/article/view/2122) |access-date=18 November 2025}}</ref> ناول وچ نژین دی کاؤنسل دی پیشکش نے بعد دیاں تاریخی تحریراں تے عوامی یادداشت اُتے گہرا اثر چھوڑیا اے۔<ref>{{cite encyclopedia |title=Chorna rada |encyclopedia=Encyclopedia of Ukraine |url=[https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CH%5CChornaradaIT.htm](https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CC%5CH%5CChornaradaIT.htm) |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies |access-date=18 November 2025}}</ref> ناقدین نے اس ناول نوں فرد تے تاریخ دے تعلق، اقتدار دی اخلاقیات تے لسانی شناخت تے قومی برادری دے باہمی رشتے اُتے غور و فکر دے طور اُتے وی پڑھیا اے۔<ref>{{cite journal |last=Pikulyk |first=R. B. |title=Historical Novel: P. Kulish's ''The Black Council'' |journal=Journal of Ukrainian Graduate Studies |year=1982 |jstor=40867976 |url=[https://www.jstor.org/stable/40867976](https://www.jstor.org/stable/40867976) |access-date=18 November 2025}}</ref><ref name="Siedina2006" /> ایہ ناول نو اقساط اُتے مشتمل اک ٹیلی وژن سیریز دے طور اُتے وی ڈھالیا گیا، جس نوں[[دووژنکو فلم اسٹوڈیوز]] ( Dovzhenko Film Studios) نے تیار کیتا تے 2000 وچ یوکرین دے[[پرشئی]] Pershyi (فرسٹ نیشنل) اُتے نشر کیتا گیا، جبکہ 2002 وچ اس دی ترمیم شدہ فیچر فلم وی منظر عام اُتے آئی۔<ref>{{cite web |title=Історія українського кіно: фільмографія (entry 610: «Чорна рада») |website=Національна парламентська бібліотека України / Міністерство культури |url=[https://nlu.org.ua/resourses/nashi_vydannya/IST_KINO%284%29.pdf](https://nlu.org.ua/resourses/nashi_vydannya/IST_KINO%284%29.pdf) |date=2016 |language=uk |access-date=18 November 2025}}</ref> == حوالہ جات== 7r7i5106a1svyoec58tyb790d1o0uy4 706413 706412 2026-04-23T23:02:46Z Harvinder Chandigarh 13098 706413 wikitext text/x-wiki [[File:Chorna Rada.jpg|thumb|ناول دی اصل اشاعت دا سرورق]] '''بلیک کاؤنسل''' ([[یوکرینی]]: Чорна рада، رومن: ''Chorna Rada'') [[یوکرینی ادیب]] [[پانتلیمون کولیش]] دا لکھیا ہویا اک تاریخی ناول اے، جو پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرینی ادب وچ پہلا مکمل تاریخی ناول سمجھیا جاندا اے تے اس دی ادبی اہمیت بہت وڈی اے۔<ref>{{Cite web |date=2025-10-24 |title="Chorna Rada": The First Ukrainian Historical Novel and Its Lasting Impact |url=https://mezha.net/eng/bukvy/chorna-rada-the-first-ukrainian-historical-novel-and-its-lasting-impact/ |access-date=2025-11-18 |website=Ukraine news - #Mezha |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kulish |first=Panteleĭmon Oleksandrovych |url=https://books.google.com/books?id=kmBgAAAAMAAJ |title=The Black Council |date=1973 |publisher=Ukrainian Academic Press |isbn=978-0-87287-063-5 |language=en}}</ref> اس دی کہانی یوکرینی تاریخ دے اک حقیقی واقعے، یعنی 1663 دی بلیک کاؤنسل، اُتے مبنی اے، جس دے نتیجے وچ ایوان بریوخووٹسکی نوں زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان منتخب کیتا گیا۔ ایہ کتاب، جو یوکرینی تے روسی دُنوں زباناں وچ شائع ہوئی، یوکرینی ادب وچ پہلے تاریخی ناول دے طور تے اک اہم سنگِ میل سمجھی جاندی اے۔<ref name="Siedina2006">{{cite journal |last=Siedina |first=Giovanna |title=A Russian and Ukrainian Historical Novel: Pantelejmon Kuliš's Čorna Rada |journal=Studi Slavistici |volume=3 |year=2006 |url=https://oaj.fupress.net/index.php/ss/article/view/2122 |quote=Čorna rada ... is widely recognized as the most important Ukrainian historical novel. |access-date=18 November 2025}}</ref><ref name="Chytomo2024">{{cite web |title=Literature of the "second category": how cultural marginalization worked |website=Chytomo |date=12 December 2024 |url=https://chytomo.com/en/literature-of-the-second-category-how-the-system-of-marginalization-of-ukrainian-literature-was-created-and-functioned/ |quote=Panteleimon Kulish’s “The Black Council,” considered the first Ukrainian historical novel... |access-date=18 November 2025}}</ref> == پس منظر تے پلاٹ == ایہ ناول یوکرین دی تاریخ دے اک اہم واقعے، یعنی 1663 دی '''بلیک کاؤنسل''' (چورنا رادا) اُتے مبنی اے۔ ایہ واقعہ[[ نژین ]] شہر وچ پیش آیا، جتھے کوساک رہنمائیاں وچ اقتدار دی جنگ ہوئی۔ اس موقع اُتے عوامی جرگہ (کاؤنسل) بلایا گیا جس وچ ہیتمان (فوجی حکمران) دی تقرری لئی ووٹنگ ہوئی۔ 1663 دی گرمیوں وچ پاولوچ دے کرنل شَرام (یوکرینی: Шрам — “داغ”)، جو اک پرانا کوساک سی تے پہلے پادری دے طور اُتے خدمت کر چکیا سی تے [[خمیلنیٹسکی بغاوت]] Khmelnytskyi Uprising وچ لڑیا وی سی، اپنے پتر تے جنگی ساتھی پیٹرو دے نال کیئو دے نواح وچ واقع خوتیر خمارشچے (یوکرینی: Хмарище) پہنچدا اے۔ شَرام دی ایہ آمد اپنے باضابطہ افسر، رائٹ بینک ہیتمان پاولو تیتیریا توں خفیہ رکھی جاندی اے، جس نوں مشرقی آرتھوڈوکس کوساک اس دے کیتھولک پولینڈ نال ہمدردی دی وجہ توں ناپسند کردے نیں۔ خمارشچے وچ شَرام تے اوہدا پتر اس جائیداد دے مالک چیریوان (یوکرینی: Черевань — “وڈا پیٹ”) نال ملدے نیں، جو اک ہور کوساک اے تے بغاوت دے بعد والے سالاں وچ جنگی مالِ غنیمت نال امیر ہو گیا سی۔ چیریوان دے گھر وچ ٹھہریا ہویا اک کوبزار (روایتی گویّا) میزبان تے اوہناں دے مہماناں نوں ایوان بریوخووٹسکی دی اُبھرتی طاقت بارے دسدَا اے، جو [[بوگدان خملنیسکی]]( Bohdan Khmelnytsky) دا سابق خادم سی۔ اوہ نے مرحوم ہیتمان دے جانشین دا اعتماد حاصل کرکے ہیتمانی خزانے اُتے کنٹرول قائم کیتا تے بعد وچ چوری کیتے گئے پیسیاں دے نال زاپوروزھیا فرار ہو گیا۔ اوتھے اوہ نے فراخ دلانہ تحفیاں تے عوامی وعدیاں دی مدد نال زاپوروزھیان سیچ دا کش اوتامان بنن لئی حمایت حاصل کیتی، تے ہُن اوہ زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان بنن لئی مہم چلا رہیا اے۔ سیاسی انتشار بارے سن کے شَرام اپنے سفر دی اصل وجہ بیان کردا اے: اوہ لفٹ بینک یوکرین دے ہیتمان یاکیم سومکو نال ملاقات کرنا چاہندا اے تاکہ اوہ نوں تیتیریا نوں ہٹاؤن تے سارے یوکرین نوں اک حکمرانی ہتھاں تھلے اکٹھا کرن لئی قائل کر سکے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=II]}}</ref> ایہ دے نال نال پیٹرو، چیریوان دی دھی لیسیا نال جان پہچان کر لیندا اے تے دُہاں وچ فوراً محبت ہو جاندی اے۔ تاہم، چیریوان دی بیوی اپنی دھی دی منگنی شَرام دے پتر نال طے کرن لئی تیار نہیں ہوندی۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=III}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 1.png|thumb|شَرام (بائیں توں دوجا) چیریوان (سجّے) نال ملن آندا ہویا]] دونوں خاندان کیئو دی زیارت اُتے روانہ ہندے نیں، جتھے پرانے زاپوروزھیان اپنی سیچ توں ریٹائرمنٹ دی خوشی وچ دعوتاں کر رہے ہندے نیں۔ کیئو پیچرسک لاورا وچ مسافر یاکیم سومکو نال ملدے نیں، جس دی ہیتمانی حیثیت نوں ایوان بریوخووٹسکی تے نژین دے کرنل واسیِل زولوتارینکو دونوں چیلنج کر رہے ہندے نیں۔ پیٹرو نوں پتا لگدا اے کہ لیسیا دی منگنی پہلے ہی چیریوان نے سومکو نال طے کیتی ہوئی اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=IV-V}}</ref> ہیتمان دے گھر وچ اک دعوت توں بعد، مہماناں وچوں اک، کیریلو تور، جو اک زاپوروزھیان کوساک اے تے جس نوں “خارا کترنیک” (جادوئی صلاحیتاں والا) سمجھیا جاندا اے، لیسیا نوں اپنے ساتھی دے نال اغوا کر لیندا اے۔ پیٹرو انہاں دا پیچھا کردا اے تے تور نال تلوار بازی وچ الجھ جاندا اے، جتھے تور اوہنوں کھائی وچ گرن توں بچا لیندا اے۔ اس لڑائی دے نتیجے وچ دونوں زخمی ہو جاندے نیں تے تور نوں ہور زاپوروزھیان اپنے نال لے جاندے نیں۔ پیٹرو نوں صحت یاب ہون لئی واپس خمارشچے بھیج دتا جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> پیریاسلاو وچ زار دے ووئیوڈاں نال ملاقات لئی جاتے ہوۓ، سومکو نوں خبر ملدی اے کہ میرہوروڈ، پولتاوا تے زِنکیو رجمنٹس دے کرنلاں نے بریوخووٹسکی نال وفاداری اختیار کر لئی اے، جدو‏ں اس دی ہیتمانی اُمیدواری نوں ماسکو دے شہزادے رومودانوفسکی دی حمایت حاصل ہو گئی۔ اس دے نال نال شَرام، پیٹرو تے چیریوان اپنی بیوی تے دھی دے نال نژین دے نواحی علاقے وچ پہنچدے نیں، جتھے اوہ اوساؤل گوِنٹووکا دے گھر ٹھہردے نیں، جو چیریوان دا سالا اے تے بریوخووٹسکی تے اوہ دے زاپوروزھیان حامیان دا سخت ناقد اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref><ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XIII-XIV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstei اوتھے پیٹرو دی ملاقات دوبارہ تور نال ہندی اے، جو اوہنوں خبردار کردا اے کہ عام لوکاں تے زاپوروزھیاناں ولوں نژین وچ کوساک سٹارشِنا (اعلیٰ قیادت) اُتے حملہ دی منصوبہ بندی ہو رہی اے۔ پیٹرو اوسٹر دریا دے کنارے اک جگہ تے پہنچدا اے، جتھے بریوخووٹسکی نے اپنے حامی اکٹھے کیتے ہندے نیں تے انہاں نوں وعدہ کردا اے کہ اوہ اشرافیہ تے سٹارشِنا نوں اقتدار توں ہٹا دیوے گا۔ اوتھے اوہ ویکھدا اے کہ تور نوں اپنے ہی کوساک ساتھی لاٹھیاں نال مار رہے نیں، کیونکہ اوہ نے لیسیا نوں اغوا کرن دی کوشش کیتی سی۔ سزا برداشت کرن دے باوجود تور حوصلے نال قائم رہندا اے تے پیٹرو نوں دعوت دیندا اے کہ اوہ ٹاؤن کوساکاں دیاں صفاں چھوڑ کے زاپوروزھیاناں نال شامل ہو جائے، تے اک وار پھر اوہنوں کوساک اشرافیہ دے خلاف آن والی “بدلہ” دی گل دسدَا اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 7.png|thumb|تور قید وچ سومکو نوں ملدا ہویا]] سومکو دی مدد حاصل کرکے بریوخووٹسکی نوں شکست دین دی امید کھو بیٹھن توں بعد، بوڑھا شَرام تے پیٹرو نژین چھوڑ کے پاولوچ واپس چلے جاندے نیں تاکہ اوہ تیتیریا دیاں دھمکیاں توں اپنے علاقے دی حفاظت کر سکّن۔ ادھر تور، جلاد دا بھیس بدل کے، قید وچ بند معزول ہیتمان دے کول پہنچدا اے تے اوہنوں فرار کرا کے دوبارہ اقتدار حاصل کرن وچ مدد دی پیشکش کردا اے، پر سومکو ہور خون خرابہ نہ چاہندے ہوئے انکار کر دیندا اے۔ تھوڑے ہی وقت بعد، سومکو تے زولوتارینکو نوں بریوخووٹسکی دے حکم اُتے سزائے موت دے دتی جاندی اے۔ پاولوچ پہنچ کے شَرام تیتیریا نال ملدا اے تے ایہ معاہدہ کردا اے کہ اگر شہر نوں بخش دتا جاوے، تاں اوہ اپنی گردن کٹوان لئی تیار اے۔ اپنے والد دی تدفین کرن توں بعد، پیٹرو کیئو ول روانہ ہندا اے، پر راستے وچ خمارشچے جان دا فیصلہ کردا اے۔ اوتھے اوہنوں پتا لگدا اے کہ لیسیا، جس دی شادی گوِنٹووکا سومکو دے اک منحرف منشی نال کرن چاہندا سی—جو ہُن بریوخووٹسکی دی خدمت وچ اے—نوں تور نے اوہ دے ماں باپ دے نال اغوا کرکے واپس اوہناں دے گھر لے آیا اے۔ لیسیا نوں بچاؤن توں بعد، تور اپنے کوساک ساتھی دے وطن مونٹینیگرو ول روانہ ہندا اے تاکہ اوہ ترکاں دے خلاف لڑائی وچ حصہ لے سکے۔ پیٹرو چیریوان دے گھر ہی رہن لگ پیندا اے، تے کچھ مہینیاں بعد اوہ تے لیسیا دا ویاہ ہو جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> == کہانی دا خلاصہ== ناول دی کہانی سیاسی سازشاں، طاقت دی لڑائی تے سماجی اختلافاں دے گرد گھومدی اے۔ اس وچ مختلف کرداراں دیاں زندگیاں نوں ایک دوجے نال جوڑ کے پیش کیتا گیا اے۔ اہم کرداراں وچ شامل نیں: * یاکیم سومکو (Yakym Somko) — اک دیانتدار رہنما * ایوان بریوخووٹسکی (Ivan Briukhovetsky) — اقتدار حاصل کرن والا سیاستدان * پیٹر شراُم — کوساک روایتاں دا نمائندہ * لیسیا — رومانوی کردار ناول وچ سیاست تے محبت دی کہانی نوں اکٹھا پیش کیتا گیا اے، جس نال ایہ قاری لئی دلچسپ بن جاندا اے۔ == موضوعات== '''بلیک کاؤنسل''' وچ کئی اہم موضوعات اُجاگر ہندے نیں: * اقتدار دی کشمکش * عوامی نمائندگی تے سیاست * قومیت تے شناخت * اخلاقیات تے وفاداری == ادبی اہمیت== ایہ ناول یوکرینی ادب وچ سنگ میل دی حیثیت رکھدا اے۔ [[پانتلیمون کولیش]] (Panteleimon Kulish ) نے اس وچ تاریخی حقیقت نوں تخلیقی انداز نال پیش کیتا اے۔ ایہ ناول نہ صرف یوکرین دی تاریخ نوں بیان کردا اے بلکہ اس دور دے سماجی تے سیاسی حالات نوں وی واضح کردا اے۔ == اشاعت تے اثر== '''بلیک کاؤنسل''' پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا تے بعد وچ ایہ یوکرینی ادب دا کلاسیکی ناول بن گیا۔ ایہ ناول آج وی سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ پڑھایا جاندا اے تے یوکرینی ثقافت دا اہم حصہ اے۔ == ورثہ تے پذیرائی == ''بلیک کاؤنسل'' نوں وسیع پیمانے اُتے یوکرینی تاریخی ناول دی روایت دی بنیاد تے جدید یوکرینی ادبی زبان دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کرن والی تخلیق سمجھیا جاندا اے۔ ناول وچ نژین دی کاؤنسل دی پیشکش نے بعد دیاں تاریخی تحریراں تے عوامی یادداشت اُتے گہرا اثر چھوڑیا اے۔ ناقدین نے اس ناول نوں فرد تے تاریخ دے تعلق، اقتدار دی اخلاقیات تے لسانی شناخت تے قومی برادری دے باہمی رشتے اُتے غور و فکر دے طور اُتے وی پڑھیا اے۔<ref>{{cite journal |last=Pikulyk |first=R. B. |title=Historical Novel: P. Kulish's ''The Black Council'' |journal=Journal of Ukrainian Graduate Studies |year=1982 |jstor=40867976 |url=[https://www.jstor.org/stable/40867976](https://www.jstor.org/stable/40867976) |access-date=18 November 2025}}</ref><ref name="Siedina2006" /> ایہ ناول نو اقساط اُتے مشتمل اک ٹیلی وژن سیریز دے طور اُتے وی ڈھالیا گیا، جس نوں[[دووژنکو فلم اسٹوڈیوز]] ( Dovzhenko Film Studios) نے تیار کیتا تے 2000 وچ یوکرین دے[[پرشئی]] Pershyi (فرسٹ نیشنل) اُتے نشر کیتا گیا، جبکہ 2002 وچ اس دی ترمیم شدہ فیچر فلم وی منظر عام اُتے آئی۔<ref>{{cite web |title=Історія українського кіно: фільмографія (entry 610: «Чорна рада») |website=Національна парламентська бібліотека України / Міністерство культури |url=[https://nlu.org.ua/resourses/nashi_vydannya/IST_KINO%284%29.pdf](https://nlu.org.ua/resourses/nashi_vydannya/IST_KINO%284%29.pdf) |date=2016 |language=uk |access-date=18 November 2025}}</ref> == حوالہ جات== sixyzmvrlzi68axmnv0uicy3ezb0pia 706414 706413 2026-04-23T23:04:43Z Harvinder Chandigarh 13098 706414 wikitext text/x-wiki [[File:Chorna Rada.jpg|thumb|ناول دی اصل اشاعت دا سرورق]] '''بلیک کاؤنسل''' ([[یوکرینی]]: Чорна рада، رومن: ''Chorna Rada'') [[یوکرینی]] ادیب [[پانتلیمون کولیش]] دا لکھیا ہویا اک تاریخی ناول اے، جو پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا۔ ایہ ناول یوکرینی ادب وچ پہلا مکمل تاریخی ناول سمجھیا جاندا اے تے اس دی ادبی اہمیت بہت وڈی اے۔<ref>{{Cite web |date=2025-10-24 |title="Chorna Rada": The First Ukrainian Historical Novel and Its Lasting Impact |url=https://mezha.net/eng/bukvy/chorna-rada-the-first-ukrainian-historical-novel-and-its-lasting-impact/ |access-date=2025-11-18 |website=Ukraine news - #Mezha |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kulish |first=Panteleĭmon Oleksandrovych |url=https://books.google.com/books?id=kmBgAAAAMAAJ |title=The Black Council |date=1973 |publisher=Ukrainian Academic Press |isbn=978-0-87287-063-5 |language=en}}</ref> اس دی کہانی یوکرینی تاریخ دے اک حقیقی واقعے، یعنی 1663 دی بلیک کاؤنسل، اُتے مبنی اے، جس دے نتیجے وچ ایوان بریوخووٹسکی نوں زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان منتخب کیتا گیا۔ ایہ کتاب، جو یوکرینی تے روسی دُنوں زباناں وچ شائع ہوئی، یوکرینی ادب وچ پہلے تاریخی ناول دے طور تے اک اہم سنگِ میل سمجھی جاندی اے۔<ref name="Siedina2006">{{cite journal |last=Siedina |first=Giovanna |title=A Russian and Ukrainian Historical Novel: Pantelejmon Kuliš's Čorna Rada |journal=Studi Slavistici |volume=3 |year=2006 |url=https://oaj.fupress.net/index.php/ss/article/view/2122 |quote=Čorna rada ... is widely recognized as the most important Ukrainian historical novel. |access-date=18 November 2025}}</ref><ref name="Chytomo2024">{{cite web |title=Literature of the "second category": how cultural marginalization worked |website=Chytomo |date=12 December 2024 |url=https://chytomo.com/en/literature-of-the-second-category-how-the-system-of-marginalization-of-ukrainian-literature-was-created-and-functioned/ |quote=Panteleimon Kulish’s “The Black Council,” considered the first Ukrainian historical novel... |access-date=18 November 2025}}</ref> == پس منظر تے پلاٹ == ایہ ناول یوکرین دی تاریخ دے اک اہم واقعے، یعنی 1663 دی '''بلیک کاؤنسل''' (چورنا رادا) اُتے مبنی اے۔ ایہ واقعہ[[ نژین ]] شہر وچ پیش آیا، جتھے کوساک رہنمائیاں وچ اقتدار دی جنگ ہوئی۔ اس موقع اُتے عوامی جرگہ (کاؤنسل) بلایا گیا جس وچ ہیتمان (فوجی حکمران) دی تقرری لئی ووٹنگ ہوئی۔ 1663 دی گرمیوں وچ پاولوچ دے کرنل شَرام (یوکرینی: Шрам — “داغ”)، جو اک پرانا کوساک سی تے پہلے پادری دے طور اُتے خدمت کر چکیا سی تے [[خمیلنیٹسکی بغاوت]] Khmelnytskyi Uprising وچ لڑیا وی سی، اپنے پتر تے جنگی ساتھی پیٹرو دے نال کیئو دے نواح وچ واقع خوتیر خمارشچے (یوکرینی: Хмарище) پہنچدا اے۔ شَرام دی ایہ آمد اپنے باضابطہ افسر، رائٹ بینک ہیتمان پاولو تیتیریا توں خفیہ رکھی جاندی اے، جس نوں مشرقی آرتھوڈوکس کوساک اس دے کیتھولک پولینڈ نال ہمدردی دی وجہ توں ناپسند کردے نیں۔ خمارشچے وچ شَرام تے اوہدا پتر اس جائیداد دے مالک چیریوان (یوکرینی: Черевань — “وڈا پیٹ”) نال ملدے نیں، جو اک ہور کوساک اے تے بغاوت دے بعد والے سالاں وچ جنگی مالِ غنیمت نال امیر ہو گیا سی۔ چیریوان دے گھر وچ ٹھہریا ہویا اک کوبزار (روایتی گویّا) میزبان تے اوہناں دے مہماناں نوں ایوان بریوخووٹسکی دی اُبھرتی طاقت بارے دسدَا اے، جو [[بوگدان خملنیسکی]]( Bohdan Khmelnytsky) دا سابق خادم سی۔ اوہ نے مرحوم ہیتمان دے جانشین دا اعتماد حاصل کرکے ہیتمانی خزانے اُتے کنٹرول قائم کیتا تے بعد وچ چوری کیتے گئے پیسیاں دے نال زاپوروزھیا فرار ہو گیا۔ اوتھے اوہ نے فراخ دلانہ تحفیاں تے عوامی وعدیاں دی مدد نال زاپوروزھیان سیچ دا کش اوتامان بنن لئی حمایت حاصل کیتی، تے ہُن اوہ زاپوروزھیان ہوسٹ دا ہیتمان بنن لئی مہم چلا رہیا اے۔ سیاسی انتشار بارے سن کے شَرام اپنے سفر دی اصل وجہ بیان کردا اے: اوہ لفٹ بینک یوکرین دے ہیتمان یاکیم سومکو نال ملاقات کرنا چاہندا اے تاکہ اوہ نوں تیتیریا نوں ہٹاؤن تے سارے یوکرین نوں اک حکمرانی ہتھاں تھلے اکٹھا کرن لئی قائل کر سکے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=II]}}</ref> ایہ دے نال نال پیٹرو، چیریوان دی دھی لیسیا نال جان پہچان کر لیندا اے تے دُہاں وچ فوراً محبت ہو جاندی اے۔ تاہم، چیریوان دی بیوی اپنی دھی دی منگنی شَرام دے پتر نال طے کرن لئی تیار نہیں ہوندی۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=III}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 1.png|thumb|شَرام (بائیں توں دوجا) چیریوان (سجّے) نال ملن آندا ہویا]] دونوں خاندان کیئو دی زیارت اُتے روانہ ہندے نیں، جتھے پرانے زاپوروزھیان اپنی سیچ توں ریٹائرمنٹ دی خوشی وچ دعوتاں کر رہے ہندے نیں۔ کیئو پیچرسک لاورا وچ مسافر یاکیم سومکو نال ملدے نیں، جس دی ہیتمانی حیثیت نوں ایوان بریوخووٹسکی تے نژین دے کرنل واسیِل زولوتارینکو دونوں چیلنج کر رہے ہندے نیں۔ پیٹرو نوں پتا لگدا اے کہ لیسیا دی منگنی پہلے ہی چیریوان نے سومکو نال طے کیتی ہوئی اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=IV-V}}</ref> ہیتمان دے گھر وچ اک دعوت توں بعد، مہماناں وچوں اک، کیریلو تور، جو اک زاپوروزھیان کوساک اے تے جس نوں “خارا کترنیک” (جادوئی صلاحیتاں والا) سمجھیا جاندا اے، لیسیا نوں اپنے ساتھی دے نال اغوا کر لیندا اے۔ پیٹرو انہاں دا پیچھا کردا اے تے تور نال تلوار بازی وچ الجھ جاندا اے، جتھے تور اوہنوں کھائی وچ گرن توں بچا لیندا اے۔ اس لڑائی دے نتیجے وچ دونوں زخمی ہو جاندے نیں تے تور نوں ہور زاپوروزھیان اپنے نال لے جاندے نیں۔ پیٹرو نوں صحت یاب ہون لئی واپس خمارشچے بھیج دتا جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> پیریاسلاو وچ زار دے ووئیوڈاں نال ملاقات لئی جاتے ہوۓ، سومکو نوں خبر ملدی اے کہ میرہوروڈ، پولتاوا تے زِنکیو رجمنٹس دے کرنلاں نے بریوخووٹسکی نال وفاداری اختیار کر لئی اے، جدو‏ں اس دی ہیتمانی اُمیدواری نوں ماسکو دے شہزادے رومودانوفسکی دی حمایت حاصل ہو گئی۔ اس دے نال نال شَرام، پیٹرو تے چیریوان اپنی بیوی تے دھی دے نال نژین دے نواحی علاقے وچ پہنچدے نیں، جتھے اوہ اوساؤل گوِنٹووکا دے گھر ٹھہردے نیں، جو چیریوان دا سالا اے تے بریوخووٹسکی تے اوہ دے زاپوروزھیان حامیان دا سخت ناقد اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref><ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XIII-XIV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstei اوتھے پیٹرو دی ملاقات دوبارہ تور نال ہندی اے، جو اوہنوں خبردار کردا اے کہ عام لوکاں تے زاپوروزھیاناں ولوں نژین وچ کوساک سٹارشِنا (اعلیٰ قیادت) اُتے حملہ دی منصوبہ بندی ہو رہی اے۔ پیٹرو اوسٹر دریا دے کنارے اک جگہ تے پہنچدا اے، جتھے بریوخووٹسکی نے اپنے حامی اکٹھے کیتے ہندے نیں تے انہاں نوں وعدہ کردا اے کہ اوہ اشرافیہ تے سٹارشِنا نوں اقتدار توں ہٹا دیوے گا۔ اوتھے اوہ ویکھدا اے کہ تور نوں اپنے ہی کوساک ساتھی لاٹھیاں نال مار رہے نیں، کیونکہ اوہ نے لیسیا نوں اغوا کرن دی کوشش کیتی سی۔ سزا برداشت کرن دے باوجود تور حوصلے نال قائم رہندا اے تے پیٹرو نوں دعوت دیندا اے کہ اوہ ٹاؤن کوساکاں دیاں صفاں چھوڑ کے زاپوروزھیاناں نال شامل ہو جائے، تے اک وار پھر اوہنوں کوساک اشرافیہ دے خلاف آن والی “بدلہ” دی گل دسدَا اے۔<ref name=pan1>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV}}</ref> [[File:Zhdakha. Chorna rada. Printed by Yakiv Orenstein, Kolomyia, 1911 7.png|thumb|تور قید وچ سومکو نوں ملدا ہویا]] سومکو دی مدد حاصل کرکے بریوخووٹسکی نوں شکست دین دی امید کھو بیٹھن توں بعد، بوڑھا شَرام تے پیٹرو نژین چھوڑ کے پاولوچ واپس چلے جاندے نیں تاکہ اوہ تیتیریا دیاں دھمکیاں توں اپنے علاقے دی حفاظت کر سکّن۔ ادھر تور، جلاد دا بھیس بدل کے، قید وچ بند معزول ہیتمان دے کول پہنچدا اے تے اوہنوں فرار کرا کے دوبارہ اقتدار حاصل کرن وچ مدد دی پیشکش کردا اے، پر سومکو ہور خون خرابہ نہ چاہندے ہوئے انکار کر دیندا اے۔ تھوڑے ہی وقت بعد، سومکو تے زولوتارینکو نوں بریوخووٹسکی دے حکم اُتے سزائے موت دے دتی جاندی اے۔ پاولوچ پہنچ کے شَرام تیتیریا نال ملدا اے تے ایہ معاہدہ کردا اے کہ اگر شہر نوں بخش دتا جاوے، تاں اوہ اپنی گردن کٹوان لئی تیار اے۔ اپنے والد دی تدفین کرن توں بعد، پیٹرو کیئو ول روانہ ہندا اے، پر راستے وچ خمارشچے جان دا فیصلہ کردا اے۔ اوتھے اوہنوں پتا لگدا اے کہ لیسیا، جس دی شادی گوِنٹووکا سومکو دے اک منحرف منشی نال کرن چاہندا سی—جو ہُن بریوخووٹسکی دی خدمت وچ اے—نوں تور نے اوہ دے ماں باپ دے نال اغوا کرکے واپس اوہناں دے گھر لے آیا اے۔ لیسیا نوں بچاؤن توں بعد، تور اپنے کوساک ساتھی دے وطن مونٹینیگرو ول روانہ ہندا اے تاکہ اوہ ترکاں دے خلاف لڑائی وچ حصہ لے سکے۔ پیٹرو چیریوان دے گھر ہی رہن لگ پیندا اے، تے کچھ مہینیاں بعد اوہ تے لیسیا دا ویاہ ہو جاندا اے۔<ref>{{cite book|author=Пантелеймон Куліш|title=Чорна рада|date=1943|publisher=Краків ; Львів: Українське видавництво|chapter=XV-XVIII}}</ref> == کہانی دا خلاصہ== ناول دی کہانی سیاسی سازشاں، طاقت دی لڑائی تے سماجی اختلافاں دے گرد گھومدی اے۔ اس وچ مختلف کرداراں دیاں زندگیاں نوں ایک دوجے نال جوڑ کے پیش کیتا گیا اے۔ اہم کرداراں وچ شامل نیں: * یاکیم سومکو (Yakym Somko) — اک دیانتدار رہنما * ایوان بریوخووٹسکی (Ivan Briukhovetsky) — اقتدار حاصل کرن والا سیاستدان * پیٹر شراُم — کوساک روایتاں دا نمائندہ * لیسیا — رومانوی کردار ناول وچ سیاست تے محبت دی کہانی نوں اکٹھا پیش کیتا گیا اے، جس نال ایہ قاری لئی دلچسپ بن جاندا اے۔ == موضوعات== '''بلیک کاؤنسل''' وچ کئی اہم موضوعات اُجاگر ہندے نیں: * اقتدار دی کشمکش * عوامی نمائندگی تے سیاست * قومیت تے شناخت * اخلاقیات تے وفاداری == ادبی اہمیت== ایہ ناول یوکرینی ادب وچ سنگ میل دی حیثیت رکھدا اے۔ [[پانتلیمون کولیش]] (Panteleimon Kulish ) نے اس وچ تاریخی حقیقت نوں تخلیقی انداز نال پیش کیتا اے۔ ایہ ناول نہ صرف یوکرین دی تاریخ نوں بیان کردا اے بلکہ اس دور دے سماجی تے سیاسی حالات نوں وی واضح کردا اے۔ == اشاعت تے اثر== '''بلیک کاؤنسل''' پہلی واری 1857 وچ شائع ہویا تے بعد وچ ایہ یوکرینی ادب دا کلاسیکی ناول بن گیا۔ ایہ ناول آج وی سکولاں تے یونیورسٹیاں وچ پڑھایا جاندا اے تے یوکرینی ثقافت دا اہم حصہ اے۔ == ورثہ تے پذیرائی == ''بلیک کاؤنسل'' نوں وسیع پیمانے اُتے یوکرینی تاریخی ناول دی روایت دی بنیاد تے جدید یوکرینی ادبی زبان دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کرن والی تخلیق سمجھیا جاندا اے۔ ناول وچ نژین دی کاؤنسل دی پیشکش نے بعد دیاں تاریخی تحریراں تے عوامی یادداشت اُتے گہرا اثر چھوڑیا اے۔ ناقدین نے اس ناول نوں فرد تے تاریخ دے تعلق، اقتدار دی اخلاقیات تے لسانی شناخت تے قومی برادری دے باہمی رشتے اُتے غور و فکر دے طور اُتے وی پڑھیا اے۔<ref>{{cite journal |last=Pikulyk |first=R. B. |title=Historical Novel: P. Kulish's ''The Black Council'' |journal=Journal of Ukrainian Graduate Studies |year=1982 |jstor=40867976 |url=[https://www.jstor.org/stable/40867976](https://www.jstor.org/stable/40867976) |access-date=18 November 2025}}</ref><ref name="Siedina2006" /> ایہ ناول نو اقساط اُتے مشتمل اک ٹیلی وژن سیریز دے طور اُتے وی ڈھالیا گیا، جس نوں[[دووژنکو فلم اسٹوڈیوز]] ( Dovzhenko Film Studios) نے تیار کیتا تے 2000 وچ یوکرین دے[[پرشئی]] Pershyi (فرسٹ نیشنل) اُتے نشر کیتا گیا، جبکہ 2002 وچ اس دی ترمیم شدہ فیچر فلم وی منظر عام اُتے آئی۔<ref>{{cite web |title=Історія українського кіно: фільмографія (entry 610: «Чорна рада») |website=Національна парламентська бібліотека України / Міністерство культури |url=[https://nlu.org.ua/resourses/nashi_vydannya/IST_KINO%284%29.pdf](https://nlu.org.ua/resourses/nashi_vydannya/IST_KINO%284%29.pdf) |date=2016 |language=uk |access-date=18 November 2025}}</ref> == حوالہ جات== fnrpvlqhs9rxme0h4159fe42fn5gmq3 0 148927 706431 2026-04-24T05:43:07Z Harvinder Chandigarh 13098 "[[File:Малкович Іван Антонович, 2014.jpg|thumb|ایوان انتونووِچ مالکووِچ 2014 وچ]] '''ایوان انتونووِچ مالکووِچ''' ([[یوکرینی]]: Іван Антонович Малкович) اک نمایاں یوکرینی شاعر، ناشر تے ثقافتی شخصیت اے، جو جدید یوکرینی ادب وچ اپنے منفرد اسلوب تے بچوں دیاں معیاری کتابا...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706431 wikitext text/x-wiki [[File:Малкович Іван Антонович, 2014.jpg|thumb|ایوان انتونووِچ مالکووِچ 2014 وچ]] '''ایوان انتونووِچ مالکووِچ''' ([[یوکرینی]]: Іван Антонович Малкович) اک نمایاں یوکرینی شاعر، ناشر تے ثقافتی شخصیت اے، جو جدید یوکرینی ادب وچ اپنے منفرد اسلوب تے بچوں دیاں معیاری کتاباں دی اشاعت لئی خاص شہرت رکھدا اے۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم== ایوان مالکووِچ دی پیدائش 10 مئی 1961 نوں یوکرین دے ایک دیہی علاقے وچ ہوئی۔ اوہنے ابتدائی تعلیم مقامی سطح اُتے حاصل کیتی تے بعد وچ اعلیٰ تعلیم لئی موسیقی تے ادب دے میدان نوں اختیار کیتا۔ اوہ بچپن توں ہی شاعری تے لوک موسیقی نال دلچسپی رکھدا سی، جس دا اثر اوہدی تخلیقی صلاحیتاں اُتے واضح نظر آندا اے۔ سوانح عمری مالکووِچ دی پیدائش ، [[ایوانو-فرانکیفسک]] وچ ہوئی۔ اوہنے ایوانو-فرانکیفسک دے میوزک کالج توں وائلن نواز دے طور اُتے اپنی تعلیم مکمل کیتی، تے 1978 وچ [[کیئو یونیورسٹی]] وچ داخلہ لیا، جتھے اوہنے یوکرینی فلالوجی وچ تخصص حاصل کیتا۔ اوہدی صلاحیت نوں شاعر [[دمیترو پاولیچکو]] نے پہچانیا تے اوہنوں اپنی سرپرستی وچ لے لیا۔ مالکووِچ دا قریبی تعلق پہلی کینیڈین-یوکرینی مشترکہ کمپنی نال سی، تے اوہ 1989 وچ [[چیرنِوِتسی]] وچ منعقد ہون والے جدید موسیقی دے [[چیروونا روٹا فیسٹیول]] دی تنظیم وچ وی شامل رہا۔ == ادبی کیریئر== مالکووِچ نے 1980 دیاں دہائیاں وچ شاعری لکھنی شروع کیتی تے جلد ہی اوہ یوکرین دے معروف جدید شاعراں وچ شمار ہون لگ پیا۔ اوہدی شاعری وچ لوک روایت، روحانیت تے قومی شناخت دے موضوعات نمایاں ہندے نیں۔ اوہدی زبان سادہ پر گہری علامتی معنویت رکھدی اے۔ اوہ بچوں لئی ادب نوں فروغ دین وچ وی نمایاں کردار ادا کردا اے۔ 1992 وچ اوہنے مشہور اشاعتی ادارہ ''A-BA-BA-HA-LA-MA-HA'' قائم کیتا، جو یوکرین وچ اعلیٰ معیار دیاں تصویری کتاباں تے لاسیکی ادب دی اشاعت لئی جانیا جاندا اے۔ اس ادارے نے بچوں دی تعلیم تے ادب وچ خاص مقام حاصل کیتا اے۔ == نمایاں خدمات== * جدید یوکرینی شاعری وچ اہم کردار * بچوں دے ادب دی ترقی وچ نمایاں حصہ * اعلیٰ معیار دی اشاعت دے اصولاں نوں فروغ دینا * یوکرینی ثقافت تے زبان دی ترویج == اعزازات تے انعامات== ایوان مالکووِچ نوں اوہدی ادبی تے اشاعتی خدمات اُتے کئی قومی تے بین الاقوامی اعزازات ملے نیں۔ اوہ یوکرین دے اہم ادبی ایوارڈز وچ شامل رہ چکیا اے تے اوہدی خدمات نوں وسیع پیمانے اُتے سراہیا گیا اے۔ == ذاتی زندگی== مالکووِچ اپنی نجی زندگی نوں عام طور اُتے میڈیا توں دور رکھدا اے۔ اوہ ادب، موسیقی تے ثقافت نال گہری وابستگی رکھدا اے تے یوکرینی شناخت دے فروغ وچ سرگرم اے۔ == ورثہ== ایوان مالکووِچ نوں یوکرین وچ اک ایسی شخصیت دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے جس نے نہ صرف شاعری بلکہ اشاعت دے میدان وچ وی معیار قائم کیتا۔ اوہدی کوششاں نے نئی نسل وچ مطالعہ دی عادت نوں فروغ دِتا تے یوکرینی زبان نوں مضبوط کیتا۔ ==حوالہ جات== iiysur4vzgsmtkn3rey0nh453uyvgh6 0 148928 706433 2026-04-24T06:56:01Z Harvinder Chandigarh 13098 "{{Infobox person | نام = اولہا فرانکو | اصل_نام = Ольга Франко | اصل_نام_زبان = uk | تصویر = Ольга Франко (Білевич).jpg | تاریخ_پیدائش = 24 جولائی 1896 | جائے_پیدائش = [[Vyriv]]، یوکرین | تاریخ_وفات = 27 مارچ 1987 | جائے_وفات = [[Lviv]]، یوکرین | مادر_جامعہ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706433 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | نام = اولہا فرانکو | اصل_نام = Ольга Франко | اصل_نام_زبان = uk | تصویر = Ольга Франко (Білевич).jpg | تاریخ_پیدائش = 24 جولائی 1896 | جائے_پیدائش = [[Vyriv]]، یوکرین | تاریخ_وفات = 27 مارچ 1987 | جائے_وفات = [[Lviv]]، یوکرین | مادر_جامعہ = ہائر اسکول آف ایگریکلچر، ویانا | پیشہ = مصنفہ | شریک_حیات = [[پیٹرو فرینکو]] }} '''اولہا فرانکو''' ([[یوکرینی]]: Ольга Франко) یوکرین دی اک معروف مصنفہ، گھریلو علوم دی ماہر تے ثقافتی شخصیت سن، جیہڑیاں خاص طور اُتے یوکرینی کھان پان تے گھریلو رہن سہن اُتے اپنی تحریراں لئی جانیاندیاں نیں۔ اوہ عظیم یوکرینی ادیب [[ایوان فرانکو]] دی بہو سن تے یوکرینی ثقافت دے فروغ وچ اوہناں دا اہم کردار رہیا۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم== اولہا فرانکو دی پیدائش 1896 وچ ہوئی۔ اوہ تعلیم یافتہ گھرانے نال تعلق رکھدیاں سن تے اوہناں نے گھریلو سائنس، خوراک تے ثقافت نال متعلق تعلیم حاصل کیتی۔ اوہناں دی پرورش اک ایسے ماحول وچ ہوئی جتھے ادب، تعلیم تے قومی شناخت نوں خاص اہمیت حاصل سی۔<ref name=":1">{{Cite web |title=Галицька кухня багата таємницями |url=https://www.radiosvoboda.org/a/24554248.html |access-date=2022-03-04 |website=Радіо Свобода |language=uk}}</ref> == تحریر== فرانکو نے ''پریکٹیکل کچن'' (практична кухня) لکھی، جو 1929 وچ [[کولومیا]] وچ شائع ہوئی۔ ایہ کتاب بنیادی طور اُتے [[گالیشیائی]] پکواناں اُتے مرکوز سی، حالانکہ اس وچ تقریباً 20 فیصد یوکرین دے ہور علاقیاں دیاں تراکیباں وی شامل سن۔ اس نوں یوکرینی کھان پان بارے ابتدائی نسخہ کتاباں وچوں اک سمجھیا جاندا اے۔ ایہ کتاب 1991 وچ ''پریکٹیکل کُوئزین'' دے ناں نال دوبارہ شائع کیتی گئی، ایہ کتاب زیادہ تر مقامی اجزاء نال تیار ہون والے روایتی پکواناں دیاں تراکیب اُتے مشتمل سی۔<ref name=":4" /> 1937 وچ فرانکو نے اپنی دوسری کتاب ''نیشنل کُوئزین'' شائع کیتی، جو کھانا پکاؤن دے غذائی پہلوآں اُتے مرکوز سی۔ == ادبی کیریئر== اولہا فرانکو نے زیادہ تر گھریلو موضوعات، خاص طور اُتے کھانا پکاؤن، خوراک دی ترتیب تے روزمرہ زندگی نال متعلق موضوعات اُتے لکھیا۔ اوہناں دی سب توں مشہور کتاباں وچ یوکرینی پکواناں دے نسخے شامل نیں، جیہڑیاں نہ صرف گھریلو خواتین بلکہ ثقافتی ورثے نوں محفوظ کرن وچ وی مددگار ثابت ہوئیاں۔ اوہناں دی تحریر سادہ، عملی تے رہنمائی فراہم کرن والی ہندی سی، جس نال عام لوک آسانی نال فائدہ اٹھا سکدے سن۔ اوہناں نے یوکرینی روایتی کھان پان نوں دستاویزی شکل دِتی تے اگلی نسل تک منتقل کرن وچ اہم کردار ادا کیتا۔ == خاندانی زندگی== اولہا فرانکو دی شادی [[پیٹرو فرینکو]] (Petro Franko) نال ہوئی، جو اک سائنسدان، استاد تے یوکرینی عوامی شخصیت سن۔ ایہ خاندان یوکرینی ثقافت، ادب تے قومی تحریک وچ نمایاں حیثیت رکھدا اے۔ == خدمات تے اثرات== * یوکرینی کھان پان دی روایت نوں محفوظ کرنا * گھریلو تعلیم تے خواتین دی عملی رہنمائی * ثقافتی ورثے دی دستاویز بندی * عام لوکاں وچ مطالعہ تے گھریلو علم دا فروغ == ورثہ== اولہا فرانکو نوں یوکرین وچ اک اہم ثقافتی شخصیت دے طور اُتے یاد کیتا جاندا اے، جیہڑیاں نہ صرف اک مصنفہ بلکہ روایت دی محافظ وی سن۔ اوہناں دیاں کتاباں اج وی یوکرینی کھان پان تے گھریلو ثقافت دا اہم حوالہ سمجھیاندیاں نیں۔ == حوالہ جات== {{حوالہ جات}} g57hig0uaunto5eid0k9cfhmtcqw8fj 706434 706433 2026-04-24T06:58:35Z Harvinder Chandigarh 13098 706434 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | نام = اولہا فرانکو | اصل_نام = Ольга Франко | اصل_نام_زبان = uk | تصویر = Ольга Франко (Білевич).jpg | تاریخ_پیدائش = 24 جولائی 1896 | جائے_پیدائش = [[Vyriv]]، یوکرین | تاریخ_وفات = 27 مارچ 1987 | جائے_وفات = [[Lviv]]، یوکرین | مادر_جامعہ = ہائر اسکول آف ایگریکلچر، ویانا | پیشہ = مصنفہ | شریک_حیات = [[پیٹرو فرینکو]] }} '''اولہا فرانکو''' ([[یوکرینی]]: Ольга Франко) یوکرین دی اک معروف مصنفہ، گھریلو علوم دی ماہر تے ثقافتی شخصیت سن، جیہڑیاں خاص طور اُتے یوکرینی کھان پان تے گھریلو رہن سہن اُتے اپنی تحریراں لئی جانیاندیاں نیں۔ اوہ عظیم یوکرینی ادیب [[ایوان فرانکو]] دی بہو سن تے یوکرینی ثقافت دے فروغ وچ اوہناں دا اہم کردار رہیا۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم== اولہا فرانکو دی پیدائش 1896 وچ ہوئی۔ اوہ تعلیم یافتہ گھرانے نال تعلق رکھدیاں سن تے اوہناں نے گھریلو سائنس، خوراک تے ثقافت نال متعلق تعلیم حاصل کیتی۔ اوہناں دی پرورش اک ایسے ماحول وچ ہوئی جتھے ادب، تعلیم تے قومی شناخت نوں خاص اہمیت حاصل سی۔<ref name=":1">{{Cite web |title=Галицька кухня багата таємницями |url=https://www.radiosvoboda.org/a/24554248.html |access-date=2022-03-04 |website=Радіо Свобода |language=uk}}</ref> == تحریر== فرانکو نے ''پریکٹیکل کچن'' (практична кухня) لکھی، جو 1929 وچ [[کولومیا]] وچ شائع ہوئی۔ ایہ کتاب بنیادی طور اُتے [[گالیشیائی]] پکواناں اُتے مرکوز سی، حالانکہ اس وچ تقریباً 20 فیصد یوکرین دے ہور علاقیاں دیاں تراکیباں وی شامل سن۔ اس نوں یوکرینی کھان پان بارے ابتدائی نسخہ کتاباں وچوں اک سمجھیا جاندا اے۔ ایہ کتاب 1991 وچ ''پریکٹیکل کُوئزین'' دے ناں نال دوبارہ شائع کیتی گئی، ایہ کتاب زیادہ تر مقامی اجزاء نال تیار ہون والے روایتی پکواناں دیاں تراکیب اُتے مشتمل سی۔ 1937 وچ فرانکو نے اپنی دوسری کتاب ''نیشنل کُوئزین'' شائع کیتی، جو کھانا پکاؤن دے غذائی پہلوآں اُتے مرکوز سی۔ == ادبی کیریئر== اولہا فرانکو نے زیادہ تر گھریلو موضوعات، خاص طور اُتے کھانا پکاؤن، خوراک دی ترتیب تے روزمرہ زندگی نال متعلق موضوعات اُتے لکھیا۔ اوہناں دی سب توں مشہور کتاباں وچ یوکرینی پکواناں دے نسخے شامل نیں، جیہڑیاں نہ صرف گھریلو خواتین بلکہ ثقافتی ورثے نوں محفوظ کرن وچ وی مددگار ثابت ہوئیاں۔ اوہناں دی تحریر سادہ، عملی تے رہنمائی فراہم کرن والی ہندی سی، جس نال عام لوک آسانی نال فائدہ اٹھا سکدے سن۔ اوہناں نے یوکرینی روایتی کھان پان نوں دستاویزی شکل دِتی تے اگلی نسل تک منتقل کرن وچ اہم کردار ادا کیتا۔ == خاندانی زندگی== اولہا فرانکو دی شادی [[پیٹرو فرینکو]] (Petro Franko) نال ہوئی، جو اک سائنسدان، استاد تے یوکرینی عوامی شخصیت سن۔ ایہ خاندان یوکرینی ثقافت، ادب تے قومی تحریک وچ نمایاں حیثیت رکھدا اے۔ == خدمات تے اثرات== * یوکرینی کھان پان دی روایت نوں محفوظ کرنا * گھریلو تعلیم تے خواتین دی عملی رہنمائی * ثقافتی ورثے دی دستاویز بندی * عام لوکاں وچ مطالعہ تے گھریلو علم دا فروغ == ورثہ== اولہا فرانکو نوں یوکرین وچ اک اہم ثقافتی شخصیت دے طور اُتے یاد کیتا جاندا اے، جیہڑیاں نہ صرف اک مصنفہ بلکہ روایت دی محافظ وی سن۔ اوہناں دیاں کتاباں اج وی یوکرینی کھان پان تے گھریلو ثقافت دا اہم حوالہ سمجھیاندیاں نیں۔ == حوالہ جات== {{حوالہ جات}} tw7gmxvznqx37i8fayes66jaeau0k1s 3 148929 706436 2026-04-24T08:31:16Z CptViraj 23934 CptViraj پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Babulbaishya]] توں [[ورتن گل بات:BabulB]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Babulbaishya|Babulbaishya]]" to "[[Special:CentralAuth/BabulB|BabulB]]" 706436 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:BabulB]] slf4ks2uov9h9yui0m1msj8jvpv2sln