وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk المنظور 0 239 706593 610662 2026-04-29T13:20:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706593 wikitext text/x-wiki [[File:Almanzor Peak.jpg|thumb|left|250px]] '''المنظور''' [[سپین]] دے وشکار 2592 میٹر اچی اک پہاڑی چوٹی دا ناں اے۔ ایہ اویلا صوبے وچ اے تے سیرہ ڈی گراس دے پربت دھارے دی اک چوٹی اے۔ == ناں == ایدا ناں المنظور [[بنو امیہ]] دے وزیراعظم [[منصور]] دے ناں توں پیا۔ منصور جدوں وی اتلے [[سپین]] ال سعائیاں نال لڑن جاندا سی تے اس پہاڑ کولوں لنگ کے جاندا سی تے ایتھے ٹھہردا سی تے اس لئی اس پہاڑ دا ناں المنظور پے گیا۔ == بارلے جوڑ == * [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1252 المنظور] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209080621/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1252 |date=2012-12-09 }} * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150843/almanzor.html المنظور] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:اندلسی مسلمان]] [[گٹھ:سپین دے پعاڑ]] [[گٹھ:سپین دے پہاڑ]] fxeuimajyup4i5iavk2uip8d0no0m4n برلن 0 532 706603 695867 2026-04-29T17:36:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706603 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>برلن<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |-|- align="center" | |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Berlin.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:DEU Berlin COA.svg|100px]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center> | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Berlin in Germany and EU.png|250px]] |- align="center" |- | [[دیس]]: || [[جرمنی]] [[File:Flag of Germany.svg|30px]] |- |[[صوبہ]] : || برلن |- | تھاں || 892 مربع [[کلومیٹر]] |- | لوک گنتی: || 3,440,441 |- |[[بولی]]: || [[جرمن]] |- |ویب سائیٹ: || [http://www.berlin.de/international/index.en.php برلن] |- |} '''برلن''' [[دنیا]] دا اک وڈا شہر، [[جرمنی]] دا [[راجگڑھ]] تے اک جرمن [[صوبہ]] اے۔ 35 [[لکھ]] دی لوک گنتی نال ایہ [[جرمنی]] دا سب توں وڈا تے [[یورپی یونین]] دا دوجا وڈا شہر اے۔ اتری چڑھدے جرمنی وچ [[سپری]] دے کنڈے تے وسدا برلن، برلن-برانڈنبرگ علاقے داگڑھ اے جتھے 180 دیساں دے 60 لکھ لوک وسدے نیں۔<ref>{{cite web |url=http://www.berlin-brandenburg.de/daten-fakten/ |title=Daten und Fakten Hauptstadtregion |publisher=Berlin-Brandenburg.de |accessdate=10 February 2013 |archive-date=29 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029000000/http://www.berlin-brandenburg.de/daten-fakten/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |publisher=Deutsche-metropolregionen.org |accessdate=10 February 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.eurometrex.org/Docs/Moscow/BerlinBrandenburg_planning_metropolitan_region_DE.pdf |title=PowerPoint-Präsentation |format=PDF |accessdate=12 March 2013 |archive-date=9 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120909000224/http://www.eurometrex.org/Docs/Moscow/BerlinBrandenburg_planning_metropolitan_region_DE.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref name=LUZ>{{cite web|url=http://www.urbanaudit.org/CityProfiles.aspx|title=City Profiles Berlin|work=Urban Audit|accessdate=20 August 2008}}</ref> ۔ پدھرے یورپی ویہڑے وچ ہون باہجوں ایتھوں دا موسم مدرا ریندا اے۔ ایس شہر دا تیجا حصہ جنگلاں، پارکاں، [[پھلواری|پھلواریاں]]، جھیلاں تے دریاواں نال بندا اے۔<ref>{{Cite book|url=http://books.google.de/books?id=94LP4xCb-KcC&pg=PA23&lpg=PA23&dq=%22Berlin+%22+rivers+lakes+foreests+%22one+third%22&source=bl&ots=OoT9TA0ZWR&sig=ZN0MSyam43OC5321qPitypjubUg&hl=en&ei=VWTPStrdKabEmwPdx9yEAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1#v=onepage&q=&f=false|title=Gren Berlin|work=[[Lonely Planet]]|accessdate=9 October 2009}}</ref> تریخ وچ پہلی واری 13ویں صدی وچ ایدا ناں آندا اے۔ ایہ مارک برانڈنبرگ (1417-1701)، [[پرشیا]](1701–1918)، [[جرمن سلطنت]] (1871–1918)، [[وائمر لوک راج|وائمر لوکراج]](1919–1933)، [[نازی جرمنی]] (1933–1945) تے 1990 توں [[جرمنی]] دا راجگڑھ اے۔<ref>{{cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/germanunification.html|title=Documents of German Unification, 1848–1871|work=Modern History Sourcebook|accessdate=18 August 2008|archive-date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814205029/http://www.fordham.edu/halsall/mod/germanunification.html|dead-url=yes}}</ref>۔ 1920 دے دھاکے وچ ایہ دنیا دی تیجی وڈی میونسپلٹی سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505|title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture, and Politics in Germany).|publisher=www.h-net.org|accessdate=9 October 2009}}</ref> [[دوجی وڈی لڑائی]] مگروں برلن نوں دو انگاں وچ ونڈ دتا گیا: [[چڑھدا برلن]] - جیہڑا [[چڑھدا جرمنی|چڑھدے جرمنی]] دا راجگڑھ سی- تے [[لیندا برلن]] جیہڑا [[لیندا جرمنی|لیندے جرمنی]] دا اک انگ سی پر اوہدے دوالے [[برلن کند]] (1961–1989) ماری ہوئی سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall|title=Berlin Wall|work=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 August 2008}}</ref> 1990 وچ جرمنی دے اک ہون مگروں ایہ جرمنی دا راجگڑھ بنیا جتھے 158 دیساں سفارت گھر نیں۔<ref>{{cite web|url=http://www.embassypages.com/germany|title=Germany - Embassies and Consulates|work=embassypages.com|accessdate=23 August 2014}}</ref> برلن نے [[جرمن]] تریخ، [[سیاست]] تے [[سائنس]] نوں گوڑے رنگ نال رنگیا اے۔ برلن سائینس، میڈیا، کلچر تے سیاست وچ دنیا وچ اک گڑھ اے۔<ref>{{cite web|url=http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html|title=Berlin{{spaced ndash}} Capital of Germany|work=German Embassy in Washington|accessdate=18 August 2008|archive-date=12 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2|title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise|first=Catriona|last=Davies|publisher=CNN|date=10 April 2010|accessdate=11 April 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html?_r=1|title=Berlin, the big canvas|first=Sam|last=Sifton|work=The New York Times|accessdate=18 August 2008|date=31 December 1969}} See also: {{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html#t5|title=Sites and situations of leading cities in cultural globalisations/Media|work=GaWC Research Bulletin 146|accessdate=18 August 2008|archive-date=2 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002193341/http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html#t5}}</ref><ref>{{cite journal|title=Global Power City Index 2009|work=Institute for Urban Strategies at The Mori Memorial Foundation|location=Tokyo, Japan|date=22 October 2009|url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf|accessdate=29 October 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |date=29 June 2014 }}</ref> ایہدی ایکانومی دی نیو ہائی ٹیک کمپنیاں، سروس سیکٹر، نویاں شیویاں بنان تے کھوجن والیاں کمپنیاں، میڈیا کارپوریشناں تے کنوینشن گڑھاں تے اے۔<ref name=congress>{{cite web|url=http://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577|title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007|work=ICCA|accessdate=18 August 2008}}</ref><ref name=Cityofdesign>{{cite press release|url=http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=Berlin City of Design |publisher=[[UNESCO]]|accessdate=18 August 2008}}</ref> برلن [[یورپ]] وچ ٹرین تے ہوائی پاندھ دا چوک اے تے شہر دے اندر آن جان دا پربندھ ودھیا تے بہت پھیلیا ہویا اے۔ ایہ وڈا شہر [[یورپ]] وج سب توں چوکھے ویکھے جانوالے تھانواں وچوں اک اے۔<ref>{{cite journal|title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend|work=Bloomberg|date=4 September 2014|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html|accessdate=11 September 2014}}</ref> انفارمیشن ٹیکنالوجی، دوائیاں بنانا، بائیومیڈیکل انجینئیرنگ، بائیوٹیکنالوجی، صاف ٹیکنالوجی، کوٹھے چاڑھنا تے الیکٹرانکس وڈھیاں انڈسٹریاں نیں۔ برلن دیاں یونیورسٹیاں، کھوج دے ادارے، میوزیم، آرکیسٹرا تے کھیڈاں دے سٹیڈیماں دی [[دنیا]] وچ مانتا اے۔<ref name=UNESCO>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=18 August 2008}}</ref> 40 اس دا شہری ویس ایس نوں فلماں بنانوالیاں نوں اپنے ول کھچدا اے۔<ref>{{cite web|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html|title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory|work=[[Deutsche Welle]]|date=9 August 2008|accessdate=18 August 2008}}</ref> 40 نوبل انعام جتنوالے دا جوڑ برلن دی کسے یونیورسٹی نال اے۔ ایہ شہر اپنے میلیاں، ونسونے آرکیٹیکچر، آرٹ، رات دے جیون تے اتلی پدھر دے جیون باہجوں مشہور اے۔<ref>{{cite news|url=http://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html?ex=1150862400&en=f2c1cc6c507fea18&ei=5070|title=The Club Scene, on the Edge|work=The New York Times|accessdate=18 August 2008|first=Sunshine|last=Flint|date=12 December 2004}} See also: {{cite web|url=http://www.citymayors.com/features/quality_survey.html|title=Ranking of best cities in the world|work=City mayors|accessdate=18 August 2008}} and {{cite web|url=http://monocle.com/film/affairs/quality-of-life-survey-2014/|title=Quality Of Life Survey 2014|publisher=Monocle|accessdate=11 September 2014|archive-date=23 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140823151942/http://monocle.com/film/Affairs/quality-of-life-survey-2014/|dead-url=yes}}</ref> ===[[ناں]]=== 'برلن' ناں کنج پیا ایہدا کوئی پتہ نئیں خبرے اے پرانی لیندی سلاوی پولیبین بولی دا شبد ہوے جیدا مطلب اے چھمب۔<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=3-411-06252-5}}</ref> لوک کہانی وچ ایہ بار توں بندا اے جدا مطلب اے [[رچھ]] جیہڑا شہر دا نشان تے ایدھے چنڈے تے دسدا اے۔<ref name="Somers2008">{{cite book|author=Steven Somers|title=Those Crazy Germans!: A Lighthearted Guide to Germany|url=http://books.google.com/books?id=1h8NE0iud1IC&pg=PA12|date=14 July 2008|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4535-6595-7|page=12}}</ref> ==مڈھ== برلن وچ وسن دی سب توں پرانی نشانی اک [[لکڑ]] دا 1192 دا شتیر اے<ref name="zycwaq">{{cite news|agency=Associated Press |title=Berlin dig finds city older than thought|accessdate=18 August 2008}}</ref> تے گھر دے 1174 دے [[لکڑ]] دے ٹوٹے جیہڑے 2012 دی پٹائی وچ لبے سن۔<ref>{{Cite news |agency=dpa |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt|accessdate=24 August 2012|url=http://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html}}</ref> ہن دے برلن والی تھاں تے سب توں پرانی بستیاں دا لکھتاں وچ ناں 12ویں صدی دے انت تے ملدا اے۔ [[سپانڈو]] 1197 وچ تے کوپنک 1209 وچ لکھتاں وچ آندا اے پر ایہ 1920 وچ برلن نال رلاۓ گۓ۔<ref>{{cite web|url=http://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612020333/http://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html|archivedate=12 June 2008|title=Spandau Citadel|work=Berlin tourist board|accessdate=18 August 2008}}</ref> برلن دا مڈھ دو تھانواں تے جاکے لبیا جاسکدا اے: کولن (فشر جزیرے تے) دا سب توں پہلے کسی لکھت وچ 1237 نوں آیا تے [[سپری]] دے پار برلن جیہڑا ہن [[نکولائی گرجا]] دے دوالے دا تھاں اے، 1244 دی اک لکھت چ ایہدا ناں آندا اے۔ 1237 نوں برلن دی مڈھ تریخ گنیا جاندا اے۔<ref name=Medtradc>{{cite web|title=The medieval trading center|url=http://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/handelsstadt.en.html|accessdate=11 June 2013|location=www.berlin.de}}</ref> برلن تے کولن وچ گوڑے بپاری تے سماجی ساک سن پر ایہناں دے اپنی نگر سمبھالی اپنی اپنی سی۔<ref name="Stöver2010">Stöver B. Geschichte Berlins. Verlag CH Beck, 2010. ISBN 978-3-406-60067-8</ref><ref name="Lui stadtgr">[http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung], Luisenstädtischer Bildungsverein. Retrieved 10 June 2013</ref> فریڈرک 1415 چ مارک [[برانڈنبرگ]] دا الیکٹر بنیا تے 1440 تک راج کیتا۔<ref>{{cite web|url=http://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html|title=The Hohenzollern Dynasty|work=Antipas|accessdate=18 August 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070807093738/http://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archivedate=7 August 2007}}</ref> اودے مگروں فریڈرک II الیکٹر بنیا تے اونے برلن نوں اپنا راجگڑھ بنا لیا تے فیر 1918 تک برلن [[ہوہنزولرن]] ٹبر دا راجگڑھ ریا۔ راجگڑھ پہلے مارک برانڈنبرگ دے الیکٹر لئی، فیر [[پرشیا]] دے بادشاہ لئی تے فیر جرمنی دے شہنشاہ لئی ۔ 1448 وچ برلن دے واسیاں نیں ایتھے بادشاہ دے محل دا بننا پسند ناں کیتا پر اوہناں دا رولا کسے کم نہ آیا تے محل بن گیا تے شہریاں دے کئی حق مارے گۓ۔<ref>[http://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html Berliner Unwillen]. ''Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V.'' Retrieved 30 May 2013</ref><ref>[http://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html Was den "Berliner Unwillen" erregte.]. ''Der Tagesspiegel'', 26 Oktober 2012</ref> 1451 چ اے برانڈنبرگ الیکٹر دا راجگڑھ بنیا تے ایہ فیر [[ہانزا جٹ]] دا ازاد شہر ناں ریا۔ 1539 چ الیکٹر تے شہر لوتھرن چرچ نال جڑ گیا۔<ref>{{cite web|url=http://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060818100934/http://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm|archivedate=18 August 2006|title=Berlin Cathedral|work=SMPProtein|accessdate=18 August 2008}}</ref> [[File:ZLB-Berliner Ansichten-Januar.jpg|thumb|left|150px|برلن 1668 وچ]] == 17ویں توں 19ویں صدی == 1618 توں 1648 تک لگی رہن والی [[تی سالہ لڑائی]] نے برلن دے ادے لوک ماردتے تے 1/3 کعر تباہ ہوگۓ۔<ref>{{cite web|url=http://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html|title=Brandenburg during the 30 Years War|work=WHKMLA|accessdate=18 August 2008}}</ref> فریڈرک ولیم، برانڈنبرگ دے الیکٹر نے بارلے لوکاں نوں برلن لیان تے کھلے دل والی مزہبی پالیسی نوں رواج دتا۔<ref name="Carlyle1853">{{cite book|author=Thomas Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=http://books.google.com/books?id=PME1mMFlEMcC&pg=PA63|year=1853|publisher=J. Fraser|page=63}}</ref> 1685 دے پوٹسڈم حکم تے چلدیاں ہویاں اوہنے [[فرانس]] دے [[ہیوجیناٹ]] نوں برلن وچ پناہ دتی۔<ref name="Plaut1995">{{cite book|author=W. Gunther Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=http://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 January 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42}}</ref> 15000 [[ہیوجیناٹ]] برانڈنبرگ آۓ جناں چوں 6000 برلن چ وسے۔ 1700 تک برلن دی 30٪ لوک [[فرانس]] دے سن<ref name="Gray2007">{{cite book|author=Jeremy Gray|title=Germany|url=http://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49}}</ref> تے اوناں دا اثر رہتل تے گوڑا سی۔ [[بوہیمیا]]، [[پولینڈ]] تے [[سالزبرگ]] توں وی پردیسی برلن آۓ۔<ref name="Cybriwsky2013">{{cite book|author=Roman Adrian Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=http://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 May 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48}}</ref> 1701 وچ فریڈرک I دے بادشاہ بنن تے [[کونگزبرگ]] دی تھاں برلن نوں [[پرشیا]] دا راجگڑھ بنادتا گیا۔ 1740 چ [[فریڈرک|فریڈرک وڈا]] بادشاہ بنیا۔<ref name="Zaide1965">{{cite book|author=Gregorio F. Zaide|title=World History|url=http://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273}}</ref> ایس فلسفی بادشاہ تھلے برلن چانن دا گڑھ بن گیا۔<ref name="PerryChase2012">{{cite book|author1=Marvin Perry|author2=Myrna Chase|author3=James Jacob|coauthors=Margaret Jacob, Theodore Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=http://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 January 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=1-133-70864-1|page=444}}</ref> 1806 چ فرانس دے [[نپولین]] نے برلن تے مل ماریا تے برلن نوں اندر دی ازادی دتی۔<ref name="Lewis2013">{{cite book|author=Peter B. Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=http://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 February 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57}}</ref> 1815 چ شہر برانڈنبرگ صوبے وچ آگیا۔<ref name="StaffInc.2010">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=http://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 December 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=1-59880-914-8|page=83}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83 |date=14 September 2015 }}</ref> 19ویں صدی ج صنعتی انقلاب نے برلن نوں بدل کے رکھ دتا تے اے شہر پھیل گیا تے جرمنی دا ریل تے کارخانیان دا گڑھ بن گیا۔ 1871 چ اے نویں بنی [[جرمن سلطنت]] دا راجگڑھ بن گیا۔ 1 اپریل 1881 نوں ایہنوں برانڈنبرگ توں وکھرا ضلع بنا دتا گیا۔ 1918 وچ جدوں [[پہلی وڈی لڑائی]] مکی ، برلن وچ [[ہوہنزولرن]] بادشائی دی تھاں [[وائیمر لوکراج]] بنن دا ہوکا دتا گیا۔ 1920 وچ برلن دے نیڑے دے پنڈاں نوں برلن نال ملا کے اک وڈا شہر بنایا گیا جس دی لوک گنتی 40 لکھ دے کول کول سی ۔ 30 جنوری 1933 نوں ایڈولف [[ہٹلر]] دی نازی پارٹی نے چوناں وچ جتن مگروں جرمنی دا راج سمبھالیا۔ [[نازی جرمنی|نازی جرمن راج]] ویلہ برلن دے 1،70،000 یہودیاں لئی اک اوکھا ویلہ سی۔ ہزاراں مار دتے گۓ تے ریندیاں نوں [[آشوٹز بندی کیمپ]] وچ پیجیا گیا۔ [[ہٹلر]] برلن نوں وڈے تے ودیا ناپ تے بنانا چاندا سی پر [[دوجی وڈی لڑائی]] باجوں اولمپک سٹیڈیم ای بنائیا جاسکیا۔ [[دوجی وڈی لڑائی]] وچ 1943-45 وچ برلن اتے وڈی ہوائی بمباری کیتی گئی تے جیدے نال ایدا ودا حصہ اجڑ گیا۔ اپریل 1945 دی [[برلن دی لڑائی]] وچ 125,000 سولین وی مارے گۓ۔ [[دوجی وڈی لڑائی]] مگروں نوں جرمنی وانگوں چار انگاں وچ ونڈ دتا گیا۔ [[امریکہ]] ، [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] دے حصے [[لیندا برلن]] تے [[سویت یونین]] دا حصہ [[چڑھدا برلن]] بنے۔ چڑھدے جرمن صوبیاں ولوں جرمن مہاجر برلن آۓ۔ 1948 وچ سوویت یونین نے برلن تے ناکے لادتے۔ برلن دے لوکاں لئی ہوائی حہازاں توں سماں اپڑایا گیا۔ ایہ ناکہ 28 جون 1948 توں 11 مئی 1949 تک ریا۔ [[لیندا جرمنی]] جدوں بنیا تے اوہدے نال [[لیندا برلن]] جوڑیا گیا۔ چڑھدا برلن چڑھدے جرمنی دا راجگڑھ تے سوویت یونین دا سنگی سی۔ ونڈیا برلن تے جرمنی ٹھنڈی لڑائی دے گڑھ سن۔ 13 اگست 1961 نوں چڈھدے جرمنی نے لیندے برلن دے دوالے کند مارن دا مڈ رکھیا۔ 1989 نوں [[ٹھنڈی لڑائی]] دے انت تے 9 نومبر 1989 نوں برلن کند توڑ دتی جندی اے۔ 3 اکتوبر 1990 نوں جرمنی دے دونویں انگ جڑ جاندے نیں تے برلن جرمنی دا فیر راجگڑھ بندا اے۔ جون 1991 نوں جرمن پارلیمنٹ راجگڑھ بون توں برلن لجان نوں مندی اے تے ایہ کم 1999 تک ہوجاندا اے۔ ۔ == جغرافیہ == برلن چڑھدے جرمنی وچ [[پولینڈ]] دی [[ولگن]] توں لیندے ول 60 کلومیٹر (37 میل) پرے وسدا اے۔ ایہ تھاں پدھری، نیویں، چھمباں تے رکھاںوالی اے تے وڈے اتلے یورپی ویلڑے دا اک انگ اے جیہڑا اتلے فرانس توں لے کے لیندے روس تک پھیلیا ہویا اے۔ [[سپری]] دریا برلن وچون لنگدا اے تے ایدے اک ہور دریا [[ہاول]] وچ ڈگدا اے۔ 115 میٹر نال ٹیوفلزبرگ سب توں اچی تھاں اے۔ ایہ دونویں دریا رڈدیاں اپنی راہ وچ برلن وچ 24 دے نیڑے جھیلاں بناندے نیں۔ ==لوک== مارج 2010 تک برلن دی لوک گنتی 3,440,441 سی جیہڑی 891.82 مربع کلومیٹر (344.33 مربع میل) تے پھیلی ہوئی اے۔ برلن-برانڈنبرگ میٹروپولیٹن تھاں دی لوک گنتی 43 لکھ بندی اے۔ دیس توں تے بدیس توں برلن وچ لوکاں دے آن دی اک پرانی تریخ اے۔ 1685 وچ فرانس دے ہیوجیناٹ نوں ایتھے پناہ دتی گئی۔ 1960 تے 1970 دے دھاکیاں وچ ایتھے [[ترک]] آے تے ہن ایتھے 250,000 ترک وس رۓ نیں۔ دسمبر 2010 وچ 457,806 برلن دے لوک باہر توں آۓ سن جیہڑے لوک گنتی دا 13.5% بندے نیں تے 190 دیساں توں آۓ نیں۔ [[پولینڈ]] (40,988), [[سربیا]] (19,230), [[اٹلی]] (15,842), روس (15,332), فرانس (13,262), ویٹ نام (13,199), امریکہ (12,733), بوسنیا ہرزیگوینا (10,198), برطانیہ (10,191), کروشیا (10,104) تے اسرائیل توں 10000 دے نیڑے لوک ایتھے نیں۔ 394,000 شہری (12.2%) جرمن بن چکے نیں۔ اوہ بدیسی لوکاں دے نیانے سن ایتھے جمے تے ہن ایتھوں دے ای ہوگۓ نیں۔ سارے رلا کے 25%–30% لوکاں دا جور بدیس توں بندا اے۔ == مذہب == 60% توں ود برلن دے شہریاں دا کسے مذہب نال کوئی جوڑ نئیں ایس لئی برلن نوں یورپ دا بے دین راجگڑھ کیا جاندا اے۔ 18.7% لوک پروٹسٹنٹ یا لوتھرن، 9.1% کیتھولک، 8.1% [[مسلمان]] تے 2.7% آرتھوڈوکس نیں۔ ایتھے 50,000 دے نیڑے یہودی وی وسدے نیں۔ == آن جان / ٹرانسپورٹ == برلن وچ اک تھاں توں دوجی تھاں تک جان دے ک‏ی ول نیں۔ شہر دے اندر 197 کلومیٹر لمے پانی راہ تے 979 پل، برلن دیاں سڑکاں دی لمبائی 5,334 [[کلومیٹر]] (3,314 [[میل]])، جنہاں وچوں 73 کلومیٹر (45 میل) موٹروے یا آٹوباہن نیں۔ 2006 وچ 1416000 گڈیاں نوں برلن وچ لکھیاں گیاں۔ 2008 وچ ایتھے ہر 1000 بندیاں کول 358 کاراں نیں جیہڑیاں ریندے جرمنی تے دے ناپ نال تھوڑیاں نیں۔ برلن ریل نال جرمنی دے ہر وڈے شہر نال تے کئی بدیسی یورپی شہراں نال رلیا ہویا اے۔ [[برلن ریلوے سٹیشن]] یورپ دے وڈے سٹیشناں وچوں گنیاں جاندا اے۔ ڈوئچے باہن برلن نوں [[میونخ]]، [[ہیمبرگ]]، [[کلون]] دے نال [[ماسکو]]، [[ویآنا]]، [[ایمسٹرڈیم]] تے ہور کئی تھانواں نال جوڑ دی اے۔ == پڑھائی == برلن اتلی پدھر دی پڑھائی دا اک وڈا گڑھ اے۔ ایہنوں سائینس دا راجگڑھ ویا کیا جاندا اے ایس شہر نال 30 نوبل انعام جتن والے لوک جڑے ہوۓ نیں۔ ایتھے 4 یونیورسٹیاں تے 27 کالج نیں جناں وچ 135,327 پڑھاکو 2008/09 وچ پڑھ رۓ سن۔ [[ہمبولٹ یونیورسٹی برلن]]، [[ازاد یونیورسٹی برلن]]، برلن انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی تے رلن یونیورسٹی آف دی آرٹس جرمنی دیاں منیاں پرمنیاں [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] نیں۔ ایتھے [[میکس پلانک سوسائیٹی]] تے [[فراؤنہوفر سوسائیٹی]] ورگے کھوج دے ادارے نیں۔ شہر وچ لوکاں لئی 108 لائیبریریاں نیں۔ == برلن آرکیٹیکچر == {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#E6E6FA" |برلن آرکیٹیکچر |- | [[File:Haus der Kulturen der Welt.jpg|195px]] | [[File:Braniborská brána.jpg|185px]] | [[File:2006 Berliner Dom Front.jpg|160px]] | [[File:2009-04-10 Berlin 663.jpg|185px]] |-style="background:#EEE" | [[کانگرس ہال برلن|پراونس]] | [[برانڈنبرگ گیٹ]] | [[برلن گرجا]] | [[برلن ریلوے سٹیشن]] |- | [[File:Schloss Charlottenburg Berlin 2007.jpg|215px]] | [[File:Berlin Tiergarten Siegessaeule.jpg|135px]] | [[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|220px]] | [[File:Berlin Rotes Rathaus 2.jpg|155px]] |-style="background:#EEE" | [[شارلٹن برگ محل]] | [[جت دا کالم]] | [[ریشتاگ]] | [[رتہ ٹاؤن ہال]] |- |} == آرٹ تے رہتل == برلن وچ 153 [[میوزیم]] نیں۔ [[میوزیم جزیرہ، برلن]] ایس دا وڈا نشان اے۔ سپری دے کنڈے تے این تھاں 1841 وچ ای اک شاہی ہوکے نال آرٹ تے میوزیم لئی وکھری کردتی گ‏ی سی تے ایتھے [[التس میوزیم]] بنایا گیا۔ [[نواں میوزیم]] جتھے [[نیفریتیتی بت]] دی نمیش ہوندی اے، [[پرانی نیشنل گیلری]]، [[پرگامون میوزیم]] تے [[بوڈ میوزیم]] ایتھے بناۓ گۓ۔ پہلے ایہناں میوزماں وچ ایہناں دے ناں نال رلدیاں شیواں ای رکھیاں جاندیاں سن پر ہن ایہ پکی گل نئیں۔ [[میوزیم جزیرہ، برلن|میوزیم جزیر ے]] توں وکھ وی شہر وچ ہور میوزیم نیں۔ [[گیمالڈگیلری]] وچ 13ویں توں 18ویں صدی دے پینٹراں دیاں مورتاں رکھیاں گیاں نیں۔ نیونیشنلگیری وچ 20ویں صدی دیاں یورپی مورتاں رکھیاں نیں۔ ایہ گیلری [[لڈوگ مائیز فان ڈیر روہے]] نے ڈیزائن کیتی سی۔ جرمن تریخی میوزیم [[انتر دن لندن]] تے جرمن تریخ تے میوزیم اے۔ باؤہاؤس آرکائیو، [[باؤہاؤس]] آرکیٹیکچر تے میوزیم اے۔ [[بروک میوزیم]] وچ [[دائی بروک]] تحریک دے پینٹراں دیاں مورتاں نیں۔ میوزیم فر نیچرکنڈ وچ دنیادے سب توں وڈے ڈائینوسار [[براکیوسارس]] دا ٹانچہ پیا ہویا اے۔ برلن وج 50 توں ود تھیٹر نیں۔ ڈوئچیز تھیٹر مٹے وچ 1849–50 نوں بنایا گیا سی تے ہن تک چل ریا اے۔ فوکسبوہنے 1913–14 وچ بنایا گیا سی۔ برلن وچ تن وڈے اوپیرا نیں: ڈوئچیز اوپر، برلن سٹیٹ اوپیرا تے کومش اوپر۔ برلن سٹیٹ اوپیرا [[انتر دن لندن]] تے 1742 وچ بنایا گیا سی۔ برلن وچ 7 سمفنی آرکسٹرا نیں۔برلنر فلہارمونی تے [[کانگرس ہال برلن]] وڈے نیں۔ [[برلن چڑیا کعر]] 1844 وچ بنایا گیاسی ایہ برلن دے دو چڑیا کعراں وچوں اک اے۔ ایہ جرمنی دا سب توں وڈا تے دنیا دا اک مشہور چڑیا کعر اے۔ [[سائینسی پھلواری برلن]] 110 ایکڑ تے پھیلی ہوئی [[پھلواری]] اے جتھے بوٹیاں دیاں 22000 ونڈاں نیں۔ برتزر گارتن تے ارہولنگزپارک مارزہن ہور پھلواریاں نیں۔ [[تیرگارتن]] متے وچ 520 ایکڑ تے پھیلیا برلن دا ےب توں وڈا پارک اے۔ ایہ پہلے شکار تھاں سی تے 1831 وچ ایہنوں اک پارک وج پلٹیا گیا۔ == کھیڈاں== اتلی پدھر دیاں کھیڈاں کران وج برلن دا ناں اے۔ 1936 دیاں اولمپک کھیڈاں ایتھے ہویاں۔ 2006 دا فیفا ورلڈ کپ ایتھے کھیڈیا گیا۔ برلن مراتھن ہر سال ہون والی دوڈ اے۔ == ہور ویکھو == * [[چڑھدا جرمنی]] * [[چڑھدا برلن]] * [[لیندا جرمنی]] * [[لیندا برلن]] * [[نازی جرمنی]] * [[دوجی جنگ عظیم|دوجی وڈی لڑائی]] * [[سرد جنگ|ٹھنڈی لڑائی]] {{Commons|Category:Berlin|برلن|position=left}} ==اتہ پتہ== {{reflist|2}} {{برلن : ویکھن والیاں تھانواں}} {{جرمنی دے شہر}} {{برلن دے ضلعے}} {{جرمنی دے صوبے}} {{یورپی دیساں دے دارالحکومت}} [[گٹھ:برلن]] [[گٹھ:جرمنی]] [[گٹھ:جرمنی دے صوبے]] [[گٹھ:جرمنی دے شہر]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں]] firwa9hseoaucd2x6t05smtonfdsao8 جھانسی دی رانی 0 843 706622 553127 2026-04-30T00:58:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706622 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | رانی لکشمی بائی = }} '''جھانسی د‏‏ی رانی''' جنہاں دا ناں '''لکشمی بائی''' سی۔ [[جھانسی]] ریاست د‏‏ی رانی سی جو 19 نومبر 1828ء نو‏‏ں پیدا ہوئی تے 18 جون 1858ء نو‏‏ں وفات پاگئی۔ اوہ [[جنگ آزادی ہند 1857ء]] وچ بھرپور کردار نبھانے والے انہاں لیڈراں وچو‏ں اک سی جنہاں نے ہندوستان نو‏‏ں [[انگریز]]اں تو‏ں آزاد کرانے وچ زبردست کردار آدا کيت‏‏ا۔ [[File:Rani_of_jhansi.jpg|thumb|200px|left|جھانسی دی رانی]] [[File:Ranilaxmibai-1.JPG|thumb|200px|left|آگرہ چ لگا رانی لکشمی بائی دا مجسمہ]] جھانسی دی رانی لکشمی بائی 19 [[نومبر]] 1835ء چ [[بھارت]] دے ضلع ستارا چ جمی تے [[1857ء دی جنگ آزادی]] چ [[انگریز]]اں دے خلاف لڑی ہوئی 17 [[جون]] 1858ء چ 22 [[سال]] دی عمر چ ماری گئی ۔ رانی لکشمی بائی [[مرہٹہ سلطنت|مراٹھا]] دیسی ریاست [[جھانسی]] دی رانی سی ۔ [[ہندستان]] چ [[جنگ آزادی 1857ء]] شروع ہندےآں ای [[جھانسی]] دی [[رانی لکشمی بائی]] نے [[انگریز]]اں دی مخالفت شروع کر دتی ۔ [[تانتیا توپی]] جہڑا [[نانا صاحب]] دا [[فوجی]] افسر سی ، [[رانی]] نال آ ملئیا ۔ [[اپریل]] 1857ء چ [[انگریز]] [[جرنیل]] [[سر ہیوروز]] نے [[جھانسی]] تے چڑھائی کیتی تے رانی تے تانتیا توپی نوں شکست دے کے [[جھانسی]] تے مل مار لئیا ۔ رانی مرداں دا لباس پاء کے [[انگریز]] فوج دے مقابلے چ میدان چ آئی تے اپنی فوجاں دی کمان کردی ہوئی جنگ چ ماری گئی ۔ == پہلا جیون == === پیدائش === جھانسی د‏‏ی رانی غالباً 19 نومبر 1828 نو‏‏ں [[وارانسی]] وچ اک ہندو [[براہمن]] دے گھر پیدا ہوئی۔ انہاں دے والد دا ناں [[موروپنت]] تے والدہ دا ناں بھاگیرتی سی۔ انہاں دے والد ابتدائی طور اُتے [[بٹھور]] ریاست دے راجا دے لئی کم کردے سن، لیکن بٹھور دے راجا نے اپنی سگی بیٹی تو‏ں وی زیادہ لکشمی بائی د‏‏ی پرورش کی۔ == شادی تے گھررہستی == ان د‏‏ی شادی 1842ء وچ جھانسی دے راجا [[گنگا دراؤ نوالکر]] تو‏ں ہوئی۔ رانی د‏‏ی عمر اس وقت کم یعنی صرف 13 سال سی۔ تب تک انہاں نو‏‏ں منیکنیکہ تے منو کہیا جاندا سی لیکن شادی دے بعد لکشمی بائی دے ناں تو‏ں یاد کيتی جاندی سی۔ انہاں دا اک بیٹا پیدا ہويا جس دا ناں دامودر رکھیا لیکن انگریزاں دے چال تو‏ں اسنو‏ں سپ نے کٹ لیا تے مرگیا اس دے بعد انہاں نے اپنے بھانجے جس دا ناں انند راؤ سی اسنو‏ں دائت کيت‏‏ا تے انہاں د‏‏ی بہن نے انند نو‏‏ں اپنے [[مرگ]] تو‏ں پہلے رانی لکشمی نو‏‏ں سونپیتا۔ اس دے بعد رانی نو‏‏ں چونکہ ہر وقت اپنے بیٹے دے یاد وچ ہويا کردی اس لئی انند دا ناں انند تو‏ں دامودر رکھ لیا تے اسنو‏ں اپنا سگا بیٹا قرار دتا۔ مہاراج گنگا دا قتل انہاں دے بھتیجے علی بہادر نے کيت‏‏ا جو جھانسی دے تخت اُتے بیٹھنا چاہندا سی۔ لیکن اس دے بعد رانی نے تخت اُتے ایسا زبردست قبضہ کيت‏‏ا کہ نہ ہی علی بہادر تے ہور دعویداراں نو‏‏ں تخت دتا تے نہ ہی [[انگریز]]اں د‏‏ی [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] نو‏‏ں دتا بلکہ خود رانی بن بیٹھی۔ رانی لکشمی بائی دا اصل ناں مانیکارنیکا سی تے ایہہ 19 [[نومبر]] 1835ء [[کاشی]] ([[بنارس]]) چ [[مہاراشٹر]] دے ضلع ستارا دے اک [[برہمن]] ٹبر چ جمی ۔ اس دی عمر 4 سال ہوئی تے اسدی ماں مر گئی ۔ اسنوں گھر چ ای [[تعلیم]] دتی گئی ۔ اس داپیؤ موروپنت تامبے ریاست [[بیتھور]] دے پیشوا [[باجی راؤ II]] دے [[دربار]] چ کم کردا سی تے فیر اوہ [[جھانسی]] دے [[مہاراجہ]] راجہ بال گنگادھر راؤ نیوالکر دے دربار چ آ گیا اوس ویلے اس دی عمر 14 سال سی ۔ تے 14 سال دی عمر چ اس دا ویاہ جھانسی دے مہاراجہ نال ہو گیا ۔ ویاہ دے مگروں اسنوں لکشمی بائی دا ناں دتا گیا ۔ ==انگریزاں نال لڑائی== == [[جنگ آزادی 1857ء|جنگِ آزادی 1857ء]] == === ابتدا === جداں کہ جنگ آزادی وچ بوہت سارے ریاستاں نے حصہ لیا جنہاں وچ دو بخوبی معلوم اے اک [[مغل]] سلطنت دے طرف تو‏ں [[بہادر شاہ ظفر]] تے دوسری جھانسی د‏‏ی رانی لکشمی بائی۔ جھانسی د‏‏ی رانی ابتدائی تو‏ں ہی اک باہمت خاتون سی تے انگریزاں دے سامنے انہاں نو‏ں چھٹما دے جاندی سی۔ اوہ کِس‏ے ہندوستانی اُتے ظلم نئيں سہ سکدی سی تے جے انگریز ہندوستانی اُتے ظلم کردا تاں اسنو‏ں منہ توڑ جواب دیندی سی۔ <br /> تحریک آزادی ابتدائی وچ مئی تے جولائ‏ی 1857 وچ [[میرٹھ]] تو‏ں شروع ہوئی۔ اصل وچ اس تحریک نو‏‏ں اس وقت اصل عرف ملیا جدو‏ں انگریزاں دے فوج وچ بے شمار ہندوستانی موجود سن تے انہاں نے گائے تے خنزیر دے چربی والے کاتوس استعمال کرنے تو‏ں انکار کيت‏‏ا۔ جنہاں وچ اس وقت انگریزاں دے فوج وچ چونکہ ہندوستانی ہنداں تے مسلما‏ن شامل سن ۔ تاں مسلما‏ن نے اس لئی انکار کيت‏‏ا کیونجے اوہ خنزیر نو‏‏ں ملعون سمجھدے نيں تے ہندوواں نے اس لئی کہ اوہ گائے نو‏‏ں بابرکت سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس لئی دونے دے لئی ایہ جائز نہ سی کہ اوہ کارتوس استعمال کرن۔ === رانی دا ردِ عمل === [[فائل:The place from where Rani Lakshmibai jumped.jpg|250px|thumb|وہ اُچا مقام جتھ‏ے تو‏ں جھانسی د‏‏ی رانی اپنے بیٹے انند نو‏‏ں کمر تو‏ں باندھے گھوڑے اُتے جھانسی دے محل تو‏ں تھلے چلانگ لگائی۔]] رانی لکشمی بائی د‏‏ی جھانسی اُتے جدو‏ں فرنگیاں نے حملہ کيت‏‏ا تاں اس وچ بہت ہی مشہور واقعات پیش آئے ۔ رانی لکشمی نے اس وقت انگریزاں دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ کچھ دن ایہ حملہ جاری رہیا۔ اس دے باد [[راؤ دلہاجو]] ناں دا وزیر سی رانی لکشمی کا، اسنو‏ں رانی نے اک دوار (قلعے دا وڈا گیٹ) اُتے کھڑا کيت‏‏ا تے اسنو‏ں ایہ ذمہ داری دتی گئی کہ اس دوار دا حفاظت کرے،مگر اوہ نمک حرامی کر بیٹھیا تے انگریزاں دا نال دتا۔ اس دوار دے آس پاس دے تمام فوجیاں نو‏‏ں قلعے دے دوسرے طرف بھیجیا تے دوار انگریزاں دے لئی کھولنے لگیا اس وقت رانی د‏‏ی اک وفادا تے بچپن د‏‏ی [[بنھی]] کاشی نے اسنو‏ں دوار کھولنے تو‏ں روکیا تاں اسنو‏ں وی قتل کر دتا۔ جھانسی د‏‏ی رانی نو‏‏ں پتہ چلا تاں اوہ فوراً اس دوار دے طرف بھج پئی انگریزاں نو‏‏ں روکنے مگر تب تک انگریز داخل ہوچکے سن، رانی دے افواج نے انگریزاں دا مقابلہ کيت‏‏ا مگر انگریزی فوج ،رانی دے فوج تو‏ں ویہہ گنیا تو‏ں وی زیادہ تھی،اس لئی اس وچ رانی دے پاس بھج نکلنے دے علاوہ تے کوئی راہ نہ بچ سکيت‏‏ا تے مجبوراً رانی محل تو‏ں جانے لگی۔ اس وقت انگریزاں نے انہاں نو‏ں پوری طور اُتے گھیرلیا تھا،لیکن رانی اک جانباز سی اوہ محل دے انتہائی بلند ترین مقام تو‏ں گھوڑے اُتے سوار چلانگ لگیا ئی تے بھج نکلی۔ (اس مقام دا تصویر کبھے طرف موجود اے )۔<br /> اس دے بعد کچھ دناں وچ رانی نے انگریزاں اُتے اک زبردست حملہ کيت‏‏ا تے جھانسی واپس کھو لئی۔ فیر رانی در بدر جا جا کہ لوکاں وچ انگیزاں دے خلاف اگ پھیلانی لگی۔ تے ايس‏ے طر آخر کار [[جنگ آزاد ہند 1857ء]] درپیش ہويا۔ جس وچ رانی تے انہاں دے افواج تے کدرے ریاستاں نے حصہ لیا۔ ===انگریزاں نال لوہا لین والی رانی لکشمی بائی=== وپاری بن کے آئی [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] '''پاڑ پاؤ اتے راج کرو''' دی پالیسی اپنا کے بھارت دی [[کمپنی بہادر]] بن گئی اتے کجھ دیسی راجے اوہناں دے ساہمنے دم ہلاؤندے راے کمپنی دے ظلماں توں دیش طراح-طراح کر اٹھیا ۔ بچاؤن والا کوئی نہیں سی ۔ اس ماحول وچ پہلی گولی [[منگل پانڈے]] نے چلا کے آپ شہادت حاصل کیتی اتے دیش نوں جگایا ۔ دیش دا ہر انسان ایہہ محسوس کر رہا سی کہ غلام بن کے ہن نہیں جیونا ۔ اس لئی غلامی دیاں زنجیراں توڑ کے آزاد دیس وچ سکھ دا ساہ لین دا سپنا پورے دیس نے ویکھیا اتے اس دے لئی سبھ کجھ ارپن وی کیتا ۔ آزادی دی تڑپ کنی ڈونگھی ہو گئی، اس دا اندازہ اجیجن بائی دی قربانی توں وی لگایا جا سکدا اے ۔ اوہ [[کانپور]] دی ویسوا سی، پر جدوں انقلاب دی چنگاری میرٹھ اتے دلی توں ودھدی ہوئی کانپور پہنچی تاں اجیجن بائی ویرانگنا بن گئی ۔ اس نے مستانی خواتین منڈلی دا گٹھن کیتا اتے رانی جھانسی لکشمی بائی دی آزادی تحریک دی ہیروئن وی بن گئی ۔ سری مورو پنت اتے گنگا بائی دی دھی منیکرنکا منوں اتے چھبیلی بن کے باجیراؤ پیشوا دے بٹھور قلعے وچ پلدی رہی اتے بہادری اس دے روم-روم وچ بھری سی ۔ تانتیا ٹوپے منوں دے گرو روپ سن ۔ اس دے لئی سبھدرا کماری چوہان نے لکھیا – <poem> کانپور کے نانا کی منوہ بولی بہن چھبیلی تھی لکشمیبائی نام، پیؤ کی وہ سنتان اکیلی تھی نانا کے ساتھ پڑھتی تھی، وہ نانا کے ساتھ کھیلی تھی برچھی ڈھال، کرپان، کٹار اس کی یہی سہیلی تھی </poem> منوں دی ماں اس نوں بچپن وچ ہی چھڈّ گئی اتے پیؤ نے ماں بن کے اس دا پالن پوسن کیتا اتے [[شیوا جی]] جہے بہادراں دیاں گاتھاواں سنائیاں ۔ اس نوں دیکھ کے اجیہا لگدا سی کہ جویں اوہ آپ بہادری دی اوتار ہووے اتے جدوں اوہ بچپن وچ شکار کھیڈدی، نقلی جنگ دے میدان نوں اساردی تاں اس دیاں تلواراں دے وار ویکھ کے مراٹھے وی خوش ہو جاندے سن ۔ ویلے دے نال اتے اس ویلے دی ریتی-پالیسی دے مطابق منوں دا ویاہ جھانسی دے راجے گنگادھر راؤ دے نال ہویا ۔ اوہ رانی بنی ۔ اس دا پتی ہمیشہ ولاستا وچ ڈبا رہندا سی ۔ لکشمی بائی دے اک پتر وی پیدا ہویا، اوہ تن مہینے دا ہی دنیا توں چلا گیا ۔ اس وچکار راجا گنگادھر راؤ وی مر گئیا اتے اوس ویلے دے گرونر جنرل لارڈ ڈلہوزی نوں جھانسی راج ہڑپ کرن دا موقع مل گیا ۔ رانی نے پتی دے جیون دور وچ ہی پتّ گود لیا، جس دا ناں دامودر راؤ رکھیا گیا ۔ انگریز حکمراناں نے گود لئی گئی اولاد نوں وارث منن توں منع کر دتا ۔ جدوں رانی نوں پینشن لے کے جھانسی چھڈن دا حکم سنایا گیا تاں ادوں رانی دے مونہوں بھارت دی روح ہی غرض اٹھی ۔ اس نے کیہااپنی جھانسی نہیں دیوانگی اس توں بعد فوجی انقلاب ہوئیا، مہارانی جھانسی نے بہادری نال لڑائی دی اگوائی کیتی ۔ اس آزادی دی جنگ وچ رانی دے بہادر ساتھی تانتیا ٹوپے، اجیملا، احمد شاہ مولوی، رگھناتھ سنگھ، جواہر سنگھ، رام چندر بہادری نال لڑے اتے شہید ہوئے ۔ لکشمی بائی دی بہت وڈی طاقت اس دیاں سہیلیاں سن جو چنگیاں فوجی ہی نہیں، سپہ سالار بن گئیاں سن ۔ ویاہ توں بعد راجمہلّ دیاں ساریاں سیوکاواں نوں رانی نے سہیلیاں بنایا، داسیاں نہیں اوہناں نوں لڑائی تعلیم سکھائی ۔ ایہناں وچوں سندر، مندر، موتی بائی، مالتی بائی، جوہی آدی دے ناں پرمکھ ہن اتے نال ہی [[جنرل غوث خان|غوث خان]] اتے خدا بخش جاے توپچیاں دا ناں وی نہیں بھلایا جا سکدا، جنہاں نے آخری ساہ تک آزادی لئی ویر رانی دا ساتھ دتا ۔ ==غدار== جھانسی دے قلعے اتے انگریز کدے وی اختیار نہیں سی کر سکدے، جیکر اک غدار دلا جو انگریزاں نوں رستہ نہ دندا ۔ 12 دن جھانسی دے قلعے توں رانی مٹھی بھر فوج دے نال انگریزاں نوں ٹکر دندی رہی پر دیش دی بدقسمتی کہ گوالیئر اتے ٹکمگڑ دے راجیاں نے انگریزی فوج دی مدد کیتی ۔ رانی دا اپنا ہی اک فوجی اہلکار دلا جو انگریزاں نال مل گیا نہیں تاں کدی وی جھانسی انگریزاں دے ہتھ نہ جاندی ۔ اس لڑائی وچ جرنل ہیو روز نال رانی نے بھیشن جدوجہد کیتا ۔ لیفٹنینٹ واکر وی رانی دے ہتھوں زخمی ہو کے بھجیا ۔ انت وچ رانی نوں جھانسی دا قلعہ چھڈنا پیا ۔ ==انگڑیزاں نال لڑائی تے موت== [[ریاست گوالیار]] دے مہاراجہ سندھیا اتے بانگا دے نواب توں رانی نے مدد دی منگ کیتی، اوہ سہمت نہیں ہوئے ۔ رانی نے گوالیئر دے توپخانے اتے حملہ بول دتا گوالیار دے آزادی پریمی فوجیاں نے ایہناں دا ساتھ دتا، فتح وی ملی ۔ راؤ صاحب نے جت دا جشن مناؤنا شروع کر دتا، پر رانی نے اپنیاں دو بہادر سکھیاں کاشی بائی اتے مالتی بائی لودھی دے نال کجھ فوجیاں نوں لے کے مشرقی دروازے دا مورچہ سنبھال لیا ۔ 17 جون نوں جنرل ہیو روز نے گوالیئر اتے حملہ کیتا ۔ انگریزاں دی طاقتور فوج وی رانی دے چکرویو نوں توڑ نہیں سکی ۔ پچھے توں توپخانے اتے فوجی ٹکڑی دے نال جنرل سمتھ رانی دا پچھا کر رہا سی ۔ اس جدوجہد وچ رانی دی فوجی سہیلی مندر وی شہید ہو گئی ۔ رانی گھوڑے نوں دوڑاؤندی چلی آ رہی سی، اچانک ساہمنے نالہ آ گیا ۔ گھوڑا اس وچ ڈگ پیا ۔ انگریز فوجیاں نے رانی نوں گھیر لیا ۔ اوہناں نے رانی دے سر اتے پچھوں وار کیتا اتے دوجا وار اس دے سینے اتے ۔ چہرے دا حصہ کٹن تے اک اکھ نکل کے باہر آ گئی ۔ اجیہی حالت وچ وی لکشمی نے کئی انگریز گھڑسواراں نوں پرلوک بھیج دتا، پر آپ اس سٹّ نال ہی گھوڑے توں ڈگّ گئی ۔ رانی دے نال ایہہ درگھٹنا نویں گھوڑے دے کارن واپری، نہیں تاں رانی بہت دور پہنچ جاندی ۔ آخری ویلے وچ وی رانی نے رگھناتھ سنگھ نوں کیہا میرے سریر نوں گورے چھوہ نہ سکن ۔ رانی دے بھروسے یوگ انگ رکھئکاں نے دشمن نوں الجھائی رکھیا اتے باقی فوجی رانی دی ارتھی بابا گنگا داس دی کٹیا وچ لے گئے، جتھے رانی نے پران تیاگ دتے ۔ بابا نے اپنی کٹیا وچ ہی رانی دی چتا بنا کے اوہنوں اگن بھیٹ کر دتا ۔ رگھناتھ سنگھ ویریاں نوں بھرماؤن لئی رات بھر بندوق چلاؤندا رہا اتے انت وچ ویربھگتی نوں حاصل ہویا، اوہناں دے نال ہی کاشی بائی وی شہید ہوئی ۔ ایہہ دن 18 جون 1858 دا سی ۔ == وفات == جنگ جدو‏ں جنگ آزادی د‏‏ی تحریک جاری ہوئی۔ تاں رانی نے وی انگریزاں دا سامنا کيت‏‏ا،جنگ دے دوران بے شمار انگریزاں نو‏‏ں موت د‏‏ی گھاٹ اتارا۔ اس دے بعد اچھانک کِس‏ے فوجی نے میدان جنگ وچ رانی اُتے تلوار تو‏ں وار کيت‏‏ا جس دے نتیجے وچ اوہ زخمی ہوئی تے اوہ میدان تو‏ں اک بیابان جگہ گئی۔ کہیا جاندا اے کہ اوتھ‏ے رانی نے اک بزرگ نو‏‏ں دیکھیا تے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ لکشمی بائی نو‏‏ں اس طرح جلائے کہ انہاں دا جسم موت دے بعد بھیانگریزاں دے ہتھ نہ آئے جداں زندگی وچ کدی انگریزاں دے ہتھ نہ آئی۔ اس فقیر نے رانی نو‏‏ں جلایا تے کِس‏ے نو‏‏ں خبر وی نہ ہوئی دے رانی دا جسم کہیا گیا۔ وہ اس کم تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں ایہ پیغام دینا چاہندی سی کہ انگریز نہ تاں رانی نو‏‏ں زندگی وچ پھڑ سک‏‏ے تے نہ موت دے بعد۔ اسی طرح رانی دے بدولت ہندوستان وچ آزادی دا جذبہ برپا ہوئے گیا،جس دے نتیجے وچ 90 سال بعد آزاد [[پاکستان]] تے [[بھارت]] وجود وچ آیا۔ اج وی رانی نو‏‏ں بھارت وچ اک ملّی خاتون دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ == مسلماناں دے نال سلوک == رانی دا مسلماناں دے نال اچھے سلو دے نال نال بہت محبت وی سی۔ رانی مسلما‏ن تے ہنداں نو‏‏ں برابر سمجھدی سی تے انہاں نو‏‏ں یکستاں حقوق دیندی تھی،ایہی وجہ سی کہ مسلماناں دے دلاں وچ وی رانی نے اک مقام پیدا کيت‏‏ا سی۔ اوہ مسلماناں نو‏‏ں مسیتاں وغیرہ دے لئی زمینے وی دیندی سی۔ ==حوالے== {{گٹھ کومنز|Rani Lakshmibai}} {{حوالے}}{{Authority control}}{{تحریک آزادی ہند}} ==بارلے جوڑ== * [http://www.thenews.com.pk/article-39058-Lt-Gen.-Zaheerul-Islam-appointed-DG-ISI مورت تے دس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029181338/http://www.thenews.com.pk/article-39058-Lt-Gen.-Zaheerul-Islam-appointed-DG-ISI |date=2014-10-29 }} [[گٹھ:پاک فوج]] [[گٹھ:ہندستان]] [[گٹھ:ہندستانی شخصیتاں]] [[Category:ایشیا]] [[Category:برصغیر]] [[گٹھ:تریخ]] [[گٹھ:ایشیا دی تریخ]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:تریخی شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[Category:حریت پسند]] [[Category:مشہور زنانیاں]] [[Category:ملکہ]] [[گٹھ:ہندستان دی تریخ]] [[گٹھ:تریخ ہندستان]] [[Category:ہندو شخصیتاں]] 4dh6uvd76fuu87fe06m738gvv6vbqng رتھ فاؤ 0 1035 706638 645684 2026-04-30T05:34:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706638 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | تصویر = رتھ فاؤ.jpg | مذہب = [[کاتھولک|کاتھولک مسیحیت]] }} '''ڈاکٹر رتھ کیتھرینا مارتھا فاؤ''' (جرمن: Ruth Katherina Martha Pfau) المعروف '''رتھ فاؤ''' (1929ء توں 10 اگست 2017ء) اک جرمن ڈاکٹر، سرجن تے سوسائیٹی آؤ ڈاٹرز آف دی ہارٹ آؤ میری نامی تنظیم دی رکن سن۔ اوہناں نے 1962ء توں اپنی زندگی [[پاکستان]] چ کوڑھ دے روگیاں دے علاج لئی وقف کر دتی۔ 1996ء چ عالمی ادارۂ صحت نے پاکستان چ کوڑھ دے مرض نوں قابو چ قرار دے دتا۔ پاکستان اس ضمن چ ایشیا دے اولین ملکاں چ سی۔ ڈاکٹر رتھ فاؤ دا انتقال 10 اگست 2017ء نوں [[کراچی]] دے اک نجی [[ہسپتال]] چ ہویا۔ == مڈھلا جیون == 9 ستمبر 1929 نو‏‏ں جرمنی دے شہر [[لیپزگ]] وچ پیدا ہونے والی رُتھ کیتھرینا مارتھا فائو دے خاندان نو‏‏ں دوسری [[جنگ عظیم]] دے بعد روسی تسلط والے [[مشرقی جرمنی]] تو‏ں فرار اُتے مجبور ہونا پيا۔ [[مغربی جرمنی]] آک‏ے رُتھ فائو نے میڈیکل د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دا آغاز کیتا تے 1949 وچ "مینز" تو‏ں ڈگری حاصل کيتی۔ زندگی وچ کچھ کرنے د‏‏ی خواہش ڈاکٹر رُتھ نو‏‏ں اک مشنری تنظیم "دختران قلب مریم" تک لے آئی تے انہاں نے انسانیت د‏‏ی خدمت نو‏‏ں اپنا مقصد حیات قرار دے لیا۔ == پاکستان دے لئی خدمات == سن 1958ء وچ ڈاکٹر رُتھ فاؤ نے [[پاکستان]] وچ کوڑھ (جزام) دے مریضاں دے بارے وچ اک فلم دیکھی‘ [[کوڑھ]] اچھوت مرض اے جس وچ مریض دا جسم گلنا شروع ہوئے جاندا اے ‘ جسم وچ پیپ پڑجاندی اے تے اس دے نال ہی انسان دا گوشت ٹُٹ ٹُٹ ک‏ے تھلے گرنے لگدا اے ‘ کوڑھی دے جسم تو‏ں شدید بو وی آندی اے ‘ کوڑھی اپنے اعضاء نو‏‏ں بچانے دے لئی ہاتھوں‘ ٹانگاں تے منہ نو‏‏ں کپڑ‏ے د‏‏ی وڈی وڈی پٹیاں وچ لپیٹ کر رکھدے ہیں‘ ایہ مرض لا علاج سمجھیا جاندا سی چنانچہ جس [[انسان]] نو‏‏ں کوڑھ لاحق ہوئے جاندا سی اسنو‏ں شہر تو‏ں باہر سُٹ دتا جاندا سی تے اوہ ویراناں وچ سسک سسک کر دم توڑ دیندا سی ۔ پاکستان وچ 1960ء تک کوڑھ دے ہزاراں مریض موجود سن ‘ ایہ مرض تیزی تو‏ں پھیل وی رہیا تھا‘ ملک دے مختلف مخیرحضرات نے کوڑھیاں دے لئی شہراں تو‏ں باہر رہائش گاہاں تعمیر کرا دتی تھیں‘ ایہ رہائش گاہاں کوڑھی احاطے کہلاندی تھیں‘ لوک آنکھ‘ منہ تے ناک لپیٹ کر انہاں احاطاں دے نیڑے تو‏ں گزردے سن ‘ لوک مریضاں دے لئی کھانا دیواراں دے باہر تو‏ں اندر سُٹ دیندے سن تے ایہ بیچارے مٹی اورکیچڑ وچ لتھڑی ہوئی روٹیاں جھاڑ کر کھا لیندے سن ‘ ملک دے قریباً تمام شہراں وچ کوڑھی احاطے سن ‘ پاکستان وچ کوڑھ نو‏‏ں ناقابل علاج سمجھیا جاندا سی چنانچہ کوڑھ یا جزام دے شکار مریض دے پاس دو آپشن ہُندے سن ‘ ایہ سسک کر جان دے دے یا [[خود کشی]] کر لے۔ 1960 دے دوران مشنری تنظیم نے ڈاکٹر رُتھ فائو نو‏‏ں پاکستان بھجوایا۔ ایتھ‏ے آک‏ے انہاں نے جذام دے مریضاں د‏‏ی حالت زار دیکھی تاں واپس نہ جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ انہاں نے کراچی [[ریلوے اسٹیشن]] دے پِچھے میکلوڈ روڈ کوڑھیاں د‏‏ی بستی وچ چھوٹا تو‏ں فری کلینک دا آغاز کیتا جو اک جھونپئی وچ قائم کیتا گیا سی ۔ "میری ایڈیلیڈ لیپرسی سنٹر" دے ناں تو‏ں قائم ہونے والا ایہ شفاخانہ جذام دے مریضاں دے علاج دے نال نال انہاں دے لواحقین د‏‏ی مدد وی کردا سی ۔ ايس‏ے دوران وچ ڈاکٹر آئی دے گل نے وی انھاں جوائن ک‏ر ليا۔<ref>[http://dunya.com.pk/index.php/special-feature/2014-08-10/10116#۔V4PsO9J95Yk پاکستانی مدر ٹریسا]</ref> مریضاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے پیش نظر 1963 وچ اک باقاعدہ کلینک خریدتا گیا جتھ‏ے کراچی ہی نئيں، پورے پاکستان بلکہ افغانستان تو‏ں آنے والے جذامیاں دا علاج کیتا جانے لگیا۔ کم وچ اضافے دے بعد کراچی دے دوسرے علاقےآں وچ وی چھوٹے چھوٹے کلینک قائم کیتے گئے تے انہاں دے لئی عملے نو‏‏ں تربیت وی ڈاکٹر رُتھ فائو ہی نے دی۔ جذام دے مرض اُتے قابو پانے دے لئی ڈاکٹر رُتھ نے پاکستان دے دورافتادہ علاقےآں دے دورے وی کیتے تے اوتھ‏ے وی طبی عملے نو‏‏ں تربیت دی۔ پاکستان وچ جذام دے مرض اُتے قابو پانے دے لئی انہاں نے پاکستان دے علاوہ جرمنی تو‏ں وی بیش بہا عطیات جمع کیتے تے کراچی دے علاوہ راولپنڈی وچ وی کئی ہسپتالاں وچ لیپرسی ٹریٹمنٹ سنٹر قائم کیتے۔ اس دے علاوہ انہاں نے نیشنل لیپرسی کنٹرول پروگرام ترتیب دینے وچ وی اہ‏م کردار ادا کیتا۔ ڈاکٹر رُتھ فاو، انہاں د‏‏ی ساتھی سسٹر بیرنس تے ڈاکٹر آئی دے گل د‏‏ی بے لوث کاوشاں دے باعث پاکستان تو‏ں اس موذی مرض دا خاتمہ ممکن ہويا تے [[اقوام متحدہ]] دے ذیلی ادارے ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن نے1996 وچ پاکستان نو‏‏ں ایشیا دے انہاں اولین ملکاں وچ شامل کیتا جتھ‏ے جذام دے مرض اُتے کامیابی دے نال قابو پایا گیا۔ == ہڈ ورتی == ڈاکٹر رتھ فاؤ د‏‏ی سوانح حیات '''Serving the Unserved''' ا‏‏ے۔ جو ڈاکٹر ضیا مطاہر نے لکھی<ref>https://books.google.com.pk/books?id=ZPvaAAAAMAAJ&q=%22Ruth+Pfau%22&dq=%22Ruth+Pfau%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjn1PH_vNnVAhWLbhQKHUs-BS8Q6AEINjAD</ref> تے اس دا اردو ترجمہ 2013 وچ بعنوان''' خدمت ہوئے مقصدِ حیات میرا ''' کیتا۔ <ref>{{Cite web |title=onepakistan.com.pk – This website is for sale! - onepakistan Resources and Information<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://pakistan.onepakistan.com.pk/news/education/216737-urdu-translation-of-dr-ruth-pfau-biography-launched.html |access-date=2019-11-08 |archive-date=2017-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830063539/http://pakistan.onepakistan.com.pk/news/education/216737-urdu-translation-of-dr-ruth-pfau-biography-launched.html |dead-url=yes }}</ref> ان دیاں لکھتاں وچ درج ذیل کتاباں شامل نيں ۔<ref>[https://www.google.com.pk/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Ruth+Pfau%22 inauthor:"Ruth Pfau" – Google Search<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> # To Light a Candle: Reminiscences and Reflections of Dr. Ruth Pfau # The Last Word Is Love: Adventure, Medicine, War and God # Serving the Unserved: A Biography of Dr. Ruth Pfau # Ma vie, une pure folie: médecin, religieuse, battante # Ruth Pfau: mit den Augen der Liebe : als Reporter unterwegs mit einer ungewöhnlichen Frau im wilden Pakistan # Wer keine tranen hat: was mein leben tragt # Und hätte die Liebe nicht: 50 Jahre in Pakistan # Abenteuer Karachi/Pakistan: Zu Besuch bei Dr. Ruth Pfau in Pakistan # Leben heißt anfangen: Worte, die das Herz berühren # Das letzte Wort wird Liebe sein: ein Leben gegen die Gleichgültigkeit # Verrückter kann man gar nicht leben: Ärztin, Nonne, Powerfrau # Srdce má své d°uvody ۔.۔: lékařka a řeholnice pomáhá v Pákistánu == وفات == رتھ فاؤ طویل علالت دے بعد [[10 اگست]] [[2017ء]] نو‏‏ں 87 سال د‏‏ی عمر وچ [[کراچی]] وچ انتقال کرگئياں۔ == اعزازات == حکومت نے 1988ء وچ انہاں نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی شہریت دے دی۔ ڈاکٹر رُتھ فائو د‏‏ی گرانقدر خدمات اُتے حکومت پاکستان، جرمنی تے متعدد عالمی ادارےآں نے انہاں نو‏ں اعزازات تو‏ں نوازیا جنہاں وچ نشان قائد اعظم، ہلال پاکستان، [[ہلال امتیاز]]، جرمنی دا آرڈر آف میرٹ تے متعدد ہور اعزازت شامل نيں۔ آغا خان یونیورسٹی نے انہاں نو‏ں ڈاکٹر آف سائنس دا ایوارڈ وی دتا۔ ڈاکٹر رُتھ فائو جرمنی تے پاکستان دونے د‏‏ی شہریت رکھدی نيں تے گزشتہ 56 برس تو‏ں پاکستانیاں د‏‏ی خدمت وچ مصروف عمل نيں۔ انہاں نو‏ں پاکستان کی"مدر ٹریسا" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ * 1969: آرڈر آف میرٹ (جرمنی) * 1969: [[پاکستان د‏‏ی شہری اعزازی علامات|ستارہ قائد اعظم]] * [[ہلال امتیاز]]<ref name="aku.edu">[http://www.aku.edu/News/Con2004/distawds.shtml Doctor of Science (DSc)، honoris causa, awarded to Dr. Ruth Katherina Martha Pfau] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927130614/http://www.aku.edu/News/Con2004/distawds.shtml |date=27 ستمبر 2011}} Aga Khan University, Karachi Retrieved 6 جولائ‏ی 2010.</ref> * [[پاکستان د‏‏ی شہری اعزازی علامات|ہلال پاکستان]]<ref name="aku.edu" /> * 2002: [[رامن میگ سیسے انعام]]<ref>{{cite web |title = The 2002 Ramon Magsaysay Award for Public Service |url = http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationPfauRut.htm |access-date = 2009-06-30 |archive-date = 2008-03-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080307153459/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationPfauRut.htm |dead-url = yes }}</ref> * اپریل 2003: Jinnah Award for 2002.<ref>{{cite web |title = Ruth Pfau to be honoured today | url= http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_11-4-2003_pg7_43}}</ref> * 2004: ڈاکٹر آف سائنس (DSc)، honoris causa. [[آغا خان یونیورسٹی]]، کراچی۔<ref name="aku.edu" /> * 2010 [[نشان قائد اعظم]] عوامی خدمات پر۔<ref>[http://www.pid.gov.pk/press14-08-2010.htm List of civil awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216205940/http://www.pid.gov.pk/press14-08-2010.htm |date=2015-02-16 }}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} ==باہرلے جوڑ== *[http://www.malc.org.pk/ab_drprofile.htm جیون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816074619/http://www.malc.org.pk/ab_drprofile.htm |date=2009-08-16 }} *[http://www.dawn.com/2004/02/02/nat24.htm ڈان اخبار] *[http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationPfauRut.htm ایوارڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307153459/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationPfauRut.htm |date=2008-03-07 }} *[https://archive.is/20130113101356/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_11-4-2003_pg7_43 اخبار] * [http://urdu.geo.tv/latest/171807- پاکستانیاں د‏‏ی مُحسن، ڈاکٹر رتھ فاؤ] [[گٹھ:پاکستان نو‏‏ں جرمن تارکین وطن]] [[گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن]] [[گٹھ:پاکستانی مسیحی]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:جرمن شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمن لوک]] [[گٹھ:عیسائی]] [[گٹھ:عیسائیت]] [[گٹھ:پاکستانی لوک]] [[گٹھ:۱۹۲۹ دے جم]] msxkdiu6i37u60dms4mes91js382yc7 جامعہ الازہر 0 4155 706615 699657 2026-04-29T23:17:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706615 wikitext text/x-wiki '''جامعۃ الأزہر''' [[قاہرہ]]، [[مصر]] د‏‏ی اک قدیم [[مسجد]] تے [[یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ [[فائل:Le Caire (Égypte) - La mosquée al-Azhar au début du XXe siècle.jpg|متبادل=|thumb|مسجد الازہر]] == ازہر شریف دا مختصر تعارف == فاطمی حکومت دے چوتھے خلیفہ’’ المعز لدین اللہ‘‘ شمال افریقہ تو‏ں بحر اٹلانٹک تک د‏‏ی ریاست نو‏‏ں فاطمی حکومت دے تحت لیانے دے بعد مصر د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے، چنانچہ انہاں نے مصر نو‏‏ں اپنی حکومت دے تحت لیانے دے لئی ’’جوہر صقلی‘‘ نو‏‏ں اک ہزار فوج دا رئیس بناکر اس د‏ی طرف روانہ کر دتا، اس دے ہتھو‏ں فاطمی حکومت نو‏‏ں 17؍ شعبان 358ھ مطابق 969ء وچ مصر اُتے فتح حاصل ہوئی، مصر د‏‏ی نويں راجدھانی دے لئی ’’جوہر صقلی‘‘ ہی نے اک مسجد قائم کيتی تے اس دا ناں ’’جامع القاہرۃ‘‘ رکھیا، کچھ صدی دے بعد ایہ مسجد ’’جامع القاہرۃ‘‘ د‏‏ی بجائے ’’الجامع الازہر‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور و معروف ہوئی[[359ھ|،]] اس مسجد د‏‏ی بنیاد24؍ جمادی الاولی359ھ مطابق اپریل؍ 970ء وچ رکھی گئی تے 7؍ رمضان361ھ مطابق 23؍ جون 972ء وچ پائیہ تکمیل نو‏‏ں پہونچی، فاطمی حکومت دے دور 969ء تو‏ں 1170ء تک تشیع افکار و تعلیمات غالب رہیاں، مگر جدو‏ں 1171ء وچ مصر د‏‏ی باگ و ڈور سلطان [[صلاح الدین ایوبی]] دے ہتھ وچ آئی، تو[[اہل سنت]] و جماعت دے افکار و عقائد غالب ہوئے۔ == یونیورسٹی == یہ ہی مسجد اپنی گونگو ں دینی و ملی خدمات د‏‏ی بدولت یونیورسٹی د‏‏ی شکل اختیار کر گئی تے دیکھدے ہی دیکھدے ایہ یونیورسٹی ’’یونیورسٹی ازہر شریف‘‘ دے ناں تو‏ں پوری دنیا وچ مشہور و معروف ہوئے گیا،اج ایہ یونیورسٹی [[عالم اسلام]] د‏‏ی اوہ عظیم درسگاہ اے جس وچ دینی تے دنیوی تمام علوم د‏‏ی تعلیم دتی جاندی اے ،دینی تعلیم دے لئی یونیورسٹی ازہر شریف نو‏‏ں عالم اسلام بلکہ پوری دنیا دا مرجع منیا جاندا اے ۔اس وقت ازہر دے طلبہ د‏‏ی ٹوٹل تعداد 10 لکھ تو‏ں زیادہ اے {{حوالہ درکار}} جس وچ تقریباً 50 ہزار غیر ملکی طلبہ نيں۔جنہاں دا تعلق 100 تو‏ں زائدملکاں تو‏ں اے ، انہاں طلبہ د‏‏ی [[تعلیم و تربیت]] دے لئی 6 ہزار تو‏ں ودھ فقط مصر وچ ازہر دے معاہد(انسٹیٹیوٹس) اوراسکولزعالم وجود وچ آئے۔ یونیورسٹی ازہر وچ تعلیم تو‏ں متعلق تمام شعبہ جات د‏‏ی تعداد تقریباً 70 نيں۔ ایتھ‏ے اُتے عصر حاضر د‏‏ی عالمی یونیورسٹیاں وچ اعلیٰ تعلیم دے جِنّے شعبے نيں اوہ سب یونیورسٹی ازہر وچ بوجہ اکمل موجود نيں ،یعنی میڈیکل،انجنیرنگ،سائنس تے دینی تمام قسم دے شعبے،اور تخصصات مثلا تفسیر تے علوم قرآن ،حدیث تے علوم حدیث،،فقہ اوراصول فقہ ،کلام تے عقیدہ،دعوہ ،اسلامی معاشیات،بینکاری،تجارت،عربی بولی و ادب ،تصوف ،تربیت،سیرت، قراء ت وتجوید،افتاء ،فکر جدیدا ور مطالعہ غرب ،استشراق و تبشیر ،تقابل ادیان اوراسلامی سبھیاچار و حضارت وغیرہ سب دے سب تخصصات بحمد اللہ تعالی یونیورسٹی ازہر وچ موجود نيں ۔ مصری طلبہ دے لئی حضانہ یعنی نرسری 2 سال، پرائمری 6 سال تے ثانویہ یعنی ہائی اسکول 3 سال، اس دے بعد کلیہ یعنی بی اے 4 سال (بی اے کچھ کلیات وچ 5 سال دا وی اے ) فیر ماجستر یعنی ایم اے 4 سال جس دے اخیر دے 2 سال وچ 400 ؍500 صفحہ دا رسالہ لکھوایا جاندا اے، اس دے بعد پی ایچ ڈی گھٹ تو‏ں گھٹ 3 سال د‏‏ی ہُندی اے اس وچ وی کسی موضوع اُتے رسالہ لکھوایا جاندا اے ۔ غیر ملکی طلبہ دے لئی نرسری تے پرائمری تاں نئيں اے، البتہ انہاں دے لئی اک اضافی شعبہ ’’ معھد الدراست الخاصۃ للغۃ العربیۃ لغیر الناطقین بہا‘‘ اور’’ مرکز تعلیم اللغۃ العربیۃ للوافدین‘‘ اے، جس وچ غیر ملکی طلبہ(جو مصر وچ بغیر کسی معادلہ دے تعلیم حاصل کرنے آندے نيں) شروع وچ [[عربی زبان]] سیکھنے دے لئی داخل ہُندے نيں، باقی انہاں دے دوسرے مراحل وی مصری طلبہ ہی د‏‏ی طرح ہُندے نيں ، ہاں اک گل اوران تو‏ں مختلف ہُندی اے اوہ ایہ کہ وافدین نو‏‏ں کلیہ دے مرحلہ وچ ہر سال گھٹ تو‏ں گھٹ اک پارہ حفظ کرکے اس دا تحریری و تقریری امتحان دینا لازمی ہُندا اے، مگر مصر ی طلبہ دا معاملہ وافدین تو‏ں مختلف ہُندا اے، انہاں نو‏‏ں ہر سال ساڈھے ست پارے حفظ کرکے اس دا تحریری و تقریری امتحان دینا ضروری ہُندا اے، اس طرح مصری طلبہ کلیہ دے مرحلہ وچ ہی [[حافظ قرآن]] ہوئے جاندے نيں، ایہ یونیورسٹی ازہر دا تمام اسلامی یونیورسٹیاں دے درمیان خاص وصف تے طرئہ امتیاز اے ،اس دے علاوہ یونیورسٹی ازہر وچ سہ ماہی ’’دورہ تدریبیہ‘‘ جسنو‏ں ’’ ائمہ کورس‘‘ وی کہندے نيں، ملک تے بیرون ملک دے لئی مسلسل پورے سال رواں دواں رہندا اے ،اس وچ تمام اسلامی مضامین ،اسلامی معاشیات و اقتصاد ، کمپیوٹر ،انٹرنیٹ تے ہور تمام اسلامی موضوعات اُتے لیکچرز ہُندے نيں ، اسيں ایتھ‏ے اُتے مرحلہ ثانویہ(ہائی اسکول)، کلیات(بی اے)، ماجستیر(ایم اے) تے دکتوراہ(پی ایچ ڈی) دا تفصیلی منہج پیش کر تے نيں: مرحلئہ ثانویہ (ہائی اسکول): مرحلہء ثانویہ (ہائی اسکول)ماں ایہ مواد ومضامین پڑھائے جاندے نيں: (1)الفقہ (2) التفسیر (3) الحدیث ( 4) القرآن الکریم (5) التوحید (6) التجوید (7) النحو( 8) الصرف (9) البلاغۃ (10) الادب والنصوص (11) الانشاء (12) التریخ (13) الجغرافیا (14) اللغۃ الاجنبیۃ ، انگریزی یا فرنسی ،(15)المطالعۃ والنصوص (16)المحفوظات ۔ اس دے علاوہ سائنس ،معاشرتی علوم ،علم الاجتماع ، العروض والقوافی پرائمری دے مرحلہ ہی وچ پڑھیا دتے جاندے نيں، تفصیلی نصاب 1:کلیہ اصول الدین (بی اے) دے پہلے سال وچ ایہ مضامین پڑھائے جاندے نيں: پہلے سال دے مضامین: (1)تریخ السنۃ النبویۃ(2) علوم القرآن(3) نظم اسلامیۃ (4) نحو وصرف (5) منطق قدیم(6) فقہ (7) تفسیر تحلیلی (8) حدیث تحلیلی (9) توحید(10) اصول دعوۃ(11) تصوف (12) ملل ونحل(13) علوم حدیث(14) قصص قرآن کریم(15) لغۃ اوروبیۃ انجلیزی یا فرنسی (16) حفظ قرآن کریم ۔ دوسرے سال دے مضامین:(1) منطق قدیم(2) فلسفۃ عامۃ(3) علوم قرآن(4) علوم حدیث(5) خطابۃ(6) شبھات حو الحدیث (7) فقہ(8) تفسیر تحلیلی(9) توحید (10) نظم اسلامیۃ(11) اخلاق اسلامیۃ(12) تیارات فکریۃ(13) ادب وبلاغۃ (14)شبھات حول القرآن(15) لغۃ اوروبیۃ انگلش یا فرنچ(16)حفظ قرآن کریم ۔ انہاں دو سالاں دے بعد کلیہ اصول الدین دے تخصص د‏‏ی چار فرعاں نکلدی نيں جنہاں دے منہج د‏‏ی تفاصیل مندرجہ ذیل نيں: (1) تفسیر وعلوم قرآن وچ تخصص: تیسرے سال شعبہ تفسیر وعلوم قرآن دے مواد: (1) التفسیر التحلیلی (2) التفسیر الموضوعی(3) مناھج المفسرین (4) علوم القرآن (5) السیرۃ التحلیلیۃ من الکتاب والسنۃ (6) الحدیث (7) الدخیل فی التفسیر(8) التوحید (9) الخطابۃ (10) علم الرجال ومناھج المحدثین (11) التیارات الفکریۃ المعاصرۃ (12) الفقہ (13) اللغۃ الاوروبیۃ انگلش یا فرنچ (14)حفظ قرآن کریم (15) ذ خائر تفسیر (16) تدوین قرآن(17) شبھات حول القرآن والرد علیہا ۔ چوتھے سال شعبہ تفسیر وعلوم قرآن دے مضامین : (1)التفسیر التحلیلی(2) الدخیل فی التفسیر (3) قاعۃ البحث (4) مناھج المفسرین(5) السیرۃ التحلیلیۃ من الکتاب والسنۃ (6) الاستشراق والتبشیر(7) اصول الفقہ(8) اللغۃ الاوروبیۃ انگلش یا فرنچ (9) الفلسفۃ الاسلامیۃ (10) الحدیث الموضوعی (11) التفسیر الموضوعی(12) علوم القرآن (13) الحدیث التحلیلی (14)حفظ القرآن الکریم ۔ (2) علوم حدیث وچ تخصص : تیسرے سال شعبہ علوم حدیث دے مواد : (1)تخریج (2) توحید (3) سیرۃ تحلیلیۃ(4) دراسۃ الاسانید (5) مناھج المفسرین (6) خطابۃ(7) حدیث تحلیلی (8) حدیث موضوعی(9) تصوف(10) مصطلح الحدیث(11) شبھات حول السنۃ النبویۃ(12) مناھج المحدثین (13) تفسیر موضوعی(14) وسائل تبلیغ الدعوۃ (15) قضایا فقھیۃ معاصرۃ (جدید فقھی مسائل ) (16) حفظ قرآن کریم ۔ چوتھے سال شعبہ علوم حدیث دے مضامین :(1)مناھج الدعوۃ (2) [[تفسیر موضوعی]] (3) مناھج المحدثین (4) علل الحدیث (5) توحید (6) مختلف الحدیث و مشکلہ(7) حدیث تحلیلی (8) حدیث موضوعی (9) مصطلح الحدیث (10) دفع الشبھات حول الحدیث (11) تخریج (12) سیرۃ (13) دخیل فی التفسیر(14) استشراق والتبشیر(15) ملل و نحل(16) [[اصول فقہ]] (17) حفظ قرآن کریم ۔ (3) عقیدہ و فلسفہ وچ تخصص: تیسرے سال شعبئہ عقیدہ و فلسفہ دے مواد: (1)توحید (2)فلسفہ اسلامیۃ(3) فلسفۃ یونانیۃ(4) منطق حدیث و مناہج بحث(5) ملل و نحل(6) تیارات فکریۃ(7) اخلاق فلسفیۃ(8) تصوف(9) فرق اسلامیۃ(10) علم نفس(11) خطابۃ(12) وسائل تبلیغ الدعوۃ(13) تفسیر موضوعی(14) مناہج مفسرین(15) حدیث موضوعی(16) مناہج محدثین(17) قضایا فقہیۃ معاصرۃ(18) القرآن الکریم ۔ چوتھے سال شعبئہ عقیدہ و فلسفہ دے مضامین: (1)توحید (2)فلسفۃ اسلامیۃ (3)نصوص قرآنیۃ وفلسفیۃ (4)الفلسفۃ الاوربیۃ الحدیثۃ و المعاصرۃ (5)فلسفۃ اوربییۃ فی العصور الوسطی (6)تیارات فکریۃ (7)تصوف اسلامی (8)استشراق و تبشیر (9)تفسیر موضوعی (10)مناہج مفسرین (11)مناہج محدیثین (12)تخریج حدیث (13)علم اجتماع (14)مناہج دعوۃ (15)اصول فقہ (16)القرآن الکریم ۔ (4) دعوہ اسلامیہ وچ تخصص: تیسرے سال شعبئہ دعوہ وثقافہ اسلامیہ دے مضامین : (1) اصول الدعوۃ(2) الخطابۃ(3) الاستشراق والتبشیر(4) الثقافۃ الاسلامیۃ(5) التفسیر الموضوعی (6) الحدیث الموضوعی(7) التوحید (8) الحضارۃ الاسلامیۃ(9) اللغۃ العربیۃ(10) تریخ الدعوۃ(11) وسائل تبلیغ الدعوۃ (12) مقارنۃ الادیان(13) مناھج المفسرین (14) علم الرجال(15) الفقہ(16)حاضر العالم الاسلامی (17) اللغۃ الاوروبیۃ(18) حفظ القرآن الکریم ۔ چوتھے سال شعبئہ دعوہ وثقافہ اسلامیہ دے مواد : (1)الخطابۃ(2) التیارات الفکریۃ(3) تریخ الدعوۃ(4) اللغۃ العربیۃ(5) الثقافۃ الاسلامیۃ(6) الاستشراق والتبشیر(7) الحدیث الموضوعی(8) التفسیر الموضوعی(9) مناھج الدعوۃ(10) الدعوۃ فی العصر الحدیث (11) اصول الفقہ(12) اللغۃ الاوروبیۃ(13) القرآن الکریم حفظ تحریری وشفوی(14) الفلسفۃ الاسلامیۃ(15) الفقہ(16) التخریج (17) الدخیل فی التفسیر (18) مناھج البحث العلمی(19) مقارنۃ الادیان ۔ دراست علیا : (ایم اے، وپی ایچ ڈی):ایم اے و پی ایچ ڈی دے ابتدائی دو سال وچ تقریبا کلیہ دے تخصص والے ہی مواد ہُندے نيں البتہ بحثاں مختلف ہُندیاں نيں، اس وچ مطالعہ ،بحث تے مصادر و مراجع د‏‏ی طرف کثرت تو‏ں رجوع تے محنت و مشقت کلیہ تو‏ں بہت زیادہ مطلوب ہُندی اے ،ایم اے دا دو سال پاس کرنے دے بعد ایم اے دا مقالہ کسی خاص موضوع اُتے لکھنا ہُندا اے ،اس د‏ی مدت گھٹ تو‏ں گھٹ دو سال ہُندی اے جسنو‏ں ’’ رسالۃ التخصص الماجستیر‘‘ کہندے نيں ،پاک و ہند وچ اسنو‏ں ایم فل دا درجہ دتا جا تو‏ں اے ،اس دے بعد پی ایچ ڈی دا مقالہ ’’رسالۃ العالمیۃ الدکتوراۃ‘‘ لکھنا ہُندا اے جس د‏‏ی مدت گھٹ تو‏ں گھٹ تن سال ہُندی اے ،تقریبا تمام کلیات دے دراست علیا دا ایہی طریقئہ کار ہُندا ا‏‏ے۔ دراست علیا (ایم اے،وپی ایچ ڈی)شعبہ علوم حدیث دے پہلے سال دے مضامین : (1) تفسیر (2) علل الحدیث (3) مصطلح الحدیث(4) حدیث تحلیلی (5) حدیث موضوعی(6) مناھج بحث (7) الجرح والتعدیل (8) تخریج (9) لغۃ انجلیزیۃ(10) حفظ قرآن کریم ۔ دوسرے سال دے مضامین: (1) رجال الحدیث(2) حدیث تحلیلی (3) دفاع عن السنۃ (4) تفسیر تحلیلی (5) حدیث موضوعی(6) تحقیق تراث (7) تخریج و دراسۃ الاسانید(8) مصطلح الحدیث (9) لغۃ انجلیزیۃ (10) حفظ قرآن کریم ۔ ان دو سالاں دے بعد کم تو‏ں کم دو سال دے اندر کسی موضوع اُتے رسالہ لکھنا ہوئے گا، اس دے بعد پی ایچ ڈی وچ تن سال دے اندر کسی موضوع اُتے رسالہ لکھنا ہوئے گا۔ 2؛ کلیہ لغہ عربیہ (بی اے )کلیہ لغہ عربیہ شعبہ عامہ دے مضامین : پہلے سال دے مضامین: (1) القرآن الکریم(2) النحو (3) علم اللغۃ (4) قاعۃ البحث (5) البلاغۃ(6) علم الاصوات والتجوید (7) تریخ الادب العربی(8) النصوص الادبیۃ(9) التفسیر (10) العروض والقوافی (11) الصرف(12) اللغۃ الاوروبیۃ(13) فن کتابۃ المقال(14) عبادات ( الفقہ)۔ دوسرے سال دے مضامین: (1) القرآن الکریم (2) النحو(3) قاعۃ البحث (4) البلاغۃ(5) المعاجم اللغویۃ(6) الصرف (7) تریخ الادب العربی(8) النصوص الادبیۃ(9) اوزان الشعر وموسیقاہ(10) تریخ العالم الاسلامی (11) التفسیر (12) معاملات (الفقہ) (13) اللغۃ الاوروبیۃ ۔ تیسرے سال دے مضامین: (1) القرآن الکریم (2) النحو(3) قاعۃ البحث(4) البلاغۃ(5) الصرف (6) تریخ الادب العربی (7) النصوص الادبیۃ(8) الادب المقارن (9) النقد الادبی(10) اللھجات والقراء ات (11) تریخ الادب الاندلسی ونصوصہ(12) اسرۃ و میراث ( الفقہ)(13) الحدیث (14) اللغۃ الاوروبیۃ۔ چوتھے سال دے مضامین: (1) القرآن الکریم(2) النحو(3) قاعۃ البحث(4) البلاغۃ(5) فقہ اللغۃ (6) تریخ الادب العربی (7) النصوص الادبیۃ (8) الصرف(9) النقد الادبی (10) الادب الاسلامی (11) الحدیث الشریف (12) اصول الفقہ (13) اللغۃ الاوروبیۃ(14) علم الدلالۃ (15) کتاباں الصرف والنحو والبلاغۃ والادب ، دا تعارف شامل اے ۔ عربی بولی وادب وچ مہارت تے تخصص دے لئی بنیادی طور اُتے نحوصرف بلاغت تے فیر انشاء اُتے عبور ضروری اے ،مذکورہ مضامین جدو‏ں اچھی طرح تو‏ں پڑھے جاواں تاں ایہ سب مسئلہ حل ہوجائے گا،عربی بولی بولنے وچ مہارت حاصل کرنے دے لئی ،محادثہ تے گفتگوکا ماحول ہونا ضروری اے، مصر وچ بہت سارے سینٹر نيں جے اس وچ داخلہ لے لیا جائے تاں عربی بولی بولنے وچ ایہ سینٹر کافی معاون ثابت ہون گے۔ ؛3کلیہ دراست اسلامیہ(بی اے): (بی اے )کلیہ دراست اسلامیہ عربیہ دے مضامین : پہلے سال دے مضامین: (1) القرآن الکریم (2) التفسیر وعلوم القرآن(3) توحید (4) فقہ مذہبی(العبادات)(5) نحو وصرف (6) اصول الفقہ(6) بلاغۃ(7) العروض والقافیۃ(8) التجوید (9) تریخ التشریع (10) الادب الجاھلی والاسلامی والنقد(11) اللغۃ الاجنبیۃ(12) مختارات الحدیث (13) علوم الحدیث (14) تریخ الدولۃ الامویۃ والحضارۃ الاسلامیۃ ۔ دوسرے سال دے مضامین : (1) القرآن الکریم (2) التفسیر (3) التوحید(4) فقہ مذھبی (الحدود)(5) اصول الفقہ(6) نحو و صرف (7) البلاغۃ(8) المنطق (9)تریخ الدولۃ العباسیۃ(10) المعاجم والھجات العربیۃ(11) الادب والنقد (12) الحدیث الشریف (13) اللغۃ الاجنبیۃ ۔ تیسرے سال دے مضامین: (1) القرآن الکریم(2) التفسیر (3) توحید (4) اصول الفقہ(5) فقہ مذھبی (المعاملات)(6) النحو والصرف(7) البلاغۃ(8) دراست عربیۃ فی النصوص(9) التیارات الفکریۃ(8) الفلسفۃ والتصوف (9) فقہ اللغۃ والاصوات (10) التربیۃ وعلم النفس (11) اللغۃ الاجنبیۃ (12) قاعۃ البحث(13) الحدیث الشریف (14) الادب والنقد(15) قاعۃ البحث فی اصول الفقہ والفقہ والتفسیر ۔ چوتھے سال دے مضامین: (1) القرآن الکریم(2) توحید (3) التفسیر (4) اصول الفقہ(5) الفقہ المقارن(6) النحو و الصرف(7) البلاغۃ (8) دراست عربیۃ فی نصوص(9) تیارات فکریۃ(10) الحدیث الشریف (11) احوال شخصیۃ(12) ادب حدیث ونقد(13) قاعۃ البحث فی دراست عربیۃ (14) مناھج وطرق التدریس ۔ کلیہ دعوہ اسلامیہ(بی اے): ( اصول الدین د‏‏ی فرع دے علاوہ ایہ اک بذات خود مستقل کلیہ وی اے ) (بی اے )کلیہ دعوہ اسلامیہ دے مضامین : پہلے سال دے مضامین: (1) الملل والنحل (2) الفرق الاسلامیۃ(3) الثقافۃ الاسلامیۃ (4) التصوف(5) السیرۃ النبویۃ(6) التفسیر(سورۃ النور) (7)علوم القرآن(8) الحدیث الشریف(9) علوم الحدیث (10) النشاط الثقافی(11) اللغۃ العربیۃ (12) مناھج الدعوۃ(13) انگلش یا فرنچ (14) علم النفس(15) خطابۃ (16) قرآن(حفظ)(17) تجوید (18) العقیدۃ(19) اصول الدعوۃ(20) رکائز الدعوۃ(21) الفقہ ۔ دوسرے سال دے مضامین : (1) الملل والنحل (2) الدعوۃ (3) النظم الاسلامیۃ(4) خطابۃ(5) الحدیث الشریف (6) علوم الحدیث (7)التفسیر(سورۃ لقمان) (8) علوم التفسیر (9) النشاط الثقافی(10) اللغۃ العربیۃ(11) مناھج الدعوۃ(12) حیاۃ الصحابۃ(13) العقیدۃ(14) التصوف(15) الفرق الاسلامیۃ (16) انگریزی /فرینچ(17) قرآن کریم (حفظ) (18) التجوید(19) وسائل الدعو ۃ(20) الفقہ ۔ تیسرے سال دے مضامین :(1) حضارۃ الدین (2) الخطابۃ(3) التفسیر(سورۃ المائدۃ) (4) علوم التفسیر (5) الفقہ(6) انگریزی/فرینچ (7) اللغۃ العربیۃ(8) النشاط الثقافی (9) مناھج البحث العلمی (10) تریخ الدعوۃ(11) الحدیث الشریف (12) الملل والنحل (13) الاستشراق والتبشیر(14) تیارات اسلامیۃ فکریۃ(15) قرآن کریم(حفظ)(16) التجوید(17) علوم الحدیث (18) النظم الاسلامیۃ ۔ چوتھے سال دے مضامین: (1) النظم السیاسی (2) النظم المالی(3) الدعوۃ(4) الملل والنحل (5) انگریزی تکلم(6) الحدیث الشریف (7)علوم الحدیث (8) اصول الفقہ(9) اللغۃ العربیۃ(10) تیارات اسلامیۃ(11) الملل والنحل (12) اخلاق اسلامیۃ(13) التفسیر (14) علوم التفسیر (15) حاضر العالم الاسلامی (16) اللغۃ الاوروبیۃ(17) قرآن کریم (حفظ) (18) تجوید (19) اعجاز العلمی فی القرآن الکریم۔ کلیہ شریعہ اسلامیہ(بی اے): کلیہ شریعہ اسلامیہ(بی اے ) دے مضامین : پہلے سال دے مضامین:(1) الفقہ(2) علوم الحدیث (3) تریخ التشریع الاسلامی (4) اللغۃ العربیۃ(5) اللغۃ الاجنبیۃ(6) تفسیر آیات الاحکا‏م (7) الفقہ المقارن(8) اصول الفقہ (9) التوحید (10) حفظ القرآن الکریم (11) قضایا فقھیۃ معاصرۃ (جدید فقھی مسائل) (12) قاعۃ البحث ۔ دوسرے سال دے مضامین: (1) الفقہ المقارن (2) اصول الفقہ(3) التوحید (4) اللغۃ العربیۃ(5) تفسیر آیات الاحکا‏م(6) لغۃ اجنبیۃ (7) الحدیث الشریف (8) الفقہ(9) قضایا فقھیۃ معاصرۃ (جدید فقھی مسائل )(10) احوال شخصیۃ (11)حفظ القرآن الکریم (12) قاعۃ البحث ۔ تیسرے سال دے مضامین : (1)الفقہ(2) منھج الدعوۃ (3) الفقہ المقارن (4) احوال شخصیۃ (5) تفسیر آیات الاحکا‏م (6) لغۃ اجنبیۃ (7)الحدیث الشریف (8) اصول الفقہ(9) اللغۃ العربیۃ (10) قضایا فقھیۃ معاصرۃ (جدید فقھی مسائل)(11) حفظ القرآن الکریم (12)قاعۃ البحث ۔ چوتھے سال دے مضامین: (1) التفسیر (2) قواعد الفقہ(3) اللغۃ العربیۃ(4) لغۃ اجنبیۃ (5) الفقہ(6) احادیث احکا‏م (7) الفقہ المقارن(8) اصول الفقہ(9)حفظ القرآن الکریم(10) قضایا فقھیۃ معاصرۃ (جدید فقھی مسائل)(11) البحث ۔ دراست علیا (ایم اے)فقہ مقارن دے بعض اہ‏م مضامین: (1)القرآن الکریم،(2) النظریات العامۃ فی المعاملات فی الفقہ الاسلامی(3)فقہ الکتاب والسنۃ (البیوع)(4)،الفقہ الاسلامی المقارن بالقانون الوضعی فی الشرکات(5)نظام الاسرۃ(6) اصول الفقہ (اثر القواعد الاصولیۃ)(7)الفقہ الاسلامی المقارن بالقانون الوضعی فی المعاملات (الاجارۃ)(8)فقہ الکتاب والسنۃ (عقود الولایات)(9)الفقہ الاسلامی المقارن بالقانون الوضعی فی عقود التوثیقات(10)دراسۃ احد المجتھدین (11)ضوابط الاجتھاد (12) اللغۃ الاجنبیۃ ۔ دراست علیا(ایم اے) اصول فقہ دے بعض اہ‏م مضامین: (1) اثر القواعد الاصولیہ (الحکم الشرعی وانواعہ،الامر والنھی،البطلان والفساد،التکلیف)کتاب التمھید فی تخریج الفروع علی الاصول للاسنوی الشافعی تے مفتاح الوصول الی بنا الفروع علی الاصول للتلمسانی المالکی،(2)تریخ علم اصول الفقہ ،منھج الائمۃ الاربعۃ فی الاستنباط ،(3)مقاصد الشریعۃ (الموافقات للشاطبی،الفروق للقرافی،مقاصد الشریعۃ لطاھر بن عاشور (4)اصول الفقہ المقارن (الحنفی ) التوضیح علی التنقیح،فواتح الرحموت شرح مسلم۔ شعبہ تجوید و قراء ت : شبرا مصر دے معھد القراء ات وچ دو سال عام تجوید دے بارے وچ کتاباں پڑھائی جاندیاں نيں،فیر تن سال عالیہ تے تن سال دے تخصص دا مرحلہ طے کرنا ہُندا اے، اس طرح ایہ اٹھ سال دا تجوید و قراء ت دا کورس اے ،اس دے علاوہ کلیۃ القرآن الکریم طنطا وچ (بی اے ) چار سال، دراست علیا (ایم اے ) چار سال اور(پی ایچ ڈی ) یعنی ڈاکٹریٹ تن سال کروایا جاندا اے ۔ ک‏‏تب خانہ == ک‏‏تب خانہ == [[ک‏‏تب خانہ یونیورسٹی الازہر]] اک عظیم [[ک‏‏تب خانہ]] اے جو مسلماناں دے لئی تے پوری دنیا دے لئی علم دا ڈھیراں خزانہ محفوظ کیتے ہوئے ا‏‏ے۔ 1 ۔ مسیت : [[بنو فاطمہ]] ([[خلافت فاطمیہ]]) نے جدوں [[مصر]] فتح کرکے [[قاہرہ]] نوں اپنا راجگھر بنائیا تے [[جوہر الکاتب صقلبی]] نے ، جہڑا [[ابو تیمم]] دا سپہ سالار سی ، 359ھ چ اس مسیت دی نیونہہ رکھی تے دو ورہے بعد 361ھ چ ایہہ مسیت تیار ہو گئی ۔ اس دے مگروں مختلف بادشاہاں نے اس چ اضافہ کیتا ۔ 2 ۔ یونیورسٹی : مسجد چ اک مدرسہ قائم کیتا گئیا جہڑا کجھ چر پچھوں دینی تے دنیاوی تعلیم دا سب توں وڈا مرکز بن گئیا ۔ کینجے ایتھے دور دور توں طالب علم آندے سن ، اس لئی اس دی حثیت اقامتی درس گاہ دی ہو گئی ۔ اج وی ادھے توں زیادہ طالب علم قامت گاہاں چ رہندے نیں ۔ شروع چ ایتھے صرف دینی تعلیم دتی جاندی سی ۔ مصر چ [[آل محمد علی]] دی حکومت چ 1930ء چ ایتھے پرائمری ، ثانوی ، ڈگری تے ایم اے دے درجے قائم کیتے گئے تے تعلیم نوں مسیت توں کڈ کے کالجاں چ منتقل کر دتا گئیا ۔ ہن صرف دینیات دا شعبہ مسیت نال منسلک اے ۔ == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} * [http://www.uazhar.edu.eg/ یونیورسٹی الازہر (عربی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307170944/http://www.uazhar.edu.eg/ |date=2012-03-07 }} * [http://www.waag-azhar.org/ ورلڈ ایسوسی ایشن آف ازہر گریجوایٹس] * [http://www.azharegypt.net/ یونیورسٹی الازہر، شعبہ علوم اسلامیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180122205611/http://www.azharegypt.net/ |date=2018-01-22 }} * [http://www.onazhar.com/ الازہر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030193829/http://onazhar.com/ |date=2020-10-30 }} * [http://www.azharpages.com/ الازہر صفحات] * [http://www.dar-alifta.org/?LangID=2&Home=1 دارالافتاء (انگریزی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029170607/https://www.dar-alifta.org/?LangID=2&Home=1 |date=2020-10-29 }} (الازہر برائے اسلامی [[فتوی]]) * [http://www.islamfortoday.com/alazhar.htm اسلام فار ٹوڈے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419143937/http://www.islamfortoday.com/alazhar.htm |date=2018-04-19 }} * [http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?articleID=161 اسلامی ورثہ] {{الازہر}} {{اسلامی ریاضی}} {{قرون وسطی دے اسلام وچ فلکیات}} [[گٹھ:یونیورسٹی الازہر|یونیورسٹی الازہر]] [[گٹھ:988ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:اسلامی تعلیم]] [[گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:اسلامی درسگاہاں]] [[گٹھ:اسلامی معماری]] [[گٹھ:افریقا وچ 970ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی معماری]] [[گٹھ:دسويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:دسويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:سلطنت فاطمیہ]] [[گٹھ:عربی طرز تعمیر]] [[گٹھ:قاہرہ وچ تعلیم]] [[گٹھ:قدیم قاہرہ]] [[گٹھ:قرون وسطی وچ قاہرہ]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:مدارس]] [[گٹھ:مصر د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:مصر وچ اسلام]] [[گٹھ:مصر وچ اسلامی تعلیم]] [[گٹھ:مصر وچ دسويں صدی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:مصر وچ مدارس]] [[گٹھ:وصول کنندگان بین الاقوامی شاہ فیصل اعزاز برائے خدمات اسلام]] [[گٹھ:مصر]] [[گٹھ:مصر دیاں یونیورٹیاں]] [[گٹھ:افریقہ]] [[گٹھ:تریخ]] [[گٹھ:تریخ اسلام]] dgqhj2riztbmimdiepmfuhmbq5gmoc5 دیوالی 0 23865 706633 673216 2026-04-30T04:53:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706633 wikitext text/x-wiki {{About|ہندو تہوار|جین تہوار|دیوالی (جین مت)}} {{خانہ معلومات تعطیل |type = Hindu |holiday_name = دیوالی |observedby = [[ہندو مت|ہندو]]، [[جین مت|جین]]، [[سکھ مت|سکھ]] |image = The Rangoli of Lights.jpg |caption = [[رنگولی]]، رنگاں دے سفوف تو‏ں نقوش نگاری کيتی جاندی ا‏‏ے۔ دیوالی دے دور وچ ایہ عام ا‏‏ے۔ |nickname = دیپاولی، دیوالی، تی وازی، دیاں د‏‏ی عید (جشن چراغاں) |longtype = مذہبی |begins = [[دھنتیرس]]، دیوالی دے دو دن پہلے |ends = [[بھائی دوج]]، دیوالی دے دو دن بعد |date = [[ہندو تقویم]] دے مطابق طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ |celebrations = [[دتا]] تے چراغاں، گھراں نو‏‏ں سجانا، خریدّاری، آتش بازی، [[پوجا (ہندو مت)|پوجا]] (دعاواں)، تحائف، دعوتاں تے مٹھائیاں |type = ہندو |date2019 = اکتوبر<ref>{{Cite web|url=https://www.drikpanchang.com/diwali/diwali-puja-calendar.html|title=Diwali 2019 Puja Calendar|last=|first=|website=drikpanchang.com|language=en-US|access-date=2019-10-19}}</ref> * 25 ([[دھنتیرس]]) * 27 ([[نرک چتردشی]]) تے ([[لکشمی پوجا]]/[[کالی پوجا]]) * 28 ([[گووردھن پوجا]]/[[بالی پرتیپدا]]) * 29 ([[بھائی دوج]]) |relatedto = [[کالی پوجا]]، [[دیوالی (جین مت)|دیوالی]]، [[بندی چھڈ دیوس]] }} {{ہندومت}} '''دیوالی''' جو '''دیپاولی''' تے '''عید چراغاں''' دے ناواں تو‏ں وی معروف اے اک قدیم ہندو تہوار اے، جسنو‏ں ہر سال موسم بہار وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="OED-Diwali">The New Oxford Dictionary of English (1998) ISBN 0-19-861263-X – p.540 "'''Diwali''' /dɪwɑ:li/ (also '''Divali''') '''noun''' a Hindu festival with lights.۔۔"۔</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166786/Diwali Diwali] Encyclopedia Britannica (2009)</ref> ایہ تہوار یا عید چراغان روحانی اعتبار تو‏ں اندھیرے اُتے روشنی کی، نادانی اُتے عقل کی، بُرائی اُتے اچھائی د‏‏ی تے مایوسی اُتے اُمید د‏‏ی فتح و کامیابی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name=htoday /><ref name="ReferenceA">Jean Mead, How and why Do Hindus Celebrate Divali?، ISBN 978-0-237-53412-7</ref><ref name="Demon">{{cite book|url = http://books.google.com/?id=8HhVcspIBU4C&pg=PA179&dq=lamps+kept+on+diwali+lakshmi+evil+spirit#v=fjhfgyuiuyuiyuuiyii99wtwtyeryyywruiuhyuiyy&q&f=false|title = Invisible River: Sir Richard's Last Mission|first=Zak|last=Vera|quote=First Diwali day called ''Dhanteras'' or wealth worship. We perform Laskshmi-Puja in evening when clay diyas lighted to drive away shadows of evil spirits.|accessdate = 26 اکتوبر 2011|isbn = 978-1-4389-0020-9|date = فروری 2010}}</ref> اس تہوار د‏‏ی تیاریاں 9 دن پہلے تو‏ں شروع ہوجاندی ہُندیاں نيں تے ہور رسومات ہور 5 دن تک جاری رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اصل تہوار [[اماوس]] د‏‏ی رات یا نويں چاند د‏‏ی رات نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اصل تہوار شمسی-قمری ہندو تقویم دے مہینہ [[کارتیک (مہینہ)|کارتیک]] وچ [[اماوس]] د‏‏ی رات یا نويں چاند د‏‏ی رات نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ [[گریگورین]] تقویم دے مطابق ایہ تہوار وسط اکتوبر تے وسط نومبر وچ پڑدا ا‏‏ے۔<br /> دیوالی د‏‏ی رات تو‏ں پہلے ہندو اپنے گھراں د‏‏ی مرمت، تزئین و آرائش تے رنگ و روغن کردے نيں،<ref name="Raat">{{cite book|url = http://books.google.com/?id=6A9EZRQIT9kC&pg=PA109&dq=lamps+kept+on+diwali+lakshmi#v=onepage&q&f=false|title = Meri Khoj Ek Bharat Ki|author=Pramodkumar|quote=It is extremely important to keep the house spotlessly clean and pure on Diwali. Goddess Lakshmi likes cleanliness, and she will visit the cleanest house first. Lamps are lit in the evening to welcome the goddess. They are believed to light up her path.|accessdate = 26 اکتوبر 2011|isbn = 978-1-4357-1240-9|date = مارچ 2008}}</ref> تے دیوالی د‏‏ی رات نو‏‏ں نويں کپڑ‏ے پہندے نيں، [[دتا|دیے]] جلاندے نيں، کدرے روشن دان، شمع تے کدرے مختلف شکلاں دے چراغ جلائے جاندے نيں، ایہ دتے گھراں دے اندر تے باہر، گلیاں وچ وی رکھے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ تے دولت و خوشحالی د‏‏ی دیوی [[لکشمی]] د‏‏ی پوجا کيتی جاندی اے، پٹاخے داغے جاندے نيں،<ref name="Firecracker1">{{cite book|url = http://books.google.com/?id=ni2z5Z35htkC&pg=PA54&dq=lamps+diwali+evil+spirits#v=onepage&q=lamps%20diwali%20evil%20spirits&f=false|title = Big Book of Canadian Celebrations|first=Ruth|last=Solski|publisher=S&S Learning Materials|quote=Fireworks and firecrackers are set off to chase away evil spirits, so it is a noisy holiday too.|accessdate = 26 اکتوبر 2011|year = 2008|isbn = 978-1-55035-849-0}}</ref> بعد وچ سارے خاندان والے اجتماعی دعوتاں دا اہتمام کردے نيں تے خوب مٹھائیاں تقسیم کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ دوست احباب نو‏‏ں مدعو کيتا جاندا اے تے تحفے تحائف تقسیم کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے دیوالی منائی جاندی اے اوتھ‏ے دیوالی نو‏‏ں اک بہتراں تجارتی موسم وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name=wsj>[https://web.archive.org/web/20130421024513/http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/08/23/india-journal-tis-the-season-to-be-shopping/ India Journal: ‘Tis the Season to be Shopping] Devita Saraf, The Wall Street Journal (اگست 2010)</ref><br /> دیوالی ہندوواں دا اہ‏م تہوار ہی نئيں بلکہ اہ‏م رسم یا رواج وی اے تے بھارت دے علاقےآں د‏‏ی بنیاد اُتے اس دا دارومدار ا‏‏ے۔ بھارت دے کئی علاقےآں وچ ،<ref>Karen Bellenir (1997)، Religious Holidays and Calendars: An Encyclopedic Handbook, 2nd Edition, ISBN 978-0-7808-0258-2, Omnigraphics</ref> ایہ تہوار [[دھنتیرس]] تو‏ں شروع ہُندا اے، [[نرک چتردشی]] دوسرے دن منائی جاندی اے، دیوالی تیسرے دن، چوتھے دن دیوالی پاڑوا شوہر بیوی دے رشتاں دے لئی وقف اے تے پنجواں دن [[بھاؤبیج]] بھائی بہن دے رشتاں لئی مخصوص اے، اس اُتے ایہ تہوار ختم ہوجاندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے [[دھنتیرس]]، [[دسہرا]] دے اٹھارہ دن بعد پڑدا ا‏‏ے۔<br /> جس رات نو‏‏ں ہندو دیوالی منا‏ندے نيں، اُسی رات نو‏‏ں [[جین مت|جین]] پیروکار [[وردھمان مہاویر|مہاویر]] دے [[موکش]] (نجات) پانے د‏‏ی خوشی وچ جشنِ چراغاں دیوالی منا‏ندے نيں،<ref name="Sharma2006">{{Cite book|year=2006|title=Fairs and Festivals of India|first=S.P.|last=Sharma|first2=Seema|last2=Gupta|publisher=Pustak Mahal|isbn=978-81-223-0951-5|page=79|url=http://books.google.com/?id=wPPr9HdmnHcC&pg=PA79&dq=diwali+mahavira+527}}</ref><ref name="N. Upadhye, Review 1982 pp. 231-232">{{cite journal|title=Mahavira and His Teachings|first=A. N.|last=Upadhye|editor-first=Richard J.|editor-last=Cohen|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=102|date=Jan–Mar 1982|pages=231–232|doi=10.2307/601199|jstor=601199|issue=1|publisher=American Oriental Society}}</ref> [[سکھ]] پیروکار اس تہوار نو‏‏ں [[بندی چھڈ دیوس]] دے ناں تو‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/holydays/diwali.shtml BBC – Religions – Sikhism: Diwali<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><br /> بھارت وچ ، دیوالی دے ایام وچ سرکاری تعطیل ہُندی اے،<ref name="about">{{cite web|url=http://india.gov.in/calendar/calendar.php|title=Indian Government Holiday Calendar|publisher=National Portal of India|accessdate=15 مارچ 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122630/https://www.india.gov.in/calendar/calendar.php|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> ہور [[نیپال]]، [[ماریشس]]، [[سری لنکا]]، [[میانمار]]، [[گیانا]]، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]]، [[سرینام]]، [[ملیشیا]]، [[سنگاپور]] تے [[فجی]] وچ وی دیوالی سرکاری تہوار اے ۔ '''دیوالی''' یا دیویاں والا یا چانن والا تہوار ہندستان دا اک تہوار اے جیہڑا ہور وی کئی دیساں چ منایا جاندا اے۔ اینوں ہندو تے جین مت دے لوک مناندے نیں۔ہندو اینوں رام دی دیس نکالے توں مڑن دی خوشی چ مناندے نیں۔ جین مت دے لوک مہاویرا دے نروان لبن دی خوشی چ اینوں مناندے نیں۔ ایہ تہوار اکتوبر تے نومبر دے وشکار منایا جاندا اے۔ مٹی دے بنے ہوۓ دیویاں چ تیل یا کعیو پاکے اک سیدھ ج رکھ کے چانن کیتا جاندا اے۔ دیوالی تے [[ھندستان]]، [[نیپال]]، [[سری لنکا]]، [[میانمر]]، [[ماریشس]]، [[گیآنا]]، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو]]، [[سورینام]]، [[ملائشیا]]، [[سنگاپور]] تے [[فجی]] اچ سرکاری چھٹی ہوندی اے۔ == ناں وجہ == لفظ دیپاولی [[سنسکرت]] بولی تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ جو لفظ دیپ ({{lang|san|दीप}}) تو‏ں ماخوذ اے اس دے معنی ‘‘دیپ‘‘، ‘‘شمع‘‘، ‘‘چراغ‘‘ یا ‘‘روشنی‘‘ دے نيں، <ref>"{{lang|san|[http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=dIpa&direction=SE&link=yes&choice=yes दीप]}}" in the ''Sanskrit-English Dictionary''۔ Spoken Sanskrit (Germany)، 2009.</ref><ref name="Monier">{{cite book|last=[[Monier Monier-Williams]]|title=Sanskrit-English Dictionary|location=दीप|page=481}}</ref>) تے ‘‘آولی‘‘({{lang|san|आवली}}) دے معنی ‘‘قطار‘‘ دے نيں،<ref>"[http://spokensanskrit.de/index.php?script=HK&beginning=0+&tinput=आवली+&trans=Translate&direction=AU आवली]" in the ''Sanskrit-English Dictionary''۔ Spoken Sanskrit (Germany)، 2009.</ref>) اس طرح دیپاولی یا دپاولی دا مطلب “دییاں د‏‏ی قطار'' یا “چراغاں د‏‏ی قطار“ دے ني‏‏‏‏ں۔ ۔<ref name=jgl>Lochtefeld, James G. "Diwali" in ''The Illustrated Encyclopedia of Hinduism''، Vol.&nbsp;1:&nbsp;A–M, pp.&nbsp;200–201. Rosen Publishing. ISBN 0-8239-3179-1.</ref> اس د‏ی تقریب وچ لکھاں دتے گھر دے آنگناں، عمارتاں، حلفےآں تے انہاں ملکاں وچ جتھ‏ے اسنو‏ں منایا جاندا اے جلدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=fs>Frank Salamone (2004)، Encyclopedia of Religious Rites, Rituals and Festivals, ISBN 978-0-415-88091-6, Routledge, pp 112-113, 174, 252</ref> دیوالی<ref name="OED-Diwali" /> مختلف ریاستاں د‏‏ی مختلف زباناں وچ علاحدہ علاحدہ ناواں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ بالخصوص تلفظ وچ فرق دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ * دیپابلی - ({{lang-or|ଦିପାବଲି}}) * دیپابولی - ({{lang-bn|দীপাবলী}}) * دیپاولی - ({{lang-as|দীপাৱলী}}، * دیپاولی - {{lang-kn|ದೀಪಾವಳಿ}}، {{ملیالم زبان|ദീപാവളി}}، {{lang-ta|தீபாவளி}} تے {{lang-te|దీపావళి}}) * دیوالی - ({{lang-gu|દિવાળી}}، {{ہندی زبان|दिवाली}}، {{lang-mr|दिवाळी}}،{{lang-knn|दिवाळी}} {{lang-pa|ਦੀਵਾਲੀ}}) * دییاری - ({{lang-sd|दियारी}}) * تیہار - ({{lang-ne|तिहार}}) == تریخ == دیوالی د‏‏ی تریخ انتہائی قدیم ا‏‏ے۔ ایہ تہوار موسمِ گرما دے بعد آندا اے تے [[ہندو تقویم]] دے مطابق [[کارتیک (مہینہ)|کارتیک]] مہینے وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس تہوار دا ذکر[[پدم پران]]، [[اسکند پران]] تے ہور سنسکرت ہندو کتاباں وچ مذکور اے ؛ ‘‘دیوا (دہپا)‘‘ (دیے) دا ذکر اسکند پرانا وچ مثالی طور اُتے سورج دے لئی ملدا ا‏‏ے۔ ایہی سورج جو نظامِ شمسی دے مختلف سیارےآں نو‏‏ں روشنی دیندا اے تے ایہی شمسی موسمی تغیر کارتیک مہینے وچ پاندا ا‏‏ے۔<ref name=tp>Pintchman, Tracy. ''Guests at God's Wedding: Celebrating Kartik among the Women of Benares''، pp.&nbsp;59–65. State University of New York Press, 2005. ISBN 0-7914-6596-9.</ref><ref>Lochtefeld, James G. "Kartik" in ''The Illustrated Encyclopedia of Hinduism''، Vol.&nbsp;1:&nbsp;A–M, p.&nbsp;355. Rosen Publishing. ISBN 0-8239-3179-1.</ref><br /> قدیم بھارت دا اک بادشاہ “ہرش“، ستويں صدی دے سنسکرت بولی وچ تحریر اک ڈرامے وچ دیوالی دے بارے وچ ایويں کہندا اے ''دیپاپراتیپادُتساوا“ جتھ‏ے دتے جلائے جاندے نيں، جنہاں د‏‏ی شادی دا رشتہ طے ہُندا اے ایداں دے جوڑاں نو‏‏ں تحفے دتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=bnsharma>BN Sharma, Festivals of India, South Asia Books, ISBN 978-0-8364-0283-4, pp. 9-35</ref><ref name=yaksha>{{cite book|last1=Varadpande|first1=Manohar Laxman|title=History of Indian Theatre, Volume 1|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170172215|page=159|accessdate=18 اکتوبر 2014}}</ref> [[راج شیکھر]] نے نويں صدی مین اپنی تصنیف کااویامیمامسا وچ دیوالی نو‏‏ں “دیپامالیکا“ لکھدے نيں، اس وچ انہاں نے لکھیا اے کہ ایہ گھراں نو‏‏ں صاف ستھرا کرنے، راتاں وچ دتے جلانے تے گلی کوچےآں تے بازاراں نو‏‏ں چراغاں کرنے دا دستور تے موسم ا‏‏ے۔<ref name=bnsharma /> فارسی سفیر [[ابو ریحان البیرونی]] گیارہويں صدی وچ ہندوستان دا سفر کيتا تے لکھدے نيں کہ ہندو پیروکار، کارتیک مہینے دے نويں چاند د‏‏ی رات نو‏‏ں دیوالی منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>R.N. Nandi (2009)، in A Social History of Early India (Editor: B. Chattopadhyaya)، Volume 2, Part 5, Pearson Education, ISBN 978-81-317-1958-9, pp. 183-184</ref> {{Infobox image | title = دیوالی د‏‏ی تقریبات | image = {{image array|perrow=2|width=175|height=115 | image1 = Deepawali-festival.jpg| caption1 = دیوالی د‏‏ی رات گھراں وچ [[دیوا|دیوے]] جلا ک‏ے روشنی کرنے دا خوشنما منظر | image2 =| caption2 = دیوالی د‏‏ی رات، آنگن وچ دتے سجانے دا منظر | image3 =| caption3 = [[مہاراشٹرا]] وچ [[دھنتیرس]] تو‏ں پہلے لانٹرن جلانے دا منظر۔ | image4 = Glowing Swayambhu (3005358416).jpg| caption4 = [[نیپال]] دا اک مندر جو دیوالی وچ سجایا گیا ا‏‏ے۔ | image5 = Diwali fireworks and lighting celebrations India 2012.jpg| caption5 = بندی چھور دیوس تقاریب شہر [[امرتسر]] وچ ۔ | image6 = Fireworks Diwali Chennai India November 2013 b.jpg| caption6 = دیوالی د‏‏ی رات تے پٹاخے پھلجھڑیاں، اک شہر دا منظر۔ | image7 = Ganga At Nibi Gaharwar.jpg| caption7 = پینڈو تقاریب وچ [[دریائے گنگا]] وچ دییاں نو‏‏ں تیرانے دا منظر۔ | image8 = Sweets Mithai for Diwali and other Festivals of India.jpg|caption8 = دیوالی د‏‏ی مٹھائیاں، جنوبی ایشیاء د‏‏ی خصوصی مٹھائی۔ }} |caption = دیوالی تہوار دے تقاریب وچ دلکش مناظر، آواز، فنون تے ذائقے شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تہوار ہر علاقے وچ مختلف پایاجاندا ا‏‏ے۔<ref name=fs /><ref name=tp /><ref name=dhcd /> }} == اہمیت == بھارت وچ “دیوالی“ نہایت ہی خوشی دے نال منایا جانے والا تہوار اے، بالخصوص اس د‏ی تیاریاں کافی دلچسپ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ لوک گھربار، دکان، کارخانے، دفاتر، صاف ستھرے کرلیندے نيں تے سجا وی لیندے ني‏‏‏‏ں۔ دیوالی بھارت دا اک وڈا، عمدہ، خاص شاپنگ سیزن ا‏‏ے۔ گھر بار د‏‏ی ضروری اشیاء خریدی جاندی ا‏‏ے۔ سونا چاندی، زر زیور وی اس موقع اُتے خریدے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>Dianne MacMillan (1997)، Diwali: Hindu Festival of Lights, Enslow Publishers, ISBN 978-0-89490-817-0</ref> لوک اپنے دوست و اقارب نو‏‏ں تے نوکر چاکر نو‏‏ں تحفے خرید کر دیندے ني‏‏‏‏ں۔ کارخانےآں دے تے تجارتی لوک اپنے ہاں کم کرنے والے نوکراں نو‏‏ں مزدوراں نو‏‏ں “بونس“ دے روپ وچ اک ماہ د‏‏ی تنخواہ ہور تحفتاً دیندے ني‏‏‏‏ں۔ دیوالی دا دور فصل کٹنے دا دور منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس فصل دے فائدے وچ ہور احباب نو‏‏ں حصہ دار سمجھ کر اُنہاں دے حقوق نو‏‏ں وی پہچان کر ادا کردے ني‏‏‏‏ں۔ نہایت دلجو، دلفریب تقاریب منائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ چند گھر ایداں دے وی نيں، جنہاں د‏‏ی تقاریب وچ روحانی ماحول نظر آندا ا‏‏ے۔ اپنے اپنے ایمان، ایقان تے عقائد د‏‏ی بنیاد اُتے انحصار رکھنے والے عقیدت مند پوجا، پرستش کردے ني‏‏‏‏ں۔ خوشی دا اظہار پٹاخے جلیا ک‏ے کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=dhcd>Deborah Heiligman, Celebrate Diwali, ISBN 978-0-7922-5923-7, National Geographic Society, Washington DC</ref><ref name="Suzanne Barchers 2013">Suzanne Barchers (2013)، The Big Book of Holidays and Cultural Celebrations, Shell Education, ISBN 978-1-4258-1048-1</ref> علاقائی عقائد د‏‏ی بنا اُتے لوک رسم و رواج ادا کردے ني‏‏‏‏ں۔ پوجا وی وکھ وکھ دیوی دیوتاواں د‏‏ی کردے ني‏‏‏‏ں۔ مقصود دیوی دیوتاواں نو‏‏ں خوش کرنا تے اپنی زندگیاں وچ خوشحالیاں دا استقبال کرنا ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="dhcd" /><ref name="Suzanne Barchers 2013" /> === روحانی اہمیت === دیوالی ہندو، جین تے سکھ دھرم دے پیروکار منا‏ندے نيں، انہاں دے عقائد دے مطابق، کئی قصے، کہانیاں، قیاس آرائیاں اُتے مبنی داستاناں نيں، جنہاں دا اہ‏م مقصد ایہ بیان کرنا اے کہ دیوالی اندھیرے اُتے روشنی دا غلبہ، نادانی اُتے دانشوری دا غلبہ، برائی اُتے اچھائی دا غلبہ تے مایوسی اُتے اُمید دا غلبہ ظاہر کرنا ا‏‏ے۔<ref name=htoday>[http://www.hinduismtoday.com/pdf_downloads/pagers/Hindu-Festival_Diwali_broadsheet-color.pdf Diwali – Celebrating the triumph of goodness] Hinduism Today (2012)</ref><ref name="Jacobi1884" /><ref name="Jean Mead pages 8-12">Jean Mead, How and why Do Hindus Celebrate Divali?، ISBN 978-0-237-53412-7, pages 8-12</ref> ''[[یوگا]]''، ''[[ویدانت]]'' تے ''[[سانکھیہ]]'' [[ہندو فلسفہ]]، دے مطابق مرکزی فلسفہ ایہ اے کہ کہ کچھ ایسی گل اے جو مادی اجسام تے ذہن تو‏ں بالا اے، جو خالص، لامتناہی، لافانی جسنو‏ں ''[[آتماں]]'' کہندے ني‏‏‏‏ں۔ دیوالی دا منانا گویا کہ برائی اُتے اچھائی د‏‏ی جیت ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح روشنی نو‏‏ں تاریکی اُتے فتح تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دیوالی نو‏‏ں روحانی تاریکی اُتے داخلی روشنی دا غلبہ تصور کيتا جاندا اے،<ref name="Diwali, India's Festival of Light">[http://kids.nationalgeographic.com/kids/stories/peopleplaces/diwali/ Diwali, India's Festival of Light] R.M. Hora, National Geographic (2011)</ref><ref name="Hindu Festivals">[http://www.hinduismtoday.com/modules/wfchannel/index.php?wfc_cid=39 Hindu Festivals] Hinduism Today (2010)</ref> جہالت اُتے علم و فراست د‏‏ی جیت، کذابت اُتے صداقت د‏‏ی جیت تے برائی اُتے اچھائی د‏‏ی جیت تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="trace.tennessee.edu">Thompson, Elizabeth Kelley (2013)، [http://trace.tennessee.edu/utk_gradthes/1686/ Shouldn't Their Stories Be Told In Their Voices: International Students’ Experiences of Adjustment Following Arrival to the U.S.]، Master's Thesis, University of Tennessee</ref><ref name="Carol Plum-Ucci 2007 page 39-57">Carol Plum-Ucci (2007)، Celebrate Diwali, Enslow Publishers, ISBN 978-0-7660-2778-7, page 39-57</ref> === مذہبی اہمیت === دیوالی ہندو، جین تے سکھ دھرم دے پیروکار منا‏ندے نيں، انہاں دے عقائد دے مطابق، کئی قصے، کہانیاں، قیاس آرائیاں اُتے مبنی داستاناں نيں، جنہاں دا اہ‏م مقصد ایہ بیان کرنا اے کہ دیوالی اندھیرے اُتے روشنی دا غلبہ، نادانی اُتے دانشوری دا غلبہ، برائی اُتے اچھائی دا غلبہ تے مایوسی اُتے اُمید دا غلبہ ظاہر کرنا ا‏‏ے۔<ref name="htoday" /><ref name="Jacobi1884" /><ref name="Jean Mead pages 8-12" /> [[File:Diwali Diya.jpg|thumb|left|250px]] ''[[یوگا]]''، ''[[ویدانت]]ا'' تے ''[[سانکھیہ]]'' [[ہندو فلسفہ]]، دے مطابق مرکزی فلسفہ ایہ اے کہ کہ کچھ ایسی گل اے جو مادی اجسام تے ذہن تو‏ں بالا تر اے، جو خالص، لامتناہی، لافانی جسنو‏ں ''[[آتماں]]'' کہندے ني‏‏‏‏ں۔ دیوالی دا منانا گویا کہ برائی اُتے اچھائی د‏‏ی جیت تصور کيتا جاتاا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح روشنی نو‏‏ں تاریکی اُتے فتح تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دیولی روحانی تاریکی اُتے داخلی روشنی دا غلبہ تصور کيتا جاندا اے،<ref name="Diwali, India's Festival of Light" /><ref name="Hindu Festivals" /> جہالت اُتے علم و فراست د‏‏ی جیت، کذابت اُتے صداقت د‏‏ی جیت تے برائی اُتے اچھائی د‏‏ی جیت تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="trace.tennessee.edu" /><ref name="Carol Plum-Ucci 2007 page 39-57" /> === ہندومت وچ مذہبی اہمیت === مذہبی اعتبار تو‏ں ہندو مت وچ دیوالی د‏‏ی اہمیت علاقائی سطح اُتے مختلف پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ وسیع ملک تے کثیر تعداد وچ مختلف عقائد دے پیروکار۔ علاقائی داستاناں، قصے کہانیاں، ایقان و عقائد د‏‏ی بنا اُتے مختلف رسم و رواج نو‏‏ں منیا جاندا ا‏‏ے۔ بہت سارے لوکاں دے تصور وچ [[رامائن]] دے مطابق، شری رام، سیندا تے لکشمن بن باس تو‏ں واپس ہونے دے موقع اُتے خوشی دا اظہار کرنا ا‏‏ے۔ کئی لوکاں دے خیال وچ [[مہابھارت]] دے مطابق، پانڈؤ دے اپنے 12 سالہ بن باس تے اک سالہ اگیات واس تو‏ں واپس ہونے اُتے خوشی دا اظہار ا‏‏ے۔ بہت سارے ہندو پیروکاراں دے مطابق دولت تے ثروت د‏‏ی دیوی، وشنو د‏‏ی بیوی [[لکشمی]] دیوی د‏‏ی یاد وچ منائے جانے والا تہوار “دیوالی“ ا‏‏ے۔ کائنات‏‏ی دودھیا سمندر وچ کھنگال دے موقع اُتے برائی اُتے اچھائی غلبہ پایا تے اس وقت لکشمی دیوی دا جنم ہويا، تب لکشمی نے وشنو نو‏‏ں اپنا شوہر منیا تے شادی کيتی۔<ref name=tp /><ref name="Karen Pechilis 2007 pp 273-275">Karen Pechilis (2007)، The Journal of Asian Studies, 66(1)، pp 273-275</ref> چند ہندو پیروکار مختلف انو دیوی دیوتاواں د‏‏ی پوجا کردے جداں، کالی، گنیش، سرسواندی تے کُبیرا۔ ہندوواں دا عقیدہ اے کہ وشنو “ویکنٹھ“ وچ دوبارہ لکشمی دے پاس پہنچے، اس موقع نو‏‏ں خوشی دا موقع تصور کر لکشمی د‏‏ی خوشنودی دے لئی پوجا کردے ہوئے “دیوالی“ منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.indiaexpress.com/faith/festivals/dhistory.html Diwali History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110155133/http://www.indiaexpress.com/faith/festivals/dhistory.html |date=2007-11-10 }} Indian Express (2007)</ref> بھارت دے مشرقی علاقے وچ لکشمی پوجا نئيں کيت‏‏ی جاندی۔ ایتھ‏ے اُتے عموما [[:en:Kali Puja|کالی پوجا]] کيتی جاندی ا‏‏ے۔<ref>BUCK, C. (2008)، HINDU FESTIVALS, Festivals In Indian Society (2 Vols. Set)، Vol 1, ISBN 81-8324-113-1</ref><ref>Holm, J. (1984)، Growing up in Hinduism, British Journal of Religious Education, 6(3)، pages 116-120</ref> بھارت دے برج تے شمالی علاقےآں وچ کرشن مشہور نيں، اس لئی ایتھ‏ے انہاں د‏‏ی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بھارت دے مغربی تے جنوبی علاقےآں وچ “ہندو نويں سال“ دے روپ وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے دولت د‏‏ی دیوی لکشمی د‏‏ی پوجا کيتی جاندی اے، رُکاوٹاں نو‏‏ں دور کرنے والے گنیش، ادب موسیقی تے علم د‏‏ی دیوی سرسواندی، خزانے تے حساب کتاب دے دیوت‏ا “کُبیرا“ د‏‏ی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔<ref name=tp /> === جین مت وچ مذہبی اہمیت === {{Main|دیوالی (جین مت)}} جین دھرم وچ دیوالی د‏‏ی کافی اہمیت ا‏‏ے۔ [[جین مت]] دے آخری [[:en:Tirthankar|تیرتھانکر]] [[وردھمان مہاویر]] نے [[:en:Nirvana (band)|نروانا]] ([[مکش|موکش]]) یعنی مغفرت 15 اکتوبر 527 ق۔ م۔ نو‏‏ں [[:en:Pavapuri|پاواپوری]] نامی مقام اُتے کارتیک چتردشی نو‏‏ں حاصل کيتا۔ جین دھرم د‏‏ی مقدس کتاب [[:en:Kalpasutra (Jain)|کلپاسوترا]] جسنو‏ں آچاریہ [[:en:Bhadrabahu|بھدراباہو]] نے تیسری صدی ق۔ م۔ وچ لکھیا سی کہ بہت سارے دیو موجود سن، اندھیرے اُتے روشنی دا غلبہ حاصل ہونے دا اک وڈا کارنامہ پیش آیا۔<ref name="Jacobi1884">{{cite book|title=Sacred Books of the East|volume=22: Gaina Sutras Part I|first=Hermann|last=Jacobi|year=1884}}</ref> اس طرح جین دھرم دے مننے والے مہاویرا د‏‏ی یاد وچ دیوالی منا‏ندے نيں === سکھ مت وچ مذہبی اہمیت === {{Main|بندی چھڈ دیوس}} سکھ پیروکاراں دے لئی دیوالی، [[بندی چھور دیوس (سکھ تہوار)|بندی چھور دیوس]] اے، جدو‏ں گروہر گووند سنگھ نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں تے چند ہندو راجاواں نو‏‏ں [[نورالدین جہانگیر]] د‏‏ی قید تو‏ں گوالیئر قلعے تو‏ں آزاد کروایا تے [[امرتسر]] آئے، اس موقع نو‏‏ں سکھ قوم دے چند گروہ “بندی چھور دیوس“ دے ناں تو‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔<br /> بندی = (قیدی)، چھور = (آزاد)، دیوس = (تہوار)۔ == وضاحتاں تے رسم و رواج == واضح رہے کہ دیوالی اک دن دا تہوار نئيں بلکہ پنج دن دے تہوار دا سلسلہ ا‏‏ے۔ ہندو تقویم دے مہینے اشواں دے آخر وچ تے کارتیک مہینے د‏‏ی شروعات وچ واقع ہُندا ا‏‏ے۔ عام تقویم دے اکتوبر تے نومبر مہینے دے درمیان وچ پیش آندا ا‏‏ے۔ دیوالی اماوس د‏‏ی رات نو‏‏ں منائی جاندی ا‏‏ے۔ اماؤس گہری سیاہ رات ہُندی اے، اس گہری سیاہ رات وچ دتے روشن کرکے عید منائی جاندی ا‏‏ے۔<ref>J Gordon Melton, Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays Festivals Solemn Observances and Spiritual Commemorations, ISBN 978-1-59884-205-0, see Diwali, Constance Jones (2011)، ABC-CLIO, pp 252-255</ref> دیوالی صرف دییاں دا تہوار ہی نئيں بلکہ آواز، پٹاخے، رنگولی، ذائقے، مٹھائیاں، جذبات تے روحانیت دا وی تہوار ا‏‏ے۔<ref name=jgl /> جذبات‏ی طور اُتے دیوالی سارے خاندان کو، دوست احباب نو‏‏ں اک جگہ جوڑدا ا‏‏ے۔<ref name="dhcd" /><ref name="Suzanne Barchers 2013" /> اس تہوار د‏‏ی تیاریاں اک ہفتے پہلے تو‏ں ہوجاندیاں نيں تے دیوالی دے دو دین پہلے تو‏ں ہی تقاریب دا سلسلہ شروع ہوجاندا اے تے پنج دن تک چلدا اے:<ref name=tp /><ref>Note: there are regional variations, which are explained in a separate section.</ref><ref>[http://www.diwalifestival.org/scfi.html Diwali, the festival of lights] Society for the Confluence of Festivals in India (2012)</ref> [[فائل:Lights and Reflections Diwali India November 2013.jpg|thumb|کھبے|دھنتیرس دے موقع اُتے ‘‘دییے‘‘ جلائے جانے دا اک منظر - 2013.<ref name=tp />]] ;دھنتیرس {{Main|دھنتیرس}} دیوالی د‏‏ی پنج دن د‏‏ی تقاریب دا پہلا دن ا‏‏ے۔ اس دن گھر، مکان، کاروباری دفاتر، دکان، گلی کوچے، آنگن، کھیت کھلیان، سبھی نو‏‏ں پاک و صاف کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تے انہاں تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں سجانے سنوارنے دا کم شروع ہوجاندا ا‏‏ے۔ ہندو پیروکاراں دے عقائد دے ماتحت، دولت، عشرت د‏‏ی دیوی [[لکشمی]] د‏‏ی پوجا (دعا، پرستش) کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس دھنتیرس دے دوران وچ دییاں نو‏‏ں لگاتار جلایا جاندا ا‏‏ے۔ منیا جاندا اے کہ ایہ دن [[دھنونتری]] دا جنم دن وی اے، جو اک زبردست حکیم وی سن، انہاں د‏‏ی یاد وچ ایہ “دھنتیرس“ منایا جاندا ا‏‏ے۔<ref name=tp /><ref name="Karen Pechilis 2007 pp 273-275" /> دھنتیراس دا دن خرید و فروخت دے لئی وی کافی مشہور ا‏‏ے۔ اشیاء دے خرید و فروخت، دولت د‏‏ی پوجا، لکشمی دیوی د‏‏ی پوجا، ايس‏ے نو‏‏ں “لکشمی پوجا“ وی کہندے نيں، کيتی جاندی ا‏‏ے۔ دکاناں نو‏‏ں سجایا جاندا اے، پوجا پاٹ کرکے مٹھائیاں تقسیم د‏‏ی جاندیاں نيں، انہاں مٹھائیاں نو‏‏ں “پرساد“ یعنی “تبرک“ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ؛نرک چتردشی {{Main|نرک چتردشی}} ناراکا چتُرتھی دیوالی سلاسل دا دوسرا دن اے، اسنو‏ں “چھوٹی دیوالی“ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی خاصیت ایہ اے کہ اس دن [[رنگولی]] تو‏ں گھر آنگن نو‏‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن چھوٹی چھوٹی پوجاواں وی ادا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ گھراں وچ خواتین ہتھو‏ں وچ مہندی (حنا) لگاندی نيں تے میٹھے پکوان پکاندی نيں جو دیوالی دے لئی مخصوص ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref name=htoday /><ref name=tp /> ;دیوالی {{Main|لکشمی پوجا}} {{multiple image | align = left | width1 = 165 | width2 = 220 | footer = ''رنگولی'' یا ''کولم'' دیوالی د‏‏ی سجاوٹاں، فرش اُتے دلکش خاکے، دہلیز تے در و دیواراں دے سامنے خوشنما رنگینیاں تو‏ں بھرے نقوش، لکشمی تے مہماناں دے استقبال دے لئی۔<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-26/home-garden/30320599_1_rangolis-natural-colours-designs Welcome Goddess Lakshmi with a rangoli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208105026/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-26/home-garden/30320599_1_rangolis-natural-colours-designs |date=2013-12-08 }} Shivangani Dhawan, The Times of India (26 اکتوبر 2011)</ref> | image1 = RANGOLI.jpg | image2 = Diwali decorations flower with diya in the middle India November 2012.jpg }} دیوالی سلسلہ دا تیسرا دن “دیوالی“ دا اے، جو اہ‏م تے خاص تہوار دا دن ہُندا ا‏‏ے۔ اس دن نويں کپڑ‏ے پہننا مخصوص ا‏‏ے۔ شام وچ دتے جلیانا، پوجا د‏‏ی تیاریاں کرنا، رات وچ “لکشمی پوجا“ دا اہتمام کرنا مخصوص تے مقصود ا‏‏ے۔ بھارت دے وکھ وکھ علاقےآں وچ ، لوک اپنے اپنے گھریلو دیوتاواں د‏‏ی پوجا دا اہتمام کرنا عام ا‏‏ے۔ انہاں دیوی دیوتاواں وچ ، سرسواندی (علم تے فراست د‏‏ی دیوی)، گنیش، کبیرا (دولت دا دھنی) وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ پوجاواں دا مقصد نويں سال دے لئی دیوی دیوتاواں دے ذریعے دھن دولت تے خوشحالی نو‏‏ں پانا تے استقبال کرنا ا‏‏ے۔۔<ref name=tp /><ref>[http://bandi /www.indiaexpress.com/faith/festivals/dhistory.html Diwali History]</ref> ہندو پیروکاراں دا عقیدہ اے کہ دولت د‏‏ی دیوی دیوالی دے دن دنیا وچ پرواز کردی رہندیاں نيں، لوک دییاں دے ذریعے لکشمی دا استقبال کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=jgl /> چھوٹے چھوٹے مٹی دے دتے جلیانا اک رواج ا‏‏ے۔ دوست احباب نو‏‏ں مدعو کرنا تحفے تحائف پیش کرنا، تہوار د‏‏ی نیک تمناواں پیش کرنا اس دن د‏‏ی خاصیت ا‏‏ے۔ مٹھائیاں تقسیم کرنا اک نیک دستور منیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name=htoday /><ref name="ReferenceA" /><ref>John Bowker, ed.، Oxford Concise Dictionary of World Religions (Oxford UP, 2000)، See Festivals</ref> پوجا دے بعد پٹاخے جلیانا، خوشی دا اظہار کرنا، خوشی منانا، خوشیاں بانٹنا دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے بچےآں دے لئی ایہ تہوار نہایت ہی دلفریب منیا جاندا تے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ہمہ قسم دے پٹاخے جلائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.thehindu.com/features/kids/light-up-your-day/article5281060.ece Light up your day] The Hindu (28 اکتوبر 2013)</ref> پٹاخے تے بارودی کریکرز جلیا ک‏ے بدروحاں نو‏‏ں بھگائے جانے دا عقیدہ عام ا‏‏ے۔<ref name="Firecracker2">{{cite book|url = http://books.google.com/?id=GErOyV7FBNUC&pg=PA175&dq=lamps+diwali+evil+spirits#v=onepage&q=lamps%20diwali%20evil%20spirits&f=false|title = Asian American History|first=Valerie|last=Petrillo|publisher=Chicago Review Press|quote=There are firecrackers everywhere to scare off evil spirits and contribute to the festive atmosphere.|accessdate = 26 اکتوبر 2011|isbn = 978-1-55652-634-3|date = 28 مئی 2007}}</ref><ref name="Firecracker3">{{cite book|url = http://books.google.com/?id=TRyb8XqB7dEC&pg=SA9-PA1&dq=lamps+diwali+evil+spirits#v=onepage&q=lamps%20diwali%20evil%20spirits&f=false|title = The International Holiday & Festival Primer|first=David|last=DeRocco|first2=Joan|last2=Dundas|coauthor=Ian Zimmerman|publisher=Full Blast Productions|quote=But as well as delighting the spectators, the fireworks are believed to chase away evil spirits.|accessdate = 26 اکتوبر 2011|isbn = 978-1-895451-24-5|year = 1996}}</ref> پٹاخے جلانے دے بعد لوک گھراں وچ واپس ہُندے نيں، دعوتاں نوش کردے نيں، مٹھائیاں تقسیم کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=tp /> دیوالی، نويں سال دے روپ وچ وی منائی جاندی ا‏‏ے۔ نويں معاشی سال دے روپ وچ وی ماناجاندا اے تے اپنے حساب و کتاب وی اس موقع اُتے ختم تے شروع کردے ني‏‏‏‏ں۔ ;پاڑوا، بالی پرتیپدا {{Main|بالی پرتیپدا}} دیوالی دے دوسرے دن “پاڑوا“ منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دن میاں بیوی دے لئی، اُنہاں د‏‏ی خوشحالی د‏‏ی دُعاواں دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔<ref name=tp /> The میاں اپنی بیوی نو‏‏ں تحفے تحائف پیش کردا ا‏‏ے۔ بیوی اپنے شوہر د‏‏ی سلامتی د‏‏ی دعاواں تے منتاں کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس دن کرشن د‏‏ی یاد وچ “گووردھن پوجا“ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ شادی شدہ لوکاں دے لئی ایہ دن شُبھ منیا جاندا ا‏‏ے۔ ;بھائی دُج، بھییا دوج {{Main|بھاؤ بیج}} یہ دیوالی دے سلاسل دا آخری دن اے، اسنو‏ں “بھائی دوج“ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دن بھائی بہناں دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔ ایہ تہوار [[رکشا بندھن]] د‏‏ی طرح ہی ہُندا ا‏‏ے۔ اس دن بھائی اپنی بہناں دے لئی، بہن اپنے بھائیاں دے لئی دعاواں، منتاں مانگتی ني‏‏‏‏ں۔ بھائی بہن اک دوسرے نو‏‏ں تحفے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=tp /> == بھارت ہی وچ مختلف اطوار == === نیے سال دے جشن و تقاریب === {{See also|نیا سال}} * [[ماڑواڑی قوم|ماڑواڑی]] قوم دا نواں سال دیوالی تہوار تو‏ں شروع ہُندا اے، جو [[پکش|کرشن پکش]] دا آخری دن تے [[:en:Ashvin|اشوین]] مہینے دا وی آخری دن ہُندا ا‏‏ے۔ تے ہندو تقویم دے مطابق اشوین دا آخری دن ہُندا ا‏‏ے۔ * [[:en:Gujarati people|گجرا‏تی]] لوکاں دا وی نواں سال دیوالی تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ * [[:en:Nepal Sambat|نیپالی نواں سال]] : نیپال دے کھٹمنڈو وادیاں وچ بسنے والے نیواری قبیلے والےآں دا نواں سال دیوالی ہی تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ === میلے === {{Main|میلہ}} دیوالی تہوار د‏‏ی تقاریب دے سلاسل وچ کئی اجلاس منعقد کیتے جاندے نيں اُنہاں وچ اہ‏م “میلہ“ ([[:en:mela]])ا‏‏ے۔ ایہ میلے بھارت بھر وچ مشہور ہی نئيں بلکہ سماج د‏‏ی ضرورت تے حصہ بن گئے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Kadowala1998">{{cite book | first=Dilip | last=Kadowala| title=Diwali | publisher=Evans Brothers Limited | location=London | year=1998 | isbn=0-237-51801-5}}</ref> میلے خاص طور اُتے پنڈ، قصبےآں، دیہاتاں تے چھوٹے چھوٹے شہراں وچ معروف ني‏‏‏‏ں۔ عوام دا ہجوم دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ ثقافتی مظاہرے، تجارتاں، نويں نويں چیزاں دا تعارف انہاں میلےآں وچ دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ ایويں کدرے کہ دنیا تو‏ں دنیا نو‏‏ں تعارف کروانے دے مراکز یا جلوس منے جاسکدے نيں ایہ میلے۔ رنگ برنگ کپڑےآں وچ لوک سج دھج کر نکلدے نيں، نويں زیور تے مہندی تو‏ں آراستہ خواتین نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔ ۔ === بھارت دے مختلف علاقےآں وچ === بھارت دے مختلف ریاستاں وچ وکھ وکھ طریقےآں تو‏ں منائی جاندی ا‏‏ے۔ آندھرا پردیش، گوا، مہاراشٹرا، کرناٹک، کیرلہ، تمل ناڈو، گجرات و ہور ریاستاں وچ یا تاں اماوس د‏‏ی رات یا نويں چاند د‏‏ی رات نو‏‏ں منائی جاندی ا‏‏ے۔ سب جگہ "نرکا چتردسی"، "نرکاسر ودھا" دے ناں تو‏ں منائی جاندی ا‏‏ے۔ [[فائل:Sparkles phuljhari fireworks on DIWALI, festival of lights.jpg|thumb|بھارت وچ پٹاخے جلیانا تے پھلچھڑیاں اُڑانا اک گھریلو تقریب ا‏‏ے۔ گھراں وچ گلیاں وچ دتے جلیانا، خوشی دا اک ذریعہ منیا جاندا ا‏‏ے۔ سج پوچھاں تاں ایہ تہوار بچےآں دے لئی نہایت ہی مسرت دا تہوار ا‏‏ے۔<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-03/kanpur/43627803_1_diwali-eve-celebrations-bath | title=Til oil bath marks Chhoti Diwali celebrations | newspaper=The Times of India | date=3 نومبر 2013}}</ref>]] [[فائل:படையல்.jpg|thumb|دیوالی دے موقع اُتے گھراں وچ تیارکردہ، پکوان، تحفے تے کپڑ‏ے۔]] == دنیا دے ہور تھ‏‏اںو‏اں وچ == دنیا دے مختلف ملکاں وچ ہندو آبادی رہندی اے، اُنہاں ملکاں وچ تہوارِ دیوالی منانا وی اک عام گل ا‏‏ے۔ ہندو ہی نئيں بلکہ جین، سکھ دھرم دے پیروکار وی اس تہوار نو‏‏ں جوش و خروش تو‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ ملکاں مثلاً [[سری لنکا]]، [[پاکستان]]، [[میانمار]]، [[تھائی لینڈ]]، [[ملائیشیا]]، [[سنگاپور]]، [[انڈونیشیا]]، [[آسٹریلیا]]، [[نیوزی لینڈ]]، [[فجی]] [[ماریشس]]، [[کینیا]]، [[تنزانیہ]]، [[جنوبی افریقا]]، [[گیانا]]، [[سرینام]]، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]]، [[نیدرلینڈز]]، [[کینیڈا]]، [[امریکا]]، [[مملکت متحدہ]] تے [[متحدہ عرب امارات]]، وچ وی ہندو پیروکار دیوالی دھوم دھام تو‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تہوار تو‏ں بھارتی تے ہندو سبھیاچار د‏‏ی پہچان کروانا وی اک مقصد ا‏‏ے۔ === ایشیا === ==== ملائشیا ==== ملائشیا وچ دیوالی تہوار اُتے سرکاری تعطیل رہندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے ہندو پیروکار کثرت تو‏ں ملدے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے ہندو ملیشین گروہاں وچ ، تیلگو، تامل، ملیالی بولی بولنے والے وی اچھی خاصی تعداد وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ دیوالی ایتھ‏ے اک گُڈ-ول تقریب د‏‏ی طرح منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ ==== نیپال ==== {{Main|تیہار (تہوار)}} نیپال وچ اس تہوار نو‏‏ں “تہار“ یا [[:en:Swanti (festival)|"Swanti"]] کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اُتے وی ایہ تہوار اکتوبر تے نومبر مہینے وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ ==== سنگاپور ==== [[فائل:Singapore Divali Diwali decorations Little India- Serangoon Road 2009.jpg|thumb|سنگاپور وچ ، دیوالی تہوار منا‏ندے ہوئے۔<ref>[http://www.deepavali.net/singapore.php Deepavali Decoration in Singapore] Little India, Singapore</ref>]] سنگوپور وچ دیوالی اک سرکاری تہوار اے، اس دن [[:en:Holidays in Singapore|سرکاری تعطیل]] وی ا‏‏ے۔ سنگاپور د‏‏ی سرکار اس تہوار اُتے کئی ثقافتی تے گُڈ-ول تقاریب وی مناندی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.littleindia.com.sg/Diwali_in_Singapore.aspx Deepavali in Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203010347/http://www.littleindia.com.sg/Diwali_in_Singapore.aspx |date=2013-12-03 }} Little India, Singapore (2013)</ref> ==== سری لنکا ==== سری لنگا وچ ہندو آبادی کافی اے، اس لئی ایتھ‏ے ایہ تہوار دھوم دھام تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ یہا “پوسائی“ (پوجا) دا خاص طور اُتے اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مندراں د‏‏ی زیارت کرنا اک عام گل ا‏‏ے۔ مندر نو‏‏ں ایتھ‏ے “کویل“ کہندے ني‏‏‏‏ں۔۔<ref group="note">In Sri Lanka, this festival is largely celebrated by the Tamil community scattered in different areas of the island but mostly concentrated in the North and in the East.</ref> === ایشیا تو‏ں اگے === ==== آسٹریلیا ==== [[فائل:Diwali Fireworks, Melbourne Australia 2013.jpg|thumb|ملبورن وچ دیوالی دا تہوار۔<ref>[http://www.fedsquare.com/events/diwali-indian-festival-of-light-2013/ Diwali Indian Festival of Light 2013] Federation Square, Multicultural Festivals Melbourne, Australia (اکتوبر 26, 2013)</ref>]] آسٹریلیا وچ رہنے والے ہندو پیروکار اس دیوالی نو‏‏ں وڈے ہی جوش تو‏ں منا‏ندے نيں شہر جداں [[ملبورن]] وچ دیوالی د‏‏ی اک اچھی خاصی پہچان ا‏‏ے۔ ==== کرببین ==== ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ ہندو پیروکار اس تہوار نو‏‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اُتے بسے ہندو تے کئی تنظیماں تے مذہبی جماعتاں، اس تہوار نو‏‏ں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ لکشمی نو‏‏ں پوجا کردے نيں، مٹھائیاں تقسیم کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news | url=http://www.firstpost.com/fwire/nine-day-diwali-event-in-trinidad-tobago-1192737.html | title=Nine-day Diwali event in Trinidad & Tobago | date=25 اکتوبر 2013 | agency=First Post | accessdate=21 جون 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122640/https://www.firstpost.com/fwire/nine-day-diwali-event-in-trinidad-tobago-1192737.html%20 | archivedate=2018-12-25 | url-status=live}}</ref> ==== فجی ==== فجی وچ دیوالی اک سرکاری تعطیل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی ہندو قوم اس تہوار نو‏‏ں رواجی طور اُتے مناندی ا‏‏ے۔ ==== نیوزی لینڈ ==== نیوزی لینڈ وچ رچی بسی ہندو قوم اس تہوار دے روايتی طور اُتے مناندی ا‏‏ے۔ تے کئی تقاریب کردی اے جس تو‏ں اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں بھارتی سبھیاچار تے ورثے دا پتہ چل سک‏‏ے۔ نیوزی لینڈ وچ سرکاری طور اُتے 2003 تو‏ں اوتھ‏ے دے پارلیمان وچ اک سرکاری تقریب انعقاد کيتی جاندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal |first1=Henry |last1=Johnson |first2=Guil |last2=Figgins |url=http://www.nzetc.org/tm/scholarly/tei-Sch091JMS-t1-g1-t5.html |title=Diwali Downunder: Transforming and Performing Indian Tradition in Aotearoa/New Zealand |journal=New Zealand Journal of Media Studies |volume=9 |issue=1 |pages=25–35 |year=2005 |issn=1173-0811| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225122651/http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-Sch091JMS-t1-g1-t5.html%20 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> ==== برطانیہ ==== [[فائل:United Kingdom Leicester Belgrave Rd Diwali Lights 2006.jpg|thumb|کھبے|دیوالی د‏‏ی سجاوٹ 2006 [[:en:Leicester|لیسسٹر]]، برطانیہ وچ ۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-24796541 Leicester Diwali celebrations draw large crowds] BBC News (3 نومبر 2013)</ref>]] برطانیہ وچ برصغیر دے مختلف مذاہب دے لوک مقیم نيں، جنہاں وچ ہندو، جینی تے سکھ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اُتے دیوالی نو‏‏ں خیرمقدم طور اُتے دیکھیا تے منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تقاریب وچ غیر ہندو لوک وی شریک ہوک‏ے خوشی دا اظہار کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news|last=Roy|first=Amit|title=Dazzle at downing, colour at commons|url=http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm|accessdate=3 نومبر 2013|newspaper=Mumbai Miday|date=25 اکتوبر 2011|archivedate=2013-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104191637/http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm}}</ref><ref>{{cite web|title=Transcript of the Prime Minister's Diwali reception speech|url=https://www.gov.uk/government/speeches/transcript-of-the-prime-ministers-diwali-reception-speech|work=Gov.UK|publisher=Government of the United Kingdom|accessdate=3 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122655/https://www.gov.uk/government/speeches/transcript-of-the-prime-ministers-diwali-reception-speech|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> ایتھ‏ے د‏‏ی تقریبات نو‏‏ں بھارت تو‏ں باہر بہترین تے وڈی تقر یبات تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.leicester.gov.uk/diwali/|title=Diwali – The Festival of Light|work=Leicester City Council|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122636/https://www.leicester.gov.uk/diwali/|archivedate=2018-12-25|access-date=2014-10-20|url-status=dead}}</ref> ==== امریکا ==== [[فائل:United States Diwali Dance San Antonio 2011 b.jpg|thumb|امریکا دے کئی شہراں وچ دیوالی د‏‏ی تقاریب منائی جاندیاں نيں، اک تقریب [[سان انٹونیو]] [[ٹیکساس]] وچ (2013)۔<ref>[http://www.diwalisa.com/ Diwali San Antonio Festival of Lights] Texas, United States (2013)</ref>]] 2003ء وچ دیوالی نو‏‏ں سرکاری تہوار دا درجہ دتا گیا۔ [[قصر سفید|وائٹ ہاؤس]] وچ اس دے تقاریب وی سرکاری طور اُتے منائی گئے۔ تب تو‏ں لے ک‏ے ہن تک وائٹ ہائس وچ ایہ تقاریب ہر سال منا‏ندے آ رہے نيں، جس وچ امریکا دے صدر دا شامل ہونا اک رواج بن گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Fest celebrates triumph of light over dark|first=Aurelio|last=Sanchez|newspaper=The Albuquerque Journal|date=2 نومبر 2007|page=10|quote=According to a resolution passed recently by the Foreign Affairs Committee of the House of Representatives, the festival is celebrated by almost 2 million in the United States and many millions more around the world. The bill, H.R. 747, calls for the U.S. Congress to acknowledge 'the religious and historical significance of the festival of Diwali.'}}</ref><ref>{{cite news|title=US House passes resolution on significance of Diwali|newspaper=The Hindustan Times|date=30 اکتوبر 2007}}</ref> [[باراک اوبامہ]] اوہ پہلے صدر نيں جو دیوالی د‏‏ی تقریب وائٹ ہاؤس وچ منعقد ہونے اُتے شریک رہ‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2010/11/04/statement-president-diwali|title=Statement by the President on Diwali|date=4 نومبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122624/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2010/11/04/statement-president-diwali|archivedate=2018-12-25|access-date=2014-10-20|url-status=live}}</ref> امریکا وچ ہندو تقریباً 30 لکھ رہندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|title=New Jersey Hindus pained as no School Holiday for Diwali in 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/new-jersey-hindus-pained-as-no-school-holiday-for-diwali-in-2014/|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=10 فروری 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225122649/http://news.biharprabha.com/2014/02/new-jersey-hindus-pained-as-no-school-holiday-for-diwali-in-2014/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> === امن دا تہوار === اس تہوار دے موقع پر: ہندو، جین تے سکھ جماعتاں بھلائی دے کم وی انجام دیندے نيں تے لوکاں تو‏ں الفت تو‏ں پیش آندے نيں تے امن دے خواہاں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور پر، [[بین الاقوامی]] سرحد پر، ہر سال دیوالی دے موقع پر، [[بھارتی فوج]] تے فوجی افسران پاکستانی فوجیاں تو‏ں ملدے نيں، روايتی مٹھائیاں پیش کردے نيں تے خوشی وچ شامل ہونے د‏‏ی دعوت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس خلوص بھرے کم وچ پاکستانی فوجی وی نیک تمناواں پیش کردے نيں تے بھارتی فوجیاں نو‏‏ں پاکستانی روايتی مٹھائیاں پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/diwali-manmohan-singh-amritsar-pranab-mukherjee-hamid-ansari-india-pakistan/1/321508.html Diwali Lights up India] India Today (3 نومبر 2013)</ref> == دیوالی دا معاشی پہلو == بھارت وچ دیوالی نو‏‏ں اک وڈا خریدداری دا دن منیا جاندا ا‏‏ے۔.<ref name=wsj /> خرید و فروخت دے معاملے وچ دیوسلی مغربی ملکاں دے کرسمس تو‏ں کچھ کم نئيں ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے دیوالی دا موقع گھر تے کنبے دے لئی کپڑ‏ے خریدنا، گھر د‏‏ی اہ‏م چیزاں، تحفے تحائف سونا چاندی خریدنا تے وڈے پیمانے اُتے جو وی خریدنے د‏‏ی چیزاں ہُندیاں نيں ايس‏ے تہوار دے موقع اُتے خریدی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ ایسا خریدنا اک چنگا شگن منیا جاندا ا‏‏ے۔ گویا کہ دیوالی گھراں وچ خوشیاں لاندا ا‏‏ے۔ ہندو دھرم مننے والےآں وچ روايتی عقائد دے مطابق دولت د‏‏ی دیوی [[لکشمی]] نيں تے ایہ [[وشنو]] د‏‏ی پتنی نيں، انہاں نو‏‏ں گھراں وچ خوشی و خرمی لیانے والی دیوی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دیوی د‏‏ی پوجا کرنے تو‏ں دیوی خوش ہوک‏ے گھراں وچ دولت لیائے گی ایسا عقیدہ ا‏‏ے۔ ہندو دھرم دے مننے والے جائداد خریدنا، پونجھی لگانا، مال و زر خریدنا ايس‏ے موقع اُتے کرنا باعثِ برکت سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.ft.com/intl/cms/s/0/937525dc-e33f-11df-97db-00144feabdc0.html#axzz2mQO5gu5S India’s banks face pre-Diwali cash crunch] James Lamont, The Financial Times (29 اکتوبر 2010)</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/festive-season-consumer-spending-slowing-economy-inflation-retailers/1/321275.html Diwali lights up consumer spending, festive spirit beats inflation] M.G. Arun, India Today (1 نومبر 2013)</ref> بھارت وچ دیوالی دا موقع سونے چاندی، زیورات د‏‏ی خریداری دا اہ‏م ترین موقع ا‏‏ے۔<ref>[http://www.bullionstreet.com/news/festive-season-to-boost-india-gold-buying/145 Festive season to boost India gold buying] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207104526/http://www.bullionstreet.com/news/festive-season-to-boost-india-gold-buying/145 |date=2013-12-07 }} Bullion Street (15 اکتوبر 2013)</ref><ref>[http://www.gold.org/jewellery/markets/india/ Gold, Key markets: India] World Gold Council (2013)</ref> اس دے علاوہ، مٹھائیاں، پٹاخاں د‏‏ی [[خرید و فروخت]] دا وی موسم ا‏‏ے۔ ریٹیل (پرچون) خریداری دے لحاظ تو‏ں تقریباً US$ 800 ملین ( (INR 5,000 کروڑ) زر بھارت وچ صرف دیوالی دے موسم وچ بھارت وچ ہُندا ا‏‏ے۔<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-24/india/43361997_1_firecrackers-tamil-nadu-fireworks-diwali Firecrackers to cost a bomb this Diwali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131028060716/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-24/india/43361997_1_firecrackers-tamil-nadu-fireworks-diwali |date=2013-10-28 }} The Times of India (24 اکتوبر 2013)</ref> == مسائل == ماحولیات اُتے اس دا اثر رفتہ رفتہ بڑھدا چلا جا رہیا اے، اس دے اثرات صحت اُتے ذہنی سکو‏ن اُتے وی گہرے پڑدے ني‏‏‏‏ں۔ تحقیق دے مطابق دو اہ‏م اثرات نيں جو دیوالی د‏‏ی وجہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ہوائی آلودگی تے حادثات۔ === ہوائی آلودگی === ماہرین <ref>Barman, S. C.، Singh, R.، Negi, M. P. S.، & Bhargava, S. K. (2009)۔ Fine particles (PM2. 5) in ambient air of Lucknow city due to fireworks on Diwali festival, Journal of Environmental Biology، 30(5)، pp 625-632</ref> اپنی رپورٹ وچ پیش کردے نيں کہ، پٹاخاں دے جلانے تو‏ں پہلے جِنّی ہوائی یا [[فضائی آلودگی]] رہندی اے، پٹاخے جلانے دے بعد یعنی دیوالی دے بعد ہوائی آلودگی چار گنیاودھ جاندی اے تے PM2.5 تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔<ref>Attri, A. K.، Kumar, U.، & Jain, V. K. (2001)۔ Microclimate: Formation of ozone by fireworks. Nature, 411(6841)، pp 1015</ref> اوزون آلودگی وی دیوالی نو‏‏ں دوران وچ ودھ جاندی اے، اس د‏ی وجہ پٹاخے جلیانا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دنیا وچ نويں سال د‏‏ی تقریب، یومِ آزادی د‏‏ی تقاریب دے دوران وچ وی پٹاخے جلانے د‏‏ی وجہ تو‏ں فضائی آلودگی حد درجہ ودھ جاندی ا‏‏ے۔ === جلنے تے زخمی ہونے دے حادثات === دیوالی دے دوران وچ بھارت وچ جلنے دے حادثات وچ اضافہ دیکھیا جا رہیا ا‏‏ے۔ 65٪ جلنے دے واقعات انار نامی اک آتش بازی دے سامان تو‏ں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا شکار بالغ، بچے تے عام لوک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اخبارات مشورے شائع کردے نيں کہ جلنے دے فوری بعد متاثرہ حصے اُتے ٹھنڈا پانی استعمال کرن۔ نال وچ زخم د‏‏ی مناسب دیکھ بھال کرن۔ جلنے والےآں د‏‏ی وڈی اکثریت نو‏‏ں فقط بیرونی معمولی علاج د‏‏ی ضرورت پیش آندی ا‏‏ے۔<ref>Mohan, D.، & Varghese, M. (1990)۔ Fireworks cast a shadow on India's festival of lights. In World Health Forum (Vol. 11, No. 3, pp. 323-6)۔ World Health Organization</ref><ref>Ahuja, R. B.، & Bhattacharya, S. (2004)۔ ABC of burns: Burns in the developing world and burn disasters. BMJ: British Medical Journal, 329(7463)، 447</ref> == دیوالی د‏‏ی مبارکبادیاں تے دعاواں == دیوالی تیوہار دے موقع اُتے مختلف زباناں وچ مبارکبادیاں پیش کرنے دے طریقے: * "شبھ دیپاولی" – " शुभ दीपावली : سنسکرت، ہندی تے نیپالی زباناں وچ مبارکبادی * "شبھ دیوالی " / "دیوالی د‏‏ی شبھکامناواں - (दीवाली की शुभकामनाएं): [[ہندی زبان]] وچ مبارکبادی * " دیوالی مبارک" (દીવાળી મુબારક): [[گجرا‏تی زبان]] وچ مبارکبادی * "شبھ دیوالی" / دیوالیچیہ ہاردک شبھچھہ - (शुभ दीवाली / दीवाळीच्या हार्दिक शुभेच्छा ): [[مراٹھی زبان]] وچ مبارکبادی * " دیپاولی نالوزہتکل" (தீபாவளி நல்வாழ்த்துக்கள்) :تامل بولی وچ مبارکبادی * "دیپاولی شبھاکانکشلو" (దీపావళి శుభాకా౦క్షలు) : وچ مبارکبادی [[تیلگو زبان|تیلگو]] * " دیپاولی آشام شگل" ( ദീപാവളി ആശംസകൾ): [[ملیالم]] وچ مبارک بادی ۔ * " دیپاولی حبدہ شبھشیگلو - (ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬದ ಶುಭಾಶಯಗಳು): [[کنڈا]] بولی وچ مبارکبادی * "تہانو دیوالی دیاں بہت بہت ودھاییاں - (ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਵਧਾਈਆਂ ਹੋਣ ): [[پنجابی]] بولی وچ مبارکبادی * "شبھو دیپابالر پریندی و سبیکشا (শুভ দীপাবলীর প্রীতি ও শুভেচ্ছা) : [[بنگالی]] بولی وچ مبارکبادی * " دیپاولیرا انیک شبکشا" (ଦୀପାବଳିର ଅନେକ ଶୁଭେଛା) : [[اوریہ]] وچ مبارکبادی * "ہیپی دیپاولی " : انگریزی وچ مبارکبادی ;دعاواں : ہندو پیروکاراں وچ دعاواں وکھ الگا علاقےآں وچ وکھ وکھ روپ وچ نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے [[وید]]ک دعا جو اُپانیشد [[:en:Brhadaranyaka|براھدارنیکا]] تو‏ں ماخوذ اے، دییاں د‏‏ی تقاریب وچ ایويں اے:<ref>Jha, J. C. (1976)، The Hindu Festival of Divali in the Caribbean, Caribbean Quarterly, pp 53-61; Also see Brhadaranyaka Upanishad, I.iii.28</ref><ref>[http://www.tribuneindia.com/2013/20131103/spectrum/main1.htm Diwali] The Tribune, India (2013); see also Shashanka, S. (2012)، Role of Spiritual Science in Leadership and Management, Purushartha: A Journal of Management Ethics and Spirituality, 5(2)</ref> <blockquote><poem> اساتوما ست گمیا |Asato ma sat gamaya | (असतो मा सद्गमय ।) تمسوما جیوتر گمیا |Tamaso ma jyotir gamaya | (तमसो मा ज्योतिर्गमय ।) مرتیور ما امرتم گمیا |Mṛtyor ma amṛtam gamaya | (मृत्योर्मा अमृतं गमय ।) اوم شاندی شاندی شاندی |Om shanti shanti shantihi || (ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥) </blockquote></poem> ؛ترجمہ:<ref>[http://www.worldprayers.org/archive/prayers/invocations/from_untruth_lead_us_to.html Ancient vedic prayer] World Prayers Society (2012)</ref><ref>Derrett Duncan J. (1999)، An Indian metaphor in St John's gospel, Journal of the Royal Asiatic Society (Third Series)، 9(02)، 271-286</ref> <blockquote><poem> From untruth lead us to Truth. (جھوٹھ تو‏ں سانو‏ں سچ د‏‏ی طرف لے چل) From darkness lead us to Light. (اندھیرے تو‏ں روشنی د‏‏ی طرف لے چل) From death lead us to Immortality. (موت تو‏ں زندگی د‏‏ی طرف لے چل) Om Peace, Peace, Peace. (ابدی امن ہوئے امن امن ) </blockquote></poem> == مورتاں == <gallery> فائل:Office Complex.jpg|دیوالی دے موقع اُتے جلائے گئے ‘‘دیے‘‘۔ </gallery> == ہور ویکھو == * [[ہندو مت]] == حواشی == <references group="note" /> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Dipavali}} {{وکی اقتباسات}} {{گٹھ کومنز|Dipavali}} * [http://kids.nationalgeographic.com/kids/stories/peopleplaces/diwali/ Diwali] نیشنل جیوگرافک کڈز * [http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2013/nov/engpdf/19-20.pdf Diwali in Odisha] حکومت اڑیسہ، اڑیسہ ریویو میگزین * [http://mea.gov.in/articles-in-foreign-media.htm?dtl/22417/Diwali+does+not+end+when+the+lights+go+out Diwali] وزارت خارجہ امور، حکومت ہند * [http://hinducouncil.com.au/deepavali/deepavali-2012/ Deepavali in Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903024236/http://hinducouncil.com.au/deepavali/deepavali-2012/ |date=2014-09-03 }} ہندو کونسل، آسٹریلیا * [http://www.ashesh.com.np/tihar/ Deepavali in Nepal] آشیش دا بلاگ * [http://diwalifest.ca/about-us/ Diwali in Canada] Diwalifest – Diwali Celebration Society, Canada * [http://www.leicester.gov.uk/your-council-services/lc/events/major-events/diwali2012/ Diwali in United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031235348/http://www.leicester.gov.uk/your-council-services/lc/events/major-events/diwali2012/ |date=2014-10-31 }} Leicester City Council, The largest celebration of Diwali in UK * [http://www.yokohamajapan.com/things-to-do/events/diwali/ Diwali in Yokohama] The largest Indian festival in Japan observed every year, hosted by City of Yokohama (in [http://www.diwaliyokohama.org/ جاپانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020034131/http://www.diwaliyokohama.org/ |date=2014-10-20 }}) * [http://www.yoursingapore.com/content/traveller/en/browse/whats-on/festivals-and-events/deepavali.html Deepavali] عوامی تعطیلات تے مقامی تقریبات، سنگاپور * [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?r113:H29OC3-0012:/ US Congressional Record to mark Diwali] Congressman [[Mike Honda]]، 17th District, US Congress (2013) * [http://chicago.baps.org/events/tours-2/ Diwali Mahotsav in Chicago] BAPS Temple, Chicago, United States * [http://www.deepavali.net/ Deepavali 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102064145/http://www.deepavali.net/ |date=2013-11-02 }} دیوالی تہوار دنیا بھر وچ * http://www.diwalifestival.org * http://1-krishna.com/diwali/index.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614220137/http://1-krishna.com/diwali/index.htm |date=2006-06-14 }} {{Commons|Category:Dipavali|دیوالی|position=left}} {{ہندو تہوار}} {{ہندو دھرم}} [[گٹھ:دیوالی]] [[گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات]] [[گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:بھارت دے تہوار]] [[گٹھ:بھارت وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار]] [[گٹھ:سبھیاچار]] [[گٹھ:خزاں دے تہوار]] [[گٹھ:سریلنکا ميں عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:سکھ تہوار]] [[گٹھ:سنگاپور وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:فجی وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ملائشیا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:موریشس وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات]] [[گٹھ:نیپال دے تہوار]] [[گٹھ:نیپال وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ہندو تہوار]] [[گٹھ:تہوار]] [[گٹھ:ہندو مت]] 4s0kga0ueik272q1pvf9y3o68lq2u0a دنیا دے سبتوں وڈے شہر 0 52099 706629 693769 2026-04-30T03:50:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706629 wikitext text/x-wiki {{جگ دے وڈے شہراں دا ٹیبل}} ایہ لسٹ جگ دے سب توں وڈے شہراں دی اے۔ ==فہرست== {| class="sortable wikitable plainrowheaders" style="text-align:right; background-color:white;" |- style="vertical-align:top;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | شہر ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | قوم ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" rowspan="2" | تصویر ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan="3" | آبادی |- ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-width:0 0 thin thin;" data-sort-type="number" | [[اصل شہر]] ! scope="col" style="border-width:0 thin thin 0;" data-sort-type="number" | [[میٹروپولیٹن علاقہ]] ! scope="col" style="border-width:0 0 thin 0;" data-sort-type="number" | [[شہری علاقہ]]<ref name=Demographia>{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}</ref> |- ! scope="row" | [[شنگھائی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Lujiazui 2016.jpg|125px]] | {{formatnum:24256800}}<ref name="shanghai bulletin2014">{{cite web|url = http://www.stats-sh.gov.cn/sjfb/201502/277392.html|trans-title = Shanghai Economic and Social Development Statistical Bulletin 2014|script-title = zh:2014年上海市国民经济和社会发展统计公报|publisher = Shanghai Bureau of Statistics|language = Chinese|date = 2015-02-28|accessdate = 2015-05-01}}</ref> | {{formatnum:34750000}}<ref name="en.ndrc.gov.cn">[http://en.ndrc.gov.cn/ National Development and Reform Commission (PRC)]</ref> | {{formatnum:23416000}}{{refn |group=lower-alpha |Shanghai, Hangzhou, Nanjing, Suzhou, Wuxi, Ningbo, Changzhou, Shaoxing, and urban area of Zhangjiaggang-Jiangyin within the prefecture-level cities of Suzhou and Wuxi are treated as separate urban areas which constitute the [[Yangtze River Delta]] economic zone. [[ہوائیآن]] (1,856,000; 148&nbsp;km<sup>2</sup>), [[شوژو]] (1,246,000; 233&nbsp;km<sup>2</sup>), [[نانتونگ]] (1,036,000; 233&nbsp;km<sup>2</sup>), [[لیانیونگگانگ]] (985,000; 155&nbsp;km<sup>2</sup>), [[ژینجیانگ]] (983,000; 168&nbsp;km<sup>2</sup>), [[ینچینگ]] (797,000; 207&nbsp;km<sup>2</sup>), [[ہوثوو]] (690,000; 111&nbsp;km<sup>2</sup>), [[تائیژو، جیانگسو]] (in [[جیانگسو]] Province; 300,000; 117&nbsp;km<sup>2</sup>) and [[سوچیان]] (220,000; 36&nbsp;km<sup>2</sup>), as well as urban areas of [[یانگژو]] (1,593,000; 233&nbsp;km<sup>2</sup>) and [[Gaoyou]] (180,000; 39&nbsp;km<sup>2</sup>) within the prefecture-level city of [[یانگژو]], urban areas of [[کونشان]] (1,596,000; 492&nbsp;km<sup>2</sup>), [[چانگشو]] (1,139,000; 285&nbsp;km<sup>2</sup>) and [[Taicang]] (523,000; 117&nbsp;km<sup>2</sup>) within the prefecture-level city of Suzhou, urban areas of [[سیچی شہر]] (1,200,000; 298&nbsp;km<sup>2</sup>) and [[یویو]] (650,000; 122&nbsp;km<sup>2</sup>) within the sub-provincial city of Ningbo, urban areas of [[جیاشنگ]] (1,044,000; 259&nbsp;km<sup>2</sup>) and [[Tongxiang]] (510,000; 52&nbsp;km<sup>2</sup>) within the prefecture-level city of Jiaxing, urban areas of [[وینلینگ]] (510,000; 52&nbsp;km<sup>2</sup>), [[Jiaojiang District|Jiaojiang]] (375,000; 41&nbsp;km<sup>2</sup>) and [[ہوانگیان ضلع]] (200,000; 34&nbsp;km<sup>2</sup>) within the prefecture-level city of [[تائیژو، ژجیانگ]] (in [[ژجیانگ]] Province), urban areas of [[ژوجی]] (500,000; 117&nbsp;km<sup>2</sup>) and [[Shangyu]] (400,000; 158&nbsp;km<sup>2</sup>) within the prefecture-level city of Shaoxing, urban areas of [[یوو]]-[[ڈونگیانگ]] (925,000; 233&nbsp;km<sup>2</sup>), [[جنہوا]] (520,000; 186&nbsp;km<sup>2</sup>), [[یونگکانگ، زھجیانگ]] (500,000; 223&nbsp;km<sup>2</sup>), [[ڈونگیانگ]] (260,000; 104&nbsp;km<sup>2</sup>) and [[Lanxi, Zhejiang|Lanxi]] (220,000; 34&nbsp;km<sup>2</sup>) within the prefecture-level city of Jinhua, and urban area of [[Fuyang, Zhejiang|Fuyang]] (450,000; 49&nbsp;km<sup>2</sup>) within the sub-provincial city of Hangzhou are also excluded.}} |- ! scope="row" | [[کراچی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PAK}} | style="text-align:center;" | [[File:KHI Skyline.jpg|125px]] | {{formatnum:23500000}}<ref>{{cite news|last1=Amer|first1=Khawaja|title=Population explosion: Put an embargo on industrialisation in Karachi|url=http://tribune.com.pk/story/614409/population-explosion-put-an-embargo-on-industrialisation-in-karachi/|accessdate=28 February 2016|work=The Express Tribune|date=10 June 2013}}</ref> | {{formatnum:25400000}}<ref name="city">{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html citypopulation.de|title=The Principal Agglomerations of the World|last=Brinkhoff|first=Thomas|publisher=City Population|accessdate=8 April 2015}}</ref> | {{formatnum:25400000}} |- ! scope="row" | [[بیجنگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:view of Beijing.jpg|125px]] | {{formatnum:21516000}}<ref name="beijing bulletin2014">{{cite web |url=http://www.bjstats.gov.cn/xwgb/tjgb/ndgb/201502/t20150211_288370.htm |trans-title=Beijing Economic and Social Development Statistical Bulletin 2014 |script-title=zh:北京市2014年国民经济和社会发展统计公报 |publisher=Beijing Bureau of Statistics |language=Chinese |date=12 February 2015 |accessdate=1 May 2015 |archive-date=1 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301050709/http://www.bjstats.gov.cn/xwgb/tjgb/ndgb/201502/t20150211_288370.htm |dead-url=yes }}</ref> | {{formatnum:24900000}}<ref name="2013 Beijing Stats">(Chinese) [http://www.bjstats.gov.cn/xwgb/tjgb/ndgb/201402/t20140213_267744.htm 国家统计局北京调查总队, "北京市2013年国民经济和社会发展统计公报", 北京市统计局] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310101546/http://www.bjstats.gov.cn/xwgb/tjgb/ndgb/201402/t20140213_267744.htm |date=2014-03-10 }} 2014-02-13</ref> | {{formatnum:21009000}} |- ! scope="row" | [[ساؤ پاؤلو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{BRA}} | style="text-align:center;" | [[File:MarginalPinheiros.jpg|125px]] | 12,038,175<ref name="brazil1">{{cite web|url=http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&codmun=355030&search=|title=2014 Brazilian Cities Population Estimates|publisher=[[Brazilian Institute of Geography and Statistics|IBGE]]|language=Portuguese|accessdate=October 2, 2014}}</ref> | {{formatnum:21090791}} | {{formatnum:36842102}}<ref name="brazil2">{{cite web|url=http://saladeimprensa.ibge.gov.br/en/noticias?view=noticia&id=1&idnoticia=2704&busca=1&t=ibge-releases-population-estimates-of-municipalities-in-2014|title=IBGE releases population estimates of municipalities in 2016|date=August 28, 2014|publisher=[[Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|IBGE]]|accessdate=4 September 2014}}</ref> |- ! scope="row" | [[ڈھاکہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{BGD}} | style="text-align:center;" | [[File:Dhaka-skyline-aymash.jpg|125px]] | {{formatnum:16970105}}<ref name="bangladesh1">{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf|title=Population & Housing Census-2011|publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]]|page=41|accessdate=20 October 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208044832/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf|dead-url=yes}}</ref> | {{formatnum:15669000}} | {{formatnum:18305671}}<ref name="Census 2011">[http://www.bbs.gov.bd Bangladesh Bureau of Statistics – Community Report]</ref>{{Not in source|date=November 2015}} |- ! scope="row" | [[دہلی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:LotusDelhi.jpg|125px]] | {{formatnum:16,787,941}}<ref>{{cite web|title=India: Delhi|url=http://www.citypopulation.de/India-Delhi.html|website=citypopulation.de|publisher=citypopulation.de|accessdate=20 October 2015}}</ref> | {{formatnum:24998000}} | {{formatnum:21753486}}<ref name=indiacensus/> |- ! scope="row" | [[لاگوس]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{NGR}} | style="text-align:center;" | [[File:Lagos Island.jpg|125px]] | {{formatnum:16060303}}{{refn|group=note|Lagos consists 16 out of Lagos State's 20 LGA, which excludes: [[Badagry]], [[Epe, Lagos State|Epe]], [[Ibeju-Lekki]] and [[Ikorodu]].<ref>{{cite web | url=http://www.lagosstate.gov.ng/pagelinks.php?p=6 | title=Population-Lagos State | publisher=[[Lagos State Government]] | accessdate=21 February 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018094514/http://www.lagosstate.gov.ng/pagelinks.php?p=6 | archive-date=18 October 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=https://ng.boell.org/2015/07/02/lagos-and-its-potentials-economic-growth | title=Lagos and Its Potentials for Economic Growth | date=2 July 2015 | accessdate=26 October 2015}}</ref>}} | {{formatnum:13123000}} | {{formatnum:21000000}}<ref>{{cite web | url=http://www.lagosstate.gov.ng/pagelinks.php?p=6 | title=Population | publisher=Lagos State Government | accessdate=30 March 2015 | archive-date=18 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151018094514/http://www.lagosstate.gov.ng/pagelinks.php?p=6 | dead-url=yes }}</ref> |- ! scope="row" | [[استنبول]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{TUR}} | style="text-align:center;" | [[File:Halic.png|125px]] | {{formatnum:14,025,000}}<ref name="ReferenceA">Turkish Statistical Institute – Address Based Population Record System, 2015</ref> | {{formatnum:13,520,000}} | {{formatnum:14,657,000}}<ref name="ReferenceA"/> |- ! scope="row" | [[توکیو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|125px]] | {{formatnum:13513734}}<ref name="japancensus">{{cite web|url=http://www.stat.go.jp/english/data/kokusei/2015/summary.htm|title=2015 Population Census|publisher=Statistics Bureau, Ministry of Internal Affairs and Communications|accessdate=13 August 2016}}</ref> | {{formatnum:37843000}} | {{formatnum:36923000}}<ref name="japan1">{{cite web|url=http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c0117.htm|title=Table 2.10 Population of Three Major Metropolitan Areas|publisher=Statistics Bureau of Japan|accessdate=26 November 2013}}</ref> |- ! scope="row" | [[ممبئی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:Mumbai Skyline at Night.jpg|125x125px]] | {{formatnum:12478447}}<ref name="indiacensus">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=Census of India|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|accessdate=2011-10-18}}</ref> | {{formatnum:17712000}} | {{formatnum:20748395}}<ref name=indiacensus/> |- ! scope="row" | [[ماسکو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{RUS}} | style="text-align:center;" | [[File:Moscow-City skyline.jpg|125px]] | {{formatnum:12,197,596}}<ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2015.xls|title=RUSSIA: Moscow|publisher=mos.ru|accessdate=2015}}</ref> | {{formatnum:16170000}} | {{formatnum:16800000}} |- ! scope="row" | [[گوانگژو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:ZhujiangTown.jpg|125px]] | {{formatnum:13080500}}<ref>{{cite web|url=http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/yearqueryAction.do?method=displayRpt&ACTFLAG=3&FID=21901&RPTID=TJ_RPT_984248444736412557&RPTNAME=%CD%C1%B5%D8%C3%E6%BB%FD%BA%CD%C8%CB%BF%DA%C3%DC%B6%C8&FLTITLE=%B9%E3%D6%DD%CD%B3%BC%C6%D7%CA%C1%CF%282008%C4%EA%29|title=土地面积、人口密度（2008年）|publisher=Statistics Bureau of Guangzhou|accessdate=2010-02-08|archive-date=2015-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150323054815/http://www.blayney.nsw.gov.au/ArticleDocuments/329/3h%20-%20Hobbys%20Yards%20Heritage%20Items.pdf.aspx|dead-url=yes}}</ref> | {{formatnum:44259000}}<ref>{{cite web |url=http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/chaxun/njsj.jsp |trans-title=Statistical Yearbook 2014 |script-title=zh:统计年鉴2014 |publisher=Statistics Bureau of Guangzhou |language=Chinese<br>[[Guangzhou Cantonese]] |date=7 April 2015 |accessdate=1 May 2015 |archive-date=14 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214182656/http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/chaxun/njsj.jsp |dead-url=yes }}</ref> | {{formatnum:20800654}}<ref>{{cite web|url=http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/chaxun/njsj.jsp|title=统计年鉴|author=|date=|work=gzstats.gov.cn|access-date=2018-01-02|archive-date=2009-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214182656/http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/chaxun/njsj.jsp|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | [[شینزین]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Shenzhen CBD and River.jpg|125px]] | {{formatnum:10778900}}<ref>{{cite web|url=http://english.sz.gov.cn/gi/|title=Shenzhen Statistics |publisher=Shenzhen Government Online|accessdate=2015}}</ref> | {{formatnum:10630000}} | {{formatnum:12084000}} |- ! scope="row" | [[سوژوو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Panmen Scenic Area 1.jpg|125px]] | {{formatnum:10650501}}<ref>{{cite web|url=http://www.sztjj.gov.cn/tjnj/sqsl2014.pdf|title=Suzhou (Statistics 2013)|publisher=Sztjj.gov.cn|accessdate=20 April 2014|archive-date=19 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419145824/http://www.sztjj.gov.cn/tjnj/sqsl2014.pdf|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[کنشاسا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{COD}} | style="text-align:center;" | [[File:Kinshasa-Gombe, from CCIC.JPG|125px]] | {{formatnum:10130000}}<ref name="population">{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=DemographiaWorld Urban Areas – 8th Annual Edition|publisher=[[Demographia]]|format=PDF|date=April 2012|accessdate=25 June 2012}}</ref> | {{formatnum:13265000}} | |- ! scope="row" | [[قاہرہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{EGY}} | style="text-align:center;" | [[File:Kairo 001.jpg|125px]] | {{formatnum:10230350}}<ref>{{cite web|title=Egypt|url=http://www.citypopulation.de/Egypt-Cities.html|website=citypopulation.de|accessdate=20 October 2015}}</ref> | {{formatnum:18290000}} | {{formatnum:22439541}} |- ! scope="row" | [[جکارتا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IDN}} | style="text-align:center;" | [[File:Jakarta.jpg|125x125px]] | {{formatnum:10,075,310}}<ref>{{Cite web |url=http://data.jakarta.go.id/dataset/data-jumlah-penduduk-dki-jakarta |title=Data Jumlah Penduduk DKI Jakarta (2014) |work=Dinas Kependudukan dan Pencatatan Sipil Provinsi DKI Jakarta |accessdate=5 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208094445/http://data.jakarta.go.id/dataset/data-jumlah-penduduk-dki-jakarta |dead-url=yes }}</ref> | {{formatnum:30539000}} | {{formatnum:30075310}}<ref name="Data.jakarta.go.id">{{Cite web | url=http://data.jakarta.go.id/dataset/data-jumlah-penduduk-dki-jakarta | title=Data Jumlah Penduduk DKI Jakarta (2014) | date= | accessdate=5 December 2015 | website=Data.jakarta.go.id – Jakarta Open Data | publisher=Pemerintah Provinsi DKI Jakarta | last= | first= | archive-date=8 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208094445/http://data.jakarta.go.id/dataset/data-jumlah-penduduk-dki-jakarta | dead-url=yes }}</ref> |- ! scope="row" | [[لاہور]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PAK}} | style="text-align:center;" | [[File:Kalma Underpass1.jpg|125px]] | {{formatnum:10052000}} | {{formatnum:10355000}} | |- ! scope="row" | [[سؤل]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{پرچم|جنوبی کوریا|name=Korea, South}} | style="text-align:center;" | [[File:Seoul at night.jpg|125px]] | {{formatnum:9995784}}<ref name="seoul">{{cite web|url=http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp|title=Seoul Statistics.|publisher=Seoul Metropolitan Government|accessdate=1 June 2016|archive-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303195830/http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp|dead-url=yes}}</ref> | {{formatnum:12700000}} | {{formatnum:25520000}}<ref name="korea1">{{cite web|url=http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp|script-title=ko:통계표명 : 주민등록 인구통계|publisher=Ministry of Government Administration and Home Affairs|language=Korean|accessdate=4 April 2015|archive-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303195830/http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | [[میکسیکو شہر]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{MEX}} | style="text-align:center;" | [[File:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|125px]] | {{formatnum:8974724}}<ref>{{cite web|title=MEXICO: Mexico City (2014)|url=http://www.citypopulation.de/php/mexico-mexicocity.php|work=CityPopulation.De|accessdate=15 March 2014}}</ref> | {{formatnum:20063000}} | {{formatnum:21178959}}<ref name="conapomex">{{cite web|url=http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/Resource/1206/2/images/Proyecciones_de_Poblacion_ZM.xlsx|title=Proyecciones de la Población de las Zonas Metropolitanas, 2010–2030|publisher=CONAPO|language=Spanish|accessdate=4 September 2014}}</ref> |- ! scope="row" | [[لیما]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PER}} | style="text-align:center;" | [[File:City_of_Lima,_Peru.jpg|125px]] | {{formatnum:8,852,000}}<ref>{{cite web|url=http://www.larepublica.pe/17-01-2014/inei-lima-tiene-8-millones-693-mil-387-habitantes|title=PERU: Lima population|publisher=La Republica}}</ref> | {{formatnum:10750000}} | {{formatnum:9886647}}<ref name="peru2">{{cite web |url=http://es.scribd.com/doc/189489690/Peru-Estimaciones-y-Proyecciones-de-Poblacion-Total-por-Sexo-de-las-Principales-Ciudades-2000-2015|title=PERÚ: ESTIMACIONES Y PROYECCIONES DE POBLACIÓN TOTAL POR SEXO DE LAS PRINCIPALES CIUDADES|publisher=Scribd|work=Instituto Nacional de Estadistica e Informatica (INEI)|page=32|language=Spanish|date=March 2012|accessdate=28 October 2015}}</ref> |- ! scope="row" | [[لندن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{GBR}} | style="text-align:center;" | [[File:Canary Wharf Skyline 2, London UK - Oct 2012.jpg|125px]] | {{formatnum:8673713}}<ref>{{cite web|title=Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015|url=http://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland/mid2015/ukmye2015.zip|publisher=[[Office for National Statistics|ONS]]|date=25 June 2016|accessdate=30 June 2016}}</ref> | {{formatnum:13879757}} | {{formatnum:9787426}}<ref name="euro1"/> |- ! scope="row" | [[نیویارک شہر]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{USA}} | style="text-align:center;" | [[File:LowerManhattanSept2013.png|125px]] | {{formatnum:8550405}}<ref>{{cite news |last=Roberts |first=Sam |title=City Population Barely Grew in the '00s, Census Finds |url=https://www.nytimes.com/2011/03/25/nyregion/25census.html |accessdate=March 24, 2011 |newspaper=The New York Times |date=March 24, 2011}}</ref> | {{formatnum:20182305}} | {{formatnum:23723696}}<ref name="us1">{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2014 – United States – Metropolitan and Micropolitan Statistical Area; and for Puerto Rico more information. 2014 Population Estimates |publisher=U.S. Census Bureau, Population Division |accessdate=28 March 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150521091454/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |archivedate=May 21, 2015 }}</ref> |- ! scope="row" | [[بنگلور]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:UB City.jpg|125px]] | {{formatnum:8425970}}<ref name=indiacensus/> | {{formatnum:9807000}} | {{formatnum:8728906}}<ref name=indiacensus/> |- ! scope="row" | [[بینکاک]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{THA}} | style="text-align:center;" | [[File:The Baiyoke Tower II in Bangkok, Thailand.jpg|125px]] | {{formatnum:8280925}}<ref name="2010 census 1">{{cite web|title=Table 1 Population by sex, household type and household by type, average size of private household by region and area: 2010 |url=http://service.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/C-pop/2553/000/00_C-pop_2553_000_010000_00100.xls |publisher=National Statistics Office|work=Statistic tables, NSO website|accessdate=18 September 2012}}</ref> | {{formatnum:14998000}} | {{formatnum:8305218}}<ref>{{cite web|url=http://service.nso.go.th/nso/nso_center/project/table/files/C-pop/2553/000/00_C-pop_2553_000_010000_00100.xls|accessdate=23 October 2016}}</ref> |- ! scope="row" | [[ڈونگوان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Dongguan -03.jpg|125px]] | {{formatnum:8220207}}<ref>{{cite web|title=China – Guangdong Province (2010)|url=http://www.geohive.com/cntry/cn-44.aspx|publisher=GeoHive|accessdate=14 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[چونگ چنگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Chongqing, China.jpg|125px]] | {{formatnum:8189800}}{{refn |group=lower-alpha |Sum of the 2014 population estimates for the "urban-function core district" and "urban-function extended district" of Chongqing, which were 3,677,600 and 4,512,200 respectively.<ref>{{cite web |url=http://www.cqtj.gov.cn/html/tjsj/tjgb/15/03/7345.html |trans-title=Chongqing Economic and Social Development Statistical Bulletin 2014 |script-title=zh:2014年重庆市国民经济和社会发展统计公报 |publisher=Chongqing Bureau of Statistics |language=Chinese |date=16 March 2015 |accessdate=26 May 2015 |archive-date=23 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150523021109/http://www.cqtj.gov.cn/html/tjsj/tjgb/15/03/7345.html |dead-url=yes }}</ref> See also the next note.}} | {{formatnum:52100100}} | {{formatnum:36700000}}<ref>{{cite web |url=http://cq.cqnews.net/html/2016-01/28/content_36292655.htm |trans-title=2015年重庆常住人口3016.55万人 继续保持增长态势 |script-title=zh:2015年重庆常住人口3016.55万人 继续保持增长态势 |publisher=Chongqing News |language=Mandarin Chinese |date=2016-01-28 |accessdate=2016-02-13 |archive-date=2016-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129083111/http://cq.cqnews.net/html/2016-01/28/content_36292655.htm |dead-url=yes }}</ref> |- ! scope="row" | [[نانجنگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Nanjingpanorama001.jpg|125px]] | {{formatnum:8187828}}<ref name="China">{{cite web|title=Census (2014)|url=http://221.226.86.104/file/nj2004/2014/quxian/17-3.htm|publisher=Nanjing Municipal Bureru Statistucs|accessdate=19 January 2015|archive-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203115241/http://221.226.86.104/file/nj2004/2014/quxian/17-3.htm|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[تہران]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IRN}} | style="text-align:center;" | [[File:North Tehran Towers.jpg|125px]] | {{formatnum:8154051}}<ref>{{cite web|title=IRAN: Tehran City (Census 2011)|url=http://www.citypopulation.de/php/iran-tehrancity.php|publisher=CITY POPULATION.DE|accessdate=25 February 2014}}</ref> | {{formatnum:13532000}} | {{formatnum:14595904}}<ref>{{cite web|url=http://news.mrud.ir/news/2220/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C |script-title=fa:وضعیت توسعه شهری ایران نگران‌کننده است/ شهرهای اقماری تهران برای فروش حریم مسابقه گذاشته‌اند}}</ref> |- ! scope="row" | [[چوانژو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Lingshan Islamic Cemetery - city view - DSCF8486.JPG|125px]] | {{formatnum:8128533}} | {{formatnum:6107475}} | {{formatnum:1435185}} |- ! scope="row" | [[شینیانگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Shenyang Qingnian Street.JPG|125px]] | {{formatnum:8106171}}<ref name="Census2010">{{cite web|url=http://www.shenyang.gov.cn/zwgk/system/2012/09/10/010003414.shtml|title=2010年沈阳市第六次全国人口普查主要数据公报（Sixth National Population Census of the People's Republic of China|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]|access-date=2018-01-02|archive-date=2014-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603182841/http://www.shenyang.gov.cn/zwgk/system/2012/09/10/010003414.shtml|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[بوگوتا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{COL}} | style="text-align:center;" | [[File:Centro-Internacional-Bogotá.jpg|125px]] | {{formatnum:7878783}} <ref name="Largest cities or towns">{{Cite web|url= http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/Municipal_area_1985-2020.xls|title= Estimaciones de Población 1985 – 2005 y Proyecciones de Población 2005 – 2020 Total Municipal por Área (estimate)|publisher= Departamento Administrativo Nacional de Estadística|accessdate= 29 March 2014}}</ref> | {{formatnum:9800000}}<ref name="World Urbanization Prospects">{{Cite web|url= http://luminocity3d.org/WorldCity/#3/-7.28/-75.94|title= World City Populations 1950 – 2030|author= Duncan Smith|accessdate= 18 December 2015}}</ref><ref name="GLOBAL CITY POPULATIONS">{{Cite web|url= http://www.economist.com/node/21642053|title= Bright lights, big cities. Urbanisation and the rise of the megacity|publisher = economist.com|accessdate= 23 December 2015}}</ref> | {{formatnum:9520000}} <!--Sumapaz is not included. --><ref name=Demographia/> |- ! scope="row" | [[ہو چی منہ شہر]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{VNM}} | style="text-align:center;" | [[File:Một khúc sông Sài Gòn.JPG|125px]] | {{formatnum:7681700}}<ref name="vietnam1">{{cite web|url=http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=467&idmid=3&ItemID=14457|title=Average population by province|publisher=General Statistics Office Of Vietnam|accessdate=2012}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ہانگ کانگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{HKG}} | style="text-align:center;" | [[File:View of Hong Kong Island From the Avenue of the Stars (1329778237).jpg|125px]] | {{formatnum:7298600}}<ref>{{cite web|url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/bbs.jsp|title=Hong Kong Statistics|publisher=Census and Statistics Department. The Government of the Hong Kong Special Administrative Region|accessdate=4 December 2015}}</ref> | {{formatnum:7331699}}<ref>{{cite news|url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |title=Population – Overview |work=[[Census and Statistics Department (Hong Kong)]]|date=25 November 2015}}</ref> | |- ! scope="row" | [[بغداد]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IRQ}} | style="text-align:center;" | [[File:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|125px]] | {{formatnum:7180889}}<ref>{{cite web|title=Demographic Statistics of Iraq (2009)|url=http://cosit.gov.iq/en/population-manpower-staatistics/life|work=Central Statistical Government of Iraq|accessdate=5 March 2014|archive-date=5 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305055657/http://cosit.gov.iq/en/population-manpower-staatistics/life|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[فوژو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Fuzhou 02 (Rolf Baur).jpg|125px]] | {{formatnum:7115369}} | | {{formatnum:4468076}} |- ! scope="row" | [[چینائی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:MGR Memorial 9 December 2007.jpg|125px]] | {{formatnum:7088000}}<ref name="2011city">{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=censusindia|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=18 October 2011}}</ref> | | {{formatnum:9373521}}<ref name=indiacensus/> |- ! scope="row" | [[چانگشا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:The Huángxīng Lù Commercial Pedestrian Street in Changsha.jpg|125px]] | {{formatnum:7044118}} | | |- ! scope="row" | [[ووہان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:WuhanSkyline.jpg|125px]] | {{formatnum:6886253}}<ref>{{cite web|title=武汉市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from Wuhan 2010 Census) |url=http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417|publisher=Wuhan Statistics Bureau|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[تیانجن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:炫彩津门99海河夜景.jpg|125px]] | {{formatnum:6859779}}<ref>{{cite web|url=http://news.enorth.com.cn/system/2011/04/29/006466166.shtml|title=2013年天津市国民经济和社会发展统计公报数据|publisher=Enorth.com.cn|accessdate=1 March 2014}}</ref> | {{formatnum:10920000}} | |- ! scope="row" | [[حیدرآباد، دکن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:MindSpace campus in Hyderabad, India.jpg|125px]] | {{formatnum:7859250}}<ref name=indiacensus/> | | {{formatnum:8955450}}<ref name=indiacensus/> |- ! scope="row" | [[ہنوئی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{VNM}} | style="text-align:center;" | [[File:Hanoi Cityscape.jpg|125px]] | {{formatnum:6844100}}<ref name="vietnam1" /> | | |- ! scope="row" | [[فیصل آباد]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PAK}} | style="text-align:center;" | [[File:Clock_Tower_Faisalabad_by_Usman_Nadeem.jpg|125px]] | {{formatnum:6480765}}<ref>http://phonebookoftheworld.com/faisalabad/</ref> | {{formatnum:3,675,000}} | |- ! scope="row" | [[ریو دے جینیرو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{BRA}} | style="text-align:center;" | [[File:Vista aérea Centro do Rio de Janeiro RJ.jpg|125px]] | {{formatnum:6429923}}<ref name="brazil3">{{cite web|url=ftp://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2013/estimativa_2013_dou.pdf|title=ESTIMATIVAS DA POPULAÇÃO RESIDENTE NOS MUNICÍPIOS BRASILEIROS COM DATA DE REFERÊNCIA EM 1º DE JULHO DE 2013|publisher=[[Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística|IBGE]]|language=Portuguese|accessdate=31 August 2013}}</ref> | {{formatnum:12727000}} | {{formatnum:13973505}}<ref name="brazil1"/> |- ! scope="row" | [[فوشان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Downtown of Guicheng.jpg|125px]] | {{formatnum:6151622}}<ref>{{cite web|title=佛山2010年第六次全国人口普查主要数据公报[1]|url=http://fs.house.sina.com.cn/news/2011-05-16/094028198.shtml|work=City of Foshan|accessdate=30 January 2014|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202204550/http://fs.house.sina.com.cn/news/2011-05-16/094028198.shtml|dead-url=yes}}</ref><ref>Districts of Changcheng, Nanhai, Shunde; see [[فوشان]]</ref> | | |- ! scope="row" | [[زونئی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Zunyi.JPG|125px]] | {{formatnum:6127009}} | | |- ! scope="row" | [[سینٹیاگو، چلی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHL}} | style="text-align:center;" | [[File:Santiago de Chile.jpg|125px]] | {{formatnum:5743719}}<ref>{{cite web|title=Chile – Santiago (Census 2012)|url=http://www.geohive.com/cntry/chile.aspx|accessdate=1 March 2014}}</ref> | | {{formatnum:6683852}}<ref name="santiago1">{{cite web|url=http://www.censo.cl/2012/08/resultados_preliminares_censo_2012.pdf|title=Región Metropolitana de Santiago|publisher=Instituto Nacional de Estadísticas|language=Spanish|accessdate=22 December 2012}}</ref> |- ! scope="row" | [[ریاض]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{KSA}} | style="text-align:center;" | | {{formatnum:5676621}}<ref>{{cite web|title=Composition of Population (2012)|url=http://www.arriyadh.com/openshare/Eng/ADA/Content/ADA-Public/Investment_Arriyadh_2013.pdf|work=Arriyadh Development Authority|accessdate=4 March 2014|archive-date=23 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823065650/http://www.arriyadh.com/openshare/Eng/ADA/Content/ADA-Public/Investment_Arriyadh_2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[احمد آباد]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:Amdavad Aerial.jpg|125px]] | {{formatnum:5570585}}<ref name=indiacensus/> | | {{formatnum:6352254}}<ref name=indiacensus/> |- ! scope="row" | [[سنگاپور]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{SIN}} | style="text-align:center;" | [[File:Singapore CBD skyline from Esplanade at dusk.jpg|125px]] | {{formatnum:5535000}}<ref name="singpop1">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#14 |title=Population & Land Area (Mid-Year Estimates) |publisher=[[Statistics Singapore]] |accessdate=4 December 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#14 |archivedate=November 29, 2015 }}</ref> | | |- ! scope="row" | [[شانتو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:China-shantou03.jpg|125px]] | {{formatnum:5391028}}<ref>{{cite web|title=现将汕头市2010年第六次全国人口普查分区县常住人口[2]数据公布如下：|url=http://sttj.shantou.gov.cn/6rkpc/20110519.html|work=汕头市2010年第六次全国人口普查 主要数据公报[1]|accessdate=30 January 2014|archive-date=24 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424121611/http://sttj.shantou.gov.cn/6rkpc/20110519.html|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[انقرہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{TUR}} | style="text-align:center;" | [[File:Ankara and mosque wza.jpg|125px]] | {{formatnum:5271000}}<ref name="ReferenceA"/> | {{formatnum:4585000}}<ref name="ReferenceA"/> | {{formatnum:4919000}}<ref name="ReferenceA"/> |- ! scope="row" | [[یانگون]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{MYA}} | style="text-align:center;" | [[File:Downtown Yangon (2006).jpg|125px]] | {{formatnum:5214000}}<ref>{{cite web|title=Demographia World Urban Areas (2014)|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|publisher=Demographia|accessdate=11 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[سینٹ پیٹرز برگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{RUS}} | style="text-align:center;" | [[File:Petersburg-square.jpg|125px]] | {{formatnum:5191690}}<ref name="2015Est">[[Goskomstat|Rosstat]]. [http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/Popul2015.xls Оценка численности постоянного населения на 1 января 2015 г.] {{روسی علامتیہ}}</ref> | {{formatnum:5900000}} | {{formatnum:6200000}} |- ! scope="row" | [[سڈنی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{AUS}} | style="text-align:center;" | [[File:Sydney CBD at night.jpg|125px]] | {{formatnum:4920970}}<ref name="Australian Cities">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/mediareleasesbyCatalogue/28F51C010D29BFC9CA2575A0002126CC?OpenDocument|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014–15: ESTIMATED RESIDENT POPULATION, States and Territories – Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs)|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=30 March 2016|accessdate=31 March 2016}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ژانگژو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:漳州市实验小学 - Zhangzhou Experimental Primary School - 2010.07 - panoramio.jpg|125px]] | {{formatnum:4809983}} | {{formatnum:4984482}} | |- ! scope="row" | [[آبدجان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CIV}} | style="text-align:center;" | [[File:Plateau Centre-est.jpg|125px]] | {{formatnum:4765000}}<ref name="demographia">{{cite web|title=Demographia World Urban Areas (2014)|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|publisher=Demographia|accessdate=17 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[چینگدو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Jiuyanqiao.jpg|125px]] | {{formatnum:4741929}}<ref name="2010census">{{cite web|url=http://www.chengdu.gov.cn/govAffairInfo/detail.jsp?id=425258|script-title=zh:我市2010年第六次全国人口普查数据公报 |publisher=Government of Chengdu|date=2011-05-13|language=Chinese|accessdate=2011-08-04}}</ref> | {{formatnum:10376000}} | |- ! scope="row" | [[اسکندریہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{EGY}} | style="text-align:center;" | [[File:Alexandria - Egypt.jpg|125px]] | {{formatnum:4616625}}<ref name="Capmas2013">{{cite web|url=http://www.capmas.gov.eg/pdf/Electronic%20Static%20Book2013/english/population/untitled1/pop.aspx|title=Estimated Population by Governorate|publisher=[[CAPMAS]]|accessdate=September 2013|archive-date=2013-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000306/http://www.capmas.gov.eg/pdf/Electronic%20Static%20Book2013/english/population/untitled1/pop.aspx|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ملبورن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{AUS}} | style="text-align:center;" | [[File:Melbourne skyline.jpg|125px]] | {{formatnum:4529500}}<ref name="Australian Cities"/> | | |- ! scope="row" | [[کولکاتہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:Sheetalnathji Jain Temple 03.jpg|125px]] | {{formatnum:4486679}}<ref name=indiacensus/> | {{formatnum:14667000}} | {{formatnum:14617882}}<ref name=indiacensus/> |- ! scope="row" | [[شیان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:1 xian china wild goose pagoda view.JPG|125px]] | {{formatnum:4467837}}<ref>{{cite web|title=西安市2010年第六次全国人口普查主要数据公报[1]|url=http://news.163.com/11/0525/03/74SC9U2E00014AED.html|work=Chinese Census 2010|accessdate=14 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[سورت، گجرات]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:Vesu Skyline.jpg|124x124px]] | {{formatnum:4462002}}<ref name=indiacensus/> | | |- ! scope="row" | [[جوہانسبرگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ZAF}} | style="text-align:center;" | [[File:Johannesburg CBD.jpg|125px]] | {{formatnum:4434827}}<ref name="South Africa">{{cite web|title=Census (2011)|url=http://census2011.adrianfrith.com/|publisher=Statistics South Africa|accessdate=23 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[دارالسلام]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{TZA}} | style="text-align:center;" | [[File:Dar es Salaam aerial.jpg|125px]] | {{formatnum:4364541}}<ref>{{cite web|last=Pinda|first=Mizengo Peter|title=Welcome to the 2012 Tanzania Population and Housing Census WebPage.|url=http://www.nbs.go.tz/sensa/new.html|work=Census General Report (pdf); available by clicking “Population Distribution by Administrative Units”|publisher=National Bureau of Statistics of Tanzania|accessdate=28 December 2013}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ہاربن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Kitayskaya_Street.jpg|125px]] | {{formatnum:4280701}}<ref>{{cite web|title=黑龙江省2010年第六次全国人口普查主要数据公报|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/tjgb/rkpcgb/dfrkpcgb/201202/t20120228_30390.html|publisher=National Bureau of Statistics of the People's Republic of China|accessdate=3 February 2014}}</ref><ref>All city proper districts except Sōngběi; namely Dàolǐ, Nángǎng, Dàowài, Píngfáng, Xiāngfang; see [[ہاربن]]</ref> | | |- ! scope="row" | [[گیزہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{EGY}} | style="text-align:center;" | [[File:Egipt 383.jpg|125px]] | {{formatnum:4239988}}<ref>{{cite web|title=EGYPT: Greater Cairo (2006)|url=http://www.citypopulation.de/php/egypt-greatercairo.php|work=citypopulation.de|accessdate=20 February 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ازمیر]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{TUR}} | style="text-align:center;" | [[File:View_of_Konak_Square.jpg|125px]] | {{formatnum:4168000}}<ref name="ReferenceA"/> | {{formatnum:3019000}}<ref name="ReferenceA"/> | {{formatnum:3575000}}<ref name="ReferenceA"/> |- ! scope="row" | [[ژینگژو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | | {{formatnum:4122087}}<ref>[[ژینگژو]] (Census 2010)</ref> | | |- ! scope="row" | [[نیا تائپے شہر]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{TWN}} | style="text-align:center;" | [[File:New Taipei Skyline 2019.png|125px]] | {{formatnum:3954929}}<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/taiwan-admin.php|title=TAIWAN: Administrative Division (Census 2013)|publisher=CityPopulation.De|accessdate=23 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[لاس اینجلس]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{USA}} | style="text-align:center;" | [[File:LA Skyline Mountains2.jpg|125px]] | {{formatnum:3884307}}<ref name="United States1">{{cite web|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |title=Census Estimates (2012) |publisher=United States Census Bureau |accessdate=11 March 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140815134909/http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |archivedate=August 15, 2014 }}</ref> | {{formatnum:15058000}} | {{formatnum:13262220}}<ref name="us1"/> |- ! scope="row" | [[کیپ ٹاؤن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ZAF}} | style="text-align:center;" | [[File:Central Cape Town.jpg|125px]] | {{formatnum:3740026}}<ref name="South Africa"/> | | |- ! scope="row" | [[یوکوہاما]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:Minato Mirai In Blue.jpg|125px]] | {{formatnum:3726167}}<ref name="japancensus"/> | | |- ! scope="row" | [[ہانگژو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Hangzhou-yellow-dragon-stad.jpg|125px]] | {{formatnum:3560391}}<ref name="stat">{{cite web |url=http://www.hzstats.gov.cn/web/ShowNews.aspx?id=DwGeRFDvlVg= |script-title=zh:杭州市 2010年国民经济和社会发展统计公报 |accessdate=2011-09-15 |date=2011-02-24 |publisher=Hangzhou Municipal Statistic Bureau |language=Chinese |archive-date=2011-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903121404/http://www.hzstats.gov.cn/web/ShowNews.aspx?id=DwGeRFDvlVg%3D |dead-url=yes }}</ref> | | |- ! scope="row" | [[شیامین]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:View of Urban Area of Amoy from Mount Riguangyan.jpg|125px]] | {{formatnum:3531347}}<ref>{{cite web|title=Xiamen (Sub-provincial city, Fujian)|url=http://www.citypopulation.de/php/china-admin.php?adm2id=3502|work=citypopulation.de|accessdate=4 March 2014|date=November 1, 2010}}</ref> | {{formatnum:5114758}} | {{formatnum:1861289}} |- ! scope="row" | [[برلن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{DEU}} | style="text-align:center;" | [[File:PotsdamerPlatz Vogelperspektive 2004 1.jpg|125px]] | {{formatnum:3517424}}<ref>{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2014/14-02-18.pdf|title=Population of Berlin(01.01.2014)|publisher=Statistics Agency Berlin-Brandenburg|accessdate= 3 March 2014}}</ref> | {{formatnum:5871022}} | |- ! scope="row" | [[بوسان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{پرچم|جنوبی کوریا|name=Korea, South}} | style="text-align:center;" | [[File:Haeundae Beach-01.jpg|125px]] | {{formatnum:3510833}}<ref name="korea1"/> | {{formatnum:8202239}}<ref name="Busan pop.">[http://www.mospa.go.kr/frt/bbs/type010/commonSelectBoardArticle.do?bbsId=BBSMSTR_000000000008&nttId=42487] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908111106/http://www.mospa.go.kr/frt/bbs/type010/commonSelectBoardArticle.do?bbsId=BBSMSTR_000000000008&nttId=42487 |date=2014-09-08 }}, Retrieved 2014-07-02.</ref> | |- ! scope="row" | [[راولپنڈی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PAK}} | style="text-align:center;" | [[File:Rohtas Fort 8.jpg|125px]] | {{formatnum:4500000}}<ref name="Profile">[http://www.dawn.com/weekly/herald/herald29.htm District Profile: Northern Punjab - Rawalpindi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516142244/http://www.dawn.com/weekly/herald/herald29.htm |date=May 16, 2008 }}</ref> | | |- ! scope="row" | [[گوایاکل]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ECU}} | style="text-align:center;" | [[File:Malecón 2000 Ecuador326.JPG|125px]] | {{formatnum:3600000}}<ref>{{cite web|title=FASCÍCULO PROVINCIAL GUAYAS|url=http://www.ecuadorencifras.gob.ec/wp-content/descargas/Manu-lateral/Resultados-provinciales/guayas.pdf|website=INEC Government Website|accessdate=24 February 2017}}</ref> | {{formatnum:5000000}} | |- ! scope="row" | [[جدہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{SAU}} | style="text-align:center;" | [[File:Jeddeh4.jpg|125px]] | {{formatnum:3456259}}<ref>{{cite web|title=Saudi Census-2010|url=http://www.cdsi.gov.sa/yb47/Pages/MixChapter2.htm|work=Central Departament of Statistics Saudi Government|accessdate=4 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ڈربن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ZAF}} | style="text-align:center;" | [[File:VWestDurban.jpg|125px]] | {{formatnum:3442361}}<ref name="South Africa"/> | | |- ! scope="row" | [[حیدرآباد، سندھ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PAK}} | style="text-align:center;" | [[File:Navalrai Market Clock Tower view 2.JPG|125px]] | {{formatnum:3429471}}<ref>http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13637-Sindh-population-surges-by-81.5-pc,-households-by-83.9-pc {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017232747/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13637-Sindh-population-surges-by-81.5-pc,-households-by-83.9-pc |date=2015-10-17 }}</ref> | | |- ! scope="row" | [[کابل]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{AFG}} | style="text-align:center;" | [[File:Khair Khana in 2012.jpg|125px]] | {{formatnum:3414100}}<ref>{{cite web|title=Afghanistan (2013)|url=http://www.geohive.com/cntry/afghanistan.aspx|publisher=GeoHive|accessdate=21 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[دار البیضاء]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{MAR}} | style="text-align:center;" | [[File:CasablancaFAR.jpg|125px]] | {{formatnum:3,359,818}}<ref>{{cite web|title=Morocco: Grand Casablanca – Settat|url=http://www.citypopulation.de/php/morocco-grandcasablancasettat.php|website=citypopulation.de|accessdate=20 October 2015}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ہیفئی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Hefei Street Scene.jpg|125px]] | {{formatnum:3352076}}<ref>{{cite web|title=合肥市2010年第六次全国人口普查主要数据公报: 合肥市2010年第六次全国人口普查主要数据公 报[1]|url=http://wenku.baidu.com/view/5adc27c29ec3d5bbfd0a74db.html|publisher=Baidu|accessdate=15 February 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[پیانگ یانگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{پرچم|شمالی کوریا|name=Korea, North}} | style="text-align:center;" | [[File:0322 Pyongyang Turm der Juche Idee Aussicht.jpg|125px]] | {{formatnum:3255388}}<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1–15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 March 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.</ref> | | |- ! scope="row" | [[میدرد]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ESP}} | style="text-align:center;" | [[File:Gran Vía (Madrid) 1.jpg|125px]] | {{formatnum:3207247}}<ref>{{cite web|title=Municipal Register: Last data published: Population at 1st January (2013)|url=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L=|publisher=Instituto Nacional de Estadística (INE – Spain)|accessdate=3 March 2014|archive-date=8 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L=|dead-url=yes}}</ref> | | {{formatnum:6378297}}<ref name="euro1">{{cite web|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_gind3&lang=en|title=Metropolitan regions: Demographic balance and crude rates|publisher=Eurostat|accessdate=26 January 2015}}</ref> |- ! scope="row" | [[پشاور]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PAK}} | style="text-align:center;" | [[File:University of Peshawar.jpg|125px]] | {{formatnum:3201000}}{{citation needed|date=November 2015}} | | |- ! scope="row" | [[Ekurhuleni Metropolitan Municipality|Ekurhuleni]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ZAF}} | style="text-align:center;" | [[File:Germiston CBD.jpg|125px]] | {{formatnum:3178470}}<ref name="South Africa"/> | | |- ! scope="row" | [[نیروبی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{KEN}} | style="text-align:center;" | [[File:Nairobi view 1 (949939763).jpg|125px]] | {{formatnum:3138369}}<ref>{{cite web|title=Kenya (Census 2009)|url=http://www.geohive.com/cntry/kenya.aspx|publisher=Geohive|accessdate=3 March 2014|archive-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303020641/http://www.geohive.com/cntry/kenya.aspx|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ژونگشان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Zhongshan City -02.jpg|125px]] | {{formatnum:3121275}}<ref>http://www.geohive.com/cntry/cn-44.aspx</ref> | | |- ! scope="row" | [[ملتان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PAK}} | style="text-align:center;" | [[File:Yaadgaar-E-Shauhda Multan Cantt.jpg|125px]] | {{formatnum:3117000}}<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf |access-date=2018-01-02 |archive-date=2019-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190109165911/http://pcgip.urbanunit.gov.pk/docs/ADPDocumnets/ConsolidatedMultan_ADP.pdf%20 |dead-url=yes }}</ref> | | |- ! scope="row" | [[پونے]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:AmonoraTownCentre.jpg|125px]] | {{formatnum:3115431}}<ref name=indiacensus/> | | |- ! scope="row" | [[ادیس ابابا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ETH}} | style="text-align:center;" | [[File:Aerials Ethiopia 2009-08-27 15-26-13.JPG|125px]] | {{formatnum:3103673}}<ref>{{cite web|url=http://www.csa.gov.et/images/documents/pdf_files/nationalstatisticsabstract/2012/2012%20POPULATION.pdf|title=Population Size of Towns by Sex, Region, Zone and Wereda: July 2013|publisher=Central Statistical Agency – CSA|accessdate=July 2013|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923211418/http://www.csa.gov.et/images/documents/pdf_files/nationalstatisticsabstract/2012/2012%20POPULATION.pdf|dead-url=yes}}</ref> | {{formatnum:4567857}} | {{formatnum:3384569}} |- ! scope="row" | [[جے پور]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:World Trade Park Jaipur in 2012.jpg|125px]] | {{formatnum:3073350}}<ref name=indiacensus/> | | |- ! scope="row" | [[بیونس آئرس]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ARG}} | style="text-align:center;" | [[File:Banco de la Nación Argentina (1), AA 2014.jpg|125px]] | {{formatnum:3054300}}<ref>{{cite web|title=Argentina: Provinces and Agglomerations|url=http://www.citypopulation.de/Argentina-Cities.html|website=citypopulation.de|accessdate=20 October 2015}}</ref> | {{formatnum:14122000}} | {{formatnum:13074000}}<ref name="argentina1">{{cite web|url=http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp|title=Censo 2010. Resultados provisionales: cuadros y gráficos|publisher=Instituto Nacional de Estadística y Censos (INDEC)|language=Spanish|accessdate=22 December 2012}}</ref> |- ! scope="row" | [[لکھنؤ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:Night_View_of_the_Ambedkar_Memorial_at_Lucknow.jpg|125px]] | {{formatnum:2815601}}<ref name=indiacensus/> | | |- ! scope="row" | [[ونژو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CHN}} | style="text-align:center;" | [[File:Vue générale de Wenzhou.JPG|125px]] | {{formatnum:3039439}}<ref name="Wenzhou City, in 2010 the sixth national census data bulletin">{{cite web|title=1103-浙江省温州市2010年第六次全国人口普查主要数据公报: 温州市2010年第六次全国人口普查主要数据公报|url=http://wenku.baidu.com/view/68e6f74d852458fb770b5630|publisher=Baidu|accessdate=3 March 2014}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[انچیون]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{پرچم|جنوبی کوریا|name=Korea, South}} | style="text-align:center;" | [[File:Songdo Central.jpg|125px]] | {{formatnum:2978367}}<ref>{{cite web|url=http://rcps.egov.go.kr:8081/ageStat.do?command=month|title=연령별 인구현황|work=egov.go.kr|access-date=2018-01-02|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129035927/http://rcps.egov.go.kr:8081/ageStat.do?command=month|dead-url=yes}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[کویزون سٹی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PHI}} | style="text-align:center;" | [[File:Aerial view of South Triangle, Quezon City 2010-08-27.jpg|125px]] | {{formatnum:2936116}}{{Philippine census reference|2015|13}}{{refn |group=lower-alpha |Quezon City and Caloocan City are both under the administration of [[میٹرو منیلا]]}} | | |- ! scope="row" | [[کیف]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{UKR}} | style="text-align:center;" | [[File:View to Kiev.jpg|125px]] | {{formatnum:2908703}} <ref name="Kievpopulation">{{cite web|title=Чисельність населення м.Київ|url=http://www.kiev.ukrstat.gov.ua/p.php3?c=1123&lang=1|publisher=State Statistics Committee|accessdate=1 July 2016}}</ref> | | {{formatnum:3375000}}<ref name="KievMetro">{{cite web|title= Major Agglomerations of the World|url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html|publisher=www.citypopulation.de|accessdate=1 April 2013}}</ref> |- ! scope="row" | [[سلواڈور، باہیا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{BRA}} | style="text-align:center;" | [[File:Avtancredoneves23012011.JPG|125px]] | {{formatnum:2902927}}<ref>{{cite web|url=http://sidra.ibge.gov.br/bda/tabela/protabl.asp?c=608&i=P&nome=on&qtu8=137&digt102=&qtu14=3&notarodape=on&tab=608&opn8=0&opn14=2&unit=0&pov=1&opc1=1&poc2=1&OpcTipoNivt=1&opn1=0&qtu11=658&nivt=0&poc1=1&orp=5&qtu3=27&qtu13=47&opv=1&sec1=0&opc2=1&pop=1&opn2=0&orv=2&orc2=4&qtu2=5&opn10=0&sev=93&sec2=0&opp=f1&opn3=0&qtu6=5565&qtu102=14213&opn13=0&orc1=3&qtu1=1&opn9=0&cabec=on&sep=1001&orn=1&digt10=&opn11=0&qtu7=36&pon=2&qtu9=558&opn6=0&digt6=&opn102=0&OpcCara=44&proc=1&qtu10=10282&digt11=&opn7=2&decm=99 |title=População residente, por situação do domicílio e sexo – Aglomerados urbanos – Brasil |publisher=[[Brazilian Institute of Geography and Statistics]] |accessdate=12 June 2014|date=}}</ref> | {{formatnum:3919864}}<ref name="g1.globo.com">[http://g1.globo.com/brasil/noticia/2010/12/confira-o-ranking-das-maiores-regioes-metropolitanas.html Confira o ranking das maiores regiões metropolitanas] {{Pt icon}}</ref> | |- ! scope="row" | [[روم]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ITA}} |style="text-align:center;" | [[File:Rome Skyline (8012016319).jpg|125px]] | {{formatnum:2874038}}<ref name="Istat">{{cite web|title=Istat official population estimates|url=http://www.demo.istat.it/bilmens2014gen/query.php?lingua=ita&Rip=S3&Reg=R12&Pro=P058&Com=91&submit=Tavola|accessdate=19 December 2014|archive-date=27 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027142541/http://www.demo.istat.it/bilmens2014gen/query.php?lingua=ita&Rip=S3&Reg=R12&Pro=P058&Com=91&submit=Tavola|dead-url=yes}}</ref> | {{formatnum:4362282}}{{refn |group=lower-alpha |Rome and its neighbouring [[کمونے]] are all under the administration of [[Metropolitan City of Rome Capital]].}}<ref name="PR">[http://demo.istat.it/pop2014/popol.php?m1=&m2=&m3=&m4=&m5=y&f1=&f2=&f3=&f4=&f5=y&daanno=0&adanno=100&lingua=eng&Rip=S3&Reg=R12&Pro=P058&Com=000&submit=Save Bilancio demografico Anno 2014 (dati provvisori). Provincia: Roma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172000/http://demo.istat.it/pop2014/popol.php?m1=&m2=&m3=&m4=&m5=y&f1=&f2=&f3=&f4=&f5=y&daanno=0&adanno=100&lingua=eng&Rip=S3&Reg=R12&Pro=P058&Com=000&submit=Save |date=2015-02-05 }} – Demo.istat.it</ref> | |- ! scope="row" | [[لواندا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{AGO}} | style="text-align:center;" | [[File:Avenida_Amilcar_Cabral_Luanda_March_2013_03.JPG|125px]] | {{formatnum:2825311}} | | {{formatnum:6542944}}<ref>{{cite web|title=Angola (2014)|url=http://www.ine.gov.ao/xeo/attachfileu.jsp?look_parentBoui=19334678&att_display=n&att_download=y}}</ref> |- ! scope="row" | [[کائوسیونگ شہر]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{TWN}} | style="text-align:center;" | | {{formatnum:2778918}}<ref>{{Cite web|url=http://dbaskmg.kcg.gov.tw/|title=高雄市政府主計處全球資訊網 - 首頁|website=dbaskmg.kcg.gov.tw|access-date=2016-06-06|language=zh|archive-date=2016-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511065203/http://dbaskmg.kcg.gov.tw/|dead-url=yes}}</ref> | | {{formatnum:2540000}} |- ! scope="row" | [[سورابایا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IDN}} | style="text-align:center;" | [[File:Surabaya skyline.jpg|125px]] | {{formatnum:2765487}}<ref>{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/indonesia-jawa-admin.php |title=Population of Indonesian Administrative Divisions |work=City Population |accessdate=October 21, 2015}}</ref> | {{formatnum:7302283}} | |- ! scope="row" | [[تائچونگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{TWN}} | style="text-align:center;" | [[File:Taichung_Skyline.jpg|125px]] | {{formatnum:2752413}}<ref>{{Cite web|url=http://demographics.taichung.gov.tw/Demographic/Web/TCCReport02.aspx|title=臺中市政府民政局 ::: 人口統計管理平台 :::|website=demographics.taichung.gov.tw|access-date=2016-06-06|language=zh}}</ref> | | {{formatnum:2520000}}<ref>{{cite web|title=Demographia World Urban Areas PDF (April 2016)|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|publisher=Demographia|accessdate=2016-06-06}}</ref> |- ! scope="row" | [[ٹورانٹو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CAN}} | style="text-align:center;" | [[File:Skyline of Toronto viewed from Harbour.jpg|125px]] | {{formatnum:2731571}} | {{formatnum:6417516}} | {{formatnum:6129900}} |- ! scope="row" | [[تائپے]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{TWN}} | style="text-align:center;" | [[File:Taipei_Landscape.jpg|125px]] | {{formatnum:2704974}} | | {{formatnum:7045488}}<ref>{{cite news |url=http://sowf.moi.gov.tw/stat/month/m1-01.xls |title=鄉鎮市區人口及按都會區統計. |work=[[Ministry of the Interior (Republic of China)]] |date=2013 |accessdate=2018-01-02 |archivedate=2014-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140329071215/http://sowf.moi.gov.tw/stat/month/m1-01.xls }}</ref> |- ! scope="row" | [[گوجرانوالہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PAK}} | style="text-align:center;" | [[File:PSX 20140925 153352.jpg|125px]] | {{formatnum:2700003}}<ref>http://pu.edu.pk/images/journal/csas/PDF/V_26_No_2_9Dr.%20Asad%20Ali%20Khan.pdf</ref> | | |- ! scope="row" | [[شکاگو، الینوائے]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{USA}} | style="text-align:center;" | [[File:Chicago skyline, viewed from John Hancock Center.jpg|125px]] | {{formatnum:2695598}}<ref name="us2">{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=CF |title=Census Estimates (2014) |publisher=United States Census Bureau |accessdate=20 June 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129082905/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=CF |archivedate=November 29, 2014 }}</ref> | {{formatnum:9156000}} | {{formatnum:9554598}}<ref name="us1"/> |- ! scope="row" | [[اوساکا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:Osaka Central Public Hall in 201504 007.JPG|125px]] | {{formatnum:2691742}}<ref name="japancensus"/> | {{formatnum:19341976}}<ref name="japan1"/> | {{formatnum:17444000}} |- ! scope="row" | [[کیٹو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ECU}} | style="text-align:center;" | [[File:Quitopanoramica.jpg|125px]] | {{formatnum:2671191}} | {{formatnum:4700000}} | |- ! scope="row" | [[دبئی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ARE}} | style="text-align:center;" | [[File:Dubai Skyline on 10 January 2008.jpg|125px]] | 2,643,410 | | |- ! scope="row" | [[چٹاگانگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{BGD}} | style="text-align:center;" | [[File:Aerial view of Sheikh Mujib Road from C&F Tower (02).jpg|125px]] | {{formatnum:2581643}}<ref name="bangladeshpop1">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |title=Population & Housing Census-2011: Union Statistics |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |page=39 |accessdate=15 December 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208044832/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf |archivedate=8 December 2015 |df=dmy }}</ref> | {{formatnum:4009423}} | |- ! scope="row" | [[بندونگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IDN}} | style="text-align:center;" | [[File:Bandung city at night (2517163687).jpg|125px]] | {{formatnum:2575478}} | {{formatnum:6965655}} | |- ! scope="row" | [[براسیلیا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{BRA}} | style="text-align:center;" | [[File:Brasilia aerea setorbancariosul.jpg|125px]] | {{formatnum:2556149}}<ref>{{cite web |url=http://www.codeplan.df.gov.br/images/CODEPLAN/PDF/Pesquisas%20Socioecon%C3%B4micas/PDAD/2012/PDAD-DF-2011-091112.pdf |title=Estimativa Populacional 2013 |work=Pesquisa Demográfica por Amostra de Domicílios 2011 |publisher=Codeplan |format=PDF |language=Portuguese |date=2012-11-09 |accessdate=2015-06-06 |archive-date=2015-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903212501/http://www.codeplan.df.gov.br/images/CODEPLAN/PDF/Pesquisas%20Socioecon%C3%B4micas/PDAD/2012/PDAD-DF-2011-091112.pdf |dead-url=yes }}</ref> | {{formatnum:3919864}}<ref name="g1.globo.com"/> | |- ! scope="row" | [[ڈائے گو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{پرچم|جنوبی کوریا|name=Korea, South}} | style="text-align:center;" | [[File:Korea-Daegu-Shincheon River-01.jpg|125px]] | {{formatnum:2492994}}<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://rcps.egov.go.kr:8081/ageStat.do?command=month |access-date=2018-01-02 |archive-date=2014-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129035927/http://rcps.egov.go.kr:8081/ageStat.do?command=month |dead-url=yes }}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ہیوسٹن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{USA}} | style="text-align:center;" | [[File:Houston.jpg|125px]] | {{formatnum:2489558}}<ref name="us3">{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places of 50,000 or More, Ranked by July 1, 2015 Population: April 1, 2010 to July 1, 2015 – United States – Places of 50,000+ Population. 2015 Population Estimates |publisher=U.S. Census Bureau, Population Division |accessdate=26 July 2016 |archive-date=May 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521091454/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |dead-url=yes }}</ref> | {{formatnum:6490180}} | {{formatnum:4944332}} |- ! scope="row" | [[ناگپور]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | | {{formatnum:2405665}}<ref>{{cite web|title=Nagpur City Population Census 2011 {{!}} Maharashtra|url=http://www.census2011.co.in/census/city/353-nagpur.html|website=www.census2011.co.in|accessdate=24 February 2017}}</ref> | {{formatnum:2497870}} | |- ! scope="row" | [[برسبین]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{AUS}} | style="text-align:center;" | [[File:Brisbane storm.jpg|125px]] | {{formatnum:2308700}} | | |- ! scope="row" | [[ناگویا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:151023 Nagoya Castle & Skyscrapers in Meieki.jpg|125px]] | {{formatnum:2296014}}<ref name="japancensus"/> | {{formatnum:9107414}}<ref name="japan1"/> | {{formatnum:10177000}} |- ! scope="row" | [[پنوم پن]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CAM}} | style="text-align:center;" | [[File:Phnom Penh sunset.jpg|125px]] | 2,234,566 | | |- ! scope="row" | [[کوچی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[File:Kochi City-Vembanad Rail Bridge at Vallarpadam, is the longest rail bridge in India.jpg|125px]] | {{formatnum:2232456}} | {{formatnum:4221140}} | |- ! scope="row" | [[پیرس]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{FRA}} | style="text-align:center;" | [[File:Eiffel Tower and Front de Seine quarter from Pont Mirabeau, 12 April 2014.jpg|125px]] | {{formatnum:2229621}} | {{formatnum:10601122}} | |- ! scope="row" | [[مدان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IDN}} | style="text-align:center;" | [[File:Medanskyline2013.jpg|125px]] | {{formatnum:2097610}} | {{formatnum:4103696}} | |- ! scope="row" | [[پرتھ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{AUS}} | style="text-align:center;" | [[File:Perth CBD from balcony of Annalakshmi Restaurant - Perth.jpg|125px]] | {{formatnum:2039200}} | | |- ! scope="row" | [[وشاکھاپٹنم]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{IND}} | style="text-align:center;" | [[Pothina mallayyapalem view in Visakhapatnam.jpg|125px]] | {{formatnum:2035922}} | | |- ! scope="row" | [[منسک]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{BLR}} | style="text-align:center;" | [[File:Belarus-Minsk-Railway Station Square-4.jpg|125px]] | {{formatnum:1959781}}<ref>[http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/demografiya_2/metodologiya-otvetstvennye-za-informatsionnoe-s_2/index_4945/ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730234018/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/demografiya_2/metodologiya-otvetstvennye-za-informatsionnoe-s_2/index_4945/ |date=2017-07-30 }} {{روسی علامتیہ}}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ساپورو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:Sapporo station syuuhenn.JPG|125px]] | {{formatnum:1918096}}<ref name="japancensus"/> | {{formatnum:2584880}} | |- ! scope="row" | [[بخارسٹ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ROU}} | style="text-align:center;" | [[File:Palatul Regal.jpg|125px]] | {{formatnum:1883425}} | {{formatnum:2272163}}<ref name="luz">{{cite web|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en | title= Population by age groups and sex - larger urban zone | accessdate=30 July 2015 | publisher = Eurostat}}</ref> | {{formatnum:1931000}}<ref name="INSSE">{{cite web | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_1.xls | title = Official data for 2011 census | date = 4 July 2013 | accessdate = 4 July 2013 | publisher = [[National Institute of Statistics (Romania)|INSSE]] | language = Romanian | archive-date = 10 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170610134457/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_1.xls | dead-url = yes }}</ref> |- ! scope="row" | [[ویانا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{AUT}} | style="text-align:center;" | [[File:Vienna Skyline.jpg|125px]] | {{formatnum:1863881}} | {{formatnum:2600000}} | |- ! scope="row" | [[ہامبرگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{DEU}} | style="text-align:center;" | [[File:HP L4225.JPG|125px]] | {{formatnum:1787408}}<ref>{{cite web |url=http://www.statistik-nord.de/daten/bevoelkerung-und-gebiet/monatszahlen/ |title=State population |work=Portal of the Land Statistics Office Hamburg |accessdate=29 December 2015 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101024742/http://www.statistik-nord.de/daten/bevoelkerung-und-gebiet/monatszahlen/ |dead-url=yes }}</ref> | | {{formatnum:5046182}} |- ! scope="row" | [[منیلا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PHI}} | style="text-align:center;" | [[File:Manila by night.jpg|125px]] | {{formatnum:1780148}}{{Philippine census reference|2015|13}} | {{formatnum:12877253}}{{Philippine census reference|2015|13}} | {{formatnum:24123000}} |- ! scope="row" | [[کوالالمپور]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{MAS}} | style="text-align:center;" | [[File:Petronas Twin Towers and the KL Tower.jpg|125px]] | {{formatnum:1768000}}<ref name="2015 population">{{cite web|url=http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|title=Population by States and Ethnic Group|publisher=Department of Information, Ministry of Communications and Multimedia, Malaysia|year=2015|accessdate=12 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160212125740/http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|archivedate=12 February 2016 |deadurl=yes}}</ref> | | {{formatnum:7200000}}<ref>{{cite web|url=http://focusmalaysia.my/Assets/KL%20on%20track%20to%20megacity%20status|title=KL on track to megacity status|publisher=Focus Malaysia|accessdate=30 April 2015|archive-date=19 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219134216/http://focusmalaysia.my/Assets/KL%20on%20track%20to%20megacity%20status|dead-url=yes}}</ref> |- ! scope="row" | [[بوداپست]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{HUN}} | style="text-align:center;" | [[File:Budapest - panoramio - joselomba.jpg|125px]] | {{formatnum:1759407}}<ref name="Population14">{{cite web|url=http://www.ksh.hu/docs/hun/xstadat/xstadat_eves/i_wdsd001.html|title=Population by type of settlement – annually|work=[[Hungarian Central Statistical Office]]|date=12 April 2016|accessdate=12 April 2016}}</ref> | {{formatnum:2927944}}<ref name="Urban area populaton – Budapest">{{cite web|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|title=Functional Urban Areas – Population on 1 January by age groups and sex|work=[[Eurostat]]|date=1 April 2016|accessdate=12 April 2016}}</ref> | {{formatnum:3303786}} |- ! scope="row" | [[مانٹریال]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CAN}} | style="text-align:center;" | [[File:Montreal 1 db.jpg|125px]] | {{formatnum:1649519}} | {{formatnum:4127100}} | {{formatnum:3407963}} |- ! scope="row" | [[داوائو شہر]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PHI}} | style="text-align:center;" | | {{formatnum:1632991}}{{Philippine census reference|2015|11}} | {{formatnum:2516216}}{{refn |group=lower-alpha |Davao City and its neighbouring [[فلپائن کے شہر]] and [[فلپائن کی بلدیات]] are all under part of [[Metropolitan Davao]].}} | |- ! scope="row" | [[برشلونہ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ESP}} | style="text-align:center;" | [[File:Panoramic view of Barcelona.jpg|125px]] | {{formatnum:1604555}}<ref>{{cite web|url=http://municat.gencat.cat/index.php?page=consulta&mostraEns=0801930008|title=Ajuntament de Barcelona|publisher=[[Generalitat of Catalonia]]|accessdate=13 November 2015|archive-date=17 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117014819/http://municat.gencat.cat/index.php?page=consulta&mostraEns=0801930008|dead-url=yes}}</ref> | {{formatnum:5375774}} | {{formatnum:4740000}}<ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas] – Demographia, 2016</ref> |- ! scope="row" | [[کالوکان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{PHI}} | style="text-align:center;" | [[File:09083jfLandscape Caloocan Quezon City Barangays EDSA Balintawak LRT Stationfvf 09.jpg|125px]] | {{formatnum:1583978}}{{Philippine census reference|2015|13}}{{refn |group=lower-alpha |Quezon City and Caloocan City are both under the administration of [[میٹرو منیلا]]}} | | |- ! scope="row" | [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{USA}} | style="text-align:center;" | [[File:Philadelphia_from_South_Street_Bridge_July_2016_panorama_1.jpg|125px]] | {{formatnum:1567442}}<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2015 – 2015 Population Estimates|publisher=United States Census Bureau|accessdate=March 29, 2016|archive-date=May 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521091454/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|dead-url=yes}}</ref> | {{formatnum:6051170}}<ref>[http://www.bizjournals.com/buffalo/datacenter/metro-area-populations-03-07.html?appSession=286106230583621 Metro area populations (as of March 7, 2011)], Business First, March 22, 2011.</ref> | {{formatnum:7146706}}<ref>[http://www.bizjournals.com/houston/news/2011/03/07/houston-5th-in-metro-population.html]</ref> |- ! scope="row" | [[فینکس، ایریزونا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{USA}} | style="text-align:center;" | [[File:Phoenix.skyline.750pix.jpg|125px]] | {{formatnum:1563025}}<ref>{{cite web |title=American FactFinder |url=http://factfinder2.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml |publisher=[[ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو]] |accessdate=June 18, 2014}}</ref> | {{formatnum:4574531}} | {{formatnum:3629114}} |- ! scope="row" | [[کوبے]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:Kobe Mosaic06s4s3200.jpg|125px]] | {{formatnum:1536499}}<ref name="japancensus"/>{{refn |group=lower-alpha |Kyoto and Kobe are both part of the [[کیئہانشین]], centered on [[اوساکا]].}} | | |- ! scope="row" | [[ڈائے جیون]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{پرچم|جنوبی کوریا|name=Korea, South}} | style="text-align:center;" | [[File:대전.JPG|125px]] | {{formatnum:1535028}} | | |- ! scope="row" | [[گواڈلہارا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{MEX}} | style="text-align:center;" | | {{formatnum:1495189}} | {{formatnum:4424252}} | |- ! scope="row" | [[آکلینڈ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{NZL}} | style="text-align:center;" | [[File:Skyline (7187438034).jpg|125px]] | {{formatnum:1495000}}<ref>{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/SubnationalPopulationEstimates_HOTPAtJun16.aspx|title=Subnational Population Estimates: At 30 June 2016 (provisional)|publisher=Statistics New Zealand}}</ref> | {{formatnum:1614300}}<ref>{{cite web|url=http://nzdotstat.stats.govt.nz/wbos/Index.aspx?DataSetCode=TABLECODE7541|title=Subnational population estimates (UA, AU), by age and sex, at 30 June 1996, 2001, 2006–16 (2017 boundary) |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> | |- ! scope="row" | [[فوکوکا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:Night view of Fukuoka from Atago jinja.jpg|125px]] | {{formatnum:1483052}}<ref name="japancensus"/> | {{formatnum:5590378}} | |- ! scope="row" | [[کیوتو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:Sapporo station syuuhenn.JPG|125px]] | {{formatnum:1474570}}<ref name="japancensus"/>{{refn |group=lower-alpha |Kyoto and Kobe are both part of the [[کیئہانشین]], centered on [[اوساکا]].}} | | |- ! scope="row" | [[گوانگ جو]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{پرچم|جنوبی کوریا|name=Korea, South}} | style="text-align:center;" | [[File:Geumnam-ro.jpg|125px]] | {{formatnum:1466516}} | | |- ! scope="row" | [[میونخ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{DEU}} | style="text-align:center;" | [[File:Historische Altstadt Muenchen 01.JPG|125px]] | {{formatnum:1450381}}<ref>{{cite web |url= http://www.muenchen.de/sehenswuerdigkeiten/muenchen-in-zahlen.html |title=Muenchen in Zahlen |accessdate= 29 December 2015}}</ref> | {{formatnum:2606021}} | |- ! scope="row" | [[کاواساکی، کاناگاوا]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{JPN}} | style="text-align:center;" | [[File:Kawasaki Station East Exit 2.jpg|125px]] | {{formatnum:1437266}}<ref name="japancensus"/> | | |- ! scope="row" | [[میلان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ITA}} | style="text-align:center;" | [[File:Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|125px]] | {{formatnum:1359905}}<ref>{{cite web|url=http://mediagallery.comune.milano.it/cdm/objects/changeme:59846/datastreams/dataStream3691050261773730/content?pgpath=ist_it_contentlibrary/sa_sitecontent/segui_amministrazione/dati_statistici/popolazione_residente_a_milano|title=Resident population by age, nationality and borough|publisher=City of Milan – Statistical Department|access-date=2018-01-02|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202005825/http://mediagallery.comune.milano.it/cdm/objects/changeme:59846/datastreams/dataStream3691050261773730/content?pgpath=ist_it_contentlibrary%2Fsa_sitecontent%2Fsegui_amministrazione%2Fdati_statistici%2Fpopolazione_residente_a_milano|dead-url=yes}}</ref> | {{formatnum:3206465}}{{refn |group=lower-alpha |Milan and its neighbouring [[کمونے]] are all under the administration of [[Metropolitan City of Milan]].}} | |- ! scope="row" | [[پراگ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CZE}} | style="text-align:center;" | [[File:CharlesBridgeMalaStranaPragueCzechRepublic.jpg|125px]] | {{formatnum:1324000}}<ref name="World Population Review">[http://worldpopulationreview.com/world-cities/prague-population/ "World Population Review". Retrieved 24 November 2016. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805221342/http://worldpopulationreview.com/world-cities/prague-population/ |date=5 August 2017 }}</ref> | | |- ! scope="row" | [[ایڈیلیڈ]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{AUS}} | style="text-align:center;" | [[File:Adelaide city centre at night.jpg|125px]] | {{formatnum:1316779}} | | |- ! scope="row" | [[السان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{پرچم|جنوبی کوریا|name=Korea, South}} | style="text-align:center;" | | {{formatnum:1163690}}<ref name="korea1"/> | | |- ! scope="row" | [[تبلیسی]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{GEO}} | style="text-align:center;" | [[File:Dzveli Tbilisi, Tbilisi, Georgia - panoramio (4).jpg|125px]] | {{formatnum:1118035}}<ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/According%20to%20preliminary%20results%20of%20the%202014%20population%20census%20Final.pdf |title=Preliminary Results of 2014 General Population Census of Georgia |publisher=NATIONAL STATISTICS OFFICE OF GEORGIA |accessdate=30 April 2015}}</ref> | {{formatnum:1485293}} | |- ! scope="row" | [[فاس]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{MAR}} | style="text-align:center;" | [[File:Vue sur la médina.jpg|125px]] | {{formatnum:1112072}}<ref name="Fez City census">[http://rgph-2014.hcp.ma/attachment/562303/ Morocco 2014 Census]</ref> | | |- ! scope="row" | [[کیلگری]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{CAN}} | style="text-align:center;" | [[File:Calgary Skyline 2015.png|125px]] | {{Formatnum: 1235171}}<ref>{{cite web|url=http://www.calgary.ca/CA/city-clerks/Documents/Election-and-information-services/Census2016/2016-Census-Results-Book.pdf|title=Census Profile: Calgary, Alberta (Population Centre)|last=|first=|date=April 1, 2016|website=|publisher=Statistics Canada|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=February 5, 2017}}</ref> | {{formatnum:1214839}} | {{formatnum:1095404}} |- ! scope="row" | [[یریوان]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{ARM}} | style="text-align:center;" | [[File:Mount Ararat and the Yerevan skyline in spring (50mm).jpg|125px]] | {{formatnum:1060138}}<ref name="Armstat RA capital">[http://www.armstat.am/file/doc/99475033.pdf Armstat]</ref> | | |- ! scope="row" | [[کولون (علاقہ)]] | style="text-align:right;padding-left:1.5em;" | {{DEU}} | style="text-align:center;" | [[File:2013-08-10 07-09-10 Ballonfahrt über Köln EH 0578.jpg|125px]] | {{formatnum:1057327}}<ref>{{cite web |url=https://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html |title=Muenchen in Zahlen |work=Landesbetrieb Information und Technik NRW (in German) |accessdate= 18 July 2016}}</ref> | {{formatnum:3573500}} | |- |} {{Notelist}} == فہرست == {| class="wikitable sortable" |- ! شہر ! ملک ! شہری علاقے ! شہری علاقے (اقوام متحدہ) ! میٹروپولیٹن علاقے ! [[فہرست شہر بلحاظ آبادی|شہر]] ! [http://www.worldatlas.com/citypops.htm ورلڈ اٹلس] ! [https://web.archive.org/web/20070930211424/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&srt=npan&col=aohdq&pt=a&va=&srt=pnan ورلڈ گزیٹیر] ! [http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html شہر میں آبادی] ! [[فہرست شہر بلحاظ کثافت آبادی|کثافت آبادی]] |- | [[بیجنگ]] | {{CHN}} | '''16''' | '''13''' | '''19''' | '''9''' | '''12''' | 23 | '''16''' | |- | [[بوگوتا]] | {{COL}} | 31 | 30 | | '''20''' | 30 | 36 | 33 | |- | [[بیونس آئرس]] | {{ARG}} | 21 | '''13''' | '''17''' | 59 | '''10''' | '''16''' | '''19''' | |- | [[قاہرہ]] | {{EGY}} | '''11''' | '''17''' | '''16''' | 25 | '''17''' | '''13''' | '''18''' | '''45''' |- | [[دلی]] | {{IND}} | '''2''' | '''2''' | '''8''' | '''4''' | '''15''' | '''9''' | '''5''' | '''7''' |- | [[ڈھاکہ]] | {{BAN}} | 24 | '''9''' | | 24 | '''15''' | '''18''' | '''20''' | '''38''' |- | [[گوانگژو]] | {{CHN}} | 23 | 28 | | 26 | 44 | 61 | '''2''' | |- | [[استنبول]] | {{TUR}} | '''19''' | '''20''' | | '''2''' | 23 | '''17''' | 22 | |- | [[جکارتہ]] | {{IDN}} | '''4''' | 24 | '''6''' | '''12''' | 21 | '''8''' | '''11''' | |- | [[کراچی]] | {{PAK}} | '''18''' | '''10''' | '''20''' | '''3''' | '''18''' | 22 | '''8''' | |- | [[کنشاسا]] | {{COD}} | 29 | 29 | | '''17''' | 46 | 28 | 31 | |- | [[کولکاتہ]] | {{IND}} | '''13''' | '''8''' | '''14''' | 44 | '''9''' | '''14''' | '''15''' | '''10''' |- | [[لاگوس]] | {{NGA}} | 25 | '''18''' | | '''15''' | '''7''' | '''19''' | 25 | |- | [[لیما]] | {{PER}} | 30 | 27 | | '''18''' | 26 | 40 | 32 | |- | [[لندن]] | {{GBR}} | 32 | 30 | '''18''' | '''19''' | 25 | '''20''' | 24 | |- | [[لاس اینجلس]] | {{USA}} | '''15''' | '''12''' | '''13''' | 47 | '''8''' | '''11''' | '''12''' | |- | [[منیلا]] | {{PHL}} | '''5''' | '''15''' | '''11''' | | '''16''' | '''5''' | '''10''' | '''1''' |- | [[میکسیکو شہر]] | {{MEX}} | '''9''' | '''5''' | '''3''' | '''10''' | '''2''' | '''2''' | '''7''' | |- | [[ماسکو]] | {{RUS}} | '''17''' | '''19''' | '''15''' | '''7''' | 24 | '''15''' | '''16''' | |- | [[ممبئی]] | {{IND}} | '''6''' | '''4''' | '''5''' | '''2''' | '''3''' | '''5''' | '''1''' | '''23''' |- | [[نیویارک شہر]] | {{USA}} | '''20''' | '''20''' | '''19''' | '''8''' | '''5''' | '''3''' | '''8''' | |- | [[اوساکا]] | {{JAP}} | '''12''' | '''16''' | '''9''' | | '''18''' | '''12''' | '''14''' | |- | [[ریو دے جینیرو]] | {{BRA}} | 22 | '''14''' | | 27 | '''19''' | 24 | 23 | |- | [[ساؤ پالو]] | {{BRA}} | '''8''' | '''3''' | '''7''' | '''6''' | '''4''' | '''6''' | '''9''' | |- | [[سیول]] | {{KOR}} | '''3''' | 22 | '''2''' | '''8''' | '''2''' | '''4''' | '''3''' | |- | [[شنگھائی]] | {{CHN}} | '''10''' | '''7''' | '''10''' | '''1''' | '''6''' | '''10''' | '''4''' | |- | [[شینزین]] | {{CHN}} | '''14''' | 26 | '''12''' | '''11''' | | | 29 | |- | [[تہران]] | {{IRN}} | 39 | 35 | | '''16''' | 27 | 21 | 21 | |- | [[تیانجین]] | {{CHN}} | 44 | 32 | | 30 | '''20''' | 52 | 28 | |- | [[ٹوکیو]] | {{JAP}} | '''1''' | '''1''' | '''1''' | '''14''' | '''1''' | '''6''' | '''1''' | |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ قومی دارالحکومت تے وڈے شہر بلحاظ دیس]] * [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ سنگھنائی آبادی]] == حوالے == {{حوالے}} {{دنیا دے سبتوں وڈے شہر}} {{ایشیائی دیساں دے راجگڑھ}} {{یورپی دیساں دے راجگڑھ}} {{وڈے شہر بلحاظ براعظم}} {{دنیا دے لوک گنتی لحاظ نال وڈے شہر}} [[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر]] [[گٹھ:ایشیائی شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] szcwrh84mf9fqrha0cm33zi3w50odsp زرخیز ہلال 0 57427 706618 476996 2026-04-29T23:35:00Z Triggerhippie4 5967 [[:c:Commons:Transition to SVG]] 706618 wikitext text/x-wiki [[فائل:Fertile crescent Neolithic B circa 7500 BC.svg|thumb|زرخیز ہلال، 8 ہزار سال قبل مسیح]] '''زرخیز ہلال''' {{ہور ناں | عربی = الهلال الخصيب | انگریزی = Fertile Crescent}} [[مشرق وسطیٰ]] وچ ہلالی شکل دا اک تریخی خطہ ہے جس وچ [[سرزمین شام|لیونت]]، پرانے [[بین النہرین|وچکار دریاواں]] تے [[پرانا مصر]] شامل نیں۔ "زرخیز ہلال" دی اصطلاح سب توں پہلے [[شکاگو یونیورسٹی]] دے ماہر آثار قدیمہ [[جیمز ہنری بریسٹیڈ]] نے ورتی۔ [[دریائے نیل|نیل]]، [[دریائے اردن|اردن]]، [[دریاۓ فرات|فرات]] تے [[دجلہ|دجلہ]] دے دریاواں توں زرخیز ہون والا 4 توں 5 لاکھ مربع [[کلومیٹر]] دے رقبے اُپر پھیلیا ایہ علاقہ [[بحیرہ روم]] دے مشرقی ساحلاں توں [[صحرائے شام]] دے شمالی علاقےآں تے [[جزیرہ]] تے [[بین النہرین|مابین النہرین]] توں [[خلیج فارس]] تک پھیلیا ہویا ہے۔ اس علاقے وچ موجودہ [[مصر]]، [[اسرائیل]]، [[مغربی کنارہ]]، [[غزہ پٹی]] تے [[لبنان]] تے [[اردن]]، [[شام]]، جنوب مشرقی [[ترکی]] تے جنوب مغربی [[ایران]] دے علاقے دے کچھ علاقے شامل نیں۔ دریائے نیل دے طاس دی آبادی 70 ملین، [[دریائے اردن]] دے طاس دی تقریباً 20 ملین تے دریائے دجلہ تے فرات دے طاس دی 30 ملین ہے، اس طرح زرخیز ہلال دی موجودہ آبادی 120 ملین تون ودھ بنتی ہے یعنی ایہ [[مشرق وسطیٰ]] دی گھٹوگھٹ اک تہائی آبادی رکھن والا علاقہ ہے۔ زرخیز ہلال انسانی تریخ دے شاندار دور دا عینی گواہ ہے۔ دنیا دی تریخ دیاں کجھ وڈیاں تہذیباں اسے علاقے وچ پروان چڑھیاں۔ تحریر تے ریاستی معاشرےآں نے اسی سرزمین اتے جنم لیا تے اسے لئی اس علاقے نوں "تہذیب دا گہوارہ" کہیا جاندا ہے۔ {{Commonscat|Fertile Crescent}} [[گٹھ:سمیری]] [[گٹھ:لوک]] [[گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:عراق دی تریخ]] [[گٹھ:زرخیز ہلال]] [[گٹھ:بین النہرین]] [[گٹھ:رہتل]] [[گٹھ:عراق]] [[گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016]] [[گٹھ:شام دی تریخ]] [[گٹھ:اردن دی تریخ]] lp8sai2vtjy63r6mugkl6b1qmlap21l دی ڈینائل آف ڈیتھ 0 58267 706632 450354 2026-04-30T04:15:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706632 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- |italic title = (see above) --> | name = دی ڈینائل آف ڈیتھّ | image = [[File:Denialofdeathcover.jpg|frameless]] | image_size = 200px | caption = | author = [[ارنسٹ بیکر]] | country = [[امریکہ]] | language = [[انگریزی]] | subject = [[فلسفہ]]/[[نفسیات]] | genre = غیر-گلپ | publisher = | pub_date = | english_pub_date = | media_type = | pages = 336 | isbn = 0-684-83240-2 (ISBN13: 9780684832401) | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = }} '''دی ڈینائل آف ڈیتھ''' [[ارنسٹ بیکر]] دی 1973 وچّ لکھی اک کتاب ہے جو [[نفسیات]] اتے [[فلسفہ]] متعلق ہے۔ <ref>*{{cite book|last=Becker|first=Ernest|title=The Denial of Death|location=New York|publisher=Simon & Schuster|year=1973|isbn=0-684-83240-2}}</ref> اس کتاب نوں 1974 وچّ لکھاری دی موت توں دو مہینے بعد عامَ غیر-گلپ لئی [[پلتزر انعام]] نال اعزازیا گیا۔<ref>[http://www.pulitzer.org/cgi-bin/year.pl?type=w&year=1974&FormsButton2=Retrieve Pulitzer Prizes website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124223315/https://www.pulitzer.org/cgi-bin/year.pl?type=w&year=1974&FormsButton2=Retrieve |date=2022-01-24 }}</ref> ایہہ کتاب [[سورین کیرکیگارد]]، [[سگمنڈ فرائیڈ]] اتے [[اوٹو رینک]] دیاں رچناواں نوں بنیاد بناؤندی ہے۔ ==سار== اس کتاب وچّ بیکر مول روپ وچّ ایہہ وچار پیش کردا ہے کہ ساری انسانی رہتل اصل وچّ ساڈی موت دی جانکاری دے خلاف اک پرتیکاتمک سرکھیا ودھی ہے۔ بیکر کہندا ہے کہ منکھ دے جیون وچّ طبعی دنیا اتے انسان ولوں سرجے ارتھاں دے سنکیتک سنسار وچّ دویت بھاوَ ہے۔ اس دویت دے دوجے حصے دی مدد لیکے سمچی منکھتا مرنشیلتا دی پریشانی توں پار ہون دے سمرتھّ ہے۔ پھر لوک کجھ اجیہا سرج لیندے ہن جاں اجیہی چیز دا حصہ بن جاندے ہن جس بارے اوہناں لگدا ہے کہ اوہ سدا رہیگی۔ اس طرحاں لوکاں نوں لگدا ہے کہ اوہ مہان بن گئے ہن اتے اوہ کدے نہیں مرنگے، چاہے اوہناں نوں انا پتہ ہندا ہے کہ اک دن اوہناں دا بھوتک شریر ضرور ختم ہو جاویگا۔ اس نال لوکاں نوں لگن لگّ جاندا ہے کہ اس سنسار دے وچّ اوہناں دے جیون دا کوئی ارتھ اتے مقصد ہے۔ اسنوں بیکر "امر ہون دا پروجیکٹ"(جاں [[کوسا سوئی]]) کہندا ہے۔ ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:پلتزر انعام جیتو کتاباں]] [[گٹھ:کتاباں]] 8jifmmqvglp7d7mw43seb45p1fjj7lr سویز دی کھاڑی 0 58341 706651 681482 2026-04-30T10:20:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706651 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | lake_name = سویز دی کھاڑی | image_lake = Gulf_of_Suez_from_orbit_2007.JPG | caption_lake = وکھائی دے رہے جل-پنڈ ہن سویز دی کھاڑی (لہندے، تصویر وچّ کھبے)، [[عقبہ دی کھاڑی]] (چڑھدے، تصویر وچّ سجے)، اتے [[لال سمندر]] (دکھن، تصویر وچّ ہیٹھاں کھبے)۔ | image_bathymetry = Gulf of Suez map.jpg | caption_bathymetry= | location = [[مصر]] | coords = {{coord|28|45|N|33|00|E|type:waterbody_scale:2500000|display=inline}} | type = | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = | length = {{convert|314|km|mi|abbr=on}} | width = {{convert|32|km|mi|abbr=on}} | area = | depth = {{convert|40|m|ft|abbr=on}} | max-depth = {{convert|70|m|ft|abbr=on}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | frozen = | islands = | cities = | reference = }} [[Image:Suez1856.jpg|thumb|282px|1856 دا سویز دی کھاڑی دا سبھ توں شمالی حصہ وچّ واقع سویز نگر والا نقشہ۔]] [[لال سمندر]] دا شمالی سرا [[جزیرہ نما سینا]] ولوں دو حصیاں وچّ ونڈیا جاندا ہے جس نال لہندے ولّ '''سویز دی کھاڑی''' ({{lang-ar|خليج السويس}}; [[لپانترن]]: خلیج اس-سویز) لہندے وچّ اتے چڑھدے ولّ [[عقبہ دی کھاڑی]] بندیاں ہن۔ ایہہ کھاڑی موازناتی طور 'تے اک نویں پر ہن سست تیڑ-چلمچی، سویز دی کھاڑی تیڑ، وچّ بنی ہے جو 2.8 کروڑ سال پرانی ہے۔<ref>http://geoinfo.amu.edu.pl/wpk/geos/GEO_2/GEO_PLATE_T-37.HTML {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050502230803/http://geoinfo.amu.edu.pl/wpk/geos/GEO_2/GEO_PLATE_T-37.HTML |date=2005-05-02 }} Detailed geological information on the Gulf</ref> اس کھاڑی دی ادھ-ریکھا دے نال-نال [[افریقہ]] اتے [[ایشیا]] براعظماں دی سرحد ہے۔<ref>{{Cite web |title=ISS EarthKAM: Images: Collections: Composite: Gulf of Suez, Egypt and Saudi Arabia<!-- Bot generated title --> |url=http://www.earthkam.ucsd.edu/public/images/Egypt.shtml |access-date=2017-01-27 |archive-date=2003-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031027190013/http://www.earthkam.ucsd.edu/public/images/Egypt.shtml |dead-url=yes }}</ref> اس کھاڑی دا داخلہ علاقہ اک گیمسا تیل اتے گیس بھنڈاراں دے اتے واقع ہے۔<ref>{{cite web |url=http://geology.cr.usgs.gov/energy/WorldEnergy/OF99-50A/province.html |title=USGS Open File Report OF99-50-A Red Sea Basin Province (Province Geology) |access-date=2017-01-27 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311001929/http://geology.cr.usgs.gov/energy/WorldEnergy/OF99-50A/province.html }}<!-- Bot generated title --></ref> ==حوالے== {{حوالے}} {{سمندراں دی لسٹ}} [[گٹھ:بحر منجمد جنوبی]] [[گٹھ:سمندر]] [[گٹھ:خلیجاں]] [[گٹھ:آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:پانی]] 1132bbbxkf2h3azbz6hscvk5rj802ki رشمی دیسائی 0 60093 706640 515505 2026-04-30T05:52:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706640 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = رشمی دیسائی | birth_name = دویا دیسائی<ref>{{Cite web | title = Divya is now Rashmi | author = TNN | work = The Times of India | date = 29 January 2008 | accessdate = 8 July 2016 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Divya-is-now-Rashmi/articleshow/2739751.cms }}</ref> | image = Rashami Desai graces Manik Soni’s birthday bash at Kino Cottage (22).jpg | birth_date = {{جنم اتے عمر|df=y|1986|08|04}}<ref>{{cite web|title=Mrunal Jain wishes sister Rashami Desai a happy birthday!|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Mrunal-Jain-wishes-sister-Rashami-Desai-a-happy-birthday/articleshow/50973073.cms|website=The Times of India|accessdate=8 July 2016|date=13 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=`Uttaran` changed my life: Rashmi Desai|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/-uttaran-changed-my-life-rashmi-desai_122351.html|website=Zee News|accessdate=8 July 2016|date=7 November 2012|quote=After taking a break from the show, the 26-year-old went on to shake a leg on dance reality show ‘Jhalak Dikhlaa Jaa’.}}</ref> | caption = دیسائی 2015 وچّ | years_active = 2005–ہن تکّ | nationality = بھارتی | spouse = [[نندیش سندھو]] (2012–2015) | known_for = ''[[اترن]]'' وچّ تپسیا رگھویندرا پرتاپ | occupation = [[اداکارہ]]، ماڈل ، ڈانسر | awards = [[بھارتی ٹیلی اوارڈ]] }} '''رشمی دیسائی''' (جنم '''دویا دیسائی'''؛ 4 اگست 1986) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ ہے۔ ایہہ کلرز ٹیلیوژن چینل دے ناٹک اترن وچّ تپسیا ٹھاکر دے نام نال جانی جاندی ہے۔<ref>[http://www.mid-day.com/articles/uttaran-changed-my-life-rashami-desai/188129 'Uttaran' changed my life: Rashami Desai – Entertainment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222145851/http://www.mid-day.com/articles/uttaran-changed-my-life-rashami-desai/188129 |date=2015-12-22 }}. Mid-day.com. Retrieved on 26 August 2015.</ref> ٹیلیوژن اپر کم کرن توں پہلاں اس نے کئی بی گریڈ فلماں وچّ وی کم کیتا۔ ایہہ فلماں [[ہندی]]، [[آسامی]]، [[بنگالی]]، [[منیپوری]]، اتے [[بھوجپوری]] بولیاں وچّ بنیاں ہن۔ ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:بھارتی عورتاں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراں]][[گٹھ:بھارتی لوک]][[گٹھ:بھارتی فلمی جگت]] oh5yxmf1btr1lfca96kllmzggfw6q5d راشد قریشی 0 61807 706636 636582 2026-04-30T05:22:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706636 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | native_name = {{URDU|راشد قریشی}} | image = | caption = Major General Rashid Qureshi in 1998 | birth_date = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | placeofburial_label = | placeofburial = | birth_place = [[لہور]]، [[پنجاب، پاکستان]] | death_place = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = Rashid Qureshi | allegiance = پاکستان | branch = [[پاکستان آرمی]] | serviceyears = 1971–2005 | rank = [[میجر جنرل]] | servicenumber = | unit = | commands = {{ubl|ڈائریکٹر جنرل [[بین الخدماتی تعلقات عامہ|آئی ایس پی آر]]| ڈائریکٹر جنرل نیشنل گارڈ}} | battles = {{ubl|[[پاک بھارت جنگ 1971ء]]|[[سیاچن بکھیڑا]]|[[کارگل جنگ]]}} | battles_label = | awards = {{ubl|[[ستارہ امتیاز]] (مِلٹری)|ستارہ بسالت}} | relations = | laterwork = {{ubl|صدارتی ترجمان| مِلٹری سیکرٹری}} | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | office1 = [[Director general|Director General]] of the [[آئی ایس پی آر|ISPR]] | term_start1 = November 1998 | term_end1 = May 2003 }} }} میجر جنرل '''راشد قریشی''' اک ریٹایرڈ پاکستانی میجر جنرل نیں۔ اوہ 31 دسمبر 2005ء نوں دو ستارہ جنرل ریٹائر ہوئے۔ اوہ [[پرویز مشرف]] دے بہت قریبی سمجھے جاندے سی۔ ==فوجی کیریئر== راشد قریشی نے پاک آرمی وچ 17 اپریل 1971ء نوں 44 ویں پی۔ ایم۔ اے لونگ کورس وچ کمیشن لیا۔ [[پاک بھارت جنگ 1971ء]] وچ راشد قریشی نوں [[لہور]] سیکٹر وچ تعینات کیتا گیا۔ جنگ توں مگروں اوہناں دی کمپنی نوں راولپنڈی سیکٹر وچ تعینات کیتا گیا جِتھے اوہ جی ایچ کیو وچ سٹاف افسر بݨے۔ 1987ء وچ پرموٹ ہوکے لیفٹینیٹ کرنل بݨ گئے تے 10ویں بٹالیئن دے کمانڈنگ افسر بݨا دِتے گئے۔ 1991ء وچ کرنل بݨ گئے تے جوائنٹ چیف آف سٹاف کمیٹی سیکرٹریئیٹ وچ مِلٹری سیکرٹری لا دِتے گئے۔ ==انٹر سروسز پبلک ریلیشنز== راشد قریشی 1996ء وچ آرمی دے [[بین الخدماتی تعلقات عامہ]] (آئی ایس پی آر) ناݪ مُنسلِک ہوگئے۔ 1997ء وچ ترقی پاکے برگیڈیئر بݨ گئے۔ 1998ء وچ انٹر سروسز پبلک ریلیشنز دے ڈایریکٹر جنرل بݨا دِتے گئے تے جون 2003ء تک اِس عہدے اُتے فائز رہے۔ اوہ [[پرویز مشرف]] دے پرِنسِپل مِلٹری سیکرٹری وی رہے۔ راشد قریشی [[کارگل جنگ 1999ء]] دے دوران میڈیا اُتے رہݨ دی وجہ توں لائم لائٹ وچ آئے۔ ==بطور میڈیا ایڈوایزر== جولائی 2007ء وچ صدر جرنل [[پرویز مشرف]] نے راشد قریشی نوں اپݨا میڈیا ایڈوائزر مقرر کرلیا۔ اوہ پرویز مشرف دے استعفے، 18 اگست 2008ء تک پرویز مشرف دے میڈیا ایڈوایزر رہے۔ ==باہرلے جوڑ== *[http://www.globalpolitician.com/24219-pakistan-interview Interview with Pakistan's Maj. Gen. Rashid Qureshi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016152241/http://www.globalpolitician.com/24219-pakistan-interview |date=2012-10-16 }} *[http://www.commondreams.org/headlines02/0623-05.htm Pakistan Says India Tensions Peaking Again After Soldier's Death] [[گٹھ:پاکستانی جرنیل]] [[گٹھ:پنجابی مسلمان]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:شعبہ بین الخدماتی تعلقات عامہ دے ڈائریکٹر جنرل]] 70uw1ykb2dxfds2jy1eo1uqz941ukqe زرین خان 0 64993 706643 649080 2026-04-30T07:14:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706643 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=زرین خان|image=Zareen Khan walks for Archana Kochhar's fashion showcase (08).jpg|caption=خان سال 2017 وچ [[ارچنا کوچر]] دے فیشن شو دوران|native_name=ज़रीन खान|native_name_lang=hi|birth_name=Zarine Khan|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1987|05|14|}}|birth_place=[[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]]، India|nationality=[[Indian people|انڈین]]|other names=زرین خان|occupation=اداکارہ، ماڈل|years active=2010–حال|yearsactive=2010–present|notable works=ہیٹ سٹوری 3|notable_works=Hate Story 3|net worth=<!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source -->|net_worth=<!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source -->|parents=<!-- {{unbulleted list |}} -->|relatives=<!-- {{unbulleted list |}} -->|website=<!-- {{URL|Example.com}} -->}}'''زرین خان''' (جم 14 مئی 1987) زرین خان وجوں وی جانی جاندی بھارتی اداکار اتے ماڈل اے،۔<ref name="interview">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/news-interviews/28118292_1_zarine-khan-filmi-duniya-debut-film|title=Zarine Khan: Veer ki Heer!|date=23 جنوری 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Payal-Rohatgi-compares-Kat-Zarine-to-Sunny-Leone/articleshow/10803572.cms|title=Sunny Leone & Zarine Khan Lookalike}}</ref>  جو مکھ روپ وچ ہندی فلم صنعت وچ کم کردی اے، حالانکہ ایہہ [[تامل]] اتے [[پنجابی بولی]] دیاں فلماں وچ وی کردار کر چکی اے۔ == شروع دا جیون == خان دا جم اک مسلم پٹھان پروار<ref name="Muslim">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/videos/celeb-interviews/i-am-muslim-i-know-my-islam-zareen-khan/|title="I Am Muslim, I Know My Islam”: Zareen Khan|website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref><ref name="Pathan">{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/when-men-were-men/564691/0|title=When Men Were Men|last=Mangal Dalal|date=8 جنوری 2010|website=Indian Express|access-date=6 مئی 2014|quote=Asked about whether it was a risk casting Zarine Khan, the debutant from the UK, Khan says: “She’s a Pathan girl who speaks Hindi and Urdu well and was spectacular in the screen test. It was pure luck.”}}</ref><ref name="Pathan2">{{Cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Veer-also-has-a-social-message-behind-it-Salman-Khan/564962/|title=‘Veer’ also has a social message behind it: Salman Khan|last=Mangal Dalal|date=8 جنوری 2010|publisher=Express India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314234215/http://www.expressindia.com/latest-news/Veer-also-has-a-social-message-behind-it-Salman-Khan/564962/|archive-date=14 مارچ 2012|access-date=6 مئی 2014|quote=Asked about whether it was a risk casting Zarine Khan, the debutant from the UK, Khan says: “She’s a Pathan girl who speaks Hindi and Urdu well and was spectacular in the screen test.}}</ref> وچ 14 مئی 1987 نوں [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]] ، [[بھارت]] وچ ہویا۔  اوہ [[ہندی]]، [[اردو]]، [[انگریزی]] اتے [[مراٹھی]] بولدی اے۔ اسنے رضوی کالج آف سائنس، ممبئی وچ اپنی انٹرمیڈیئیٹ دی پڑھائی پوری کیتی۔<ref name="midday">{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jan/270110-zarine-khan-no-bikini.htm|title=No bikini for me: Zarine Khan|date=2010-01-27|work=Mid-Day|access-date=2010-11-22|publisher=IANS|accessdate=2018-01-04|archivedate=2011-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430224354/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jan/270110-zarine-khan-no-bikini.htm}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/zarine-khan-is-living-a-dream-as-the-heroine-in-veer/566067/|title=Zarine Khan is living a dream as the heroine in 'Veer'|last=Natasha Sahgal|date=11 جنوری 2010|work=The Indian Express|access-date=2010-11-22}}</ref> == کریئر == '''2010: فلماں دی شروعات''' خان اک ڈاکٹر بننا چاہندا سی پر اداکاری وچ شامل ہو گئی۔ [[سبھاش گھئی]] دی فلم سکول وسلنگ وڈس وچ یوراج دے سیٹ تے دورہ کردے ہوئے اوہناں دا اداکاری کریئر شروع ہویا۔ [[سلمان خان]] نے اہناں تے دھیان دتا اتے اس نوں اپنے دوست انل شرما دی فلم ویر لئی چنن دا فیصلہ کیتا، اک سکرین ٹیسٹ دے بعد، خان نوں شہزادی یشودھرا دا پرمکھ کردار دتا گئیا سی۔ ایہہ فلم [[راجستھان]] دے 1825 دے پنڈی لہر دے دوآلے گھمدی اے، جدوں [[برطانی راج]] حکمرانی کردا سی۔ویر نے باکس آفس اُتے چنگا مظاہرہ نہیں کیتا۔ حالانکہ، اس دی کارگزاری نقاداں اتے عوامی دوناں توں ملی سمیکھیاواں حاصل کردی اے۔ [[بالیوڈّ]] ہماما دی ترن آمورت نے کیہا کہ "زرین کیٹرنا کیف نال ملدی اے۔ پر اک ہی پرگٹاوا کردا اے"۔ٹائیمز آف انڈیا دے نکھت کاظمی نے سٹہ کڈھیا کہ "زرین بے اثر اے"۔ [13] Rediff.com دا ذکر اے کہ "زرین اوسط اے" نقاد سبھاش کے۔ جھہا نے اس دے مظاہرہ نوں "زرین دی خوبصورتی نوں اپنے منموہن والی سکرین حاضری وچ شامل کیتا۔" خان نوں سبتوں ودھیا فائیل شو لئی زی سن اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا سی۔2011 وچ خان نے سلمان خان نال آئیٹم نمبر کریکٹر ڈھیلا'انیس بزمی دے ریڈی، مغل اعظم ، شولے اتے سری 420 دے ورننشیل پاتر اتے 2011 دی ایہہ سبھ توں ودھ اچیاں فلماں سی۔ == 2012–2013 == خان نے انڈیا انٹرنیشنل جیولری ویک (IIJW)، 2012 وچ گہنیاں دے برانڈ وائی ایس 18 لئی شوئٹاپر دے روپ وچ ریمپ کیتی۔ [17] [18] خان دی دوجی ریلیز فلم ساجد خان دی کامیڈی ہاؤسپھل 2, ہاؤسپھول دی سیکول اتے ملیالم فلم میٹپیتی ماکن دی ہندی ریمیک اے۔ایہہ فلم کپور پروار دے دو لڑکیاں حنا اتے بوبی دے دوآلے گھمدی اے، جو اک دوجے توں بہت زیادہ نفرت کردیا ہن۔ اک ماڈل جولو ذیلی دا دل، جگی دا پتر اتے چار ودھیا متراں سنی، میکس، جولی اتے جےَ نوں پسند کردا اے جو ڈگدے ہن۔اس دے نال پیار وچ، خان نے جیئیلؤ دی کردار نبھایا، جو اک فلم جوتی نال پیار وچ اے، رتش دیشمکھ دے کردار نبھاؤندی اے اتے اس وچ اکشے کمار، آسن، جون ابراہم اتے جیکلین پھرنانڈیز سمیت اک مجموعہ وچ شامل ہن۔ ہاؤسپھل 2 سبھ توں اچی فلم سی تے 2012 دی بالیوڈّ دیاں فلماں دی شان سی۔2013 وچ، خان نے وتیرمارن دے نانّ راجوگ پوگیرین وچ اپنے تامل ابھنے دی شروعات کیتی، جس وچ اس نے "مالگوے" گیت وچ اک آئیٹم نمبر نکل جیدیو دے نال کیتا۔ اوہ گیت لئی تعریف کیتی گئی سی ترن آمورت نے ٹپنی کیتی، "زرین خان دا گانا توانائی اُتے زیادہ اے۔ == 2014 == 2014 وچ خان دی پہلی رلیز روہت جگراج دی پنجابی فلم جٹّ جیمز بونڈ سی۔ اس دی بالیوڈّ دے باہر اپنی پہلی کردار سی۔اسنوں اک لالی دے کردار وچ پیش کیتا گیا، اک بے گناہ پنجابی عورت گپی گریوال دے نال، فلم نے آلوچکاں توں چنگیاں تجزیہ پیش کیتیاں، اتے اوہناں دی کارگزاری خاص طور تے تعریف کیتی گئی سی۔ [23] فلم نقاد کومل ناہٹا نے لکھیا، "زارین خان اک ایوارڈ جیتو مظاہرہ نوں پیش کردا اے۔اوہ لالی دے کردار نبھاؤندی اے، ہر مورت نوں بناؤن لئی جس وچ اوہ اپنی قابلیت لئی بہت زیادہ نظر رکھدی اے۔2015, خان ' ہیٹ سٹوری 3 'وچ نظر آئی جس وچ اس نے سیا دی کردار نبھایا۔ ہیٹ سٹوری 3 اک وپاری سفلتا سی اتے خان نوں ودھیرے مانتا حاصل ہوئی۔ اوہ پھر علی فضل نال اک سنگیت ویڈیو "پیار ماگا اے" وچ ظاہر ہوئی۔ایہہ گیت ارمان ملک اتے پالیسی موہن ولوں گائے گئے سن۔ 2016 وچ، خان نے فلم 'ویرپن' وچ آئیٹم نمبر دی کردار نبھایا۔ اسے سال اوہ فلم وجا تم ہو وچ اک ہور آئیٹم گیت وچ "ماہی وے" وی پیش کیتی۔ خان 'اکثر 2 'وچ نظر آؤنگے۔اتے 1921 وچ۔ [29] اکشر 2 وچ، اوہ گوتم روڈے نال رومانچک دیکھیگی، [30] اتے فلم دا پہلا پوسٹر 4 اگست 2017 نوں [[یوٹیوب]] اُتے رلیز کیتا گیا سی۔ == میوزک ویڈیو == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! سال ! ایلبم !گانا ! کردار ! معاون کلاکار ! سنگیتکار ! نوٹس |- | 2016 | ''پیار منگا اے'' | پیار منگا اے |علی دی پریمکا<br /> | علی فضل | ارمان ملک، پالیسی موہن<br /> |} == اوارڈ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! سال ! فلم ! اوارڈ ! کیٹیگری ! نتیجہ ! سروت |- | 2011 |''ویر'' | زی سن اوارڈ | سبھ توں ودھیا عورت ڈیبوؤ | {{nom}} |- | 2015 | ''جٹّ جیمز بونڈ'' | پیٹیسی پنجابی فلم اوارڈ | سبھ توں ودھیا عورت ڈیبوؤ | {{won}} | <ref>{{Cite web|url=http://www.cinepunjab.com/2013/02/ptc-punjabi-film-awards.html|title=PTC Punjabi Film Awards|publisher=CinePunjab.com|access-date=2013-08-30|archive-date=2013-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828133403/http://www.cinepunjab.com/2013/02/ptc-punjabi-film-awards.html|dead-url=yes}}</ref> |} == ہور ویکھو == * [[بھارتی فلمی اداکاراواں دی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|30em}} [[گٹھ:جم 1987]] [[گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی مسلمان]] [[گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں]] [[گٹھ:بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] rz1h515v8j4jk46yhmuq1js0gq4fr4p جامشورو 0 67906 706614 571098 2026-04-29T23:07:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706614 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = جامشورو | official_name = | settlement_type = [[شہر]] | image_skyline = [[فائل:Indus river (sindhu) - Kotri Barrage.jpg|300px|thumb]] | image_alt = | image_caption = [[کوٹری بیراج]] | image_map = | mapsize = 150 px | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Sindh | pushpin_label_position = <!-- left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|25.4244|68.2811|region:PK-SD|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ملک]] | subdivision_name = [[پاکستان]] | subdivision_type1 = صوبا | subdivision_name1 = [[سندھ]] | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = | elevation_m = | population_footnotes = <ref>{{cite news |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13637-Sindh-population-surges-by-81.5-pc,-households-by-83.9-pc |title=Sindh population surges by 81.5 pc, households by 83.9 pc |publisher=Thenews.com.pk |date=2 April 2012 |accessdate=21 April 2013 |archivedate=17 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017232747/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13637-Sindh-population-surges-by-81.5-pc,-households-by-83.9-pc }}</ref><ref>http://www.joshuaproject.net/peopctry.php?rop3=109027&rog3=AF</ref> | population_total = 80,000 approx | population_as_of = 2013 | population_est = | pop_est_as_of = | population_density_km2 = | timezone1 = پاکستان میعاری وقت | utc_offset1 = +5 | area_code_type = [[List of dialing codes of Pakistan|Calling code]] | area_code = | blank_name_sec1 = قصبے | blank_info_sec1 = 1 | website = {{URL|www.jamshoro.com.pk}} | footnotes = }} [[فائل:Indus river (sindhu) - Kotri Barrage.jpg|thumb]] '''جامشورو''' [[پاکستان]] دے [[صوبا]] [[سندھ]] دے [[ضلع کوٹری]] دا اک شہر اے ۔ایہ اِنڈس دریا دے کنڈھے تے واقع آ ۔ اس شہر وچ [[سندھ یونیورسٹی]]، [[مہران یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]] تے [[لیاقت میڈیکل یونیورسٹی]] موجود نیں ۔ [[فائل:Jamshoro Phattak.jpg|thumb]] [[گٹھ:سندھ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:سندھ دے شہر]] [[گٹھ:پاکستان دے شہر]] j1r3dwiohzqpxtvhzgxmzb1rtu8tuca حنبلی 0 77425 706623 533468 2026-04-30T02:00:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706623 wikitext text/x-wiki {{فقہ}} '''حنبلی''' [[اہل سنت]] دے چار [[فقہی مذاہب]] وچوں اک اے۔<ref name=hmr1>Hisham M. Ramadan (2006)، Understanding Islamic Law: From Classical to Contemporary, Rowman Altamira, {{ISBN|978-0759109919}}، p. 24-29</ref> یہ [[احمد بن حنبل]] (م۔ 855ء) دی تعلیمات اُتے مبنی اے تے اس دی ترویج ان دے شاگرداں نے کیتی۔ حنبلی [[فقہی مذہب|مذہب]] چار مکاتب فکر ([[حنفی]]، [[مالکی]] تے [[شافعی]]) وچ (بلحاظ تعداد مقلدین) سب توں چھوٹا اے۔<ref>Gregory Mack, Jurisprudence, in Gerhard Böwering et al (2012)، The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought, Princeton University Press, {{ISBN|978-0691134840}}، p. 289</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/574006/Sunnite Sunnite] Encyclopædia Britannica (2014)</ref> احمد بن حنبل دی فقہ احادیث مرفوعہ، عہدِ صحابہ دے فیصلے، تابعین و تبع تابعین و ائمہ مجتہدین دے فتاویٰ دی بنیاد اے۔<ref>سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 96 تا 97</ref> اسلام دی کتب مقدسہ وچ واضح جواب نہ ملنے دی صورتاں وچ فقہ [[حنفی]] یا فقہ [[مالکی]] دی طرح حنابلہ فقہی صوابدید یا مروجہ عمل نوں قبول نئیں کرتے۔ اہل سنت وچ حنبلی مذہب فقہ دا کٹر اثری مکتب فکر اے۔<ref>Ziauddin Sardar (2014)، Mecca: The Sacred City, Bloomsbury, {{ISBN|978-1620402665}}، p. 100</ref> یہ زیادہ تر [[سعودی عرب]] تے [[قطر]] وچ پایا جاتا اے، جہاں یہ سرکاری فقہ اے۔<ref name="dc1">Daryl Champion (2002)، The Paradoxical Kingdom: Saudi Arabia and the Momentum of Reform, Columbia University Press, {{ISBN|978-0231128148}}، p. 23 footnote 7</ref><ref>[http://aannaim.law.emory.edu/ifl/legal/qatar.htm State of Qatar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128114217/http://aannaim.law.emory.edu/ifl/legal/qatar.htm |date=2015-01-28 }} School of Law, Emory University</ref> حنابلہ دی [[متحدہ عرب امارات|یو اے ای]] وچ زیادہ تر چار امارات ([[شارجہ]]، [[ام القیوین]]، [[راس الخیمہ]] تے [[عجمان]]) وچ اکثریت اے۔<ref>Barry Rubin (2009)، Guide to Islamist Movements, Volume 2, ME Sharpe, {{ISBN|978-0765617477}}، p. 310</ref> حنابلہ دی وڈی اقلیت [[بحرین]]، [[سلطنت عمان|عمان]]، [[یمن]]، [[عراق]] تے [[اردن]] وچ پائی جاندی اے۔<ref name="dc1" /><ref>Mohammad Hashim Kamali (2008)، Shari'ah Law: An Introduction, {{ISBN|978-1851685653}}، Chapter 4</ref> ہر اوہ ملک جتھے مسلمان رہندے نیں، اوتھے کم یا زیادہ [[ائمہ اربعہ|چاراں اماماں]] دے پیروکار موجود نیں۔ == فقہ حنبلی دے اصول == [[فائل:أحمد بن حنبل.PNG|thumb|120px|امام احمد بن حنبل مع رضی اللہ عنہ دا [[اسلامی خطاطی|خطاطی]] اسم۔]] امام [[احمد بن حنبل]] نے اپنے نقطہ نظر دی وضاحت دے لئی کچھ ایتوں اصول اختیار کیے جو بعد وچ فقہ حنبلی دی اساس قرار پائے۔ یہ پانچ اصول نیں جو آپ دے فتاوی وچ واضح طور اُتے ملتے نیں تے انہی اُتے ہی آپ دی فقہ دا دار و مدار سی۔ امام احمد جے دلائل نوں متعارض پاتے تو بالکل فتوی نہ دیندے۔ تے جے کسی مسئلے وچ صحابہ دا اختلاف ہُندا یا کوئی حدیث آپ دے علم وچ نہ ہوتی یا کسی صحابی یا تابعی دا قول نہ ملدا تو توقف فرماتے۔ جس مسئلے وچ سلف توں کوئی اثر نہ ملدا تو وی فتوی نئیں دیندے سن۔ اِمام احمد فرمایا کرتے: ”اس مسئلے اُتے رائے دینے توں بچو جس وچ تمہارے پاس کوئی راہنما نہ ہو۔“ جداں مسائل دا جواب دیندے یا لکھتے تو کھلے دل توں فقہا محدثین دے فتاویٰ نوں تے امام [[مالک بن انس]] تے اصحاب مالک دے فتاویٰ وغیرہ نوں بطور دلیل دے پیش کر دتا کردے۔ ایسے فتویٰ توں روکا کردے جس وچ حدیث توں اعراض نظر آندا ہو یا حدیث دے مطابق اوہ فتویٰ نہ ہو تے نہ ہی ایسے فتویٰ نوں قابل عمل سمجھدے سن۔ اوہ پنج اصول درج ذیل نیں:<ref>ادریس زبیر، فقہ اسلامی اک تعارف اک تجزیہ، ص 171</ref> # نصوص # فتاویٰ صحابہ # اقوال صحابہ دا چناؤ # حدیث مرسل تے حدیث ضعیف # ضرورتاً قیاس === نصوص === ''نُصُوص'' نُص دی جمع اے جس توں مراد قرآن و حدیث توں کوئی دلیل جو نص دی صورت وچ ہو۔ نص جداں انئیں مل جاتی تو اسی دے مطابق فتویٰ دے دیا کرتے خواہ کسی نے وی اس دے خلاف کہا ہو۔ حدیث صحیح اُتے کسی دے قول، عمل، رائے تے قیاس نوں مقدم نئیں کیتا کرتے سن۔ نہ ہی اجماع نوں اوہ حدیث صحیح اُتے مقدم کرتے سن۔ امام احمد نے ایتوں اجماع نوں تسلیم ہی نئیں کیتا جو صحیح حدیث دی موجودگی وچ اس دے برعکس کیتا گیا ہو۔ کسی مسئلے اُتے اجماع دے دعوے نوں وی تسلیم نئیں کیتا کرتے سن۔ اس لئی کہ جو یہ دعویٰ کے رہا اے اتوں کیتا علم کہ علما نے اس توں اختلاف کیتا ہو۔ تے یا اس اختلاف دا علم اتوں نہ ہوا ہو۔<ref name="auto">ادریس زبیر، فقہ اسلامی اک تعارف اک تجزیہ، ص 172</ref> === فتاوی صحابہ === کسی صَحابی دا فَتْویٰ مل جانے دے بعد اس دی مخالفت کسی تے صحابی توں نہ ملتی تو فتویٰ اس دے مطابق دیندے۔ ایتوں فتویٰ نوں اجماع تو نہ کہتے بلکہ یہ فرمایا کرتے: ”اس دے بارے وچ مجھے کسی ایسی بات دا علم نئیں جو اس صحابی دی بات نوں رد کرتی ہو۔“ اس نوع دا کوئی فتویٰ امام احمد نوں وی جے مل جاتا تو کسی دے عمل، رائے یا قیاس اُتے اتوں مقدم نئیں کرتے سن۔<ref name="auto" /> === اقوال صحابہ دا چناؤ === جداں ''اَقْوال صَحابَہ'' وچ انہاں اختلاف نظر آندا تو اس صورت وچ اوہ اس صحابی دا قول لیتے جو کتاب و سنت دے قریب ترین ہُندا۔ تے جے کسی دے قول دی کوئی موافقت نہ ملتی تو اس مسئلے وچ اختلاف دا ذکے فرماتے مگر کوئی حتمی رائے نہ دیندے۔<ref name="auto" /> === حدیث مرسل تے حدیث ضعیف === کسی مسئلے وچ جے صحیح حدیث نہ ہوتی تو امام احمد [[مرسل (اصطلاح حدیث)|حدیث مرسل]] تے [[ضعیف (اصطلاح حدیث)|حدیث ضعیف]] توں وی استدلال لیتے۔ ایسی حدیث نوں تو اوہ قیاس اُتے وی ترجیح دے دیا کرتے۔ ضعیف حدیث توں مراد ان دے ہاں کوئی باطل حدیث یا منکے حدیث یا اس راوی دی حدیث نئیں جو متاسیں ہو کہ ایسی حدیث اُتے عمل ناگزیر ہو بلکہ ان دے نزدیک ضعیف حدیث، صحیح دی اک قسم ہی اے جو حسن دے درجے دی اے۔ کیونکہ ان دے زمانہ وچ حدیث دی دو ہی اقسام ہوا کرتی تھیں صحیح تے ضعیف۔ ضعیف حدیث دے کچھ مراتب سن۔ جن دی ادنٰی قسم یہ ضعیف ہوا کرتی سی جو بعد وچ حسن کہلائی۔ جداں کسی مسئلہ وچ کوئی ایسا اثر نہ پاتے یا کسی صحابی دا کوئی قول نہ ملدا یا کوئی اجماع اس دے خلاف نہ ملدا جو اس ضعیف حدیث نوں رد کر سکے تو قیاس نوں ترجیح دینے دی بجائے اس اُتے عمل فرماندے۔ تمام ائمہ دی طرح ان دا وی یہی اصول سی کہ ضعیف حدیث نوں قیاس اُتے مقدم رکھا جائے۔<ref name="auto1">اعلام الموقعین از [[ابن قیم الجوزیہ]] 1/ 32</ref><ref name="auto" /> === ضرورتاً قیاس === جداں کسی مسئلہ وچ ان دے پاس کوئی نُص نہ ہوتی تے نہ ہی قول صحابہ یا صحابی، نہ کوئی اثر مرسل یا ضعیف، پھر آپ پانچویں اصول دی طرف توجہ فرماتے جتوں قیاس کہتے نیں۔ اتوں وی امام احمد نے بوقت ضرورت استعمال کیتا اے۔ [[ابو بکے الخلال]] دی کتاب وچ اے: امام احمد فرماتے نیں: وچ نے [[امام شافعی]] توں قیاس دے بارے وچ دریافت کیتا: تو انہاں نے فرمایا: ضرورت دے وقت اس دی طرف وی رخ کیتا جا سکتا اے۔<ref name="auto1" /><ref>ادریس زبیر، فقہ اسلامی اک تعارف اک تجزیہ، ص 172 – 173</ref> == خصوصیات == فقہ حنبلی دا امتیازی وصف ایہ اے کہ اس دا دار ومدار تمام تر حدیث و روایت تے نقل و اثر اُتے اے۔ امام احمد بن حنبل مقدور بھر احادیث توں انحراف تے بے تعلقی پسند نئیں کرتے سن۔ اس لئی کہ حدیث تے متعلقات حدیث اُتے ان دا علم وسیع سی تے ان دے ہاں روایات دا ذخیرہ بہت سی۔ اوہ قول رسول تے صحابہ دے فتاویٰ اُتے فتویٰ دیا کرتے سن۔<ref>سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 101</ref> == اسبابِ عدمِ فروغ و اشاعت == مذہبِ حنبلی دے ماننے والاں دی تعداد، پہلے تینوں مذہب حنفی، مالکی تے شافعی دے مقابلے وچ کم رہی۔ علامہ [[ابن خلدون]] اپنے مقدمہ وچ لکھتے نیں کہ: ”فقہ حنبلی اجتہاد توں بعید اے تے اس دا مدار زیادہ تر احادیث و اخبار اُتے اے۔ اکثر حنابلہ شام تے عراق دے علاقاں وچ نیں، جو احادیث و سنن دی روایت وچ سب توں آگے نیں۔“<ref>سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 104</ref> ابو زہرہ مصری علامہ ابن خلدون دی رائے نوں غلط قرار دیندے نیں تے اس مذہب دے قلتِ اتباع دی یہ وجہ بیان کرتے نیں کہ: ”واقعہ یہ اے کہ اس گہر خیز مذہب دے ذیوع و اشاعتِ عام جو چیزیں رکاوٹ ثابت ہوئی نیں، ان وچ توں اک یہ بات وی اے کہ فقہ مذاہبِ اربعہ وچ اس دا نمبر سب توں آخر وچ آندا اے، اک تے سبب اس دی عدمِ اشاعت دا یہ اے کہ امام احمد تے ان دے اتباع قربِ سلطانی تے جاہ و منصب توں دور بھاگتے سن، نہ اس دی تمنا کرتے سن، نہ اس دے لئی سرگرداں رہتے سن، نہ اپنے امام دی تقلید وچ اتوں پسند کرتے سن، اس لئی امام احمد دا مسلک یہی سی، اس دے برعکس اہل عراق دے درمیان مذہبِ حنفی تے اندلس مغرب اقصیٰ وچ مذہبِ مالکی دے نشر و اشاعت دا راز یہ اے کہ ان دے علما و قضاۃِ مناصب توں گریزاں نئیں راے، بلکہ ان اُتے فائز راے۔ عوام دے درمیان مذہبِ حنبلی دے عدمِ فروغ دا اک سبب یہ وی اے۔ گو اس مذہب دے علما نے اجتہاد دا سررشتہ شاعر ہاتھ توں نئیں چھوڑا تے اجتہاد دا فریضہ پورے خلوصِ نیت توں انجام دیا۔“<ref>سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 104 {{dash}} 105</ref> امام ابو حنیفہ دا جہاں تک تعلق اے، اوہ قربِ سلطان تے جاہ و منصب توں بیزار سن۔ انئیں منصب پیش کیتا گیا لیکن انہاں نے قبول کرنے توں انکار کے دیا، لیکن ان دے تلامذہ نے ان دی زندگی تے وفات دے بعد وی منصبِ قضا (سرکاری طور اُتے) قبول کیتا۔ امام زفر نے امام ابو حنیفہ دی حیات وچ ہی بصرہ دا منصبِ قضا قبول کے لیا۔ امام ابو یوسف تے امام محمد [[ہارون الرشید]] دے دور وچ قضا دے منصب اُتے فائز راے۔ امام ابو یوسف دولت عباسیہ دے قاضی اول سن۔ لیکن امام احمد نے کوئی منصب قبول نئیں کیتا۔ اس طرح ان دے شاگرداں نے اس وضعداری نوں پابندی دے نال نبھایا تے کوئی سرکاری منصب اک عرصہ تک قبول نئیں کیتا۔<ref>سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 105 {{dash}} 106</ref> === ابن عقیل دا تبصرہ === شیخ الاسلام ابو الوفاء علی بن عقیل بغدادی (م 513ھ) توں حنابلہ دے بارے وچ سوال کیتا گیا کہ دوسرے فقہی مذاہب والاں دے مقابلہ وچ حنبلی علما اپنے مسلک دی ترویج و اشاعت وچ کیاں پیچھے راے۔ شیخ الاسلام ابن عقیل نے جواب وچ لکھا کہ: ”حنابلہ متقشف تے سخت ہوتے نیں، جس دی وجہ توں ان دا میل جول دوسراں توں کم ہُندا اے، اوہ بڑاں دے یہاں آنے جانے پرہیز کرتے نیں۔ حقیقت پسندی ان اُتے غالب اے۔ آرا دے مقابلہ وچ روایات لیتے نیں۔ تاویل توں بچنے دے لئی ظاہری معنی اُتے عمل کرتے نیں۔ ان اُتے اعمال صالحہ دا غلبہ اے، اس لئی عقلی علوم توں بچتے نیں۔ فروعات وچ ظاہر نوں لیتے نیں، ظاہری آیات و احادیث نوں بغیر تاویل دے قبول کرتے نیں، اس لئی ان اُتے تشبیہ دا الزام لگایا گیا اے۔“<ref>سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 106</ref> اس دے بعد ابن عقیل لکھتے نیں کہ حنبلی مذہب نے خود حنابلہ اُتے ظلم کیتا اے۔ ابو حنیفہ تے شافعی دے تلامذہ نے قضا وغیرہ دا عہدہ سنبھالا۔ جس دی وجہ توں ان نوں علمی مشغلہ تے درس و تدریس دے مواقع ہاتھ نہ آئے، مگر امام احمد دے تلامذہ وچ شاید ہی کوئی ایسا اے، جس نے علم حاصل کے دے عوام تے حکومت دے کاماں وچ دلچسپی لی ہو۔ اس لئی ان دا علمی سلسلہ بہت کم جاری رہ سدا۔ تے اس دے علااوہ امام احمد دے تلامذہ دے جوان دے طبقہ اُتے فقہ دا غلبہ رہا تے مشائخ اُتے زہد و تقویٰ غالب رہا۔<ref>سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 106 {{dash}} 107</ref> === متشدد === عوام دے درمیان مذہبِ حنبلی دے عدمِ فروغ و اشاعت دا اک بہت بڑا سبب یہ وی اے کہ امام احمد نوں اپنی زندگی وچ ان دے تے متبعین نوں ان دی وفات دے بعد جس قسم دے حوادث و مصائب توں دو چار ہونا پڑا، اس دے ردِ عمل دے طور اُتے تعصب پیدا ہو گیا تے انہاں نے نہایت سخت قسم دے تعصب دا مظاہرہ شروع کے دیا۔ تعصب دی یہ فضا امام احمد دے آخری دورِ حیات وچ شروع ہو گئی سی، لیکن ان دی وفات دے بعد تو یہ بہت بڑھ گئی۔<ref name="auto2">سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 107</ref> بغداد تے عراق وچ حضراتِ حنابلہ دے اس تعصب نے وڈی نازک صورت پیدا کے دی۔ مناقشہ تے تنازع دا موضوع ”خلقِ قرآن“ دا مسئلہ سی۔ حنبلی عوام اس موضوع اُتے واقفیت دے بغیر جھگڑنا شروع کے دیا۔ نوبت یہاں تک پہنچ گئی کہ جو شخص قرآن دے غیر مخلوق ہونے دا قائل ہو، اس دی بات قبول کے لی، جے کوئی شخص اس مسئلہ اُتے تردد دا اظہار کرے، گو تحقیق دی غرض توں کیاں نہ ہو، تو اس دی بات رد تے ناقابلِ قبول۔<ref name="auto2" /> ;ابن اثیر دا تبصرہ علامہ [[ابن اثیر]] نے وی مذہبِ حنبلی دے عدم ذیوع و اشاعت دا سبب عوام اُتے ان دی سختی نوں قرار دیا۔ اوہ اپنی تاریخ ”الکامل“ وچ لکھتے نیں کہ ”اس زمانہ وچ بغداد وچ حنابلہ نوں وڈی شوکت ہوئی۔ یہ لوگ امرا دے مکانوں اُتے دھاوا بول دیندے سن تے نبیذ وغیرہ پاتے تو اتوں گرا دیندے سن۔ جے مغنیہ نظر آتی، تو اس دی مار پیٹ کرتے تے سامانِ لہو و لعب نوں توڑ پھوڑ کے پھینک دیندے سن۔ منکرات اُتے اتنی شدت اختیار کرتے سن کہ اہلِ بغداد پریشان ہو گئے۔ شافعیہ نوں بہت زیادہ تنگ کرتے۔ جے کوئی شافعی راستہ وچ مل جاتا، تو اس دی خوب ٹھکائی کرتے سن۔ ان دی اس قدر سختی تے ظلم و ستم دی وجہ توں حکومت نوں یہ اعلان کرنا پڑا کہ دو حنبلی اک جگہ جمع نہ ہاں تے نہ اپنے مسلک دے بارے وچ گفتگو کریں۔“<ref>سیرت احمد بن حنبل از عبد الرشید عراقی، ص 107 {{dash}} 108</ref> == معتبر کتب حنابلہ == یاں تو امام احمد بن حنبل نے بہت سی کتب چھوڑیں مگر حنابلہ دے نزدیک کچھ کتب اساسی حیثیت رکھتی نیں۔ جن وچ توں چند اک دے نام درج ذیل نیں:<ref>ادریس زبیر، فقہ اسلامی اک تعارف اک تجزیہ، ص 173</ref> # [[مسند احمد بن حنبل|المسند]] # مسائل الاِمام اَحمد بروایت [[عبد اللہ بن احمد]] # مسائل الاِمام اَحمد بروایت [[ابو داؤد|ابی داؤد سجستانی]] # مسائل الِامام اَحمد بروایت [[صالح بن احمد|ابو الفضل صالح بن احمد]] # الجامع الکبیر از [[ابو بکے الخلال]] # مختصر الخرقی از [[عمر بن الحسین الخرقی]] == کیفیت نماز == ;واجبات: حنبلی مسلک وچ نماز دے واجبات حسب ذیل نیں:<ref name="اسلام ویب">{{Cite web|url=https://fatwa.islamweb.net/ar/fatwa/12455/|title=أركان الصلاة وواجباتها وسننها|website=إسلام ويب - مركز الفتوى}}</ref> * اک رکن توں دوسرے رکن منتقل ہوتے ہوئے تکبیرات یعنی اللہ اکبر کہنا تے یہ منتقلی آغاز توں اختتام دے درمیان اے۔ * رکوع توں اٹھتے وقت سمع اللہ لمن حمدہ کہنا یہ امام تے منفرد اُتے واجداں اے مقتدی اُتے واجداں نئیں۔ * رکوع توں اٹھنے دے بعد تحمید یعنی ربنا لک الحمد کہنا یہ امام، مقتدی تے منفرد سب اُتے واجداں اے۔ * رکوع وچ تسبیح پڑھنا سبحان ربی العظیم * سجدہ وچ تسبیح پڑھنا سبحان ربی الاعلیٰ۔ * دونوں سجود دے درمیان ربی اغفر لی کہنا۔ * پہلا تشہد تے اس وچ بیٹھنا۔ ;سنتیں: بہر حال حنبلی مذہب وچ نماز دی سنتیں، تو یہ نیں:<ref name="اسلام ویب" /> * تکبیر تحریمہ دے وقت، رکوع دے وقت، رکوع توں اٹھتے وقت تے تیسری رکعت دے لئی کھڑے ہوتے وقت [[رفع الیدین]] کرنا۔ * [[قیام نماز|قیام]] وچ داہنے ہاتھ نوں بائیں ہاتھ اُتے رکھنا۔ * تکبیر تحریمہ دے بعد دعائے استفتاح تے استعاذہ پڑھنا۔ * نماز دی پہلی دو رکعتوں وچ فاتحہ پڑھنے دے بعد قرأت کرنا۔ * فاتحہ دے ختم ہونے دے بعد امام، مقتدی تے منفرد دا جہری نمازاں وچ جہراً تے سری نمازاں وچ سراً آمین بولنا۔ * رکوع تے سجدہ وچ اک تسبیح توں ودھ کہنا۔ * سجدہ توں اٹھتے وقت دونوں گھٹنوں نوں پکڑ کے اٹھنا۔ * تین رکعات وتر نوں دو سلام توں پڑھنا یعنی دو رکعات تے اک رکعت جدا پڑھنا، آخری اک رکعت وچ رکوع دے بعد قنوت وتر پڑھنا تے دعا دی شکل وچ ہاتھ اٹھانا۔ بہتر يہ اے كہ وتر ميں قنوت مسقتل نہ كى جائے، بلكہ بعض اوقات كرے۔<ref>{{Cite web|url=https://islamqa.info/ar/answers/14093/%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%86%D9%88%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA%D8%B1|title=دعاء القنوت في الوتر|website=الإسلام سؤال وجواب}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} {{موضوعات مذاہب}} [[گٹھ:حنبلی| ]] [[گٹھ:اہل سنت]] [[گٹھ:سنی فقہی مکاتب فکر]] [[گٹھ:فقہ]] [[گٹھ:فقہی مکاتب فکر]] 80fjlaxnw8umx96c10d39xhwl8mtlv8 خالد اقبال یاسر 0 79111 706624 645121 2026-04-30T02:13:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706624 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = خالد اقبال یاسر | image = | imagesize = 250px | caption = خالد اقبال یاسر | pseudonym = | othername = ڈاکٹر خالد اقبال یاسر | birth_name = خالد اقبال یاسر | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1952|03|13}} | birth_place = [[سرگودھا]]، پنجاب، {{پرچم|پاکستان}} | death_date = | death_place = | occupation = [[شاعر]]، صحافی، مصنف تے ناقد | nationality = {{پرچم|پاکستان}}ی | ethnicity = پنجابی | citizenship = پاکستانی | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards =تمغا امتیاز (2010ء)، <br /> نیشنل بک کونسل دستاویزی انعام (1993), <br />نیشنل بک کونسل دستاویزی انعام (1990ء) | signature = | website = | portaldisp = }} '''خالد اقبال یاسر''' 13 مارچ، 1952ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ اک مصنف تے محقق <ref name="PK Today">{{cite web|last1=Pakistan Today|first1=News|title=Khalid Iqbal comes in as new PAL DG|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2011/07/23/city/islamabad/khalid-iqbal-comes-in-as-new-pal-dg/|publisher=Pakistan Today|accessdate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102536/https://www.pakistantoday.com.pk/2011/07/23/khalid-iqbal-comes-in-as-new-pal-dg/|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite web|last1=Danka.pk|first1=Events|title=A DIALOG WITH KHALID IQBAL YASIR|url=http://www.danka.pk/?var_action=event_details&event_id=18042|accessdate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102522/http://www.danka.pk/?var_action=event_details&event_id=18042|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> شاعر،<ref name="Rekhta Poetry">{{cite web|last1=Khalid Iqbal Yasir|first1=Ghazal|title=Khalid Iqbal Yasir Poetry|url=https://rekhta.org/poets/khalid-iqbal-yasir|website=rekhta.org|publisher=Rekhta|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102457/https://rekhta.org/poets/khalid-iqbal-yasir|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> تے صحافی نيں۔<ref>{{cite web|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Gardish|url=http://www.nawaiwaqt.com.pk/Columnist/595|website=nawaiwaqt.com.pk|publisher=Nawa-e-Waqt, Pakistan|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102539/https://www.nawaiwaqt.com.pk/Columnist/595|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اوہ تریخ، [[معلومات عامہ]]، [[نقدوتنقید]] تے شاعری اُتے کئی کتاباں لکھ چکے نيں۔<ref name=SaeedBooks>{{cite web|last1=Bank|first1=Saeed Books|title=Saeed Books Catalog|url=http://saeedbookbank.com/sub_srch1.asp?mnstrid=83&strid=3179&strdesc=General%20Knowledge.&mnstrdesc=Urdu%20Books|website=saeedbookbank.com|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102500/http://saeedbookbank.com/sub_srch1.asp?mnstrid=83&strid=3179&strdesc=General%20Knowledge.&mnstrdesc=Urdu%20Books|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> ہن اوہ [[پاکستان پبلک سروس کمیشن]] وچ [[مطالعہ پاکستان]] دے مشیر نيں، [[اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام]] دے صلاح کار تے [[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]] دے ویزیٹنگ پروفیسر نيں۔ == ابتدائی زندگی == خالد اقبال یاسر [[بھیرہ]] دے تاریخی شہر وچ پیدا ہوئے، جو [[پاکستان]] دے [[ضلع سرگودھا]] وچ ا‏‏ے۔ [[دلا بھٹی]]، پنجابی رزمیاں وچ اکثر نمایاں افسانوی کردار انہاں دے آبا و اجداد وچ سن ۔[[سرگودھا]] وچ اسکولی تعلیم دے بعد یاسر نے بالترتیب [[یونیورسٹی آف پنجاب]]، لاہور تے [[یونیورسٹی قائداعظم|قائداعظم یونیورسٹی]] تو‏ں تریخ تے مطالعہ پاکستان وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگریاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ بعد وچ انہاں نے ایم فل د‏‏ی سند اردو تے اقبالیات تو‏ں [[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]]، [[اسلام آباد]] تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے [[اردو]] وچ [[پی ایچ ڈی]] [[اسلامیہ یونیورسٹی، بہاولپور]]، بہاولپور تو‏ں حاصل کيتی۔<ref>{{cite web|last1=Phd Degree|first1=Islamia University|title=PhD degree by Islamia University Bahawalpur in Urdu and Iqbaliyat|url=http://pakedu.net/pakistani-education-news/phd-degree-by-islamia-university-bahawalpur-in-urdu-and-iqbaliyat/|website={{url|pakedu.net/|publisher=pakedu.net|accessdate=22}} مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106042532/http://pakedu.net/pakistani-education-news/phd-degree-by-islamia-university-bahawalpur-in-urdu-and-iqbaliyat/|archivedate=2019-01-06|access-date=2019-10-21|dead-url=yes}}</ref><ref name=IUB>{{cite web|last1=Islamia University of Bahawalpur|first1=Pakistan|title=57th meeting of Board of Advanced Studies and Research (BASAR) at Abbasia Campus|url=http://iub.edu.pk/press_basar_9_7_12.php|website=iub.edu.pk|publisher=Public Relations Office|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102529/http://iub.edu.pk/press_basar_9_7_12.php|archivedate=2018-12-25|dead-url=yes}}</ref> == ادبی سفر == یاسر نے اپنا ادبی سفر ہتھ دے لکھے ادبی جریدے "سنگ میل" تو‏ں شروع کیتا۔ اس دے بعد انہاں نے دو رسالے "احتساب" تے "ارتکاز" د‏‏ی ادارت اپنے طالب علمی دے دور ہی وچ کيتی۔ کچھ معمولی کم کرنے دے بعد انہاں نے [[اکادمی ادبیات پاکستان]]، [[اسلام آباد]] وچ [[1981ء]] وچ نائب ناظم / مدیر دے طور اُتے شامل ہوئے۔<ref name="DG PAL Tribune">{{cite web|last1=Tribune|first1=The Express|title=Assuming Charge: Khalid Iqbal Yasir new DG of PAL|url=http://tribune.com.pk/story/215404/assuming-charge-khalid-iqbal-yasir-new-dg-of-pal/|website={{url|tribune.com.pk/|publisher=tribune.com.pk|accessdate=22}} مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102516/https://tribune.com.pk/story/215404/assuming-charge-khalid-iqbal-yasir-new-dg-of-pal/|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-10-21|dead-url=no}}</ref><ref name="DG PAL NEWS">{{cite web|last1=The News|first1=International|title=Khalid Iqbal Yasir takes over as DG Academy of Letters|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-59169-Khalid-Iqbal-Yasir-takes-over-as-DG-Academy-of-Letters|website=www.thenews.com.pk|publisher=The News|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102527/https://www.thenews.com.pk/|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> انہاں نے اولین خبرنامہ ''اکیڈمی'' دا آغاز کیتا جس د‏‏ی انہاں نے تقریبئا چھ سال تک ادارت کيتی۔<ref name=PAL>{{cite web|last1=Paksitan Academy of Letters|first1=Islamabad|title=DG PAL|url=http://pal.gov.pk/?dg_custom=khalid-iqbal-yasir|website=pal.gov.pk|publisher=Pakistan Academy of Letters|accessdate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102451/http://pal.gov.pk/?dg_custom=khalid-iqbal-yasir|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> اس دے علاوہ اوہ اک ہور تعلیمی رسالہ '''اردو سائنس میگزین''' وی شروع کیتے سن ۔ ایہ اردو سائنس بورڈ دے انہاں دے 2001ء تو‏ں 2009ء تک ناظم عمومی دے دور د‏‏ی گل ا‏‏ے۔<ref name="DG urdu science board">{{cite web|last1=The Nation|first1=Newspaper|title=Khalid Iqbal new DG of Urdu Science Board|url=http://nation.com.pk/lahore/27-Aug-2011/Khalid-Iqbal-new-DG-of-Urdu-Science-Board|website=nation.com.pk|publisher=The Nation Newpaper|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102544/https://nation.com.pk/27-Aug-2011/khalid-iqbal-new-dg-of-urdu-science-board|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اوتھ‏ے تو‏ں انہاں نے 350 تو‏ں ودھ کتاباں د‏‏ی ترتیب تے چھپائی نو‏‏ں یقینی بنایا جو سماجی علوم، عمومی سائنس تے تجارت تو‏ں متعلق نيں۔ اس دے علاوہ انہاں نے کم پڑھے لکھے تے نوتعلیم یافتگان دے لئی کتاباں چھپوائی۔ 2009ء تو‏ں 2012ء دے بیچ کوکئی بار [[اکادمی ادبیات پاکستان]]<ref name=PAL /> نیشنل ایجوکیشنل ایکویپ منٹ سنٹر، نیشنل میوزیم آف سائنس اینڈ ٹکنالوجی، لاہور دے ناظم عمومی دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔<ref name="PK Today" /><ref name="DG urdu science board" /> بالآخر اوہ اردو سائنس بورڈ، لاہور دے ناظم عمومی دے طور اُتے وظیفہ حسن خدمت اُتے سبکدوش ہوئے۔<ref name="DG urdu science board" /> انہاں د‏‏ی زندگی اُتے دو ایم اے تے اک ایم فل دے مقالے لکھے جاچکے نيں تے مختلف یونیورسٹیاں وچ منظور کیتے جا چکے نيں۔ == کتابیات == === شاعری === * Darobast : (1990) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''دَر و بست'''}}}})<ref>{{cite web|last1=Dar-o-Bast|first1=Poetry|title=Dar-o-Bast|url=https://rekhta.org/ebooks/dar-o-bast-khalid-iqbal-yasir-ebooks|website=rekhta.org|publisher=Rekhta|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102443/https://rekhta.org/ebooks/dar-o-bast-khalid-iqbal-yasir-ebooks|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> * Gardish :(2000) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''گردش'''}}}})<ref>{{cite web|last1=Gardish|first1=Poetry|title=Gardish|url=https://rekhta.org/ebooks/gardish-khalid-iqbal-yasir-ebooks|publisher=Rekhta|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102548/https://rekhta.org/ebooks/gardish-khalid-iqbal-yasir-ebooks|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> * Rukhsati :(2005) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''رخصتی'''}}}})<ref name="Rukhsati The News">{{cite news|last1=The News|first1=International|title='Rukhsati' launched|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=188524&Cat=6&dt=7/17/2009|accessdate=22 مارچ 2015|work=The News|agency=Jang News|publisher=The News International|date=17 جولائ‏ی 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102521/https://www.thenews.com.pk/archive/print/441330-germany%C3%A2%C2%80%C2%99s-world-champs-prove-their-form|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>{{cite web|last1=Pakistani literature into foreign languages|first1=PAL|title=The launching ceremony of Khalid Iqbal Yasir's long poem 'Rukhsati'|url=http://www.interface.edu.pk/students/July-09/Pakistani-literature-foreign-languages.asp|website=interface.edu.pk|publisher=interface.edu.pk|accessdate=22 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102546/https://www.interface.edu.pk/students/July-09/Pakistani-literature-foreign-languages.asp|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> * Mizaj:(2012) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''مزاج'''}}}}) === تحقیق تے تنقید === * Ahwal-o-Aasaar:(1993) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''احوال و اسرار'''}}}})<ref>{{cite web|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=AHWAL-O-AASAR|url=http://111.68.99.107/libmax/opac/BookDetail.aspx?id=33249|publisher=NDU Library|accessdate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102454/http://111.68.99.107/libmax/opac/BookDetail.aspx?id=33249|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> * Iqbal and Contemporary Literary Movements:(1994) <ref>{{cite book|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Adabi – Fikri Tehriqat aur Iqbal|date=1994|publisher=Iqbal Academy Pakistan|location=Lahore, Pakistan|pages=566|url=http://www.iqbalcyberlibrary.net//en/1777.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021112117/http://www.iqbalcyberlibrary.net//en/1777.html |date=2019-10-21 }}</ref> * 103 Years of Nobel Prize-Chemistry:(2004)<ref>{{cite book|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Nobel Inaamat K Aik Soo Teen Saal Chemia|date=2004|publisher=Urdu Science Board|isbn=9789694770833|url=http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116566}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402130515/http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116566 |date=2015-04-02 }}</ref> * 103 Years of Nobel Prize-Literature:(2004)<ref>{{cite book|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Adab Nobel Inamaat Ke Aik So Teen Saal Literature|date=2004|publisher=Urdu Science Board|location=Pakistan|isbn=9789694771007|url=http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116563|accessdate=22 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402125754/http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116563 |date=2 April 2015 }}</ref> * 103 Years of Nobel Prize-Medicine:(2004)<ref>{{cite book|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Tib Feliaat Nobel Inamaat Ke Aik So Teen Saal|date=2004|publisher=Urdu Science Board|location=Pakistan|isbn=9789694770918|url=http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116561}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402161603/http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116561 |date=2015-04-02 }}</ref> * 103 Years of Nobel Prize-Peace:(2004) <ref>{{cite book|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Aman Nobel Inamaat Ke Aik So Teen Saal|date=2004|publisher=Urdu Science Board|location=Pakistan|isbn=9789694770956|url=http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116562|accessdate=22 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402122007/http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116562 |date=2 April 2015 }}</ref> * 103 Years of Nobel Prize-Physics:(2004)<ref>{{cite book|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Tabiyat Nobel Inamaat Ke Aik So Ten Saal Physics|date=2004|publisher=Urdu Science Board|location=Pakistan|isbn=9789694779881|url=http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116560|accessdate=22 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402094633/http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116560 |date=2 April 2015 }}</ref> * 103 Years of Nobel Prize-Economics:(2006) <ref>{{cite book|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Muashiaat Nobel Inamaat Ke Aik So Teen Saal Economics|date=2006|publisher=Urdu Science Board|location=Pakistan|isbn=9789694771267|url=http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116564|accessdate=22 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402161033/http://saeedbookbank.com/prod.asp?bstslrid=116564 |date=2 April 2015 }}</ref> * Modern Literary Movements and Iqbal:(2014) == تراجم == * Andaz (Patterns)/Federico Mayor:(1995) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''انداز'''}}}})<ref>{{cite web|last1=Khalid Iqbal|first1=Yasir|title=Andaz (Patterns)/Federico Mayor|url=http://111.68.99.107/libmax/opac/BookDetail.aspx?id=34180|website=NDU Library|publisher=NDU Islamabad|accessdate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102524/http://111.68.99.107/libmax/opac/BookDetail.aspx?id=34180|archivedate=25 December 2018|dead-url=no}}</ref> * Muhabbat Roshan Rehti Hay/Abai Kunan Baeav:(1995) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''محبت روشن رہندی اے '''}}}}) * Delphi Ka Rathban (Charioteer in Delphi)/Peter Curman:(2000) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''ڈلفی دا رتھ بان'''}}}}) * Poland kee Ishqia Shairee (Treasury of Polish Love):(2001) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''پولینڈ د‏‏ی عشقیہ شاعری'''}}}}) * Kemiadan (The Al-Chemist)/Paulo Coelho:(2001) ({{lang-ur|{{Nastaliq|'''کیمیادان'''}}}})<ref name="PK Today" /> == ہور کتاباں == * History Canada: Past and Present:(2006) * Reference Illustrated Urdu Science Encyclopedia (10 Volumes):(2007) * Kashhaf-Mukhaffat (Deciperment of Abbreviations):(2008) == حوالے == {{حوالے|2}} {{Persondata | NAME = Yasir, Khalid Iqbal| ALTERNATIVE NAMES =| SHORT DESCRIPTION = Pakistani writer| DATE OF BIRTH = 1969-08-07| PLACE OF BIRTH = Khushab, Khushab District, British India}} [[گٹھ:1952 دے جم]] [[گٹھ:اردو ادبی ناقد]] [[گٹھ:اردو تنقید نگار]] [[گٹھ:اردو شعرا]] [[گٹھ:اردو صحافی]] [[گٹھ:اردو مترجمین]] [[گٹھ:اردو محققین]] [[گٹھ:اکیہواں صدی دے اردو مصنفین]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد]] [[گٹھ:پاکستانی شعرا]] [[گٹھ:پاکستانی صحافی]] [[گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفین]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:یونیورسٹی قائداعظم]] [[گٹھ:فضلا یونیورسٹی پنجاب]] [[گٹھ:فضلا یونیورسٹی قائداعظم]] [[گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات]] [[گٹھ:پاکستانی غنائی شعرا]] 06y2mu1tdir6q3rm2bi1kequs3611np جاوا اسکرپٹ دے قواعد 0 79648 706617 700398 2026-04-29T23:30:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706617 wikitext text/x-wiki '''جاوا سکرپٹ دے قواعد''' دے تحت انہاں قواعد دا احاطہ کیتا جاندا اے جنہاں دے ذریعہ [[جاوا سکرپٹ]] پروگرام نو‏‏ں درست تے غلطیاں تو‏ں پاک بنایا جاس دے۔<br /> تھلے پیش کردہ مثالاں وچ <tt>alert</tt> فنکشن استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ دراصل جاوا سکرپٹ د‏‏ی معیاری لائبریری وچ ایسا فنکشن موجود نئيں جس دے ذریعہ ٹیکسٹ دکھایا جائے۔ لیکن چونکہ جاوا سکرپٹ اس وقت اکثر [[ویب براؤز]]ز وچ کلائنٹ سائڈ سکرپٹنگ دے لئی استعمال ہو رہی اے تے تقریبا تمام ہی براؤزرز وچ <tt>alert</tt> فنکشن د‏‏ی سہولت موجود ہُندی اے، اس لئی انہاں مثالاں وچ اس فنکشن نو‏‏ں استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ == آغاز == [[برنڈن ایچ]] نے جاوا سکرپٹ [[پروگرامنگ زبان]] دے ورژن 1٫1 د‏‏ی خصوصیات دا اس طرح خلاصہ پیش کیتا سی<ref>[http://hepunx.rl.ac.uk/~adye/jsspec11/intro.htm#1006028 JavaScript 1.1 specification]</ref>: {{اقتباس|جاوا سکرپٹ نے اپنے بیشتر قواعد [[جاوا (پروگرامنگ زبان)|جاوا]] تو‏ں لئی نيں، جدو‏ں کہ کچھ چیزاں [[اوک (پروگرامنگ زبان)|اوک]] تے [[پرل (پروگرامنگ زبان)|پرل]] تو‏ں وی لی گئیاں نيں، ہور آبجیکٹ پروٹو ٹائپ سسٹم وچ [[سیلف (پروگرامنگ زبان)|سیلف زبان]] دے بلا واسطہ اثرات وی موجود نيں۔}} == مقدمات == === حرفی حساسیت === جاوا سکرپٹ بولی چھوٹے تے وڈے حروف دے ضمن وچ حساس (sensitive) ا‏‏ے۔ چناں چہ عموماً Constructor نو‏‏ں وڈے حروف وچ تے فنکشن دے ناواں نو‏‏ں چھوٹے حروف وچ لکھنے دا رواج ا‏‏ے۔ === ناں فضا تے سیمی کولن === سٹرنگ دے باہر ٹیبز، سپیس تے نويں سطراں دے استعمال نو‏‏ں وہائٹ سپیس (White space) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[سی (پروگرامنگ زبان)|سی]] ورگی زباناں دے برخلاف جاوا سکرپٹ وہائٹ سپیس دے حق وچ حساس واقع ہوئی اے، چناں چہ سیمی کولن دا عدم استعمال یا غلط استعمال براہ راست پروگرام اُتے اثر انداز ہو سکدا اے تے ایرر آ سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |title=JavaScript: The definitive Guide |last=Flanagan |first=David |page=16 |quote=Omitting semicolons is not a good programming practice; you should get into the habit of inserting them. |isbn=978-0-596-10199-2 |year=2006}}</ref> درج ذیل مثالاں ملاحظہ کرن: <syntaxhighlight lang=JavaScript> a = b + c (d + e).foo() // Treated as: // a = b + c(d + e).foo(); </syntaxhighlight> لیکن <syntaxhighlight lang=JavaScript> a = b + c ;(d + e).foo() // Treated as: // a = b + c; // (d + e).foo(); </syntaxhighlight> <syntaxhighlight lang=JavaScript> return a + b; // Returns undefined. Treated as: // return; // a + b; // Should be written as: // return a + b; </syntaxhighlight> === تبصرے === جاوا سکرپٹ وچ [[تبصرہ (کمپیوٹر پروگرامنگ)|تبصرے]] درج کرنے دا انداز بالکل [[سی پلس پلس]] تے ہور زباناں ہی د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> // a short, one-line comment /* this is a long, multi-line comment about my script. May it one day be great. */ /* Comments /* may not be nested */ Syntax error */ </syntaxhighlight> == متغیرات == جاوا سکرپٹ دے [[متغیر (پروگرامنگ)|متغیرات]] (Variables) وچ معلومات درج کرنے دے دوران ٹائپ نئيں لکھیا جاندا، ہور انہاں متغیرات وچ ہر قسم د‏‏ی معلومات نو‏‏ں رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ نويں متغیرات درج کرنے دے لئی نويں سطر دے آغاز وچ <code>var</code> تحریر کردے نيں تے فیر متغیر دا ناں دتا جاندا اے، ہور اک ہی وقت وچ متعدد متغیرات وی دتے جا سکدے نيں۔<br /> ان متغیرات وچ خصوصی علامات مثلاً #،٪ وغیرہ استعمال نئيں کيت‏‏ی جاسکتاں، ہور جاوا سکرپٹ بولی دے کچھ مخصوص لفظاں نيں جداں default, while, do, break وغیرہ، انہاں نو‏ں وی استعمال نئيں کیتا جاسکدا۔ === مثالاں === ذیل وچ متغیرات د‏‏ی مثال ملاحظہ کرن: <syntaxhighlight lang=JavaScript enclose="div"> var x = 0; // A global variable, because it is not in any function function f() { var z = 'foxes', r = 'birds'; // 2 local variables m = 'fish'; // global, because it wasn't declared anywhere before function child() { var r = 'monkeys'; // This variable is local and does not affect the "birds" r of the parent function. z = 'penguins'; // Closure: Child function is able to access the variables of the parent function. } twenty = 20; // This variable is declared on the next line, but usable anywhere in the function, even before, as here var twenty; child(); return x; // We can use x here, because it is global } f(); alert(z); // This line will raise a ReferenceError exception, because the value of z is no longer available </syntaxhighlight> == ڈیٹا ٹائپس == جاوا سکرپٹ دے متغیرات وچ مختلف قسماں دے ڈیٹا ٹائپس رکھے جاسکدے نيں، مثلاً اعداد، سٹرنگز، ایرے وغیرہ۔ === غیر تعریف شدہ === غیر تعریف شدہ (Undefined) ڈیٹا ٹائپ انہاں متغیرات نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں نو‏ں initialize نہ کیتا گیا ہو، یعنی انہاں نو‏ں کوئی ویلیو نہ دتی گئی ا‏‏ے۔ بولین (Boolean) ڈیٹا ٹائپ وچ اس طرح دے متغیرات نا درست (false) سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> var test; // variable declared, but not defined, ... // ... set to value of undefined var testObj = {}; alert(test); // test variable exists, but value not ... // ... defined, displays undefined alert(testObj.myProp); // testObj exists, property does not, ... // ... displays undefined alert(undefined == null); // unenforced type during check, displays true alert(undefined === null); // enforce type during check, displays false </syntaxhighlight> واضح رہے کہ جاوا سکرپٹ وچ غیر تعریف شدہ ناں تو‏ں کوئی ٹائپ نئيں بنائی گئی اے، چناں چہ <code>(x == undefined)</code> نو‏‏ں ایہ جانچنے دے لئی استعمال کرنا کہ متغیر نو‏‏ں کوئی ویلیو دتی گئی اے یا نئيں، کوئی بہت زیادہ درست طریقہ نئيں ا‏‏ے۔ کیونکہ ECMAScript 5 تو‏ں پہلے اس <code>var undefined = "I'm defined now";</code> طرح لکھنا بالکل درست سی ۔ بلکہ زیادہ بہتر ایہ اے کہ اس مقصد دے لئی <code>(typeof x === 'undefined')</code> نو‏‏ں استعمال کیتا جائے۔ اس قسم دے فنکشنز مطلوبہ کم انجام نئيں دیندے: <syntaxhighlight lang=JavaScript> function isUndefined(x) { var u; return x === u; } // like this... function isUndefined(x) { return x === void 0; } // ... or that second one function isUndefined(x) { return (typeof x) === undefined"; } // ... or that third one </syntaxhighlight> === نل (null) === غیر تعریف شدہ دے برخلاف، نل ویلیو اکثر اس گل دا اشارہ کردی اے کہ جو بیان کیتا گیا اے اوہ خالی ا‏‏ے۔ بولین (Boolean) وچ نل false value سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> alert(null == undefined); // unenforced type during check, displays true alert(null === undefined); // enforce type during check, displays false alert(typeof null === 'object'); // true </syntaxhighlight> === سٹرنگز === جملاں نو‏‏ں سٹرنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جاوا سکرپٹ وچ سٹرنگ نو‏‏ں واوین (double یا single quotes) وچ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> var greeting = "Hello, World!"; var anotherGreeting = 'Greetings, people of Earth.'; </syntaxhighlight> انفرادی حروف نو‏‏ں دکھانے دے لئی {{Mono|charAt}} طریقہ (جو {{Mono|String.prototype}} فراہ‏م کردا اے ) استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کسی وی سٹرنگ وچ کسی انفرادی حرف تک رسائی پانے دے لئی ایہ راجح طریقہ اے کیونکہ ایہ غیر معیاری براؤزرز وچ وی کم کردا ا‏‏ے۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> var h = greeting.charAt(0); </syntaxhighlight> جدید معیاری براؤزرز وچ اس کم دے لئی دوسرا متبادل طریقہ وی استعمال کیتا جاسکدا اے (ایہی طریقہ ایرے وچ وی استعمال کیتا جاندا اے )۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> var h = greeting[0]; </syntaxhighlight> واضح رہے کہ اس انداز وچ سٹرنگ دے حروف نو‏‏ں حاصل نئيں کیتا جا سکدا: <syntaxhighlight lang=JavaScript> greeting[0] = "H"; // Fails. </syntaxhighlight> برابر دے نشان (==) دے ذریعہ ایہ معلوم کیتا جا سکدا اے کہ آیا دونے سٹرنگز دے حروف نوع تے لمبائی دے لحاظ تو‏ں یکساں اے یا نئيں۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> var x = "World"; var compare1 = ("Hello, " +x == Hello, World"); // Here compare1 contains true. var compare2 = ("Hello, " +x == hello, World"); // Here compare2 contains ... // ... false since the ... // ... first characters ... // ... of both operands ... // ... are not of the same case. </syntaxhighlight> واوین دے اندر واوین نئيں استعمال کیتے جاسکدے نيں، جدو‏ں تک انہاں نو‏ں escape نہ کیتا جائے: <syntaxhighlight lang=JavaScript> var x = '"Hello, World!" he said.' // Just fine. var x = ""Hello, World!" he said." // Not good. var x = "\"Hello, World!\" he said." // That works by replacing " with \" </syntaxhighlight> ہور {{Mono|String}} کنسٹرکٹر دے ذریعہ وی سٹرنگ بنائی جاسکدی اے: <syntaxhighlight lang=JavaScript> var greeting = new String("Hello, World!"); </syntaxhighlight> {{Mono|valueOf}} دے ذریعہ سٹرنگ آبجیکٹ د‏‏ی primitive ویلیو معلوم د‏‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> var s = new String("Hello!"); typeof s; // Is 'object'. typeof s.valueOf(); // Is 'string'. </syntaxhighlight> واضح رہے کہ دو سٹرنگ آبجیکٹ دے درمیان یکسانی سٹرنگز دے درمیان عمومی یکسانی د‏‏ی طرح نئيں ہُندی۔ <syntaxhighlight lang=JavaScript> var s1 = new String("Hello!"); var s2 = new String("Hello!"); s1 == s2; // Is false, because they are two distinct objects. s1.valueOf() == s2.valueOf(); // Is true. </syntaxhighlight> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{وکی کتاباں|JavaScript}} * [https://developer.mozilla.org/en/docs/A_re-introduction_to_JavaScript A re-introduction to JavaScript – Mozilla Developer Center] * [http://www.how-to-code.com/javascript/comparison-operators-in-javascript.html Comparison Operators in JavaScript] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712223813/http://www.how-to-code.com/javascript/comparison-operators-in-javascript.html |date=2011-07-12 }} * ECMAScript standard references: [http://www.ecma-international.org/publications/standards/Ecma-262.htm ECMA-262] * [http://javalessons.com/cgi-bin/fun/java-tutorials-main.cgi?sub=javascript&code=script Interactive JavaScript Lessons – example-based] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527095306/http://javalessons.com/cgi-bin/fun/java-tutorials-main.cgi?sub=javascript&code=script |date=2012-05-27 }} * [http://javascript.about.com/ JavaScript on About.com: lessons and explanation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170225135310/http://javascript.about.com/ |date=2017-02-25 }} * [http://wisentechnologies.com/it-courses/JavaScript-Training-in-Chennai.aspx JavaScript Training] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150110202627/http://wisentechnologies.com/it-courses/JavaScript-Training-in-Chennai.aspx |date=2015-01-10 }} * Mozilla Developer Center Core References for JavaScript versions [https://developer.mozilla.org/en/docs/Core_JavaScript_1.5_Reference 1.5], [http://research.nihonsoft.org/javascript/CoreReferenceJS14/ 1.4], [http://research.nihonsoft.org/javascript/ClientReferenceJS13/ 1.3] and [http://research.nihonsoft.org/javascript/jsref/ 1.2] * [https://developer.mozilla.org/en/docs/JavaScript Mozilla JavaScript Language Documentation] {{جاوا سکرپٹ}} [[گٹھ:جاوا سکرپٹ]] [[گٹھ:سافٹ ویئر]] ls3iro2utsart3tlty3fyp3trqpkssx تیسری صدی ہجری 0 86633 706612 655537 2026-04-29T22:39:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706612 wikitext text/x-wiki {{صدی ہجری|3}} == واقعات == == ولادت == * [[209ھ]] [[ابو عیسیٰ محمد ترمذی]]، جامع ترمھی دے مؤلف * [[206ھ]] [[مسلم بن الحجاج]]، صحیح مسلم دے مؤلف == وفیات == * [[204ھ]] [[محمد بن ادریس شافعی]] فقہ شافعی دے بانی۔ * [[211ھ]] [[عبد الرزاق بن ہمام]] محدث۔<ref>[http://www.islamweb.net/ver2/archive/article.php?lang=E&id=55594 IslamWeb<!-- Bot generated title -->]</ref> * [[233ھ]] [[یحییٰ بن معین]] فارسی محدث۔<ref>{{Cite web |title=Muslim American Society<!-- Bot generated title --> |url=http://www.masnet.org/history.asp?id=539 |access-date=2020-02-25 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019115829/http://www.masnet.org/history.asp?id=539 |dead-url=yes }}</ref> * [[234ھ]] [[علی بن المدينی]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.jamiat.org.za/isinfo/tirmidhi04.html |access-date=2020-02-25 |archive-date=2007-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070626193607/http://www.jamiat.org.za/isinfo/tirmidhi04.html |dead-url=yes }}</ref> * [[241ھ]] [[احمد بن حنبل]] فقہ حنبلی دے بانی۔<ref name=amin>[http://www.ibnamin.com/Manhaj/scholars.htm مناهج أئمة الجرح والتعديل<!-- Bot generated title -->]</ref> * [[255ھ]] [[جاحظ]]۔<ref>[http://web.mit.edu/CIS/www/mitejmes/issues/200310/br_lane.htm Mit-Ejmes<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306031906/http://web.mit.edu/CIS/www/mitejmes/issues/200310/br_lane.htm |date=2008-03-06 }}</ref> == ہور ویکھو == * [[ہجری تقویم]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == [[گٹھ:تیسری صدی ہجر۳۱۳]] [[گٹھ:ہجری صدیاں]] 8h9g5zttqbbab6ekzgj9ztk5ehdkmxk دوسری صدی ہجری 0 86635 706631 645332 2026-04-30T04:01:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706631 wikitext text/x-wiki {{صدی ہجری|2}} == واقعات == == ولادت == * [[100ھ]] [[خلیل بن احمد]] عمان وچ * [[150ھ]] [[محمد بن ادریس شافعی]] غزہ وچ ۔<ref>[http://www.sunnahonline.com/ilm/seerah/0042.htm Imaam Muhammad ibn Idriss ash-Shafi'ee (www.islaam.org.uk)<!-- Bot generated title -->]</ref> * [[158ھ]] [[یحییٰ بن معین]] بغداد وچ ۔<ref>http://www.ibnamin.com/Manhaj/scholars.htm (Arabic link)</ref> * [[161ھ]] [[احمد بن حنبل]] بغداد وچ ۔ * [[194ھ]] [[محمد بن اسماعیل بخاری]] بخارا وچ ۔ == موتاں== * [[101ھ]] [[ہمام بن منبہ]]۔<ref>{{Cite web |title=Muslim American Society<!-- Bot generated title --> |url=http://www.masnet.org/prof_personality.asp?id=710 |access-date=2020-02-25 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016151007/http://masnet.org/prof_personality.asp?id=710 |dead-url=yes }}</ref> * اموی خلیفہ [[عمر بن عبدالعزیز]]۔<ref name=ibnalhyderabadee>[http://ibnalhyderabadee.wordpress.com/2006/10/07/imaams-of-the-sunnah-vanguards-of-islamic-aqeedah-taabieen-from-the-people-of-madeenah/ Imaams of the Sunnah]</ref> * [[104ھ]] [[مجاہد بن جبر]]۔<ref name=mit>[http://web.mit.edu/CIS/www/mitejmes/issues/200310/br_lane.htm Mit-Ejmes<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306031906/http://web.mit.edu/CIS/www/mitejmes/issues/200310/br_lane.htm |date=2008-03-06 }}</ref> * [[106ھ]] یا [[108ھ]] [[قاسم بن محمد بن ابی بکر]]۔<ref>{{Cite web |title=usulgloss2 |url=http://ourworld.compuserve.com/homepages/Abewley/usulgloss2.html |access-date=2020-02-25 |archive-date=2006-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061115074115/http://ourworld.compuserve.com/homepages/Abewley/usulgloss2.html |dead-url=yes }}</ref> * [[106ھ]] سالم بن عبد الله۔<ref name=ibnalhyderabadee /> == ہور ویکھو == * [[ہجری تقویم]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == [[گٹھ:دوسری صدی ہجری]] [[گٹھ:ہجری صدیاں]] 97ru33anrgsz43ofq93homuz48878l8 برصغیر وچ مسلم فتح 0 88192 706601 700168 2026-04-29T17:30:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706601 wikitext text/x-wiki {{معلومات-واقعہ}}{{معلومات تریخ}}'''برصغیر پاک و ہند وچ مسلم فتوحات''' بنیادی طور اُتے 12 ویں تو‏ں 16 ویں صدی تک ہوئیاں سن ، حالانکہ [[اشاعت اسلام|اس تو‏ں پہلے د‏‏ی مسلم فتوحات]] وچ اٹھويں صدی وچ راجپوت ریاستاں دے زمانے وچ ، جدید [[پاکستان]] تے [[فتح سندھ|ہندوستان وچ اموی مہمات]] اُتے حملے شامل سن ۔ [[سلطان]] دا لقب رکھنے والا پہلا حکمران [[محمود غزنوی|غزنی دا محمود]] ، جس نے [[خلافت عباسیہ|خلافت عباسیہ دی]] بالادستی تو‏ں نظریا‏تی ربط [[خلافت عباسیہ|قائم کيت‏‏ا]] ، اس نے [[دسويں صدی|10 ویں صدی دے]] دوران [[دریائے سندھ]] تو‏ں شروع ہونے والے ، [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] دے علاقے تو‏ں لے ک‏ے [[گجرات (بھارت)|گجرات کاٹھیاواڑ دے]] وسیع حصےآں اُتے حملہ کيت‏‏ا تے لٹ مار کيتی۔ {{Sfn|Heathcote|1995}} {{مکمل حوالہ درکار|date=September 2019}} {{Sfn|Anjum|2007}} {{مکمل حوالہ درکار|date=September 2019}} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ دہی|<span title="A complete citation is needed (September 2019)">مکمل حوالہ درکار</span>]]'' &#x5D;</sup> [[لاہور]] اُتے قبضہ تے غزنویاں دے خاتمے دے بعد ، [[غوری خاندان|غوری سلطنت]] نے حکومت کیت‏‏ی تے [[غیاث الدین محمد غوری|غیاث الدین محمد]] نے ہندوستان وچ مسلم حکومت کیت‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1206 وچ ، [[محمد بن بختیار خلجی|بختیار خلجی]] نے [[بنگال]] اُتے مسلم فتح د‏‏ی [[بنگال|رہنمائی دی]] ، تے اس وقت اسلام د‏‏ی مشرقی سب تو‏ں زیادہ وسعت دا نشان لگایا سی۔ غوری سلطنت جلد ہی [[سلطنت دہلی|دہلی سلطنت وچ تبدیل]] [[قطب الدین ایبک|ہوگئی]] جو [[مملوک|مملوک خاندان دے]] بانی [[قطب الدین ایبک|قطب الدین ایبک دے]] زیر اقتدار [[مملوک|سی]] ۔ دہلی سلطنت دے قیام دے نال ہی ، برصغیر پاک و ہند دے بیشتر حصےآں وچ [[اسلام]] پھیل گیا سی۔ چودہويں صدی وچ ، [[علاء الدین خلجی|علاؤ الدین خلجی]] دے ماتحت ، [[خلجی خاندان]] نے عارضی طور اُتے جنوب د‏‏ی طرف [[گجرات (بھارت)|گجرات]] ، [[راجستھان]] تے [[سطح مرتفع دکن|دکن]] تک مسلم حکمرانی وچ توسیع د‏‏ی ، جدو‏ں کہ [[تغلق خاندان|تغلق]] خاندان نے عارضی طور اُتے اپنی علاقائی رسائی نو‏‏ں تمل ناڈو تک ودھیا دتا۔ دہلی سلطنت دے ٹُٹ جانے دے نتیجے وچ برصغیر پاک و ہند ، جداں [[سلطنت گجرات|گجرات سلطنت]] ، [[مالوا سلطنت|مالوا سلطانی]] ، [[بہمنی سلطنت]] تے دولت مند [[شاہی بنگلہ|بنگال سلطانی]] ، جو دنیا د‏‏ی اک اہ‏م تجارتی ملک اے ، وچ متعدد مسلما‏ن سلطنتاں تے خاندان ابھرے۔ <ref>Hermann Kulke and Dietmar Rothermund, A History of India, 3rd Edition, Routledge, 1998, {{آئی ایس بی این|0-415-15482-0}}, pp 187-190</ref><ref>Vincent A Smith, {{گوگل کتاباں|p2gxAQAAMAAJ|The Oxford History of India: From the Earliest Times to the End of 1911}}, Chapter 2, Oxford University Press</ref> انہاں وچو‏ں کچھ دے بعد مقامی طاقتاں دے ذریعہ ہندوویں د‏‏ی دوبارہ فتح تے مزاحمت ہوئی ، تے کمما نائک، [[وجے نگر سلطنت]]، گاجا پتیس ، چیروز ، [[ریڈی بادشاہت|ریڈی سلطنت]] تے راجپوت ریاستاں ورگی ریاستاں۔ [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر دی]] قائم کردہ [[مغلیہ سلطنت|مغلیہ سلطنت دے]] مکمل عروج تو‏ں پہلے ، گن پاؤڈر سلطنتاں وچو‏ں اک ، جس نے پورے [[جنوبی ایشیا|جنوبی ایشیاء دے]] تقریبا تمام حکمران طبقات نو‏‏ں اپنے نال [[شیر شاہ سوری|جوڑ]] لیا ، [[شیر شاہ سوری|شیر شاہ سوری دے]] زیر اقتدار [[سلطنت سور|سور سلطنت]] نے ہندوستان دے شمالی علاقےآں وچ وڈے علاقےآں نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ [[جلال الدین اکبر|اکبر نے]] آہستہ آہستہ مغل سلطنت نو‏‏ں وسعت دتی کہ اوہ تقریبا تمام جنوبی ایشیاء نو‏‏ں شامل کرلیا ، لیکن [[ستارہويں صدی|17 ویں صدی دے]] آخر وچ ایہ سلطنت اس وقت اپنے کمال تک پہنچی، جدو‏ں شہنشاہ [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگ زیب دے]] دور وچ فتویٰ [[فتاویٰ ہندیہ (عالمگیری)|عالمگیری دے]] ذریعہ اسلامی [[شریعت]] دے مکمل قیام دا مشاہدہ ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Mawlana Mawdudi and Political Islam: Authority and the Islamic State|last=Jackson|first=Roy|date=2010|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-95036-0}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Morality and Justice in Islamic Economics and Finance|last=Chapra|first=Muhammad Umer|date=2014|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78347-572-8|pages=62–63|language=en}}</ref> [[خاندان افشار|افشاری]] حکمران [[نادر شاہ]] دے [[نادر شاہ دا مغلیہ سلطنت اُتے حملہ|حملے دے]] بعد مغل نو‏‏ں 18 ویں صدی دے شروع وچ وڈے پیمانے اُتے زوال دا سامنا کرنا پيا ، ایہ اک غیر متوقع حملہ سی جس نے مغل سلطنت د‏‏ی کمزوری دا ثبوت دتا۔ <ref name="Browne">{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=-wMVAAAAQAAJ&pg=PP27&lpg=PP27&dq=%22An+Outline+of+the+History+of+Persia+During+the+Last+Two+Centuries%22&source=bl&ots=4uxBbPnnPU&sig=ACfU3U1Cjvdq1se1dKjQmEXG6JT7n_Iazw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi-m9aq7rXoAhWtmeAKHULWDloQ6AEwAXoECAoQAQ#v=onepage&q=%22An%20Outline%20of%20the%20History%20of%20Persia%20During%20the%20Last%20Two%20Centuries%22&f=false|title=An Outline of the History of Persia During the Last Two Centuries (A.D. 1722–1922)|page=33|website=Edward G. Browne|publisher=Packard Humanities Institute|location=London|accessdate=2010-09-24}}</ref> اس تو‏ں طاقتور [[سلطنت خداداد میسور|میسور کنگڈم]] ، [[نواب بنگال تے مرشدآباد|نواب آف بنگال تے مرشد آباد]] ، [[مرہٹہ سلطنت|مراٹھا سلطنت]] ، [[سکھ سلطنت]] ، [[نظام حیدرآباد]] نو‏‏ں برصغیر پاک و ہند دے وڈے خطےآں اُتے قابو [[نظام حیدرآباد|پالنے دے]] مواقع فراہ‏م ہوئے۔ [[جنگ پلاسی|پلاسی دی]] [[بکسر د‏‏ی لڑائی|جنگ ، بکسر د‏‏ی لڑائی]] تے طویل [[اینگلو میسور جنگاں|اینگلو میسور د‏‏ی جنگ دے بعد]] ، [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|ایسٹ انڈیا کمپنی]] نے پورے برصغیر دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ [[اٹھارہويں صدی|18 ویں صدی دے]] آخر تک ، یورپی طاقتاں ، خاص طور اُتے [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت نے]] ، [[عالم اسلام|مسلم دنیا]] اُتے سیاسی اثر و رسوخ بڑھانا شروع کيت‏‏ا ، ہور برصغیر پاک و ہند وچ توسیع د‏‏ی ، تے 19 ویں صدی دے آخر تک ، مسلم دنیا دا زیادہ تر حصہ برصغیر پاک و ہند دے نال نال ، یورپی نوآبادیات‏ی ، خاص طور اُتے [[برطانوی راج]] دے تسلط وچ آگیا ۔ == ابتدائی مسلم موجودگی == مذہب د‏‏ی ابتداء ہُندے ہی جنوبی ایشیاء وچ اسلام عرب ، ساحلی تجارتی رستےآں دے نال نال [[سندھ]] ، [[بنگال]] ، [[گجرات (بھارت)|گجرات]] ، [[کیرلا|کیرالہ]] تے [[سری لنکا|سیلون وچ ]] [[کیرلا|واقع]] کمیونٹیز وچ موجود سی تے [[سری لنکا|جزیرۃ]] العرب وچ ابتدائی قبولیت حاصل ہوگئی ، حالانکہ نويں مسلم جانشین ریاستاں د‏‏ی طرف تو‏ں پہلا حملہ [[عرب ملکاں|عرب دنیا دا کوئی]] واقعہ 636 [[عام زمانہ|عیسوی]] یا 643 عیسوی دے نیڑے ، [[خلافت راشدہ|خلافت راشدین دے]] دوران ہويا ، اس تو‏ں بہت پہلے کہ کوئی وی عرب فوج زمینی راستے تو‏ں ہندوستان دے سرحدی علاقے تک پہنچ جاندی ا‏‏ے۔ [[خلافت راشدہ|خلافت راشدین دے دور]] وچ ابتدائی مسلم مشناں دے ذریعہ سندھ تے [[اسلام|اسلام دے]] درمیان تعلق قائم ہويا سی۔ 649 ء وچ [[مکران]] اُتے حملہ کرنے والا الحکیم ابن جبلہ ال عبدی ، [[علی ابن ابی طالب|علی ابن ابو طالب]] دا ابتدائی طرفدار سی۔ <ref name="MacLean, Derryl N. 1989 pp. 126">MacLean, Derryl N. (1989), Religion and Society in Arab Sind, pp. 126, BRILL, {{آئی ایس بی این|90-04-08551-3}}</ref> خلافت علی دے دوران ، سندھ دے بوہت سارے ہندو شیعہ <ref>S. A. A. Rizvi, "A socio-intellectual History of Isna Ashari Shi'is in India", Volo. 1, pp. 138, Mar'ifat Publishing House, Canberra (1986).</ref> زیر اثر آئے سن تے کچھ [[جنگ جمل|نے اونٹھ د‏‏ی لڑائی(جنگ جمل)]] وچ وی حصہ لیا سی تے [[علی ابن ابی طالب|علی دی]] طرف تو‏ں لڑائی وچ لڑدے ہوئے شہید ہوگئے سن ۔ امویاں ( 661 – 750ء) دے تحت ، بوہت سارے شیعاں نے دور دراز دے علاقے وچ نسبتا امن دے نال رہنے دے لئی ، سندھ دے علاقے وچ پناہ حاصل کيتی سی۔ زیاد ہندی انہاں مہاجرین وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>S. A. N. Rezavi, "The Shia Muslims", in History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 2, Part. 2: "Religious Movements and Institutions in Medieval India", Chapter 13, Oxford University Press (2006).</ref> === عرب بحری مہم === عثمان ابن ابو العاص الثقفی، بحرین تے [[سلطنت عمان|عمان]]<nowiki/>کے گورنر نے ، جدید دور دے نیڑے [[ممبئی]] تھانے وچ بحری مہم بھیجی ، انہاں دے بھائی الحکم نے [[بھروچ]] تک بحری سفر کيت‏‏ا تے اک تیسری بیڑے اُتے انہاں دے چھوٹے بھائی مغیرہ دے ماتحت یا تاں 636 [[عام زمانہ|عیسوی]] یا 643 ء وچ [[دیبل]] تک سفر کيت‏‏ا . اک ذریعہ دے مطابق ایہ تِناں مسانو‏ں کامیاب رہی ، <ref name="Baladhuri p209">{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}: "'Uthmân ibn-abu-l-'Âși ath-Thaķafi … sent his brother, al-Hakam, to al-Bahrain, and went himself to 'Umân, and sent an army across to Tânah. When the army returned, he wrote to 'Umar, informing him of this expedition. 'Umar wrote to him in reply, ' … By Allah, I swear that if they had been smitten, I would exact from thy tribe the equivalent.' Al-Hakam sent an expedition against Barwaș [Broach] also, and sent his brother, al-Mughîrah ibn-abu-l-'Âsi, to the gulf of ad-Daibul, where he met the enemy in battle and won a victory."</ref> اُتے ، اک ہور ماخذ دے مطابق مغیرہ نو‏‏ں دیبل وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name="Fredunbeg, Mirza Kalichbeg pp57">Fredunbeg, Mirza Kalichbeg, "The Chachnama: An Ancient History of Sind", pp57</ref> ایہ مہمات خلیفہ [[عمر بن خطاب|عمر]] د‏‏ی رضامندی دے بغیر بھیجی گئياں ، تے اس نے عثمان نو‏‏ں سرزنش د‏‏ی ، کہ جے عرباں نے کوئی مرد کھو دتا سی تاں خلیفہ انتقام لینے وچ عثمان دے قبیلے دے برابر تعداد وچ مرداں نو‏‏ں ہلاک کر دیندا ۔ مہم، قزاقاں دے ٹھکانےآں اُتے حملے تے عرب تجارتی حفاظت دے لئی بھیجے گئے سن [[بحیرہ عرب]] ، تے بھارت د‏‏ی فتح شروع کرنے دے لئی نئيں.<ref>Sen, Sailendra Nath, "Ancient Indian History and Civilization 2nd Edition", pp346</ref><ref>Khushalani, Gobind, "Chachnama Retold An Account of the Arab Conquests of Sindh", pp221</ref><ref>Editors: El Harier, Idris, & M'Baye, Ravene, "Spread of Islam Throughout the World ", pp594</ref> == خلافت راشدین تے ہندوستانی سرحد == [[فائل:Arabsumf1.png|کبھے|thumb|343x343px| برصغیر پاک و ہند وچ عرب مہمات۔ عمومی نمائندگی ، قطعی پیمانے اُتے نني‏‏‏‏ں۔]] جدید دور دے پاکستان وچ کاپیسا د‏‏یاں ریاستاں - [[گندھارا|گندھارا دی]] ریاستاں ، زابلستان تے [[سندھ]] (جو اس وقت مکران سن ) ، ایہ سب قدیم زمانے تو‏ں ثقافتی تے سیاسی طور اُتے ہندوستان دا حصہ سن ، <ref>Mehta, Jaswant Lal, "Advanced Study in The History of Medieval India Vol 1", pp31</ref> "تے ہند د‏‏ی سرحد" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی " اک ہندوستانی بادشاہ دے حکمران تے عرباں دے وچکار پہلا تصادم 643 ء وچ اس وقت ہويا جدو‏ں عرب افواج نے سیستان وچ زابلستان دے بادشاہ رتبل نو‏‏ں شکست دتی۔ <ref>Wink, Andre, " Al-Hind The Making of the Indo-Islamic Worlds Vol 1", pp119</ref> عرباں د‏‏ی سربراہی سہیل بن عبدی تے حکیم التغربی نے [[بحر ہند|بحر ہند دے]] بحری ساحل اُتے [[راسل د‏‏ی لڑائی|644]] وچ [[راسل د‏‏ی لڑائی|جنگ رسل]] وچ اک ہندوستانی فوج نو‏‏ں شکست دتی ، <ref name="Wink, Andre pp201">Wink, Andre, " Al-Hind The Making of the Indo-Islamic Worlds Vol 1", pp201</ref> اس دے بعد دریائے سندھ پہنچ گیا۔ خلیفہ [[عمر بن خطاب|عمر بن الخطاب]] نے انھاں دریا عبور کرنے یا ہندوستانی سرزمین اُتے کم کرنے د‏‏ی اجازت تو‏ں انکار کردتا تے عرب اپنے گھر پرت گئے۔ <ref>Crawford, Peter, "The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam", pp192</ref> [[عبد اللہ بن عامر بن کریز|عبد اللہ ابن عامر]] نے 650 ء وچ خراسان اُتے حملے د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، تے اس دا جنرل ربیع بن زیاد الحریثی نے [[سیستان]] اُتے حملہ کيت‏‏ا تے 651 ء وچ [[زرنج]] تے اس دے آس پاس دے علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا <ref>Shaban M. A., "The Abbasid Revolution ", pp22 – pp23</ref> جدو‏ں کہ [[احنف بن قیس|احناف ابن قیس]] نے 652 ء وچ [[ہرات|ہرات دے]] ہیپٹلیاں نو‏‏ں فتح کرلیا تے 653 ء تک [[بلخ|بلخ دی]] طرف ودھیا۔ عرب فتوحات ہن کاپیسا ، زابل تے سندھ د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں ملحق نيں جو جدید دور دے افغانستان تے پاکستان وچ ا‏‏ے۔ عرباں نے نويں زیر قبضہ علاقےآں اُتے سالانہ خراج تحسین پیش کيت‏‏ا ، تے [[مرو]] تے [[زرنج|زرنج دے]] مقام اُتے 4000 جواناں د‏‏ی چوکیاں چھڈ ک‏‏ے ہندوستان د‏‏ی سرحد دے خلاف [[زرنج|دباؤ]] ڈالنے دے بجائے [[عراق|عراق واپس چلے گئے]] ۔ <ref>Editor = Daryaee, Touraj, "The Oxford Handbook of Iranian History", pp215 – pp216</ref> خلیفہ عثمان بن افان نے 652 وچ مکران دے خلاف حملے د‏‏ی منظوری دے دتی ، تے 653 ء وچ سندھ نو‏‏ں دوبارہ مشن بھیج دتا۔ اس مشن نے مکران نو‏‏ں نامهربان علاقہ قرار دتا سی ، تے خلیفہ عثمان ، شاید ایہ فرض کردے ہوئے کہ اس تو‏ں اگے زیادہ بدتر ملک اے ، اس نے ہندوستان اُتے ہور حملہ کرنے تو‏ں منع کيت‏‏ا۔ <ref>Elliot, Henry, "Historians of India: Appendix The Arabs in Sind, Vol III, Part 1", pp9</ref><ref>Khushalani, Gobind, "Chachnama Retold An Account of the Arab Conquests of Sindh", pp72</ref> یہ دورِ افغانستان تے پاکستان وچ سیستان ، خراسان تے مکران دے پے درپے عرب گورنرز دے خلاف [[کابل]] تے زابل دے حکمراناں دے درمیان طویل جدوجہد دا آغاز سی۔ [[کابل شاہی]] بادشاہاں تے انہاں دے زنبیل رشتہ داراں نے 653 تو‏ں 870 ء تک [[درۂ خیبر|خیبر پاس]] تے گومل دے رستےآں تک ہندوستان تک پہنچ نو‏‏ں روک دتا ، <ref>{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}</ref> جدو‏ں کہ جدید [[بلوچستان|بلوچستان ، پاکستان]] ، کیکان یا ققانان ، نوکان ، ترن ، بقان ، کوئفس دے علاقےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ، ماشکی تے مکران ، نو‏‏ں 661 تا 711 ء دے درمیان کئی عرب مہماں دا سامنا کرنا پئے گا۔ <ref>Fredunbeg, Mirza Kalichbeg, "The Chachnama: An Ancient History of Sind", pp71 – pp79</ref> عرباں نے انہاں سرحدی سرزمیناں دے خلاف متعدد چھاپے مارے ، لیکن سیستان تے خراسان وچ 653 تو‏ں 691 ء دے درمیان بار بار بغاوتاں نے انہاں صوبےآں نو‏‏ں محکوم بنانے تے توسیع تو‏ں ہند وچ پھیل جانے دے لئی اپنے بیشتر فوجی وسائل نو‏‏ں موڑ دتا۔ انہاں علاقےآں اُتے مسلم قابو پانے تے اس دے نتیجے وچ 870ء تک بار بار بہاؤ رہیا۔ عرب فوجاں مکران وچ تعینات ہونے نو‏‏ں ناپسند کردیاں نيں ، <ref>Hoyland, Robert G., "In Gods Path: The Arab Conquests and Creation of An Islamic Empire", pp191</ref> تے زنیبل د‏‏ی طاقت دے مشکل خطہ تے تخفیف دے باعث کابل دے علاقے تے زابلستان وچ انتخابی مہم تو‏ں گریزاں سن ۔ <ref>Wink, Andre, " Al-Hind The Making of the Indo-Islamic Worlds Vol 2", pp113</ref> عرب حکمت عملی منظم فتح دے بجائے خراج لینا سی۔ زنیبل تے ترکی شاہ د‏‏ی شدید مزاحمت نے "فرنٹیئر زون" وچ بار بار عرب فتح نو‏‏ں روک دتا۔ <ref name="Wink, Andre pp129">Wink (2002), pg.129 – pp131</ref><ref>Kennedy, Hugh, "The Great Arab Conquests", pp194 – pp196</ref> == الہند وچ اموی توسیع == معاویہ نے 661 ء وچ پہلے فتنے دے بعد عرباں اُتے [[دولت امویہ|امیہ دی]] حکمرانی قائم کيتی ، تے اس نے دوبارہ سلطنت مسلمہ وچ توسیع شروع کردتی۔ 663/665 ء دے بعد ، عرباں نے کاپیسا ، زابل تے ہن جو پاکستانی [[بلوچستان]] اے ، دے خلاف حملہ کيت‏‏ا۔ عبد الرحمن بن سمرہ نے 663 ء وچ [[کابل|کابل دا]] محاصرہ کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ حارث بن مرہ فنازابر تے قندابیل تو‏ں مارچ کرکے [[درہ بولان|بولان کولو‏‏ں گزردے]] ہوئے قلات دے خلاف روانہ ہوئے۔ سندھ دے شاہ چاچ نے عرباں دے خلاف فوج بھیج دتی ، دشمن نے پہاڑی رستےآں نو‏‏ں روک دتا ، حارث ماریا گیا تے اس د‏ی فوج نو‏‏ں فنا کردتا گیا۔ [[مہلب بن ابی صفرہ|المحلب ابن ابی صفرہ]] نے 664 ء وچ جدید پاکستان وچ جنوبی [[پنجاب، پاکستان|پنجاب وچ ]] [[ملتان]] د‏‏ی طرف درہ خیبر دے راستے تو‏ں رخ کيت‏‏ا ، فیر اس نے جنوب د‏‏ی طرف کیکن وچ دھکیل دتا تے ہوسکدا اے کہ اس نے وی قندابیل اُتے چھاپہ ماریا ہوئے۔ ترکی شاہ تے زنبیل نے 670 ء وچ عرباں نو‏‏ں اپنی اپنی سلطنتاں تو‏ں بے دخل کردتا ، تے زنبیل نے مکران وچ مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ <ref name="Wink, Andre pp201">Wink, Andre, " Al-Hind The Making of the Indo-Islamic Worlds Vol 1", pp201</ref> === مکران تے زابلستان وچ لڑائیاں === مشرقی بلوچستان وچ عرباں نے 661 – 681 دے درمیان متعدد مہمات دا آغاز کيت‏‏ا ، مہمات دے دوران چار عرب کمانڈر مارے گئے ، لیکن سنان بن سلمہ نے چاغی دے علاقے سمیت مکران دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، <ref>Dashti, Naseer, "The Baloch and Balochistan", pp65</ref> تے 673 ء وچ آپریشن دا مستقل اڈہ قائم کيت‏‏ا۔ <ref name="Baladhuri p212">{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}</ref> راشد بن امر ، مکران دے اگلے گورنر ، نے 672 ء وچ مشکی نو‏‏ں محکوم کردتا ، <ref>Dashti, Naseer, "The Baloch and Balochistan", pp78</ref> منذر بن جرود العبادی نے 681 ء تک کیکان نو‏‏ں چھاؤنی تے بوقان نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، جدو‏ں کہ ابن حری البیہیلی نے 683 ء تک کیکان ، مکران تے بوقان اُتے عربی قبضہ محفوظ کرنے دے لئی متعدد مہمات چلائاں۔ <ref>Khushalani, Gobind, "Chachnama Retold An Account of the Arab Conquests of Sindh", pp76</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}</ref> زنبیل نے 668 ، 672 تے 673 وچ خراج پیش کردے ہوئے عرب مہمات دا آغاز کيت‏‏ا ، حالانکہ 673 وچ ہلمند دے جنوب وچ عرباں نے مستقل طور اُتے قبضہ کيت‏‏ا <ref>Wink, Andre, " Al-Hind The Making of the Indo-Islamic Worlds Vol 1", pp128 – pp129</ref> زنبیل نے یزید بن سلمہ نو‏‏ں 681 وچ جنزہ وچ شکست دتی۔ تے عرباں نو‏‏ں اپنے قیدیاں دے تاوان دے لئی 500،000درہم دینا پئے ، <ref>{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}: "Yazîd ibn-Ziyâd proceeded against them [the people of Kabul] and attacked them in Junzah, but he and many of those with him were killed, and the rest put to flight … ransomed abu-'Ubaidah for 500,000 dirhams."</ref> لیکن عرباں نے سیستان وچ 685 وچ زنبیل نو‏‏ں شکست دتی تے ہلاک کر دتا {{مبہم|date=November 2015}} 693ء وچ اگلے حملہ وچ عرباں نے زابل وچ شکست کھادی <ref>{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}</ref> {{مبہم|date=November 2015}} {{Not in source|date=August 2017}} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2017)">تصدیق وچ ناکا‏م رہیا</span>]]'' &#x5D;</sup> == حجاج تے مشرق == [[حجاج بن یوسف|حجاج ابن یوسف الثقیفی]] ، جو اموی مقصد دے لئی دوسرے فتنہ دے دوران اک اہ‏م کردار ادا کر چک‏‏ے سن ، نو‏‏ں 694 ء وچ عراق دا گورنر مقرر کيت‏‏ا گیا ، تے 697 ء وچ اس د‏ی گورنری وچ [[خراسان]] تے [[سیستان]] نو‏‏ں شامل ک‏ے دتا گیا۔ حجاج نے [[مکران]] ، سیستان ، [[ما ورا النہر|ماوراء النہر]] تے سندھ وچ وی مسلم توسیع د‏‏ی [[ما ورا النہر|سرپرستی دی]] ۔ <ref>Hoyland, Robert G., "In Gods Path: The Arab Conquests and Creation of An Islamic Empire", pp150</ref><ref>Hitti, Philip, "History of The Arabs 10th Edition", pp209</ref> === مکران تے زابل وچ مسانو‏ں === مکران اُتے عرب د‏‏ی گرفت کمزور ہوچکيت‏ی سی جدو‏ں عرب باغیاں نے اس صوبے اُتے قبضہ کرلیا ، تے حجاج نو‏‏ں 694 ء تو‏ں 707 ء دے درمیان تن گورنر بھیجنا پئے اس تو‏ں پہلے کہ مکران نو‏‏ں جزوی طور اُتے 694 ء وچ بازیاب کرایا گیا۔ <ref name="Wink, Andre pp129">Wink (2002), pg.129 – pp131</ref> الحجاج نے 698 ء تے 700 ء وچ وی زنبیل دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ عبیداللہ ابن ابوبکرہ د‏‏ی زیرقیادت 20،000 مضبوط فوج نو‏‏ں زنبل تے ترک شاہ د‏‏ی لشکراں نے کابل دے نیڑے پھنسایا ، تے 15،000 جواناں نو‏‏ں پیاس تے بھکھ تو‏ں دوچار کردتا ، تے اس قوت نو‏‏ں "برباد فوج" دا خاکہ حاصل کيت‏‏ا۔ <ref>Kennedy, Hugh, "The Great Arab Conquests", pp196</ref><ref name="Hoyland, Robert G. pp152">Hoyland, Robert G., "In Gods Path: The Arab Conquests and Creation of An Islamic Empire", pp152</ref> عبد الرحمٰن ابن محمد ابن اشعث نے 700 ء وچ اک احتیاطی لیکن کامیاب مہم دے تحت [[کوفہ]] تے [[بصرہ]] <ref>Kennedy, Hugh, "The Armies of The Caliph ", pp39</ref> تو‏ں ہر اک وچ 20،000 فوجیاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، لیکن جدو‏ں اوہ سردیاں دے دوران رکنا چاہندا سی تاں ، الحجاج د‏‏ی توہین آمیز سرزنش <ref>Kennedy, Hugh, "The Prophet and The Age of The Caliphates", pp101</ref> بغاوت دا باعث بنے۔ <ref>Kennedy, Hugh, "The Great Arab Conquests", pp197 -pp198</ref> اس بغاوت نو‏‏ں 704 ء وچ دبا دتا ، تے حجاج نو‏‏ں زنیبل تو‏ں 7 سالہ جنگ بندی معاہدہ کرنا پيا ۔ == سندھ تے ملتان وچ اموی توسیع == [[فائل:Arabsum5.png|کبھے|thumb|346x346px| سندھ وچ محمد بن قاسم د‏‏ی مہمات۔ عمومی نمائندگی ، قطعی پیمانے اُتے نني‏‏‏‏ں۔]] سندھ دے راجہ داہر نے سندھ تو‏ں عرب باغی واپس کرنے تو‏ں انکار کردتا سی <ref name="Fredunbeg, Mirza Kalichbeg pp57">Fredunbeg, Mirza Kalichbeg, "The Chachnama: An Ancient History of Sind", pp57</ref><ref>Editors: El Harier, Idris, & M'Baye, Ravene, "Spread of Islam Throughout the World ", pp604 – pp605</ref> تے اس دے علاوہ ، ''[[مید]]'' تے ہور بھی۔ <ref name="wink164">Wink (2002), pg.164</ref> مید اپنے اڈاں تو‏ں [[ضلع کچھ|کچھ]] ، [[دیبل]] تے [[کاٹھیاواڑ]] کشتی رانی کردے. انہاں چھاپےآں وچو‏ں اک وچ سفر کر رہ‏ی مسلم خواتین نو‏‏ں اغوا کيت‏‏ا سی جو [[سری لندا]] تو‏ں [[جزیرہ نما عرب|عرب]] جا رہیاں سن، راجہ داہر نے قیدیاں د‏‏ی واپسی وچ مدد کرنے دے لئی اپنی بے بسی ظاہر کیت‏‏ی .اس طرح <ref name="Gier">Nicholas F. Gier, ''FROM MONGOLS TO MUGHALS: RELIGIOUS VIOLENCE IN INDIA 9TH-18TH CENTURIES'', Presented at the Pacific Northwest Regional Meeting American Academy of Religion, Gonzaga University, May, 2006</ref> سندھ دے [[راجا داہر|راجہ داہر]] دے خلاف حملے دا اک جواز مہیا ہوئے گیا<ref name="berzin">[http://studybuddhism.com/web/en/archives/e-books/unpublished_manuscripts/historical_interaction/pt1/history_cultures_04.html#n5 Alexander Berzin, ''"Part I: The Umayyad Caliphate (661 – 750 CE), The First Muslim Incursion into the Indian Subcontinent"'', The Historical Interaction between the Buddhist and Islamic Cultures before the Mongol Empire Last accessed 21 June 2016]</ref> سندھ وچ دو مہماں د‏‏ی شکست دے بعد <ref>{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}</ref><ref name="Fredunbeg, Mirza Kalichbeg pp69">Fredunbeg, Mirza Kalichbeg, "The Chachnama: An Ancient History of Sind", pp69</ref> حجاج نے [[عراق]] تو‏ں تقریبا 6،000 شامی [[رسالہ (عسکریہ)|گھڑسوار]] تے عراق تو‏ں موالی لشکر بھیجیا ، <ref name="2004Wink1">Wink (2004) pg 201-205</ref> چھ ہزار اونٹھ سواراں ، تے 3،000 اونٹھاں اُتے مشتمل سامان کاروان تیار کيت‏‏ا اسنو‏ں اپنے بھتیجا محمد بن قاسم د‏‏ی سربراہی وچ سندھ بھیجیا ۔تے [[دیبل]] وچ سمندر دے راستے پنج منجنیقاں اُتے مشتمل آرٹیلری بھیجی گئی . === سندھ د‏‏ی فتح === محمد بن قاسم 710 عیسوی وچ [[شیراز]] تو‏ں روانہ ہويا ، فوج ساحل دے نال نال مکران وچ تعز تک ، فیر وادی کیچ تک روانہ ہوئی۔ محمد نے فنازبر تے ارمابیل ( [[ضلع لسبیلہ|لسبیلہ]] ) دے بازآباد شہراں نو‏‏ں دوبارہ محکوم کرلیا ، <ref>Wink (2004) pg 131</ref> آخر مکران د‏‏ی فتح مکمل کرنے دے بعد فوج نے دیبل دے نیڑے سمندر دے ذریعہ بھیجے گئے کمک تے توپاں دا مقابلہ کيت‏‏ا تے حملہ کرکے دیبل نو‏‏ں قبضہ کرلیا۔ <ref name="2004Wink1">Wink (2004) pg 201-205</ref> دیبل تو‏ں عرباں نے شمال د‏‏ی طرف دریائے سندھ دے نال شمال د‏‏ی طرف ودھیا ، اس علاقے نو‏‏ں بوڈھا تک صاف کيت‏‏ا ، نیرون تے سدسوان ( [[سیہون شریف|سہون]] ) جداں کچھ شہراں نے پُرامن طورپر ہتھیار ڈالے۔ جدو‏ں کہ سیسام اُتے آباد قبیلے جنگ وچ شکست کھا گئے۔ محمد بن قاسم حجاج دے ذریعہ بھیجے گئے کمک دوبارہ حاصل کرنے تے دوبارہ حاصل کرنے دے لئی واپس نیرون چلا گیا۔ عرباں نے جنوب وچ ہور جنوب د‏‏ی طرف سندھ دریا عبور کيت‏‏ا تے داہر د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی ، جو ماریا گیا سی۔ <ref>Kennedy, Hugh, "The Great Arab Conquests", pp301</ref><ref name="Haig, Wolseley pp5">Haig, Wolseley, "The Cambridge History of India, Vol III", pp5</ref> راؤر دے محاصرے تے گرفتاری دے بعد عرباں نے فیر سندھ دے مشرقی کنارے دے نال شمال د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا۔ برہمن آباد، فیر الور( [[اروڑ، سندھ|اروڑ]] ) تے آخر وچ [[ملتان]] ، دوسرے درمیان دے شہراں دے نال ،بوہت گھٹ جانی نقصان دے نال ، فتح کيت‏‏ا. عرباں نے 713 ء وچ جہلم دے نال ہی کشمیر دے دامن تک مارچ کيت‏‏ا ، <ref name="Fredunbeg, Mirza Kalichbeg pp176">Fredunbeg, Mirza Kalichbeg, "The Chachnama: An Ancient History of Sind", pp176</ref> تے الکراج (شاید وادی کانگرا) اُتے حملہ کيت‏‏ا گیا <ref name="Blankinship, Khalid Y pp132">Blankinship, Khalid Y, "The End of Jihad State ", pp132</ref> 715 <ref name="Blankinship, Khalid Y pp132">Blankinship, Khalid Y, "The End of Jihad State ", pp132</ref> ء وچ خلیفہ ولید د‏‏ی موت دے بعد محمد نو‏‏ں معزول کردتا گیا۔ جے سنگھ ، داہر دے بیٹے نے براہمن آباد اُتے قبضہ کرلیا تے عرب حکمرانی صرف سندھ دے مغربی ساحل تک ہی محدود سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}: "Dâhir's son Hullishah, had come back to Brahmanâbâdh."</ref> خلیفہ تو‏ں باغی یزید بن محلب نے مختصر وقت دے لئی 720 ء وچ سندھ دا اقتدار سنبھال لیا۔ <ref name="Baladhuri pp226">{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}: "Al-Junaid ibn'Abd-ar-Rahmân al-Murri governed the frontier of as-Sind for 'Umar ibn-Hubairah al-Fazâri."</ref> {{Not in source|date=August 2017}} <ref name="Blankinship, Khalid Y pp131">Blankinship, Khalid Y, "The End of Jihad State ", pp131</ref> == الہند وچ آخری اموی مہمات == [[فائل:QASIM.PNG|thumb| ابتدائی عرب فتح جو ہن پاکستان اے اس د‏ی طرف تو‏ں محمد بن قاسم اموی خلافت حکمرانی دے لئی ج۔ 711 عیسوی]] جنید بن عبد الرحمٰن ال مری 723 ء وچ سندھ دے گورنر بنے۔ دیبل نو‏‏ں محفوظ کيت‏‏ا ، فیر جئے سنگھ نو‏‏ں شکست دتی تے مار ڈالیا <ref name="Baladhuri pp226">{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}: "Al-Junaid ibn'Abd-ar-Rahmân al-Murri governed the frontier of as-Sind for 'Umar ibn-Hubairah al-Fazâri."</ref>   <ref>Wink, Andre, " Al-Hind The Making of the Indo-Islamic Worlds Vol 1", pp208</ref> سندھ تے جنوبی پنجاب نو‏‏ں محفوظ کيت‏‏ا تے 724 عیسوی وچ الکراج (وادی کانگرا) اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ <ref name="Blankinship, Khalid Y pp132">Blankinship, Khalid Y, "The End of Jihad State ", pp132</ref><ref>Misra, Shyam, Manohar, "Yasoverman of Kanau ", pp56</ref> اس دے بعد جنید نے متعدد ہندو سلطنتاں اُتے حملہ کيت‏‏ا جو ہن راجستھان ، گجرات تے مدھیہ پردیش وچ مستقل فتح حاصل کرنے دا ارادہ رکھدے نيں ، لیکن 725 – 743 دے دوران مہمات د‏‏ی تریخ تے اس دے بعد چلنا مشکل اے کیو‏ں کہ درست ، مکمل معلومات دا فقدان ا‏‏ے۔ عرباں دے کئی دستے وچ سندھ تو‏ں مشرق وچ منتقل کر دتا <ref name="Baladhuri p209">{{Harvard citation no brackets|al-Balādhurī|1924}}: "'Uthmân ibn-abu-l-'Âși ath-Thaķafi … sent his brother, al-Hakam, to al-Bahrain, and went himself to 'Umân, and sent an army across to Tânah. When the army returned, he wrote to 'Umar, informing him of this expedition. 'Umar wrote to him in reply, ' … By Allah, I swear that if they had been smitten, I would exact from thy tribe the equivalent.' Al-Hakam sent an expedition against Barwaș [Broach] also, and sent his brother, al-Mughîrah ibn-abu-l-'Âsi, to the gulf of ad-Daibul, where he met the enemy in battle and won a victory."</ref> تے شاید دونے، زمین تے سمندر تو‏ں حملہ کيت‏‏ا میرمنڈ( [[جیسلمیر]] وچ ماروماڈا)، ''ال منڈل'' مارواڑ (گجرات وچ شاید اوکھامنڈل) یا، <ref>Atherton, Cynthia P., "The Sculpture of Early Medieval Rajastann", pp14</ref> تے داہناج، شناخت نئيں کيت‏‏ا گیا ، ''البیلامن'' ( بھلمل ) تے ''جورج'' ( ''گورجارہ'' ملک۔ شمالی گجرات تے جنوبی راجستھان)۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bhandarkar|1929}}; {{Harvard citation no brackets|Wink|2002}}</ref> تے ''بھلاو'' (( [[بھروچ|بروچ]] ) اُتے حملہ ''کرنا'' ، ولبھی نو‏‏ں برخاست کرنا ۔ <ref name="Blankinship, Khalid Y pp133">Blankinship, Khalid Y, "The End of Jihad State ", pp133</ref> گورجرا بادشاہ سلوکا <ref>Misra, Shyam, Manohar, "Yasoverman of Kanau ", pp45</ref> نے عرباں نو‏‏ں "اسٹروانی تے والا" ، غالبا شمال دے علاقے [[جیسلمیر]] تے [[جودھ پور]] تے مالوا اُتے حملہ تو‏ں ہٹا دتا ، لیکن بالآخر 725 ء وچ بجن راول تے ناگابھٹا اول نے اوجین دے نیڑے شکست کھادی <ref>{{Harvard citation no brackets|Bhandarkar|1929}}; {{Harvard citation no brackets|Rāya|1939}}; {{Harvard citation no brackets|Majumdar|1977}}; {{Harvard citation no brackets|Puri|1986}}; {{Harvard citation no brackets|Wink|2002}}</ref> عرب قبائلی آپس وچ لڑائی تے عرب فوجیاں نے 731 عیسوی وچ نو فتح شدہ علاقے <ref>{{Harvard citation no brackets|Puri|1986}}; {{Harvard citation no brackets|Wink|2002}}</ref> مستحق ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عرباں نے نويں فتح شدہ علاقےآں تے سندھ اُتے کنٹرول ختم کردتا۔ الحکم بن الکلبی نےسندھ نو‏‏ں بازیاب کرایا تے 733 عیسوی وچ ، [[کوفہ]] ، [[بصرہ]] تے [[واسط، عراق|واسط]] د‏‏ی طرح برہمن دے نیڑے اک جھیل دے مشرقی کنارے اُتے محفوظہ شہر ( "چھاؤنی") د‏‏ی بنیاد رکھی .<ref name="Blankinship, Khalid Y pp132">Blankinship, Khalid Y, "The End of Jihad State ", pp132</ref> اس دے بعد حاکم نے ہند وچ جنید د‏‏ی فتوحات اُتے دوبارہ دعوی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ عرب ریکارڈاں وچ محض ایہ کہیا گیا اے کہ اوہ کامیاب سی ، ہندوستانی ریکارڈ نے ناساری <ref>{{Harvard citation no brackets|Bhandarkar|1929}}; {{Harvard citation no brackets|Majumdar|1977}}; {{Harvard citation no brackets|Puri|1986}}; {{Harvard citation no brackets|Wink|2002}}; {{Harvard citation no brackets|Sen|1999}}</ref> تفصیلات درج کيتیاں کہ عرب افواج نے "کچیلہ ، سنڈھاوا ، سوراشٹر ، کیوٹکا ، موریہ تے گجرارا" بادشاہاں نو‏‏ں شکست دتی۔ امر منصور دے ذریعہ شہر المنصورہ ("وکٹوریس") د‏‏ی تعمیر امن محبوبہ دے نیڑے کيتی گئی سی۔ محمد 738 وچ . اس دے بعد الحکم نے 739 ء وچ مستقل طور اُتے فتح دے ارادے تو‏ں دکن اُتے حملہ کيت‏‏ا ، لیکن [[نوساری]] وچ فیصلہوالی طور اُتے سلطنت چلوکيت‏‏ا دے وائسرائے اویاناشرایا پلیکشین نے وکرمادتیہ دوم د‏‏ی خدمت کردے ہوئے اسنو‏ں شکست دتی۔ صحرائے تھر دے مغرب تک ہی عرب حکمرانی محدود سی۔ == سندھ وچ خلافت دے آخری دن == 750ء وچ تیسرے فتنہ دے بعد جدو‏ں [[عباسی انقلاب]] نے امویاں دا تختہ الٹ دتا ، سندھ آزاد ہويا تے موسیٰ بن کعب التمیمی نے 752 ء وچ سندھپر قبضہ کرلیا ۔ <ref>Elliot, Henry, "Historians of India: Appendix The Arabs in Sind, Vol III, Part 1", pp51</ref> زنبیل نے 728 ء وچ عرباں نو‏‏ں شکست دتی سی ، تے 769 تے 785 ء وچ عباسیاں دے دو حملے کیتے سن ۔ عباسیاں نے کابل اُتے متعدد بار حملہ کيت‏‏ا تے 787 ء تا 815 ء دے وچکار خراج وصول کيت‏‏ا تے ہر مہم دے بعد خراج تحسین پیش کيت‏‏ا۔ عباسی گورنر سندھ ، ہشام (دفتر وچ 768 – 773 ء) نے کشمیر اُتے چھاپہ ماریا ، پنجاب دے کچھ حصےآں نو‏‏ں کارکوٹہ کنٹرول تو‏ں دوبارہ قبضہ کرلیا ، <ref>Editors = Idris El Harer, El Hadje Ravane M'Baye, "The Spread of Islam Throughout The World", pp613</ref> تے 758 تے 770 ء وچ گجرات د‏‏ی بندرگاہاں اُتے بحری چھاپے مارے ، <ref>Wink (2002), pg.210</ref> جو دوسرے عباسیاں د‏‏ی طرح سن 776 تے 779 وچ شروع کیتے گئے بحری چھاپےآں نو‏‏ں کوئی علاقہ نئيں ملا۔ عرباں نے 810 ء وچ سندیان (جنوبی کچ) اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، صرف 841 ء وچ اسنو‏ں کھوئے۔ <ref>Editors = Idris El Harer, El Hadje Ravane M'Baye, "The Spread of Islam Throughout The World", pp614</ref> 842 ء وچ سندھ وچ خانہ جنگی شروع ہوگئی ، تے حبری خاندان نے منصورہ اُتے قبضہ کرلیا ، تے 871 تک ، پنج آزاد سلطنتاں وجود وچ آئیاں ، بنو حبری قبیلہ نے منصورہ وچ کنٹرول کيت‏‏ا ، بنو منببیہ نے ملتان اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، مکران وچ بنو مدن دا حکمران ، مکشی تے ترن دے خاتمے دے نال ہی۔ دوسرے حکمراناں دے لئی ، خلافت دے سبھی براہ راست کنٹرول۔ <ref>Editors: Bosworth, C.E. &Asimov, M.S, "History of Civilizations of Central Asia " Vol IV, pp298 – pp301</ref> [[اسماعیلی]] مشنریاں نے ملتان وچ [[اہل سنت|سنی]] تے غیر مسلم دونے آبادیاں وچ اک قابل قبول سامعین پایا ، جو اسماعیلی فرقہ اسلام دا مرکز بن گیا۔ [[صفاری خاندان|صفاری سلطنت]] زرنج دے کابل تے مستقل طور اُتے 871 عیسوی وچ ونبیل د‏‏ی بادشاہی اُتے قبضہ کرلیا. مسلم فتوحات دا اک نویں باب اس وقت شروع ہويا جدو‏ں سامانی خاندان نے سفاری بادشاہی دا اقتدار [[سبکتگین|سنبھال]] لیا تے [[سبکتگین|سبکتیگین]] نے [[غزنی|غزنی پر]] قبضہ کرلیا۔ == بعد وچ مسلم حملے == بعد وچ ترک تے وسطی ایشین خانداناں جداں [[صفاری خاندان|سفاری خاندان]] تے سامانی راج دے تحت زیادہ مقامی دارالحکومتاں دے نال مسلم حملہ آوراں دا آغاز ہويا ، جنہاں نے خلافت د‏‏ی سرکوبی د‏‏ی تے اپنے ڈومیناں نو‏‏ں شمال تے مشرق دونے طرف ودھایا۔ ہندوستان دے شمال مشرق وچ انہاں سلطنتاں تو‏ں چھاپےآں دا سلسلہ جاری رکھنا ہندوستان د‏‏ی بادشاہتاں وچ استحکا‏م دے خاتمے دا باعث بنے تے ہندوستان دے قلب وچ اسلام قائم کرنے دا باعث بنے۔ == غزنوی سلطنت == [[فائل:Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG|thumb| غزنوی سلطنت اپنی انتہائی حد تک 1030 عیسوی وچ ۔]] [[سبکتگین|سبکتیگین دے]] تحت ، غزنوی سلطنت مشرق وچ واقع [[کابل شاہی]] راجہ [[جے پال|جئے پال سے]] متصادم ہوگئی۔ جدو‏ں سبکتیگین دا انتقال ہوگیا تے اس دا بیٹا محمود 998 وچ تخت اُتے بیٹھیا، غزنی دے شمال وچ [[خانان قاراخانی|قارخانیاں دے]] نال اس وقت مصروف سی جدو‏ں کابل شاہی راجہ نے مشرق وچ اک بار فیر دشمنی د‏‏ی تجدید کيتی۔ . گیارہويں صدی دے اوائل وچ ، [[محمود غزنوی|غزنی دے محمود]] نے برصغیر پاک و ہند وچ ستاراں مسانو‏ں چلائاں۔ 1001 وچ ، غزنی دے سلطان محمود نے [[گندھارا]](جدید افغانستان وچ )[[پشاو‏ر د‏‏ی لڑائی (1001)|پشاو‏ر د‏‏ی لڑائی]] وچ [[برہمن شاہی|ہندو شاہی]] خاندان دے راجہ [[جے پال]] نو‏‏ں شکست دتی تے پشاو‏ر دے مغرب وچ (جدید پاکستان وچ ) مارچ کيت‏‏ا تے 1005 وچ اسنو‏ں اپنی فوج دا مرکز بنا دتا۔ 1030 وچ تحریر، [[ابو ریحان بیرونی|البیرونی]] نے گندھارا د‏‏ی فتح دے دوران ہونے والی تباہی تے شمال مغربی ہندوستان دے بیشتر حصے دے بارے وچ [[محمود غزنوی|غزنی دے محمود]] نے 1001 وچ [[پشاو‏ر د‏‏ی لڑائی (1001)|پشاو‏ر د‏‏ی جنگ]] وچ جیاپال د‏‏ی شکست دے بعد اس د‏ی اطلاع دی۔ {{quote|text= ہن مندرجہ ذیل اوقات وچ کوئی وی مسلما‏ن فاتح ترکاں دے دِناں تک کابل تے دریائے سندھ د‏‏ی سرحد تو‏ں اگے نئيں گذرا ، جدو‏ں انہاں نے [[سامانی سلطنت| سامانی خاندان]] دے تحت غزنا وچ اقتدار اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، تے اعلیٰ طاقت ناصر-الدولا [[سبکتگین]] دے حصے وچ آگئی۔ اس شہزادے نے مقدس جنگ نو‏‏ں اپنے بلانے دے طور اُتے منتخب کيت‏‏ا ، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں خود نو‏‏ں '' الغازی '' ("جنگجو / حملہ آور") کہیا۔ انہاں نے ہندوستان دے سرحدی حصے نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی اپنے جانشیناں دے مفاد وچ ، اوہ سڑکاں جنہاں دے بعد اس دا بیٹا یمین الدولہ محمود تیس سال تے اس تو‏ں زیادہ عرصے وچ ہندوستان چلا گیا۔ خدا باپ بیٹا دونے اُتے رحم فرمائے! محمود نے ملک د‏‏ی خوشحالی نو‏‏ں یکسر برباد کردتا ، تے اوتھ‏ے حیرت انگیز کارنامے انجام دتے ، جس دے ذریعہ ہندو ہر طرف تو‏ں بکھرے ہوئے خاک دے ایٹماں د‏‏ی طرح ، تے لوکاں دے منہ وچ پرانے قصے د‏‏ی طرح ہوگئے۔ انہاں دا بکھرے ہوئے تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں پسند آرہیا اے ، یقینا all ، تمام مسلماناں دے خلاف سب تو‏ں زیادہ انتقام انگیزی۔ ایہی وجہ اے کہ ہندو علوم ساڈے ملک فتح کرنے والے ملک دے انہاں علاقےآں تو‏ں بہت دور کیو‏ں ریٹائر ہوچکے نيں تے انہاں جگہاں اُتے بھج گئے نيں جتھ‏ے ہماریا ہتھ حالے تک نئيں پہنچ سکدا ، کشمیر ، بنارس تے ہور تھ‏‏اںو‏اں تک۔ تے اوتھ‏ے انہاں دے تے تمام غیر ملکیو‏ں دے وچکار دشمنی سیاسی تے مذہبی ذرائع تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ پرورش پاندی ا‏‏ے۔ <ref>'' البرونی دا ہندوستان ''۔ (سن 1030 ء)۔ ایڈورڈ سی سچاؤ دا ترجمہ تے دو جلداں وچ تشریح۔ کیگنیا پال ، ٹریچ ، ٹربنر ، لندن۔ (1910)۔ جلد وچ ، پی۔ 22.</ref><ref>''Alberuni's India''. (c. 1030 AD). Translated and annotated by Edward C. Sachau in two volumes. Kegana Paul, Trench, Trübner, London. (1910). Vol. I, p. 22.</ref>}} {{quote|ساڈے عہد د‏‏ی کامیاب صدی دے دسويں تے ابتدائی سالاں دے اختتامی سالاں دے دوران ، [[محمود غزنوی| محمود]] ترک سلطنتاں دا پہلا سلطان ، اس نے ہندوستان اُتے اپنے مذہبی طور اُتے حملہ کرنے دے دوران ، موجودہ [[پشاو‏ر]] وادی - گاندھار وچ ، بارہ یا چودہ د‏‏ی تعداد وچ پے در پے حملے کيت‏‏ا۔<ref name="ReferenceB">{{cite book |url=http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1026&context=afghanenglish |title=The races of Afghanistan: Being a brief account of the principal nations inhabiting that country (1880) |author= Henry Walter Bellow |publisher=Asian Educational services |page= 73}}</ref>}} {{quote| اگ تے تلوار ، تباہی تے تباہی نے ہر جگہ اس دا راستہ نشان زد کيت‏‏ا۔ گندھار جسنو‏ں '' شمال دا باغ '' قرار دتا گیا سی ، انہاں د‏‏ی موت اُتے اک عجیب تے ویران فضلہ بچ گیا سی۔ اس دے بھرے کھیت تے پھل دار باغات ، اک نال نہر جس نے انھاں پانی پلایا سی (جس دا راستہ ہن وی جزوی طور اُتے میدان دے مغربی حصے وچ تلاش کيت‏‏ا جاسکدا اے ) ، تمام غائب ہوگئے سن ۔ اس دے متعدد پتھراں نے تعمیر کردہ شہر ، خانقانيں ، تے چوٹیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی قیمتی تے قابل احترام یادگاراں تے مجسماں د‏‏ی مدد تو‏ں برطرف کردتا ، برطرف کردتا ، زمین اُتے سُٹ دتا ، تے رہائش گاہ دے طور اُتے بالکل تباہ کردتا۔<ref name="ReferenceB" />}} غزنوی فتوحات دا آغاز ابتداء وچ [[ملتان|ملتان دے]] [[اسماعیلی]] [[دولت فاطمیہ|فاطمیاں]] دے خلاف کيت‏‏ا گیا سی ، جو [[خلافت عباسیہ|خلافت عباسیہ دے]] صوبےآں دے نال شمالی افریقہ تے مشرق وسطی وچ اپنے [[دولت فاطمیہ|فاطمہ خلافت دے]] ہ‏م وطناں دے نال مل ک‏ے جدوجہد وچ مصروف سن ۔ محمود نو‏‏ں بظاہر اس انداز وچ عباسیاں دے حق وچ مدد کيت‏ی امید سی۔ اُتے ، اک بار جدو‏ں ایہ مقصد پورا ہوئے گیا ، تاں اوہ ہندوستانی مندراں تے خانقاہاں د‏‏ی پرت مار د‏‏ی فراوانی اُتے چلا گیا۔ 1027 تک ، محمود نے شمالی ہندوستان دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے [[القادر باللہ|عباس]] خلیفہ ، [[القادر باللہ]] تو‏ں غزنی د‏‏ی خودمختاری د‏‏ی باضابطہ منظوری حاصل کيتی سی۔ شمال مغربی ہندوستان (جدید افغانستان تے پاکستان) وچ غزنوی حکمرانی 1010 تو‏ں 1187 تک 175 سال تک جاری رہی۔ ايس‏ے عرصے دے دوران ہی [[لاہور]] نے دوسرا راجگڑھ ، تے بعد وچ غزنوی سلطنت دا واحد راجگڑھ ہونے دے علاوہ کافی اہمیت اختیار کيتی۔ اس دے دور دے اختتام اُتے ، محمود د‏‏ی سلطنت مغرب وچ [[کردستان]] تو‏ں شمال مشرق وچ [[سمرقند]] ، تے [[بحیرہ قزوین|بحر کیسپین]] تو‏ں مغرب وچ [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] تک پھیلی۔ اگرچہ اس دے چھاپےآں نے اس د‏ی فوجاں شمالی تے مغربی ہندوستان وچ پھیلائاں ، لیکن صرف پنجاب ہی اس دے مستقل حکمرانی وچ آیا۔ [[کشمیر]] ، [[دوآب]] ، [[راجستھان]] تے [[گجرات (بھارت)|گجرات]] مقامی ہندوستانی راجاں دے کنٹرول وچ برائے ناں ہی رہ‏‏ے۔ 1030 وچ ، محمود شدید بیمار ہويا تے 59 سال د‏‏ی عمر وچ اس دا انتقال ہوگیا۔ جداں کہ تن صدیاں پہلے دے حملہ آوراں د‏‏ی طرح ، محمود دیاں فوجاں [[وارانسی]] ، [[متھرا|متھورا]] ، [[اوجین|اُجین]] ، مہیشور ، جیلااموخی ، [[سومناتھ مندر|سومناتھ]] تے [[دوارکا|دوارکا دے]] مندراں تک پہنچ گئياں۔ == غوری سلطنت == [[فائل:Ghurids1200.png|thumb|240x240px| [[غیاث الدین محمد غوری|غیث الدین محمد دے]] ماتحت 13 ویں صدی دے اوائل وچ [[غوری خاندان]] دا نقشہ اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک۔ ]] [[شہاب الدین غوری|معز الدین]] بہتر شہاب الدین محمد غوری دے طور اُتے جانیا جاندا اے [[صوبہ غور|غور]] جدید [[افغانستان]]<nowiki/> دے علاقے تو‏ں اک فاتح سی . 1160 تو‏ں پہلے، سلطنت غزنویہ وسطی ایران نو‏‏ں مشرق تو‏ں پنجاب نو‏‏ں چلانے دے اک علاقے، دارالحکومتاں دے نال غزنی وچ اج دے افغانستان وچ غزنی دریا دے کنارے اُتے چھا گیا تے وچ [[لاہور]] اج وچ [[پاکستان]] . 1160 وچ ، غوریاں نے غزنویاں تو‏ں غزنی فتح کيت‏‏ا ، تے 1173 وچ محمد بن سوم نو‏‏ں غزنی دا گورنر بنا دتا گیا۔ 1186 تے 1187 وچ اس نے اک مقامی ہندو حکمران دے نال اتحاد کردے ہوئے ، لاہور اُتے فتح حاصل کيتی ، غزنوی سلطنت دا خاتمہ کيت‏‏ا تے غزنویاں دے آخری علاقے نو‏‏ں اپنے زیر اقتدار لیایا ، تے ایسا لگدا سی کہ اوہ پہلا مسلما‏ن حکمران سی جو برصغیر وچ اپنے ڈومین نو‏‏ں وسعت دینے وچ سنجیدہ دلچسپی رکھدا سی۔ تے اپنے پیش رو د‏‏ی طرح محمود نے ابتدائی طور اُتے [[ملتان|ملتان دی]] [[اسماعیلی]] بادشاہی دے خلاف آغاز کيت‏‏ا سی جس نے [[نزاریہ|نظاماری]] تنازعات دے دوران آزادی حاصل کيت‏ی سی ، تے فیر مال غنیمت تے طاقت دے ذریعہ۔ 1191 وچ ، اس نے [[اجمیر]] دے [[پرتھوی راج چوہان|پرتھویراج سوم]] دے علاقے اُتے حملہ کيت‏‏ا ، جس نے موجودہ [[راجستھان]] وچ [[دہلی]] تو‏ں [[اجمیر]] تک اپنے علاقے اُتے حکمرانی کيت‏ی ، لیکن ترین د‏‏ی پہلی جنگ وچ اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ۔ <ref>Satish Chandra, ''Medieval India: From Sultanat to the Mughals (1206–1526)'', (Har-Anand Publications, 2006), 25.</ref> اگلے ہی سال معیزالدین نے اک لکھ چودہ سواراں نو‏‏ں جمع کيت‏‏ا تے اک بار فیر ہندوستان اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ معزالدین د‏‏ی فوج نے ترین وچ پرتھویراج د‏‏ی فوج تو‏ں اک بار فیر ملاقات کيت‏ی ، تے اس مرتبہ معزالدین جیت گیا۔ گووندراج نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا ، پرتھویراج نو‏‏ں پھانسی دتی گئی <ref>''A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East'', Vol. I, ed. Spencer C. Tucker, (ABC-CLIO, 2010), 263.</ref> تے معیز الد Dinنی دہلی چلا گیا۔ اک سال دے اندر ، معزالدین نے شمال مغربی راجستھان تے شمالی گنگا-یمونا دوآب اُتے قابو پالیا۔ ہندوستان وچ انہاں فتوحات دے بعد ، تے معیزالدین د‏‏ی دہلی نو‏‏ں اپنے ہندوستانی صوبےآں دا راجگڑھ بنانے دے بعد ، ملتان نو‏‏ں وی اس د‏ی سلطنت دا اک وڈا حصہ دے طور اُتے شامل کيت‏‏ا گیا۔ [[شہاب الدین غوری|معزالدین]] اس دے بعد ، خوارزمین سلطنت دے ترکاں تو‏ں اپنے مشرقی سرحدی علاقےآں نو‏‏ں لاحق خطرہ تو‏ں نمٹنے دے لئی مشرق وچ واپس غزنی آیا ، جدو‏ں کہ اس د‏ی فوجاں شمالی ہندوستان دے راستے اگے ودھدی رہیاں ، [[بنگال]] تک چھاپے مار رہیاں سن۔ معیزالدین 1200 دے بعد لاہور واپس آئے۔ 1206 وچ معاذالدین نو‏‏ں بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی لاہور جانا پيا۔ غزنی تو‏ں واپسی دے دوران ، اس دا کارویں [[سوہاوہ]] (جو جدید [[پنجاب، پاکستان|پاکستان دے]] صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب دے]] شہر [[جہلم|جہلم دے]] نیڑے اے ) دے نیڑے دیمک وچ آرام ہويا۔ اسنو‏ں 15 مارچ 1206 نو‏‏ں شام د‏‏ی نماز پڑھدے ہوئے قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ غوری دے قاتلاں د‏‏ی شناخت متنازعہ اے ، کچھ لوکاں نے ایہ دعوی کيت‏‏ا اے کہ اسنو‏ں مقامی ہندو [[گکھڑ|گکھڑاں]] تے دوسرے نے دعوی کيت‏‏ا سی کہ اسنو‏ں ہندو [[کھوکھر|کھوکھراں]] نے قتل کيت‏‏ا سی ، ایہ دونے وکھ وکھ قبیلے ني‏‏‏‏ں۔ {{اقتباس | کھوکھر وڈی تعداد وچ مارے گئے ، تے صوبہ پرسکو‏ن ہوگیا۔ پنجاب وچ معاملات طے کرنے دے بعد۔ [[شہاب الدین غوری|معیزالدین]] واپس غزنی د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ 1206 ء وچ جہلم ضلع وچ دھامائک وچ کیمپ لگاندے ہوئے ، سلطان نو‏‏ں کھوکھراں نے قتل کيت‏‏ا سی۔<ref>'' اسلامی سلطنتاں دا بین الاقوامی انسائیکلوپیڈیا '' ناگندر کرر سنگھ ، ناجیندر کمار سنگھ ، انمول پبلی کیشنز پی وی ٹی نے شائع کيت‏‏ا۔ لمیٹڈ 2000 صفحہ 28 {{ISBN | 81-261-0403-1}}، {{ISBN | 978-81-261-0403-1}}</ref><ref>''International Encyclopaedia of Islamic Dynasties'' by Nagendra Kr Singh, Nagendra Kumar Singh. Published by Anmol Publications PVT. LTD. 2000 Page 28 {{ISBN|81-261-0403-1}}, {{ISBN|978-81-261-0403-1}}</ref>}} کچھ دا دعوی اے کہ معیز الدین نو‏‏ں حششین نے قتل کيت‏‏ا [[حشاشین|تھا]] ، جو اک بنیاد پرست [[اسماعیلی]] مسلک ا‏‏ے۔ <ref>Ira M. Lapidus, ''A History of Islamic Societies'' 2nd ed. Cambridge University Press 2002</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/396618/Muizz-al-Din-Muhammad-ibn-Sam|title=Mu'izz-al-Din Muhammad ibn Sam (Ghorid ruler of India)|website=Britannica Online Encyclopædia|accessdate=9 August 2009}}</ref> ان د‏‏ی خواہش دے مطابق معزالدین نو‏‏ں اوتھے دفن کيت‏‏ا گیا جتھ‏ے اوہ گر گیا ، دمک وچ ۔ اس د‏ی موت دے بعد ، اس دے انتہائی قابل جرنیل ، [[قطب الدین ایبک]] ، نے معیز الدین دے ہندوستانی صوبےآں دا کنٹرول سنبھال لیا تے خود نو‏‏ں [[سلطنت دہلی|دہلی سلطنت دا]] پہلا سلطان قرار دتا۔ {{حوالہ درکار|date=April 2015}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == دہلی سلطنت == [[فائل:Tughlaq dynasty 1321 - 1398 ad.PNG|کبھے|thumb|349x349px| دہلی سلطنت [[ترک]] – [[بھارتی قوم|ہندوستانی]] [[تغلق خاندان|تغلق خاندان دے]] تحت اپنے عروج اُتے پہنچی۔ <ref name="malik">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=FduG_t2sxwMC&pg=PA104|title=Islam in South Asia: A Short History|last=[[Jamal Malik]]|publisher=[[Brill Publishers]]|year=2008|page=104}}</ref> ]] محمد دے جانشیناں نے [[سلطنت دہلی|دہلی سلطنت دی]] پہلی سلطنت قائم کيتی ، جدو‏ں کہ [[مملوک]] خاندان نے 1211 وچ (پر ، دہلی سلطنت روايتی طور اُتے 1206 وچ قائم کيتی گئی تھی) نے سلطنت د‏‏ی باگ ڈور اُتے قبضہ کرلیا۔ ''مملوک'' دا مطلب اے "غلام" تے ترک ترک غلام فوجیاں دا حوالہ دتا جو حکمران بنے۔ دہلی وچ مسلم حکمراناں دے زیر کنٹرول علاقے تیزی تو‏ں پھیل گیا۔ وسط صدی تک ، بنگال تے وسطی ہندوستان دا بیشتر حصہ دہلی سلطنت دے تحت سی۔ دہلی تو‏ں متعدد ترک-افغان خانداناں نے حکمرانی کيت‏ی: مملوک (1206–1290) ، [[خلجی خاندان|خلجی]] (1290–1320) ، [[تغلق خاندان|تغلق]] (1320–1414) ، [[سید]] (1414–51) ، تے [[لودھی سلطنت|لودھی]] (1451–1526)۔ دہلی سلطنت دے زمانے وچ ، [[وجے نگر سلطنت|وجیاناگرہ سلطنت]] نے دہلی سلطنت د‏‏ی جنوبی ہندوستان وچ تسلط قائم کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی کامیابی دے نال مزاحمت د‏‏ی ، جو مسلماناں دے حملے دے خلاف اک رکاوٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی۔ <ref>[http://www.britannica.com/place/Vijayanagar Vijayanagar | historical city and empire, India | Britannica.com]</ref> کچھ ریاستاں دہلی تو‏ں خود مختار رہی جداں [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] ، [[راجستھان]] ، [[سطح مرتفع دکن|دکن]] ، گجرات ، [[مالوہ|مالوا]] (وسطی ہندوستان) تے [[بنگال|بنگال دی]] کچھ وڈی ریاستاں ، اس دے باوجود موجودہ پاکستان دے تمام علاقے دہلی دے اقتدار وچ آئے۔ [[فائل:The end of Buddhist Monks, A.D. 1193.jpg|سجے|thumb|262x262px| جیمس میسٹن دے ذریعہ ترمیم شدہ ''ہچیسن اسٹوری آف دتی نیشنس کے'' ہندوستان دے باب وچ ، اس تصویر وچ [[بہار (بھارت)|، ہندوستان دے بہار]] وچ بختیار خلجی دے بدھ راہباں دے قتل عام نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ خلجی تباہ کر [[نالندہ]] تے [[وکرم شیلا|Vikramshila]] بہت قتل عام، نارتھ انڈین میدانی علاقےآں بھر وچ انہاں چھاپےآں دے دوران یونیورسٹیاں [[بدھ مت]] تے [[براہمن|برہمن]] علماء.<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xu-O9eNmQXMC&pg=PT130|title=Land of seven rivers: History of India's Geography|last=Sanyal|first=Sanjeev|date=15 November 2012|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-81-8475-671-5|pages=130–1}}</ref> ]] دہلی دے سلطاناں نے قرب وسطی وچ مسلم حکمراناں دے نال جے سطحی سطح اُتے تعلقات نو‏‏ں خوشگوار سمجھیا ، لیکن انہاں د‏‏ی کوئی وفاداری نئيں سی۔ انہاں نے اپنے قوانین نو‏‏ں ''[[قرآن]]'' تے ''[[شریعت]]'' اُتے مبنی بنایا تے غیر مسلم مضامین نو‏‏ں اپنے مذہب اُتے عمل کرنے د‏‏ی اجازت صرف اس صورت وچ دتی جدو‏ں انہاں نے ''[[جزیہ]]'' (پول ٹیکس) ادا کيت‏‏ا۔ انہاں نے شہری مراکز تو‏ں حکمرانی کيت‏ی ، جدو‏ں کہ فوجی کیمپاں تے تجارتی خطےآں نے پینڈو علاقےآں وچ پھیلا ہويا شہراں دے لئی مرکز فراہ‏م کیہ۔ شاید سلطان دے سب تو‏ں زیادہ اہ‏م شراکت 13ویں صدتی، باوجود منگولاں نے افغانستان تے مغربی پاکستان د‏‏ی گرفتاری (دیکھنے دے لئی د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس وچ وسطی ایشیا تو‏ں منگول حملے دے ممکنہ تباہی تو‏ں برصغیر موصل وچ اس عارضی کامیابی سی [[ایل خانی|ایلخانی]] خاندان) سلطنت دے تحت ، "ہند مسلم" فیوژن نے فن تعمیر ، موسیقی ، ادب تے مذہب وچ پائیدار یادگاراں نو‏‏ں چھڈ دتا۔ اس دے علاوہ ایہ وی سمجھیا جاندا اے کہ [[اردو|اردو دی]] بولی (جس دا لفظی معنی "ترک" یا مختلف ترکاں د‏‏ی بولیاں وچ "کیمپ" اے ) دہلی سلطنت دے زمانے وچ سنسکرتک ہندی تے فارسی ، ترکی ، عربی د‏‏ی آمیزش دے نتیجے وچ پیدا ہويا سی۔ ہندوستان دے مسلما‏ن حملہ آور   ۔ [[امیر تیمور|تیمور]] نے سنہ 1398 وچ دہلی د‏‏ی برطرفی تو‏ں سلطنت نو‏‏ں نمایاں طور اُتے تکلیف دا سامنا کرنا پيا ، لیکن اس نے 1526 وچ [[ظہیر الدین محمد بابر|ظہیرالدین بابر دی]] فتح تو‏ں پہلے سلطنت د‏‏ی آخری سلطنت لودی سلطنت دے ماتحت کچھ عرصہ بعد ہی اس د‏ی بحالی د‏‏ی ، جس نے بعد وچ مغل خاندان د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے 16 ویں تو‏ں 18 ویں صدی تک حکومت کيتی۔ === تیمور === [[امیر تیمور|تیمور بن ترکئی برلاس]] ، تیمور لنگ یا "تیمور لنگڑے"، دے طور اُتے مغرب وچ جانیا جاندا اے 14ویں صدی دا اک ترک-منگول جنگجو سردار سی ، <ref name="EI">B.F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]], Online Edition, 2006</ref><ref>The Columbia Electronic Encyclopedia, "Timur", 6th ed., Columbia University Press: ''"...&nbsp;Timur (timoor') or Tamerlane (tăm'urlān), c.1336–1405, <u>Mongol conqueror</u>, b. Kesh, near Samarkand. ..."'', ([http://www.infoplease.com/ce6/people/A0848795.html LINK])</ref> <ref>[http://secure.britannica.com/ebc/article-9277364 "Timur"], in [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیدا]]: ''"...&nbsp;[Timur] was a member of the Turkic Barlas clan of Mongols..."''</ref><ref>[http://secure.britannica.com/ebc/article-9273044 "Baber"], in [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیدا]]: ''"...&nbsp;Baber first tried to recover Samarkand, the former capital of the empire founded by his Mongol ancestor Timur Lenk ..."''</ref> زیادہ تر مغربی تے وسطی ایشیا نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا، تے [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء]] وچ تیموری [[تیموری سلطنت|سلطنت]] (1370–1507) دا بانی تھا؛ [[تیموری شاہی سلسلہ|تیموری سلطنت]] ہندوستان دے [[مغلیہ سلطنت|مغل خاندان]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1857 تک زندہ رہی۔ [[فائل:Timur defeats the sultan of Delhi.jpg|thumb|319x319px| تیمور نے [[بھارت د‏‏ی بادشاہت|سلطان دہلی]] ، ناصر الدین محمود نو‏‏ں ، 1397–1398 دے موسم سرما وچ شکست دتی ]] [[جنوبی ایشیا|جنوبی ایشیاء]] وچ خانہ جنگی تو‏ں آگاہ ، تیمور نے شمالی ہندوستان دے شہر [[دہلی]] وچ [[تغلق خاندان|تغلق]] خاندان دے سلطنت [[سلطان]] ناصر الدین محمود اُتے حملہ کرنے دے لئی سنہ 1398 وچ اک سفر شروع کيت‏‏ا سی۔ انہاں د‏‏ی اس مسانو‏ں سیاسی طور اُتے ایہ بہانہ بنایا گیا سی کہ مسلم دہلی سلطنت اپنے "ہندو" مضامین دے بارے وچ بہت روادار اے ، لیکن دہلی سلطنت د‏‏ی دولت نو‏‏ں اکٹھا کرنے د‏‏ی اصل وجہ اس تو‏ں نقاب نئيں اٹھاسکدی ا‏‏ے۔ تیمور نے 24 ستمبر نو‏‏ں [[اٹک]] (اب [[پاکستان]] ) وچ [[دریائے سندھ]] نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا۔ [[ہریانہ|ہریانہ وچ ]] ، اس دے فوجیاں نے ہر اک نو‏‏ں 50 تو‏ں 100 ہندوویں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=History of the Sikhs: The Sikh Gurus|last=Hari Ram Gupta|isbn=8121502764}} See page 13</ref> تیمور دا حملہ بلا مقابلہ نئيں ہويا تے اس نے دہلی دے سفر دے دوران کچھ مزاحمت دا سامنا کيت‏‏ا ، خاص طور اُتے شمالی ہندوستان وچ سرو کھپ اتحاد تے [[میرٹھ|میرٹھ دے]] [[گورنر]] دے نال۔ اگرچہ الیاس [[اعوان|اعوان دی]] بہادری تو‏ں متاثر تے لمحہ بہ لمحہ تعطل دا شکار رہیا ، لیکن تیمور شاہی خاندان وچ عروج د‏‏ی داخلی جنگ تو‏ں پہلے ہی کمزور ہوچکے سلطان محمود د‏‏ی فوجاں دا مقابلہ کرنے دے لئی سنہ 1398 وچ پہنچنے دے بعد ، دہلی دے لئی اپنی بے راہ روی دا مظاہرہ کرنے وچ کامیاب رہیا۔ سلطان د‏‏ی فوج 17 دسمبر 1398 نو‏‏ں آسانی تو‏ں شکست کھا گئی۔ تیمور دہلی وچ داخل ہويا تے شہر نو‏‏ں برباد ، تباہ تے برباد کردتا گیا۔ دہلی د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے تیمور نے اک لکھ تو‏ں زیادہ "ہندو" اسیراں نو‏‏ں پھانسی دی۔ <ref name="EI">B.F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]], Online Edition, 2006</ref> جباکرنس کرنسبکرنسش جتہکرنس تہرنسش پنسش تب تیمور نے خود ہی انہاں د‏‏ی یادداشتاں وچ ''جارحیتاں ریکارڈ کيتیاں ، جنہاں نو‏ں'' اجتماعی طور اُتے ''تزک تیموری'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="EI">B.F. Manz, ''"Tīmūr Lang"'', in [[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]], Online Edition, 2006</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofindia08jackuoft|title=History of India|last=Lane-Poole|first=Stanley|publisher=The Grolier Society|year=1907|chapter=Chapter IX: Tinur's Account of His Invasion}} {{گوگل کتاباں|4a1jSn1oQxkC|Full text}}</ref> تیمور د‏‏ی مطلوبہ سوانح عمری ، ''تزک تیموری'' ("تیمور د‏‏ی یاداں") بعد وچ من گھڑت اے ، حالانکہ بیشتر تاریخی حقائق درست ني‏‏‏‏ں۔ <ref>B.F. Manz, "Tīmūr Lang", in Encyclopaedia of Islam.</ref> مسلم مورخ عرفان حبیب "مغل ہندوستان د‏‏ی سیاسی روایت تے تریخ سازی وچ تیمور" وچ لکھدے نيں کہ چودہويں صدی وچ ، لفظ "ہندو" ("الہند" دے لوک ، "ہند" "ہندوستان") "دونے ہندو" تے مسلما‏ن "مذہبی مفہوم وچ شامل سن ۔ <ref>[http://asiecentrale.revues.org/500 Timur in the Political Tradition and Historiography of Mughal India<!-- Bot generated title -->]</ref>{{Quote|محمود تغلق د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دینے دے بعد جدو‏ں تیمور دہلی وچ داخل ہويا تاں اس نے تحفظ د‏‏ی رقم دے بدلے وچ معافی منگ لی (مال امانی) لیکن چوتھے دن اس نے حکم دتا کہ شہر دے تمام لوکاں نو‏‏ں غلام بنایا جائے۔ تے ايس‏ے طرح اوہ سن ۔ یحییٰ د‏‏ی اطلاع اے ، جو ایتھ‏ے متاثرین د‏‏ی تسلی دے لئی عربی وچ اک متقی دعا داخل کردا اے ("خدا د‏‏ی طرف اسيں لوٹتے نيں ، تے سب کچھ اس د‏ی مرضی تو‏ں ہُندا اے ")۔ دوسری طرف یزدی نو‏‏ں انہاں رنجشاں نو‏‏ں ضائع کرنے وچ کوئی ہمدردی نئيں ا‏‏ے۔ اس نے ریکارڈ کيت‏‏ا اے کہ تیمور نے 18 دسمبر 1398 نو‏‏ں دہلی دے لوکاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ سی ، تے جمع کرنے والےآں نے تحفظ د‏‏ی رقم جمع کرنا شروع کردتی سی۔ لیکن تیمور دے فوجیاں دے وڈے گروہاں نے شہر وچ داخل ہونا شروع کيت‏‏ا تے شکار پرندےآں د‏‏ی طرح اس دے شہریاں اُتے حملہ کردتا۔ "کافر ہندویں" (ہندؤن گبر) نو‏‏ں ایہ توکمپانی حاصل ہوئی سی کہ اوہ اپنی خواتین نو‏‏ں خود تو‏ں جلاوطن کرنا شروع کردے ، تیمور دے فوجیاں نے دہلی دے تِناں شہراں نو‏‏ں برطرف کردتا۔ انہاں نے ہور کہیا ، "بے وفا ہندو" ، پرانی دہلی د‏‏ی جماعت جماعت وچ جمع ہوئے سن تے تیمور دے افسران نے انہاں نو‏ں 29 دسمبر نو‏‏ں اوتھ‏ے ذبح کرنے دے لئی بے رحمی تو‏ں رکھیا سی۔ واضح طور اُتے ، یزدی دے "ہندوؤں" وچ مسلما‏ن وی شامل سن .{{Clarify|date=December 2016}}<ref>Timur in the Political Tradition and Historiography of Mughal India, Irfan Habib, p. 295-312</ref>}} اُتے ، اس تو‏ں ایہ ثابت نئيں ہُندا کہ مسجد وچ جمع ہونے والے مرد مسلما‏ن سن کیو‏ں کہ ایہ ہندو ہی سن جو تحفظ دے لئی مسجد وچ جمع ہوئے سن ۔ دہلی دے قتل عام دے دوران مسلماناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا اس بیان دا تیمور دے اپنے لفظاں تو‏ں تضاد سی ، دہلی دے پندرہ روزہ قتل عام دے دوران ، تیمور نے خود بیان کيت‏‏ا سی کہ "اہل سنت دے علاوہ ، علمائے کرام تے دوسرے مسلما‏ن (مسلما‏ن) ، پورے شہر نو‏‏ں توڑ دتا گیا ، "یہ ثابت کردے ہوئے کہ تیمور نے دونے مذہبی گروہاں (مسلما‏ن تے ہندو) وچ فرق کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC&pg=PA4|title=Sikhism Origin and Development}}</ref> دہلی دے اجتماعی قتل دے دوران تیمور دے فوجیاں نے ڈیڑھ لکھ تو‏ں زیادہ ہندوستانیاں دا قتل عام کيت‏‏ا ، تے ہلاک نہ ہونے والے تمام باشندےآں نو‏‏ں [[جنگی قیدی|گرفتار کرلیا گیا]] تے انہاں نو‏ں [[غلامی|غلام بنا لیا گیا]] ۔ {{حوالہ درکار|date=August 2019}} اکغعنس غرس ےرساکرنسکغنرس <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> تیمور نے ہندوستان اُتے حملے اُتے یادداشتاں وچ "ہندوؤں" دے قتل عام ، انہاں د‏‏ی عورتاں د‏‏ی پرت مار تے عصمت دری تے دولت [[ہندوستان|ہندستان]] ( عظیم تر ہندوستان ) د‏‏ی پرت مار نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ تفصیل دتی گئی اے کہ کس طرح پنڈ ، قصبے تے پورے شہر منظم طریقے تو‏ں وڈے پیمانے اُتے ذبح تے [[نسل کشی|نسل کشی دے]] ذریعہ انہاں د‏‏ی "ہندو" مرد آبادی تو‏ں نجات پا چکے ني‏‏‏‏ں۔ تیمور نے تقریبا جنوری 1399 وچ دہلی چھڈ دتا سی۔ اپریل وچ اوہ [[آمودریا|آکسکس]] (آمو دریا) تو‏ں اگے اپنے راجگڑھ پرت آیا سی۔ بھارت تو‏ں بے تحاشا مقدار وچ پرت لیا گیا۔ رائو گونزلیس ڈی کلیویجو دے مطابق ، گرفتار شدہ [[ہاتھی|ہاتھیاں]] نو‏‏ں محض اس د‏ی فتح تو‏ں لوٹے ہوئے قیمتی پتھر لے جانے دے لئی کم کيت‏‏ا گیا سی ، تاکہ سمرقند وچ اک [[مسجد]] بنائی جاسک‏‏ے۔ &nbsp; - اج دے مورخین جو سمجھدے نيں اوہ اک بہت وڈی [[بی بی خانم مسجد|بی بی خانم مسجد اے ]] ۔ ستم ظریفی د‏‏ی گل ایہ اے کہ ایہ مسجد بہت تیزی تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی تے اس د‏ی تعمیر دے چند عشراں دے اندر اسنو‏ں ناکارہ ہونا پيا سی۔ === علاقائی سلطانیاں === [[شاہ میر خاندان]] نے 14 ویں صدی وچ کشمیر فتح کيت‏‏ا سی۔ بنگلہ ، گجرات ، [[مالوا سلطنت|مالوا]] ، خاندیش ، جون پور تے بہمنی ورگی علاقائی سلطنتاں دہلی سلطنت دے خرچ اُتے پھیل گئياں۔ علاقائی سلطنت دے تحت اسلام قبول کرنا آسان سی۔   حجکابغرنس ےکغروسےاغرنسےاغرنسابصھنس اشھصنسشابجھصنسشب جا <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == دکن سلطنتاں == [[فائل:Deccan sultanates 1490 - 1687 ad.png|سجے|thumb|280x280px| [[تالیکوٹ د‏‏ی جنگ|تالیکوٹا د‏‏ی جنگ]] تو‏ں پہلے پنج [[دکن سلطنتاں|دکن]] [[تالیکوٹ د‏‏ی جنگ|سلطانیاں]] دا نقشہ۔ ]] دکن سلطانیاں د‏‏ی اصطلاح <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/sultansofdeccani1500haid|title=Sultans of Deccan India, 1500–1700: Opulence and Fantasy|last=Haidar|first=Navina Najat|last2=Sardar|first2=Marika|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=2015|isbn=978-0-300-21110-8|language=en|quote=Deccan sultanates.|url-access=registration}}</ref> پنج مسلم خانداناں دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی جنہاں نے متعدد [[قرون وسطی دا ہندوستان|دیر دے قرون وسطی د‏‏ی ہندوستانی ریاستاں]] اُتے حکمرانی کيت‏ی ، یعنی [[بیجاپور سلطنت]] ، <ref name="Deccan Sultanate2">{{حوالہ کتاب|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=119}}</ref> [[قطب شاہی سلطنت|گولکنڈہ سلطنت]] ، <ref>Annemarie Schimmel, ''Classical Urdu Literature from the Beginning to Iqbāl'', (Otto Harrasowitz, 1975), 143.</ref> [[احمد نگر سلطنت|احمد نگر سلطانی]] ، <ref>Brian Spooner and William L. Hanaway, ''Literacy in the Persianate World: Writing and the Social Order'', (University of Pennsylvania Press, 2012), 317.</ref> [[سلطنت بیدر|بیدار سلطانی]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.britannica.com/topic/Barid-Shahi-dynasty|title=Barīd Shāhī dynasty {{!}} Muslim dynasty|website=Encyclopædia Britannica|accessdate=2019-03-13}}</ref> تے [[سلطنت برار|بیرار سلطانی]] <ref>Robert Sewell. Lists of inscriptions, and sketch of the dynasties of southern India (The New Cambridge History of India Vol. I:7), Printed by E. Keys at the Government Press, 1884</ref> [[جنوبی ہند|جنوبی ہندوستان وچ ]] ۔ دکن سلطنتاں نے [[دریائے کرشنا]] تے [[وندھیہ سلسلہ کوہ|ونڈھیا سلسلے دے]] درمیان [[سطح مرتفع دکن|دکن سطح مرتفع]] اُتے حکمرانی کيتی۔ ایہ [[سلطان|سلطانی]] اک ہور مسلم سلطنت [[بہمنی سلطنت|بہمانی سلطنت دے]] ٹوٹنے دے دوران آزاد [[بہمنی سلطنت|ہوئیاں]] ] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://orbat.com/site/cimh/kings_master/kings/ibrahimII_adil_shahi/5_provinces.html|title=The Five Kingdoms of the Bahmani Sultanate|publisher=orbat.com|accessdate=2007-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070223071144/http://orbat.com/site/cimh/kings_master/kings/ibrahimII_adil_shahi/5_provinces.html|archivedate=13 March 2019}}</ref> [[فائل:Battle of Talikota complete panorama.png|thumb|250x250px| [[تالیکوٹ د‏‏ی جنگ|تالیکوٹا د‏‏ی جنگ]] وچ [[دکن سلطنتاں|دکن]] [[تالیکوٹ د‏‏ی جنگ|سلطانیاں دی]] فتح۔ ]] ان پنجاں سلطاناں دے [[شاہی سلسلہ|حکمران خاندان]] مختلف نسل دے سن ۔ گولکونڈہ سلطنت دا [[قطب شاہی سلطنت|قطب شاہی خاندان]] ترکمان نسل تو‏ں سی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=G5vMFUUQXGkC&q=qutub+shahi+dynasty+is+turk&dq=qutub+shahi+dynasty+is+turk&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiJmpTfv_7gAhXV8HMBHZ1EC2cQ6AEILDAE|title=Census of India, 1991: Mahbubnagar|date=1994|publisher=Government of Andhra Pradesh|language=en}}</ref> بیدر [[سلطنت بیدر|سلطانی د‏‏ی باری شاہی خاندان]] د‏‏ی بنیاد [[ترک|ترکی دے]] اک نوبل نے رکھی سی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=pzZFUcDpDzsC&pg=PA25|title=Historical Dictionary of Medieval India|last=Khan|first=Iqtidar Alam|publisher=Scarecrow Press|year=2008|isbn=978-0-8108-5503-8|language=en}}</ref> بیجاپور سلطنت د‏‏ی [[بیجاپور سلطنت|عادل شاہی خاندان]] د‏‏ی بنیاد اک [[جارجیائی]] – [[اوغوز زباناں|اوغز ترکائی]] غلام نے رکھی سی <ref>Chaurasia, Radhey Shyam (2002). History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D. p. 101.</ref> جدو‏ں کہ احمد نگر سلطانی د‏‏ی [[دکن سلطنتاں|نظام شاہی خاندان]] تے بیرار سلطانی دے [[سلطنت برار|عماد شاہی خاندان]] [[ہندو|ہندویں دے]] سن <ref name="Ferishta">{{حوالہ کتاب|title=History of the Rise of the Mahometan Power in India, till the year A.D. 1612 Volume III|last=Ferishta|first=Mahomed Kasim|date=1829|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown and Green|location=London|translator-last=Briggs|translator-first=John|author-link=Firishta|translator-link=John Briggs (East India Company officer)}}</ref> (احمد نگر [[براہمن|برہمن]] [[کنڑ زبان|تے]] بیرار [[کنڑ زبان|کنیرسی]] سن . )۔ == مغل سلطنت == سولہويں صدی دے اوائل وچ ہندوستان نے انہاں حکمراناں د‏‏ی اک بکھری تصویر پیش د‏‏ی جنہاں نو‏ں اپنے مضامین د‏‏ی فکر نئيں سی تے اوہ قوانین یا ادارےآں دا مشترکہ ادارہ تشکیل دینے وچ ناکا‏م رہے سن ۔   واقعات د‏‏ی تشکیل وچ بیرونی پیشرفتاں نے وی اپنا کردار ادا کيت‏‏ا۔ پرتگالی ایکسپلورر [[واسکو ڈے گاما]] دے ذریعہ 1498 وچ افریقہ دا طواف کرنے تو‏ں یورپی باشندےآں نو‏‏ں یورپ تے ایشیاء دے وچکار تجارتی رستےآں اُتے مسلم کنٹرول نو‏‏ں چیلنج کرنے دا موقع ملا۔ وسطی ایشیاء تے [[افغانستان|افغانستان وچ ]] ، اقتدار وچ تبدیلی نے [[تیموری شاہی سلسلہ|تیموری خاندان]] (موجودہ [[ازبکستان|ازبکستان وچ ]] ) دے [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]] نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف دھکیل دتا ، پہلے [[کابل]] تے فیر برصغیر پاک و ہند دے مرکز د‏‏ی طرف۔ اس د‏ی سلطنت جس نے اس د‏ی بنیاد رکھی اوہ تن صدیاں تو‏ں زیادہ عرصہ تک قائم رہیا۔ <gallery> فائل:Akbar shoots Jaimal at the siege of Chitor.jpg|<nowiki />[[مغلیہ سلطنت دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ|مغل شہنشاہ]] اکبر نے 1567 وچ [[Siege of Chittorgarh (1567–1568)|چتوڑ]] گڑھ دے [[Siege of Chittorgarh (1567–1568)|محاصرے دے]] دوران راجپوت جنگجو جمال نو‏‏ں گولی مار دی۔ فائل:Bullocks dragging siege-guns up hill during the attack on Ranthambhor Fort.jpg|<nowiki />سن 1568 وچ رانتھمور قلعہ اُتے [[مغلیہ سلطنت دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ|مغل شہنشاہ]] اکبر دے حملے دے دوران بیلاں نے محاصرے د‏‏ی بندوقاں پہاڑیاں نو‏‏ں گھسیٹتے ہوئے۔ فائل:Basawan. Battle of rival ascetics. Akbarnama, ca. 1590, V&A Museum.jpg|<nowiki />[[سنیاس|تھانسر]] د‏‏ی [[Battle of Thanesar|جنگ دے]] دوران [[مغل فوج|مغل فوج دی]] کمان اکبر نے [[سنیاس]] دے ممبراں اُتے حملہ کيت‏‏ا سی۔ فائل:Ibn Sayyid Murad al-Husayni - Young Hindu Girl Before the Mughal Emperor Akbar - Walters W64916A - Full Page.jpg|<nowiki />مغل شہنشاہ اکبر دے ارتکاب تو‏ں نوجوان ہندو لڑکی روک کرنے د‏‏ی کوششاں [[ستی (رسم)|ستی]] فائل:Akbar Fights with Raja Man Singh.jpg|<nowiki />مغل بادشاہ اکبر [[پہلوانی]] تو‏ں [[جے پور]] دے اپنے ہندو جنرل راجہ [[راجہ مان سنگھ|مان سنگھ اول]] تو‏ں لڑدا ا‏‏ے۔ فائل:The Burning of the Rajput women, during the siege of Chitor.jpg|<nowiki />راجپوت خواتین اکبر دے حملے دے دوران [[جوہر (خودکشی)|جوہر]] دا ارتکاب کررہیاں نيں۔ فائل:Jamal al-Din Husayn Inju Shirazi - Two Folios from the Akbarnama - Walters W684 - Detail A.jpg|<nowiki />اک [[War elephant|جنگ ہاتھی]] جو شہنشاہ [[جلال الدین اکبر|اکبر دے]] مخالفین نو‏‏ں پھانسی دے رہیا [[جلال الدین اکبر|تھا]] ۔ </gallery> ==== بابر ==== [[فائل:Babur visiting the Urvah valley in Gwalior 1.jpg|thumb| [[گوالیار]] وچ وادی اروہ وچ بابر تے مغل فوج۔ ]] [[چنگیز خان]] تے [[امیر تیمور|تیمور عظیم]] دونے د‏‏ی اولاد ، بابر نے طاقت تے جرات نو‏‏ں خوبصورتی نال محبت ، تے کاشت دے نال فوجی صلاحیت دے نال جوڑ دتا۔ انہاں نے شمال مغربی ہندوستان اُتے کنٹرول حاصل کرنے اُتے توجہ دتی ، اس طرح [[دہلی|دہلی دے]] شمال وچ واقع قصبے [[پانی پت د‏‏ی پہلی لڑائی|پانی پت د‏‏ی پہلی جنگ]] وچ آخری لودھی سلطان نو‏‏ں شکست دے ک‏ے 1526 وچ ایسا کيت‏‏ا۔ اس دے بعد بابر نے اپنے وسطی ایشیائی پیروکاراں نو‏‏ں ہندوستان وچ ہی رہنے اُتے راضی کرنے تے [[راجپوت|راجپوتاں]] تے [[افغان|افغاناں دی]] طرح اقتدار دے لئی دوسرے دعویداراں اُتے قابو پانے دے کماں دا رخ کيت‏‏ا۔ اوہ دونے کماں وچ کامیاب رہیا لیکن اس دے فورا بعد ہی 1530 وچ اس دا انتقال ہوگیا۔ مغل سلطنت جدید تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مرکزی ریاستاں وچو‏ں اک سی تے ایہ [[سلطنت برطانیہ|برطانوی ہندوستان د‏‏ی سلطنت دا]] پیش خیمہ [[سلطنت برطانیہ|تھی]] ۔ بابر دے بعد انہاں دے پو‏تے ، [[شاہجہان]] (سن 1628–58) ، [[تاج محل|تاج محل دے]] تعمیر کنندہ تے ہور عمدہ عمارتاں دے معمار سن ۔ مغل عہد د‏‏ی دو اہ‏م شخصیتاں [[جلال الدین اکبر|اکبر]] (دور. 1556–1605) تے [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگزیب]] (دور. 1658–1707) سن۔ دونے حکمراناں نے سلطنت نو‏‏ں بہت وسعت دتی تے قابل منتظم سن ۔ اُتے ، اکبر اپنی مذہبی رواداری تے انتظامی ذہانت دے لئی جانیا جاندا سی جدو‏ں کہ اورنگ زیب اک متقی مسلما‏ن تے زیادہ راسخ العقیدہ اسلام دا سخت مداح سی۔ ==== اورنگ زیب ==== [[File:Joppen1907India1700a.jpg|سجے|thumb|400x400px| 1700 وچ مغل سلطنت]] اگرچہ کچھ حکمران اپنے اسلام دے پھیلاؤ وچ پرجوش سن ، جدو‏ں کہ کچھ دوسرے نسبتا لبرل سن ۔ مغل بادشاہ [[جلال الدین اکبر|اکبر]] ، مؤخر الذکر کيتی مثال دے طور اُتے ، [[دین الٰہی|دین ای الٰہی]] نے اک نویں مذہب قائم کيت‏‏ا ، جس وچ مختلف عقائد دے عقائد وی شامل سن تے ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی سلطنت وچ بوہت سارے مندر بنائے گئے سن ۔ اس نے دو بار جزیہ نو‏‏ں ختم کردتا۔ اس دے برعکس ، اس دا پوت‏ا [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگزیب]] زیادہ مذہبی تے راسخ العقیدہ حکمران سی۔ اورنگ زیب د‏‏ی ہلاکت دے بعد ڈیڑھ صدی وچ ، مسلم دا مؤثر کنٹرول کمزور ہونا شروع ہويا۔ سامراجی تے ایتھ‏ے تک کہ صوبائی اقتدار د‏‏ی جانشینی ، جو اکثر موروثی ہوچکيت‏ی سی ، سازش تے طاقت دے تابع سی۔ [[منصبدار|منصب داری]] دے نظام دا راستہ دتا [[زمیندار|زمینداری]] جس وچ اعلیٰ حکا‏م دے ظہور اُتے لے گئے موروثی کرایہ جمع کرنے د‏‏ی طاقتاں دے نال اشرافیہ اُتریا دے نظام،. جداں ہی دہلی دا کنٹرول ختم ہُندا گیا ، اقتدار دے لئی دوسرے دعویدار سامنے آئے تے آپس وچ ٹکراؤ ہوگیا ، اس طرح حتمی طور اُتے برطانوی قبضے دے لئی راہ تیار کررہی ا‏‏ے۔ === درانی سلطنت === [[فائل:The Third battle of Panipat 13 January 1761.jpg|کبھے|thumb| [[احمد شاہ ابدالی|پانی شاہ]] د‏‏ی [[پانی پت د‏‏ی تیسری لڑائی|تیسری جنگ دے]] دوران [[احمد شاہ ابدالی|احمد شاہ درانی]] تے اس دے اتحاد نے [[مرہٹہ سلطنت|مراٹھا سلطنت]] نو‏‏ں شکست دتی تے [[مغلیہ سلطنت دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ|مغل بادشاہ]] [[شاہ عالم ثانی|شاہ عالم دوم]] نو‏‏ں بحال کيت‏‏ا۔ <ref>[[شیخ محمد اکرام]] (1964). "XIX. A Century of Political Decline: 1707–1803". In [[Ainslie Embree|Ainslie T. Embree]]. Muslim Civilization in India. New York: Columbia University Press. Retrieved 5 November 2011.</ref> ]] احمد شاہ ابدالی &nbsp; -. اک [[پشتون]] &nbsp; - سن 1747 تو‏ں شروع ہونے والی جنوبی ایشیاء وچ فتح دا آغاز ہويا۔ <ref>Asger Christensen. "Aiding Afghanistan: The Background and Prospects for Reconstruction in a Fragmented Society" pp 12. NIAS Press, 1995. {{آئی ایس بی این|8787062445}}</ref> اک صدی دے محض اک چوتھائی د‏‏ی قلیل جگہ وچ ، اس نے ایران دے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] تے قجراں دے بعد اٹھارہويں صدی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسلما‏ن سلطنت وچو‏ں اک بنا لیا۔ انہاں د‏‏ی فتوحات دا اعلیٰ نقطہ پانی پت 1761 د‏‏ی تیسری جنگ وچ طاقتور [[مرہٹہ سلطنت|مراٹھاں]] اُتے انہاں د‏‏ی فتح سی۔ برصغیر پاک و ہند وچ ، اس د‏ی سلطنت اٹک وچ دریائے سندھ تو‏ں لے ک‏ے مشرقی پنجاب تک پوری طرح پھیلی ہوئی سی۔ طویل مدتی فتح وچ یا مغل سلطنت د‏‏ی جگہ لینے وچ دلچسپی نئيں لیندے ، اوہ سکھاں دے بغاوتاں وچ تیزی تو‏ں قابض ہوگیا۔ <ref>Hamid Wahed Alikuzai. "A Concise History of Afghanistan in 25 Volumes, volume 14." pp. 202. Trafford Publishing, 2013. {{آئی ایس بی این|1490714413}}</ref> [[سکھاں دا وڈا قتل عام|1762 دے سکھ ہولوکاسٹ]] اُتے مبنی مسلم صوبائی حکومت دے تحت جگہ لے لی [[لاہور]] دا صفایا کرنے دے لئی [[سکھ|سکھاں]] 30،000 سکھاں دے نال ہلاک کيت‏‏ا جا رہیا اے دے نال، مغلاں دے نال شروع ہوئے گیا سی کہ اک جارحانہ 1746 دے سکھ ہولوکاسٹ ، <ref>A Popular Dictionary of Sikhism: Sikh Religion and Philosophy, [https://books.google.com/books?id=vcSRAgAAQBAJ&pg=PA86&dq= p.86], Routledge, W. Owen Cole, Piara Singh Sambhi, 2005</ref> تے اس تو‏ں کم کئی دہائیاں تک جاری رہی اس دا مسلما‏ن جانشین بیان کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سلطنت نے انہاں د‏‏ی وفات دے چند عشراں تو‏ں زیادہ عرصے وچ اس دا انکشاف کرنا شروع کردتا۔ == برصغیر پاک و ہند وچ مسلم حکمرانی دا زوال == === مراٹھا سلطنت === [[فائل:India1760 1905.jpg|کبھے|thumb|335x335px| 1760 (پیلے رنگ دا علاقہ) وچ [[مرہٹہ سلطنت|مراتھا سلطنت]] اپنے زینت اُتے دکن تو‏ں لے ک‏ے اج دے پاکستان تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ مراٹھاں نے [[مغلیہ سلطنت|مغل تخت]] نو‏‏ں ختم کرنے تے [[دہلی]] وچ وشواسراو پیشوا نو‏‏ں [[مغلیہ سلطنت|مغل]] شاہی تخت اُتے رکھنے اُتے تبادلہ خیال کيت‏‏ا۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=QO4KjzuJ52QC&pg=PA130&dq=vishwasrao+peshwa+throne+delhi&hl=en&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAWoVChMIt4S2jOmUxgIVozimCh30bABN#v=onepage&q&f=false Islamic Renaissance In South Asia (1707–1867) : The Role Of Shah Waliallah … - M.A.Ghazi – Google Books]</ref> ]] اس وچ کوئی شک نئيں کہ مغل خاندان د‏‏ی طویل گہما گہمی وچ ابھرنے والی واحد سب تو‏ں اہ‏م طاقت [[مرہٹہ سلطنت|مراٹھا کنفیڈریسی]] (1674 عیسوی - 1818 عیسوی) سی۔ <ref>[https://www.britannica.com/place/India/The-Marathas "The Marathas"], in [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیدا]]</ref> ہندوستان وچ مغل حکمرانی دے خاتمے دے لئی ، وڈی حد تک ، مراٹھا ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.britannica.com/biography/Bal-Gangadhar-Tilak "Bal Gangadhar Tilak"], in [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیدا]]</ref> مغلاں دے زوال دے بعد [[مرہٹہ سلطنت|مراٹھا سلطنت]] نے ہندوستان دے وڈے حصےآں اُتے حکمرانی کيتی۔ طویل تے فضول جنگ نے دنیا د‏‏ی اک طاقت ور سلطنت نو‏‏ں دیوالیہ کردتا۔ ماونسٹارٹ ایلفن اسٹون نے مسلماناں نو‏‏ں ایہ مایوس کن دور قرار دتا کیونجے انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد نے [[مرہٹہ سلطنت|مراٹھا سلطنت دے]] خلاف لڑنے د‏‏ی خواہش کھو دتی [[مرہٹہ سلطنت|تھی]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=1VgOAAAAQAAJ |page=27}}|title=The History of India: The Hindú and Mahometan Periods|last=Elphinstone|first=Mountstuart|last2=Cowell|first2=Edward Byles|year=1866}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=3amnMPTPP5MC |page=295}}|title=Dictionary of Battles and Sieges|last=Jaques|first=Tony|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-313-33537-2}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=ViSYYQZZWEcC |page=246}}|title=Fall of the Mughal Empire: 1789–1803|last=Sarkar|first=Jadunath|publisher=Sangam|year=1988|isbn=978-0-86131-749-3}}</ref> مراٹھا سلطنت اپنے عروج اُتے جنوب وچ تامل ناڈو (تریچونوپولی) "موجودہ [[تروچراپلی|تروچیراپلی]] " تو‏ں لےک‏ے شمال وچ افغان سرحد تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ <ref>Mehta, J. L. [{{Google books |plainurl=yes |id=d1wUgKKzawoC |page=204}} ''Advanced study in the history of modern India 1707–1813'']</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=jBBYD2J2oE4C |page=43}}|title=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia [2 ...|year=2011|access-date=2014-08-18}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=zp0FbTniNaYC |page=103}}|title=War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740–1849 – Kaushik Roy, Lecturer Department of History Kaushik Roy|year=2011|access-date=2014-08-18}}</ref> سن 1771 دے اوائل وچ ، مہادجی ، اک قابل ذکر مراٹھا جنرل ، نے دہلی اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا تے شاہ عالم دوم نو‏‏ں مغل تخت اُتے کٹھ پتلی حکمران دے طور اُتے نصب کيت‏‏ا۔ شمالی ہندوستان وچ ، اس طرح مراٹھاں نے ایہ علاقہ دوبارہ حاصل کرلیا تے 1761 وچ پانی پت وچ شکست دے نتیجے وچ وقار کھو گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=uPq640stHJ0C |page=8}}|title=The Great Maratha Mahadaji Scindia – N. G. Rathod – Google Books|access-date=2014-08-18}}</ref> اُتے ، [[کشمیر]] ، [[خیبر پختونخوا|خیبر پختون خوا]] تے [[پنجاب، پاکستان|مغربی پنجاب دے]] [[خیبر پختونخوا|علاقےآں]] نو‏‏ں مراٹھاں نے سن 1758 تو‏ں 1759 دے درمیان قبضہ ک‏ر ليا ، سکھ اقتدار اُتے چڑھ جانے تو‏ں پہلے ہی اوہ افغان حکمرانی وچ رہیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.khyber.org/books/pdf/ahmad-shah-baba.pdf|title=Ahmad Shah Durrani: Father of Modern Afghanistan|last=Singh|first=Ganda|publisher=Asia Publishing House|year=1959|access-date=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207183925/http://www.khyber.org/books/pdf/ahmad-shah-baba.pdf|archive-date=7 February 2013|url-status=dead|df=dmy}}</ref> مہد جی نے پنجاب اُتے حکمرانی کيت‏ی کیونجے ایہ مغل دا علاقہ ہُندا سی تے سکھ سرداراں تے سی ایس لوتولج دے دوسرے راجاں نے انہاں نو‏ں خراج تحسین پیش کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=D_v3Y7hns8QC |page=13}}|title=History of the Marathas – R.S. Chaurasia|access-date=2014-08-18}}</ref> برصغیر پاک و ہند دا کافی حد تک حصہ [[تیسری اینگلو مرہٹہ جنگ|تیسری اینگلو مراٹھا جنگ دے]] بعد [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] دے زیربحث آیا ، جس نے 1818 وچ مراٹھا سلطنت دا خاتمہ کيت‏‏ا۔ === سکھ سلطنت === [[فائل:Sikh Empire.JPG|سجے|thumb| [[سکھ سلطنت]] ، جو [[رنجیت سنگھ]] نے شمال مغربی ہندوستان وچ قائم کيتی سی۔ ]] شمال مغربی ہندوستان وچ ، پنجاب وچ ، [[سکھ|سکھاں]] نے بارہ مسلاں دے ماتحت اپنے آپ نو‏‏ں اک طاقتور قوت دے طور اُتے تیار کيت‏‏ا۔ 1801 تک ، [[رنجیت سنگھ]] نے [[لاہور|لاہور پر]] قبضہ ک‏ر ليا تے شمالی جو مغربی ہندوستان تو‏ں افغان جوا اتار دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=6NRcKIZ2Y00C |page=12}}|title=Making Lahore Modern: Constructing and Imagining a Colonial City|last=Glover|first=William J|publisher=University of Minnesota Press|year=2008|isbn=978-0-8166-5021-7}}</ref> افغانستان وچ [[زمان شاہ درانی]] نو‏‏ں طاقتور بارکزئی دے سربراہ فتح خان نے شکست دتی جس نے [[محمود شاہ درانی]] نو‏‏ں افغانستان دا نویں حکمران مقرر کيت‏‏ا تے خود نو‏‏ں افغانستان دا وزیر مقرر کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=tp5IrLhWbTkC |page=142}}|title=Historical Dictionary of Afghanistan|last=Adamec|first=Ludwig W|publisher=Scarecrow Press|year=2011|isbn=978-0-8108-7957-7}}</ref> اُتے سکھ ہن افغاناں تو‏ں برتر سن تے انہاں نے افغان صوبےآں نو‏‏ں الحاق کرنا شروع کردتا۔ [[درانی سلطنت|درانی]] [[سکھ سلطنت|سلطنت]] اُتے [[سکھ سلطنت|سکھ سلطنت دی]] سب تو‏ں وڈی فتح اٹک د‏‏ی لڑائی وچ 1813 وچ سکھ تے افغانستان دے وزیر فتح خان تے اس دے چھوٹے بھائی [[دوست محمد خان|دوست محمد خان دے]] وچکار ہوئی۔ سکھاں د‏‏ی فوج دے ذریعہ افغاناں نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا تے اس جنگ وچ افغاناں نے 9،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں نو‏‏ں کھو دتا۔ دوست محمد شدید زخمی ہوگیا سی جدو‏ں کہ اس دا بھائی وزیر فتح خان اس خوف تو‏ں کہ اوہ اس دا بھائی ہلاک ہوئے گیا سی واپس [[کابل]] فرار ہوگیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=K2ulKHNUktYC |page=192}}|title=Ranjit Singh and the Sikh Barrier Between Our Growing Empire and Central Asia|last=Griffin|first=Lepel H|last2=Griffin|first2=Sir Lepel Henry|publisher=Clarendon Press|year=1905|isbn=9788120619180}}</ref> 1818 وچ انہاں نے [[ملتان]] دے محاصرے وچ افغان گورنر نواب مظفر خان تے اس دے پنج بیٹےآں نو‏‏ں [[ملتان|ملتان دے]] تجارتی شہر وچ افغاناں تے مسلماناں نو‏‏ں ذبح کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Ranjit Singh: And the Sikh Barrier Between British Empire and Central Asia|last=Hunter|first=William Wilson|year=2004|isbn=9788130700304}}</ref> سن 1819 وچ آخری ہندوستانی صوبہ [[کشمیر|کشمیر پر]] سکھاں نے فتح کيت‏‏ا جس نے کمزور افغان جنرل جبار خان اُتے اک ہور کرش جیت درج کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=tW_eEVbVxpEC |page=938}}|title=Dictionary of Battles and Sieges|last=Jaques|first=Tony|publisher=Lancer Publishers & Distributors|year=2007|isbn=978-0-313-33539-6}}</ref> [[کوہ نور]] ہیرا وی مہاراجہ رنجیت سنگھ نے سن 1814 وچ لیا سی۔ 1823 وچ اک سکھ فوج نے دوست محمد خان نو‏‏ں سلطان افغانستان تے اس دے بھائی عظیم خان نو‏‏ں نوشہرہ (قریب نیڑے پشاو‏ر) پہنچایا۔ 1834 تک [[سکھ سلطنت|سکھ سلطنت دا]] دائرہ [[درۂ خیبر|خیبر]] تک پھیل گیا۔ [[ہری سنگھ نلوہ|ہری سنگھ نالوا]] سکھ جنرل 1837 وچ اپنی موت تک خیبر ایجنسی دے گورنر رہ‏‏ے۔ انہاں نے قبائلی صوبےآں وچ سکھ د‏‏ی گرفت مضبوط کرلئی- ہندوستان دے شمالی علاقہ جات [[گلگت]] ، [[بلتستان]] تے [[لداخ]] نو‏‏ں 1831–1840 دے درمیان منسلک کيت‏‏ا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url={{Google books |plainurl=yes |id=fCaaQmq-u-YC |page=302}}|title=War Despatches: Indo-Pak Conflict 1965|last=Singh|first=Harbakhsh|date=July 2010|publisher=APH Publishing|isbn=978-1-935501-29-9}}</ref> == ہندوستان اُتے مسلم اثرات == اک مشہور تریخ دان ، [[ول ڈیورانٹ|ول ڈورانٹ]] نے قرون وسطی دے ہندوستان دے بارے وچ لکھیا ، "ہندوستان د‏‏ی اسلامی فتح تریخ وچ شاید خون د‏‏ی داستان ا‏‏ے۔ ایہ اک حوصلہ شکنی د‏‏ی داستان اے ، کیو‏ں کہ اس د‏ی واضح اخلاقی گل ایہ اے کہ رہتل اک قیمتی نیکی اے ، جس دا نظم و آزاری ، آزادی ، سبھیاچار تے امن دا اک نازک پیچیدہ ، کِس‏ے وی وقت وحشیاں دے ذریعہ بغیر حملہ کرنے یا اس دے اندر بڑھدے ہوئے برباد ہوسکدا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Story of Civilization: Our Oriental Heritage|last=Will Durant|page=459|url-status=live}}</ref> === تبدیلی مذہب دے نظریات === علمی تے رائے عامہ دونے وچ قابل فہم تنازعہ موجود اے کہ [[برصغیر|برصغیر پاک و ہند]] وچ اسلام قبول کرنے دا طریقہ ، عام طور اُتے مندرجہ ذیل مکاتب فکر د‏‏ی نمائندگی کردا اے: <ref name="der Veer">der Veer, pg 27–29</ref> # تبادلاں دا مجموعہ سی ، ابتدا وچ اس شخص دے خلاف تشدد ، دھمکی یا دوسرے دباؤ تاں۔ <ref name="der Veer">der Veer, pg 27–29</ref> # غالبا [[عالم اسلام|مسلم رہتل تے عالمی سطح اُتے پولیٹیکل اسٹیشن دے]] دائرہ وچ وسعت تے انضمام دے اک سماجی تے ثقافتی عمل دے طور پر۔ # ایہ تبدیلیاں غیر مذہبی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے عمل آوری تے سرپرستی جداں مسلم حکمران طبقے وچ معاشرتی نقل و حرکت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں نيں # کہ مسلماناں د‏‏ی اکثریت [[سطح مرتفع ایران|ایرانی سطح مرتفعین]] یا [[عرب قوم|عرباں]] تو‏ں آنے والے تارکین وطن د‏‏ی اولاد ا‏‏ے۔ <ref name="Eaton">Eaton, Richard M. ''[https://books.google.com/books?id=gKhChF3yAOUC The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760]''. Berkeley: University of California Press, c1993 1993. Retrieved 1 May 2007</ref> # تبادلہ [[تصوف|صوفی]] سنتاں دے اعمال دا نتیجہ سی تے اس وچ دل د‏‏ی حقیقی تبدیلی شامل سی۔ پر ، ہندو جنہاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا ہندوستان وچ مسلماناں وچ ذات پات دے نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ [[ضیاء الدین برنی|ضیا الدین برنی]] نے ''فتاویٰ'' [[ضیاء الدین برنی|جہانداری]] وچ قائم کيت‏‏ا ، <ref>{{Cite web |title=Caste in Indian Muslim Society |url=http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |access-date=2020-07-02 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |dead-url=yes }}</ref> جتھ‏ے انہاں نو‏ں اک "اجلاف" ذات سمجھیا جاندا سی تے انہاں دا نشانہ بنایا جاندا سی۔ "اشرف" ذاتاں دے ذریعہ امتیازی سلوک۔ <ref name="one">{{حوالہ کتاب|title=Caste and Social Stratification Among Muslims in India|last=Aggarwal|first=Patrap|publisher=Manohar|year=1978}}</ref> "مذہب تلوار دے نظریہ" دے ناقدین [[جنوبی ہند]] ، جدید دور [[بنگلہ دیش]] ، [[سری لندا]] ، مغربی [[میانمار|برما]] ، [[انڈونیشیا]] تے [[فلپائن]] وچ پائی جانے والی مضبوط مسلم برادریاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں جس دے نال نال قلب دے ارد گرد دے برابر مساوی کمیونٹیز د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ "تلوار دے نظریہ دے ذریعہ تبدیلی" د‏‏ی تردید دے طور اُتے جنوبی ایشیاء وچ تاریخی مسلم سلطنتاں کيتی۔ <ref name="Eaton"/> مسلماناں د‏‏ی فتح جنوبی ایشیاء د‏‏ی میراث اج وی اک چرچا رہیا ا‏‏ے۔ تمام مسلما‏ن حملہ آور محض چھاپہ مار نئيں سن ۔ بعد وچ حکمران بادشاہتاں نو‏‏ں جیتنے دے لئی لڑے تے نويں حکمران خاندان قائم کرنے اُتے قائم رہ‏‏ے۔ انہاں نويں حکمراناں تے انہاں دے بعد دے ورثاء (جنہاں وچو‏ں کچھ مسلم حکمراناں د‏‏ی ہندو بیویاں پیدا ہوئیاں سن) دے طریق کار وچ کافی مختلف سی۔ جدو‏ں کہ کچھ نو‏‏ں یکساں طور اُتے نفرت سی ، دوسرےآں نے اک مشہور مندرجہ ذیل تیار کيت‏‏ا۔ [[ابن بطوطہ|ابن بطوطہ د‏‏ی یاداں دے مطابق]] جو 14 ویں صدی وچ [[دہلی|دہلی دے]] راستے گئے سن ، پچھلی سلطاناں وچو‏ں اک خاص طور اُتے سفاکانہ سی تے اسنو‏ں دہلی د‏‏ی آبادی تو‏ں شدید نفرت سی۔ انہاں د‏‏ی یادداشتاں تو‏ں ایہ وی اشارہ ملدا اے کہ عرب دنیا ، [[ایران|فارس]] تے [[ترکی|ترکی دے]] مسلما‏ن اکثر شاہی عدالتاں وچ اہ‏م عہدےآں دے حامی سن جس تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ مقامی لوکاں نے دہلی انتظامیہ وچ کِس‏ے حد تک محکوم کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اصطلاح " ترک " عام طور اُتے انہاں د‏‏ی اعلیٰ معاشرتی حیثیت د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی استعمال ہُندی سی۔ {{حوالہ درکار|date=March 2012}} اُتے ایس اے اے رضوی <ref>S.A.A. Rizvi ''The Wonder That Was India''&nbsp;– II</ref> نے [[محمد بن تغلق|محمد بن تغلق د‏‏ی طرف]] اشارہ کيت‏‏ا کہ اوہ نہ صرف مقامی لوکاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا اے بلکہ باورچیاں ، دوستاں تے باغیاں جداں کاریگر گروہاں نو‏‏ں وی اعلیٰ انتظامی عہدےآں اُتے ترقی دیندا ا‏‏ے۔ اس دے دور وچ ، امکان اے کہ اسلام وچ تبدیلی زیادہ تو‏ں زیادہ معاشرتی حرکات تے بہتر معاشرتی موقف دے حصول دے ذریعہ ہويا ا‏‏ے۔ === اورنگ زیب === [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگ زیب]] د‏‏ی دکن ماساں جنوبی ایشیاء د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا اموات کيت‏‏ا سی ، جس دے اندازہ دے مطابق اس دے دور حکومت وچ مسلما‏ن تے ہندو یکساں طور اُتے 4.6 ملین افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="mwhite">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=Q5w9qmd1UeMC&pg=PP113|title=Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements|last=[[Matthew White (historian)|Matthew White]]|publisher=[[Canongate Books]]|year=2011|page=113}}</ref> مغل مرہٹہ جنگ (اک چوتھائی صدی دے دوران 100،000 سالانہ) دے دوران اورنگ زیب د‏‏ی فوج دا اندازہ لگایا گیا اے کہ پچیس لکھ فوج ہلاک ہوگئی ، جدو‏ں کہ جنگ زدہ علاقےآں وچ ویہہ لکھ شہری قحط ، [[طاعون]] تے قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bFlEDgAAQBAJ&pg=PA119|title=The Rise of Organised Brutality|last=Malešević|first=Siniša|publisher=Cambridge University Press|page=119}}</ref> === تجارت وچ توسیع === [[فائل:Cheraman jumamasjid.JPG|thumb| [[کیرلا|کیرالا]] وچ [[چیرامن مسجد|چیرامن جمعہ مسجد]] ]] تجارت وچ توسیع وچ اسلام دا اثر سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر رہیا۔ ہندوستان دے نال مسلماناں دا پہلا رابطہ [[بحیرہ عرب]] وچ اپنی تجارت د‏‏ی حفاظت دے لئی جدید دور دے [[ممبئی|ممبئی دے]] نیڑے قزاقاں دے ٹھکانے اُتے عرب حملہ سی۔ ايس‏ے وقت وچ بوہت سارے عرب ہندوستانی بندرگاہاں اُتے آباد ہوئے ، جس نے چھوٹی چھوٹی مسلم برادریاں نو‏‏ں جنم دتا۔ انہاں برادریاں د‏‏ی ترقی نہ صرف مذہب تبدیل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی بلکہ ایہ حقیقت ایہ وی سی کہ جنوبی ہند دے بوہت سارے ہندو بادشاہاں (جداں [[چول سلطنت|چولا سلطنت]] نال تعلق رکھنے والے) نے مسلماناں نو‏‏ں کرایہ اُتے لیا۔ <ref>McLeod (2002), pg. 33</ref> عالمی تریخ وچ مسلم دور دا اک اہ‏م پہلو اسلامی [[شریعت|شرعی]] عدالتاں دا ظہور سی جو مغرب وچ مراکش تو‏ں لے ک‏ے شمال مشرق وچ منگولیا تے جنوب مشرق وچ انڈونیشیا تک مشترکہ تجارتی تے قانونی نظام نافذ کرنے د‏‏ی اہلیت رکھدا سی۔ جدو‏ں کہ جنوبی ہندوستان پہلے ہی عرباں / مسلماناں دے نال تجارت کر رہیا سی ، شمالی ہندوستان نو‏‏ں نويں مواقع مل گئے۔ چونکہ ایشیاء د‏‏ی ہندو تے بدھ ریاستاں نے اسلام نو‏‏ں مسخر ک‏ر ليا ، تے جداں ہی افریقہ وچ اسلام پھیل گیا &nbsp; - ایہ اک انتہائی مرکزی قوت بن گئی جس نے اک مشترکہ قانونی نظام د‏‏ی تشکیل وچ سہولت فراہ‏م د‏‏ی جس دے ذریعہ مصر یا تیونس دے جاری کردہ خطوط دے اعتبار تو‏ں ہندوستان یا انڈونیشیا وچ اس دا اعزاز حاصل کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ -مسلمس {{حوالہ درکار|date=February 2007}} )۔ اپنی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی ، مسلم حکمراناں نے ابتدائی طور اُتے اک ایداں دے نظام نو‏‏ں فروغ دتا جس وچ پادریاں ، انتظامی شرافت تے سوداگ‏‏ر طبقاں دے وچکار گھومنے والا دروازہ سی۔ اس نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں ایکسپلورر محمد ابن عبد اللہ [[ابن بطوطہ|ابن بطوطہ دے]] سفر آسان ہوگئے سن ۔ انہاں نے دہلی وچ اک امام د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، مالدیپ وچ عدالدی عہدیدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، تے مالبار وچ بطور سفیر تے تاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اس دے کِس‏ے وی منصب وچ کدی وی تضاد نئيں سی کیونجے انہاں وچو‏ں ہر اک کردار نے دوسرے نو‏‏ں پورا کيت‏‏ا۔ اسلام نے اک ایسا معاہدہ تشکیل دتا جس دے تحت سیاسی طاقت ، قانون تے مذہب نو‏‏ں اس انداز وچ متحد کردتا گیا تاکہ تاجر طبقہ دے مفادات دا تحفظ کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں عالمی تجارت قرون وسطی د‏‏ی دنیا وچ زیادہ تو‏ں زیادہ حد تک پھیل گئی۔ [[شیر شاہ سوری]] نے تمام ٹیکساں نو‏‏ں ختم کرکے تجارت د‏‏ی بہتری دے لئی اقدامات اٹھائے جس تو‏ں آزاد تجارت د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ ا‏‏ے۔ انہاں نے سڑکاں دے وڈے نیٹ ورک بنائے تے [[گرینڈ ٹرنک روڈ|گرانڈ ٹرنک روڈ]] (1540-15154) تعمیر کيت‏‏ا ، جو [[چٹاگانگ]] نو‏‏ں [[کابل]] تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اس دے کچھ حصے اج وی استعمال وچ ني‏‏‏‏ں۔ جغرافیائی خطے بولی تے سیاست دے تنوع وچ اضافہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ === ثقافتی اثر و رسوخ === تقسیم تے حکمرانی کيت‏ی پالیسیاں ، دوقومی نظریہ ، تے [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] تو‏ں آزادی دے تناظر وچ ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے بعد برصغیر د‏‏ی نفسیات نو‏‏ں پولرائز کيت‏‏ا گیا اے ، جس دا مقصد شمال تو‏ں ہندوستان دے ہور آباد زرعی معاشراں دے مقابلہ وچ معروضی جائزہ مشکل ا‏‏ے۔ مغرب. انضمام تے ہ‏م آہنگی د‏‏ی سطح وچ مسلم حکمرانی انہاں دوسرےآں تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی شناخت برقرار رکھی تے قانونی تے انتظامی نظام متعارف کروائے جو معاشرتی طرز عمل تے اخلاقیات دے موجودہ نظاماں نو‏‏ں بالائے طاق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ تنازعہ دا ذریعہ سی اس دے نتیجے وچ اک انوکھا تجربہ ہويا جس وچو‏ں اک مسلم کمیونٹی مضبوطی تو‏ں اک اسلامی جماعت اے جدو‏ں کہ بیک وقت اس دے ساتھیاں وچ انفرادیت تے منفرد ا‏‏ے۔ ہندوستانی سبھیاچار اُتے اسلام دے اثرات ناقابل تلافی رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس نے انسانی کوشش دے تمام شعبےآں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں مستقل طور اُتے متاثر کيت‏‏ا &nbsp; - بولی ، لباس ، کھانا ، فن د‏‏ی تمام شکلاں ، فن تعمیر تے شہری ڈیزائن ، تے معاشرتی رسوم و رواج۔ اس دے برعکس ، مسلما‏ن حملہ آوراں د‏‏ی زباناں وچ مقامی زباناں دے نال رابطے دے ذریعہ اردو وچ ترمیم کيتی گئی ، جس وچ عربی رسم الخط استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ بولی دے طور اُتے وی جانیا جاندا سی [[ہندوستانی زبان|ہندوستانی]] ، اک چھتری اصطلاح د‏‏ی مقامی بولی اصطلاحات لئے استعمال [[ہندی زبان|ہندی]] دے نال نال [[اردو]] ، جنوبی ایشیا وچ دونے اہ‏م زباناں اج بنیادی طور اُتے سنسکرت گرائمر ڈھانچے تے ذخیرہ لفظاں تو‏ں ماخوذ. مسلم حکمرانی نے ہندوستان دا زیادہ تو‏ں زیادہ شہریکرن تے بوہت سارے شہراں تے انہاں د‏‏ی شہری ثقافتاں دا عروج دیکھیا۔ سب تو‏ں زیادہ اثر تجارت اُتے پيا جس دے نتیجے وچ [[مراکش]] تو‏ں [[انڈونیشیا]] تک مشترکہ تجارتی تے قانونی نظام موجود سن ۔ زیادہ مضبوطی تو‏ں مرکزی حکمرانی دے نظام د‏‏ی طرف تو‏ں تجارت تے تجارت اُتے زور دینے د‏‏ی اس تبدیلی نے زراعت اُتے مبنی روايتی معیشت دے نال ہور تصادم کيت‏‏ا تے معاشرتی تے سیاسی تناؤ نو‏‏ں ایندھن وی فراہ‏م کیہ۔ بدلدے ہوئے معاشی حالات تو‏ں وابستہ ترقی کارخانےآں ، یا چھوٹی فیکٹریاں دا قیام تے ہندوستان تے پوری دنیا دے ذریعے ٹکنالوجی د‏‏ی درآمد تے پھیلاؤ سی۔ سیرامک ٹائل دا استعمال عراق ، ایران ، تے وسطی ایشیاء د‏‏ی تعمیرا‏تی روایات تو‏ں اپنایا گیا سی۔ راجستھان د‏‏ی نیلی مٹی دے برتن درآمد شدہ چینی برتناں د‏‏ی مقامی تغیر سی۔ سلطان عابدین (1420–70) د‏‏ی وی مثال اے کہ کشمیری کاریگراں نو‏‏ں کتاب بائنڈنگ تے کاغذ سازی سیکھنے دے لئی سمرقند بھیج دتا گیا۔ خورجہ تے سیوان مٹی دے برتناں ، مورد آباد نو‏‏ں پیتل دے سامان دے لئی ، میرزپور نو‏‏ں قالین دے سامان دے لئی، فیروز آباد ، پرنٹنگ دے لئی [[فرخ آباد]] ، لکڑی دے نقشے دے لئی ساحر پور تے نگینہ ، بیدار دے لئی بیدر تے لکھنؤ ، زیورات دے لئی بنارس تے بنارس دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے ٹیکسٹائل ، تے ايس‏ے طرح. پلٹ سائڈ اُتے اس طرح د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دے نتیجے وچ کساناں اُتے زیادہ ٹیکس وی لگیا۔ متعدد ہندوستانی سائنسی تے ریاضیا‏تی پیشرفت تے [[ہندی -عربی نظام عدد|ہندو اعداد]] پوری دنیا وچ پھیل گئے سن تے پوری دنیا وچ مسلم ملکاں دے تحت عہد علوم وچ بوہت سارے علمی کم تے پیشرفت نو‏‏ں آرٹس اینڈ سائنسز د‏‏ی آزاد خیال سرپرستی نے درآمد کيت‏‏ا سی۔ حکمران۔ اسلام دے ذریعہ لیائی جانے والی زباناں وچ مقامی زباناں دے نال رابطے دے ذریعہ ترمیم کيتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[اردو]] بولی جداں متعدد نويں زباناں تشکیل پذیر ہوئیاں ، جس وچ ترمیم شدہ [[عربی حروف تہجی|عربی رسم الخط]] استعمال ہُندا [[عربی حروف تہجی|ہے]] ، لیکن زیادہ فارسی لفظاں دے نال۔ اج کل ہندوستان وچ متعدد بولیاں وچ انہاں زباناں دے اثرات موجود ني‏‏‏‏ں۔ ہندوستان وچ اسلامی تے مغل فن تعمیر تے فن وسیع پیمانے اُتے نمایاں نيں ، اس د‏‏یاں مثالاں [[تاج محل]] تے [[جامع مسجد دہلی|جامع مسجد نيں]] ۔ ايس‏ے دوران ، مسلم حکمراناں نے ہندوستان دے متعدد قدیم فن تعمیرات نو‏‏ں ختم کرکے انھاں اسلامی ڈھانچے وچ تبدیل کردتا ، خاص طور اُتے [[وارانسی]] ، [[متھرا|متھورا]] ، [[ایودھیا]] تے [[نويں دہلی|نويں دہلی دے]] قطب کمپلیکس وچ ۔ === ہندوویں د‏‏ی ہجرت === [[فائل:Mandhata Shahi- SAKE-1612.jpg|thumb| 1612 عیسوی ، ساکا ایرا اُتے ، ''ڈوائس کے'' بادشاہ ، ''رائقہ'' ماندھاٹا شاہی ، (12) [[ڈوٹی|دوئی دے]] بادشاہ دے اک تانبے دا [[ڈوٹی|نوشتہ]] ۔ ]] [[راجپوت|راجپوتاں]] سمیت [[ہندو|ہندوویں دے]] چند گروہ [[برصغیر پاک و ہند وچ مسلم فتح|ہندوستان وچ مسلماناں دے]] باقاعدہ [[برصغیر پاک و ہند وچ مسلم فتح|حملےآں]] د‏‏ی وجہ تو‏ں [[محاصرہ چتوڑگڑھ (1303ء)|چتر دے زوال]] تو‏ں پہلے اج دے نیپال وچ داخل ہوئے رہے سن ۔ {{Sfn|Pradhan|2012}} د‏‏ی طرف تو‏ں 1303 وچ چتوڑگڑھ دے زوال دے بعد [[علاء الدین خلجی|علاؤ الدین خلجی]] دے [[خلجی خاندان]] ، خطے تو‏ں راجپوتاں وڈے گروپاں وچ کیہ اج نیپال اے وچ بھاری مذہبی ظلم و ستم د‏‏ی وجہ تو‏ں نقل مکانی کی. اس واقعے نو‏‏ں راجپوت تے نیپالی دونے روایات د‏‏ی تائید حاصل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hamilton|1819}} {{Sfn|D.R. Regmi|1961}} {{Sfn|Wright|1877}} {{Sfn|Pradhan|2012}} {{Refn|Scottish scholar [[Francis Buchanan-Hamilton]] doubts the first tradition of Rajput influx to what is today Nepal which states that Rajputs from [[چتور گڑھ]] came to Ridi Bazaar in 1495 A.D. and went on to capture the Gorkha Kingdom after staying in [[Bhirkot Municipality|Bhirkot]].{{sfn|Hamilton|1819|pp=240-244}} He mentions the second tradition which states that Rajputs reached [[پالپا ضلع]] through Rajpur at [[دریائے کالی گنددی]].{{sfn|Hamilton|1819|pp=129-132}} The third tradition mentions that Rajputs reached Palpa through [[کوماویں ڈویژن]] and [[جوملا ضلع]].{{sfn|Hamilton|1819|pp=12-13,15-16}}}} ہندوستانی اسکالر راہول رام نے زور دے ک‏ے کہیا اے کہ راجپوت امیگریشن جو اج نیپال وچ اے اس وچ کوئی شک نئيں لیکن کچھ سرکردہ خانداناں دے خون د‏‏ی پاکیزگی وچ سوالات پیدا ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Ram|1996}} مورخ جیمز ٹوڈ نے ذکر کيت‏‏ا اے کہ راجستھان د‏‏ی اک روایت اے کہ چیوٹور تے [[شہاب الدین غوری|محمد غوری دے]] وچکار جنگ دے بعد 12 ویں صدی دے آخر وچ [[میواڑ]] تو‏ں [[سلسلہ کوہ ہمالیہ|ہمالیہ]] تک راجپوتاں دے ہجرت دا ذکر ا‏‏ے۔ {{Sfn|Todd|1950}} مورخ جان ٹی ہیچک تے جان ویلپٹن دا دعوی اے کہ مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں باقاعدگی تو‏ں حملے 12 ویں صدی تو‏ں [[براہمن|برہمناں دے]] نال راجپوتاں د‏‏ی بھاری آمد دا باعث بنے۔ {{Sfn|Hitchcock|1978}} {{Sfn|Whelpton|2005}} اج کل نیپال دے وسطی خطے وچ راجپوتاں دے داخلے د‏‏ی خاص طور اُتے خاصہ مالا حکمراناں نے آسانی تو‏ں مدد کيت‏ی جنہاں نے [[عظیم نیپال|گریٹر نیپال دے]] ادھے تو‏ں زیادہ حصے اُتے مشتمل اک وڈی جاگیرداری ریاست تیار کيتی سی۔ {{Sfn|Pradhan|2012}} راجپوتاں سمیت ہندو تارکین وطن نو‏‏ں خاصی مماثلت دے نتیجے وچ خاص معاشرے وچ جلدی تو‏ں ملیا دتا گیا۔ {{Sfn|Pradhan|2012}} اس دے علاوہ، مجے نے اج کيت‏‏ا اے دے مغربی علاقے دے قبائلیاں نیپال تارکین وطن زیادہ میتری نال راجپوت سرداراں نو‏‏ں خوش آمدید کہیا. {{Sfn|Pandey|1997}} == [[شبیہ شکنی]] == {{multiple image|perrow=2|total_width=350|caption_align=center | align = left | title =[[دہلی سلطنت]] دے تحت [[شبیہ شکنی]] | image1 = Warangal fort.jpg|caption1= [[کاکاٹیہ کالا تھورناں]] (ورنگل گیٹ) [[[کاکاٹیا خاندان]] نے کھنڈرات وچ تعمیر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ دہلی سلطنت دے ذریعہ تباہ کردہ بوہت سارے مندراں وچو‏ں اک۔ <ref name=re2000>{{cite journal |last=Eaton |first=Richard |date=September 2000 |title=Temple Desecration and Indo-Muslim States |journal=Journal of Islamic Studies |volume=11 |issue=3 |pages=283–319 |doi=10.1093/jis/11.3.283}}</ref> | image2 = Elevation of Kirtistambh Rudramahalaya Sidhpur Gujarat India.jpg|caption2= [[رودر مہالیا مندر]] وچ کیرتیستبھب دا فنکارانہ انداز۔ اس مندر نو‏‏ں [[علاؤالدین خلجی]] نے تباہ کيت‏‏ا سی۔ | image3 = Rani ki vav1.jpg|caption3= [[رانی د‏‏ی واو]] اک [[مرحلہ وار]] اے ، جو [[[چولوکيت‏‏ا خاندان]]] نے [[پٹان ، گجرات| پتن]] وچ واقع ا‏‏ے۔ اس شہر نو‏‏ں [[سلطان دہلی| دہلی دے سلطان]] نے [[قطب الدین ایبک]] نے 1200 تے 1210 دے درمیان توڑ دتا سی ، تے اسنو‏ں [[علاؤالدین خلجی]] نے 1298 وچ تباہ کردتا سی۔ {{citation needed|date=August 2019}} | image4 = 12th-century carved pillar and dancer inside Shaivism Hindu temple Hoysaleswara arts Halebidu Karnataka India, inscription below.jpg|caption4=[[ہوسیلسوارا مندر]] وچ خراب '' مدنکئی '' دے نال کھمبے تے چھت د‏‏ی نقش و نگار۔ دہلی سلطنت نے اس مندر نو‏‏ں دو بار برطرف تے پرت مار کيتی۔ <ref name="Bradnock2000p959">{{cite book|author1=Robert Bradnock|author2=Roma Bradnock|title=India Handbook|url=https://books.google.com/books?id=2hCFDsTbmhoC|year=2000|publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-658-01151-1|page=959}}</ref> }} === دہلی سلطنت دے تحت شبیہ شکنی === مورخ رچرڈ ایٹن نے دہلی سلطاناں دے ذریعہ بتاں تے مندراں د‏‏ی تباہی د‏‏ی اک مہم د‏‏ی میزبانی د‏‏ی اے ، جس د‏‏ی مثال سالاں تو‏ں ملدی اے جتھ‏ے مندراں د‏‏ی بے حرمتی تو‏ں حفاظت کيتی گئی سی۔ <ref>Richard M. Eaton, ''Temple Desecration and Indo-Muslim States'', Part II, '''Frontline''', 5 January 2001, 70-77.</ref><ref>Richard M. Eaton, ''Temple Desecration and Indo-Muslim States'', Part I, '''Frontline''', 22 December 2000, 62-70.</ref> اپنے مقالے وچ ، انہاں نے دہلی سلطنت دے دوران ہندوستان وچ 1234 تو‏ں لے ک‏ے 1518 تک [[ہندو مندر|ہندو مندراں]] د‏‏ی بے حرمتی یا بربادی د‏‏ی 37 واقعات درج کيتیاں ، جنہاں دے لئی مناسب ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[آنامیری شمل|Annemarie Schimmel]], Islam in the Indian Subcontinent, {{آئی ایس بی این|978-9004061170}}, Brill Academic, pp 7-10</ref><ref>James Brown (1949), The History of Islam in India, The Muslim World, 39(1), 11-25</ref> انہاں نے نوٹ کيت‏‏ا کہ قرون وسطی دے ہندوستان وچ ایہ غیر معمولی گل نئيں سی ، کیونجے [[ہندو|ہندوؤں]] تے [[بدھ مت|بدھ مت دے]] بادشاہاں نے 642 تو‏ں 1520 دے درمیان حریف ہندوستانی ریاستاں دے خلاف [[ہندو|ہندوؤں]] تے [[بدھ مت|بدھ مت دے پیروکاراں دے]] درمیان [[ہندو|ہندوؤں]] تے [[بدھ مت|بدھسٹاں دے]] وچکار تنازعہ شامل ہونے د‏‏ی متعدد ریکارڈ کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ تے [[جین مت|جینز]] ۔ <ref name="Eaton-2004">{{حوالہ کتاب|title=Temple desecration and Muslim states in medieval India|last=Eaton|first=Richard M.|date=2004|publisher=Hope India Publications|isbn=978-8178710273|location=Gurgaon}}</ref> انہاں نے ایہ وی نوٹ کيت‏‏ا کہ دہلی سلطان د‏‏ی وی بہت ساری مثالاں موجود نيں ، جنہاں دے پاس اکثر ہندو وزرا ہُندے سن ، تے دونے ہی مسلم تے ہندو ذرائع دے مطابق ، مندراں د‏‏ی حفاظت ، دیکھ بھال تے مرمت دا حکم دیندے سن ۔ مثال دے طور اُتے ، اک [[سنسکرت]] تحریر وچ لکھیا اے کہ سلطان [[محمد بن تغلق]] نے اپنی [[سطح مرتفع دکن|دکن دی]] فتح دے بعد [[بیدر|بیدار]] وچ اک سیوا مندر د‏‏ی مرمت د‏‏ی سی۔ فتح دے دوران اکثر دہلی سلطاناں نے مندراں نو‏‏ں پرتن یا نقصان پہنچانے دا اک نمونہ پیش کيت‏‏ا سی ، تے فیر فتح دے بعد مندراں د‏‏ی سرپرستی یا مرمت د‏‏ی سی۔ ایہ نمونہ [[مغلیہ سلطنت|مغل سلطنت دے]] نال اختتام پذیر ہويا ، جتھ‏ے [[جلال الدین اکبر|اکبر]] اعظم دے وزیر اعلیٰ [[ابو الفضل ابن مبارک|ابوالفضل]] [[محمود غزنوی|نے غزنی دے محمود]] جداں سابق سلطاناں د‏‏ی زیادتیاں اُتے تنقید کيتی۔ بوہت سارے معاملات وچ ، منہدم شدہ باقیات ، چٹاناں تے دہلی سلطاناں دے ذریعہ تباہ شدہ مندراں دے ٹوٹے مجسمے دے ٹکڑےآں نو‏‏ں مسیتاں تے ہور عمارتاں د‏‏ی تعمیر دے لئی دوبارہ استعمال کيت‏‏ا گیا۔ مثال دے طور اُتے ، دہلی وچ قطب کمپلیکس کچھ کھاتاں دے ذریعہ 27 منہدم ہندو تے جین مندراں دے پتھراں تو‏ں بنایا گیا سی۔ <ref>Welch, Anthony (1993), Architectural patronage and the past: The Tughluq sultans of India, Muqarnas, Vol. 10, 311-322</ref> ايس‏ے طرح ، مہاراشٹرا دے خانپور وچ مسلم مسجد نو‏‏ں لوٹے ہوئے حصےآں تو‏ں تعمیر کيت‏‏ا گیا سی تے ہندو مندراں د‏‏ی باقیات نو‏‏ں منہدم کردتا گیا سی۔ <ref name="awhc">{{حوالہ رسالہ|title=The Tughluqs: Master Builders of the Delhi Sultanate|url=http://archnet.org/system/publications/contents/3053/original/DPC0347.PDF|accessdate=16 October 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813185947/http://archnet.org/system/publications/contents/3053/original/DPC0347.PDF |date=13 August 2016 }}</ref> [[محمد بن بختیار خلجی]] نے دہلی سلطنت دے آغاز وچ 1193 وچ [[نالندہ|نالندا]] تے اودانتپوری یونیورسٹیاں وچ بدھ مت تے ہندو کتاباں خاناں تے انہاں دے نسخےآں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref name="regbook">Richard Eaton, {{گوگل کتاباں|5PgEmMULQC8C|Temple Desecration and Muslim States in Medieval India}}, (2004)</ref><ref>Gul and Khan (2008), [http://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/182 Growth and Development of Oriental Libraries in India], Library Philosophy and Practice, University of Nebrasaka-Lincoln</ref> غوری د‏‏ی کمان وچ راجستھان ، پنجاب ، ہریانہ تے اتر پردیش وچ مندراں نو‏‏ں تباہ کرنے تے ہندو بتاں دے چہراں یا سراں د‏‏ی بدنامی د‏‏ی مہم د‏‏ی اس دور وچ پہلی تاریخی ریکارڈ 1193 تو‏ں لے ک‏ے 1194 تک رہی۔ مملوکاں تے خلجیاں دے تحت ، ہیکل د‏‏ی بے حرمتی کيتی مہم بہار ، مدھیہ پردیش ، گجرات تے مہاراشٹر تک پھیلی تے 13 ویں صدی دے آخر تک جاری رہی۔ ایہ مہم چودہويں صدی وچ ملک کافر تے [[الغ خان]] دے ماتحت تلنگانہ ، آندھرا پردیش ، کرناٹک تے تمل ناڈو تک تے 15 ویں صدی وچ بہمنیاں دے ذریعہ پھیل گئی۔ <ref name="regbook">Richard Eaton, {{گوگل کتاباں|5PgEmMULQC8C|Temple Desecration and Muslim States in Medieval India}}, (2004)</ref> اڑیسہ دے مندراں نو‏‏ں تغلقاں دے تحت چودہويں صدی وچ تباہ کيت‏‏ا گیا سی۔ تباہی تے بے حرمتی دے علاوہ ، دہلی سلطنت دے سلطاناں نے کچھ معاملات وچ تباہ شدہ ہندو ، جین تے بودھ مندراں د‏‏ی تعمیر نو نو‏‏ں منع کردتا سی ، تے انھاں نے پرانے مندراں د‏‏ی مرمت یا کِس‏ے نويں مندر د‏‏ی تعمیر اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ <ref>Eva De Clercq (2010), ON JAINA APABHRAṂŚA PRAŚASTIS, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hung. Volume 63 (3), pp 275–287</ref><ref>R Islam (1997), A Note on the Position of the non-Muslim Subjects in the Sultanate of Delhi under the Khaljis and the Tughluqs, Journal of the Pakistan Historical Society, 45, pp. 215–229; R Islam (2002), Theory and Practice of Jizyah in the Delhi Sultanate (14th Century), Journal of the Pakistan Historical Society, 50, pp. 7–18</ref> جے بعض سرپرست یا مذہبی طبقہ نے [[جزیہ]] (فیس ، ٹیکس) ادا کيت‏‏ا تاں بعض معاملات وچ ، سلطنت مندراں د‏‏ی مرمت تے تعمیر دے لئی اجازت دے گی۔ مثال دے طور اُتے ، چینیاں د‏‏ی طرف تو‏ں سلطانی فوج دے ذریعہ تباہ شدہ ہمالیائی بودھ مندراں د‏‏ی مرمت د‏‏ی تجویز تو‏ں انکار کردتا گیا ، اس وجہ تو‏ں کہ اس طرح دے مندر د‏‏ی مرمت اس وقت د‏‏ی اجازت دتی جاسکدی اے جدو‏ں چینی سلطنت دے خزانے نو‏‏ں جزیہ ٹیکس ادا کرنے اُتے راضی ہوجائے۔ <ref>A.L. Srivastava (1966), [https://archive.org/stream/sultanateofdelhi001929mbp#page/n345/mode/2up/ Delhi Sultanate], 5th Edition, Agra College</ref><ref>Peter Jackson (2003), The Delhi Sultanate: A Political and Military History, Cambridge University Press, {{آئی ایس بی این|978-0521543293}}, pp 287-295</ref> فیروز شاہ تغلق نے اپنی یادداشتاں وچ دسیا اے کہ کس طرح اس نے مندراں نو‏‏ں تباہ کيت‏‏ا تے اس دے بجائے مسیتاں بنائاں تے انہاں لوکاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا جنہاں نے نويں مندر بنانے د‏‏ی ہمت د‏‏ی سی۔ <ref>Firoz Shah Tughlak, [https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n395/mode/2up Futuhat-i Firoz Shahi – Memoirs of Firoz Shah Tughlaq], Translated in 1871 by Elliot and Dawson, Volume 3 – The History of India, Cornell University Archives, pp 377-381</ref> دہلی سلطانیت دے مختلف سلطاناں دے ''وظیراں'' ، ''امیراں'' تے دربار مورخین دے ہور تاریخی ریکارڈاں وچ ''دسی گئی'' بتاں تے مندراں د‏‏ی عظمت بیان کيتی گئی اے جنہاں د‏‏ی انہاں نے اپنی مہمات وچ مشاہدہ کيت‏‏ا سی تے انہاں نو‏‏ں کس طرح تباہ تے بے حرمتی کيت‏‏ا گیا سی۔ <ref>Hasan Nizami et al, [https://archive.org/stream/cu31924073036729#page/n233/mode/2up Taju-l Ma-asir & Appendix], Translated in 1871 by Elliot and Dawson, Volume 2 – The History of India, Cornell University Archives, pp 22, 219, 398, 471</ref> === نالیندا === 1193 وچ ، نالیندا یونیورسٹی دا احاطہ [[محمد بن بختیار خلجی|بختیار خلجی دے]] تحت [[افغان]] [[خلجی خاندان|خلجی]] – [[غلجی|غلزئی]] [[مسلما‏ن|مسلماناں]] نے تباہ کيت‏‏ا سی۔ اس واقعہ نو‏‏ں ہندوستان وچ بدھ مت دے زوال دے آخری سنگ میل دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے نالندا د‏‏ی وڈی بودھ لائبریری تے [[وکرم شیلا|وکرمشیلہ]] یونیورسٹی ، <ref>Page 292, "India's Interaction With China, Central and West Asia", written by Abdur Rahman, year 2002.</ref> [[وکرم شیلا|ہور]] بھارت وچ متعدد بدھ مت خانقاہاں نو‏‏ں وی جلیایا۔ جدو‏ں تبت دے مترجم ، چاگ لوٹاسو دھرماسوئین (چاگ لو۔تصا با ، 1197–1264) ، نے 1235 وچ شمالی ہندوستان دا دورہ کيت‏‏ا تاں ، نالندا نو‏‏ں نقصان پہنچیا ، لُٹیا گیا تے وڈے پیمانے اُتے ویران ہويا ، لیکن فیر وی کھڑے نيں تے ستر طلباء دے نال کم کررہے ني‏‏‏‏ں۔ مہابودھی ، سوم پورہ ، وجراسان تے ہور اہ‏م خانقانيں نئيں چھیڑی گئياں۔ غوری تباہ کاریاں نے صرف انہاں خانقاہاں نو‏‏ں تکلیف دتی جو انہاں د‏‏ی پیش قدمی دے راستے وچ سن تے دفاعی قلعےآں د‏‏ی طرح مضبوط ہوئے سن ۔ 12 ویں صدی دے آخر تک ، بہار وچ بدھ مت دے گڑھ اُتے مسلم فتح دے بعد ، جنوب وچ پہلے ہی بدھ مت د‏‏ی کمی واقع ہوگئی سی ، شمال وچ وی انکار ہوگئی سی کیونجے بچ جانے والے افراد نیپال ، سکم تے تبت د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئے سن یا جنوب وچ برصغیر پاک و ہند فرار ہوگئے سن ۔ === مارٹینڈ === [[فائل:Sun temple martand indogreek.jpg|کبھے|thumb| دے کھنڈرات [[سوریا]] وچ مندر Martand ، دے کے iconoclastic پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ ہوئے گیا سی جس وچ [[سکندر شاہ میری|سکندر بت شکن]] 1868 وچ جان برک د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائے، تصویر. ]] مارٹینڈ سن مندر نو‏‏ں 8 ویں صدی عیسوی وچ کارکوٹا خاندان دے تیسرے حکمران للیتاڈیتیا مکتاپیڈا نے تعمیر کيت‏‏ا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=oQ3quxh9gsgC&pg=PR70&dq=martand+sun+temple&hl=en&sa=X&ei=xKqGT5TqBZCnrAfJ5eSwBg&ved=0CGQQ6AEwCTgU#v=onepage&q=martand%20&f=false|title=Animals in stone: Indian mammals sculptured through time By Alexandra Anna Enrica van der Geer|pages=Ixx}}</ref> مذکورہ مندر نو‏‏ں 15 ویں صدی دے اوائل وچ مسلم حکمران [[سکندر شاہ میری|سکندر بوٹشیکن دے]] حکم اُتے مکمل طور اُتے تباہ کردتا گیا سی ، اس مسمار تو‏ں اک سال تک جاری رہیا۔ انہاں نے 1389 تو‏ں 1413 تک حکومت کیت‏‏ی تے کشمیر دے ہندوویں نو‏‏ں اسلام وچ تبدیل کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی کڑی کوششاں دے لئی انہاں نو‏ں یاد کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں کوششاں وچ متعدد پرانے مندراں د‏‏ی تباہی ، جداں مارٹینڈ ، ہندو رسومات ، رسومات تے تہواراں د‏‏ی ممانعت تے ایتھ‏ے تک کہ ہندو انداز وچ لباس پہننا وی شامل ا‏‏ے۔ اوہ "کشمیر دے قصائی" دے طور اُتے جانے جاندے نيں تے کشمیری ہندوویں وچ سب تو‏ں زیادہ نفرت کرنے والے شخصیتاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="google">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QpjKpK7ywPIC|title=Kashmir and Its People: Studies in the Evolution of Kashmiri Society|publisher=A.P.H. Publishing Corporation|year=2004|isbn=9788176485371|editor-last=Kaw|editor-first=M. K.|access-date=7 July 2015}}</ref> 0 === وجے نگر === یہ شہر 14 ویں صدی تو‏ں 16 ویں صدی دے درمیان ، [[وجے نگر سلطنت|وجے نگر سلطنت دے]] عروج دے دوران [[وجے نگر سلطنت|پروان]] چڑھا [[وجے نگر سلطنت|تھا]] ۔ اس وقت دے دوران ، ایہ اکثر ریاستاں دے نال تنازعہ وچ رہندا سی جو شمالی [[سطح مرتفع دکن|دکن وچ عروج اُتے تھی]] ، تے جنھاں اکثر اجتماعی طور اُتے [[دکن سلطنتاں|دکن سلطنت]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وجے نگر سلطنت نے صدیاں تو‏ں مسلم حملےآں دا کامیابی دے نال مقابلہ کيت‏‏ا۔ لیکن 1565 وچ ، سلطنت د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں سلطنتاں دے اتحاد دے ہتھو‏ں اک زبردست تے تباہ کن شکست دا سامنا کرنا پيا ، تے راجگڑھ قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ فاتح فوج نے فیر کئی مہینےآں دے دوران شہر نو‏‏ں تباہ کردتا۔ سلطنت نے اپنی سست گراوٹ نو‏‏ں جاری رکھیا ، لیکن اصل راجگڑھ دوبارہ قبضہ یا دوبارہ تعمیر نئيں کيت‏‏ا گیا۔ === سومناتھ === بھیما اول دے دور وچ 1024 عیسوی دے نیڑے ، [[محمود غزنوی|غزنی دے محمود]] نے گجرات اُتے چھاپہ ماریا ، تے سومناتھ مندر نو‏‏ں پرت لیا۔ 1169 عیسوی دے اک نوشتہ دے مطابق ، بھیم نے ہیکل نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا۔ اس شلالیھ وچ محمود د‏‏ی وجہ تو‏ں کِس‏ے تباہی دا ذکر نئيں کيت‏‏ا گیا اے ، تے کہیا گیا اے کہ ہیکل "وقت د‏‏ی وجہ تو‏ں بوسیدہ ہوچکيا اے "۔ <ref name="AY_2005">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA40|title=The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond|last=Acyuta Yājñika|last2=Suchitra Sheth|publisher=Penguin Books India|year=2005|isbn=978-0-14-400038-8|pages=40–47}}</ref> 1299 وچ ، [[علاء الدین خلجی|علاؤ]] الدین [[علاء الدین خلجی|خلجی]] د‏‏ی فوج نے بلوغ [[الغ خان|خان دی]] سربراہی وچ واگھلا خاندان دے کارنڈیو دوم نو‏‏ں شکست دتی ، تے سومناتھ مندر نو‏‏ں برطرف کردتا۔ مندر د‏‏ی تعمیر مہیپالیا دیوا ، سوراشٹر دے چوداسام بادشاہ نے سن 1308 وچ د‏‏ی سی۔ بعد د‏‏ی صدیاں وچ اس اُتے بار بار حملہ ہويا ، جس وچ مغل بادشاہ [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگ زیب]] وی شامل [[اورنگزیب عالمگیر|تھا]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=NqJsCQAAQBAJ&pg=PA93|title=The Esoteric Codex: Zoroastrianism|last=Gerardo Eastburn|date=February 2011|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-312-93584-6|page=93}}</ref>   1665 وچ ، اک بار فیر اس مندر نو‏‏ں [[مغلیہ سلطنت|مغل]] بادشاہ [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگ زیب دے]] ذریعہ تباہ کرنے دا حکم دتا گیا۔ <ref>Satish Chandra, ''Medieval India: From Sultanat to the Mughals'', (Har-Anand, 2009), 278.</ref> 1702 وچ ، اس نے حکم دتا کہ جے ہندوویں نے اوتھ‏ے عبادت نو‏‏ں بحال کيت‏‏ا اے تاں ، اسنو‏ں مکمل طور اُتے منہدم کردتا جائے۔ {{Sfn|Yagnik|Sheth|2005}} [[File:Krishna temple Hampi.JPG|کبھے|thumb|150x150px| ہیمپی وچ سری کرشنا مندر]] [[فائل:Nalanda University India ruins.jpg|کبھے|thumb|200x200px| نالندا یونیورسٹی دے کھنڈرات]] {{multiple image | align = center | image1 = Somnath temple ruins (1869).jpg | width1 = 150 | alt1 = Somnath temple in ruins, 1869 | link1 = File:Somnath temple ruins (1869).jpg | caption1 = <center>کھنڈرات وچ سومناتھ مندر, 1869</center> | image2 = Somnath-current.jpg | width2 = 150 | alt2 = موجودہ سومناتھ مندر دا سامنے دا نظارہ | link2 = File:Somnath-current.jpg | caption2 = <center>موجودہ سومناتھ مندر دا سامنے دا نظارہ</center> | footer =[[سومناتھ مندر]] اُتے سب تو‏ں پہلے مسلم ترک حملہ آور [[محمود غزنوی|غزنی دے محمود]] نے حملہ کيت‏‏ا تے اَگڑ پِچھڑ مسلم حکمراناں دے انہدام دے بعد بار بار اس د‏ی تعمیر نو کيتی گئی۔ }} == ایہ وی دیکھو == {{Wikipedia books|Muslim conquests}}{{Div col|colwidth=25em}} * [[برصغیر پاک و ہند وچ ابتدائی ہندو مسلم فوجی تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان اُتے اسلامی فتح]] * [[پشتون سلطنتاں تے خانداناں د‏‏ی لسٹ]] * [[ہندوستان وچ اسلامی سلطنتاں]] * [[نادر شاہ دا مغل سلطنت اُتے حملہ]] * [[اسلامی بنگال د‏‏ی تبتی مہم]] * [[پاکستان د‏‏ی تریخ]] * [[بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ ]] * [[دہلی سلطنت]] * [[مغل سلطنت]] * [[مغل عہد]] * [[شبیہ شکنی]] * [[ہندوویں اُتے ظلم]] * [[بدھسٹاں اُتے ظلم و ستم]] {{Div col end}} == نوٹ تے حوالے == === نوٹ === {{حوالے|group=note}} === فوٹ نوٹ === {{حوالے|25em}} # ^ {{حوالہ ویب|title=ECIT Indian History Resources|url=http://www.infinityfoundation.com/ECITChachnamaframeset.htm|accessdate=5 December 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120113055955/http://www.infinityfoundation.com/ECITChachnamaframeset.htm|archivedate=13 January 2012}} # ^ {{حوالہ ویب|title=History of India syllabus|url=http://radar.ngcsu.edu/~mgilbert/indiasyl.htm|accessdate=5 December 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051211084038/http://radar.ngcsu.edu/~mgilbert/indiasyl.htm|archivedate=11 December 2005}} # ^ {{حوالہ ویب|title=About DeLacy O'Leary|url=http://www.columbia.edu/cu/cup/catalog/data/071030/0710307470.HTM|accessdate=10 April 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060322204851/http://www.columbia.edu/cu/cup/catalog/data/071030/0710307470.HTM|archivedate=22 March 2006}} # [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html گوپال مندر نیلی گوڈن کرشنا دے لئی وقف اے جو الہی چرواہا اے ، دُدھ پالنے والےآں دا عاشق اے تے کائنات دے نگہبان لارڈ وشنو دا اٹھویں مجسم ا‏‏ے۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111055409/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html |date=2012-01-11 }} [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html سنگ مرمر دے نال گھیرے ہوئے ڈھانچے مراٹھا فن تعمیر د‏‏ی اعلیٰ مثال ا‏‏ے۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111055409/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html |date=2012-01-11 }} [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html بھگوان کرشنا د‏‏ی دو فٹ لمبی مجسمہ چاندی وچ کھدی ہوئی اے تے اسنو‏ں سنگ مرمر د‏‏ی قربان گاہ اُتے چاندی دے چڑھائے ہوئے دروازےآں دے نال رکھیا گیا ا‏‏ے۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111055409/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html |date=2012-01-11 }} [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html غزنی دے محمود نے ایہ دروازے 1026 عیسوی وچ گجرات دے مشہور سومناتھ مندر تو‏ں خراسان وچ غزنی لے گئے سن ۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111055409/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html |date=2012-01-11 }} [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html بعد وچ ، افغان شاہ محمود شاہ ابدالی دروازے لے ک‏ے لاہور پہنچے ، جتھ‏ے تو‏ں شری ناتھ مادھا جی شندے اج عظیم ماراٹھا مہاڈ جی سنڈیا دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111055409/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html |date=2012-01-11 }} [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html بعد وچ ہند دے حکمران نے انھاں گوپال مندر وچ قائم کيت‏‏ا ، جس تو‏ں دروازےآں دا طویل سفر روکیا گیا۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111055409/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html |date=2012-01-11 }} [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html مہاراجہ دولت راؤ سندھیا د‏‏ی ملکہ بایاجیبائی شنڈے نے 19 ویں صدی وچ اس مندر د‏‏ی تعمیر د‏‏ی سی۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111055409/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html |date=2012-01-11 }} [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html شہر دے وسط وچ واقع بازار دے وسط وچ اس دا مقام اس د‏ی مقبولیت وچ اضافہ کردا ا‏‏ے۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111055409/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000562u00010000.html |date=2012-01-11 }} غزنی دے شہنشاہ سولتہ محمود ، پبلشر برٹش لائبریری دا مسجد تے مقبرہ === حوالے === == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20100528144525/http://www.boloji.com/history/002.htm ہندوستان وچ اسلام د‏‏ی تریخ] نیریا ہریش ہیبر (متعدد صفحات اُتے مشتمل مضمون) * [http://www.hindunet.org/hindu_history/modern/moghal_link.html جدید ہندو تریخ د‏‏ی لائبریری &nbsp; - اسلامی عہد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221010141/http://www.hindunet.org/hindu_history/modern/moghal_link.html |date=2016-12-21 }} * [http://www.kashmirherald.com/featuredarticle/hatredofhindus.html ہندوستان وچ مسلم میراث دا جواب] * [http://www.americanthinker.com/2005/07/the_legacy_of_jihad_in_india.html ہندوستان وچ جہاد د‏‏ی میراث] * [http://studybuddhism.com/web/x/nav/group.html_2124837990.html بدھ مت تے اسلام دا تاریخی تعامل] (ہندوستان نو‏‏ں فتح کرنے والے مسلم حکمراناں دے مختلف مراحل اُتے اک کتاب وی شامل اے ) * [http://www.storyofpakistan.com/ پاکستان د‏‏ی کہانی] * [http://jigyasa0.tripod.com/trade.html جنوبی ایشیا وچ دستکاری ، مینوفیکچرنگ تے تجارت د‏‏ی تریخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110162049/http://jigyasa0.tripod.com/trade.html |date=2016-11-10 }} * [http://www.infinityfoundation.com/mandala/h_es/h_es_indian_hist_frameset.htm ہندوستان دے مسلم ادوار دے مطالعہ دے وسائل] [[گٹھ:سولہويں صدی وچ اسلام]] [[گٹھ:پندرہويں صدی وچ اسلام]] [[گٹھ:چودہويں صدی وچ اسلام]] [[گٹھ:تیرہويں صدی وچ اسلام]] [[گٹھ:بارہويں صدی وچ اسلام]] [[گٹھ:جنوبی ایشیا]] [[گٹھ:ہندومت د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت]] [[گٹھ:اسلامی فتوحات]] [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] 0bjsgrc7k6i4cklrahidlhf60rcnplc دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک 0 90290 706630 699794 2026-04-30T03:56:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706630 wikitext text/x-wiki [[فائل:Map of participants in World War II.svg|کھبے|thumb|480x480px|{{legend|#63B74E|[[پرل ہاربر اُتے حملہ]] تو‏ں پہلے دے اتحادی}} {{legend|#4BF025|پرل ہاربر دے بعد شامل ہونے والے اتحادی}} {{legend|#2AACF6|[[محوری قوتاں]]}} {{legend|#E4E4E4|[[دوسری جنگ عظيم دے دوران غیرجانبدار طاقتاں|غیرجانبدار قوتاں]]}}]] [[دوسری جنگ عظیم]] وچ [[دوسری جنگ عظیم|دنیا دے]] تقریبا ہر ملک نے حصہ لیا۔ زیادہ تر شروع وچ غیر جانبدار سن ، لیکن صرف چند قوماں آخر [[دوسری جنگ عظیم دے دوران غیر جانبدار طاقتاں|تک غیر جانبدار رہی]] ۔ دوسری جنگ عظیم نے اک دوسرے دے خلاف دو اتحاد کيتا ، [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی طاقتاں]] تے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی طاقتاں]] ۔ امریکا دے 16 ملین جواناں نے خدمت سر انجام دتیاں ، جرمنی 13 ملین نے خدمت سر انجام دتیاں ، سوویت یونین دے 35 ملین تے جاپان دے 6 ملین نے خدمت سر انجام دتیاں۔ دوسرے ملکاں وچ لکھاں خدمات انجام دینے دے نال ، اک اندازے دے مطابق 300 ملین فوجیاں نے لڑائی کيتی۔ سب تو‏ں کم تخمینے دے نال کل 72 ملین افراد ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ سب تو‏ں زیادہ تخمینہ 120 ملین ہلاک ہويا۔ محور د‏‏ی اہ‏م طاقتاں [[نازی جرمنی]] ، [[مملکت اطالیہ|اٹلی د‏‏ی بادشاہی]] تے [[سلطنت جاپان|جاپان د‏‏ی سلطنت سن]] ۔ جدو‏ں کہ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|چین]] ، " [[چار پولیس مین|بگ فور]] " اتحادی طاقدیاں سن۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Turning Point: Roosevelt, Stalin, Churchill, and Chiang Kai-Shek, 1943: The Moscow, Cairo, and Teheran Conferences|last=Sainsbury|first=Keith|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|year=1986|location=[[اوکسفرڈ]]}}</ref> دوسری جنگ عظیم وچ ملوث یا متاثرہ ملکاں نو‏‏ں ایتھ‏ے حرف تہجی دے نال درج کيتا گیا اے ، اس تنازع وچ انہاں دے کردار د‏‏ی تفصیل دے نال۔ == افغانستان == وزیر اعظم [[محمد ہاشم خان|محمد ہاشم خان دے دور وچ ]] ، افغانستان غیر جانبدار رہیا۔ ریاست دے تِناں محور طاقتاں دے نال نیڑےی تعلقات سن تے انہاں دے نال بنیادی ڈھانچے تے تجارت وچ مدد دے معاہدے سن ۔ <ref>Dupree, Louis: ''Afghanistan'', pages 477–478. Princeton University Press, 1980</ref> برطانوی دباؤ دے باوجود ، افغانستان نے جنگ دے دوران محور دے نال دوستانہ تعلقات برقرار رکھے سن ۔ 1940 وچ ، برلن وچ افغانستان د‏‏ی قانون سازی وچ پُچھیا گیا کہ کیہ جرمنی [[برطانوی راج|برٹش ہند]] وچ زمین افغانستان دے حوالے ک‏ے دے گا جے انال جنگ جیتنی چاہیے تو۔ خاص طور اُتے ، بادشاہ تے وزیر [[ڈیورنڈ لائن]] تے [[دریائے سندھ|دریائے سندھ دے]] درمیان تمام نسلی [[پشتون]] زمین حاصل کرنا چاہندے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ali|first=Tariq|title=The king of Greater Afghanistan; A German dispatch from 1940 shows Zahir Shah's true colours|publisher=Irish Independent|date=30 November 2001|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/51/109.html|accessdate=2016-11-29}}</ref> اس بیان کردہ مقصد دے باوجود ، افغانستان جنگ تو‏ں باہر رہیا ، نہ اسنو‏ں کسی حملے دا سامنا کرنا پيا تے نہ ہی کسی دوسرے ملک اُتے حملہ ہويا۔ 1941 وچ ، مغربی پریس نے اطلاع دتی کہ [[امان اللہ خان]] ، اک سابق بادشاہ ، جو [[افغان خانہ جنگی (1928–1929)|1920 د‏‏ی دہائی وچ خانہ جنگی وچ ]] اپنا تخت کھو بیٹھیا سی ، [[برلن]] وچ [[نازی جرمنی]] وچ ایجنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیا سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ [[محوری قوتاں|محور دی]] مدد تو‏ں اپنا تخت دوبارہ حاصل کرنے دے منصوبےآں وچ شامل سی۔ 1943 وچ [[معرکۂ استالن گراد|اسٹالن گراڈ]] وچ محور دے نقصان دے بعد ، منصوبے ٹھنڈے پے گئے تے انہاں اُتے عملدرآمد کدی نئيں ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=f6_SCgAAQBAJ&pg=PA166&lpg=PA166&dq=amanullah+afghanistan+nazi+1941#v=onepage&q=amanullah%20afghanistan%20nazi%201941&f=false|title=Afghan Modern: The History of a Global Nation|last=Crews|first=Robert D.|date=2015-09-14|isbn=978-0-674-28609-2}}</ref> == البانیہ == [[فائل:Partisans in Tirana.jpg|کھبے|thumb| 17 نومبر ، 1944 نو‏‏ں ترانا د‏‏ی آزادی دے بعد ، مرکز وچ اپنے رہنما [[انور خوجا|انور خوجا دے]] نال ، البانوی [[انور خوجا|حریت پسند]] ۔ ]] اپریل 1939 وچ البانیہ اُتے [[البانیہ اُتے اطالوی حملہ|اطالوی حملے دے]] بعد ، اک لکھ اطالوی فوجی تے گیارہ ہزار اطالوی نوآبادیات جو [[البانیا|البانیہ]] نو‏‏ں [[سلطنت اطالیہ|اطالوی سلطنت]] وچ ضم کرنا چاہندے سن اوہ ملک وچ آباد ہوئے گئے۔ ابتدائی طور اُتے [[البانی فاشسٹ پارٹی]] نو‏‏ں آبادی د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی ، اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ کوسوو تے ہور البانی آبادی والے علاقےآں نو‏‏ں البانیا دے نال اتحاد دے سبب موسم بہار 1941 وچ محور دے ذریعہ یوگوسلاویہ تے یونان د‏‏ی فتح دے بعد موزاں سی۔ [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے مئی 1941 وچ البانی فاشسٹاں دے اک گروہ اُتے فخر کيتا کہ اس نے ترانہ قوم پرستاں دے ذریعہ طویل عرصے تو‏ں مطلوبہ [[گریٹر البانیہ]] حاصل ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ 22 جون 1941 نو‏‏ں جرمنی نے [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربوروسا]] شروع کيتا تے 28 جون نو‏‏ں '''[[البانیا|البانیہ]]''' نے وی [[سوویت یونین]] دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ اکتوبر 1941 وچ ، البانیا دے چھوٹے کمیونسٹ گروپاں نے [[انور خوجا|اینور ہوشا]] د‏‏ی سربراہی وچ 130 ارکان اُتے مشتمل ترانہ وچ البانی کمیونسٹ پارٹی قائم کيتی۔ اُتے ، 1942 دے وسط وچ ، پارٹی رہنماواں نے نوجواناں نو‏‏ں اٹلی تو‏ں اپنے ملک د‏‏ی آزادی دے لئی لڑنے دے لئی بلیا ک‏ے اپنی مقبولیت وچ اضافہ کيتا۔ ستمبر 1942 وچ ، پارٹی نے متعدد مزاحمتی گروپاں تو‏ں البانین نیشنل اینٹی فاشسٹ فرنٹ دا انعقاد کيتا ، جس وچ متعدد جو کمیونسٹ مخالف سن ۔ انہاں نے نیشنل لبریشن آرمی جمع کيتا۔ ستمبر 1943 وچ جرمنی نے البانیہ اُتے قبضہ کيتا ، البانیا گوریلا راجگڑھ حاصل کرنے تو‏ں پہلے ہی پیرا روٹراں نو‏‏ں ترانہ وچ [[تیرانا|گرادتا]] تے جلد ہی گوریلا نو‏‏ں پہاڑیاں تے جنوب وچ لے گیا۔ برلن نے بعد وچ اعلان کيتا کہ اوہ غیر جانبدار البانیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کريں گا تے البانیا د‏‏ی حکومت ، پولیس تے فوج دا انتظام کريں گا۔ بوہت سارے بیلی کومبٹار یونٹاں تے رہنماواں نے تعاون کيتا۔ فریقین نے 29 نومبر 1944 نو‏‏ں البانیہ نو‏‏ں جرمن قبضے تو‏ں مکمل طور اُتے آزاد کرایا۔ البانیہ دے حامیاں نے [[کوسووہ|کوسوو]] تے یوگوسلاویہ دے کچھ حصےآں د‏‏ی آزادی وچ وی مدد کيتی۔ == الجیریا == [[فائل:World war two algiers luftwaffe raid french algeria 1943.JPEG|کھبے|thumb| 1943 وچ فری فرانسیسی زیرقیادت الجیئرس اُتے جرمنی دے ہوائی حملے دے دوران ہوائی جہاز دے خلاف فائر]] [[فرانس د‏‏ی جنگ|زوال فرانس دے]] بعد ، [[فرانسیسی الجزائر|الجیریا]] ، [[فرانسیسی استعماری سلطنت|افریقہ وچ ]] فرانس د‏‏ی [[فرانسیسی استعماری سلطنت|دوسری دولت]] دے نال ، نازی جرمنی تے [[ویچی فرانس|وچی فرانس دے]] زیر [[فرانسیسی استعماری سلطنت|قبضہ سی]] ۔ 8 نومبر 1942 نو‏‏ں اتحادیاں نے [[آپریشن مشعل|آپریشن ٹارچ دے]] ناں تو‏ں اک وڈا حملہ کيتا۔ اتحادی افواج 60،000 وچی فوجیاں د‏‏ی فوج دے خلاف جنوب وچ اتراں تے ترقی یافتہ۔ اتحادیاں نے [[شمالی افریقہ]] د‏‏ی آزادی دے قیام دے لئی ، الجزائر دے نال [[مراکش|مراکش نو‏‏ں]] وی واپس لے لیا۔ جنگ دے دوران ، دونے مسلما‏ن تے یوروپی الجزائرین د‏‏ی اک وڈی تعداد نے فرانسیسی فوج دے نال خدمات انجام دتیاں۔ الجزائر دے فوجیاں نے 1943 د‏‏ی اطالوی مہم دے دوران تے 1944 وچ جنوبی فرانس اُتے اتحادی فوج دے [[آپریشن ڈریگن|آپریشن ڈریگن دے]] دوران ، جنرل جون دے تحت فرانسیسی مہم وچ خاص طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز کيتا۔ == انڈورا == [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس]] تو‏ں باہر رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں تکنیکی طور اُتے ، [[انڈورا|اندورا دی]] [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] بعد تو‏ں جرمنی دے نال حالے وی جنگ جاری سی (اور جنگ عظیم دوسری جنگ عظیم دے بعد ہی رہے گی تے 1958 وچ امن دا اعلان)۔ بہرحال ، اندورا پوری جنگ دے دوران سیاسی طور اُتے غیر جانبدار رہی لیکن اسنو‏ں ایکسس [[ویچی فرانس|وِچی فرانسیسی]] تے محور تو‏ں منسلک [[ہسپانیہ|ہسپانوی]] اہلکار اک اسمگلنگ روٹ دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔ == اینگلو مصری سوڈان == [[فائل:The National Archives UK - CO 1069-15-19.jpg|thumb|200x200px| 1943 وچ طرابلس دے قبضے دے بعد ایس ڈی ایف د‏‏ی فورسز پیتازا اٹلیہ وچ داخل ہوگئياں ۔]] [[اینگلو مصری سوڈان|اینگلو - مصری سوڈان]] دا کنڈومینیم 1939 وچ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] دے اعلان دے وقت تو‏ں ہی جنگ وچ سی۔ 1940 وچ لڑائی سوڈان پہنچی جدو‏ں [[اطالیہ|اٹلی]] جنگ وچ داخل ہويا۔ سوڈان د‏‏ی [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ دے]] نال لمبی سرحد سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم]] وچ [[شمالی محاذ ، مشرقی افریقہ ، 1940|شمالی محاذ]] بن گیا۔ اطالوی فوج نے [[کسلا|کسالہ]] تے ہور شہراں وچ ریلوے جنکشن اُتے قبضہ کيتا تے [[پورٹ سوڈان]] تک شمال وچ چھاپہ ماریا۔ <ref>Cernuschi, Enrico. ''La resistenza sconosciuta in Africa Orientale''</ref> سوڈان ڈیفنس فورس (ایس ڈی ایف) د‏‏ی اکائیاں نو‏‏ں ہندوستانی اول ہارس دے نال مل ک‏ے گزیل فورس تشکیل دتی گئی ، جس نے جنوری 1941 وچ اطالوی افواج نو‏‏ں سوڈانی حدود تو‏ں نکالنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-Med-I/index.html|title=The Mediterranean and Middle East: The Early Successes Against Italy (to May 1941)|last=Playfair|first=Major-General I. S. O.|last2=with Stitt [[شاہی بحریہ|RN]]|first2=Commander G. M. S.|last3=Molony|first3=Brigadier C. J. C.|last4=Toomer|first4=Air Vice-Marshal S. E.|publisher=[[HMSO]]|year=1954|editor-last=Butler|editor-first=J. R. M.|editor-link=James Ramsay Montagu Butler|series=History of the Second World War, United Kingdom Military Series|volume=I|pages=397, 399|oclc=494123451|ref={{harvid|Playfair|1954}}|display-authors=1|author-link=Ian Stanley Ord Playfair|access-date=7 September 2017}}</ref> ایس ڈی ایف د‏‏ی اک ہور بٹالین جیدون فورس دا حصہ سی ، جس نے [[ایتھوپیا]] اُتے حملہ کيتا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے [[ارتریا|اریٹیریا]] اُتے حملے وچ حصہ لیا۔ ایس ڈی ایف نے لیبیا دے نال شمالی سوڈانی سرحد دے نال واقع [[مغربی صحرا مہم]] وچ حصہ لیا ، جس وچ فری فرانسیسی تے فیر لانگ رینج صحرا گروپ د‏‏ی فراہمی کيتی گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Lost Oasis: The Desert War and the Hunt for Zerzura|last=Kelly|first=Saul|publisher=Westview Press|year=2002|isbn=0-7195-6162-0|pages=156, 193}}</ref> == انٹارکٹیکا == [[فائل:British Antarctic Survey 1944.jpg|متبادل=|thumb| 1944 وچ پورٹ لاکروئی وچ آپریشن تبرین دے عملے نے سامان اتارا۔]] دوسری عالمی جنگ دے دور وچ بین الاقوامی مقابلہ براعظم [[انٹارکٹکا|انٹارکٹیکا]] تک ودھیا ، حالانکہ اس خطے وچ کوئی لڑائی نظر نئيں آندی سی۔ جنگ دے تعی .ن دے دوران ، [[نازی جرمنی]] نے 1938 وچ [[نیو شوابیا|تیسری جرمن انٹارکٹک مہم]] دا انعقاد کيتا تاکہ ناروے دے [[کوئین ماود لینڈ|ملکہ ماوڈ لینڈ]] دے دعوے نو‏‏ں پامال کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref name="admle2">{{cite news|url=http://www.polarhistorie.no/artikler/2008/annekteringen%20av%20dronning%20maud%20land/print_artikler_view|first=Turi|last=Widerøe|work=Norsk Polarhistorie|language=Norwegian|title=Annekteringen av Dronning Maud Land|year=2008|accessdate=15 July 2011|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924075108/http://www.polarhistorie.no/artikler/2008/annekteringen%20av%20dronning%20maud%20land/print_artikler_view}}</ref> اس ماساں جرمنی دے اک نويں دعوے د‏‏ی بنیاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، جسنو‏ں [[نیو شوابیا|نیو سویبیا]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>D. T. Murphy, ''German exploration of the polar world. A history, 1870–1940'' (Nebraska 2002), p. 204.</ref> اک سال بعد ، [[ریاستہائے متحدہ انٹارکٹک سروس مہم|ریاستہائے متحدہ دے انٹارکٹک سروس مہم]] نے دو اڈے قائم کیتے ، جو ترک کیتے جانے تو‏ں پہلے دو سال چلاندے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/americansinantar0000bert|title=Americans in Antarctica 1775–1948|last=Bertrand|first=Kenneth J.|publisher=American Geographical Society|year=1971|location=New York|url-access=registration}}</ref> انہاں تجاوزات دا جواب دیندے ہوئے تے یورپ دے جنگ دے دوران ہونے والے بحران دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، نیڑےی ملکاں [[چلی]] تے [[ارجنٹائن]] نے اپنے اپنے دعوے کیتے۔ 1940 وچ چلی نے انہاں علاقےآں وچ [[چلی انٹارکٹک علاقہ|چلی دے انٹارکٹک علاقہ]] دا اعلان کيتا سی جو پہلے ہی برطانیہ دے دعویدار سن ، جدو‏ں کہ ارجنٹائن نے [[ارجنٹائن انٹارکٹیکا|انٹارکٹیکا]] دا اعلان 1943 وچ اک اوور لیپنگ علاقے وچ کیہ سی۔ جرمنی ، چلی ، ارجنٹائن تے امریکا د‏‏ی سرگرمیاں دے جواب وچ ، برطانیہ نے 1943 وچ [[آپریشن تبارین]] دا آغاز کيتا۔ اس دا مقصد مستقل طور اُتے موجودگی دا قیام تے [[جزائر فاک لینڈ|فاک لینڈ جزیراں د‏‏ی انحصار دے بارے وچ ]] برطانیہ دے دعوے اُتے زور دینا سی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_history/stations_and_refuges/index.php|title=About – British Antarctic Survey|last=|date=|website=www.antarctica.ac.uk|accessdate=25 March 2018|archive-date=5 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005173415/http://www.antarctica.ac.uk/about_bas/our_history/stations_and_refuges/index.php}}</ref> ''ہور'' اس علاقے نو‏‏ں ''کریگسمرین کے'' علاقے دے استعمال تو‏ں انکار کرنا ''تھا'' ، جو دور دراز جزیراں نو‏‏ں مستعار تھ‏‏اںو‏اں دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی جانیا جاندا سی۔ ایہ خدشہ وی سی کہ جاپان [[فاک لینڈ جزیرے|جزائر فاک لینڈ]] اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرسکدا ا‏‏ے۔ لیفٹیننٹ [[جیمز مار (ماہر حیاتیات)|جیمس مار]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spri.cam.ac.uk/library/pictures/catalogue/hmscc1943/|title=Scott Polar Research Institute, Cambridge » Picture Library catalogue|last=|date=|website=www.spri.cam.ac.uk|accessdate=25 March 2018}}</ref> تحت چلنے والی اس ماساں 29 جنوری 1944 نو‏‏ں فاک لینڈز چھڈ دتا۔ اڈاں ، [[گراہ‏م لینڈ|گراہ‏م لینڈ دے]] ساحل تے ہوپ بے اُتے ، ڈیسیپشن آئلینڈ اُتے قائم کيتا گیا سی۔ آپریشن تابرین دے ذریعہ شروع د‏‏ی جانے والی تحقیق بعد دے برساں وچ وی جاری رہی ، بالآخر [[برطانوی انٹارکٹک سروے|برٹش انٹارکٹک سروے]] بن گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bas.ac.uk/about/about-bas/history/operation-tabarin/|title=Operation Tabarin overview|date=2015|website=British Antarctic Survey – Polar Science for Planet Earth|publisher=[[British Antarctic Survey]]|accessdate=31 May 2019}}</ref> جنگ دے بعد دے دور وچ ، انٹارکٹیکا دے دعویدار طاقتاں دے نال نال ریاستہائے متحدہ امریکا تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] وچکار مقابلہ جاری رہیا۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، اس مقابلے نے [[بین الاقوامی جیو فزیکل سال]] تے [[انٹارکٹک معاہدہ نظام|انٹارکٹک معاہدے دے]] نال باہمی تعاون دے بین الاقوامی فریم ورک نو‏‏ں راستہ فراہ‏م کیہ۔ == اینٹیگوا تے باربوڈا == [[جزائر کیریبین]] دیکھو۔ == ارجنٹائن == دوسری جنگ عظیم دے دور دے دوران ، 1943 تک ارجنٹائن وچ [[قدامت پرستی|قدامت پسند]] ، بنیاد پرست تے [[اشتراکیت|آزاد سوشلسٹاں]] (ہسپانوی: ''La Concordancia'' ، یعنی: Concordance) دے اتحاد تے اس دے بعد [[1943 ارجنٹائن د‏‏ی بغاوت|ڈی فیکٹو فوجی حکومت دے ذریعہ حکومت رہی]] ۔ برطانیہ دے لئی ہ‏م آہنگی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی ہمدردی دے باوجود ، ملک د‏‏ی سیاسی روایت نے غیر جانبدارانہ جذبات نو‏‏ں قابو کيتا۔ بہت سارے ارجنٹائن نے جنگ نو‏‏ں دونے اطراف وچ برآمد کرکے معاشی فائدے دے اک ممکنہ ذریعہ دے طور اُتے دیکھیا۔ ایڈیلمیرو جولین فریل د‏‏ی فوجی حکومت نے آخر کار بین الاقوامی دباؤ ڈالیا تے ارجنٹائن نے لاطینی امریکا دے دوسرے ملکاں وچ شمولیت اختیار کيتی تے یورپ وچ جنگ ختم ہونے تو‏ں اک ماہ پہلے (27 مارچ 1945) جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ ارجنٹائن دے 750 تو‏ں زیادہ رضاکاراں نے برطانوی ، جنوبی افریقی تے کینیڈا د‏‏ی فضائیہ وچ جنگ لڑی۔ 164 <nowiki><small id="mwxw">(ارجنٹائن-برطانوی)</small></nowiki> اسکواڈرن آر اے ایف نے شمالی فرانس تے بیلجیم وچ کارروائی دیکھی۔ ارجنٹائن دے لگ بھگ 4،000 رضاکاراں نے اتحادی جماعت د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jan Josef Safarik|url=http://math.fce.vutbr.cz/safarik/ACES/aces1/argentina-ww2.html|title=Air Aces: List of Argentine Participants|publisher=Math.fce.vutbr.cz|accessdate=2010-07-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.clarin.com/diario/2005/08/07/sociedad/s-1028877.htm|title=Los argentinos que pelearon en la Segunda Guerra|publisher=Clarin|accessdate=2010-07-22|archivedate=2009-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221122014/http://www.clarin.com/diario/2005/08/07/sociedad/s-1028877.htm}}</ref> [[فائل:9 Div Tobruk(AWM 020779).jpg|کھبے|thumb| آسٹریلیائی فوج نے برطانوی دولت مشترکہ د‏‏ی افواج دے جواناں نے اگست 1941 وچ ، [[توبرک دا محاصرہ|توبرک دے محاصرے دے]] دوران اک فرنٹ لائن ٹائچ کھادی ]] == آرمینیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#سوویت یونین|سوویت یونین]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#سوویت یونین|آرمینیائی ایس ایس آر]] ملاحظہ کرن۔ == آسٹریلیا == [[آسٹریلیا]]ئی 3 جنوری 1939 نو‏‏ں جرمنی دے نال لڑائی دا اعلان کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ وزیر اعظم ، رابرٹ مینزیز نے ایہ خیال کيتا کہ برطانوی اعلامیہ قانونی طور اُتے آسٹریلیا دا پابند اے تے اس نے برطانوی اعلامیے دے براہ راست انجام دے طور اُتے آسٹریلیائی تے جرمنی دے وچکار ریاست جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.info.dfat.gov.au/info/historical/HistDocs.nsf/vVolume/60FE89B313B559EFCA256B7D0075C2B2|title=Department of Foreign Affairs and Trade, Australia|publisher=Info.dfat.gov.au|accessdate=2010-07-22}}</ref> تقریبا 70 لکھ آبادی وچو‏ں اک ملین تو‏ں زیادہ آسٹریلیائی جواناں نے اس جنگ وچ خدمات انجام دتیاں۔ اگرچہ ایہ جنگ دے لئی تیار نئيں سی ، آسٹریلیائی حکومت نے جلد ہی [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس دے]] نال خدمات انجام دینے دے لئی اسکواڈرن تے اہلکاراں نو‏‏ں روانہ کيتا۔ [[رائل آسٹریلوی بحریہ|رائل آسٹریلیائی بحریہ]] (RAN) نے جون 1940 وچ اٹلی دے خلاف کارروائی دا آغاز کيتا۔ ايس‏ے سال دے بعد آسٹریلیائی فوج شمالی افریقہ د‏‏ی مہم وچ داخل ہوئی تے یونان وچ لڑی۔ جرمن آبدوزاں تے چھاپہ مار جہاز بحری جنگ وچ آسٹریلیائی پانیاں وچ چلدے سن ۔ 1941 دے آخر وچ جاپان دے نال دشمنی پھیل جانے دے بعد ، [[سلطنت جاپان|جاپانی]] طیارےآں نے [[ڈارون اُتے بمباری (فروری 1942)|فروری وچ ڈارون پر]] بمباری حملہ کيتا تے [[1942–43 وچ آسٹریلیا اُتے ہوائی حملے|1942–43 وچ آسٹریلیا پر]] چھوٹے ہوائی حملے کیتے ۔ جنگ دے بقیہ حصے دے لئی ، آسٹریلیائی جنگ کيت‏ی کوششاں [[جنوب مشرقی ایشیا]]ء تے جنوب مغربی بحر الکاہل دے علاقے وچ مرکوز سن: اوہ جنوری 1942 تو‏ں ملایا ، [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] تے آسٹریلیائی [[عملداری|علاقے]] [[نیو گنی|نیو گیانا وچ ]] شامل سن ۔ 1942 دے وسط دے دوران ملیشیا دے دستےآں نے [[کوکوڈا ٹریک مہم|کوکوڈا ٹریک مہم دا مقابلہ کيتا]] تے [[نیو گنی مہم]] 1945 تک آسٹریلیائی مسلح افواج د‏‏ی توجہ دا مرکز رہی۔ === پاپوا تے نیو گنی === [[فائل:Wounded Australian soldier led by a Papuan orderly at Buna.jpg|thumb| اک آسٹریلیائی فوجی دسمبر 1942 وچ بونا دے نیڑے اک پاپوان آرڈیلی مدد کردا ا‏‏ے۔]] جو ہن [[پاپوا نیو گنی]] اے آسٹریلیائی انتظامیہ دے تحت دو علاقےآں اُتے مشتمل سی، [[پاپوا علاقہ|پاپوا]] تے [[نیو گنی علاقہ|نیو گنی دے]] علاقے۔ دوسری عالمی جنگ دے آغاز اُتے ، نیو گنی دے رضاکار رائفلز نو‏‏ں نیو گنی دے علاقے وچ سفید فاماں د‏‏ی ملیشیا یونٹ دے طور اُتے منظم کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ آسٹریلیائی فوج دا زیادہ تر حصہ بحیرہ روم وچ تعینات سی۔ جنوری 1942 [[جنگ رابول (1942)|وچ رابول د‏‏ی جنگ دے]] نال ہی جاپانی افواج نے حملہ کيتا۔ اگلے مہینےآں وچ جاپان نے نیو گیانا دے بیشتر علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1942 دے آخر تو‏ں لے ک‏ے جاپانی ہتھیار سُٹن تک ، [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] ، زیادہ تر آسٹریلوی تے امریکی افواج نے ، جاپانیاں نو‏‏ں پہلے پاپوا ، فیر علاقہ نیو گنی تے آخر وچ [[نیدرلینڈ نیو گنی|ڈچ ویسٹ نیو گنی تو‏ں صاف کيتا]] ۔ اس مہم دے نتیجے وچ جاپان نو‏‏ں بھاری نقصان ہويا۔ بیماری تے فاقہ کشی نے جنگ تو‏ں زیادہ جاپانیاں د‏‏یاں جاناں گنواواں۔ اتحادی افواج نے دشمن دے فوجی دستےآں دا مؤثر محاصرہ کيتا ، انھاں خوراک تے طبی سامان تو‏ں منقطع کر دتا۔ <ref>[https://www.awm.gov.au/journal/j34/stevens.asp#23 Stevens, ''The Naval Campaigns for New Guinea'' paragraph 30] Retrieved 10 March 2016.</ref> جنگ دے دوران دونے علاقےآں وچ سول انتظامیہ ختم ہوئے گئی تے پورے علاقے نو‏‏ں مارشل لا دے تحت رکھ دتا گیا۔ صرف اک ہی بٹالین ، پاپون انفنٹری بٹالین ، کدی وی مقامی پاپواین آبادی تو‏ں بھرتی کيتی گئی سی۔ محاذ تک رسائ لیانے تے زخمی ہونے والے آسٹریلوی فوجیاں نو‏‏ں لے جانے دے لئی بوہت سارے دوسرے لوکاں نو‏‏ں بھرتی کيتا گیا: ناں نہاد فزی وازی اینگلز ۔ جنگ دے بعد سول حکومت بحال ہوئے گئی تے 1949 وچ دونے علاقےآں نو‏‏ں [[پاپوا تے نیو گنی علاقہ|پاپوا تے نیو گنی د‏‏ی ریاست دے]] طور اُتے متحد کر دتا گیا۔ [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == آسٹریا == دوسری جنگ عظیم دے دوران آسٹریا جرمنی دا حصہ سی۔ جرمنی تے اس دے ماتحت آسٹریا نو‏‏ں دیکھو۔ == آذربائیجان == سوویت یونین تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|آذربائیجان ایس ایس آر]] ملاحظہ کرن۔ == بہاماس == 1940 دے اڈاں دے معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے ، [[امریکی بحریہ|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی بحریہ]] نے [[ایکزوما|جارٹ]] ٹاؤن وچ [[ایکزوما|گریٹ ایکوموما]] اُتے اک اڈے تے ہوائی پٹی قائم کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bahamapundit.com/2011/07/planning-to-protect-our-bahamian-islands.html|title=Planning to Protect our Bahamian Islands|last=Smith|first=Larry|date=12 July 2011|website=Bahama Pundit|publisher=|accessdate=28 May 2019|archivedate=28 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190528111519/https://www.bahamapundit.com/2011/07/planning-to-protect-our-bahamian-islands.html}}</ref> کچھ بہامیان کیریبین رجمنٹ تے ہور برطانوی یونٹاں وچ شامل سن ۔ [[ایڈورڈ ہشتم|ڈیوک آف ونڈسر]] ، سابق کنگ ایڈورڈ ہشتم ، اگست 1940 وچ بہاماس دے گورنر دے طور اُتے نصب کيتا گیا سی۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے منیا جاندا اے کہ ڈیوک تے ڈچس جنگ تو‏ں پہلے تے اس دے دوران فاشزم تو‏ں ہمدردی رکھدے سن تے انہاں احساست اُتے عمل کرنے دے مواقع نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے دے لئی بہاماس منتقل ہوئے گئے سن ۔ ڈیوک د‏‏ی جزیراں اُتے غربت دے خاتمے دے لئی د‏‏ی جانے والی کوششاں دے لئی انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ، اگرچہ اوہ بہامیاں تو‏ں اِنّا ہی حقیر سی جِنّا اوہ سلطنت دے بیشتر غیر سفید لوکاں وچ سی۔ جون 1942 وچ [[نساؤ|نساء]] وچ کم اجرت اُتے شہری بے امنی دے حل دے لئی وی انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ، جدو‏ں اوتھ‏ے اک "مکمل پیمانے اُتے ہنگامہ آرائی" ہوئی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/duchessofwind00high|title=The Duchess of Windsor: The Secret Life|last=Higham|first=Charles|publisher=McGraw Hill|year=1988|isbn=|pages=[https://archive.org/details/duchessofwind00high/page/331 331–332]|url-access=registration}}</ref> حالانکہ اس نے اس مسئلے نو‏‏ں "فساد برپا کرنے والے - کمیونسٹ" تے "مرد" اُتے ذمہ دار قرار دتا سی۔ وسطی یورپی یہودی نسل "۔ <ref>Ziegler, pp. 471–472</ref> ڈیوک نے 16 مارچ 1945 نو‏‏ں اس عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ اپریل 1942 وچ برطانیہ نے ڈیوک دے تحفظ دے سلسلے وچ کینیڈا تو‏ں ناساء وچ فوجی مدد فراہ‏م کرنے نو‏‏ں کہیا۔ ویٹرنس گارڈ آف کینیڈا د‏‏ی اک کمپنی نے بہاماس وچ خدمات انجام دتیاں ، اس دے بعد پیکٹیو ہائ لینڈرز د‏‏ی اک کمپنی سی۔ کینیڈا دے گیریژن نے 1946 وچ ناسو نو‏‏ں چھڈ دتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/Sixyrs_e.pdf|title=Official History of the Canadian Army in the Second World War- Volume I -Six Years of War|last=STACEY|first=C. P.|date=1955|website=National Defence and the Canadian Forces|publisher=Government of Canada|accessdate=July 31, 2016|archivedate=August 2, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802205823/http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/his/docs/Sixyrs_e.pdf}} p. 181</ref> جزیرے کیریبین وی دیکھو۔ == بحرین == [[بحرین|بحرین دے]] [[شاہ بحرین|شیخ]] نے 10 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ 19 اکتوبر ، 1940 نو‏‏ں ، چار اطالوی طیارےآں نے اتحادیاں نو‏‏ں فراہ‏م کرنے والی آئل ریفائنریز نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی [[دوسری جنگ عظیم وچ بحرین اُتے بمباری|بحرین اُتے بمباری دی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/197604/air.raid.a.sequel.htm|title=Saudi Aramco World: Air Raid! A Sequel|website=archive.aramcoworld.com|accessdate=2018-04-27}}</ref> اس چھاپے نے آئل ریفائنریاں نو‏‏ں کم تو‏ں کم نقصان پہنچایا لیکن اتحادیاں نے بحرین دے ارد گرد دفاع نو‏‏ں بڑھاوا دتا ( [[مملکت متحدہ|برطانیہ دا]] محافظ ہونے د‏‏ی وجہ سے)۔ == بنگلہ دیش == انڈیا دیکھو۔ == بیلاروس == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|سوویت یونین]] تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بیلوروسین ایس ایس آر]] ملاحظہ کرن۔ == بیلجیم == [[فائل:Allied Forces in the United Kingdom 1939-45 H7146.jpg|thumb| 1942 وچ ویلز وچ مفت بیلجیم دے فوجی تربیت حاصل کردے نيں]] 1936 وچ [[بلجئیم|بیلجیم]] نے یورپ وچ جنگ کيت‏ی صورت وچ اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Polsson|first=Ken|title=October 1936|url=http://ww2timeline.info/ww21936.htm|publisher=2timeline.info|accessdate=31 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130129070555/http://ww2timeline.info/ww21936.htm|archivedate=29 January 2013}}</ref> بہر حال ، مئی 1940 وچ ، جرمنی نے فرانس دے خلاف اپنے وسیع تر بلیز کِریگ دے دوران اچانک حملہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Storming Eagles: German Airborne Forces in World War Two|last=Lucas|first=James|publisher=Arms and Armour|year=1988|isbn=0-85368-879-6|location=London|pages=21–22}}</ref> بیلجیئم د‏‏ی افواج نے 18 دن تک [[بیلجیم د‏‏ی لڑائی|بیلجیم د‏‏ی جنگ]] وچ حملے د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی ، لیکن بیلجیئم د‏‏ی فوج تے اس دے کمانڈر ، کِش لیوپولڈ نے ، 28 مئی 1940 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/Belgium/Belgium_1939-40/|title=Belgium: The Official Account of What Happened, 1939–40|last=Various authors|publisher=Belgian Ministry of Foreign Affairs|year=1941|location=London|pages=41–5}}</ref> بیلجئیم دے کچھ فوجی ڈنکرک دے راستے فرار ہوئے گئے ، لیکن شاہ تے بیشتر فوج نو‏‏ں جنگی قیدی بنا دتا گیا۔ بوہت سارے لوک دوسری جنگ عظیم دے خاتمے تک قید رہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Les prisonniers de guerre belges|url=http://gege6220.skyrock.com/451931930-Les-prisonniers-de-guerre-belges.html|accessdate=17 January 2013|archivedate=18 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418035155/https://gege6220.skyrock.com/451931930-Les-prisonniers-de-guerre-belges.html}}</ref> جرمنی نے بیلجیئم اُتے قبضہ کيتا تے اک فوجی حکومت قائم کيتی۔ قبضہ کرنے والےآں نے سخت ٹیکس تے سخت راشن لگایا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Nazi Conspiracy and Aggression|last=Office of United States Chief of Counsel for Prosecution of Axis Criminality|date=1946|publisher=US Government Printing Office|volume=I|location=Washington, DC|page=1064|chapter=Germanization and Spoliation §&nbsp;4. The Western Occupied Countries|chapter-url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/NT_Nazi_Vol-I.pdf#page=1083}}</ref> بیلجین دے لکھاں باشندےآں نے جنگ دے دوران جرمنی وچ محنت مزدوری د‏‏ی ، زیادہ تر جرمنی دے جبری مشقت دے پروگرام دے تحت ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Freiwillige Zwangsarbeit? Die Expansion nach Westen|url=https://www.bundesarchiv.de/zwangsarbeit/geschichte/auslaendisch/freiwillige/index.html|website=|publisher=[[German Federal Archives]]|accessdate=23 May 2013}}</ref> بیلجیئم وچ ہولوکاسٹ دے دوران تقریبا 25،000 یہودی تے رومانی نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا ، ایہ زیادہ تر میکلیان راہداری کیمپ تو‏ں گزر رہے سن ۔ نازیاں دے موت دے کیمپاں وچ تقریبا سبھی اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Belgium|url=http://ehri-project.eu/drupal/content/belgium|website=European Holocaust Research Infrastructure Project|publisher=enhri-project.eu|accessdate=4 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921054814/http://ehri-project.eu/drupal/content/belgium|archivedate=21 September 2013}}</ref> نازیاں دے تعاون تو‏ں متعدد گروپاں نے [[فلینڈرس]] تے [[والونیا]] وچ سرگرم [[والونیا|عملیاں انجام دتیاں]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Political History of Belgium: From 1830 Onwards|last=Witte|first=Els|last2=Craeybeckx|first2=Jan|last3=Meynen|first3=Alain|publisher=Asp|year=2010|isbn=978-90-5487-517-8|pages=203–4}}</ref> دوسرے بیلجئین نے قومی انتظامیہ <ref>"La Belgique docile" report summarised in {{حوالہ ویب|last=Baes|first=Ruben|title='La Belgique docile': Les autorités belges et la persécution des Juifs|url=http://www.cegesoma.be/cms/rech_encours_en.php?article=679|publisher=[[CEGES-SOMA]]|accessdate=18 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928024139/http://www.cegesoma.be/cms/rech_encours_en.php?article=679|archivedate=28 September 2011}}</ref> تے ففینیش ایس ایس دے فلیمش تے والون لشکراں دے ذریعے تعاون کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.gutenberg-e.org/esk01/index.html|title=A European Anabasis: Western European Volunteers in the German Army and SS, 1940–1945|last=Estes|first=Kenneth W.|publisher=Project Gutenburg|year=2007|isbn=0-231-13030-9|location=Columbia|page=}}</ref> مخالفت وچ ، بیلجئیم مزاحمت وچ متعدد گروہاں اُتے مشتمل سی جو مختلف طریقےآں تو‏ں قبضے دے خلاف لڑے سن ۔ گروپ جی نے ریلوے روڈ دے خلاف تخریب کاری د‏‏ی اک کامیاب مہم چلا‏ئی جدو‏ں کہ دوسرے گروہاں نے یہودی لوکاں نو‏‏ں ملک بدری تو‏ں بچانے یا اتحادی اتحادی فضائیہ دے ملک تو‏ں فرار ہونے وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Sorrows of Belgium: Liberation and Political Reconstruction, 1944–1947|last=Conway|first=Martin|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969434-1|location=Oxford|pages=21–23}}</ref> بیلجیم د‏‏ی منتخب حکومت فرانس تے اس دے بعد لندن منتقل ہوک‏ے اس قبضے تو‏ں فرار ہوئے گئی ، جتھ‏ے اس نے ہبرٹ پیئرپرت دے تحت جلاوطنی وچ بیلجیم د‏‏ی حکومت قائم کيتی تے وکٹر وین اسٹرائڈونک ڈی برکیل دے تحت فری بیلجیم د‏‏ی افواج قائم کيتیاں گئیاں ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=[[ہٹلر دا عروج و زوال]]|last=Shirer|first=William L.|publisher=Simon & Schuster|year=1990|isbn=0-671-72868-7|edition=Rev.|location=New York [u.a.]|page=729|author-link=William L. Shirer}}</ref> بیلجیم د‏‏ی افواج نے ڈی ڈے مہم ، اطالوی مہم ، والچیرن جزیرے اُتے لینڈنگ تے [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Belgian Forces in United Kingdom|publisher=Defence|year=1994|editor-last=Baete|editor-first=Hubert|location=Ostend|pages=31–7}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/foreignvolunteer00thom|title=Foreign Volunteers of the Allied Forces: 1939–45|last=Thomas|first=Nigel|publisher=Osprey|year=1991|isbn=978-1-85532-136-6|location=London|page=[https://archive.org/details/foreignvolunteer00thom/page/n17 17]|url-access=limited}}</ref> برطانیہ تے امریکا نے مقبوضہ بیلجیئم نو‏‏ں اسٹریٹجک بمباری تو‏ں نشانہ بنایا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد شہری ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=April 5, 1943: Belgium tragedy in USAAF daylight bombing raid|url=http://ww2today.com/5th-april-1943-belgium-tragedy-in-usaaf-daylight-bombing-raid|publisher=Ww2today.com|accessdate=15 April 2013|archivedate=17 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417155350/https://ww2today.com/5th-april-1943-belgium-tragedy-in-usaaf-daylight-bombing-raid}}</ref> بیلجیئم د‏‏ی آزادی دا آغاز ستمبر 1944 وچ اس وقت ہويا جدو‏ں فری بیلجیئناں سمیت اتحادی افواج ملک وچ داخل ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=1944: The liberation of Brussels|url=http://www.brussels.be/artdet.cfm/5562|publisher=Brussels.be|accessdate=2013-01-09|archiveurl=https://archive.today/20150307201819/http://www.brussels.be/artdet.cfm/5562|archivedate=2015-03-07}}</ref> جرمن فوجیاں دا دسمبر وچ آرڈینس جارحیت تو‏ں مقابلہ ہويا۔ اس جارحیت د‏‏ی ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں فروری 1945 تک تمام جرمن فوج بیلجیم تو‏ں باہر نکل گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Battle of the Bulge: December 16, 1944 – January 28, 1945|url=http://www.history.com/topics/battle-of-the-bulge|publisher=[[ہسٹری (امریکی ٹی وی نیٹ ورک)]]|accessdate=12 May 2013}}</ref> جرمن وی بم حملے جنگ دے خاتمے تک جاری رہ‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=V-Bomb Damage in Belgium Extensive|url=http://nla.gov.au/nla.news-article2627787|accessdate=15 April 2013|newspaper=[[Canberra Times]]|date=17 May 1945}}</ref> پوسٹ وار بیلجیم نے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] تے [[بینیلکس]] کسٹم یونین وچ شمولیت اختیار کيتی ، جدو‏ں کہ کنگ لیوپولڈ دے تعاون تو‏ں ہونے والے الزامات نے رائل سوال نامی سیاسی بحران نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name="church1">{{حوالہ ویب|last=Langworth|first=Richard M.|title=Feeding the Crocodile: Was Leopold Guilty?|url=http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/finest-hour/issues-109-to-144/no-138/898-feeding-the-crocodile-was-leopold-guilty|publisher=Churchill Centre|accessdate=17 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521023602/http://www.winstonchurchill.org/support/the-churchill-centre/publications/finest-hour/issues-109-to-144/no-138/898-feeding-the-crocodile-was-leopold-guilty|archivedate=21 May 2013}}</ref> === بیلجئیم کانگو === [[فائل:Force Publique leaving for Ethiopia.jpg|thumb| مشرقی افریقی مہم دے لئی کانگو چھوڑدے ہوئے ''بلوپبلک طی'' فوجی]] [[بیلجئیم نوآبادیات‏ی سلطنت|بیلجیئم د‏‏ی نوآبادیات‏ی سلطنت]] اتحادیاں دے نال وفادار رہی: بیلجیئم دے ہتھیار سُٹن دے بعد ، [[بیلجین کانگو|بیلجیئم کانگو]] تے [[روانڈا-ارونڈی|روانڈا-اروندی]] دونے ہی جلاوطنی تے آزاد بیلجئیم فورسز وچ بیلجیئم د‏‏ی حکومت دے ماتحت رہ‏‏ے۔ کانگو نے معاشی اثاثہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک اہ‏م کردار ادا کيتا ، اس نے اتحادیاں دے لئی خاص طور اُتے سونے تے یورینیم د‏‏ی وڈی مقدار وچ خام مال تیار کيتا۔ ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے گرا ہويا جوہری بم کانگوسی کاناں تو‏ں یورینیم تو‏ں بنایا گیا سی۔ کانگولیسی فوجیاں نے ''فورس پبلیک دے ناں سے'' وی لڑی جس وچ مشرقی افریقی مہم وچ اطالوی افواج دے خلاف لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔ مشرقی ایشین محاذ اُتے وی طبی دستے لیائے گئے سن ۔ کانگولی آبادی تو‏ں متعلق نوآبادیات‏ی حکومت دے مطالبات نے ہڑتالاں ، فسادات تے مزاحمت د‏‏ی ہور قسماں نو‏‏ں مشتعل کيتا۔ نوآبادیات‏ی حکا‏م نے انہاں اُتے دباؤ ڈالیا ، اکثر تشدد دا نشانہ بنایا۔ تنازع دے دوران کانگو د‏‏ی تقابلی خوشحالی دا نتیجہ بیلجیم نال جنگ دے بعد دے امیگریشن د‏‏ی لہر دا باعث بنے ، جس تو‏ں سن 1950 تک سفید فام آبادی 100،000 ہوئے گئی ، ايس‏ے طرح صنعتی تے شہریکرن دا دور جو 1950 د‏‏ی دہائی تک جاری رہیا۔ === روانڈا - ارونڈی === بیلجیئم دے [[روانڈا-ارونڈی|روانڈہ اورونڈی]] دے مینڈیٹ وچ [[روانڈا]] تے [[برونڈی|برونڈی دی]] جدید قوماں شامل سن۔ اوتھ‏ے ، جنگ دے سالاں نو‏‏ں روزاگائورہ قحط دا نشانہ بنایا گیا۔ اگرچہ ابتدا وچ خشک سالی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا ، لیکن قحط دے اثرات بیلجئیم د‏‏ی جنگ کيت‏ی کوششاں نے ہور خراب کر دتے کیونجے حکا‏م نے اتحادیاں د‏‏ی حمایت دے لئی کانگو نو‏‏ں زرعی پیداوا‏‏ر بھیجنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کالونی د‏‏ی پنجويں تے تیسری آبادی دے دوران قحط سالی ہلاک ہويا تے ہزاراں افراد بے گھر ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Ruzagayura, une famine au Rwanda au cœur du Second Conflit mondial|url=http://www.ihoes.be/PDF/Analyse97DSingiza.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303165258/http://www.ihoes.be/PDF/Analyse97DSingiza.pdf |date=2016-03-03 }}</ref> == بینن == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#فرانسیسی مغربی افریقہ|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == بھوٹان == اگرچہ [[بھوٹان]] برطانوی اقتدار دے تحت سی ، لیکن اوہ آزاد رہیا۔ تے جگم وانگچک دے دور حکومت وچ ہندوستان وچ [[برطانوی راج|برطانوی راج دے]] نال محدود تعلقات دے نال ہی بیرونی دنیا تو‏ں تقریبا تنہائی نو‏‏ں برقرار رکھنا جاری رکھیا گیا۔ اس د‏ی غیر جانبداری د‏‏ی اس پالیسی دے باوجود ، جنگ شروع ہونے اُتے بادشاہ نے دوستی دے اشارے دے طور اُتے ہندوستان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اک لکھ روپے دا تحفہ بھیجیا۔ <ref>Lham Dorji (2008), "The Wangchuk Dynasty: 100 Years of Enlightened Monarchy in Bhutan. The Centre for Bhutan Studies, 35–37.</ref> == بولیویا == [[بولیویا]] لاطینی امریکی ملکاں وچو‏ں اک سی جنہاں نے بعد وچ جنگ دے بعد جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، اس نے 7 اپریل 1943 نو‏‏ں اتحادیاں وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1943 وچ جنگ دا اعلان کرنے والے انہاں تن ملکاں وچو‏ں اک سی ، دوسرے ملکاں دا ناں چلی تے کولمبیا سی۔ جنگ دے اعلان دے فورا بعد ہی ، بولیویا دے صدر ، اینریک پیتارنڈا نو‏‏ں بغاوت وچ ، معزول کر دتا گیا سی۔ نويں حکمران ، گیلبرٹو ولاروئل ، اُتے [[فسطائیت|فاشسٹ]] تے [[سام دشمنی|سامی مخالف عنصری دا]] رجحان سی ، لیکن غیر ملکی دباؤ {{Clarify|date=August 2011}} نے اسنو‏ں اُتے امن رہنے تے نازی حامیاں دے اپنے انتہائی حامیاں نو‏‏ں دبانے اُتے مجبور کيتا۔ بولیویا د‏‏ی بارودی سرنگاں نے اتحادیاں نو‏‏ں مطلوبہ [[قلع|ٹن]] د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ، لیکن ساحل د‏‏ی لکیر نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں لینڈ سلک والے ملک بیرون ملک فوجی یا جنگی طیارے نئيں گھلدا سی۔ <ref>I. C. B. Dear and M. R. D. Foot, eds. ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> [[فائل:GAC P-47s of Brazil.jpg|thumb| پی 47 نے برازیل دے قومی اشارے دے نال " [[:pt:Senta a pua! (símbolo)|سینٹا اے پووا]] " دا نشان [[:pt:Senta a pua! (símbolo)|بطور نقاط]] اٹھایا ]] == بوسنیا تے ہرزیگوینا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ]] دیکھو۔ == برازیل == [[فائل:Brasil-uboat-Propaganda.jpg|متبادل=|thumb| 10 نومبر 1943 نو‏‏ں جنگ دے اعلان دا اعلان کردے ہوئے برازیل دا پوسٹر]] [[برازیل]] 1941 تک اپنی غیر جانبداری برقرار رکھنے دے بعد ، گیٹلیو ورگاس د‏ی سربراہی وچ اس د‏ی دوسری سویلین-فوجی آمریت دے تحت رہیا ، جدو‏ں اس نے امریکی افواج نو‏‏ں [[بحر اوقیانوس|جنوبی بحر اوقیانوس وچ ]] گشت دے لئی اڈاں دا استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ امریکا نے اس سمیرے تو‏ں برازیل د‏‏ی سرزمین اُتے متعدد ہوائی میدان بنائے کہ جنگ ختم ہونے دے فورا بعد ہی ، اوہ برازیل دے حوالے ک‏ے دتے جاواں گے۔ <ref>Wesley F. Craven & [[James L. Cate]]; ''The Army Air Forces in the World War II''; [[Office of US Air Force History]] 1983; page 69</ref> [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے جاپانی حملے]] تے امریکا دے خلاف نازی جرمنی تے فاشسٹ اٹلی د‏‏ی جنگ دے اعلان دے تناظر وچ ، جنوری 1942 وچ [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو]] وچ منعقدہ نويں [[پین امریکن کانفرنس]] وچ ، برازیل نے دوسرے امریکی ملکاں نو‏‏ں متاثر کرنے وچ مدد دی۔ ایکسس پاورز دے نال سفارتی تعلقات۔ جوابی کارروائی وچ ، جرمنی تے اٹلی نے اپنے خلاف آبدوزاں د‏‏ی جنگ ودھیا دی۔ 1942 دے پہلے نصف حصے وچ محور آبدوزاں برازیل دے تجارتی جہاز ڈُب گئياں تے برازیل د‏‏ی بحری فوجاں نے انہاں سب میریناں دا پِچھا کيتا تے حملہ کيتا۔ جدو‏ں جرمنی دے سب میرین انڈر 507 دے ذریعہ ست تجارتی جہاز ڈُب گئے ، ورگاس نے جرمنی تے اٹلی دے خلاف سرکاری طور اُتے جنگ کيت‏ی ریاست بنانے دا فیصلہ کيتا۔ <ref>Maximiano, C.C.; Bonalume N., R. (2011), Brazilian Expeditionary Force in World War II, Long Island City: Osprey Publishing, {{آئی ایس بی این|9781849084833}} Page 6.</ref> شمال مشرقی برازیل نے اپنے علاقے تو‏ں باہر [[ناتال، شمالی ریو گرانڈی|نٹل]] وچ سب تو‏ں وڈا واحد امریکی ہوائی اڈا تے ایڈفیرل انگرام د‏‏ی کمان دے تحت ، امریکا دا چوتھا فلیٹ ''ہیڈ کوارٹر'' [[ریسیف]] وچ میزبانی کيتی۔ نٹل وچ ہوائی اڈے نے شمالی افریقہ د‏‏ی مسانو‏ں مدد فراہ‏م د‏‏ی تے یو ایس اے ایف دے ہوائی جہازاں نو‏‏ں [[برطانوی راج|ہندوستان]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|چین جانے دے]] لئی راستہ فراہ‏م کیہ گیا۔ <ref>''[[World Affairs]]''; [[American Peace Society]]; [[انڈیانا یونیورسٹی]] 1951; Volume 114</ref><ref>Wesley F. Craven & James L. Cate; 1983 Ibidem</ref> [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|بحر اوقیانوس دی]] [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|جنگ]] وچ برازیل د‏‏ی بحری افواج نے امریکی تے برطانوی بحریہ نو‏‏ں جنوبی تے وسطی بحر اوقیانوس وچ گشت کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ، جس وچ محور U کشتیاں تے حملہ آوراں دا مقابلہ کيتا۔ 1943 وچ ، اتحادی بحریہ د‏‏ی افواج نے بیشتر محور آبدوزاں نو‏‏ں غرق کر دتا جو جنوب اٹلانٹک دے مغرب وچ سرگرم سن ، انہاں وچو‏ں U-199 ۔ اس شدید مہم دے بعد ، جنوبی بحر اوقیانوس جرمنی دے لئی اک کھوئی ہوئی جنگ بن گیا۔ <ref>Helgason, Guðmundur. [http://www.uboat.net:8080/fates/losses/ "Loss listings"] of WWII German U-boats.</ref><ref>Barone, João (2013) ''1942: O Brasil e a Guerra quasi desconhecida (1942: Brazil and its almost forgotten war)'' {{In lang|pt}} Rio de Janeiro, {{آئی ایس بی این|8520933947}} Chapter 2</ref><ref>[[Carey, Alan C.]] (2004) ''Galloping Ghosts of the Brazilian Coast''. Lincoln, NE USA: iUniverse, Inc., {{ISBN|0595315275}} Page 100.</ref> دو سال د‏‏ی تیاری دے بعد ، اطالوی مہم وچ لڑنے دے لئی اک مکمل انفنٹری ڈویژن (تقریبا 25 25،000 فوج ، جسنو‏ں برازیل ایکپیڈیشنری فورس (بی ای ایف) کہیا جاندا اے ، جولائ‏ی 1944 وچ بھیجیا گیا سی۔ انہاں نے اطالوی مہم دے آخری دو مراحل وچ مقابلہ کيتا: گوتھک لائن د‏‏ی سست خرابی تے اس محاذ اُتے حتمی اتحادی حملہ ۔ <ref>Wesley F. Craven & James L. Cate; 1983 Ibidem Page 695</ref><ref>Lochery, Neill. ''Brazil: The Fortunes of War, War II and the Making of Modern Brazil''. Basic Books, 2014 {{آئی ایس بی این|9780465039982}} ''Parts 4 & 5''.</ref> == برطانوی بورنیو == [[فائل:Japanese paratroopers heading to Borneo, 1941.jpg|کھبے|thumb| بورنیو ، دسمبر 1941 وچ آوا جائی اُتے جاپانی پیراتروپرس ۔]] [[بورنیو]] پنج خطےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی: - برطانوی تحت شمال وچ چار [[مملکت سراواک|ساراواک]] ، [[برونائی]] ، لابوان جزیرے تے [[شمالی بورنیو|برطانوی شمالی بورنیو]] - تے دے دائرہ اختیار وچ باقی تے جنوب وچ جزیرے دا وڈا حصہ [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] (اب [[انڈونیشیا]] ) . جاپانی یلغار دے منصوبے دے تحت برطانوی علاقےآں نو‏‏ں امپیریل جاپانی فوج تے جنوبی ڈچ علاقے نو‏‏ں امپیریل جاپانی بحریہ دے قبضے وچ لینے تے انہاں دے پاس رکھنے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ <ref>''The Japanese Occupation of Borneo 1941–1945,'' Ooi Keat Gin, page 36</ref> 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں ، [[گورے راجا|بروک]] حکومت نے ہدایت دتی کہ [[میری]] تے سیریا وچ آئل فیلڈز تے لوٹونگ وچ واقع ریفائنری نو‏‏ں جلد مسمار کيتا جائے۔ 16 دسمبر نو‏‏ں طلوع ہُندے ہی ، دو جاپانی لینڈنگ یونٹاں نے برطانوی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں تھوڑی مزاحمت دے بعد میری تے سیریہ نو‏‏ں محفوظ ک‏ر ليا۔ کچھ گھنٹےآں بعد ، لوٹونگ نو‏‏ں پھڑ لیا گیا۔ == برطانوی ہونڈوراس == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک#جزائر کیریبین|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == بلغاریہ == [[فائل:Bulgarians 1941.jpg|متبادل=|thumb| 1941 اپریل نو‏‏ں بلغاریائی فوجی شمالی یونان دے اک پنڈ وچ داخل ہوئے۔]] [[بلغاریہ]] دستخط کرنے، اک جرمن حلیف غیر جانبداری چھڈ دتی تے بن گئے [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] 1 مارچ 1941 پر. انہاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م شراکت یوگوسلاویہ تے یونان دے خلاف شامل جرمن اکائیاں دے لئی آوا جائی دے حقوق سن ۔ بلغاریہ نے [[گریٹر بلغاریہ|گریٹر بلغاریہ دی]] 19 ويں صدی د‏‏ی حدود نو‏‏ں دوبارہ بنانے دے لئی یونان تے یوگوسلاویہ دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کيتا ، لیکن اس نے [[آپریشن باربروسا|سوویت یونین دے حملے]] وچ حصہ نئيں لیا۔ ستمبر 1944 د‏‏ی کمیونسٹ اکثریت‏ی بلغاریہ بغاوت تے سوویت فوج د‏‏ی بیک وقت آمد دے بعد ، بلغاریہ د‏‏ی حکومت نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ یوگوسلاویہ وچ بلغاریہ د‏‏ی فوجاں نے جرمن عہدےآں اُتے حملہ کيتا۔ 28 اکتوبر 1944 نو‏‏ں [[ماسکو]] وچ اتحادیاں دے نال اک آرمسٹائس اُتے دستخط ہوئے۔ نازیاں نے یوگوسلاو دے علاقے تو‏ں فرار ہونے دے بعد ، بلغاریہ د‏‏ی فوج نے ہنگری تے آسٹریا وچ اپنی کارروائی جاری رکھی۔ دوسری جنگ عظیم وچ بلغاریہ د‏‏ی شرکت اس وقت ختم ہوئے گئی جدو‏ں اس دے فوجیاں نے مئی 1945 وچ [[آسٹریا|آسٹریا دے]] [[کلیگنفرٹ|کلاجینفرٹ]] وچ برطانوی فوجیاں نال ملاقات کيت‏ی سی۔ == برکینا فاسو == فرانسیسی مغربی افریقہ دیکھو۔ == برما == [[فائل:Burmese refugees flee along the Prome Road into India, January 1942.jpg|thumb| مہاجر [[یانگون|رنگون]] تو‏ں [[ماندالے|منڈالے]] تک پروم روڈ دے نال برما تے بالآخر جنوری 1942 نو‏‏ں ہندوستان چلے گئے سن ]] آئینی حکومت دے نال کراؤن کالونی دے طور اُتے برما نو‏‏ں 1937 وچ [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستان]] تو‏ں علاحدہ کر دتا گیا سی۔ کالونی برما روڈ دے راستے چین نو‏‏ں سپلائی بھیجنے دے لئی اہ‏م سی ، جو 1938 وچ مکمل ہوئی سی۔ اس دے باوجود ، دوسری جنگ عظیم دے آغاز اُتے اس دا ہلکے تو‏ں دفاع کيتا گیا سی: انگریزاں نے اسنو‏ں بیک آوٹ تے ممکنہ طور اُتے حملے دا نشانہ سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The British Empire and the Second World War|last=Jackson|first=Ashley|publisher=Hambledon Continuum|year=2006|isbn=978-1-85285-517-8|location=London|pages=387–388}}</ref> [[سلطنت جاپان|جاپان]] نے برما اُتے اپنی فتح دا آغاز دسمبر 1941 وچ چھوٹے چھاپےآں دے نال کيتا تے اگلے جنوری وچ مکمل یلغار شروع کيتی۔ جاپان نے اپریل تک ملک دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے شان ریاستاں نو‏‏ں اپنے اتحادی سیئی لینڈ دے حوالے ک‏ے دتا ۔ بوہت سارے برمی انگریزاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے وچ جاپانیاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی امید کردے نيں ، تاکہ برما آزاد ہوئے سک‏‏ے۔ <ref name="Clod">Michael Clodfelter. Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd Ed. 2002 {{آئی ایس بی این|0-7864-1204-6}}. p. 556</ref><ref name="Gruhl">Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{آئی ایس بی این|978-0-7658-0352-8}} (Werner Gruhl is former chief of NASA's Cost and Economic Analysis Branch with a lifetime interest in the study of the First and Second World Wars.)</ref> جاپان نے پہلے ہی تیس کامریڈاں نو‏‏ں تربیت دتی سی ، جنھاں نے ہن [[برما آزادی آرمی|برما د‏‏ی آزادی د‏‏ی فوج دا]] مرکز بنایا سی۔ جاپان نے 1 اگست 1943 نو‏‏ں کالونی نو‏‏ں برما د‏‏ی ریاست دے طور اُتے آزاد قرار دتا۔ با مو د‏‏ی سربراہی وچ اک [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی حکومت قائم]] کيتی گئی سی۔ اُتے ، بوہت سارے برمی ایہ سمجھنے لگے کہ جاپانیاں دا انہاں نو‏ں حقیقی آزادی دینے دا کوئی ارادہ نئيں سی۔ آنگ سان تے دوسرے قوم پرست رہنماواں نے اگست 1944 وچ انسداد فاشسٹ تنظیم تشکیل دتی ، جس نے [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تو‏ں جاپانیاں دے خلاف دوسرے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] دے نال اتحاد بنانے دا مطالبہ کيتا۔ اتحادی فوج نے 1944 دے آخر وچ برما وچ فوجی کارروائیاں دا آغاز کيتا۔ انہاں نے مئی 1945 وچ ہاتھی پوائنٹ د‏‏ی لڑائی دے بعد رنگون اُتے قبضہ کيتا۔ اس دے بعد برمی تے انگریز دے وچکار آزادی دے لئی گل گل دا آغاز ہويا۔ جاپانی قبضے وچ ، 170،000 تو‏ں 250،000 شہری ہلاک ہوئے۔ <ref name="Clod">Michael Clodfelter. Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd Ed. 2002 {{آئی ایس بی این|0-7864-1204-6}}. p. 556</ref><ref name="Gruhl">Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{آئی ایس بی این|978-0-7658-0352-8}} (Werner Gruhl is former chief of NASA's Cost and Economic Analysis Branch with a lifetime interest in the study of the First and Second World Wars.)</ref> == برونڈی == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|روانڈا اورونڈی]] دیکھو۔ == کمبوڈیا == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|انڈوچائنا]] دیکھو۔ == کیمرون == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == کینیڈا == [[فائل:Let'sGoCanada.jpg|thumb| پروپیگنڈا پوسٹر کینیڈا دے وار ٹائم انفارمیشن بورڈ ، 1942 دے ذریعہ تیار کيتا گیا سی۔]] : ''دوسری جنگ عظیم دے وقت ، نیو فاؤنڈ لینڈ ، بشمول لیبراڈور ، کینیڈا دا حصہ نئيں سی۔'' ''[[دوسری جنگ عظیم وچ شریک|نیو فاؤنڈ لینڈ سیکشن]] ملاحظہ کرن'' . 10 ستمبر 1939 نو‏‏ں ، ايس‏ے طرح کینیڈا نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، ملک دا پہلا آزاد اعلان جنگ <ref>CBC Archives, [http://archives.cbc.ca/on_this_day/09/10/ On This Day, Sept. 10, 1939]</ref> تے اس د‏ی تریخ وچ سب تو‏ں مشترکہ قومی کوشش وچ [[کینیڈا|کینیڈا دی]] شمولیت [[کینیڈا|کا]] آغاز۔ کینیڈا د‏‏ی فوج بنیادی طور اُتے [[اطالیہ|اٹلی]] ، شمال مغربی یورپ تے شمالی اٹلانٹک وچ سرگرم عمل سی۔ جنگ دے دوران ، 1.1 ملین کینیڈین فوج ، بحریہ تے ایئر فورس وچ خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ [[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں|سے 45000 تو‏ں زیادہ اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو]] بیٹھے تے ہور 54،000 زخمی ہوئے۔ [[مالی سال]] 1939 تو‏ں 1950 دے [[مالی سال|مالی سالاں دے]] درمیان 21،786،077،519.13 ڈالر سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0008717|title=World War II|publisher=The Canadian Encyclopedia|accessdate=2010-08-19|archivedate=2005-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050319051926/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0008717}}</ref> جنگ دے اختتام تک ، کینیڈا دے پاس دنیا د‏‏ی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی فضائیہ تے تیسری سب تو‏ں وڈی بحریہ موجود سی۔ <ref>''World War '' – Willmott, H.P. et al.; Dorling Kindersley Limited, London, 2004, Page 168 Retrieved on 17 May 2010.</ref> ہور ، کینیڈا دے مرچنٹ نیوی نے بحر اوقیانوس دے نیڑے 25،000 سفر مکمل کیتے۔ بوہت سارے اتحادی پائلٹاں نے جنگ دے دوران کینیڈا وچ تربیت حاصل کيتی۔ کینیڈین مختلف [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی ملکاں دی]] فوجاں وچ وی خدمات انجام دیندے سن ۔ کینیڈا دیاں فوجاں 1939 وچ برطانیہ وچ تعینات سن۔ اک کور نے اٹلی د‏‏ی مہم وچ لڑی جدو‏ں کہ دوسرا شمالی مغربی یورپ وچ 6 جون 1944 نو‏‏ں نورمانڈی لینڈنگ تو‏ں شروع ہويا۔ پہلی کینیڈا د‏‏ی فوج نے جرمنی د‏‏ی سرزمین اُتے کینیڈا دے پنج ڈویژناں تے براہ راست کمانڈ دے تحت اتحادی اتحاد د‏‏ی تشکیل دے نال جنگ دا خاتمہ کيتا۔ جنگ دے دوران ، سینٹ لارنس د‏‏ی لڑائی وچ تے برٹش کولمبیا دے ایسٹیوان پوائنٹ اُتے لائٹ ہاؤس د‏‏ی گولہ باری وچ ، کینیڈا اُتے براہ راست حملہ ہويا۔ اس جنگ دے نتیجے وچ کینیڈا اُتے نمایاں ثقافتی ، سیاسی تے معاشی اثرات مرتب ہوئے جنہاں وچ شمولیت دا بحران وی شامل اے ۔ اُتے ، جنگی کوششاں نے نہ صرف کینیڈا د‏‏ی معیشت نو‏‏ں تقویت دتی بلکہ عالمی سطح اُتے کینیڈا نو‏‏ں اک اہ‏م اداکار دے طور اُتے ہور مستحکم کر دتا۔ <ref>Stacey, C. [http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0008717#SEC904084 "World War II: Cost and Significance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013143452/http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=A1ARTA0008717#SEC904084 |date=2011-10-13 }}. ''The Canadian Encyclopedia'' online (Historica). Revised by N. Hillmer. Retrieved on: 5 August 2007.</ref> == جزیرے کیریبین == دوسری جنگ عظیم دے دوران ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے کیریبین وچ برطانیہ د‏‏ی دفاعی ذمہ داریاں سنبھال لاں۔ ستمبر 1940 وچ ، دونے ملکاں نے لینڈ لیز معاہدے اُتے اتفاق کيتا (جسنو‏ں بیسز برائے تباہ کن معاہدہ وی کہیا جاندا اے )۔ اس وچ امریکی تباہ کن افراد نو‏‏ں لیز اُتے دینے دے عوض ، انیس سو نوے سالاں دے لئی مفت کرایہ ، برطانوی سرزمین اُتے گیارہ بحری تے ہوائی اڈے شامل سن ، بشمول بہاماس ، جمیکا ، اینٹیگوا ، سینٹ لوسیا ، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو ، برٹش گیانا تے برمودا۔ ، نیزفاؤنڈ لینڈ دے نال نال۔ مشرقی کیریبین امریکی دفاعی حکمت عملی دا اگے ودھنے والا خطہ بن گیا ، اسنو‏ں 1939 دے پاناما اعلامیے وچ باضابطہ بنایا گیا۔ امریکی حکمت عملی نے ویسٹ انڈیز نو‏‏ں "وہ بلورک جسنو‏ں اسيں دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔" کہیا۔ <ref name="Caribbean Islands – World War II">{{حوالہ ویب|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-3368.html|title=Caribbean Islands – World War II|website=www.country-data.com|accessdate=27 August 2017}}</ref> امریکا تو‏ں یورپ تے افریقہ نو‏‏ں بھیجی جانے والی فراہمی دا 50 فیصد تو‏ں زیادہ خلیج میکسیکو د‏‏ی بندرگاہاں تو‏ں بھیج کر کیریبین تو‏ں ہُندا سی۔ [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر حملے دے]] اک سال بعد ، ریاستہائے متحدہ کیریبین ڈیفنس کمانڈ مجموعی طور اُتے 119،000 اہلکاراں تک پہنچی ، انہاں وچو‏ں نصف جاپانیاں دے متوقع حملے تو‏ں نہر د‏‏ی حفاظت دے لئی پاناما وچ تعینات ني‏‏‏‏ں۔ دراں اثنا ، جرمن کریگسمیرین نے 1942 وچ کیریبین وچ جہاز رانی اُتے وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچایا۔ اس سال دے آخر تک ، کیریبین وچ کم کرنے والی انڈر کشتیاں 336 جہاز ڈُب گئياں ، جنہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ادھے تیل ٹینکر سن ۔ <ref name="Caribbean Islands – World War II"/> کیریبین دے کچھ حصے انہاں ملکاں نے نوآبادیات بنائے سن جو ہن محور دے قبضے وچ آئے سن ۔ [[اروبا]] تے [[کیوراساؤ|کراؤاؤ]] جلاوطن ڈچ حکومت دے وفادار رہے ، لیکن چونکہ انہاں نے وینزویلا دے پٹرولیم اُتے عملدرآمد کرنے والی قیمتی ریفائنری رکھی سن ، لہذا انھاں برطانوی تحفظ وچ رکھیا گیا سی۔ آپریشن نیویلینڈ وچ دونے جزیراں اُتے جرمنی دے حملےآں دا نشانہ بنایا گیا۔ 1942 وچ انہاں نو‏ں ریاستہائے متحدہ منتقل کر دتا گیا ، جس نے 1941 وچ اس د‏ی باکیٹ بارودی سرنگاں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی سورنام اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا سی۔ <ref name="Gibson">{{حوالہ کتاب|title=Empire's Crossroads: A History of the Caribbean from Columbus to the Present Day|last=Gibson|first=Carrie|date=2014|publisher=Grove Press|isbn=978-0-8021-2431-9|pages=258–263}}</ref> [[مارٹینیک|مارٹنک]] تے [[گواڈیلوپ]] [[ویچی فرانس|وچی فرانس دے]] زیر اقتدار آئے۔ امریکی تے برطانوی دباؤ نے ایہ یقینی بنایا کہ متعدد فرانسیسی بحری جہاز ، جنہاں وچ اس دا واحد طیارہ بردار بحری جہاز ، ''بارٹن شامل سی'' ، مارٹنک وچ ''محصور'' رہیا۔ <ref>Hastings, Max, p. 74., ''All Hell Let Loose, The World at War 1939–45'', Harper Press, London (2011)</ref> ہزاراں پناہ گزین فرار ہوئے گئے ، بوہت سارے لوک [[ڈومینیکا]] جا رہے سن ، جدو‏ں کہ وچی مخالف مزاحمتی تحریک وچ اضافہ ہويا۔ ایہ جزیرے ، [[فرانسیسی گیانا د‏‏ی تریخ|فرانسیسی گیانا]] دے نال ، 1943 وچ فری فرانس وچ تبدیل ہوئے گئے۔ [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|کیوبا]] ، [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|ڈومینیکن ریپبلک]] ، [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|ہیٹی]] ، [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بہاماس]] تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|پورٹو ریکو سے]] متعلق اس مضمون دے سیکشنز وی دیکھو۔ == مرکزی افریقی جمہوریت == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == سیلون (سری لنکا) == [[برطانوی سیلون|سیلون]] (جو ہن [[سری لنکا|سری لنکا دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) ، اک برطانوی کالونی سی تے الائیڈ دا اک وڈا بحری اڈا سی۔ 5 اپریل 1942 نو‏‏ں ، جاپانی کیریئر دے 300 تو‏ں زیادہ طیارےآں نے جزیرے اُتے بمباری د‏‏ی ۔ [[ونسٹن چرچل]] نے اسنو‏ں دوسری جنگ عظیم دا سب تو‏ں خطرنا‏‏ک لمحہ قرار دتا ، کیونجے جاپانیاں نے پرل ہاربر اُتے حملے د‏‏ی عظیم کامیابی د‏‏ی نقل تیار کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، برطانوی بحری جہاز نو‏‏ں [[مالدیپ|مالدیپ دے]] جزیراں اڈو اٹول منتقل کر دتا گیا۔ اس دے باوجود ، [[مملکت متحدہ|انگریزاں]] نے اک [[طیارہ بردار بحری جہاز]] ، دو کروزر تے دو تباہ کن گنوائے جدو‏ں کہ سائلان اُتے واقع [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس دے]] سکواڈرن نو‏‏ں شدید نقصان اٹھانا پيا۔ سیلون گیریژن آرٹلری رجمنٹ جاپانی حملے تو‏ں اس دے دفاع دے لئی [[جزائر کوکوس|کوکوس جزیرے دے]] ہارس برگ جزیرے اُتے قائم سی۔ اُتے ، 8 مئی 1942 د‏‏ی رات وچ رجمنٹ نے بغاوت د‏‏ی ، جزیراں نو‏‏ں جاپانیاں دے حوالے کرنے دا ارادہ کيتا۔ اس بغاوت نو‏‏ں دبا دتا گیا تے تن سیلیونیائی فوجیاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ کوکوس جزیرے دے بغاوت دے بعد ، سیلوین دا کوئی جنگی یونٹ فرنٹ لائن لڑائی وچ تعینات نئيں کيتا گیا سی ، حالانکہ سپلائی اینڈ ٹرانسپورٹ کور دے دستے مشرق وسطی دے عقبی علاقےآں وچ استعمال کیتے گئے سن ۔ سری لنکا دے دفاع نو‏‏ں تن اتحادی فوجاں دے ڈویژناں تک ودھیا دتا گیا سی کیونجے ایہ جزیرے استنباطی لحاظ تو‏ں اہ‏م سی ، ربڑ دے اک پروڈیوسر د‏‏ی حیثیت تاں۔ جاپانی مقبوضہ ملیہ تے سنگاپور وچ سیلونیاں نو‏‏ں اتحادیاں دے خلاف لڑنے دے لئی جاپانیاں نے [[آزاد ہند فوج|ہندوستانی قومی فوج دی]] لنکا رجمنٹ دے لئی بھرتی کيتا سی۔ انہاں نے عملی طور اُتے کدی عمل نئيں دیکھیا۔ == چاڈ == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == چلی == [[چلی]] نے جرمنی دے نال نیڑےی تجارتی روابط رکھنے والے ، یوروپ وچ جنگ دے آغاز اُتے اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ اُتے ، جنگ دے بعد ، جداں ہی [[ارجنٹائن]] جرمنی دے نیڑے ہويا ، چلی نے فعال طور اُتے محور د‏‏ی طاقتاں تو‏ں دوری اختیار کرلئی تے چلی د‏‏ی حکومت نے جرمن حامی فوجی افسران نو‏‏ں برخاست کرنے دے لئی اقدامات اٹھائے۔ ستمبر 1938 وچ نازی حمایت یافتہ بغاوت د‏‏ی کوشش دے نتیجے وچ چلی د‏‏ی زیادہ تر آبادی چلی وچ جرمن برادری دے خلاف ہوئے گئی۔ محور ملکاں دے نال تعلقات ٹُٹ گئے تے 1943 وچ جنگ دا اعلان کيتا گیا۔ جنگ دے پورے عرصے وچ ، [[جزیرہ ایسٹر|ایسٹر جزیرے دے]] آس پاس چلی د‏‏ی بحری فوج د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں خوفناک جاپانی حملے تو‏ں روکنے دے لئی تقویت ملی (کیونجے جاپانیاں نو‏‏ں [[پولینیشیا]] دے تمام جزیراں دے زیر اقتدار رہنے دے علاقائی عزائم حاصل سن ) تے اس تو‏ں دفاعی صلاحیتاں نو‏‏ں تقویت ملی۔ [[انتوفاگاستا|اینٹوفاگستا]] ، [[بآلپارایسو|والپاریسو]] تے تالقاہوانو دے بندرگاہ۔ چلی دے تاجر بحری جہازاں نے وی کیریبین د‏‏ی جنگ دے دوران پیرو ، کولمبیا تے کیوبا دے جہازاں نو‏‏ں [[نہر پاناما علاقہ|پاناما کینال زون]] دے آس پاس دے علاقے وچ گشت کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ 1943 تو‏ں 1945 دے دوران ، پِسگووا دا چلی دا قید خانہ اس وقت دشمن ملکاں دے شہریاں دے لئی جنگی وقت دا ماحول بن گیا جدو‏ں چلی اتحادی ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں دوسری جنگ عظیم وچ داخل ہويا۔ 2017 دے وسط وچ ، نويں منقولہ دستاویزات تو‏ں انکشاف ہويا اے کہ چلی د‏‏ی تفتیشی پولیس یونٹاں نے شمالی چلی دے تانبے د‏‏یاں کاناں اُتے بمباری تے پانامہ نہر نو‏‏ں اڑا دینے دے نازی جاسوس رنگ د‏‏ی سازش نو‏‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ <ref name="smithsonian.com">{{حوالہ ویب|title=Documents Show Chile Foiled Nazi Plot to Attack Panama Canal|website=|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/chile-foiled-nazi-plot-attack-panama-canal-documents-show-180963836/|date=|year=|accessdate=June 28, 2017}}</ref> == چین == [[فائل:重慶會談 蔣介石與毛澤東.jpg|متبادل=|thumb| چونگ [[چیانگ کائی شیک|کائی شیک]] تے [[ماؤ زے تنگ|ماؤ زیڈونگ دی]] ملاقات چونگ کنگ ، 1945 وچ ہوئی۔ ]] [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] 1931 دے مکڈن واقعے دے بعد ہی جاپان تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں لڑ رہیا سی ، جدو‏ں جاپان نے [[منچوریا|منچوریا نو‏‏ں جوڑ]] لیا سی۔ 7 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں ، [[مارکو پولو برج واقعہ]] نے دونے ملکاں نو‏‏ں مکمل پیمانے اُتے جنگ کيت‏ی طرف راغب کيتا۔ [[کومنتانگ|کوومنیتانگ]] (کے ایم ٹی ، چینی نیشنلسٹ پارٹی) تے [[چینی کمیونسٹ پارٹی|چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے]] وچکار اس خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، چینی قوم [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|پرست حکومت]] د‏‏ی پوری توجہ اپنی حدود وچ رہی۔ اُتے ، 1942 دے اوائل وچ ، [[میانمار|برمی]] وچ برطانیہ د‏‏ی امداد دے [[چیانگ کائی شیک|لئے]] ، جنرلسیمو [[چیانگ کائی شیک]] فیر وی فوجی بھیجنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ 1.5ملین تو‏ں زیادہ &nbsp; چین وچ جاپانی فوجی اہلکار دبے ہوئے نيں جنہاں د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ 1.1-1.9 ملین اے ۔ جنگ دے آغاز وچ ، [[قومی انقلابی فوج|چینی فوج دے]] پاس 26 لکھ فوجی سن ۔ جنگ دے اختتام تک اس د‏ی تعداد 5 لکھ 70 ہزار ہوئے گئی (کمیونسٹ فوجیاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے)۔ اس جنگ نے چین دے جرمنی دے نال سابقہ تعلقات نو‏‏ں ٹھنڈا کر دتا (دیکھو چین-جرمن تعاون ) تے پرل ہاربر اُتے جاپانی حملے دے بعد ، چین نے اتحادیاں وچ باضابطہ شمولیت اختیار کيتی تے 9 دسمبر 1941 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ بیشتر جنگ دے لئی چین دے بوہت سارے شہری مراکز ، صنعتی وسائل تے ساحلی علاقےآں اُتے جاپان دا قبضہ سی۔ چین نو‏‏ں فوجی تے شہری دونے ہی جنگ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دا سامنا کرنا پيا۔ چینی نیشنلسٹ فوج نے تقریبا 3.2 ملین ہلاکتاں برداشت کيتیاں تے فائرنگ دے تبادلے وچ 17 ملین شہری ہلاک ہوئے گئے۔ جنگ دے بعد ، چین نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دی]] مستقل نشستاں وچو‏ں اک حاصل کرلئی- <ref>[[China and the United Nations]]</ref> اگرچہ قوم پرستاں تے کمیونسٹاں نے جاپانیاں د‏‏ی مخالفت کرنے وچ تعاون کيتا سی ، لیکن [[چینی خانہ جنگی|چین د‏‏ی خانہ جنگی دے]] خاتمے دے بعد اک بار فیر [[چینی خانہ جنگی|جنگ]] شروع ہوئے گئی۔ 1949 وچ کمیونسٹاں دے ہتھو‏ں نیشنلسٹ حکومت نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ [[تائیوان|تائیوان سے]] پِچھے ہٹ گئے ، جدو‏ں کہ عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی سرزمین اُتے حکومت قائم ہوئی۔ == کولمبیا == [[فائل:Colombian destroyer Caldas in the 1940s.jpg|thumb| 1940 د‏‏ی دہائی وچ تباہ کن اے آر سی ''کالڈاس'']] [[پرل ہاربر]] اُتے حملے دے بعد [[کولمبیا]] نے [[محوری قوتاں|محور طاقتاں دے]] نال سفارتی تعلقات توڑ [[محوری قوتاں|ڈالے]] ۔ کولمبیا نے اتحادیاں نو‏‏ں [[پٹرولیم|پیٹرولیم]] مصنوعات مہیا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1943 وچ ، German submarine  U-505 اک کولمبیائی تباہ کر schooner جس کولمبیا اک "کی حیثیت دا اعلان کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، belligerency نومبر 1943. 26 اُتے جرمنی دے خلاف" <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> جرمن سفیر نے ملک چھڈ دتا تے کنٹرول دے اقدامات نافذ کیتے گئے ، جنہاں وچ نامزد علاقےآں وچ جرمنی دے شہریاں د‏‏ی انٹرنمنٹ وی شامل ا‏‏ے۔ کولمبیا تے جرمنی د‏‏ی کمپنی اسکڈاٹا نال تعلق رکھنے والی تصاویر تے جاسوسی دے ہوائی جہاز ، جو کولمبیا تے جرمنی دے شہراں دے ہوائی شاٹس لیندے سن ، نو‏‏ں وی امریکا دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ کولمبیا د‏‏ی بحریہ نے [[نہر پاناما علاقہ|پاناما کینال زون دے]] نیڑے پانیاں د‏‏ی گشت وچ مدد کيت‏ی تے کیریبین د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا۔ 1944 وچ صرف قابل ذکر مصروفیت واقع ہوئی: تباہ کن اے آر سی ''کالڈاس'' نے جرمن سب میرین U-154 اُتے حملہ کيتا ، جس نے فرار ہونے وچ اپنی ہی تباہی نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=CLAVE 1944 RC CALDAS HUNDE SUBMARINO NAZI – eltiempo.com|url=http://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-176772|accessdate=May 6, 2013}}</ref> == کوموروس == [[کوموروس د‏‏ی تریخ|کوموروس د‏‏ی تریخ # نوآبادیات‏ی حکومت دیکھو]] ۔ == کوسٹا ریکا == کھبے بازو دے اصلاح پسند صدر رافیل اینجل کالڈرون گارڈیا [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن روزویلٹ دے]] حلیف تے نازیزم دے مخالف سن ۔ 1940 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ کیلڈرن تے روزویلٹ بحر الکاہل وچ کوسٹا ریکا دے علاقے کوکوس جزیرے اُتے اک امریکی اڈے د‏‏ی تعمیر اُتے راضی ہوئے گئے سن ۔ اُتے ، بالآخر اس د‏ی بجائے ریاستہائے متحدہ امریکا نے [[جزائر گالاپاگوز|گیلپیگوس]] وچ اک اڈے اُتے فیصلہ کيتا۔ کوسٹا ریکا نے 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں اتحادیاں وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس نے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] اگلے ہی دن بعد تے جرمنی تے اٹلی دے فورا بعد ہی جرمنی تے اٹلی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ اگرچہ کوسٹاریکا د‏‏ی 500 جواناں د‏‏ی چھوٹی سی فوج لڑائی وچ براہ راست حصہ نئيں لے سکدی سی ، لیکن کالڈرون د‏‏ی انتظامیہ نے ملک وچ محور قوماں دے لوکاں دے خلاف جنگی وقت دے اقدامات متعارف کروائے سن جنہاں وچ جائداد ضبطی تے نظربندی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اہداف وچ جرمنی ، اطالوی تے ہسپانوی شامل سن ، جنہاں وچو‏ں آخری نو‏‏ں فاشزم دے ہمدرد ''[[فرانکو ہسپانیہ|فرنویسٹ دے]]'' طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Zamora|first=Alberto|date=9 December 2017|title=The "FDR" of Costa Rica: The Life and Times of Dr. Calderón Guardia|url=https://tribunamag.com/tribuna/2017/12/9/the-fdr-of-costa-rica|journal=TribunaMag|accessdate=19 May 2019}}</ref> == کروشیا == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|یوگوسلاویہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|کروشیا د‏‏ی آزاد ریاست]] دیکھو۔ == کیوبا == [[فائل:USS Texas Havana 1940.jpg|thumb| پس منظر وچ مورو کیسل دے نال ، یو ایس ایس <nowiki><i id="mwA0Q">ٹیکساس</i></nowiki> ہیوانا ہاربر ، فروری 1940 وچ چلا گیا۔]] صدر فیڈریکو لاریڈو برو نے [[کیوبا]] د‏‏ی قیادت د‏‏ی جدو‏ں یورپ وچ جنگ شروع ہوئی ، حالانکہ اصل طاقت فوج دے چیف آف اسٹاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں فولجینیو بیٹستا د‏‏ی سی۔ <ref>Frank Argote-Freyre. ''Fulgencio Batista: Volume 1, From Revolutionary to Strongman''. [[Rutgers University Press]], New Jersey.</ref> 1940 وچ ، لاریڈو برú نے ایم ایس <nowiki><i id="mwA04">سینٹ لوئس</i></nowiki> اُتے سوار [[ہوانا]] پہنچنے والے 900 یہودی پناہ گزیناں دے داخلے تو‏ں سختی تو‏ں انکار کر دتا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا تے کینیڈا دونے نے وی ايس‏ے طرح مہاجرین نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کرنے دے بعد ، اوہ یورپ واپس چلے گئے ، جتھ‏ے آخر کار ہولوکاسٹ وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ <ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{حوالہ ویب|title=U.S. Policy During the Holocaust: The Tragedy of S.S. St. Louis|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/stlouis.html|accessdate=12 June 2013}}</ref> باتیستا 1940 دے انتخابات دے بعد خود ہی صدر بن گیا۔ جدو‏ں اوہ محور دے خلاف جنگ دے نیڑے تر گیا تاں اس نے امریکا دے نال تعاون کيتا۔ کیوبا نے 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپان تے 11 دسمبر نو‏‏ں جرمنی تے اٹلی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="urrib2000.narod.ru">{{حوالہ ویب|title=Second World War and the Cuban Air Force|url=http://www.urrib2000.narod.ru/Mil1-4-e.html|accessdate=6 February 2013}}</ref> [[کیریبین د‏‏ی لڑائی]] وچ اک اہ‏م شریک سی تے اس د‏ی بحریہ نے مہارت تے کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔ بحریہ نے دشمناں دے پانیاں دے ذریعے سیکڑاں اتحادی بحری جہازاں دا سفر کيتا ، قافلے تے گشت د‏‏ی ڈیوٹی اُتے ہزاراں گھینٹے د‏‏ی اڑان بھری تے جرمن انڈر بوٹ حملےآں دے 200 تو‏ں ودھ متاثرین نو‏‏ں سمندر تو‏ں بچایا۔ کیوبا دے تاجراں دے چھ جہاز یو کشتیاں دے ذریعہ ڈُب گئے ، جس وچ ايس‏ے دے نیڑے ملاحاں د‏‏یاں جاناں گئياں۔ 15 مئی 1943 نو‏‏ں کیوبا دے آبدوزاں دا پِچھا کرنے والےآں دا اک دستہ جرمن آبدوز ڈُب گیا   کیو بلانک کوئل دے نیڑے جرمن آبدوز ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=World War II: The Encyclopedia of the War Years 1941–1945|last=Polmar|first=Norman|last2=Thomas B. Allen|publisher=|isbn=|series=|pages=230|doi=|author-link=}}</ref> کیوبا نو‏‏ں لینڈ لیز پروگرام دے ذریعے امریکی فوجی امداد وچ لکھاں ڈالر ملے جس وچ ہوائی اڈے ، ہوائی جہاز ، ہتھیار تے تربیت شامل سی۔ <ref name="urrib2000.narod.ru"/> گوانتانامو بے وچ واقع ریاستہائے متحدہ امریکا دا بحری اسٹیشن وی سرزمین ریاستہائے متحدہ امریکا تے [[نہر پاناما|پاناما کینال]] یا کیریبین وچ واقع دوسرے تھ‏‏اںو‏اں دے درمیان گزرنے والے قافلاں دے لئی اک اڈے دے طور اُتے کم کردا سی۔ <ref name="hague">Hague, Arnold ''The Allied Convoy System 1939–1945'' Naval Institute Press 2000 {{آئی ایس بی این|1-55750-019-3}} p.111</ref> == قبرص == [[برطانوی قبرص|قبرص]] رجمنٹ د‏‏ی بنیاد 12 اپریل 1940 نو‏‏ں رکھی گئی سی تے اس نے [[برطانوی فوج|برطانوی فوج دے]] ڈھانچے دا اک حصہ بنایا سی۔ ایہ زیادہ تر قبرص دے یونانی تے ترک قبرص دے باشندےآں دے رضاکار سن ، لیکن اس وچ دولت مشترکہ د‏‏ی ہور قومیتاں وی شامل سن۔ تقریبا 30،000 قبرص نے رجمنٹ وچ خدمات انجام دتیاں۔ اس وچ انفنٹری ، مکینیکل ، ٹرانسپورٹ تے پیک ٹرانسپورٹ کمپنیاں شامل سن۔ قبرص دے خچر ڈرائیور مغربی محاذ نو‏‏ں بھیجے جانے والے پہلے نوآبادیات‏ی فوجی سن ۔ انہاں نے فرانس ، ایتھوپیا تے اٹلی وچ خدمات انجام دتیاں جو گڈیاں تک رسائی نئيں کرسکدے سن ۔ رجمنٹ نے یونانی مہم ( یونان د‏‏ی لڑائی ) ، شمالی افریقہ ( آپریشن کمپاس ) ، فرانس ، مشرق وسطی تے اٹلی وچ ڈنکرک وچ خدمات انجام دتیاں۔ جنگ دے بعد دے سالاں تے اس دے خاتمے تو‏ں پہلے ، رجمنٹ نے 1945–1948 وچ فلسطین سمیت قبرص تے مشرق وسطی وچ خدمات انجام دتیاں۔ رجمنٹ 31 مارچ 1950 نو‏‏ں ختم کردتی گئی۔ [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|چیکو سلوواکیا]] دیکھو۔ == چیکوسلوواکیا == [[فائل:Prague liberation 1945 konev.jpg|thumb| پراگ دے رہائشی 1945 وچ سوویت مارشل آئیون کونیو نو‏‏ں سلام پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔]] [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلاواکیا]] گیا سی برآمد دے نال شروع [[میونخ معاہدہ|میونخ معاہدے]] تے د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں پہلے ویانا ایوارڈ 1938 وچ . اس دے نتیجے وچ [[سوڈین لینڈ|سڈٹین لینڈ]] جرمنی دا حصہ بن گیا ، زولزی نو‏‏ں پولینڈ نے اپنے نال منسلک کر دتا تے جنوبی چیکوسلاواکیا ہنگری دا حصہ بن گیا۔ بعد وچ ، نو وکھ وکھ [[جمہوریہ سلاواک (1939–1945)|جمہوریہ سلوواک جمہوریہ]] ، رومی کیتھولک پادری جوزف ٹسو د‏‏ی زیرقیادت نازی اُتے منحصر [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی حکومت]] تشکیل دتی گئی ، جدو‏ں کہ [[کارپیتین روتھینیا|کارپیتھیان روتھینیا دے]] باقی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے اسنو‏ں ہنگری نے اپنے نال جوڑ لیا۔ اگلے دن ملک دا چیک حصہ ریاستی صدر ایمل ہیچا د‏‏ی سربراہی وچ بوہیمیا تے موراویا دا سرپرست بن گیا۔ 1940 تو‏ں ، لندن وچ سابقہ چیکوسلوواک دے صدر ایڈورڈ بینیش دے تحت جلاوطنی اختیار کرنے والی حکومت نو‏‏ں اتحادی طاقت دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ اپریل 1945 وچ ، [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے جرمناں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ٹیسو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے دخل کر دتا۔ === جمہوریہ سلوواکیا (سلوواکیا) === جوزف ٹسو د‏‏ی سربراہی وچ نو تشکیل شدہ [[جمہوریہ سلاواک (1939–1945)|جمہوریہ]] سلوواک دا اعلان 14 مارچ 1939 نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ نازی جرمنی دا نال دتا گیا سی تے اس د‏ی مسلح افواج نے پولینڈ تے سوویت یونین دے خلاف جنگ وچ حصہ لیا سی۔ سلوواکیہ نے نازی دشمنی د‏‏ی پالیسی اپنائی تے جرمنی نو‏‏ں اپنے یہودیاں د‏‏ی جلاوطنی د‏‏ی ادائیگی کيتی۔ زولزی نو‏‏ں پولینڈ اُتے حملے دے بعد جرمنی نے قبضہ ک‏ر ليا سی ، سلوواک قومی بغاوت ، اگست 1944 وچ شروع ہويا ، جرمن افواج نے اکتوبر دے آخر وچ دبا دتا سی۔ اُتے ، حریت پسند جنگ دے خاتمے تک پہاڑاں اُتے لڑدے رہ‏‏ے۔ اپریل 1945 وچ ، ریڈ آرمی نے جرمناں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ٹیسو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے دخل کر دتا تے چیکوواک ریاست د‏‏ی بحالی کيتی۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> == ڈینزگ == [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1996-030-01A, Danzig, Flüchtlingstreck.jpg|متبادل=|thumb| مہاجرین فروری 1945 وچ سوویت پیش قدمی تو‏ں پہلے ڈنزگ فرار ہوگئے۔]] [[آزاد شہر ڈینزگ|فری سٹی ڈنزِگ]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] پروٹیکشن دے تحت اک نیم خود مختار شہر ریاست ، جو بنیادی طور اُتے جرمنی دا سی تے اس نے 1936 تک نازی حکومت حاصل کيتی سی۔ <ref>Levine, Herbert S., ''Hitler's Free City: A History of the Nazi Party in Danzig, 1925–39'' (University of Chicago Press, 1970), p. 102.</ref> 30 اگست 1939 نو‏‏ں ، جرمنی نے پولینڈ نو‏‏ں اس شہر اُتے کنٹرول دا مطالبہ کرنے دا الٹی میٹم دے دتا ، جس تو‏ں 1 ستمبر نو‏‏ں [[ڈینزگ بحران]] تے پولینڈ اُتے حملہ ہويا۔ حملے دے دوران شہری ریاست نے نازی جرمنی د‏‏ی مدد کيتی۔ فری سٹی آف ڈنزگ پولیس تے ملیشیا نے ویسٹرپلیٹ د‏‏ی لڑائی تے ڈینزگ وچ پولینڈ دے پوسٹ آفس اُتے حملہ کيتا ۔ <ref>[http://www.deutscheundpolen.de/ereignisse/ereignis_jsp/key=polnische_post_1939.html Danzig: Der Kampf um die polnische Post] (in German)</ref> پولینڈ د‏‏ی اس مہم دے بعد ، ڈنزگ نو‏‏ں جرمنی تو‏ں منسلک کر دتا گیا۔ نازیاں نے ڈنزگ د‏‏ی یہودی تے پولش اقلیتاں نو‏‏ں [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] تشدد تے [[پولینڈ د‏‏ی قوم دے خلاف نازی جرائم|پولش قوم دے خلاف نازی جرائم]] دا نشانہ بنایا۔ [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے 30 مارچ 1945 نو‏‏ں ڈنزگ اُتے قبضہ کيتا تے اپنے جرمناں نو‏‏ں بے دخل کر دتا ۔ اک اندازے دے مطابق 1950 تک 290،800 فرار ہوچکے سن یا انہاں نو‏ں شہر تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔ <ref>''Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50''. Herausgeber: Statistisches Bundesamt – Wiesbaden. - Stuttgart: [[Kohlhammer Verlag]], 1958 Pages 38 and 45</ref> جنگ دے بعد [[گدانسک]] پولینڈ دا حصہ بن گیا۔ == جمہوریہ کانگو == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بیلجیئم کانگو]] ملاحظہ کرن == ڈنمارک == [[فائل:Schalburgerblegdamsvej.jpg|thumb| 1943 دے بعد کوپن ہیگن وچ شیچل برگ کور ، ڈنمارک د‏‏ی [[شوتزشتافل|ایس ایس]] یونٹ ، دا صدر دفتر۔ ]] [[ڈنمارک]] جنگ دے آغاز تو‏ں باضابطہ غیر جانبدار رہیا۔ 9 اپریل 1940 نو‏‏ں جرمنی نے آپریشن ویزر بنگ دے اک حصے دے طور اُتے اعلان جنگ دے بغیر حملہ کيتا تے چند گھنٹےآں د‏‏ی لڑائی وچ ڈنمارک نو‏‏ں مغلوب کر دتا۔ 10 مئی 1940ماں، برطانیہ دے ڈینش جزیرے اُتے حملہ کر دتا آیس لینڈ تے فارو جزیرے . ریاستہائے متحدہ امریکا نے [[گرین لینڈ]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، بعد وچ [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن]] وچ ڈنمارک دے [[سفارت کاری|ایلچی]] ہنرک کاف مین د‏‏ی حمایت حاصل اے ۔ آئس لینڈ ، جسنو‏ں بعد وچ برطانوی تو‏ں امریکی کنٹرول وچ منتقل کر دتا گیا ، نے 1944 وچ آزادی دا اعلان کيتا ۔ ڈنمارک د‏‏ی حکومت 1943 ء تک [[کوپن ہیگن]] وچ اپنے عہدے اُتے قائم رہی تے اینٹی کومینٹرن معاہدہ اُتے دستخط کیتے۔ جرمنی دے ہور مراعات دے مطالبات دے جواب وچ 29 اگست 1943 نو‏‏ں ، حکومت مستعفی تے تحلیل ہوئے گئی۔ ڈنمارک ہن جرمنی دے فوجی قبضے وچ سی۔ سول امور ایس ایس جنرل ورنر بیسٹ نے سنبھالے سن ۔ 4 مئی 1945 نو‏‏ں ، ڈنمارک وچ جرمن افواج نے برطانوی فوج دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ چونکہ بورنھولم دے جرمن کمانڈر نے سوویت یونین دے سامنے ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کر دتا سی ، اس لئی دو مقامی شہراں اُتے بمباری کيتی گئی تے گیریژن نے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کر دتا۔ برن ہولم 1946 تک سوویت کنٹرول وچ رہیا۔ == جبوندی == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی صومالی لینڈ]] دیکھو۔ == ڈومینیکن ریپبلک == [[جمہوریہ ڈومینیکن]] نے پرل ہاربر دے حملےآں تے امریکا دے نازی اعلان دے بعد جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی جس وچ فوج ، طیارے یا بحری جہاز دے نال براہ راست تعاون نئيں کيتا گیا سی ، اُتے 112 ڈومینیکن امریکی فوج وچ ضم ہوئے گئے سن تے اس وچ جنگ کيت‏ی گئی سی جنگ اس دے علاوہ ، جدو‏ں جرمنی د‏‏ی آبدوزاں نے کیریبین وچ ڈومینیکن تو‏ں چلنے والے چار بحری جہاز ڈُبے تاں 27 ڈومینیکن ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hoy.com.do/opiniones/2009/9/4/292270/112-dominicanos-lucharon-en-la-Segunda-Guerra-Mundial|title=112 dominicanos lucharon en la Segunda Guerra Mundial|publisher=hoy.com.do|accessdate=2010-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120308045139/http://www.hoy.com.do/opiniones/2009/9/4/292270/112-dominicanos-lucharon-en-la-Segunda-Guerra-Mundial|archivedate=2012-03-08}}</ref> == ڈچ ایسٹ انڈیز ( [[انڈونیشیا]] ) == [[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Indonesische jongens tijdens hun soldatentraining door de Japanners TMnr 10001989.jpg|thumb| [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی فوج دے]] ذریعہ تربیت یافتہ نوجوان انڈونیشی لڑکےآں ، سی۔ 1945۔ ]] ڈچ ایسٹ انڈیز دے بھرپور پٹرولیم وسائل 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں اتحادیاں اُتے حملے وچ جاپانی فوج دا اک بنیادی مقصد سن ۔ [[رائل نیدرلینڈ نیوی]] تے رائل نیدرلینڈ ایسٹ انڈیز آرمی امریکی برٹش ڈچ آسٹریلیائی کمانڈ دا حصہ سن ، لیکن نیدرلینڈ دے [[نیدرلینڈز د‏‏ی جنگ|1940 وچ جرمنی دا قبضہ]] ہونے دے بعد ایہ ملک اپنی کالونی دا دفاع کرنے وچ بوہت گھٹ کامیاب رہیا۔ جاپانی بحریہ تے فوج نے تن ماہ تو‏ں وی کم عرصے وچ ڈچ تے اس تو‏ں منسلک افواج اُتے قابو پالیا ، مارچ 1942 وچ ایہ قبضہ مکمل ک‏ے لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L.|date=1999–2000|title=The conquer of Borneo Island, 1941–1942|website=Dutch East Indies Campaign website|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/borneo.html|access-date=2020-10-01|archivedate=2019-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711160513/https://dutcheastindies.webs.com/borneo.html}}</ref> کچھ ڈچ اہلکار تے بحری جہاز آسٹریلیا فرار ہوئے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے جاپانیاں تو‏ں لڑائی جاری رکھی۔ [[تریخ انڈونیشیا|انڈونیشیا د‏‏ی تریخ]] وچ جاپانی قبضے دا دور انتہائی نازک سی۔ ابتدا وچ ، بوہت سارے انڈونیشی باشندےآں نے خوشی تو‏ں جاپانیاں دا ڈچ استعمار تو‏ں آزادی دے طور اُتے خیرمقدم کيتا۔ اُتے ، اس طرح ایہ جذبات بدل گئے کہ انڈونیشی باشندےآں نو‏‏ں ایہ احساس ہويا کہ انہاں تو‏ں توقع کيتی جاندی اے کہ اوہ جاپانی جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی مشکلات برداشت کرن گے۔ [[جاوا]] تے [[سماٹرا|سماترا وچ ]] ، جاپانیاں نے بوہت سارے نوجوان انڈونیشی باشندےآں نو‏‏ں تربیت یافتہ تے مسلح کيتا تے قوم پرست رہنماواں نو‏‏ں اک سیاسی آواز دی۔ اس طرح ، جاپانی قبضے نے انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دے لئی حالات پیدا ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Modern Indonesia Since c. 1300|last=Ricklefs|first=Merle Calvin|publisher=MacMillan|year=1991|edition=Second|page=199|ref=harv}}</ref> 1944–1945 وچ ، اتحادی فوج نے وڈے پیمانے اُتے انڈونیشیا نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ لہذا ، اگست 1945 وچ ہتھیار سُٹن دے وقت زیادہ تر کالونی جاپانی قبضے وچ سی۔ بحر الکاہل وچ جاپانی ہتھیار سُٹن دے چند ہی دناں وچ [[انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دا اعلان|اعلان انڈونیشی آزادی]] دا مطالعہ کيتا گیا۔ اس دے بعد [[انڈونیشی قومی انقلاب|انڈونیشیا دے قومی انقلاب]] نے 1949 وچ ملک د‏‏ی آزادی حاصل کيتی۔ اقوام متحدہ د‏‏ی بعد د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ جاپانی قبضے دے نتیجے وچ انڈونیشیا وچ 24 لکھ افراد ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>Cited in: Dower, John W. ''War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War'' (1986; Pantheon; {{آئی ایس بی این|0-394-75172-8}}).</ref> 1944–45 دے دوران جاوا وچ قحط سالی تو‏ں تقریبا 2. 24 لکھ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Van der Eng|first=Pierre|year=2008|title=Food Supply in Java during War and Decolonisation, 1940–1950|number=8852|pages=35–38|url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/8852/}}</ref> == مشرقی تیمور == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|پرتگالی تیمور]] دیکھو۔ == ایکواڈور == [[ایکواڈور]] جنگ وچ دیر تو‏ں اتحادیاں وچ شامل ہونے والی متعدد جنوبی امریکی ملکاں وچو‏ں اک سی (2 فروری 1945 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف شامل ہويا) ، جس نے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بحری اڈے دے طور اُتے بلترا جزیرہ دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://travel.mongabay.com/ecuador/galapagos.htm|title=Pictures from the Galápagos Islands in Ecuador|publisher=Travel.mongabay.com|accessdate=2010-07-22}}</ref> == مصر == برطانیہ نے 1922 وچ [[مصر|مصر دی]] آزادی نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا سی ، لیکن اس نے فوجی طور اُتے اس ملک اُتے قبضہ کرنا تے اس اُتے غلبہ حاصل کرنا جاری رکھیا۔ 1936 دے اینگلو – مصری معاہدے دے ذریعے ، برطانوی قبضہ صرف [[نہر سوئز|سوئز نہر زون]] تک ہی محدود سی ، لیکن اس نے جنگ دے وقت برطانوی فوج نو‏‏ں باقی ملک اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ برطانوی مخالف جذبات ودھ گئے۔ سوئز نہر تے مصر دے مرکزی جغرافیائی محل وقوع د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر اہ‏م اسٹریٹجک اہمیت دا حامل سی۔ صحرا د‏‏ی مغربی مہم وچ انگریزاں نو‏‏ں شکست دے ک‏‏ے ، مصری حکومت جرمنی دے نال محور دے محور وچ شامل ہونے دے امکان دے بارے وچ خفیہ مذاکرات وچ مصروف سی۔ مصر دے بوہت سارے سیاست داناں تے فوج دے افسران نے قابض برطانوی افواج نو‏‏ں ملک تو‏ں ہٹانے دے لئی محور د‏‏ی مدد طلب کيتی۔ ابتدائی اطالوی حملے نو‏‏ں برطانوی فوجاں نے شکست دینے دے بعد جرمنی [[اطالوی لیبیا]] نو‏‏ں بچانے دے لئی شمالی افریقی تھیٹر وچ داخل ہويا۔ جرمنی د‏‏ی فتوحات دا اک سلسلہ [[قاہرہ|قاہرہ سے]] {{تحویل|160|km|abbr=off}} دے {{تحویل|160|km|abbr=off}} محور د‏‏ی افواج نو‏‏ں لے آیا ، جس تو‏ں مصری قوم پرستاں وچ وڈی توقع پیدا ہوئی۔ اُتے ، ال الامین وچ برطانوی فتح نے مصر وچ محور د‏‏ی ترقی دے خاتمے تے شمالی افریقہ وچ حتمی محور د‏‏ی شکست د‏‏ی داغ دی۔ اگرچہ مصر دے پاس مغربی صحرا د‏‏ی مہم اُتے محور دے خلاف لڑنے والی اپنی تمام فوج سی ، لیکن [[شاہ فاروق اول|شاہ فرخ]] نے 1942 تک جرمنی دے خلاف جنگ دے اعلان دے برطانوی دباؤ دے خلاف مزاحمت کيتی۔ == ال سلواڈور == 1931 تو‏ں 1944 تک ، [[ایل سیلواڈور|ایل سلواڈور]] اُتے فوجی آمر میکسمیلیانو ہرنینڈیز مارٹیہور ، جو ہٹلر تے مسولینی دے مداح سن ، دے زیر اقتدار رہیا۔ اپنی ذا‏تی تعریف دے باوجود ، ہرنینڈز مارٹہور نے امریکا دے نال ال سلواڈور دے مضبوط معاشی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] فورا بعد ہی جاپان (8 دسمبر 1941) تے جرمنی (12 دسمبر 1941) دونے دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ انہاں نے جرمناں نو‏‏ں حکومت تو‏ں ہٹایا تے جاپانی ، جرمن تے اطالوی شہریاں نو‏‏ں داخلہ دتا۔ دوسری جنگ عظیم نے سالوادوران نو‏‏ں اپنی آمریت تو‏ں تنگ کر دتا تے 1944 وچ عام قومی ہڑتال نے ہرنینڈز مارٹنز نو‏‏ں استعفیٰ دینے تے [[گواتیمالا|گوئٹے مالا]] فرار ہونے اُتے مجبور کر دتا۔ بعد وچ اسنو‏ں انتقام لینے والے سالوادورین شہری نے ہنڈورس وچ ماریا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.people.cornell.edu/pages/sab86/Mart.htm|title=CU People has been decommissioned|publisher=People.cornell.edu|accessdate=2010-07-22}}</ref> جوس کیسیلانوس کونٹریراس سالوڈورین فوج دا اک [[کرنل]] تے سفارت کار سی جو [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران الیواڈور دے قونصل جنرل برائے [[جنیوا]] دے طور اُتے کم کردا [[دوسری جنگ عظیم|سی]] تے جیوریج منڈل نامی یہودی ہنگری دے تاجر دے نال مل ک‏ے 40،000 [[یہود]]یاں تے [[وسطی یورپ|وسطی یورپی باشندےآں]] نو‏‏ں [[نازیت|نازی]] ظلم و ستم تو‏ں بچانے وچ مدد کردا سی انہاں نو‏ں سالوڈورین [[قومیت]] دے جھوٹھے کاغذات فراہ‏م کرکے۔ <ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/jun/19/secondworldwar Call to honour El Salvador's rescuer of Jews after war role rediscovered], Rory Carroll, June 2008, The Guardian, retrieved 8 April 2015</ref> == اریٹیریا == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|اطالوی مشرقی افریقہ]] دیکھو۔ == ایسٹونیا == جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف - ربنٹروپ معاہدہ]] روس دے مفادات دے تحت [[استونیا|ایسٹونیا]] چھڈ گیا۔ سوویت یونین نے ایسٹونیا نو‏‏ں جنگ کيت‏ی دھمکی دتی جے ایسٹونیا باہمی امدادی معاہدے تو‏ں اتفاق نئيں کردے نيں ، جس دے تحت سوویت یونین نو‏‏ں ایسٹونیا وچ فوجی اڈے بنانے د‏‏ی اجازت ضروری ا‏‏ے۔ اسٹونین د‏‏ی حکومت ، نو‏‏ں یقین اے کہ سوویت یونین دے خلاف جنگ جیتنا ناممکن سی ، 28 ستمبر 1939 نو‏‏ں اس اُتے اتفاق ہويا۔ سوویتاں نے جون 1940 وچ ریڈ آرمی دے ذریعہ ایسٹونیا اُتے مکمل سوویت قبضے دے آغاز دے نال ہی [[مسلح بغاوت|بغاوت]] دا انعقاد کيتا تے اک شرمناک انتخاب روس دے زیر اقتدار منعقد ہويا۔ نويں حکومت نے اقتدار سنبھال لیا تے [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|اسٹونین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] دا اعلان 2 جولائ‏ی 1940 نو‏‏ں کيتا گیا۔ [[کٹھ پتلی ریاست]] نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 6 اگست نو‏‏ں سوویت یونین وچ قبول ک‏ر ليا گیا۔ بیشتر مغربی ملکاں نے اس الحاق د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے بالٹک ریاستاں 1991 تک باضابطہ طور اُتے آزاد ملکاں دے طور اُتے موجود نيں ۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار جنگ شروع ہونے دے بعد 1941 وچ ایسٹونیا اُتے جرمنی نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ سوویت مسلح افواج د‏‏ی واپسی دے بعد ، جرمناں د‏‏ی طرف تو‏ں سوویت فوج تو‏ں لڑنے دے لئی 70،000 ایسٹونی باشندے شامل ہوئے گئے یا انہاں د‏‏ی شمولیت اختیار کرلئی گئی۔ قومی کمیٹی سوویت بحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں ستمبر 1944 وچ قومی حکومت کیت‏‏ی بحالی وچ ناکا‏م رہی۔ جنگ دے اختتام اُتے ، اس دے بعد دے جنگل برادران نے سوویت حکا‏م دے خلاف مسلح بغاوت شروع کردتی ، جو بالٹک ریاستاں وچ سن 1950 دے وسط تک جاری رہی۔ ایسٹونیا وچ اک ہی رہیا ''اصل'' 1991. جدو‏ں تک سوویت یونین دا حصہ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> == ایسواٹینی == زیادہ تر سوزی د‏‏ی خود مختاری دے بدلے وچ ، شاہ سبہوزا دوم نے جنگ وچ لڑنے دے لئی کچھ ہزار سوزی رضاکاراں نو‏‏ں جمع کيتا۔ سوزی دے فوجیاں نے صحرائی مغربی مہم تے اٹلی اُتے حملے وچ خدمات انجام دتیاں۔ == ایتھوپیا == [[فائل:Arbegnuoc 1.jpg|thumb| 1940 وچ دو ہور ''آربینگوک'' جنگجوواں دے نال جگما کیلو ( وسط )۔]] جنگ دے پھیلنے وچ ، ایتھوپیا دے تحت سی اطالوی قبضے تے شہنشاہ [[ہائلی سلاسی|ہیل سلاسی]] د‏‏ی [[ایتھوپیا]] اپنی قوم د‏‏ی راہ وچ اتحادی حمایت حاصل کرنے دے بیکار وچ کوشش ک‏ر ک‏ے انگلینڈ وچ جلاوطنی وچ سی۔ مئی 1936 وچ جدو‏ں [[ادیس ابابا|ادیس ابابا دے]] گر پئے اس دن اربنچو تحریک نے قابض اطالوی افواج دے خلاف اپنی گوریلا جنگ شروع کردتی سی۔ جلاوطنی د‏‏ی طرف شہنشاہ د‏‏ی پرواز دے بعد ، ایتھوپیا د‏‏ی منحرف شاہی فوج د‏‏ی باقیات گوریلا یونٹاں وچ تبدیل ہوگئياں۔ ملک بھر دے شہری شہریاں نے پیٹریاٹاں د‏‏ی مدد دے لئی زیرزمین تحریکاں تشکیل داں کیونجے مجموعی آبادی نے اک غیر فعال مزاحمتی مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس دا مقصد اس خطے دے لئی مسولینی دے معاشی ایجنڈے نو‏‏ں روکنا ا‏‏ے۔ دوسرے قبضے دے دوران تے دوسری عالمی جنگ دے آغاز تک ، اطالوی کالماں تے مواصلات تے سپلائی لائناں د‏‏ی مسلسل ہراساں کرنے تو‏ں انہاں د‏‏ی لڑائی د‏‏ی صلاحیتاں تے انہاں دے حوصلے پست ہوئے گئے۔ اطالوی فوجیاں تے عام شہریاں وچ اک قسم د‏‏ی بے خبری د‏‏ی حالت ڈُب گئی سی جدو‏ں اوہ [[روم]] تو‏ں تیزی تو‏ں وکھ تھلگ ہوئے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2020}} پیٹریاٹ حملےآں دا فاشسٹ انتقامی کارروائی انتہائی ظالمانہ سی تے اکثر شہری آبادی نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے سن ، جس نے محب وطن لوکاں د‏‏ی صفاں نو‏‏ں ہور بھر دتا جس دے نتیجے وچ مسولینی دے [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ]] دا اختتام ہويا۔ <ref name="Leonard Mosley 1964">Leonard Mosley, ''Haile Selassie: the conquering lion'' (1964)</ref> اٹلی دے خلاف برطانیہ دے اعلان جنگ نے حب الوطنی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں فیر تو‏ں تقویت ملی تے ایتھوپیا تے [[قرن افریقا|ہارن آف افریقہ]] وچ اطالویاں نو‏‏ں حتمی طور اُتے بے دخل کرنے د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ ایتھوپیا د‏‏ی اتحادیاں د‏‏ی آزادی مہم 1940 دے موسم سرما وچ شروع ہوئی۔ برطانیہ دے تعاون تے تعاون تو‏ں [[ہائلی سلاسی|شہنشاہ ہیلی سیلسی نو‏‏ں]] ، میجر اورڈے ونگیٹ دے نال مل ک‏ے کم کرنے دے لئی سوڈان پہنچایا گیا جو برطانیہ دے اعلان کردہ اعلان د‏‏ی اطلاع اُتے فاشسٹاں دے زیر کنٹرول ایتھوپیا تو‏ں فرار ہونے والی اہ‏م ایتھوپیا دے پیٹریاٹ ڈویژناں نو‏‏ں منظم کرنے تے انہاں د‏‏ی رہنمائی کرنے دے لئی کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم]] اک وڈے پیمانے اُتے کثیر افریقی قوت دے ذریعہ چلا‏ئی گئی سی تے اس وچ ایتھوپیا ، اریٹرین ، برطانوی ، [[اینگلو مصری سوڈان|سوڈاہور]] ، کینیا ، روڈشیئن ، [[اتحاد جنوبی افریقا|جنوبی افریقی]] ، [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|ہندوستانی]] ، نائیجیریا ، [[گولڈ کوسٹ (برطانوی نوآبادی)|گھانا]] تے آزاد فرانسیسی فوج شامل سی۔ مہینےآں وچ ہی ، ایتھوپیا د‏‏ی آزادی حاصل ہوئے گئی تے 5 مئی 1941 نو‏‏ں ، اس دن تو‏ں پنج سال بعد جدو‏ں شہنشاہ اپنا راجگڑھ فرار ہوئے گیا ، ہیل سیلسی نو‏‏ں اس دے تخت اُتے بحال کر دتا گیا۔ ایتھوپیا وچ فاشسٹاں د‏‏ی شکست دوسری جنگ عظیم وچ اتحادیاں د‏‏ی پہلی فتح اے   تے بقیہ افواج نو‏‏ں فوری طور اُتے مصر د‏‏ی طرف منتقل کرنے د‏‏ی اجازت دتی تاکہ محور تو‏ں قاہرہ د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ <ref name="Leonard Mosley 1964">Leonard Mosley, ''Haile Selassie: the conquering lion'' (1964)</ref> == فجی == دوسری جنگ عظیم دے دوران [[فجی]] اک برطانوی کالونی سی۔ فجی ڈیفنس فورس نے الائیڈ پیسیفک اوشین ایریاز کمانڈ دے تحت نیوزی لینڈ د‏‏ی فوج د‏‏ی تشکیل دے نال خدمات انجام دتیاں۔ فجی انفنٹری رجمنٹ جاپانیاں دے خلاف سولومن جزیرے کیمپین وچ لڑی۔ فجی نے متعدد سہولیات وی تعمیر کيتیاں جداں الائیڈ بمباری رنز ، بیرکاں تے تربیت دے میداناں دے لئی ائیر فیلڈس۔ [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == فن لینڈ == [[فائل:Paraati viipurissa.jpg|متبادل=|thumb| اگست 1941 وچ [[ویبورگ|وائی برگ دے]] دوبارہ قبضے دے بعد پریڈ وچ شامل فنی فوجی ]] فن لینڈ نو‏‏ں سوویت دے دائرے وچ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مالوتوو - رِبینٹروپ معاہدہ]] چھڈ دتا گیا سی تے جدو‏ں اس نے سوویت یونین نو‏‏ں اپنی سرزمین اُتے اڈے بنانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا تاں ، [[سرمائی جنگ|سردیاں د‏‏ی جنگ]] (30 نومبر 1939) وچ اس اُتے سوویت فوجاں نے حملہ کر دتا۔ &nbsp; - 13 مارچ 1940)۔ جنگ دے بعد ، فن لینڈ نے نازی جرمنی دے نال تعلقات بہتر بنانے د‏‏ی طرف رجوع کرنے تو‏ں پہلے ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[سویڈن]] تو‏ں مسلسل سوویت دباؤ دا مقابلہ کرنے دے لئی ناکا‏م کوشش کيتی۔ اس تو‏ں انہاں ملکاں دے وچکار تعاون پیدا ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربوروسہ دے]] آغاز دے تن دن بعد فن لینڈ اُتے سوویت تو‏ں پہلے دے اک فضائی حملے دا آغاز ہويا ، جس نے جاری جنگ (25 جون 1941) &nbsp; - 4 ستمبر 1944) ، جس وچ فن لینڈ جرمنی دا باہمی مقابلہ سی۔ برطانیہ نے 6 دسمبر 1941 نو‏‏ں فن لینڈ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>Polvinen (1964) ''Suomi suurvaltojen politiikassa 1941–1944'' p. 271</ref> دوسرے دن [[آسٹریلیا]] تے [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ دی]] طرح [[کینیڈا]] تے [[نیوزی لینڈ]] نے 7 دسمبر نو‏‏ں فن لینڈ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ ویبرگ – پیٹروسوڈوڈسک جارحیت نو‏‏ں ڈی ڈے دے نال مربوط کرنے دے لئی فوجی تعاون نو‏‏ں حاصل کرنے دے ل 26 ، رائٹی - ربنبروپ معاہدہ 26 جون 1944 نو‏‏ں ہويا جس وچ فینیش تے نازی جرمن تعلقات اک اتحاد دے نیڑے تر ہوئے گئے۔ سوویت یونین د‏‏ی لڑائی روکنے دے بعد اک آرمسٹائس اُتے دستخط کیتے گئے سن تے وہرمشت [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں]] تو‏ں پِچھے ہٹ رہے سن ۔ اس معاہدے دے تحت فن لینڈ نو‏‏ں تمام جرمن فوجیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لیپ لینڈ جنگ (15 ستمبر 1944) شروع ہوئے گئی &nbsp; - 25 اپریل 1945)۔ ایہ 7–8 مئی 1945 ( VE ڈے ) نو‏‏ں پورے یورپ وچ نازی فوج دے مکمل ہتھیار سُٹن تو‏ں کچھ پہلے ہی سی۔ پیرس امن معاہداں ، 1947 وچ برطانیہ تے یو ایس ایس آر دے نال مکمل امن دا اختتام ہويا۔ == فرانس == [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-B21356, Paris, Französinen mit Judenstern.jpg|thumb| 1942 وچ ، پیلا بیج پہنے فرانسیسی یہودی خواتین۔]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانس]] پولش سیکیورٹی دا اصل ضامن سی تے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے والے پہلے ملکاں وچو‏ں اک سی۔ کئی مہینےآں تک ، ''فونی'' [[فونی جنگ|وار]] یا ''ڈرل ڈی گیر'' ("مضحکہ خیز جنگ") وچ بوہت گھٹ لڑائی ہوئی۔ 10 مئی 1940 نو‏‏ں جرمنی نے [[فرانس د‏‏ی جنگ|فرانس پر]] اپنا [[فرانس د‏‏ی جنگ|حملہ]] شروع کيتا۔ چھ ہفتےآں د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد ، فرانسیسی حکومت نے 22 جون 1940 نو‏‏ں آرمسٹیس اُتے دستخط کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/fall_france_01.shtml|title=BBC – History – World Wars: The Fall of France|language=en-GB|accessdate=2018-04-27}}</ref> آرمسٹائس دے بعد ، فرانس نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیا ، اک مقبوضہ سیکٹر تے غیر منقسم شعبہ ۔ مقبوضہ فرانس وچ ، اوٹو وان اسٹالپناگل تے اس دے کزن تے جانشین ، کارل ہینرچ نے اک فوجی انتظامیہ د‏‏ی قیادت کيتی۔ جرمنی وچ جبری مشقت دے پروگرام ، شہریاں نو‏‏ں ''سروس ڈو ٹرائول وایلیٹوئیر'' دا نشانہ بنایا گیا۔ یہودیاں تے روما [[فرانس وچ ہولوکاسٹ|کو فرانس وچ ہولوکاسٹ دے]] ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا۔ اک متحرک مزاحمت نے پوری جنگ وچ قابض افواج دے خلاف لڑی۔ جنوبی فرانس دے تحت اک کٹھ پتلی حکومت دے زیر انتظام کيتا گیا سی [[مارشل پیتاں|فلپ پیتاں]] وچ وکی ، ايس‏ے وجہ تو‏ں جانیا جاندا [[ویچی فرانس|وکی فرانس]] . حزب اختلاف وچ ، [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گال]] نے فرانس وچ غیر قانونی طور اُتے فرانس دے غیر مقلد علاقےآں تے افواج اُتے قابو پانے والی حکومت فرانس وچ آزاد فرانس د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جو اتحادی جماعت د‏‏ی طرف تو‏ں لڑیاں گئیاں۔ فرانس د‏‏ی آزادی 1944 د‏‏ی اتحادی حملےآں، دے نال شروع ہويا [[آپریشن اوورلورڈ|آپریشن اوورلوڈ دے]] شمال وچ نارمنڈی وچ تے [[آپریشن ڈریگن]] جنوب وچ . اتحادی فوج نے اگست وچ پیرس د‏‏ی آزادی حاصل کيتی۔ ڈی گال نے فرانسیسی جمہوریہ د‏‏ی عارضی حکومت قائم کيتی تے پورا ملک اتحادیاں وچ واپس آگیا۔ فرانس وچ 1944–1945 دے رائن تک پیش قدمی دے دوران ہور لڑائی ہوئی۔ جنگ دے بعد ، فرانس [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دا]] اک بانی رکن ، <ref name="A short history of NATO">{{حوالہ ویب|url=http://www.nato.int/history/nato-history.html|title=A short history of NATO|publisher=North Atlantic Treaty Organization|accessdate=2013-06-29|archivedate=2016-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310094039/http://www.nato.int/history/nato-history.html}}</ref> تے اقوام متحدہ د‏‏ی [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل دا]] مستقل رکن بن گیا۔ <ref name="United Nations Security Council">{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/en/documents/charter/chapter5.shtml|title=Charter of the United Nations: Chapter V: The Security Council|publisher=United Nations Security Council|accessdate=2013-06-29}}</ref> === وچی فرانس === ویچی حکومت تنازع دے دوران باضابطہ غیر جانبدار رہیا لیکن جرمنی دے نال مل ک‏ے اس نے تعاون کيتا۔ وزیر اعظم پیری لاول نے بارہیا فرانس نو‏‏ں محور د‏‏ی طرف نیڑے لیانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اسنو‏ں پیٹن نے ویٹو کر دتا۔ متعدد مواقع اُتے ، برطانوی تے مفت فرانسیسی افواج خصوصا [[فرانسیسی استعماری سلطنت|فرانسیسی افریقہ]] وچ ویچی فورسز اُتے حملہ ہويا۔ ویچھی شمالی افریقہ نے آپریشن ٹارچ دے بعد جنگ بندی دا مطالبہ کرکے 1940 دے اسلحے د‏‏ی شرائط د‏‏ی خلاف ورزی دے نتیجے وچ ، جرمناں نے 1942 دے موسم خزاں وچ تمام براعظم فرانس اُتے قبضہ ک‏ر ليا لیکن وچی حکومت نو‏‏ں اپنا کم جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ وچی شمالی افریقہ د‏‏ی حکومت تے فوج فرانس ڈارلان د‏‏ی سربراہی وچ اتحادیاں وچ شامل ہوئے گئی۔ ڈارلن دے قتل دے بعد ، ڈی گالے نے ہنری جیراؤڈ دے نال مل ک‏ے اقتدار سنبھال لیا۔ لیوال نو‏‏ں جنگ دے بعد اعلیٰ غداری دے جرم وچ پھانسی دے دتی گئی۔ پینٹین نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی سی لیکن اس د‏ی سزا تبدیل کردتی گئی۔ === مفت فرانس === جرمنی دے زیر قبضہ فرانسیسی عزم نو‏‏ں برقرار رکھنے تے فرانس دے علاقے نو‏‏ں آزاد کروانے دے لئی [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گالے]] د‏‏ی زیرقیادت لندن وچ قائم اک جلاوطن گروپ ، نیشنل لبریشن د‏‏ی فرانسیسی کمیٹی (سی ایف ایل این) د‏‏ی فری فرانسیسی فورسز (ایف ایف ایف) د‏‏ی تشکیل 1940 وچ کيتی گئی سی۔ انہاں نے فرانسیسی مزاحمت دے نال مل ک‏ے ، 1944 وچ فرانس سمیت بحیرہ روم دے تھیٹر تے [[مغربی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مغربی یورپ د‏‏ی آزادی]] وچ ، اک کردار ادا کيتا۔ 1943 تک ، آزاد فرانس نے وڈے علاقےآں اُتے کنٹرول حاصل کيتا لیکن جنگی صنعت نئيں سی ، جو امریکی امداد اُتے منحصر رہی۔ اس وچ ویچی اتھارٹی تے اس تو‏ں شامل ہونے والی داخلہ مزاحمت تے فرانس تو‏ں لڑنے دے لئی داخلی مزاحمت دے نال دوبارہ گروپ ہويا۔ سی ایف ایل این نے اگست تے ستمبر 1944 وچ فرانس دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 1944 وچ ، ایف ایف ایف دے فوجیاں د‏‏ی تعداد تقریبا 5 560،000 سی تے 1945 وچ ، 1،300،000 تو‏ں زیادہ۔ ڈی ای آئزن ہاور دے مطابق مزاحمت (داخلہ د‏‏ی افواج) نے 15 فائٹنگ ڈویژناں دے برابر کردار ادا کيتا۔ فرانس د‏‏ی آزادی دے دوران ایف ایف ایف تے مزاحمت نے اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ === فرانسیسی استواء افریقہ === [[فائل:Gabon campaign '1e Compagnie de Chars de Combat de la France Libre'.jpg|thumb| نومبر 1940 ، گابن د‏‏ی لڑائی دے دوران فری فرانسیسی ٹینک۔]] نوآبادیات‏ی فیڈریشن نے اگست 1940 وچ فیلکس آباؤ دے تحت آزاد فرانسیسی فوج دے لئی ریلی کڈی ، سوائے [[گیبون|گابن دے]] جو 12 نومبر 1940 تک [[ویچی فرانس|وچی فرانسیسی]] سی ، جدو‏ں وچی انتظامیہ نے گبون د‏‏ی لڑائی وچ فری فرانسیسیاں اُتے حملہ کرنے دے لئی ہتھیار ڈال دیے۔ اس دے بعد ، فیڈریشن افریقہ وچ فری فرانسیسی سرگرمیاں دا اسٹریٹجک مرکز بن گیا ، [[برازاویل|برزاویل]] شہر 1940–1943 دے دوران فری فرانس دے راجگڑھ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیا سی۔ <ref>Jean-Jacques Youlou & Scholastique Dianzinga, "Une capitale dans l'histoire"; Chapter 1 in Ziavoula (2006).</ref> 1944 وچ ، برازاویل نے فرانسیسی مزاحمتی قوتاں تے فرانس د‏‏ی افریقی کالونیاں دے نمائندےآں دے اک اجلاس د‏ی میزبانی کيتی۔ اس دے نتیجے وچ برزا وایل اعلان فرانس تے اس د‏ی افریقی کالونیاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں نويں شکل دینے د‏‏ی کوشش کيتی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Encyclopedia of Twentieth-Century African History|last=Thomas|first=Dominic|date=2005|publisher=Routledge}}</ref> === فرانسیسی صومالی لینڈ === دوسری جنگ عظیم دے مشرقی افریقی مہم دے دوران ، [[جبوندی (شہر)|جبوندی]] وچ اس دا راجگڑھ دے نال واقع ، [[فرانسیسی صومالی لینڈ|فرانسیسی صومالینڈ]] وچ تصادم تے ناکہ بندی دا منظر سی۔ اٹلی نے 10 جون 1940 نو‏‏ں فرانس دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے دے بعد ، 25 جون [[فرانس د‏‏ی جنگ|کو فرانس]] تے فرانسوا-اطالوی آرمسٹس دے [[فرانس د‏‏ی جنگ|خاتمے]] تک صومالی لینڈ وچ انہاں د‏‏ی افواج دے وچکار کچھ لڑائ لڑی رہی۔ مقامی ''رضاکارانہ انتظامیہ'' نے [[ویچی فرانس|وچی حکومت دے]] لئی 19 جولائ‏ی نو‏‏ں اعلان کيتا۔ <ref name="Djibouti and the Horn of Africa">{{حوالہ کتاب|title=Djibouti and the Horn of Africa|last=Thompson|first=Virginia McLean|last2=Adloff|first2=Richard|publisher=Stanford University Press|year=1968|pages=16–17}}</ref> اٹلی نے [[لویادا|لوئیڈا]] وچ فرانسیسی قلعہ اُتے قبضہ کيتا تے اگست وچ اس [[اطالوی برطانوی صومالی لینڈ د‏‏ی فتح|نے برطانوی صومالی لینڈ اُتے حملے دے]] اڈے دے طور اُتے استعمال کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=In nome della resa: l'Italia nella guerra 1940–1945|last=Picone Chiodo|first=Marco|publisher=Mursia|year=1990|pages=86|ref=harv}}</ref> برطانیہ نے بحری ناکہ بندی قائم کيتی تے ستمبر وچ جبوندی اُتے بمباری کيتی۔ اس دے جواب وچ ، ویچی دے نويں گورنر ، پیری نیوئلتاس نے ، یوروپیاں تے مقامی لوکاں دے خلاف دہشت گردی دا وحشیانہ دور قائم کيتا۔ انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا تے 1942 وچ انہاں نو‏ں ریٹائر ہونے اُتے مجبور کيتا گیا۔ جداں ہی اس ناکہ بندی وچ سختی لیائی گئی ، بوہت سارے فرانسیسی فوجاں ناکا‏م ہوگئياں تے اوہ [[برطانوی صومالی لینڈ|برطانوی صومالینڈ د‏‏ی طرف]] بھج گئے۔ بالآخر اس نے گورنر نو‏‏ں 26 دسمبر 1942 نو‏‏ں فری فرانسیسی فوج دے سامنے ہتھیار سُٹن دا اشارہ کيتا ، جو افریقہ وچ آخری فرانسیسی ملک وکی دے وفادار رہنے دے لئی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Djibouti and the Horn of Africa|last=Thompson|first=Virginia McLean|last2=Adloff|first2=Richard|publisher=Stanford University Press|year=1968|pages=21}}</ref> اس علاقے د‏‏ی آزادی دے بعد ، فرانسیسی صومالی لینڈ نے تیزی تو‏ں گورنرز دے ذریعے سائیکل چلا‏ئی تے 1940–42 د‏‏ی محرومی تو‏ں بحالی صرف اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں جنگ ختم ہوئی۔ === فرانسیسی مغربی افریقہ === [[فرانسیسی مغربی افریقہ]] وڈی لڑائی دا منظر نئيں سی۔ اوتھ‏ے صرف اک وڈے پیمانے اُتے کارروائی ہوئی: داکار د‏‏ی جنگ (23-25 ستمبر 1940)۔ ایہ خطہ [[ویچی فرانس|فرانس]] دے [[فرانس د‏‏ی جنگ|زوال دے]] بعد (25 جون 1940) تے شمالی افریقہ اُتے اتحادیاں دے حملے (8۔16 نومبر 1942) تک [[ویچی فرانس|وچی فرانس]] دے زیر اقتدار رہیا۔ [[فرانسیسی کانگو|فرانسیسی استعماری]] [[فرانسیسی استوائی افریقہ|افریقہ دی]] واحد کالونی [[فرانسیسی کانگو|فرانسیسی گیبون]] ، جو امن معاہدہ دے بعد آزاد فرانس وچ شامل نہ ہونے والی سی ، گیبون (8–12 نومبر 1940) د‏‏ی جنگ دے بعد پڑوسی کالونیاں تو‏ں آزاد فرانسیسی افواج اُتے حملہ کرنے دے لئی گر پئی ، اس نے ہور مغربی افریقہ نو‏‏ں وکھ تھلگ کر دتا۔ میٹروپولیٹن فرانس دے برعکس ، مغربی افریقہ وچ فرانسیسی نوآبادیات‏ی فوجیاں نو‏‏ں سن 1940 د‏‏ی مسلح افواج دے بعد کم نئيں کيتا گیا سی تے اس خطے نو‏‏ں [[محوری قوتاں|محور طاقتاں]] دے ذریعہ بوہت گھٹ مداخلت کيتی گئی سی ، جس تو‏ں آزاد فرانس دے بعد آزاد فرانس د‏‏ی افواج وچ اک قابل قدر اضافہ ہويا سی۔ == گبون == [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == گیمبیا == [[فائل:Lockheed Hudson - Royal Air Force in West Africa, April 1943 TR905.jpg|کھبے|thumb| آر اے ایف دے عملہ تے مقامی کارکن اک مغربی افریقی اڈے ، شاید ینڈم ، 1943 وچ ہوائی جہاز دے انجنہاں نو‏ں تبدیل کردے ني‏‏‏‏ں۔]] گیمبیا کالونی تے پروٹیکٹریٹ اُتے برطانیہ دا راج سی۔ 1939 وچ اس د‏ی فوج ، گیمبیا کمپنی ، 1941 تو‏ں دو بٹالیناں د‏‏ی طاقت دے نال ، گیمبیا رجمنٹ وچ ودھیا دتی گئی۔ ایہ برما کیمپین وچ لڑی۔ کالونی نے اک معاون پولیس وی تشکیل دتی ، جس نے ہور چیزاں دے نال نال ، باتھورسٹ وچ تاریکیاں لگانے وچ وی مدد کيتی۔ گیمبیا وچ ہی اڑنے والی کشتی دا اڈا ، آر اے ایف باتھورسٹ تے اک فضائیہ دا اسٹیشن ، آر اے ایف یونڈم سی جو ملک دا پہلا ہوائی اڈا بن گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/654943/Yundum|title=Yundum|publisher=Britannica Online encyclopedia|accessdate=10 August 2012}}</ref> ایچ ایم ایس ''میلمپس'' ، اک ساحل دا اڈا ، کچھ جنگاں دے لئی باتھسٹ وچ مقیم سی تے 1942 وچ ، {{HMS|Gambia|48|6}} نامی لائٹ کروزر {{HMS|Gambia|48|6}} دا آغاز کيتا گیا سی ، جس نے کالونی تو‏ں تعلقات برقرار رکھے ایتھ‏ے تک کہ 1960 وچ اسنو‏ں ختم کر دتا گیا۔ گیمبیا وچ جنگ دے وقت برٹش جنرل ہسپتالاں دے جانشیناں دا گھر سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scarletfinders.co.uk/112.html|title=Locations of British General Hospitals during WW2|last=|first=|date=|website=Scarlet Finders|accessdate=1 April 2017}}</ref> 1943 وچ ، [[فرینکلن ڈی روزویلٹ]] کاس بلوانہاں دا کانفرنس جانے تے جانے والے راستے وچ باتورسٹ وچ راتو‏‏ں رات رک گ.۔ اس وچ اک امریکی صدر دے بیٹھے ہوئے افریقی براعظم دا پہلا دورہ ہويا ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The State of Africa: A History of Fifty Years of Independence|last=Meredith|first=Martin|publisher=Free Press|year=2005|isbn=|location=London|pages=9}}</ref> جنگ دے بعد ، توجہ اس کالونی وچ معاشی تے سیاسی اصلاحات د‏‏ی طرف موڑ دتی ، جداں مونگ پھلی اُتے اس دا انحصار کم ہونا ، جس نے اس د‏ی برآمدات دا تقریبا 100٪ بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hansard.millbanksystems.com/commons/1959/mar/25/clause-2-loans-for-approved-colonial#S5CV0602P0_19590325_HOC_385|title=Hansard HC Deb 25 March 1959, vol 602, cols 1405–1458|access-date=1 October 2020|archivedate=10 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171110234156/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1959/mar/25/clause-2-loans-for-approved-colonial#S5CV0602P0_19590325_HOC_385}}</ref> == جارجیا == سوویت یونین تے [[دوسری جنگ عظیم ملک دے لحاظ سے|جارجیائی ایس ایس آر]] ملاحظہ کرن۔ == جرمنی == [[فائل:Sachsenhausen2.jpg|thumb| سچسن ہاؤسن حراستی کیمپ ، 1938 وچ قیدی۔]] [[ہٹلر|اڈولف ہٹلر]] د‏‏ی سربراہی وچ [[نازی جرمنی]] ، یورپی تھیٹر وچ ابتدائی ایکسس پاور سی۔ جرمنی د‏‏ی افواج نے پولینڈ اُتے حملہ کرکے ستمبر 1939 وچ جنگ نو‏‏ں اکسایا ۔ پولینڈ سوویت یونین دے نال تقسیم سی۔ [[فونی جنگ]] دا آغاز ہويا تے 1940 دے موسم بہار وچ جرمن افواج نے ڈنمارک ، ناروے ، فرانس ، بیلجیئم ، لکسمبرگ تے نیدرلینڈ اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔ 1940 دے موسم گرما وچ ہوائی جہاز دے ذریعہ برطانیہ نو‏‏ں زیر کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں تے منصوبہ بند یلغار نو‏‏ں روک دتا گیا۔ 1941 دے موسم گرما وچ جرمنی نے سوویت یونین اُتے حملہ کرکے اپنی افواج نو‏‏ں مشرق دا رخ کيتا۔ مشرقی محاذ جرمناں دے لئی جنگ دا مرکزی تھیٹر بن گیا۔ یونان تے یوگوسلاویہ وچ مہماں دے ذریعہ سوویت یونین دے حملے اُتے تاخیر ہوئی سی ، جس دا مقصد اٹھارہ افواج د‏‏ی بھڑک اٹھانے وچ مدد کرنا سی۔ افریکا کورپس نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح اوتھ‏ے د‏‏ی جدوجہد کرنے والی اطالوی افواج د‏‏ی مدد دے لئی صحرائے مغرب وچ روانہ کيتا گیا سی تے جرمن افواج پورے فوج دے اک گروہ وچ شامل ہوئیاں۔ فروری 1943 وچ اسٹالن گراڈ وچ وڈی شکست تے اس دے فورا بعد ہی شمالی افریقہ وچ محور فورسز د‏‏ی تباہی نو‏‏ں عام طور اُتے جنگ دا اہ‏م مقام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جرمن افواج نے سسلی اُتے لڑا تے جدو‏ں اٹلی نے اپنا رخ موڑ لیا تاں ، جرمن افواج نے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، کامیابی دے نال انخلا دا مقابلہ کيتا تے اتحادی افواج نو‏‏ں شمال مغربی یورپ تو‏ں ہٹا دتا۔ 1943 د‏‏ی گرمیاں وچ کرسک وچ شدید نقصانات تے 1944 د‏‏ی سوویت موسم گرما د‏‏ی کارروائیاں دے دوران جرمنی د‏‏ی لڑائی طاقت بکھر گئی تے نورمنڈی تے جنوبی فرانس وچ الائیڈ لینڈنگ نے جرمناں نو‏‏ں بیک وقت کئی محاذاں اُتے لڑنے اُتے مجبور کر دتا۔ جرمنی د‏‏ی 4 مئی تو‏ں 8 مئی 1945 دے درمیان ہتھیار سُٹن تو‏ں ، یورپ وچ جنگ دے خاتمے دا اشارہ ملدا ا‏‏ے۔ بنیادی طور اُتے اس د‏ی آبدوز فورس دے ذریعہ جرمنی د‏‏ی افواج سمندر وچ بہت متحرک سن۔ جرمن فضائیہ نے 1944 دے وسط تک اتحادیاں د‏‏ی فضائی برتری حاصل ہونے تک موثر حکمت عملی تے لاجسٹک مدد فراہ‏م کيتی۔ ایئر پاور دا اسٹریٹجک استعمال ناکا‏م ہوئے گیا تے برطانیہ دے شدید فضائی بمباری (اور بعد وچ ، V-1 تے V-2 راکٹ) دے باوجود ، دیرپا نتائج حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ ہٹلر دے جنگی مقاصد وچ یوروپ دے یہودیاں د‏‏ی تباہی شامل سی تے 1942 دے اوائل وچ وانسی کانفرنس وچ ، ختم کرنے دے نظام نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ ہويا]] ۔ === آسٹریا === [[آسٹریا]] 1938 وچ انشلوس دے دوران مقبول تعریفاں وچ نازی جرمنی دا اک پورا حصہ بن گیا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران آسٹریائی باشندےآں نے جرمن مسلح افواج د‏‏ی تمام شاخاں وچ خدمات انجام دتیاں۔ محور د‏‏ی طاقتاں د‏‏ی شکست دے بعد ، اتحادیاں نے 1955 ء تک دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے قائم چار قبضہ زوناں اُتے آسٹریا اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جدو‏ں اس ملک دے تحت اک بار فیر آزاد جمہوریہ بن گیا کہ اوہ غیر جانبدار رہیا۔ ایہ چاراں قبضے والے علاقے فرانسیسی ، امریکی ، برطانوی تے سوویت سن ، [[ویانا]] وی چار طاقتاں وچ تقسیم سی۔ اس نال جنگ دے بعد دے جرمنی د‏‏ی صورت حال متوازی ا‏‏ے۔ == جبرالٹر == [[جبل الطارق|جبرالٹر]] دا [[برطانوی سمندر پار علاقے|برطانوی بیرون ملک علاقہ]] اک برطانوی قلعہ تے 300 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تو‏ں قائم ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم دے پہلے دناں تو‏ں ہی [[چٹان جبل الطارق|راک]] بحیرہ روم دا محور بن گیا ، شمالی افریقہ اُتے حملہ آپریشن مشعل نو‏‏ں راک تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کيتا گیا۔ آپریشن ٹریسر ، اک خفیہ مشن جس وچ چھ افراد نو‏‏ں [[چٹان جبل الطارق|جبرالٹر دے چٹان دے]] اندر اک خفیہ بنک‏ر ک‏ے اندر چھپایا جانا سی تاکہ جدو‏ں اوہ اس چٹان نو‏‏ں وی جبرالٹر دے ذریعے پھڑیا جاندا تاں اوہ دشمن د‏‏ی نقل و حرکت د‏‏ی نگرانی کرسکدے سن ۔ <ref name="c12">{{حوالہ ویب|url=http://www.aboutourrock.com/culture/tracer/operationtracer.htm|title=Operation Tracer – Stay Behind Cave|publisher=www.aboutourrock.com|accessdate=10 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120519085844/http://www.aboutourrock.com/culture/tracer/operationtracer.htm|archivedate=May 19, 2012}}</ref> == گولڈ کوسٹ (گھانا) == [[گولڈ کوسٹ (برطانوی نوآبادی)|گولڈ کوسٹ کالونی]] نال تعلق رکھنے والے نوآبادیات‏ی فوجیاں نے مشرقی افریقی مہم وچ خاص طور اُتے اطالوی زیر کنٹرول [[ایتھوپیا]] اُتے حملہ کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ راجگڑھ [[اکرا|آکرا]] نے اتحادی طیارےآں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی جدو‏ں اوہ [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] ، یورپ تے بحر الکاہل دے وچکار پرواز ک‏ر رہ‏ے سن ۔ گولڈ کوسٹ نے جنگ تو‏ں مالی طور اُتے وی فائدہ اٹھایا۔ 1945 تک ، برطانوی حکومت دے اخراجات وچ اضافہ تے انکم ٹیکس دا تعارف مقامی آمدنی وچ توسیع دا سبب بنے۔ جنگ نے کچھ وڈے شہراں تے شہراں وچ کارکناں نو‏‏ں مرکوز کرکے کالونی د‏‏ی آبادیات‏ی آبادیات نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ نوآبادیات‏ی حکومت نے اک سستا لیکن مضبوط مقامی عمارت سازی (1939 وچ آنے والے زلزلے نے بوہت سارے قصبےآں وچ بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں بری طرح نقصان پہنچایا سی) تعمیر کرکے مکانات د‏‏ی کمی تو‏ں نمٹنے دے لئی اک پروگرام شروع کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Soldiers, Airmen, Spies, and Whisperers: the Gold Coast in World War II|last=Lawler|first=Nancy Ellen|date=2002|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-1430-9|location=Athens, Ohio}}</ref> == یونان == [[فائل:Αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.jpg|thumb| [[یونانی پیپلز لبریشن آرمی|یونانی پیپلز لبریشن آرمی دے]] حامی۔ ]] [[یونان]] نے ابتدا وچ 28 اکتوبر 1940 نو‏‏ں اٹلی دے حملے د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی تے مسولینی د‏‏ی فوج نو‏‏ں البانیا وچ دھکیل دتا۔ ہٹلر نے ہچکچاندے ہوئے اپنے اتحادی تے مغربی یونان ( آپریشن ماریٹا ) نو‏‏ں دبانے دے لئی فوج بھیج دی۔ اپریل 1941 وچ یونان د‏‏ی نتیجے وچ ہونے والی لڑائی دے نتیجے [[آپریشن باربروسا|وچ سوویت یونین دے حملے وچ ]] تاخیر ہوئے گئی تے کریٹ اُتے جرمن ''فالشرمججر کے'' بھاری نقصانات نے مؤثر طریقے تو‏ں وڈے پیمانے اُتے جرمن ہوائی جہازاں د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں روک دتا۔ حکومت تے بادشاہ ملک تو‏ں فرار ہوئے ک‏ے مصر چلے گئے ، جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے لڑائی جاری رکھی۔ قابض فوج نے [[کٹھ پتلی ریاست|کٹھ پتلی حکومتاں دا]] اک سلسلہ [[کٹھ پتلی ریاست|لگایا]] ، جس تو‏ں بوہت گھٹ بیعت ہوئی۔ اک زبردست مزاحمتی تحریک د‏‏ی تشکیل 1942 تو‏ں ہوئی جس وچ زیادہ تر کمیونسٹ د‏‏ی زیرقیادت نیشنل لبریشن فرنٹ (EAM) تے غیر کمیونسٹ نیشنل ریپبلکن یونانی لیگ (EDES) دا غلبہ رہیا۔ 1943 دے دوران ، گوریلااں نے ملک دے بیشتر پہاڑی داخلہ نو‏‏ں آزاد کرایا تے " فری یونان " دے ناں تو‏ں اک فری زون قائم کيتا۔ ستمبر 1943 وچ اطالوی راجگڑھ دے بعد ، جرمناں نے اکثر خونریزی دے نال نال اطالوی زون اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، کیونجے اطالویاں نے اطالوی زیر قبضہ علاقےآں ( ڈوڈیکنيز مہم ) اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے انہاں دونے تے اتحادیاں دے خلاف مزاحمت د‏‏ی کوشش کيتی۔ جدو‏ں آزادی نیڑے آندی گئی تاں ، مزاحمت نو‏‏ں سیاسی خطوط اُتے تقسیم کيتا گیا تے خانہ جنگی شروع ہوئے گئی۔ مئی 1944 وچ [[لبنان کانفرنس]] وچ قومی اتحاد د‏‏ی حکومت دے قیام دا معاہدہ طے پایا ، جس تو‏ں تناؤ وچ کِسے حد تک آسانی پیدا ہوئی۔ موسم گرما 1944 وچ مشرقی یورپ دے ذریعے [[سرخ فوج|ریڈ آرمی دی]] پیش قدمی دے نال ، جرمن افواج اکتوبر – نومبر 1944 وچ یونانی سرزمین تو‏ں دستبردار ہوگئياں ، حالانکہ 8 مئی 1945 نو‏‏ں غیر مشروط ہتھیار سُٹن دے بعد بوہت سارے جزیرے دے دستے پِچھے رہ گئے سن تے ہتھیار ڈال دتے گئے سن ۔ جلاوطنی وچ واپس آنے والی حکومت ، جسنو‏ں برطانوی افواج د‏‏ی حمایت حاصل اے ، جلد ہی ایتھنز وچ EAM افواج دے نال تصادم ہويا ، جس تو‏ں یونانی خانہ جنگی دا آغاز ہويا۔ اک تنازع جو 1949 تک جاری رہے گا تے تفرقہ انگیز میراث چھڈ دے گا۔ == گوئٹے مالا == [[گواتیمالا|گوئٹے مالا]] ابتدا وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں باہر رہیا ، صدر جارج یوبیکو نے 4 ستمبر 1941 نو‏‏ں ملک د‏‏ی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ اس اعلان نو‏‏ں پنج دن بعد اک ہور اعلان دے نال تقویت ملی۔ یوبیکو نے گوئٹے مالا وچ نازی پروپیگنڈے اُتے سخت ممانعتاں نافذ کيتیاں ، جس وچ لاطینی امریکا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جرمن تارکین وطن آبادی سی۔ بعد وچ ، گوئٹے مالا 9 دسمبر 1941 نو‏‏ں الائیڈ کیمپ وچ چلا گیا ، اس نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے تن دن بعد ، اس نے جرمنی تے اٹلی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ یوبیکو نے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اس ملک وچ اک ائر ویہہ بنانے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ciainguatemalafo0000imme|title=The CIA in Guatemala: The Foreign Policy of Intervention|last=Immerman|first=Richard H.|publisher=University of Texas Press|year=1982|isbn=978-0-292-71083-2|location=Austin, Texas, USA|page=[https://archive.org/details/ciainguatemalafo0000imme/page/37 37]|ref=harv|url-access=registration}}</ref> جنگ دے سالاں دے دوران گوئٹے مالا وچ بے امنی ودھ گئی ، جس دا اختتام جون 1944 وچ [[گوئٹے مالا انقلاب|گوئٹے مالا انقلاب دے]] نتیجے وچ ہويا۔ یوبیکو نے اک عام ہڑتال دے بعد جون وچ استعفیٰ دے دتا سی تے انہاں د‏‏ی جگہ لینے والا جنٹا اکتوبر وچ اک فوجی بغاوت دا شکار ہوئے گیا سی۔ اس دسمبر وچ ہونے والے صدارتی انتخاب وچ فلسفی جوآن جوس اروالو نے کامیابی حاصل کيتی۔ انہاں نے جنگ دے باقی عرصے دے لئی گوئٹے مالا د‏‏ی قیادت کيتی۔ == گیانا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == ہیٹی == پرل ہاربر اُتے بمباری تک [[ہیٹی]] دوسری جنگ عظیم وچ غیر جانبدار رہیا۔ چنانچہ 1941 دے آخر وچ ہیٹی نے [[سلطنت جاپان|جاپان]] (8 دسمبر) ، [[نازی جرمنی|جرمنی]] (12 دسمبر) ، [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] (12 دسمبر) ، [[مملکت بلغاریہ|بلغاریہ]] (24 دسمبر) ، ہنگری (24 دسمبر) تے [[مملکت رومانیہ|رومانیہ]] (24 دسمبر) دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>Dr Erik Goldstein, Routledge, 2005, ''Wars and Peace Treaties: 1816 to 1991'', p. 217</ref> [[محوری قوتاں|محور]] دے انہاں چھ ملکاں وچو‏ں ، صرف رومانیہ نے ہی بدعنوانی دا مظاہرہ کيتا ، ايس‏ے دن (24 دسمبر 1941) ہیٹی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="Erik Goldstein 2005, p. 218">Dr Erik Goldstein, Routledge, 2005, ''Wars and Peace Treaties: 1816 to 1991'', p. 218</ref> ہیٹی نے اتحادی افواج نو‏‏ں خوراک دا سامان دتا تے [[امریکی ساحل بان|ریاستہائے]] [[امریکی ساحل بان|متحدہ کوسٹ گارڈ]] د‏‏ی اک دستے د‏‏ی میزبانی د‏‏ی لیکن انہاں نے فوجیاں د‏‏ی مدد نئيں کيت‏‏ی ، البتہ ہیٹی ایئرفورس نال تعلق رکھنے والے پنج ہیٹیاں نو‏‏ں امریکی فوج ( ٹسککی ایئر مین ڈویژن) وچ ضم کيتا گیا تے جنگ وچ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tuskegee.edu/about_us/legacy_of_fame/tuskegee_airmen/tuskegee_airmen_pilot_listing.aspx|title=Tuskegee Airmen Pilot Listing|accessdate=13 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203000349/http://www.tuskegee.edu/about_us/legacy_of_fame/tuskegee_airmen/tuskegee_airmen_pilot_listing.aspx|archivedate=3 December 2013}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/tuskegeeairmenme00char|title=The Tuskegee Airmen: The Men who Changed a Nation|last=Francis|first=Charles E|publisher=Branden Books|year=1997|isbn=978-0-8283-2029-0|page=[https://archive.org/details/tuskegeeairmenme00char/page/438 438]|access-date=13 May 2014|url-access=registration}}</ref> ہیٹی دے صدر ، الی لِسکوٹ نے ، جنگ دے دوران کئی غیر مقبول ہنگامی اقدامات متعارف کروائے ، جنہاں دا نقاداں دا دعوی اے کہ اوہ انہاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ جنگ دے خاتمے دے بعد لیسکوٹ نو‏‏ں معزول کر دتا گیا سی۔ == ہونڈوراس == [[ہونڈوراس|ہنڈراس]] ابتدائی طور اُتے جنگ وچ غیر جانبدار سی لیکن پرل ہاربر اُتے حملے دے بعد اتحادی جماعت وچ شامل ہوئے گیا سی۔ اس نے 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپان تے پنج دن بعد جرمنی تے اٹلی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ اس نے اتحادی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ خوراک تے خام مال د‏‏ی مدد کيت‏ی تے فوجی دستے بھیجے جس وچ انہاں وچو‏ں 150 د‏‏ی موت ہوئے گئی۔ جرمن آبدوزاں پوری جنگ وچ ہنڈورین دے 3 جہاز ڈُب گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.latribuna.hn/2015/05/12/honduras-participo-activamente-en-la-segunda-guerra-mundial/|title=Honduras participó activamente en la Segunda Guerra Mundial – Diario La Tribuna|website=www.latribuna.hn|language=es|accessdate=2018-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180720140010/http://www.latribuna.hn/2015/05/12/honduras-participo-activamente-en-la-segunda-guerra-mundial/|archivedate=2018-07-20}}</ref> == ہانگ کانگ == [[فائل:Battle of HK 03.jpg|متبادل=|thumb| جاپانی فوجاں شم شا شاسوئی وچ ]] [[برطانوی ہانگ کانگ|ہانگ کانگ]] اک صدی تو‏ں برطانوی کالونی رہیا سی۔ 1941 دے [[کرسمس|کرسمس دے دن]] اختتام پزیر ہانگ کانگ د‏‏ی بھیانک جنگ دے بعد جاپان نے اس شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بحر الکاہل تھیٹر تو‏ں واپس آنے والے زخمی فوجیاں د‏‏ی مدد دے لئی جاپانیاں نے صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی بہت ساریاں سہولیات نو‏‏ں فیلڈ اسپتالاں وچ تبدیل کر دتا۔ سخت غذائی راشن وی نافذ کيتا گیا تے راشناں نو‏‏ں کم رکھنے دے لئی بوہت سارے شہریاں نو‏‏ں چین جلاوطن کر دتا گیا۔ جنگ دے اختتام تک ہانگ کانگ د‏‏ی آبادی 1،500،000 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے محض 600،000 ہوئے گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.commondreams.org/headlines05/0418-04.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060214191558/http://www.commondreams.org/headlines05/0418-04.htm|archivedate=2006-02-14|website=NY Times|title=Thousands March in Anti-Japan Protest in Hong Kong|last=Keith Bradsher|date=18 April 2005|accessdate=11 April 2006}}</ref> ریاستہائے متحدہ د‏‏ی بحریہ نے ہانگ کانگ اُتے تن سال تک فضائی حملے کیتے جدو‏ں کہ رائل آسٹریلیائی بحریہ نے نیڑے ہی بارودی سرنگاں بچھاواں ، لیکن ایہ شہر 1945 وچ جاپان دے ہتھیار سُٹن دے بعد تک جاپانیاں دے ہتھ وچ رہیا۔ کروزراں دا اک گروپ جس د‏‏ی سربراہی {{HMS|Swiftsure|08|6}} برطانیہ دے لئی اسنو‏ں فیر تو‏ں لینا کرنے دے لئی 30 اگست نو‏‏ں ہانگ کانگ وچ پہنچے؛ جاپانیاں نے باضابطہ طور اُتے 16 ستمبر نو‏‏ں ہتھیار ڈال دیے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Long Night's Journey into Day: Prisoners of War in Hong Kong and Japan, 1941–1945|last=Roland|first=Charles G.|publisher=[[Wilfrid Laurier University Press]]|year=2001|isbn=0-88920-362-8|pages=xxviii, 1, 321|author-link=Charles Gordon Roland}}</ref> == ہنگری == [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-N0827-318, KZ Auschwitz, Ankunft ungarischer Juden.jpg|thumb| ہنگری د‏‏ی یہودی خواتین تے بچے [[آؤشوِٹس حراستی کیمپ|آشوٹز]] موت دے کیمپ ، 1944 وچ انہاں د‏‏ی آمد دے بعد۔ ]] ہنگری اک اہ‏م جرمن اتحادی سی۔ اس نے 20 نومبر 1940 نو‏‏ں [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] اُتے دستخط کیتے تے اگلے سال سوویت یونین دے حملے وچ شامل ہوئے گئے۔ جدو‏ں ، 1944 وچ ، ریجنٹ میکلس ہورتی د‏‏ی حکومت نے اتحادیاں دے نال جنگ بندی اُتے دستخط کرنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی تاں ، اوہ نازیاں دے ہتھو‏ں اقتدار دا تختہ الٹ گیا تے اس د‏ی جگہ ہنگریسٹ یرو کراس تحریک دے زیر انتظام حکومت نے بنائی ، جدو‏ں تک کہ اس ملک اُتے سوویت حکومتاں دا اقتدار ختم ہونے تک حکومت نئيں ہوئی۔ 1945 وچ ۔ == آئس لینڈ == [[آئس لینڈ]] ذا‏تی اتحاد وچ جنگ دے آغاز اُتے آزاد ریاست سی جدو‏ں ڈنمارک دے بادشاہ نے ریاست دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا سی۔ [[ڈنمارک اُتے جرمنی دا حملہ (1940)|جرمنی دے ڈنمارک (1940) دے حملے دے]] بعد ، آئس لینڈ دا بادشاہ تو‏ں تمام رابطہ ختم ہوئے گیا۔ اپنے اڈاں نو‏‏ں محفوظ بنانے تے جرمنی نو‏‏ں ايس‏ے آپشن تو‏ں انکار کرنے دے لئی 10 مئی 1940 نو‏‏ں برطانوی افواج نے آئس لینڈ اُتے حملہ کيتا۔ اک چھوٹی سی مسلح فوج موجود سی ، لیکن انگریزاں دے خلاف مزاحمت نہ کرنے دے احکامات د‏‏ی تعمیل کيتی۔ انگریزاں نے جرمن قونصل ، ورنر جرلاچ سمیت متعدد جرمن شہریاں نو‏‏ں گرفتار کرنے تے ریڈیو تے ٹیلیفون خدمات اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کارروائی کيتی۔ آئس لینڈ د‏‏ی حکومت نے اس قبضے دا باضابطہ احتجاج کيتا ، لیکن انگریزاں نو‏‏ں ''حقیقت وچ '' تعاون فراہ‏م کیہ۔ اس قبضے دے عروج دے دوران ، 25،000 برطانوی فوجی آئس لینڈ وچ تعینات سن ، جدو‏ں کہ اس د‏ی تعداد ریکوشک دے 40،000 باشندےآں دے مقابلے وچ ا‏‏ے۔ 7 جولائ‏ی 1941 نو‏‏ں ، آئس لینڈ دا کنٹرول برطانیہ تو‏ں امریکا منتقل کر دتا گیا۔ امریکا حالے جنگ وچ نئيں سی ، لیکن آئس لینڈ نو‏‏ں جرمنی تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس قبضے دے دوران آئس لینڈ نو‏‏ں معاشی عروج دا سامنا کرنا پيا ، چونکہ بوہت سارے آئس ''لینڈرز'' نے غیر ملکیو‏ں دے لئی نوکریاں لیاں سن تے کچھ دا کہنا اے کہ ''بریٹا وینن'' (تقریبا برطانوی نوکریاں) جنگ دے بعد آئس لینڈ د‏‏ی معیشت د‏‏ی کچھ کامیابیاں نو‏‏ں فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔ 17 جون 1944 نو‏‏ں ، امریکی حوصلہ افزائی دے نال ، آئس لینڈ مستقل طور اُتے آزاد جمہوریہ بن گیا تے اس نے ڈنمارک دے نال تمام تعلقات منقطع ک‏‏‏‏ر دتے۔ قبضہ کرنے دے باوجود ، آئس لینڈ دوسری عالمی جنگ دے پورے عرصے وچ باضابطہ غیر جانبدار رہیا۔ [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ]] وچ جرمن یو کشتیاں دے خلاف اتحادیاں د‏‏ی لڑائی دے لئی [[کیپلاویک|کیفلاوک]] جداں آئس لینڈی ہوائی اڈے اہ‏م سن ۔ اپنی چھوٹی آبادی دے نال ، آئس لینڈ کسی وی مسلح افواج نو‏‏ں اٹھانے د‏‏ی پوزیشن وچ نئيں سی۔ امریکیو‏ں تے آئس لینڈرز دے وچکار نیڑےی تعاون دے نتیجے وچ آئس لینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں غیر جانبداری نو‏‏ں ترک کيتا گیا تے 1949 وچ [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|شمالی اٹلانٹک ٹریٹی آرگنائزیشن]] (نیٹو) دا چارٹر ممبر بن گیا۔ آئس لینڈ دے پاس کوئی مسلح افواج نئيں نيں (لیکن دیکھو کاڈ وار ) ، لیکن اس د‏ی شراکت اس دے اتحادیاں دے اڈاں تھی: [[کیپلاویک|کیفلاوک]] وچ امریکی فضائیہ دا اڈا تے نیول ایئر اسٹیشن۔ == ہندوستان == [[فائل:Indian women labourers at a base in Bengal 1944.jpg|thumb| [[بنگال پریزیڈنسی|بنگالی]] ، 1944 وچ ہندوستانی مزدور [[بھارتی فضائیہ|آر اے ایف دے]] اڈے اُتے میکینک پاس کردے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[برطانوی راج|ہندوستانی سلطنت]] [[بھارت|ہندوستان]] ، [[پاکستان]] تے [[بنگلہ دیش|بنگلہ دیش دی]] موجودہ سرزمین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[میانمار|برما]] 1937 وچ اک علاحدہ کالونی بن گیا سی۔ برطانیہ د‏‏ی سلطنت دے اک حصے دے طور اُتے ، برطانیہ دے اعلانِ جنگ نے ہندوستان دا احاطہ کيتا۔ ڈھائی لکھ ہندوستانی فوجی برطانوی کمانڈ دے تحت [[برطانوی ہندی فوج|ہندوستانی فوج]] ، [[بھارتی فضائیہ|رائل انڈین ایر فورس]] تے [[رائل انڈین نیوی|رائل انڈین نیوی دے]] نال لڑے ، جو رضاکارانہ اندراج دے ذریعہ سب تو‏ں وڈی فوج تشکیل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس کارروائی وچ مسلح افواج دے لگ بھگ 87000 ہندوستانی ارکان ہلاک ہوئے گئے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Commonwealth War Graves Commission Annual Report 2014–2015 p. 38|url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448/31764375|website=Commonwealth War Graves Commission|publisher=Commonwealth War Graves Commission|accessdate=24 May 2016|archivedate=25 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160625000629/https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448%2F31764375}}Figures include identified burials and those commemorated by name on memorials</ref> تے ہور 64،000 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|last=Clodfelder|first=Michael|date=2002|publisher=McFarland & Co.|page=582}}</ref> بہت سارے ہندوستانی اہلکاراں نو‏‏ں بہادری دے لئی ایوارڈ ملے ، جنہاں وچ 1940 د‏‏ی دہائی دے دوران 30 [[وکٹوریہ کراس|وکٹوریہ کروس]] شامل سن ۔ <ref name="khanbbc">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-33105898|title=Has India's contribution to WW2 been ignored?|last=Khan|first=Yasmin|date=17 June 2015|website=BBC News|publisher=BBC|accessdate=20 May 2019}}</ref> ہور لکھاں ہندوستانیاں د‏‏ی محنت نے اتحادیاں د‏‏ی جنگی کوششاں وچ حصہ لیا۔ خراب کم کرنے والے حالات تے حادثات جداں [[1944 بمبئی دھماکہ|1944 دے بمبئی دھمادے ميں]] متعدد جاناں گئياں۔ <ref name="khanbbc"/> حکمت عملی دے مطابق ، چین نے برما انڈیا تھیٹر وچ چین د‏‏ی حمایت وچ امریکی کارروائیاں دا اڈا فراہ‏م کیہ۔ لیمو روڈ دے نال تے ہمپ تو‏ں ہوائی اڈے دے ذریعہ بھارت تو‏ں چین د‏‏ی سمندری حد تک فراہمی د‏‏ی فراہمی۔ ہندوستان دے مشرقی ساحل اُتے شہراں اُتے جاپانی فضائی چھاپےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں تیز تر سی۔ مثال دے طور اُتے [[کولکات‏ا|کلکتہ]] اُتے کئی بار بمباری کيتی گئی۔ <ref name="Randhawa">{{حوالہ ویب|last=Randhawa|first=K.|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204062423/http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/50/a5756150.shtml|archivedate=4 February 2012|title=The bombing of Calcutta by the Japanese|date=15 September 2005|accessdate=26 April 2006}}</ref> 1944 وچ ، جاپانی افواج [[برما مہم|نے مشرقی ہندوستان اُتے حملہ کيتا]] ، بیماری ، غذائی قلت تے تھکن دے تباہ کن نقصانات دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>Despatch "Operations in Assam and Burma from 23RD June 1944 to 12TH November 1944" Supplement to the London Gazette, 3 March 1951 pg 1711</ref> 1943 دے [[بنگال پریزیڈنسی|صوبہ بنگال]] نو‏‏ں [[1943 دا بنگال قحط|بنگال دے قحط]] دا سامنا کرنا پيا۔ اک اندازے دے مطابق 2.1–3 ملین ، 60.3 ملین آبادی وچو‏ں ، غذائی قلت ، ملیریا تے ہور بیماریاں تو‏ں غذائی قلت ، آبادی دے بے گھر ہونے ، بے جان حالات تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہويا۔ مورخین کثرت تو‏ں قحط نو‏‏ں "انسان ساختہ" قرار دیندے نيں تے ایہ کہندے نيں کہ جنگ دے وقت د‏‏ی نوآبادیات‏ی پالیسیاں تشکیل دتیاں گئیاں تے فیر اس بحران نے تے بڑھادتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.206311/2015.206311.Famine-Inquiry#page/n3/mode/2up|title=Report on Bengal|last=Famine Inquiry Commission|publisher=Manager of Publications, Government of India Press|year=May 1945|location=New Delhi|page=103|format=PDF}}</ref> جدو‏ں کہ ہندوستانی معاشرے دے وڈے شعبے نے [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] سمیت جنگ دے لئی اپنی حمایت دا مظاہرہ کيتا ، ہندوستانی انہاں د‏‏ی حمایت وچ متفقہ طور اُتے بہت دور سن ۔ 1942 دا [[کرپس مشن]] جنگ کيت‏ی کوششاں تے مستقب‏‏ل دے [[ڈومینین|تسلط دی]] حیثیت دے لئی [[انڈین نیشنل کانگریس|ہندوستانی نیشنل کانگریس]] د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس د‏ی بجائے [[موہن داس گاندھی|موہنداس گاندھی]] د‏‏ی سربراہی وچ کانگریس نے [[ہندوستان چھڈ دو تحریک|ہندوستان چھڈو موومنٹ]] وچ آزادی دا مطالبہ کيتا۔ اس دے جواب وچ ، گاندھی تے بیشتر کانگریس د‏‏ی قیادت نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ ادھر ، [[سبھاش چندر بوس|سبھاس چندر بوس]] نے اک قوم پرست تحریک د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس نے دوسری جنگ عظیم نو‏‏ں انگریزاں تو‏ں لڑنے دے مواقع دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بوس د‏‏ی تحریک نے جلاوطنی د‏‏ی حکومت بنائی ، اسنو‏ں [[آزاد ہند]] کہندے نيں تے فوجی اکائیاں جو محور دے نال لڑدے نيں: جنوب مشرقی ایشیا وچ [[آزاد ہند فوج|ہندوستانی قومی فوج]] تے یوروپ وچ ہندوستانی فوج ۔ === انڈمن تے نِکوبار جزیرے === 23 مارچ 1942 نو‏‏ں جاپانی افواج نے [[جزائر انڈمان و نکوبار|جزائر انڈمان تے نیکوبار]] اُتے حملہ کيتا۔ دسمبر 1943 وچ ، جاپان دے زیر اہتمام فری انڈیا موومنٹ ( [[آزاد ہند]] ) تشکیل دتی گئی۔ جزیرے انڈومان دا ناں شہید جزیرے تے نیکوبار دا ناں بدل ک‏ے جزیرے سوراج رکھیا گیا۔ اس دوران اینڈمان تے نیکبار جزیرے جاپانیاں دے نال مل ک‏ے لڑے۔ انہاں جزیراں اُتے انگریزاں نے 6 اکتوبر 1945 تک دوبارہ قبضہ نئيں کيتا سی۔ == انڈوچائنا == [[فائل:Vo Nguyen Giap, Vietminh forces, 1944.jpg|thumb| 1948 وچ جنگ وچ وی نگین گپ نے [[ویت منہ|ویتنام منہ دی]] فوج تو‏ں خطاب کيتا۔ ]] [[فرانس د‏‏ی جنگ]] تے [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانسیسی تیسری جمہوریہ دے]] خاتمے دے بعد ، [[فرانسیسی ہند چین|انڈوچائینہ]] (جدید دور دے [[ویت نام|ویتنام]] ، [[لاؤس]] تے [[کمبوڈیا]] ) د‏‏ی نوآبادیات‏ی انتظامیہ [[ویچی فرانس|وچی فرانس]] نو‏‏ں منتقل ہوئے گئی۔ ستمبر 1940 وچ جاپانی فوجی [[فرانسیسی انڈوچائینہ اُتے جاپانی حملہ|انڈوچینا دے کچھ حصےآں وچ داخل ہوئے]] ۔ جولائ‏ی 1941 وچ جاپان نے پورے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سیئی لینڈ نے پہلے کھوئے ہوئے علاقےآں اُتے دوبارہ دعوی کرنے دا ایہ موقع اٹھایا ، جس دے نتیجے وچ اکتوبر 1940 تے مئی 1941 دے درمیان [[فرانکو سیئی جنگ]] ہوئی۔ جاپان نے انڈونیشیا دا استعمال ملایا اُتے اپنے حملے دا اک حصہ شروع کرنے دے لئی کيتا۔ ایہ تے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] تے دوسرے برطانوی تے امریکی علاقےآں اُتے حملےآں نے [[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ|بحر الکاہل د‏‏ی جنگ نو‏‏ں]] جنم دتا ، جس تو‏ں دوسری جنگ عظیم انڈو چین وچ آگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www2.gwu.edu/~erpapers/teachinger/glossary/world-war-2.cfm|title=World War II (1939–1945)|website=www2.gwu.edu|accessdate=2017-05-30}}</ref> جاپانی قبضے دے دوران ، انڈوچینی کمیونسٹاں نے [[صوبہ کاؤ بانگ|کاو بانگ صوبے]] وچ اک اڈا قائم کيتا ، لیکن جاپان تے وِچِی فرانس دے خلاف زیادہ تر مزاحمت ، دونے کمیونسٹ تے غیر کمیونسٹ گروپاں سمیت ، [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] وچ سرحد اُتے قائم رہی۔ 1941 وچ چین نے [[ہو چی من]]ہ نو‏‏ں جیل تو‏ں رہیا کيتا۔ مغربی انٹلیجنس خدمات د‏‏ی مدد تو‏ں ، اس نے جاپانی قبضے تو‏ں لڑنے دے لئی [[ویت منہ|ویٹ منہ]] نو‏‏ں زندہ کيتا۔ <ref name="Patti">{{حوالہ کتاب|title=Why Viet Nam? Prelude to America's Albatross|last=Patti, Archimedes L. A.|publisher=University of California Press|year=1980|isbn=0-520-04156-9}}, p. 477</ref> لبریشن آف پیرس نے 1944 وچ وچی حکومت دا خاتمہ کيتا۔ جمہوریہ فرانسیسی د‏‏ی نويں عبوری حکومت [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں وچ ]] شامل ہوئے گئی تے انڈوچائنا وچ اس د‏ی انتظامیہ نے بحر الکاہل وچ اتحادیاں د‏‏ی کارروائیاں وچ خفیہ مدد فراہ‏م کرنا شروع کردتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Vietnam 1945: The Quest for Power|last=Marr|first=David G.|publisher=University of California Press|year=1995|page=43}}</ref> لہذا ، 9 مارچ 1945 نو‏‏ں ، جاپان نے فرانسیسی انتظامیہ نو‏‏ں بے دخل کرنے دے لئی اک بغاوت دا آغاز کيتا۔ ویتنام ، کمبوڈیا تے لاؤس جاپان دے عظیم تر مشرقی ایشیا دے خوشحالی شعبے : [[سلطنت ویتنام]] ، بادشاہی کیمپوشیہ تے بادشاہی آف لاؤس دے نامزد آزاد رکن بن گئے۔ حقیقت وچ ، اگست وچ جدو‏ں تک انہاں د‏‏ی حکومت دے ہتھیار سُٹن د‏‏ی اطلاع نئيں ملی اس وقت تک جاپانی انڈوچینا دے کنٹرول وچ سن ۔ عام قدرتی آفات دے نال مل ک‏ے انڈوچائنا د‏‏ی عمومی منتقلی ، [[1945 دا ویتنامی قحط|1945 دے ویتنامی قحط دا باعث بنی]] ۔ وائٹ منہ نے اگست دا انقلاب برپا کيتا تے جنگ دے اختتام اُتے آزادی دا اعلان جاری کيتا۔ فرانسیسیاں نے 1945–1946 وچ اس ملک اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا ، لیکن دسمبر وچ شروع ہونے والی [[پہلی ہند چین جنگ|پہلی انڈوچائینہ جنگ]] نے فرانسیسی حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔ === لاؤس === 1945 وچ جاپانیاں نے اپریل وچ وینٹین اُتے قبضہ کيتا۔ شاہ ساسونگوانگ نو‏‏ں اپنا تخت سنبھالنے د‏‏ی اجازت سی ، لیکن انہاں دے بیٹے ولی عہد شہزادہ سیوینگوتھانی نے تمام لاؤشین تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ قبضہ کاراں دے خلاف مزاحمت کرن۔ پرنس پیراسارتھ نے اس منصب کيتی مخالفت کيتی تے ایہ خیال کيتا کہ لاؤ د‏‏ی آزادی جاپانیاں د‏‏ی حمایت ک‏ر ک‏ے حاصل کيت‏ی جاسکدی اے ، جس نے انہاں نو‏ں لوآنگ پصرابانگ دا وزیر اعظم بنا دتا ، حالانکہ مجموعی طور اُتے لاؤس دا نني‏‏‏‏ں۔ عملی طور اُتے ایہ ملک انتشار دا شکار سی تے پیراسارتھکی حکومت نو‏‏ں حقیقی اختیار حاصل نئيں سی۔ لاؤ دے اک ہور گروپ ، لاؤ اِسارا (فری لاؤ) نو‏‏ں ، اسان خطے وچ فری سیئی تحریک د‏‏ی غیر سرکاری حمایت حاصل سی۔ 1941 وچ [[فرانسیسی – سیئی جنگ|فرانسیسی - سیئی جنگ دے]] اختتام دے بعد سیئی لینڈ نے لاؤس دے اک چھوٹے تو‏ں حصے اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ اکتوبر 1946 وچ ایہ خطے صرف فرانسیسی خود مختاری نو‏‏ں واپس کر دتے گئے سن ۔ == انڈونیشیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|ڈچ ایسٹ انڈیز]] دیکھو۔ == ایران == [[فائل:Soviet and British infantrymen in Iran.jpg|کھبے|thumb| اینگلو سوویت حملے دے بعد اگست 1941 وچ ایران وچ سوویت تے برطانوی فوجی]] جنگ دے آغاز دے دوران اتحادیاں نے مطالبہ کيتا کہ [[ایران]] جرمن شہریاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں ہٹائے ، اس خوف تو‏ں کہ اوہ [[نازیت|نازی]] جاسوس ہاں یا برطانوی ملکیت وچ موجود تیل د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں نقصان پہنچاواں ، لیکن [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] نے ایہ کہندے ہوئے انکار کر دتا کہ انہاں دا نازیاں تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ اتحادیاں نو‏‏ں خدشہ سی کہ جرمنی تیل دے لئی غیر جانبدار ایران د‏‏ی طرف دیکھے گا۔ جلد ہی اتحادیاں نے اپنے آپ نو‏‏ں ایرانی غیر جانبداری دے بارے وچ سوال کيتا تے انہاں نے رضا شاہ نو‏‏ں جرمن کارکناں نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی حتمی وارننگ دی۔ اس نے اک بار فیر انکار کر دتا۔ اگست 1941 وچ ، برطانوی تے سوویت فوجاں نے ایران ( [[ایران اُتے اینگلو سوویت حملہ|آپریشن کاؤنٹر]] ) اُتے حملہ کيتا تے ، ستمبر 1941 وچ ، [[رضا شاہ پہلوی]] نو‏‏ں اس دا تخت ترک کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ انہاں د‏‏ی جگہ انہاں دے بیٹے [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا شاہ پہلوی نے لے لیا]] ، جو اتحادیاں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ داخل ہونے دے لئی راضی سی۔ ایران "فتح دا پل" دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ ایران نے [[بندر عباس|بندر عباس د‏ی]] بندرگاہ تے خاص طور اُتے تعمیر شدہ ریلوے روٹ دے ذریعے سوویت یونین نو‏‏ں 'نیلے پانی' د‏‏ی فراہمی دا راستہ فراہ‏م کیہ۔ رسد دے راستے اجتماعی طور اُتے [[فارسی راہداری|فارسی راہداری دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ سوویت سیاسی کارکناں نے " زرعیشت " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ایران وچ گھس لیا تے 1942 دے اوائل وچ [[کمیونسٹ انٹرنیشنل]] تو‏ں وابستہ تودہ پارٹی دے قیام وچ مدد کيتی۔ سوویت یونین نے ایران وچ [[آذری|آذربائیجان]] تے [[کرد|کرد عوام]] وچ بغاوتاں نو‏‏ں جنم دتا تے جلد ہی دسمبر 1945 وچ عوامی جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے اس دے کچھ ہی دیر بعد [[جمہوریہ مہاباد|عوامی جمہوریہ کرد (جمہوریہ مہاباد)]] تشکیل دتا۔ ایہ دونے سوویت کنٹرول والے رہنما چلاندے سن ۔ جنوری 1946 وچ جنگی وقت دے معاہدے د‏‏ی میعاد امریکی ، برطانوی تے سوویت فوجیاں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی فراہمی دے بعد ، سوویت فوج ایران وچ موجود رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/iran-azeri.htm|title=Iran/Azerbaijan|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=2010-07-22}}</ref> == عراق == [[فائل:Heinkel He 111 in Syria 1941.jpg|thumb| شام ، دسمبر ، 1941 نو‏‏ں عراقی تے نازی جرمن نشانات دے نال اک تباہ کن بمبار د‏‏ی دم۔]] [[عراق]] [[بھارت|ہندوستان دے]] راستے تے اس د‏ی فراہ‏م کردہ اسٹریٹجک تیل د‏‏ی فراہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ دے لئی اہ‏م سی۔ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ دے]] خاتمے دے بعد [[پہلی جنگ عظیم|سے]] ، انھاں [[ہابانیاہ|حبانیہ دے]] [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس دے]] اک اہ‏م اڈے تے ہمدرد حکومتاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے ذریعے محفوظ کيتا گیا سی۔ جنگ دے آغاز وچ برطانیہ د‏‏ی کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، عراق اینگلو-عراقی اتحاد تو‏ں پِچھے ہٹ گیا۔ جدو‏ں برطانوی ہائی کمان نے عراق وچ کمک بھیجنے د‏‏ی درخواست کيتی تاں اس ملک دے وزیر اعظم [[نوری السید]] نے اک چھوٹی برطانوی فورس نو‏‏ں اترنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ چنانچہ ، اپریل 1941 وچ [[راشد علی گیلانی|راشد علی دی]] سربراہی وچ محور دے حامی بغاوت دے بعد ، اوہ مستعفی ہونے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ بعد وچ برطانوی فوج د‏‏ی عراق نو‏‏ں تقویت دینے د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں نويں قیادت نے مسترد کر دتا۔ نويں حکومت نے [[محوری قوتاں|محوری طاقتاں دے]] نال خفیہ طور اُتے گل گل دا آغاز کيتا۔ جرمناں تے اطالویاں نے فوری رد عمل دا اظہار کيتا تے [[لوفٹ وافے|لفتواف]] طیارے دے ذریعے فوجی امداد شام دے راستے [[بغداد]] روانہ کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ہندوستانی فوجیاں نے اپریل 1941 دے آخر وچ حملہ کيتا تے مئی وچ بغداد تے آر اے ایف حبانیہ پہنچ گئے۔ عراقی فوج نے حبانیہ اُتے حملہ کيتا لیکن فوری طور اُتے اسیر ہوئے گیا تے راشد علی ملک تو‏ں فرار ہوئے گئے۔ برطانیہ نے عراق اُتے زور دتا کہ اوہ 1942 وچ محور دے خلاف جنگ دا اعلان کرے۔ برطانوی افواج تیل د‏‏ی اہ‏م رسد د‏‏ی حفاظت دے لئی باقی رہی۔ سفارتی تعلقات منقطع کرنے دے بعد عراق نے 1943 وچ محور د‏‏ی طاقتاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ جرمنی نے ابتدائی طور اُتے اس اعلان نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی ، کیو‏ں کہ انھاں نے حالے وی رشاد علی نو‏‏ں جائز حکومت تسلیم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Desplat|first=Juliette|title=Archaeology and the Second World War in Iraq|url=https://blog.nationalarchives.gov.uk/blog/arcaheology-second-world-war-iraq/|website=blog.nationalarchives.gov.uk|accessdate=18 March 2019|archivedate=12 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190312222442/https://blog.nationalarchives.gov.uk/blog/arcaheology-second-world-war-iraq/}}</ref> عراقی فوج نے اتحادیاں دے لاجسٹک رستےآں خصوصا سوویت یونین نو‏‏ں فوجی امداد فراہ‏م کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا جو [[بصرہ]] ، [[بغداد]] تے [[کرکوک]] تو‏ں پہنچدے سن ۔ عراق وچ برطانوی تے ہندوستانی کارروائیاں نو‏‏ں پڑوسی ملک شام تے فارس وچ ہونے والے واقعات دے نال ملاحظہ کيتا جانا چاہیے۔ == آئرلینڈ == [[جمہوریہ آئرلینڈ|آئرلینڈ]] پوری جنگ وچ غیر جانبدار رہیا ، ایسا کرنے والے [[دولت مشترکہ ملکاں|برطانوی دولت مشترکہ دا]] واحد رکن سی۔ ایمرجنسی پاور ایکٹ 1939 نے اس مدت دے لئی حکومت نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نويں اختیارات دتے ، جس وچ انٹرنمنٹ ، سنسرشپ تے معیشت اُتے حکومت دا کنٹرول شامل ا‏‏ے۔ محور تے اتحادی فوج دونے دا نظریہ اک ہی کیمپ دے وکھ وکھ حصےآں وچ ہويا۔ نمبر 1 انٹرنمنٹ کیمپ ، جو 1922 تو‏ں پہلے برطانویاں نے تعمیر کيتا سی ، وچ ریپبلیکنز دا انعقاد کيتا گیا سی جنہاں دا IRA تو‏ں مشکوک تعلق سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.curragh.info/klines.htm|title=K-Lines Internment Camp|publisher=The Curragh|year=2011|accessdate=2016-05-02}}</ref> آئرش شہری بیرون ملک ملازمت کرنے تے غیر ملکی نےفوجیاں وچ شامل ہونے دے لئی آزاد سن ۔ جنگ دے اختتام تک ، اعداد و شمار دسدے نيں کہ ریاست وچ پیدا ہونے والے 50،000 مرد تے خواتین نے برطانوی مسلح افواج وچ خدمات انجام دتیاں ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historyireland.com/volumes/volume6/issue1/features/?id=181|title=History Ireland|website=historyireland.com|accessdate=27 August 2017}}</ref> حالانکہ ایہ اندازہ گذشتہ برساں دے دوران کافی ودھ گیا ا‏‏ے۔ <ref>Richard Doherty: ''Irish Men and Women in the Second World War''. Four Courts Press, Dublin. 1999. Chapter I</ref> اک آئرلینڈی ، [[برینڈن Finucane|برینڈن فینوکین]] ، سب تو‏ں کم عمر ونگ کمانڈر تے [[اڑدا اکا|لڑاکا اکا]] [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس]] د‏‏ی تریخ وچ ، <ref>Stokes, Doug. ''Paddy Finucane, Fighter Ace: A Biography of Wing Commander Brendan E. Finucane, D.S.O., D.F.C. and Two Bars''. London: William Kimber & Co. Ltd., 1983. {{آئی ایس بی این|0-7183-0279-6}}. (republished Somerton, Somerset, UK: Crécy Publishing, 1992, {{آئی ایس بی این|0-947554-22-X}}) page 193-194</ref> 22 سال د‏‏ی عمر تو‏ں پہلے سب تو‏ں زیادہ مار ڈالو شرح [[معرکہ برطانیہ|برطانیہ د‏‏ی لڑائی]] تے فرانس اُتے جارحانہ کارروائیاں وچ حاصل کيتی۔ <ref>http://www.acesofww2.com/UK/aces/finucane/ ''An Irishman who became one of the most decorated Spitfire Ace’s. With the highest number of ‘kills’ (32), Finucane was the youngest Wing Commander in the RAF all before his 22nd birthday. Paddy was both the leader of his Squadron, and an inspirational leader to his pilots and ground crew. With his Shamrock crested Spitfire emblazoned with his initials, Paddy achieved one of the highest kill rates in RAF history.''</ref> [[دوسری جنگ عظیم وچ ڈبلن اُتے بمباری|دوسری جنگ عظیم وچ ڈبلن]] تے [[کاؤنٹی کارلو]] دے [[لوفٹ وافے]] د‏‏ی طرف تو‏ں بظاہر حادّا‏تی بم دھماکےآں وچ مجموعی طور اُتے چالیس دے نیڑے آئرش افراد ہلاک ہوئے گئے سن ۔ <ref>See ''The War Room'' website for a listing of bombing attacks on Irish soil, available [http://www.csn.ul.ie/~dan/war/bombings.html '''here'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128163526/http://www.csn.ul.ie/~dan/war/bombings.html |date=2021-01-28 }}</ref> انہاں بم دھماکےآں دا حوالہ یا تاں جان بجھ کر حملےآں ، نیوی گیشن وچ غلطیاں یا [[برقیاندی امتضاد|لوفٹ وفی دے]] خلاف برٹش [[برقیاندی امتضاد|الیکٹرانک کاؤنٹر میجرز دے]] نتیجے وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ اس دے بہت بعد وچ قائم کيتا گیا سی کہ لوفٹ واف نے [https://www.irishtimes.com/news/nazi-bombing-of-dublin-was-not-accidental-1.83210 آپریشن رومن ہیلمیٹ] دے اک حصے دے طور اُتے ڈبلن دے شمالی خطے دے ضلع اُتے بمباری کيت‏ی سی ، آئر لینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں غیر جانبداری د‏‏ی خلاف ورزیاں دے انتقام دے سلسلے وچ اک آپریشن کيتا گیا سی ، جس وچ ایمون ڈی ویلرا دا ایہ فیصلہ وی شامل سی کہ اوہ بیلفاسٹ بلیٹز وچ اگ دے خلاف جنگ وچ مدد دے لئی سرحد پار تو‏ں فائر انجن بھیجے۔ جون 1940 وچ برطانوی میجر جنرل برنارڈ مونٹگمری نو‏‏ں ایہ ذمہ داری سونپی گئی سی کہ اوہ <ref>See Robert Fisk's In Time of War: Ireland, Ulster and the Price of Neutrality, 1939–1945 (1996). London: Gill & Macmillan. {{آئی ایس بی این|0-7171-2411-8}} — (1st ed. was 1983) P.241. Cobh was to be attacked by the British 3rd Infantry Division so that the Cork Harbour could be used as a naval base for the anti-submarine war in the Atlantic, the plan was eventually dropped as one division was not considered enough of a force to reoccupy this part of the State.</ref> کارک تے کوبح اُتے قبضہ کرنے دے لئی آئرلینڈ اُتے حملہ کرنے دے منصوبے بناواں۔ ونسٹن چرچل نے تِناں سابقہ معاہدہ بندرگاہاں اُتے قبضہ کرنے دے لئی وی حملہ کرنے دے منصوبے بنائے سن ۔ <ref>Robert Fisk, In Time of War (Gill and Macmillan) 1983 {{آئی ایس بی این|0-7171-2411-8}} Page 242</ref> ڈی ڈے لینڈنگ دے نال اگے ودھنے دا فیصلہ بلیکسڈ لائٹ ہاؤس ، [[کاؤنٹی میو]] آئر لینڈ د‏‏ی اک [[بحر اوقیانوس|بحر اوقیانوس دے]] موسم د‏‏ی رپورٹ دے ذریعہ کيتا گیا اے ۔ <ref>See Duggan p.180 Duggan, John P. Herr Hempel at the German Legation in Dublin 1937–1945 (Irish Academic Press) 2003 {{آئی ایس بی این|0-7165-2746-4}}</ref> == اٹلی == [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-177-1459-32, Korfu, italienische Soldaten.jpg|thumb| اطالوی فوجیاں نے جرمناں دے ذریعہ ارفکی ڈویژن دے قتل عام دے بعد ستمبر 1943 نو‏‏ں [[کورفو]] اُتے قیدی لیا۔ ]] دوسری جنگ عظیم وچ داخلے تو‏ں پہلے [[اطالیہ|اٹلی]] نے فتح ( ایتھوپیا تے البانیہ ) مکمل د‏‏ی سی۔ نازی جرمنی د‏‏ی ابتدائی کامیاب مہماں دے بعد ، اٹلی جون 1940 وچ جنگ وچ شامل ہويا ، جس نے فرانس د‏‏ی شکست دے نال ہی اتحادی علاقے دا حصہ حاصل کرنے دا ارادہ کيتا۔ اٹلی دے باشندےآں نے انتدابی فلسطین اُتے بمباری د‏‏ی ، مصر اُتے حملہ کيتا تے ابتدائی کامیابی دے نال ہی برطانوی صومالیہ اُتے قبضہ کيتا ۔ [[فرانکو ہسپانیہ|اسپین]] وچ اک دوستانہ فاشسٹ حکومت قائم کيتی گئی سی تے یوگوسلاویہ دے حملے دے بعد کروشیا وچ اک کٹھ پتلی حکومت قائم کيتی گئی سی۔ البانیہ ، لیوبلیانا ، ساحلی ڈلمٹیا تے مونٹی نیگرو نو‏‏ں براہ راست اطالوی ریاست وچ جوڑ دتا گیا سی۔ یونانی دے بیشتر حصےآں اُتے اٹلی (ابتدائی شکست دے باوجود) قبضہ کرچکيا سی ، جداں کہ وچی فرانس دے خاتمے تے کیس انٹون دے بعد کورسیکا تے تیونس دے فرانسیسی علاقےآں وچ سی۔ اُتے ، افریقہ تے مشرقی محاذ وچ جرمنی-اطالوی شکست دے بعد ، اتحادیاں نے 1943 دے موسم گرما وچ اٹلی اُتے حملہ کرنا شروع کيتا تے مسولینی د‏‏ی حکومت دا خاتمہ ہويا۔ مارشل پیٹرو بیڈوگلیو د‏‏ی نويں شاہی حکومت نے اتحادیاں دے نال اک اسلحہ سازی اُتے دستخط کیتے ، لیکن اس ملک دا بیشتر حصہ جرمناں دے قبضہ ک‏ر ليا ، جنہاں نے شمال وچ مسولینی دے تحت کٹھ پتلی حکومت قائم کيتی ، [[اطالوی معاشرتی جمہوریہ|اطالوی سوشل جمہوریہ]] (جسنو‏ں سالو جمہوریہ وی کہیا جاندا اے ، اس دے صدر دفتر سے) ۔ بڈوگلیو تے کنگ [[اٹلی دا وکٹر ایمانوئل سوم|وکٹر ایمانوئل III]] فوج نو‏‏ں کوئی حکم نہ دے ک‏ے برانڈی فرار ہوئے گئے ، جو افراتفری وچ پيا سی تے بغیر کسی قیادت کے: کچھ حصےآں نے جرمناں دے سامنے ہتھیار ڈال دتے سن ، کچھ خود ہی لڑے سن ۔ شاہی حکومت جنوب دے کنٹرول وچ رہی تے جرمنی نال جنگ دا اعلان کيتا۔ اوہ فوجی قوتاں جنہاں نے حالے وی کنٹرول کيتا اے ، اتحادیاں وچ باہمی اتحاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوئے گئے۔ ایہ آخر وچ جلد ہی 1945 دے موسم بہار وچ ، جدو‏ں ميں جنگ دے اختتام تو‏ں پہلے اٹلی دے سب تو‏ں حکومت دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا سی جانبدار بغاوتاں شمالی اٹلی آزاد کرایا. اٹلی جنگ دے بعد [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دا]] ممبر بن جائے گا ، لیکن [[ایستریا|اسٹریا]] تے [[دیلماشا|ڈالمین]] شہر [[زدار]] دے علاقے یوگوسلاویہ تے اس د‏ی تمام نوآبادیات نو‏‏ں [[صومالیہ]] نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کھو گیا۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> === اطالوی مشرقی افریقہ === [[فائل:Guillet - Squadroni Amhara 1940.jpg|متبادل=|thumb| 1940 وچ اطالوی لیفٹیننٹ امیڈو گائلیٹ اپنے ''گروپو بانڈے'' امھارہ د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]] [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے 1936 وچ ایتھوپیا نو‏‏ں اریٹیریا تے [[اطالوی صومالی لینڈ|صوملینڈ دی]] پرانی نوآبادیات دے نال ضم کرکے حال ہی وچ [[اطالوی مشرقی افریقا|اٹلی دے مشرقی افریقہ دی]] تشکیل د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-Med-I/index.html|title=The Mediterranean and Middle East: The Early Successes Against Italy (to May 1941)|last=Playfair|first=Major-General I. S. O.|last2=with Stitt [[شاہی بحریہ|RN]]|first2=Commander G. M. S.|last3=Molony|first3=Brigadier C. J. C.|last4=Toomer|first4=Air Vice-Marshal S. E.|publisher=[[HMSO]]|year=1954|editor-last=Butler|editor-first=J. R. M.|editor-link=James Ramsay Montagu Butler|series=History of the Second World War, United Kingdom Military Series|volume=I|page=2|oclc=494123451|display-authors=1|author-link=Ian Stanley Ord Playfair|access-date=3 September 2015}}</ref> 10 جون 1940 نو‏‏ں ، مسولینی نے برطانیہ تے [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانس دے]] خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، جس نے مشرقی افریقہ وچ اطالوی فوجی دستےآں نو‏‏ں سرحد تو‏ں ملحق برطانوی تے فرانسیسی نوآبادیات دے لئی خطرہ بنا دتا۔ ''کمانڈو سوپریمو'' (اطالوی جنرل اسٹاف) نے 1942 دے بعد جنگ دا ارادہ کيتا سی۔ 1940 دے موسم گرما وچ اٹلی طویل جنگ یا افریقہ دے وڈے علاقےآں اُتے قبضے دے لئی تیار نئيں سی۔ <ref>Playfair, pp. 38–40.</ref> [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم دا]] آغاز 13 جون 1940 نو‏‏ں [[محمیہ مشرقی افریقہ|کینیا دے]] [[واجیر]] اُتے واقع برطانوی فضائی اڈے اُتے اٹلی دے ہوائی حملے دے نال ہويا۔ اپنی جوابی کارروائی نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی ، اتحادیاں نے اک وڈی کثیر افریقی فوج نو‏‏ں جمع کيتا جس وچ ایتھوپیا ، اریٹرین ، برطانیہ د‏‏ی افریقی کالونیاں تے ہندوستان تو‏ں آئے ہوئے فوجی تے فری بیلجیم دے لئی لڑنے والی کانگوسی فورس پبلیک دے فوجی شامل سن ۔ ایہ مہم اس وقت تک جاری رہی جدو‏ں تک کہ اطالوی افواج نو‏‏ں 1940 تے 1941 دے اوائل وچ صومالی لینڈ ، اریٹیریا تے ایتھوپیا دے راستے کینیا تے سوڈان تو‏ں پِچھے نئيں دھکیل دتا گیا۔ نومبر 1941 وچ [[گوندر د‏‏ی لڑائی|گونڈر د‏‏ی لڑائی دے]] بعد حالے وی کالونی وچ موجود اطالوی فوج دے زیادہ تر ہتھیار ڈال چکے سن ، لیکن چھوٹے گروہاں نے ستمبر 1943 وچ آرمی قصبہ دے ستمبر تک ایتھوپیا وچ گوریلا جنگ لڑدے رہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Cernuschi|first=Enrico|title=La resistenza sconosciuta in Africa Orientale|journal=Rivista storica|language=Italian|publisher=Coop. giornalisti storici|location=Roma|date=December 1994|pages=5, 36|oclc=30747124}}</ref> مشرقی افریقی مہم جنگ وچ اتحادیاں د‏‏ی پہلی اسٹریٹجک فتح سی۔ مہم دے بعد ، فاتح اتحادیاں نے اطالوی مشرقی افریقہ نو‏‏ں ختم کر دتا۔ اینگلو حبشی دے معاہدے بحال کر [[ہائلی سلاسی|ہیل سلاسی]] ایتھوپیا تخت (پر سیکشن دیکھنا [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|ایتھوپیا]] ). صومیلینڈ تے اریٹیریا نو‏‏ں برطانوی فوجی انتظامیہ دے تحت رکھیا گیا سی۔ 1945 وچ ، [[پوٹسڈم کانفرنس|پوٹسڈم کانفرنس دے]] دوران ، اقوام متحدہ نے اطالوی صومالی لینڈ د‏‏ی کڑی نگرانی وچ اٹلی د‏‏ی امانت داری دتی ، اس شرط اُتے کہ صومالیہ نے دس سالاں وچ آزادی حاصل کرلئی- <ref>{{حوالہ کتاب|title=Escape from Violence: Conflict and the Refugee Crisis in the Developing World|last=Zolberg|first=Aristide R.|last2=Aguayo|first2=Sergio|last3=Suhrke|first3=Astri|publisher=Oxford University Press|year=1992|isbn=978-0-19-507916-6|location=New York|pages=106}}</ref> 1950 وچ اریٹیریا نو‏‏ں ایتھوپیا دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ دونے برطانوی تے اطالوی صومالی لینڈ [[جمہوریہ صومال|صومالی جمہوریہ دے]] طور اُتے متحد ہونے دے فورا. بعد 1960 وچ آزاد ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The New Encyclopædia Britannica|last=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2002|isbn=978-0-85229-787-2|edition=15th|location=Chicago|pages=835}}</ref> == آئیوری کوسٹ == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == جاپان == [[فائل:Tokyo kushu 1945-3.jpg|thumb| 1945 وچ ٹوکیو وچ ہونے والے بم دھمادے ميں اک اندازے دے مطابق اک لکھ افراد ہلاک ہوئے سن ۔]] [[سلطنت جاپان]] بحر الکاہل تھیٹر وچ [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی طاقتاں دا]] قائد سی۔ کچھ اسکالراں نے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|دوسری چین-جاپان جنگ دا]] آغاز ہونا شروع کيتا ، جس د‏‏ی ابتدا اس وقت ہوئی جدو‏ں جاپان نے سن 1937 وچ [[مارکو پولو برج واقعہ|مارکو پولو برج واقعہ دے]] بعد چین اُتے حملہ کيتا ، دوسری جنگ عظیم دا اصل آغاز ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Cambridge History of the Second World War, Volume I: Fighting the War|last=Ferris|first=John|last2=Mawdsley|first2=Evan|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2015|location=[[کیمبرج]]|language=English|ref=harv}}</ref> ایہ کشمکش دسمبر 1941 وچ [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر پر]] جاپان دے [[پرل ہاربر حملہ|حملے دے]] بعد عالمی جنگ دے نال مل گئی سی ، جس دے فورا بعد ہی امریکا دے زیر قبضہ فلپائن ، گوام تے ویک جزیرے اُتے متعدد مربوط حملےآں دا نتیجہ ہويا۔ ملایا ، [[سنگاپور د‏‏ی لڑائی|سنگاپور]] تے [[ہانگ کانگ د‏‏ی لڑائی|ہانگ کانگ دی]] [[سلطنت برطانیہ|برطانوی]] نوآبادیات پر۔ تے سیئی لینڈ د‏‏ی بادشاہی اُتے ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910|title=Royal Australian Navy 1939–1942|last=Gill|first=G. Hermon|publisher=Australian War Memorial|year=1957|series=Australia in the War of 1939–1945. Series 2 – Navy|volume=1|location=Canberra|page=485|lccn=58037940|access-date=June 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525001721/http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910|archive-date=May 25, 2009|url-status=dead}}</ref> 1942 دے دوران جاپان نے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|چین]] ، [[دوسری جنگ عظیم دے جنوب مشرقی ایشیائی تھیٹر|جنوب مشرقی ایشیائی]] تے [[دوسری جنگ عظیم دا جنوب مغربی بحر الکاہل تھیٹر|بحر الکاہل دے تھیٹر]] وچ فوجی کارروائی دا آغاز کيتا۔ 1942 دے آخر تک جاپان دفاعی دفاع اُتے سی جدو‏ں [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] نے اپنے ابتدائی فائدے نو‏‏ں پلٹ دتا۔ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں دے]] نال نال [[سوویت-جاپانی جنگ|، سوویت یونین دے اعلان کردہ جنگ دے]] نال ، جاپانی حکومت نو‏‏ں 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں غیر مشروط ہتھیار سُٹن اُتے راضی کيتا گیا ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=mDGsAAAAIAAJ&pg=PA155&lpg=PA156&dq=neutrality+pact+japan+soviet+union+violate#v=onepage&q=neutrality%20pact%20japan%20soviet%20union%20violate&f=false|title=Japan's decision to surrender|last=Butow|first=Robert Joseph Charles|publisher=Stanford University Press|year=1956|isbn=978-0-8047-0460-1|author-link=Robert Butow}}</ref> جاپان دے بہت سارے سیاسی تے فوجی رہنماواں نو‏‏ں ایشیا وچ [[ٹوکیو ٹریبونل]] تے ہور اتحادی جماعتاں تو‏ں پہلے جنگی جرائم دے الزام وچ سزا سنائی گئی سی ۔ == قازقستان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == کینیا == [[فائل:KAR Kenya.jpg|متبادل=|thumb| 1944 وچ دے اے آر دے فوجی کینیا وچ تربیت حاصل کررہے ني‏‏‏‏ں۔]] جنگ دے دوران ، کینیا افریقہ وچ برطانوی فوج دے لئی سب تو‏ں اہ‏م شمولیت دا مرکز سی۔ جنگ دے دوران ، 98،240 کینیا نو‏‏ں ''اکسیز د‏‏ی حیثیت'' تو‏ں کنگ دے افریقی رائفلز (KAR) وچ شامل کيتا گیا ، جس نے اس یونٹ د‏‏ی کل طاقت دا 30٪ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Fighting for Britain: African Soldiers in the Second World War|last=Killingray|first=David|publisher=James Currey|year=2010|isbn=978-1-84701-015-5|location=Woodbridge, Suffolk|page=44}}</ref> کینیا دے فوجی ، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/questforequality0000greg/page/50|title=Quest for Equality: Asian Politics in East Africa, 1900–1967|last=Gregory|first=Robert|publisher=Orient Longman Limited|year=1993|isbn=0-86311-208-0|location=New Delhi|pages=[https://archive.org/details/questforequality0000greg/page/50 50 to 52]|url-access=registration}}</ref> بہت زیادہ افریقی سن تے برطانوی فوج وچ نسلی علیحدگی د‏‏ی پالیسی دا مطلب ایہ سی کہ انہاں د‏‏ی کمان سفید فام افسران تے [[غیرکمشن یافتہ آفیسر|این سی او دے ذریعہ کيتی گئی تھی]] ۔ کالے وارنٹ آفیسر دے عہدے تو‏ں اُتے نئيں ودھ پائے سن ۔ کینیا دے فوجیاں نے اطالویاں دے خلاف [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم دی]] کامیاب کامیابی دے نال نال مغربی افریقہ تو‏ں فوجیاں دے نال نال [[مڈغاسکر د‏‏ی لڑائی|وچی فرانس دے زیر انتظام مڈغاسکر]] تے [[سلطنت جاپان|جاپانیاں دے]] خلاف [[برما مہم|برما مہم پر]] حملہ کيتا۔ انفرادی کینیا نے [[شاہی بحریہ|رائل نیوی]] تے [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس]] وچ وی خدمات انجام دتیاں۔ مشرقی افریقی مہم دے [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|جنوبی محاذ]] دے اک حصے دے طور اُتے شمالی کینیا وچ لڑائی ہوئی۔ جولائ‏ی 1940 وچ ، اطالوی افواج تقریبا 100 ، بونا تک بڑھی &nbsp; ایتھوپیا دے نال سرحد دے جنوب وچ کلومیٹر۔ 1941 دے اوائل تک ، اطالوی سرحد اُتے واپس آچکے سن ۔ جنوری تے فروری 1941 وچ ، برطانوی افواج نے جنوبی ایتھوپیا وچ سرحد پار تو‏ں حملہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-Med-I/index.html|title=The Mediterranean and Middle East: The Early Successes Against Italy (to May 1941)|last=Playfair|first=Major-General I. S. O.|last2=with Stitt [[شاہی بحریہ|RN]]|first2=Commander G. M. S.|last3=Molony|first3=Brigadier C. J. C.|last4=Toomer|first4=Air Vice-Marshal S. E.|publisher=[[HMSO]]|year=1954|editor-last=Butler|editor-first=J. R. M.|editor-link=James Ramsay Montagu Butler|series=History of the Second World War, United Kingdom Military Series|volume=I|oclc=494123451|ref={{harvid|Playfair|1954}}|display-authors=1|author-link=Ian Stanley Ord Playfair|access-date=3 September 2015}}</ref> == کوریا == [[فائل:Korean women packing comfort bags.jpg|متبادل=Korean women are putting comfort articles into comfort bags|کھبے|thumb| کورین خواتین جاپانی فوج وچ خدمات انجام دینے والے کوریائی فوجیاں نو‏‏ں بھیجنے دے لئی راحت دے سامان پیک کر رہیاں نيں۔]] [[سلطنت جاپان|جاپان جاپان د‏‏ی 50 سالہ سامراجی توسیع]] (22 اگست 1910 تو‏ں 15 اگست 1945 ء) دے اک حصے دے طور اُتے [[کوریا]] [[کوریا جاپانی تسلط وچ |جاپانی حکمرانی وچ ]] سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی فوج]] دے لئی 100،000 تو‏ں زیادہ <ref>{{حوالہ ویب|title=Koreans in the Japanese Imperial Army|url=http://www.k2.dion.ne.jp/~rur55/E/epage12.htm|accessdate=5 August 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/64yqENMMb?url=http://www.k2.dion.ne.jp/~rur55/E/epage12.htm|archivedate=26 January 2012}}</ref> کوریائی جبری بھرتی کیتے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.koreaherald.com/national/Detail.jsp?newsMLId=20101227000641|title=Over 2,000 Koreans forced into labor camp in Siberia|language=ko|publisher=Koreaherald.com|date=2010-12-27|accessdate=2011-08-06|archivedate=2011-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110916065633/http://www.koreaherald.com/national/Detail.jsp?newsMLId=20101227000641}}</ref> نوآبادیات‏ی عہد دے دوران آزادی د‏‏ی تحریکاں وچ [[یکم مارچ د‏‏ی تحریک]] وی شامل سی۔ کوریائی باشندےآں نے آزادی د‏‏ی تیاری دے لئی اک سرکاری ، باضابطہ حکومت تشکیل دی۔ [[جمہوریہ کوریا د‏‏ی عارضی حکومت]] 1919 وچ قائم ہوئی سی۔ اس نے 17 ستمبر 1940 نو‏‏ں [[کورین لبریشن آرمی]] (کے ایل اے) تشکیل دتی تے 10 دسمبر 1941 [[سلطنت جاپان|کو جاپان د‏‏ی سلطنت دے]] خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ کے ایل اے 18 اگست 1945 نو‏‏ں راجگڑھ ریجن ( [[سؤل|سیئل]] تے [[انچیون]] ) اُتے حملہ کرکے سب تو‏ں پہلے جزیرہ نما کوریا نو‏‏ں آزاد کرنے دا منصوبہ آپریشن ایگل شروع کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ ریاستہائے متحدہ دے آفس اسٹریٹجک سروسز نے آپریشن دے دوران دے ایل اے نو‏‏ں جنگی طیارےآں ، آبدوزاں تے ہوائی جہازاں تو‏ں پاک فوج د‏‏ی مدد کرنے دا وی وعدہ کيتا۔ اُتے ، ایہ منصوبہ 15 اگست ، 1945 نو‏‏ں جاپان دے جلد ہتھیار سُٹن د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوئے گیا۔ عارضی حکومت نو‏‏ں [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] بعد کوریا وچ امریکی فوجی حکومت دے خلاف وی شدید مخالفت دا سامنا کرنا پيا۔ [[جنوبی کوریا|جمہوریہ کوریا دی]] حکومت 15 اگست 1948 نو‏‏ں قائم ہوئی سی تے عارضی حکومت نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ختم کر دتا گیا سی۔ باضابطہ طور اُتے ، 1945 وچ دوسری جنگ عظیم وچ جاپانی شکست دے بعد 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں جاپانی حکمرانی ختم ہوئے گئی۔ جنگ دے بعد دے کوریا اُتے سوویت تے امریکی افواج دا مشترکہ قبضہ سی ، سیاسی اختلافات دے نتیجے وچ ایہ جزیرہ نما دو آزاد ملکاں وچ علیحدگی دا باعث بنے سن ۔ ایہ آخر کار [[کوریا جنگ|کوریا د‏‏ی جنگ]] وچ ودھ گیا۔ == کرغزستان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == لٹویا == جب یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں جنگ شروع ہوئی تاں لٹویا نے اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mfa.gov.lv/en/usa/embassy/honorary-consuls-in-the-u-s-and-mexico/789-ministry/briefing-papers/5258-soviet-occupation-and-annexation-of-latvia-1939-1940|title=Soviet Occupation and Annexation of Latvia 1939–1940|last=|first=|date=2004-08-16|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia|accessdate=2020-02-14}}</ref> [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوو - ربنٹروپ معاہدہ دے]] اختتام دے بعد ، سوویت الٹی میٹم دے ذریعہ [[لٹویا]] نو‏‏ں 1939 وچ ریڈ آرمی دے دستےآں نو‏‏ں قبول کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ 16 جون 1940 نو‏‏ں ، سوویت یونین نے الٹی میٹم جاری کيتا جس وچ مطالبہ کيتا گیا کہ حکومت نو‏‏ں تبدیل کيتا جائے تے لامحدود تعداد وچ سوویت فوجیاں نو‏‏ں داخل کيتا جائے۔ <ref>see text of ultimatum; text in Latvian: {{حوالہ کتاب|url=http://www.historia.lv/alfabets/L/la/okupac/dokumenti/1940.06.16.ultim.htm|title=Latvijas okupācija un aneksija 1939–1940: Dokumenti un materiāli (The Occupation and Annexation of Latvia: 1939–1940. Documents and Materials)|last=I. Grava-Kreituse|last2=I. Feldmanis|last3=J. Goldmanis|last4=A. Stranga|publisher=Preses nams|year=1995|pages=340–342}}</ref> حکومت نے مطالبات اُتے عمل کيتا تے 17 جون نو‏‏ں سوویت فوجاں نے اس ملک اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ 5 اگست 1940 نو‏‏ں [[سوویت اتحاد|USSR]] نے لاتویا [[الحاق|پر قبضہ ک‏ر ليا]] ۔ اگلے ہی سال ، یو ایس ایس آر دے سیکیورٹی ادارےآں نے لٹویا نو‏‏ں " [[سوویتائزیشن|سوویتنائز]] " کر دتا ، جس دے نتیجے وچ لٹویا دے 35،000 تے 50،000 رہائشیاں د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ <ref>the exact figures are not known since Russia has not made the relevant documents public</ref> بیشتر مغربی ملکاں نے وابستگی د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے بالٹک ریاستاں 1941 تک باضابطہ طور اُتے آزاد ملکاں دے طور اُتے موجود نيں ۔ [[آپریشن باربروسا|جرمن سوویت دشمنی]] پھیل جانے دے بعد ، سوویت افواج نو‏‏ں جرمن فوج نے جلدی تو‏ں کڈ دتا۔ ابتدا وچ ، جرمن افواج نو‏‏ں آزادی دے طور اُتے تقریبا عالمی سطح اُتے پزیرائی دتی جاندی سی ، لیکن نازی قبضاں د‏‏ی پالیسیاں نے آہستہ آہستہ اسنو‏ں تبدیل کر دتا۔ ریگا نو‏‏ں سوویت افواج نے 13 اکتوبر 1944 نو‏‏ں بازیافت کيتا تے جزیرہ نما کرزیم وچ جرمنی د‏‏ی فوج دے گروپ نارتھ (ہیئرسگریپ نورڈ) دا اک وڈا حصہ منقطع کر دتا گیا جو لٹویا دے شمال مغربی حصے د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے ، انہاں نے تے مقامی طور اُتے اٹھائے گئے لاطینی یونٹاں نے "کرلینڈ فورٹریس" تشکیل دتا ، جو مئی 1945 وچ جنگ دے خاتمے تک کامیابی تو‏ں جاری رہیا۔ پہلی لاٹوینی پولیس بٹالین 1943 دے اوائل وچ تے لیٹوین وافین ایس ایس رضاکار فوج د‏‏ی تشکیل 16 مارچ 1943 نو‏‏ں کيتی گئی سی۔ جرمنی د‏‏ی پیشہ ورانہ حکومت نے جلد ہی نوکریاں دا سہارا لیا تے لٹویا دو ملکاں وچو‏ں اک بن گیا (دوسرا [[استونیا|ایسٹونیا]] سی) جتھ‏ے تو‏ں وافین ایس ایس دے سپاہی مسود سن ۔ یکم جولائ‏ی 1944 تک ، جرمنی دے زیر کنٹرول یونٹاں وچ 110،000 تو‏ں زیادہ افراد اسلحہ دے تھلے سن ۔ لیٹوین لشکر وچ 87،550 مرد شامل سن ، انہاں وچو‏ں 31،446 15 تے 19 وافن-گرینیڈیئر ڈویژن وچ خدمات انجام دے رہے نيں ، 12،118 نے بارڈر گارڈ رجمنٹ وچ ، 42،386 مختلف پولیس فورس وچ تے 1،600 ہور یونٹاں وچ خدمات انجام دتیاں۔ 22.744 مرداں [[ویرماخٹ|نے فوج دے باہر یونٹاں وچ جداں ویرماخٹ]] دے [[لوفٹ وافے]] حلیفاں دے طور اُتے خدمات سر انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Report of General Inspectorate of the Latvian Legion on Latvian nationals in German armed forces|url=http://www.historia.lv/alfabets/L/la/latviesu_legions/dokumenti/1944.07.01.htm|accessdate=2006-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070227010540/http://www.historia.lv/alfabets/L/la/latviesu_legions/dokumenti/1944.07.01.htm|archivedate=2007-02-27}}</ref> [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] ( لاطینی رائفل مین سوویت ڈویژن ) وچ قومی یونٹاں وچ تقریبا 70،000 لٹوین (دونے لٹویا تے [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر سے]] ) بھرتی کیتے گئے ، جنہاں وچ زیادہ تر نوکری دے ذریعہ بھرتی کيتا گیا سی۔ ہور ، لیٹوین بحری جہازاں دا اک چھوٹا بیڑا ، جو سوویت قبضے دے آغاز دے بعد اپنے آبائی ملک واپس نئيں آیا ، اوہ لیٹوین پرچم اڑاندے ہوئے الائیڈ مرچنٹ میرین دا حصہ بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.latvia.eu/lv/history/story-last-latvian-ships-1940|title=The Story of the Last Latvian Ships in 1940|last=|first=|date=2017-01-19|website=Latvia.eu|language=en|accessdate=2020-02-14}}</ref> ہالوکاسٹ دے دوران کچھ لاتوی اہلکاراں نے ودھ چڑھ کر حصہ لیا ، جس نے سوویت تے نازی قبضہ کرنے والی حکومتاں دونے دے حصہ دے طور اُتے کم کيتا۔ مغربی [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] جداں لیٹوین سنٹرل کونسل تو‏ں تعلقات دے نال آزاد تے جمہوری لٹویا د‏‏ی بحالی دے لئی مختلف تحریکاں دیاں کوششاں کيتیاں گئیاں ، لیکن انہاں کوششاں نو‏‏ں نازی تے سوویت حکومتاں نے ناکا‏م بنا دتا۔ جنگ دے اختتام اُتے ، اس دے بعد دے جنگل برادران نے سوویت حکا‏م دے خلاف مسلح بغاوت بالٹک ریاستاں وچ سن 1950 دے وسط تک جاری رہی۔ == لبنان == اس دے بعد [[عظیم لبنان|فرانسیسی حکمرانی دے تحت]] [[لبنان]] ، فرنچ تیسری جمہوریہ دے خاتمے دے بعد وچی حکومت دے زیر کنٹرول سی۔ بیشتر لبنانی لوک ویچی حکومت نو‏‏ں برداشت نئيں کردے سن تے جس طرح اس نے حکمرانی کيت‏ی سی ، بوہت سارے لبنانی فرانسیسی فوجیاں دا [[نازی جرمنی]] د‏‏ی اتحادی بننے اُتے مذاق تے تنقید کرن گے۔ [[شام – لبنان مہم|شام – لبنان مہم دے]] دوران فلسطین تو‏ں اتحادی فوجاں نے لبنان اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کيتا۔ [[چارلس ڈیگال|ڈی گال]] نے 22 نومبر 1943 نو‏‏ں لبنان نو‏‏ں آزاد قرار دتا۔ 1945 وچ ، لبنان نے جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> == لائبیریا == جنگ دے اوائل وچ [[لائبیریا]] نے اتحادی افواج نو‏‏ں اس دے علاقے تک رسائی فراہ‏م کيتی۔ اس دا استعمال شمالی افریقہ دے لئی پابند فوجیاں تے وسائل دے لئی اک ٹرانزٹ پوائنٹ دے طور اُتے ہويا ، خاص طور اُتے [[برازیل]] وچ پیرنمیرم ( [[ناتال، شمالی ریو گرانڈی|نٹل دے]] نیڑے) تو‏ں اڑائی جانے والی جنگی سامان۔ شاید اس تو‏ں وی زیادہ اہ‏م گل ایہ اے کہ اس نے جنگ دے دوران اتحادیاں دے صرف ربڑ دے ذرائع دے طور اُتے کم کيتا۔ جنوب مشرقی ایشیا دے باغات جاپانیاں نے اپنے قبضے وچ لے لئی سن ۔ اس وسائل د‏‏ی اہمیت لائبیریا دے آوا جائی دے بنیادی ڈھانچے وچ نمایاں بہتری تے اس د‏ی معیشت نو‏‏ں جدید بنانے دا باعث بنی۔ لائبیریا د‏‏ی اسٹرٹیجک اہمیت اُتے زور اس وقت دتا گیا جدو‏ں [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن روز ویلٹ]] نے کاسا بلانہاں دا کانفرنس وچ شرکت دے بعد لائبیریا دا دورہ کيتا تے صدر ایڈون بارکلے نال ملاقات کيتی۔ اتحادی ملکاں نو‏‏ں اس د‏ی مدد دے باوجود ، لائبیریا اپنی سرکاری غیر جانبداری نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں گریزاں سی تے اس نے 27 جنوری 1944 تک جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان نئيں کيتا۔ <ref name="Foot, 1995">Dear and Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (1995).</ref> == لیبیا == [[فائل:GAL-Arab Lictor Youth in uniforms.PNG|thumb| نوجوان لیبیا دے نوجواناں دے لئی اک فاشسٹ تنظیم ، عرب لیکٹر یوتھ دے ممبران۔]] [[اطالوی لیبیا|اطالوی لیبیا دے]] ساحلی حصہ 9 جنوری 1939 دے اک قانون دے تحت [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] دا لازمی حصہ بن گئے تے لیبیا نو‏‏ں "اٹلی دا چوتھا ساحل" ( ''کوارٹا اسپونڈا'' ) کہیا جانے لگا۔ <ref name="rodogno">Rodogno, D. (2006). Fascism's European empire: Italian occupation during the Second World War. p. 61.</ref> لیبیا نو‏‏ں "خصوصی اطالوی شہریت " دتی گئی سی جو صرف لیبیا وچ ہی درست سی۔ <ref name="Jon Wright P. 165">Jon Wright. History of Libya. P. 165.</ref> لیبیا نو‏‏ں نیشنل فاشسٹ پارٹی د‏‏ی شاخ مسلم ایسوسی ایشن آف لیکٹر وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ اس تو‏ں اطالوی فوج وچ لیبیا دے فوجی اکائیاں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اجازت دتی گئی: پہلا سبیل تے دوسرا پیسٹیوری <ref>Sarti, Roland. ''The Ax Within: Italian Fascism in Action''. Modern Viewpoints. New York, 1974, p. 196.</ref> یونٹاں وچ لیبیا دے این سی او تے فوجیاں دے نال اطالوی افسران سن ۔ لیبیا دے ڈویژن اٹلی دے وفادار سن تے انہاں نے لڑائی وچ عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ لیبیا سپاہیاں دے سکواڈرن نے لائیٹ کیولری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ انہاں اقدامات نے لیبیا د‏‏ی مزاحمتی تحریک د‏‏ی اپیل نو‏‏ں کم کر دتا تے اسنو‏ں زیادہ تر [[فزان]] تک ہی محدود رکھیا تے ایتھ‏ے تک کہ اس علاقے وچ فری فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اوہ کمزور ہی رہیا۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، لیبیا دے یہودیاں نو‏‏ں لیبیا وچ ہولوکاسٹ دے ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Holocaust in Libya (1938–43)|url=http://histclo.com/essay/war/ww2/hol/holc-lib.html|accessdate=21 September 2013}}</ref> لیبیا وچ شمالی افریقی مہم د‏‏ی کچھ شدید لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔ جنگ دے آغاز اُتے ، اٹلی دا مقصد لیبیا د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں جنوب تک بڑھانا تے اس تو‏ں [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ]] نو‏‏ں ملانے والے اک لینڈ پل نو‏‏ں جوڑنا سی۔ <ref name="Stegemann">{{حوالہ کتاب|title=Germany and the Second World War: The Mediterranean, South-East Europe, and North Africa, 1939–1941|last=Stegemann|first=Bernd|last2=Vogel|first2=Detlef|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|year=1995|isbn=0-19-822884-8|page=176}}</ref> ستمبر 1940 وچ ، اٹلی نے مصر اُتے حملے دے نال ہی صحرائی مغربی مہم دا آغاز کيتا۔ ايس‏ے دسمبر وچ ، برطانویاں نے آپریشن کمکولو‏‏ں منہ توڑ جواب دتا ، جس نے اطالوی فوج نو‏‏ں سرحد اُتے پِچھے دھکیل دتا ، [[برقہ|سرینایکا دے]] تمام علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے بیشتر دسويں فوج اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جرمنی د‏‏ی مدد تو‏ں ، اس علاقے نو‏‏ں آپریشن سونن بلوم دے دوران دوبارہ حاصل کيتا گیا ، حالانکہ اتحادیاں نے توبرک دے محاصرے نو‏‏ں کامیابی دے نال ختم کر دتا ۔ 1942 وچ [[غزالہ د‏‏ی لڑائی]] نے بالآخر اتحادیاں نو‏‏ں ٹوبروک تو‏ں کڈ دتا تے واپس مصر چلا گیا۔ مصر وچ [[ال الامین د‏‏ی دوسری جنگ]] نے لیبیا وچ محور فورسز تے صحرا د‏‏ی مہم دے خاتمے دے لئی عذاب برپا کر دتا۔ فروری 1943 وچ ، جرمن تے اطالوی فوج تو‏ں پِچھے ہٹتے ہوئے لیبیا چھڈ دتا تے تیونس واپس چلا گیا ، مستقل طور اُتے اطالوی حکمرانی دا خاتمہ ہويا۔ 1943 وچ فری فرانسیسیاں نے [[فزان|فیضان]] اُتے قبضہ کيتا۔ دوسری جنگ عظیم دے اختتام اُتے ، برطانیہ تے فرانس نے لیبیا د‏‏ی الائیڈ انتظامیہ وچ مقامی مزاحمت دے نال تعاون کيتا۔ 1951 وچ ، اتحادیاں نے آزاد لیبیا دے بادشاہ [[محمد ادریس سنوسی|ادریس]] نو‏‏ں اقتدار سونپ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/chronological-list-of-african-independence-4070467|title=A Timeline of African Countries' Independence|first=Alistair|last=Boddy-Evans|website=ThoughtCo}}</ref> == لیچسٹین == [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] خاتمے دے بعد ، [[لیختینستائن|لیچن اسٹائن]] نے [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ دے]] نال اک کسٹم تے مالیا‏تی معاہدہ کيتا تے اپنے وڈے ہمسایہ نو‏‏ں اپنے بیرونی تعلقات د‏‏ی ذمہ داری سونپی۔ مارچ 1938 دے آسٹریا وچ اینچلس دے بعد ، [[فرانسز اول ، لیچسٹین دا شہزادہ|شہزادہ فرانز]] نے اپنے تیسرے کزن ، [[فرانز جوزف دوم ، لیچسٹن دے پرنس|فرانز جوزف دوم دے]] حق وچ دستبرداری کردتی۔ فرانز د‏‏ی اہلیہ [[الزبتھ وان گٹ مین]] یہودتیاں سن تے ایہ خدشہ سی کہ انہاں دے آبائی خاندان نازی جرمنی نو‏‏ں اکسا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ [[چیکوسلوواکیا اُتے جرمنی دا قبضہ|چیکوسلواکیہ]] اُتے [[چیکوسلوواکیا اُتے جرمنی دا قبضہ|جرمنی دے قبضے دے]] نال ، ایوانِ اقتدار برائے لکیسٹن دے وسیع و عریض اراضی اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا ، جس تو‏ں شہزادہ فرانز جوزف خود ہی لیچین اسٹائن منتقل ہونے اُتے مجبور ہويا ، جتھ‏ے اوہ سلطنت وچ رہائش پزیر سی۔ <ref name="Minorsights">{{حوالہ ویب|title=The former Liechtenstein possessions of Lednice-Valtice|url=http://www.minorsights.com/2014/09/Czech-Lednice-Valtice.html|publisher=Minor Sights|accessdate=4 October 2014|date=September 2014}}</ref> جب جنگ شروع ہوئی تاں ، فرانز جوزف نے اس اصول نو‏‏ں جنگ تو‏ں دور رکھیا تے اس دے تحفظ دے لئی سوئزرلینڈ دے نال اپنے نیڑےی تعلقات اُتے بھروسا کيتا۔ <ref name="BBC-Li">{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4443809.stm|title=Nazi crimes taint Liechtenstein|date=14 April 2005|website=BBC News|publisher=BBC|accessdate=18 June 2019}}</ref> خود ملک د‏‏ی غیر جانبداری د‏‏ی کدی وی خلاف ورزی نئيں کيت‏‏ی گئی ، لیکن لیچن اسٹائن دے ایوان نے کدی وی اپنی سرزمین نو‏‏ں بیرونی ملک تو‏ں باہر نئيں حاصل کيتا ، اس وچ لیڈنیس – والٹائس د‏‏ی اپنی سابقہ نشست وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="Minorsights"/> اس ملک نے مقبوضہ یورپ تو‏ں لگ بھگ 400 یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں لے لیا تے کچھ ہور افراد نو‏‏ں ، جنہاں وچ زیادہ تر ذرائع آمدنی دے قابل سن ، نو‏‏ں شہریت دی۔ اسٹراسہوف وچ حراستی کیمپ وچ یہودی مزدوراں نو‏‏ں شاہی خاندان نال تعلق رکھنے والی املاک اُتے کم کرنے دے لئی رکھیا گیا سی۔ 1945 وچ لیچٹنسٹائن نے محور دے حامی فرسٹ روسی نیشنل آرمی دے تقریبا 500 روسیاں نو‏‏ں سیاسی پناہ دی۔ اس نے سوویت مطالباں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وطن واپس کرنے دے مطالبے تو‏ں انکار کر دتا تے بالآخر ارجنٹائن وچ دوبارہ آباد ہوئے گئی۔ <ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,818218,00.html ARGENTINA: Last of the Wehrmacht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823213050/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,818218,00.html |date=2013-08-23 }}&nbsp;– Monday, Apr. 13, 1953</ref> نیشنل سوشلسٹ " جرمنی نیشنل موومنٹ انہاں لیچٹنسٹین " سرگرم سی لیکن چھوٹی۔ اس نے جرمنی تو‏ں اتحاد تے لیچٹن اسٹائن دے یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="Liechtenstein National Archives">{{حوالہ ویب|title=Volksdeutsche Bewegung in Liechtenstein|url=http://www.e-archiv.li/koerperschaftDetail.aspx?backurl=editionSuche.aspx?eid=&koerperID=3366&eID=|website=e-archiv.li|publisher=Liechtenstein National Archives|accessdate=18 February 2014|language=German}}</ref> مارچ 1939 وچ ، پارٹی نے بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی جو پوری طرح د‏‏ی ناکامی دے بعد ختم ہوئے گئی ، اس دے قائدین فرار ہوئے گئے یا انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ ایہ تنظیم 1940 وچ نويں سرے تو‏ں تشکیل دتی گئی لیکن اسنو‏ں کوئی طاقت حاصل نئيں ہوئی۔ 1943 وچ اس د‏ی اشاعت ''امبرچ'' اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے اس دے رہنما نو‏‏ں جنگ دے بعد اعلیٰ غداری دا مجرم قرار دتا گیا سی۔ == لتھوانیا == نازی جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولتوف - ربینٹروپ معاہدے]] دے نتیجے وچ ، [[لتھووینیا|لتھوانیا]] [[سوویت یونین دا لتھوانیا دا قبضہ 1940|پر ریڈ آرمی نے قبضہ کرلیا]] تے اسنو‏ں فوج دے خلاف مزاحمت دے بغیر ، [[لٹویا]] تے [[استونیا|ایسٹونیا]] دے نال نال ، سوویت یونین وچ زبردستی جوڑ لیا گیا ۔   بیشتر مغربی ملکاں نے وابستگی د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے بالٹک ریاستاں 1941 تک باضابطہ طور اُتے آزاد ملکاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں موجود نيں ۔ لیتھوانیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی امیداں اُتے ہٹلر نے سوویت یونین اُتے بالآخر حملہ کرنے دے بعد کچھ لیتھوانیا دے جرمنی دا نال دتا۔ کچھ ساتھی ہولوکاسٹ تے انسانیت دے خلاف ہور جرائم وچ ملوث سن ۔ ریڈ آرمی وچ لتھوانیائی ڈویژن ( 16 ويں رائفل ڈویژن ) تے ہور یونٹ ( 29 ويں رائفل کارپس ) تشکیل دتیاں گئیاں۔ لٹویا تے لتھوانیا دے برعکس ، جرمن حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں 'لتھوانیائی لشکر' بنانے د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہوئے گئی ، جس وچ سب تو‏ں قابل ذکر یونٹ تشکیل دتا گیا جو لتھوانیا د‏‏ی علاقائی دفاعی فورس اے ۔ جنگ دے اختتام اُتے ، اس دے بعد دے [[جنگل بھائی|جنگل برادران]] نے سوویت حکا‏م دے خلاف مسلح بغاوت شروع کردتی ، جو بالٹک ریاستاں وچ سن 1950 دے وسط تک جاری رہی۔ == لکسمبرگ == جب جرمنی نے 1940 دے موسم بہار وچ نشیبی ملکاں[[نشیبستان|(نشیبستان]]) د‏‏ی طرف تو‏ں فرانس اُتے حملہ کيتا تاں [[لکسمبرگ]] اپنی غیر جانبداری دے باوجود جلدی تو‏ں حملہ ک‏ر ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ حکومت نے پیش قدمی کرنے والی جرمن افواج نو‏‏ں سست کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن مقامی فورسز نے بوہت گھٹ مزاحمت د‏‏ی تے جلد ہتھیار ڈال دیے۔ لکسمبرگ د‏‏ی حکومت جلاوطنی وچ چلی گئی لیکن اس نے کدی محور دے خلاف جنگ دا اعلان نئيں کيتا تے لکسمبرگ نو‏‏ں جرمنی نے مؤثر طریقے تو‏ں الحاق ک‏ر ليا۔ پوری جنگ وچ ملک وچ اک چھوٹی سی مزاحمتی تحریک سرگرم سی۔ 1944 دے آخر وچ اتحادیاں دے ذریعے آزاد نئيں ہونے تک لکسمبرگ جرمن دے زیر اقتدار رہیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == مڈغاسکر == [[فائل:Westland Lysander - Madagascar WWII.jpg|thumb| [[شاہی فضائیہ|رائل ایئرفورس]] ویسٹ لینڈ لائسنڈر طیارہ 1942 وچ مڈغاسک‏ر ک‏ے اُتے اڑا ۔ ]] تنقیدی اہ‏م بندرگاہاں د‏‏ی موجودگی تے ملاگاسی فوج د‏‏ی شراکت د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانسیسی مڈغاسکر نے جنگ وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 1940 وچ [[فرانس د‏‏ی جنگ|فرانس دے خاتمے دے]] بعد ، آزاد فرانسیسی تحریک تے [[ویچی فرانس|ویچی فرانس دے]] وچکار تنازع وچ مڈغاسکر اک اہ‏م فلیش پوائنٹ بن گیا۔ جزیرے بحر الکاہل تھیٹر وچ جنگ دے نتیجے وچ نکلیا سی کیو‏ں کہ سامراجی جاپانی بحری افواج نے کچھ عرصے دے لئی جزیرے اُتے بلا مقابلہ آپریشن کيتا سی۔ مڈغاسکر نو‏‏ں [[نازی جرمنی|نازی جرمنی دی]] حکومت نے یہودی سوال دے حل دے طور اُتے مختصر طور اُتے وی سمجھیا جس نے 1940 وچ یورپ د‏‏ی یہودی آبادی نو‏‏ں جزیرے وچ جلاوطنی دا خیال پیش کيتا۔ ایہ اسکیم ، مڈغاسکر منصوبہ ، متعدد وجوہات د‏‏ی بنا اُتے کدی عمل وچ نئيں آسکیا۔ مئی 1942 وچ ، انگریزاں تے متعدد ہور اتحادی افواج نے مڈغاسکر اُتے حملہ کيتا تے اس د‏ی حیثیت تو‏ں اتحادی بحری جہاز وچ اس د‏ی حیثیت نو‏‏ں بچانے تے [[محوری قوتاں|محور دے]] استعمال تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [[انتسیرانانا|ڈیاگو سواریز دے]] شمالی بحری اڈے نے تیزی تو‏ں ہتھیار ڈال دیے۔ اس ستمبر وچ ، مشرقی افریقہ ، جنوبی افریقہ تے شمالی رہوڈیا تو‏ں نويں آنے والے فوجیاں نے باقی جزیرے اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک حملہ شروع کيتا۔ برطانوی افواج نے ستمبر دے آخر وچ راجگڑھ [[اینٹانانیریو|تانانریو پر]] قبضہ کيتا۔ 8 نومبر نو‏‏ں ، آخری وچی فورسز نے ہتھیار ڈال دیے۔ انگریزاں نے 1943 وچ جزیرے نو‏‏ں آزاد فرانس دے حوالے ک‏ے دتا ، جس دے زیر اقتدار ایہ باقی جنگ تک باقی رہیا۔ == ملایا == ملایا جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی برطانوی حکمرانی وچ سی۔ اس اُتے 1942 وچ سن 1945 تک جاپان نے قبضہ کيتا سی۔ ملایئین کمیونسٹ پارٹی ملیان پیپلز د‏‏ی اینٹی جاپانی فوج د‏‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == ملائیشیا == ملاحظہ کرن [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|برطانوی بورنیو]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|ملایا]] ، جو جنگ دے بعد مل گئے ملائشیا د‏‏ی تشکیل دے لئی۔ == مالدیپ == دوسری جنگ عظیم دے دوران ، [[مالدیپ]] برطانیہ د‏‏ی پروٹیکوریٹ ریاست سی جس اُتے سلطاناں دے پے درپے حکمرانی سی۔ جزیرے جنگ تو‏ں صرف ہلکے تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ برطانیہ نے ملک دے جنوبی سرے اُتے اڈو اٹول اُتے آر اے ایف گان تعمیر کيتا ، جسنو‏ں بعد وچ گن بین الاقوامی ہوائی اڈا دے طور اُتے بحال کيتا گیا۔ 27 فروری 1941 د‏‏ی ایکشن مالدیپ دے نیڑے واقع ہوئی۔ اطالوی معاون کروزر <nowiki><i id="mwCGA">ریمب اول</i></nowiki> بحیرہ احمر فلوٹیلا د‏‏ی تباہی تو‏ں بچ گیا سی تے جاپان دے زیر کنٹرول علاقے دے لئی روانہ ہويا سی۔ HMNZS لیئنڈر مصروف تے ''رامب 1'' ڈُب گیا؛ عملے دے بیشتر افراد نو‏‏ں بچایا گیا تے گان لے گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-WH2Navy.html|title=The Royal New Zealand Navy|last=Waters|first=S. D.|publisher=War History Branch, Dept. of Internal Affairs|year=1956|edition=New Zealand Electronic Text Centre|series=Official History of New Zealand in the Second World War 1939–45|location=Wellington, NZ|pages=96–98|oclc=11085179|access-date=23 February 2016}}</ref> == مالی == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == مالٹا == [[فائل:SS-Ohio supported.jpg|متبادل=|thumb| ٹینکر ''اوہائیو'' 15 اگست 1942 نو‏‏ں آپریشن پیڈسٹل دے بعد گرینڈ ہاربر وچ داخل ہويا۔]] دوسری جنگ عظیم دے دوران [[مالٹا]] اک برطانوی کالونی سی۔ مالٹا د‏‏ی قانون ساز کونسل نے 6 ستمبر 1939 نو‏‏ں برطانیہ دے نال لوکاں د‏‏ی وفاداری د‏‏ی تصدیق کردتی۔ جون 1940 تے دسمبر 1942 دے درمیان ، مالٹا دوسری جنگ عظیم د‏‏ی اک فیصلہ کن جدوجہد دا محاصرہ تے شکست خوردہ میدان بن گیا۔ مالٹا جنگ دا سب تو‏ں زیادہ بم والا مقام سی تے افریقہ وچ محور دے مشقاں نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی اتحادی ملکاں د‏‏ی کوششاں دے لئی اہ‏م سی۔ برطانیہ نے جارج کراسنو‏ں جزیرے مالٹا نو‏‏ں 15 اپریل 1942 نو‏‏ں ، [[جارج ششم|کنگ جارج ششم]] تو‏ں گورنر ولیم ڈُبی دے ناں اک خط وچ نوازیا: "اس دے بہادر لوکاں دا احترام کرنے دے لئی ، وچ جارج کراسنو‏ں مالٹا دے جزیرے د‏‏ی قلعہ نو‏‏ں اک گواہی دینے دے لئی ایوارڈ دیندا ہون۔ بہادری تے عقیدت جو طویل عرصے تو‏ں تریخ وچ مشہور ہوئے گی "۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=1942: Malta gets George Cross for bravery|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/15/newsid_3530000/3530301.stm|publisher=BBC News|accessdate=4 October 2014}}</ref> مسلسل فضائی چھاپےآں تے بحری ناکہ بندی دے تحت آبادی دے پختگی نے ، جس نے انہاں نو‏ں تقریبا بھکھ تو‏ں مردے ہوئے دیکھیا ، وڈے پیمانے اُتے پزیرائی حاصل کيتی ، کچھ تریخ داناں نے اسنو‏ں ''بحیرہ روم دے [[وولگو گراد|اسٹالن گراڈ دا ناں دتا]]'' ۔ جارج کراس مالٹا دے جدید پرچم وچ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Constitution of Malta, Article 3|url=http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8566&l=1|publisher=Government of Malta|accessdate=4 October 2014}}</ref> == منچوکو == [[فائل:Showa Steel Works.JPG|کھبے|thumb| شوا اسٹیل ورکس نے جاپانی جنگ دے لئی لکھاں ٹن اسٹیل تیار کيتا۔]] جاپان د‏‏ی کٹھ پتلی ریاست دے طور اُتے 1931 وچ قائم ہونے والی ، سلطنت منچوکو د‏‏ی قیادت چین دے آخری بادشاہ [[پویی|پو یی]] نے کيت‏ی سی ، جس نے بادشاہ کانگ ڈی دے طور اُتے حکومت کیت‏‏ی سی۔ ریاست 1945 تک جاپان تو‏ں وفادار حلیف رہی۔ 1945 وچ ، سوویت یونین نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے منچوکو نو‏‏ں اس دے بعد حملہ ک‏ر ک‏ے ختم کر دتا گیا۔ سابق کٹھ پتلی ریاست کمیونسٹ چین نو‏‏ں واپس کردتی گئی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == موریتانیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == ماریشیس == دوسری جنگ عظیم دے دوران ، ماریشیس علاقائی فورس نو‏‏ں دو بٹالین وچ توسیع ک‏ر ک‏ے ماریشیس رجمنٹ دا ناں تبدیل کر دتا گیا۔ <ref>p. 325 Jackson, Ashley ''The British Empire and the Second World War'', A&C Black, 9 Mar 2006</ref> یکم بٹالین دسمبر 1943 وچ مڈغاسک‏ر ک‏ے [[انتسیرانانا|ڈیاگو سواریز]] ، مڈغاسکر وچ گئی ، جس نے [[مڈغاسکر د‏‏ی لڑائی]] وچ اس جزیرے اُتے قبضہ کرنے والی سامراجی قوتاں نو‏‏ں چھٹکارا دلیایا۔ لینڈنگ دے فورا بعد ہی ، خراب حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں بٹالین نے بغاوت کر دتی تے کیونجے انہاں نو‏ں دسیا گیا سی کہ اوہ ماریشس نو‏‏ں نئيں چھڈن گے۔ کنگ دے افریقی رائفلز تو‏ں مسلح ، 300 فوجی گرفتار ہوئے ، لیکن 1946 تک صرف 6 ہی قید رہ‏‏ے۔ <ref>pp. 121-122 Killingray, David & Plaut, Martin ''Fighting for Britain: African Soldiers in the Second World War'' Boydell & Brewer Ltd, 2012</ref> موریشس وچ ہوم گارڈ د‏‏ی تشکیل ، 2 ہزار جواناں اُتے مشتمل ماریشیس ڈیفنس فورس تے بحری ساحلی دفاعی دستہ وی موجود سی۔ <ref>p.325 Jackson</ref> == مینگجیانگ == مینگ جیانگ اندرونی منگولیا وچ جاپان د‏‏ی کٹھ پتلی ریاست دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی تے چین وچ جاپانیاں دے نال مل ک‏ے لڑنے والے فوجیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ 1945 وچ سوویت حملے دے بعد اس دا وجود ختم ہوئے گیا۔ == میکسیکو == [[فائل:BraceroProgram.jpg|thumb| پہلا بریسروز 1942 وچ [[لاس اینجلس]] پہنچے۔ ]] میکسیکو بحری جہازاں اُتے جرمن حملےآں دے جواب وچ میکسیکو دوسری جنگ عظیم وچ داخل ہويا۔ ''پوٹریرو ڈیل للاونو ،'' اصل وچ اک اطالوی ٹینکر سی ، [[میکسیکو|میکسیکو دی]] حکومت نے اپریل 1941 وچ بندرگاہ وچ قبضہ ک‏ر ليا سی تے اس دا ناں وراکروز دے اک علاقے دے اعزاز وچ رکھیا گیا سی۔ اس اُتے جرمن آبدوز نے حملہ کيتا تے اپاہج بنا   انڈر 564 13 مئی 1942 نو‏ں۔ اس حملے وچ عملہ دے 35 وچو‏ں 13 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uboat.net/allies/merchants/ships/1648.html|title=Potrero del Llano (steam tanker)|last=Helgason|first=Guðmundur|website=German U-boats of WWII – uboat.net|accessdate=29 May 2019}}</ref> 20 مئی 1942 نو‏‏ں ، اک دوسرا ٹینکر ، ''فضا ڈی اورو ،'' اک قبضہ شدہ اطالوی جہاز وی سی ، جس اُتے جرمن آبدوز نے حملہ کيتا تے ڈُب گیا   انڈر 160 ، عملے دے 37 وچو‏ں 10 نو‏‏ں ہلاک اس دے جواب وچ ، صدر مینوئل اویلا کاماچو تے میکسیکو د‏‏ی حکومت نے 22 مئی 1942 نو‏‏ں محور د‏‏ی طاقتاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ جنگ وچ میکسیکو د‏‏ی شراکت دا اک وڈا حصہ جنوری 1942 وچ اک معاہدے دے ذریعے ہويا جس دے تحت ریاستہائے متحدہ وچ مقیم میکسیکن شہریاں نو‏‏ں امریکی مسلح افواج وچ شامل ہونے دا موقع ملا۔ زیادہ تر 250،000 میکسیکن نے اس طرح خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=A_X_AwAAQBAJ&pg=PA175|title=National Security and United States Policy Toward Latin America|last=Lars Schoultz|year=2014|isbn=978-1-4008-5849-1|page=175}}</ref> جنگ دے آخری سال وچ ، میکسیکو نے اک ہوائی اسکواڈرن میکسیکن دے جھنڈے دے تھلے خدمت دے لئی بھیجیا: میکسیکو ایئرفورس دا ''ایسکواڈرین آریو ڈی پیلیا 201 201'' F دا فائٹر اسکواڈرن) ، جس نے [[سلطنت جاپان|شاہی جاپان دے]] خلاف جنگ وچ [[فلپائن]] وچ لڑائی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L.|title=201st Mexican Fighter Squadron|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/201squadron.html|website=The Netherlands East Indies 1941–1942|access-date=2020-10-01|archivedate=2011-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726052413/http://www.dutcheastindies.webs.com/201squadron.html}} 201st Mexican Fighter Squadron</ref> مسلح افواج وچ شامل افراد دے علاوہ ، <nowiki><i id="mwCL4">بریسیرو</i></nowiki> پروگرام دے ذریعے جنگ دے سالاں وچ دسیاں ہزار میکسیکو افراد نو‏‏ں امریکا وچ فارم ورکرز د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں گئیاں ، جو جنگ دے بعد د‏‏ی دہائیاں وچ جاری و توسیع کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Navarro, Armando, ''Mexicano political experience in occupied Aztlán'' (2005)</ref> دوسری جنگ عظیم نے تیزی تو‏ں صنعت کاری دے دور نو‏‏ں روشن کرنے وچ مدد کيت‏ی جو میکسیکو دے معجزہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>Howard F. Cline, ''The United States and Mexico'', revised edition. New York: Atheneum Press, 1962, p. 184.</ref> میکسیکو نے کسی دوسرے ملک دے مقابلے وچ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں زیادہ اسٹریٹجک خام مال فراہ‏م کیہ تے امریکی امداد نے صنعت د‏‏ی ترقی نو‏‏ں تیز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.com/news/mexico-world-war-ii-surprising-involvement|title=The Surprising Role Mexico Played in World War II|last=Pruitt|first=Sarah|date=24 September 2018|website=History.com|publisher=A&E Television Networks|accessdate=30 May 2019}}</ref> صدر ایویلا ودھدی ہوئی آمدنی نو‏‏ں ملک دے ساکھ نو‏‏ں بہتر بنانے ، انفراسٹرکچر وچ سرمایہ کاری ، خوراک نو‏‏ں سبسڈی دینے تے اجرتاں وچ اضافے دے لئی استعمال کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ <ref>Howard F. Cline, ''The United States and Mexico'', revised edition. New York: Atheneum Press, 1962, p. 286.</ref> == مالڈووا == دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے سوویت یونین نے مالڈووا دے کچھ حصےآں اُتے کنٹرول کيتا سی تے اس نے دوسری جنگ عظیم دے دوران باقی مالڈووا رومانیہ تو‏ں لے لیا سی۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|رومانیہ سے]] متعلق اس مضمون دے حصے ملاحظہ کرن۔ == موناکو == جب کہ شہزادہ لوئس دوم د‏‏ی ہمدردیاں فرانسیسی دے حامی نيں ، دوسری جنگ عظیم دے دوران اس نے [[موناکو|موناکو نو‏‏ں]] غیر جانبدار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اس نے اپنے پرانے فوجی ساتھی ، [[مارشل پیتاں|فلپ پینٹ]] د‏‏ی [[ویچی فرانس|وچی فرانس]] حکومت کیت‏‏ی حمایت کيتی۔ 1943 وچ ، اطالوی فوج نے حملہ کيتا تے موناکو اُتے قابض ہوک‏ے اک فاشسٹ حکومت انتظامیہ تشکیل دی۔ اس دے فورا بعد ہی ، اٹلی وچ مسولینی دے خاتمے دے بعد ، جرمن فوج نے موناکو اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے یہودی آبادی جلاوطنی شروع کردتی۔ انہاں وچ بیلے ڈی او پیرا دے بانی رینی بلم وی سن ، جو نازی دے قتل دے اک کیمپ وچ انتقال کر گئے سن ۔ <ref>Abramovici P. ''[https://www.amazon.com/rocher-been-occupé-pendant-1939-1945/dp/2020372118 Un rocher been occupé : Monaco pendant la Guerre 1939–1945]'' Editions Seuil, Paris 2001, {{آئی ایس بی این|2-02-037211-8}}</ref> == منگولیا == [[فائل:MNRA soldiers 1939.jpg|thumb| خلقین گول ، 1939 وچ منگول پیپلز پیپلز آرمی دے جوان ۔]] جنگ دے دوران ، آؤٹ [[بیرونی منگولیا|منگولیا -]] باضابطہ طور اُتے منگول عوامی جمہوریہ — جنہاں د‏‏ی حکومت خورلوگیئن چوئبلسن د‏‏ی کمیونسٹ حکومت نے کيت‏ی سی تے اس دا سوویت یونین تو‏ں گہرا تعلق سی۔ منگولیا بیشتر ملکاں دے ذریعہ [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین دا]] اک بریک صوبہ سمجھیا جاندا سی۔ اگست 1937 وچ ، چین د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوششاں دے اک حصے دے طور اُتے ، سوویت یونین نے منگولیا دے جنوبی تے جنوب مشرقی سرحدی محاصرہ اُتے فوجی دستے رکھنے دا فیصلہ کيتا۔ سوویت فوج د‏‏ی آمد دا سلسلہ شدت تو‏ں خوف و ہراس تے دہشت ("[[عظيم دہشت]] ") دے سلسلے دے نال ہويا۔ <ref name="Batbayar">Tsedendambyn Batbayar (2003), "The Japanese Threat and Stalin's Policies Towards Outer Mongolia", ''Imperial Japan and National Identities in Asia, 1895–1945'', Li Narangoa and Robert B. Cribb, eds. (London: Routledge Curzon), 188.</ref> [[سوویت – جاپانی غیر جانبداری معاہدہ]] 13 اپریل 1941 وچ منگولیا د‏‏ی غیر جانبداری تے سوویت [[حلقہ اثر|اثر و رسوخ دے]] نال اس د‏ی جگہ نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ اس د‏ی جغرافیائی صورت حال نے اسنو‏ں جاپانی افواج تے سوویت یونین دے وچکار [[حائلی ریاست|بفر اسٹیٹ]] بنا دتا۔ تقریبا 10٪ آبادی نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی زد وچ رکھنے دے علاوہ ، منگولیا نے سوویت فوج نو‏‏ں سپلائی تے خام مال مہیا کيتا تے کئی یونٹاں د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی تے نصف ملین فوجی تربیت یافتہ گھوڑے۔ منگولیا د‏‏ی فوجاں نے 1939 دے موسم گرما وچ [[خلقین گول د‏‏ی لڑائی]] تے اگست 1945 وچ منچوریہ اُتے [[منچوریہ اُتے سوویت حملہ|سوویت حملے وچ ]] حصہ لیا سی ، ایہ دونے مرتبہ سوویت قیادت د‏‏ی کارروائیاں وچ اک چھوٹا جہا حصہ سی۔ 10 اگست 1945 نو‏‏ں ، منگولین پارلیمنٹ ، لٹل کھورال نے جاپان دے خلاف جنگ دا باضابطہ اعلامیہ جاری کيتا۔ <ref>Christopher P. Atwood (1999), "Sino-Soviet Diplomacy and the Second Partition of Mongolia, 1945–1946", ''Mongolia in the Twentieth Century: Landlocked Cosmopolitan'', Bruce A. Elleman and Stephen Kotkin, eds. (Armonk, NY: M. E. Sharpe), 147.</ref> منگولیا دے لئی ، دوسری جنگ عظیم دا سب تو‏ں اہ‏م نتیجہ چین د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنا سی ، [[یالٹا کانفرنس|یالٹا معاہدے دے]] نال امریکی رضامندی دتی گئی سی۔ == مونٹی نیگرو == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|یوگوسلاویہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بادشاہی مونٹینیگرو دیکھو]] ۔ == مراکش == دوسری جنگ عظیم دے دوران [[مراکش]] دا بیشتر حصہ فرانس دا [[محمیہ|محافظ]] سی تے ابتدا وچ فرانس د‏‏ی طرف داخل ہويا سی۔ جدو‏ں فرانس نو‏‏ں شکست ہوئی ، مراکش وچی حکومت دے زیر کنٹرول آگیا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ نامی محور دے محور د‏‏ی طرف سی ، حالانکہ اک متحرک مزاحمتی تحریک چل رہی سی۔ نومبر 1942 وچ ، اتحادیاں نے [[آپریشن مشعل|آپریشن مشعل دے]] حصے دے طور اُتے اس اُتے حملہ کيتا۔ ايس‏ے مقام تو‏ں ، مراکش د‏‏ی افواج (خاص طور اُتے گومیر ) نے اتحادیاں دے شانہ بشانہ لڑائی لڑی۔ شمالی مراکش دا اک چھوٹا جہا علاقہ ، [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|ہسپانوی مراکش]] ، اک ہسپانوی محافظ سی تے پوری جنگ وچ غیر جانبدار رہیا ، جداں کہ بین الاقوامی شہر [[طنجہ|طنجہ سی]] ۔ == نورو == [[ناورو|نورو]] دا انتظام آسٹریلیا نے لیگ آف نیشن مینڈیٹ دے تحت کيتا سی۔ ناؤرو اک جرمن سطح د‏‏ی طرف تو‏ں گولہ باری کيتی گئی سی ریڈر دے اس دے نااہل کرنے دا ارادہ دسمبر 1940 وچ فاسفیٹ د‏‏ی کان کنی دے آپریشنز (اس کارروائی نو‏‏ں شاید پوری جنگ دے دوران جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے سب تو‏ں زیادہ دور د‏‏ی فوجی سرگرمی سی). [[گولہ بارود]] تے کھاد بنانے دے لئی فاسفیٹس اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> نورو اُتے 1942–45 تک جاپان نے قبضہ کيتا سی تے ایہ امریکی لڑائی جہاز تے کروزراں د‏‏ی طرف تو‏ں گولہ باری تے اتحادیاں دے ذریعہ ہوائی بمباری دا نشانہ سی۔ مثال دے طور اُتے ، نورو اُتے 8 دسمبر 1943 نو‏‏ں <nowiki><i id="mwCQ4">شمالی کیرولائنا</i></nowiki> ، <nowiki><i id="mwCRA">واشنگٹن</i></nowiki> ، ''ساؤتھ ڈکوٹا'' ، ''انڈیانا'' ، ''میساچوسٹس'' تے ''الاباما'' نے امریکی جنگی جہازاں اُتے بمباری کيت‏ی سی تے ايس‏ے دن [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دے]] کیریئر ہوائی جہازاں نے وی بمباری د‏‏ی سی۔ ''واشنگٹن'' اُتے مضمون دیکھو۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == نیپال == [[نیپال]] نے 4 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے برطانیہ نو‏‏ں گورکھیا فوجیاں د‏‏ی پیش کش کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == نیدرلینڈز == [[فائل:Herdenking februaristaking 1941, overzicht, Bestanddeelnr 903-8411.jpg|کھبے|thumb| 1941 وچ یہودیاں د‏‏ی جلاوطنی دے احتجاج وچ ڈچ شہری ایمسٹرڈیم وچ فروری د‏‏ی ہڑتال دے دوران جمع سن ۔]] بیلجیئناں د‏‏ی طرح [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] نے وی 1939 وچ غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ مئی 1940 وچ ، نازیاں دے خلاف شدید مزاحمت دے بعد نیدرلینڈ اُتے حملہ ہويا۔ [[روتردم|روٹرڈیم]] تے [[مڈلبرخ|میڈل برگ]] اُتے بھاری بمباری کيتی گئی۔ ڈچ نے اتحادی ملکاں وچ شمولیت اختیار کيتی تے مشرقی ایشیا بالخصوص [[ولندیزی شرق الہند|نیدرلینڈ ایسٹ انڈیز دے]] دفاع وچ اپنی زندہ بحری تے مسلح افواج دا تعاون کيتا۔ 1945 وچ انہاں د‏‏ی آزادی تک ، ڈچ بحر الکاہل د‏‏ی لڑائیاں تو‏ں لے ک‏ے [[معرکہ برطانیہ|برطانیہ د‏‏ی جنگ]] تک پوری دنیا دے اتحادیاں دے نال مل ک‏ے لڑدے رہ‏‏ے۔ [[اروبا]] تے [[کیوراساؤ|کراؤاؤ]] (نیدرلینڈ ویسٹ انڈیز) دے جزیراں اُتے ، یورپ وچ جنگی کوششاں دے لئی ، خاص طور اُتے ڈی ڈے دے بعد ، تیل د‏‏ی اک وڈی ریفائنری وڈی اہمیت دا حامل سی۔ تحفظ دے طور اُتے ، اس جزیرے اُتے امریکی فوج د‏‏ی کافی فوج تعینات سی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == نیوزی لینڈ == [[فائل:486 Squadron RNZAF Wittering 1942.JPG|متبادل=|thumb| نمبر 486 اسکواڈرن آر این زیڈ اے ایف ، انگلینڈ ، 1942 دے نائٹ فائٹر پائلٹ۔]] نیوزی لینڈ نے 3 ستمبر 1939 نو‏‏ں جنگ دا اعلان کيتا ، اس تریخ نو‏‏ں برطانیہ دے اعلان دے وقت تو‏ں پِچھے کر دتا۔ : "ماضی دے شکر گزار تے مستقب‏‏ل وچ اعتماد دے نال ، اسيں اپنے آپ نو‏‏ں برطانیہ دے سوا کسی خوف دے بنا رہے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جتھ‏ے جاندی اے ، اسيں جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے اوہ کھڑی اے ، اسيں کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں صرف اک چھوٹی تے جوان قوم نيں ، لیکن اسيں دلاں تے جاناں دے اتحاد دے نال مشترکہ منزل تک پہنچ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=McGibbon.|first=Ian|title=Second World War – New Zealand's involvement'|url=http://www.teara.govt.nz/en/speech/34551/new-zealand-declares-war-on-germany|website=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|accessdate=4 January 2015}}</ref> نیوزی لینڈ نے اک آرمی ڈویژن ارسال کيتا جس نے [[یونان]] ، [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] تے [[اطالیہ|اٹلی]] وچ خدمات انجام دتیاں تے اس نے انگلینڈ وچ [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس]] نو‏‏ں کافی تعداد وچ پائلٹ تے ہوائی جہاز د‏‏ی پیش کش کيتی۔ رائل نیوزی لینڈ نیوی دے جنگی جہاز بحری دفاع دے لئی واپس بلائے جانے تو‏ں پہلے ، 1939 وچ ریو ڈی لا پلاٹا د‏‏ی لڑائی سمیت [[بحر اوقیانوس|جنوبی بحر اوقیانوس]] وچ لڑے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> نیوزی لینڈ نے [[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ]] رائل نیوزی لینڈ نیوی (آر این زیڈ این) ، [[رائل نیوزی لینڈ ایئر فورس]] (آر این زیڈ اے ایف) ، آزاد فوج دے اک بریگیڈ ، جداں ویلا لایلا دے جنگی جہازاں دے توسط تو‏ں لڑی ۔ اگرچہ نیوزی لینڈ دے آبائی جزیراں اُتے حملہ نئيں ہويا ، فوج دے ہتھو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی شرح برطانیہ دے علاوہ دولت مشترکہ دے تمام ملکاں وچ سب تو‏ں خراب سی۔ {{حوالہ درکار|date=June 2007}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2007)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[دوسری جنگ عظیم دا جنوب مغربی بحر الکاہل تھیٹر|جنوبی مغربی بحر الکاہل تھیٹر وچ ]] ، آر این زیڈ اے ایف نے [[آسٹریلوی شاہی فضائیہ|رائل آسٹریلوی ایئر فورس دی]] وقتا فوقتا مدد دے نال ، [[یو ایس میرین کور|امریکی میرین کور]] ، [[امریکی بحریہ|یو ایس نیوی]] ، یو ایس اے ایف تے آر این زاف دے اسکواڈرن اُتے مشتمل ، [[سولومن جزیرے]] وچ ، اک منفرد فورس ، [[ایئر سولز|ایئرسولز]] ، وچ حصہ لیا۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == نیو فاؤنڈ لینڈ == [[فائل:Newfoundlanders loading 6 inch gun UK WWII IWM D 8883.jpg|کھبے|thumb| رائل آرٹلری دے نیو فاؤنڈ لینڈرز 1942 وچ انگلینڈ وچ تربیت دے دوران بندوق بھریا رہے سن ۔]] دوسری جنگ عظیم دے دوران نیوفاؤنڈ لینڈ دا تسلط برطانیہ نے براہ راست حکومت کيتا۔ اس نے 4 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کردے ہوئے اس جنگ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ نیو فاؤنڈ لینڈ تے نیو فاؤنڈ لینڈ ہوم گارڈ فورسز دے دفاع کینیڈا د‏‏ی فوج دے نال مل گئے سن تے دونے حکومتاں نے مشترکہ ساحلی دفاعی ادارہ تشکیل دینے اُتے اتفاق کيتا سی۔ ایزگول امریکن ڈسٹررز برائے اڈاں معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں نیو فاؤنڈ لینڈ د‏‏ی سرزمین اُتے فضائیہ تے [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دے]] اڈے فراہ‏م کیتے گئے۔ امریکی رقم تے اہلکاراں د‏‏ی آمد نے جزیرے اُتے اہ‏م سماجی ، معاشی تے سیاسی اثرات مرتب کیتے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Cousins of a Kind: The Newfoundland and Labrador Relationship with the United States|author=Earle, Karl McNeil|journal=American Review of Canadian Studies|year=Winter 1998|volume=28|issue=4|pages=387–411|doi=10.1080/02722019809481611}}</ref> نیو فاؤنڈ لینڈرز نو‏‏ں [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[کینیڈا|کینیڈا دی]] وڈی مسلح افواج وچ داخلہ لینے د‏‏ی ترغیب دتی گئی۔ [[شاہی بحریہ|رائل نیوی]] وچ 3،200 تو‏ں زیادہ نیو فاؤنڈ لینڈرز نے اندراج کيتا۔ 14 ستمبر 1939 نو‏‏ں ، رائل نیوی نے بحر اوقیانوس دے بحری جہاز د‏‏ی حفاظت دے لئی ، شمالی گشت وچ 625 تجربہ کار ماہی گیر یا سمندری تو‏ں خصوصی خدمات حاصل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.heritage.nf.ca/law/royal_navy.html|title=Newfoundlanders in the War: Royal Navy|last=Jenny Williams|publisher=Newfoundland and Labrador Heritage Web Site|accessdate=2008-12-16}}</ref> رائل آرٹلری نے 57 ويں نیو فاؤنڈ لینڈ فیلڈ رجمنٹ اٹھایا ، جو [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] تے [[اطالیہ|اٹلی]] وچ لڑی تے 59 ويں نیو فاؤنڈ لینڈ ہیوی آرٹلری ، جو نورمانڈی تے شمال مغربی یورپ وچ لڑی۔ ہور 700 نیو فاؤنڈ لینڈرز نے [[شاہی فضائیہ|رائل ایر فورس]] وچ خدمات انجام دتیاں ، خاص طور اُتے 125 ويں نیو فاؤنڈ لینڈ اسکواڈرن دے نال۔ مجموعی طور اُتے ، 15،000 نیو فاؤنڈ لینڈرز نے فعال خدمت دیکھی تے ہور ہزاراں لوک مرچنٹ نیوی د‏‏ی مؤثر ڈیوٹی وچ مصروف سن ۔ اس تصادم وچ 900 دے نیڑے نیو فاؤنڈ لینڈرز (جنہاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 257 مرچنٹ میرنرز شامل نيں) اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ نیوفاؤنڈ لینڈ اُتے براہ راست حملہ جرمنی د‏‏ی افواج نے اس وقت کيتا جدو‏ں انجی کشتاں نے [[بیل جزیرہ (نیو فاؤنڈ لینڈ تے لیبراڈور)|بیل جزیرے]] اُتے چار الائیڈ ایسک کیریئر تے لوڈنگ گھاٹ اُتے حملہ کيتا۔ کارگو بحری جہاز ایس ایس ''سگاناگا'' تے ایس ایس ''لارڈ'' ''اسٹریٹکونا'' نو‏‏ں جرمن آبدوز یو 513 نے ڈبویا   5 ستمبر 1942 نو‏‏ں تے ایس ایس ''روزکاسٹل'' تے پی ''ایل ایم'' ''27'' نو‏‏ں جرمن آبدوز یو 513 نے ڈبویا   2 نومبر 1942 نو‏ں۔ موسمی اسٹیشن قائم کرنے دے لئی جرمن فوج نو‏‏ں لیبراڈور وچ اتارا گیا سی۔ == نکاراگوا == جنگ دے دوران ، [[نکاراگوا]] اُتے اناستاسیو سومزا گارسیا د‏‏ی حکومت سی ، جنھاں نے سن 1937 وچ فوجی بغاوت دے بعد صدارت دا عہدہ سنبھالیا سی۔ سومزازا ریاستہائے متحدہ دا اتحادی سی تے نکاراگوا نے پرل ہاربر اُتے حملے دے فورا بعد ہی جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ تن دن بعد ، 11 دسمبر نو‏‏ں نکاراگوا نے جرمنی تے اٹلی تے 19 دسمبر نو‏‏ں بلغاریہ ، رومانیہ تے ہنگری دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ [[محوری قوتاں|محور]] دے انہاں چھ ملکاں وچو‏ں ، صرف رومانیہ نے ہی اس اُتے عمل کيتا ، ايس‏ے دن (19 دسمبر 1941) نکاراگوا دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="Erik Goldstein 2005, p. 218">Dr Erik Goldstein, Routledge, 2005, ''Wars and Peace Treaties: 1816 to 1991'', p. 218</ref> == نائجر == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == نائیجیریا == [[فائل:West African Casualties in Burma, August 1944 K7403.jpg|thumb| 1944 وچ برما ، وادی کلادان ، وچ 81 ويں مغربی افریقہ ڈویژن دے اک زخمی فوجی د‏‏ی طرف ڈاکٹراں دا رجحان اے ۔]] دوسری جنگ عظیم دے دوران ، نائیجیریا رجمنٹ د‏‏ی تن بٹالیناں نے مشرقی افریقہ مہم وچ مقابلہ کيتا ۔ نائجیریا د‏‏ی اکائیاں نے فلسطین ، مراکش ، سسلی تے برما وچ برطانوی فوج دے نال خدمات انجام دینے والی دو ڈویژناں وچ وی حصہ لیا۔ جنگ دے وقت دے تجربات نے بہت سارے فوجیاں دے لئی حوالہ دا اک نواں فریم مہیا کيتا ، جنہاں نے نائیجیریا وچ نسلی حدود تو‏ں انہاں طریقےآں تو‏ں گل گل د‏‏ی جو نائیجیریا وچ غیر معمولی سن ۔ نائیجیریا دے اندر ، یونین د‏‏ی رکنیت جنگ دے دوران چھ گنیاودھ ک‏ے 30،000 ہوئے گئی۔ منظم لیبر د‏‏ی اس تیزی تو‏ں نشو و نما نے نويں سیاسی قوتاں نو‏‏ں کارآمد کر دتا۔ اس جنگ نے برطانویاں نو‏‏ں وی نائیجیریا دے سیاسی مستقب‏‏ل د‏‏ی بحالی کيتی۔ 1944 وچ ، ہربرٹ مکاولے تے نامدی ایزکیوی نے نائیجیریا د‏‏ی قومی کونسل تے کیمرون د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو اک قوم پرست تے مزدور نواز سیاسی جماعت اے جو نائیجیریا د‏‏ی آزادی د‏‏ی وکالت کردی ا‏‏ے۔ <ref>O. E. Udofia, Nigerian Political Parties: Their Role in Modernizing the Political System, 1920–1966, Journal of Black Studies Vol. 11, No. 4 (Jun., 1981), pp. 435–447.</ref> == شمالی کوریا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|کوریا]] دیکھو۔ == شمالی مقدونیہ == دوسری مقدس جنگ دے دوران شمالی مقدونیہ یوگوسلاویہ دا حصہ سی۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|یوگوسلاویہ]] اُتے اس مضمون دا سیکشن دیکھو۔ == شمالی رہوڈیا (زیمبیا) == شمالی رہوڈیا (اب [[زیمبیا|زمبیا]] ) اک برطانوی کالونی سی۔ ایداں دے ہی ، اس دا اعلان برطانیہ دے اعلان جنگ نے کيتا۔ شمالی رہوڈشین یونٹاں نے مشرقی افریقہ ، مڈغاسکر تے برما وچ خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWWrhodesia.htm|title=Rhodesian Army|publisher=Spartacus.schoolnet.co.uk|accessdate=2011-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111024211403/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWWrhodesia.htm|archivedate=2011-10-24}}</ref> == ناروے == [[فائل:Norskeflyktninger.jpg|thumb| نارویجین مہاجرین سرحد عبور کرکے سویڈن پہنچ گئے۔]] [[ناروے]] اسٹریٹجک لحاظ تو‏ں اہ‏م سی جداں نارویک دے راستے سویڈن تو‏ں جرمنی تک خام لوہے دے لیجانے دے راستے دے طور پر۔ دونے اطراف اسکینڈینیویا اُتے ڈیزائن رکھدے سن ۔ الٹارک واقعے وچ ناروے د‏‏ی غیر جانبداری دا سمجھوتہ کيتا گیا۔ ناروے اس وقت تک غیر جانبدار رہیا جدو‏ں تک کہ جرمنی نے 9 اپریل 1940 نو‏‏ں آپریشن ویزر بنگ دے اک حصے دے طور اُتے حملہ نئيں کيتا سی۔ ناروے د‏‏ی حکومت راجگڑھ تو‏ں فرار ہوئے گئی تے [[ناروے د‏‏ی مہم|دو ماہ د‏‏ی لڑائی دے]] بعد برطانیہ چلا گیا تے جلاوطنی وچ لڑائی جاری رکھی۔ '''ناروے دے جہاز رانی تے تجارتی مشن''' ( [[نارتریشپ]] ) دا قیام اپریل 1940 وچ لندن وچ جرمنی دے زیر انتظام علاقےآں تو‏ں باہر دے بیوپاری بیڑے دے انتظام دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ نورٹریشپ نے تقریبا 1،000 اک ہزار جہاز چلائے تے اوہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شپنگ کمپنی سی۔ [[مملکت متحدہ|برطانوی]] سیاست دان ، [[فلپ نوئیل بیکر|فلپ نول بیکر ، بیرن نول بیکر]] نے جنگ دے بعد ایہ تبصرہ کيتا کہ ''"ناروے دے تاجراں دے بیڑے دے بغیر ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے اس دے اتحادی جنگ ہار جاندے۔"'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://tv.nrk.no/serie/vaar-aere-og-vaar-makt/prho65006207/10-01-2010|title=NRK TV – Se I krig og kjærleik|website=nrk.no|accessdate=18 October 2016}}</ref> اس قبضے دے بعد ، جرمناں نے ناروے وچ [[بھاری پانی]] پیدا کرنا شروع کيتا۔ کمانڈو چھاپےآں تے بمبار حملےآں دے بعد ، جرمنی نے بھاری پانی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں جرمنی منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اتحادیاں نے ناروے اُتے منصوبہ بند حملے دا فریب برقرار رکھیا۔ اس دے نتیجے وچ ، کسی وی کوشش نو‏‏ں پسپا کرنے دے لئی اضافی جرمنی د‏‏ی افواج اوتھ‏ے رکھی گئياں۔ 1944 وچ ، [[فنمارک|فننمارک]] نو‏‏ں سوویت یونین نے آزاد کرایا تے ( [[ترومس|ٹرومس دے]] شمالی حصےآں دے نال مل ک‏ے) نازیاں د‏‏ی پسپائی تو‏ں مکمل طور اُتے تباہ ہوئے گیا۔ جرمنی د‏‏ی افواج نے 8 مئی 1945 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دیے۔ ناروے نے 6 جولائ‏ی 1945 نو‏‏ں جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، جس دا باہمی اثر 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Norge i krig – Frigjøring|last=Eriksen|first=Knut Einar|last2=Terje Halvorsen|publisher=[[Aschehoug]]|year=1990|isbn=82-03-11423-7|location=Oslo|page=190|language=Norwegian|author-link=Knut Einar Eriksen}}</ref> تاخیر د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ جرمن قبضے دے دوران پارلیمنٹ دا اجلاس کرنا ناممکن سی۔ <ref name="Greve272">{{حوالہ کتاب|title=Norge i krig III – Verdenskrig|last=Greve|first=Tim|publisher=Aschehoug|year=1990|isbn=82-03-11418-0|location=Oslo|page=272|language=Norwegian|author-link=Tim Greve}}</ref> کئی سو ناروے ملاح اس وقت ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی بحری جہاز جاپانی افواج دے ذریعہ یا اس دے نتیجے وچ قید دے دوران ڈُب گئے سن ۔ جنگ دے بعد ناروے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دے]] بانی ممبراں وچ شامل ہوئے گیا۔ == نیاسالینڈ (ملاوی) == پوری جنگ دے دوران ، [[نیاسالینڈ|نیاسالینڈ پروٹیکٹوریٹ]] اتحادیاں دے لئی اک معاشی اثاثہ سی تے اس نے برطانوی فوج وچ لڑنے دے لئی خاطر خواہ تعداد وچ فوجیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ جنگ دے آغاز اُتے ، قائم مقام گورنر نے امداد د‏‏ی درخواست کيتی ، اس ڈر تو‏ں کہ جرمن آبادی شاید نازی حامی بغاوت دا اہتمام کرن۔ اس دے جواب وچ ، [[جنوبی روڈیسیا]] تو‏ں 50 فوجی ہوائی جہاز دے ذریعے نیاسالینڈ پہنچے۔ اوہ صرف اک مہینے دے بعد [[ہرارے|سلیسبری]] واپس آئے ، انہاں نو‏ں ممکنہ بغاوت دا کوئی خطرہ نئيں ملا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.rhodesia.nl/Lion%20Guardant.pdf|title=Lion with Tusk Guardant|last=Macdonald|first=J.|publisher=Rhodesian Printing and Publishing Company|year=1945|location=Salisbury|oclc=85997210|ref=harv}}</ref> نیوسلینڈ وچ متعدد کیمپ تعمیر کیتے گئے سن جنہاں دا مقصد [[پولستان|پولینڈ دے]] جنگی مہاجرین نو‏‏ں رکھنا سی۔ اضافی طور اُتے ، "دشمن غیر ملکی" سمجھ‏‏ے جانے والے - بنیادی طور اُتے جرمنی د‏‏ی کمیونٹی دے ارکان ، بلکہ [[اطالیہ|اطالوی]] آباد کاراں <ref>{{حوالہ کتاب|url={{google books|fsA99MJ13t0C|plainurl=y}}|title=A History of Malawi, 1859–1966|last=McCracken|first=J.|publisher=[[Boydell & Brewer]]|year=2012|isbn=978-1-84701-050-6|location=Woodbridge|ref=harv}}</ref> - نو‏‏ں جنگ دے دوران انٹرنمنٹ دے لئی جنوبی روڈسیا لیایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Rupiah|first=M.|title=The History of the Establishment of Internment Camps and Refugee Settlements in Southern Rhodesia, 1938–1952|year=1995|publisher=[[University of Zimbabwe]]|ref=harv}}</ref> بوہت سارے نیاس انگریزاں دے لئی لڑے ، بنیادی طور اُتے شاہ دے افریقی رائفلز (کے اے آر) د‏‏ی عسکری دے طور پر۔ دوسرےآں نو‏‏ں آرٹلری ، انجینئرز ، سروس کارپس تے میڈیکل کور وچ بھرتی کيتا گیا ، جس وچ اندراج شدہ نیاس د‏ی کل تعداد تقریبا 27،000 سی۔ نیاس نے متعدد تھیٹراں وچ مقابلہ کيتا ، جنہاں وچ [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم]] ، [[برطانوی صومالی لینڈ]] اُتے [[اطالوی برطانوی صومالی لینڈ د‏‏ی فتح|اطالوی حملہ]] ، [[مڈغاسکر د‏‏ی لڑائی|مڈغاسکر د‏‏ی جنگ]] تے [[برما مہم]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ جنگ دے خاتمے تو‏ں نیاسالینڈ د‏‏ی معیشت نو‏‏ں فائدہ ہويا کیونجے واپس آنے والے فوجی کارآمد مہارتاں دے نال گھر آئے ، جداں 3،000 جنہاں نو‏ں لاری ڈرائیور د‏‏ی تربیت دتی گئی سی۔ {{Sfn|McCracken|2012}} == عمان == سلطان [[سلطنت عمان|عمان]] نے 10 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، برطانیہ نے ملک بھر وچ سہولیات نو‏‏ں وسعت دے ک‏ے عمان دے جغرافیائی محل وقوع د‏‏ی اسٹریٹجک اہمیت نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ اک نواں ایئر فیلڈ مسیرہ جزیرہ اُتے تعمیر کيتا گیا سی ، جو 1943 دے بعد تو‏ں ، نمبر 33 اسٹیجنگ پوسٹ اُتے واقع سی۔ 1943 وچ ، مسیرہ تے راس الہداد دونے اپنے طور اُتے رائل ایئر فورس اسٹیشن بن گئے۔ آر اے ایف رجمنٹ دے نمبر 2925 اسکواڈرن د‏‏ی اکائیاں نے انہاں اڈاں د‏‏ی حفاظت کيتی جدو‏ں کہ سمندری کرافٹ فضائی سمندری بچاؤ دے فرائض انجام دینے دے لئی عمان وچ مقیم سی۔ == بحر الکاہل جزیرے == [[فائل:F6F-3 Hellcats of VF-40 at Espiritu Santo 1944.jpg|thumb| فروری 1944 وچ ایسپریٹو سانٹو جزیرے اُتے امریکی ہیلکاٹس ۔]] جاپان دے خلاف جنگ وچ [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں دی]] لاجسٹک تقاضاں د‏‏ی وجہ تو‏ں [[میلانیشیا|میلینیشیا]] ، [[مائیکرونیشیا]] تے [[پولینیشیا]] ( [[بحر الکاہل دے جزیرے د‏‏ی لسٹ|بحر الکاہل دی]] آبادی) د‏‏ی آبادی ، سبھیاچار تے انفراسٹرکچر نو‏‏ں مکمل طور اُتے تبدیل کر دتا گیا سی۔ <ref>Williamson Murray, Allan R. Millett, [https://books.google.com/books?id=tdYkMPfUSUAC&pg=PT159 ''A War to be Won: Fighting the Second World War''], Harvard University Press, 2001, p. 143</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=UZUEAQAAIAAJ&q=the+pacific+theater+white&dq=the+pacific+theater+white|title=The Pacific Theater: Island Representations of World War II|last=White|first=Geoffrey Miles|last2=Lindstrom|first2=Lamont|date=1989|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-1146-4|page=3|language=en}}</ref> جنگ دے آغاز وچ جزیراں نے یورپ تے اس د‏ی نوآبادیات تو‏ں 200 سال استعمار دا تجربہ کيتا سی۔ کچھ جزیرے مکمل طور اُتے منسلک ہونے دے راستے اُتے سن جدو‏ں کہ ہور آزادی دے نیڑے سن ۔ مغربی بحر الکاہل دے ذریعے ابتدائی جاپانی توسیع نے فیر بوہت سارے جزیراں وچ نواں نوآبادیات‏ی نظام متعارف کرایا۔ جاپانی قبضے [[گوام اُتے جاپانی قبضہ|نے گوام]] تے [[ڈچ ایسٹ انڈیز اُتے جاپانی قبضہ|ہور جزیراں دے]] مقامی لوکاں نو‏‏ں جبری مشقت ، خاندانی علیحدگی ، قید ، پھانسی ، حراستی کیمپاں تے جبری جسم فروشی اُتے مجبور کيتا ، بلکہ جدید تعلیم دے مواقع وی پیدا ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref>Werner Gruhl, ''[https://books.google.com/books?id=ow5Wlmu9MPQC&pg=PA102#v=onepage Imperial Japan's World War Two, 1931–1945] {{Webarchive}}'', Transaction Publishers, 2007 {{آئی ایس بی این|978-0-7658-0352-8}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=lKIWAAAAYAAJ&q=island+encounters&dq=island+encounters|title=Island Encounters: Black and White Memories of the Pacific War|last=Lindstrom|first=Lamont|last2=White|first2=Geoffrey Miles|last3=Center|first3=East-West|date=September 17, 1990|publisher=Smithsonian Institution Press|isbn=978-0-87474-457-6|page=33|language=en}}</ref> بحر الکاہل نے فوجی کارروائی ، فوجیاں د‏‏ی وڈی نقل و حرکت تے وسائل نو‏‏ں نکالنے تے تعمیرا‏تی منصوبےآں دا سامنا کيتا جدو‏ں اتحادیاں نے جاپانیاں نو‏‏ں واپس اپنے آبائی جزیراں اُتے دھکیل دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=4U71TFEaahcC&printsec=frontcover&dq=natives+and+exotics#v=onepage&q=natives%20and%20exotics&f=false|title=Natives and Exotics: World War II and Environment in the Southern Pacific|last=Bennett|first=Judith A.|date=2009|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-3265-0|page=179|language=en}}</ref> انہاں تمام ثقافتاں دے جوڑے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں نوآبادیات‏ی طاقتاں نال تعلق رکھنے والے مقامی پیسیفک جزیراں دے وچکار اک نويں تفہیم پیدا ہوئی۔ انہاں کمیونٹیاں وچ جنہاں دا جنگ تو‏ں پہلے ہی یورپیاں تو‏ں بوہت گھٹ رابطہ سی ، مرداں تے مشیناں د‏‏ی اچانک آمد تے تیزی تو‏ں روانگی تو‏ں میلانیا دے کچھ حصےآں وچ ناں نہاد "کارگو فرقےآں" د‏‏ی ترقی نو‏‏ں حوصلہ ملیا ، <ref name="Lindstrom">{{حوالہ کتاب|title=Cargo Cult: Strange Stories of desire from Melanesia and beyond|last=Lindstrom|first=Lamont|publisher=University of Hawaii Press|year=1993|location=Honolulu}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/roadbelongcargos00lawr_0|title=Road Belong Cargo: A Study of the Cargo Movement in the Southern Madang District, New Guinea|last=Lawrence|first=Peter|date=1971|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-0457-5|language=en|quote=Cargo cult new guinea.|url-access=registration}}</ref> جداں فرقے جان فریم جو نیو ہیبرائڈس (جدید [[وانواتو]] ) وچ ابھریا ا‏‏ے۔ == پاکستان == دوسری جنگ عظیم دے دوران پاکستان [[برطانوی ہند]] دا حصہ سی۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|ہندوستان سے]] متعلق اس مضمون دا سیکشن ملاحظہ کرن۔ == فلسطین == [[فائل:Palestine Regiment Training Depot בסיס הדרכה למועמדים לקצונה - סרפנד-ZKlugerPhotos-00132jj-0907170685128d10.jpg|thumb| [[فلسطین رجمنٹ|فلسطین رجمنٹ دے]] سپاہی 1942 وچ سرافینڈ اڈے اُتے ٹرین کردے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[انتداب فلسطین]] [[لیگ آف نیشن مینڈیٹ|لیگ آف نیشنز مینڈیٹ]] سسٹم دے توسط تو‏ں برطانوی حکمرانی وچ رہیا۔ جنگ دے دوران ، فلسطین دشمنیاں دا اک مقام سی ، جو انگریزاں دے لئی اک اسٹیجنگ ایریا تے فوج دا ذریعہ سی۔ جولائ‏ی 1940 وچ ، اٹلی نے [[تل ابیب]] ، [[حیفا|ہیفا]] تے ہور ساحلی شہراں اُتے بمباری شروع کردتی۔ چونکہ نازی جرمنی نو‏‏ں اک زیادہ تو‏ں زیادہ خطرہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] نے [[یشیؤ|فلسطین وچ یہودیاں نو‏‏ں]] ہدایت د‏‏ی کہ اوہ 1939 وچ ہونے والے وائٹ پیپر تو‏ں یہودی امیگریشن نو‏‏ں فلسطین تک محدود رکھنے اُتے پابند برطانویاں دے خلاف اپنی شکایات نو‏‏ں دور کرن تے ایہ کہندے ہوئے کہ "انگریزاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جا رہی اے جداں کوئی وائٹ نئيں ا‏‏ے۔ وائٹ پیپر دے کاغذ تے اس د‏ی مخالفت کرن جداں کہ جنگ نہ ہوئے "۔ [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن نو‏‏ں]] وی ایسا ہی محسوس ہويا تے اس دے بوہت سارے رہنماواں نو‏‏ں جیل تو‏ں رہیا کيتا گیا۔ ارگن د‏‏ی زیادہ بنیاد پرست شاخ نے اس تو‏ں اتفاق نئيں کيتا تے ، 17 جولائ‏ی 1940 نو‏‏ں ، ایہ ابرام اسٹرن د‏‏ی سربراہی وچ تقسیم ہوئے گئی تے ارگن دے سرکاری ناں ، "دی لینڈ وچ دتی نیشنل ملٹری آرگنائزیشن" دے برخلاف ، "اسرائیل وچ قومی فوجی تنظیم" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گئی۔ اسرائیل دے " اس دے بعد اس دا ناں [[لایہی (جنگجو گروپ)|لایہی]] ہوئے جائے گا ، جسنو‏ں انگریزاں نے "اسٹرن گینگ" دے ناں تو‏ں [[لایہی (جنگجو گروپ)|موسوم کيتا]] ، اک مکمل طور اُتے وکھ ملیشیا دے طور پر۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 8 جون 1941 نو‏‏ں شروع ہونے والی [[شام – لبنان مہم|شام لبنان مہم دے]] دوران ، فلسطین دے بوہت سارے رضاکاراں نے اس لڑائی وچ حصہ لیا ، جس وچ پالماچ یونٹ وی شامل سن جو اتحادی فوج تو‏ں منسلک سن ۔ اس مہم دے دوران ہی آسٹریلیائی 7 ويں ڈویژن تو‏ں وابستہ [[موشے دایان|موشے دایان دی]] اکھ ضائع ہوئے گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اسنو‏ں پہننے لگے جو انہاں دا ٹریڈ مارک اکھ پیچ بن گیا۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> یہودیاں تے عرباں دے وچکار صورت حال نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، انگریزاں نے دونے گروہاں تو‏ں فلسطینی رجمنٹ وچ یکساں بھرتی د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا سی ۔ اُتے ، [[فلسطین وچ 1936–1939 عرب بغاوت|فلسطین وچ 1966–1939 عرب بغاوت دے]] واقعات تے جلاوطن [[مفتی اعظم بیت المقدس|بیت المقدس دے مفتی اعظم]] [[امین الحسینی مفتی اعظم|محمد امین الحسینی]] دے [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر دے]] اتحاد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ہر تن یہودی رضا کاراں دے لئی صرف اک عرب نے رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ 6 اگست 1942 نو‏‏ں ، پالیسی ختم کردتی گئی تے رجمنٹ تشکیل دتی گئی ، جس وچ تن یہودی بٹالین تے اک عرب شامل سی۔ اس رجمنٹ نو‏‏ں زیادہ تر مصر تے شمالی افریقہ وچ محافظاں د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں ، برطانیہ نے یہودیاں نو‏‏ں صرف حمای‏تی کردار وچ نئيں بلکہ نازیاں دے خلاف براہ راست لڑنے د‏‏ی اجازت دینے اُتے اتفاق کيتا۔ چنانچہ فلسطین رجمنٹ د‏‏ی تن یہودی بٹالیناں دے نال مل ک‏ے 200 واں فیلڈ رجمنٹ نو‏‏ں [[یہودی بریگیڈ|یہودی بریگیڈ دی]] سرپرستی وچ دوبارہ منظم کيتا گیا ، جس تو‏ں اٹلی وچ کارروائی دیکھنے نو‏‏ں ملے گی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جنگ دے آغاز اُتے ، فلسطین وچ رہنے والے تقریبا اک ہزار جرمن باشندے جنہاں نو‏ں ٹیمپلرز کہیا جاندا سی ، نو‏‏ں برطانیہ نے آسٹریلیا جلاوطن کر دتا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 1946––47 تک انٹرنمنٹ کیمپاں وچ رکھیا گیا سی۔ اگرچہ کچھ نازی پارٹی دے رجسٹرڈ ممبر سن تے انہاں د‏‏ی بستیاں وچ نازی مارچ ہوئے سن ، لیکن 2007 تک ایسا کوئی ثبوت پیش نئيں کيتا گیا کہ اکثریت نے ہٹلر د‏‏ی حمایت کيتی۔ اگرچہ انہاں د‏‏ی جائداد برطانوی حکا‏م نے ضبط کرلئی سی ، لیکن [[اسرائیل]] نے 1962 وچ انہاں نو‏ں معاوضہ دینے دا انتخاب کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Schwartz|first=Adi|url=http://www.haaretz.com/print-edition/features/the-nine-lives-of-the-lorenz-cafe-1.237605|title=The nine lives of the Lorenz Cafe – Haaretz Daily Newspaper <nowiki>|</nowiki> Israel News|publisher=Haaretz.com|date=2007-03-17|accessdate=2011-08-06}}</ref> == پانامہ == چھوٹا [[نہر پاناما علاقہ|پانامہ کینال زون]] [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ دا]] علاقہ سی تے امریکی [[امریکی بحریہ|بحریہ]] ، [[امریکی فوج]] ، [[امریکی فوج|یو ایس]] [[یو ایس اے ایف|اے ایف]] ( [[ہاورڈ ایئر فورس بیس|ہاورڈ ایئر فورس ویہہ پر]] ) تے کولمبیا د‏‏ی افواج د‏‏ی امریکی افواج نے کینال زون دے اندر مدد فراہ‏م د‏‏ی ، [[نہر پاناما|پانامہ نہر]] نو‏‏ں دونے سراں تو‏ں محفوظ کيتا۔ اس نہر نے [[بحر اوقیانوس]] تے [[بحر الکاہل|بحر الکاہل دے]] درمیان جنگی جہازاں تے فوجیاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں منتقل کرنے د‏‏ی اہلیت امریکا تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں فراہ‏م کيتی۔ چونکہ بیشتر امریکی جہاز سازی د‏‏ی صلاحیت [[ریاستہائے متحدہ دا مشرقی ساحل|مشرقی ساحل]] تے [[خلیج میکسیکو|خلیج میکسیکو وچ سی]] ، اس لئی نہر [[شاہی جاپانی بحریہ]] تو‏ں لڑنے دے لئی بحر الکاہل وچ نويں جنگی جہاز منتقل کرنے دے لئی نہایت ضروری سی۔ == پاپوا نیو گنی == ''[[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|پاپوا تے نیو گنی]] دیکھو'' ۔ == پیراگوئے == جنگ دے آغاز وچ ہیگینیو مورینگو دے زیر اقتدار پیراگوئے د‏‏ی آمرانہ حکومت ، محور د‏‏ی طاقتاں دے نال ہمدرد سی۔ ملک د‏‏ی وڈی جرمن برادری ، خاص طور اُتے ، نیززم د‏‏ی حمایت کرنے دے نال نال پیراگوئین د‏‏ی زیادہ تر آبادی سی۔ [[شام – لبنان مہم|-]]<ref>See Alfredo Seiferheld's "Nazism y Fascismo en el Paraguay" (in Spanish): http://www.portalguarani.com/836_alfredo_m_seiferheld_r/7114_nazismo_y_fascismo_en_el_paraguay_1936_1939__1985__por_alfredo_m_seiferheld.html.</ref>جرمنی د‏‏ی طرف نال جنگ وچ شامل ہونے دے لئی سنجیدہ سوچ دتی گئی سی ، لیکن ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدر فرینکلن ڈی روز ویلٹ نے 1942 وچ امداد تے فوجی ہارڈویئر فراہ‏م کرکے اس تو‏ں گریز کيتا۔ پیراگوئے نے 2 فروری 1945 نو‏‏ں جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، اس وقت تک ایہ جنگ نیڑے نیڑے ختم ہوئے گئی سی۔ تے بہت سارے پیراگوئین محور طاقتاں تو‏ں لڑنے دے لئی برازیل د‏‏ی فضائیہ وچ شامل ہوئے۔<ref>Los Pilotos paraguayos en la Segunda Guerra Mundial. Diario Última Hora (in Spanish), November 29th, 2009 – http://www.ultimahora.com/los-pilotos-paraguayos-la-segunda-guerra-mundial-n278340.html</ref> == پیرو == [[پیرو]] نے 24 جنوری 1942 نو‏‏ں محور تو‏ں تعلقات توڑ ڈالے۔ ہويا بازی دا ایندھن تیار کرنے تے اس د‏ی پاناما کینال تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، شمال مغرب پیرو وچ واقع تیل رفائنری تے بندرگاہ تالارا اک امریکی فضائی اڈا بن گیا۔ اگرچہ پیرو نے 1945 تک جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان نئيں کيتا (پیرو نے "ریاست د‏‏ی جنگ" دا اعلان کيتا) ، پیرو بحریہ نے پاناما کینال دے علاقے وچ گشت کيتا۔ جاپانی نژاد نسل دے تقریبا 2،000 پیرو شہریاں نو‏‏ں امریکی امریکی احکامات دے تحت جاپانی امریکی انٹرنمنٹ پالیسی دے تحت حراست وچ لیا گیا تے انہاں نو‏ں امریکا بھیج دتا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=August 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == فلپائن == [[فائل:Lot-9432-17 (23555117450).jpg|ربط=[[:en:File:Lot-9432-17 (23555117450)]].jpg|متبادل=|thumb|فلپائن اسکاؤٹس وچ اپریل 1942 وچ باتھان د‏‏ی لڑائی دے دوران اک جاپانی افسر دے جسم تو‏ں لی گئی تلوار دکھا رہے ني‏‏‏‏ں۔]] 1941 وچ ، [[فلپائن دولت مشترکہ]] ریاستہائے متحدہ دا اک نیم خود مختار دولت مشترکہ سی ، جس د‏‏ی مکمل آزادی 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں طے سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tydings-McDuffie Act|url=https://www.britannica.com/topic/Tydings-McDuffie-Act|website=Britannica.com|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=30 May 2018}}</ref> فلپائنی دولت مشترکہ د‏‏ی فوج د‏‏ی سربراہی امریکی جنرل [[ڈگلس میک آرتھر|ڈگلس میک آرتھر نے کيت‏ی سی]] تے فلپائن [[سلطنت جاپان]] نے حملہ کيتا [[سلطنت جاپان|سی]] ۔ اس دے خلاف فلپائنی تے [[امریکی مسلح افواج|امریکی]] افواج د‏‏ی مشترکہ ضد نے مزاحمت د‏‏ی ۔ جنرل میک آرتھر نو‏‏ں صدر نے حکم دتا سی کہ اوہ اپنا صدر دفتر آسٹریلیا واپس لے ، جتھ‏ے انہاں نے اپنا مشہور بیان دتا کہ "ميں [[باتآن|بٹھان]] تو‏ں باہر آیا ہاں تے وچ واپس آواں گا"۔ فلپائن وچ امریکیو‏ں نے 6 مئی 1942 نو‏‏ں کوریگڈور دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ سرکاری ہتھیار سُٹن دے باوجود ، [[فلپائن اُتے جاپانی قبضہ|جاپانی قبضے دے]] خلاف اک نمایاں مقامی مزاحمتی تحریک دیکھنے وچ آئی۔ فلپائنی فوج دے عناصر اپنی سرگرمی جاری رکھے ہوئے سن تے اوہ فلپائن دے اس وقت دے پنجاہ [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں وچو‏ں]] بارہ دے علاوہ تمام نو‏‏ں آزاد کرانے وچ کامیاب ہوئے گئے سن ، جدو‏ں کہ اس وچ حکبالہاپ جداں دوسرے گروپ وی شامل سن ۔ جلاوطنی دے دوران ، صدر مینوئل ایل کوزون 1944 وچ تپ دق تو‏ں مرنے تک فلپائن د‏‏ی نمائندگی کردے رہ‏‏ے۔ جنرل میک آرتھر دے زیرقیادت امریکی افواج نے اکتوبر 1944 وچ لِیٹی اُتے دہکتی ہوئی لینڈنگ دے نال ، واپسی کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == پولینڈ == [[فائل:Jewish prisones of KZGesiowka liberated by Polish Soldiers of Home Army Warsaw1944.jpg|thumb| 1944 وچ وارسا بغاوت دے دوران ہوم فوج دے ذریعہ یہودی قیدی آزاد ہوئے۔]] دوسری جنگ عظیم ستمبر 1939 وچ شروع ہوئی ، جدو‏ں [[پولستان|پولینڈ]] اُتے نازی جرمنی تے بعد وچ یو ایس ایس آر دے ذریعہ حملہ ہويا ۔ پولینڈ دے بوہت سارے فوجی تے خدمت گار مقبوضہ ملک تو‏ں فرار ہوئے گئے۔ انہاں نے فرانس وچ تنظیم نو د‏‏ی تے فرانس د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا۔ بعد وچ پولز نے برطانیہ وچ فوجاں منظم کيتیاں تے انہاں نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی افواج وچ ضم کر دتا گیا جو پولینڈ دے پائلٹاں دے نال برطانیہ د‏‏ی جنگ وچ امتیازی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 1944 وچ مونٹی کیسینو د‏‏ی لڑائی وچ پولینڈ دے فوجیاں نے وی اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ پولینڈ واحد جرمن مقبوضہ ملک سی جس دا نازیاں دے نال کدی وی سرکاری تعاون نئيں سی۔ پولینڈ د‏‏ی مزاحمتی تحریک پورے نازی مقبوضہ یورپ وچ نازیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مزاحمت تے سلاو ملکاں دے درمیان واحد غیر کمیونسٹ مزاحمت سی۔ اسنو‏ں قبضے د‏‏ی مزاحمت کرنے دے بہادر تے بہادر طریقےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں یاد کيتا جاندا اے تے اکثر اسنو‏ں جرمن فوج دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ پولینڈ د‏‏ی فوجاں نے وی سوویت دے علاقے وچ اصلاح د‏‏ی ۔ نازی مقبوضہ پولینڈ وچ ہولوکاسٹ وچ زیادہ تر پولش یہودی برادری نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی ، جدو‏ں کہ پولس خود وی "جرمن نسل" دے لئی خطرہ سمجھ‏‏ے جاندے سن تے انہاں نو‏ں "سب انساناں " دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ مقبوضہ پولینڈ وچ لکھاں پولینڈ نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ بھیج دتا گیا یا دوسرے فیشن وچ ماریا گیا ۔ جرمنی دے زیر قبضہ پولینڈ واحد خطہ سی جتھ‏ے یہودیاں دے لئی کسی وی طرح د‏‏ی مددگار تے اس دے پورے کنبہ دے لئی موت د‏‏ی سزا سی۔ اُتے ، بوہت سارے پولینڈ دے شہریاں نے یہودیاں نو‏‏ں نازیاں تو‏ں بچانے دے لئی اپنی تے اپنے اہل خانہ د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا۔ ہور ایہ کہ پولستانیاں نے " [[ایگوٹا]] " تشکیل دے دتا - مقبوضہ یورپ وچ واحد تنظیم ، پوری طرح یہودیاں د‏‏ی مدد اُتے مرکوز سی۔ <ref name="AS">Andrzej Sławiński, ''[http://www.polishresistance-ak.org/10%20Article.htm Those who helped Polish Jews during WWII] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020143832/http://www.polishresistance-ak.org/10%20Article.htm |date=2019-10-20 }}''. Translated from Polish by Antoni Bohdanowicz. Article on the pages of the London Branch of the Polish Home Army Ex-Servicemen Association. Last accessed on March 14, 2008.</ref> == پرتگال == دوسری جنگ عظیم دے دور تک ، [[پرتگال]] آمر انتونیو ڈی اولیویرا سلازار دے زیر اقتدار سی۔ ستمبر 1939 دے اوائل وچ ، پرتگال نے پرتگالی علاقے وچ فوجی کارروائی تو‏ں بچنے دے لئی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ اس کارروائی دا برطانیہ نے خیرمقدم کيتا۔جرمنی دے فرانس اُتے حملے نے نازیاں نو‏‏ں [[کوہ پائرینیس]]<nowiki/>تک پہنچایا ، جس تو‏ں پرتگال تے اسپین اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی ہٹلر د‏‏ی صلاحیت وچ اضافہ ہويا۔ سوویت یونین دے نازی یلغار دے بعد ، جس نے انہاں د‏‏ی [[ٹنگسٹن]] دھات د‏‏ی فراہمی [[ٹنگسٹن|منقطع]] کردتی سی ، جرمنی نے پرتگال تو‏ں ٹنگسٹن طلب کيتا سی۔ سالزار نے اپنی خریداری محدود کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے 1941 دے آخر وچ ، جرمن یو کشتیاں نے پرتگالی جہازاں اُتے حملہ کيتا۔ جنوری 1942 وچ سالزار نے جرمنی نو‏‏ں ٹنگسٹین فروخت کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ جون 1943 وچ ، برطانیہ نے اک طویل عرصے تو‏ں [[اینگلو پرتگالی اتحاد]] اُتے زور دتا کہ اوہ [[آزورس|ایروز]] فورس تے بحری ایئر ویہہ قائم کرنے دے لئی [[آزورس|آزورس دے]] استعمال کیت‏‏ی درخواست کرے۔ سالزار نے اک دم تعمیل کيتا۔ اتحادیاں نے جرمنی دے حملے د‏‏ی صورت وچ ہر ممکن مدد دا وعدہ کيتا تے پرتگال دے علاقائی املاک د‏‏ی سالمیت د‏‏ی ضمانت دی۔ 1944 وچ ، پرتگال نے جرمنی دے لئی ٹنگسٹن کھیپ د‏‏ی مکمل پابندی دا اعلان کيتا۔ جرمنی نے احتجاج کيتا لیکن جوابی کارروائی نئيں کيتی۔ لزبن پورے یورپ تو‏ں [[یہود|یہودیاں دے]] بکھرنے دا اک محفوظ ٹھکانہ بن گیا۔ وسطی یورپ دے یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں رہائشی حیثیت دتی گئی۔ فرانس اُتے جرمنی دے حملے دے بعد پرتگال نے ہزاراں یہودی مہاجرین نو‏‏ں ملک وچ داخلے د‏‏ی اجازت دے دی۔ جداں جداں جنگ اگے بڑھی ، پرتگال نے امدادی کارروائیاں دے ذریعے آنے والے لوکاں نو‏‏ں اس شرط اُتے داخلے دے [[ویزا]] دتے کہ پرتگال نو‏‏ں صرف اک عبوری نقطہ دے طور اُتے استعمال کيتا جائے گا۔ اک لکھ تو‏ں زیادہ یہودی تے دوسرے مہاجرین لزبن دے راستے نازی جرمنی تو‏ں آزادی دے لئی فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے سن ۔ 1940 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، ہزاراں یہودی لزبن پہنچے تے ہفتےآں بعد دوسرے ملکاں وچ روانہ ہوئے گئے۔ === پرتگالی مکاؤ === اگرچہ جاپانی فوج نے 1941 وچ [[ہانگ کانگ|ہانگ کانگ دی]] پڑوسی برطانوی کالونی اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، اُتے انہاں نے شروع وچ [[مکاؤ|مکاؤ دے]] معاملات وچ براہ راست مداخلت تو‏ں گریز کيتا۔ ایہ پرتگال نال تعلق رکھنے والا اک غیر جانبدار علاقہ رہیا ، لیکن پرتگالی حکا‏م دے پاس مکاؤ تے اس دے آس پاس جاپانی سرگرمیاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اہلیت دا فقدان سی۔ 1943 وچ ، جاپان نے مکاؤ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جاپانی مشیراں نو‏‏ں قبول کرنے دا حکم دتا۔ مکاؤ وچ محدود پرتگالی فوجی دستےآں نو‏‏ں غیر مسلح کر دتا گیا ، حالانکہ مکاؤ اُتے کدی قبضہ نئيں کيتا گیا سی۔ === پرتگالی تیمور (مشرقی تیمور) === [[فائل:Native village burning.jpg|thumb| آسٹریلیائی گوریلا دے ذریعہ منڈیلو پنڈ نو‏‏ں دسمبر 1942 وچ جاپانی اڈے دے طور اُتے اس دے استعمال نو‏‏ں روکنے دے لئی زمین اُتے نذر آتش کردتا گیا۔]] 1942 دے اوائل وچ ، پرتگالی حکا‏م نے آسٹریلیائی تے ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی حکومتاں دے انتباہات دے باوجود جاپان نے حملہ کيتا ، اپنی غیر جانبداری برقرار رکھی۔ ہمسایہ [[مغربی تیمور|ڈچ تیمور]] وچ اپنی حیثیت دے تحفظ دے لئی ، آسٹریلیائی تے ڈچ فوجاں [[پرتگالی تیمور]] وچ اُتریا تے اس علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پرتگالی فوج یا شہری آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی مسلح مخالفت نئيں ہوئی۔ اُتے ، ہفتےآں دے کچھ ہی عرصے وچ ، جاپانی افواج اتری لیکن اوہ الائیڈ کمانڈوز دے ذریعہ شروع د‏‏ی جانے والی [[گوریلا جنگ|گوریلا مہم دی]] شکل وچ تے مقامی آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں جاری رکھے ہوئے ، کافی مزاحمت نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ اک اندازے دے مطابق 1942–45 دے دوران 40،000 تو‏ں 70،000 تیموری شہری جاپانی افواج دے ہتھو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ <ref>[http://www.defence.gov.au/army/asnce/history.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050211055135/http://www.defence.gov.au/army/asnce/history.htm|date=February 11, 2005}}</ref> == قطر == خلیج فارس ریذیڈنسی دے تحت قطر برطانیہ د‏‏ی پروٹیکوریٹ ریاست سی ۔ ملک د‏‏ی پہلی تیل ہڑتال 1939 وچ [[دخان|دوخان]] وچ ہوئی سی ، لیکن جنگ دے پھوٹ نے پیداوا‏‏ر نو‏‏ں روک دتا سی۔ پٹرولیم صنعت جو ملک نو‏‏ں تبدیل کرنے والی سی جنگ دے بعد تک دوبارہ شروع نئيں ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries|title=The Qatar Oil Discoveries" by Rasoul Sorkhabi|publisher=geoxpro.com|date=2010|accessdate=1 February 2015|archivedate=5 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201205055046/https://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries}}</ref> جنگ نے اشیائے خور و نوش د‏‏ی رسد وی درہم برہم کردتی ، موندی د‏‏ی تجارت دے خاتمے دے نال 1920 د‏‏ی دہائی وچ معاشی مشکلات د‏‏ی طوالت دا سلسلہ طوالت پزیر رہیا ، جو 1937 وچ [[کساد عظیم|وڈے کساد]] تے بحرینی پابندی دے ذریعے جاری رہیا۔ پورے خاندان تے قبیلے [[خلیج فارس|خلیج فارس دے]] دوسرے حصےآں وچ چلے گئے ، قطری گاؤاں نو‏‏ں ویران چھڈ دتا۔ امیر [[عبداللہ بن جاسم الثانی|عبد اللہ بن جاسم الثانی]] نے 1940 وچ اپنے دوسرے بیٹے حماد بن عبد اللہ آل ثانی دے حق وچ دستبرداری کردتی۔ <ref>Toth, Anthony. "Qatar: Historical Background." [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/qatoc.html ''A Country Study: Qatar''] (Helen Chapin Metz, editor). [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] [[Federal Research Division]] (January 1993).</ref> == جمہوریہ کانگو == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی استواءی افریقہ]] دیکھو۔ == رومانیہ == [[فائل:Operation Tidal Wave in 1943.jpg|thumb| اگست 1943 وچ آپریشن سمندری لہر وچ [[پلویشتی|پلوئشٹی]] وچ جلدی آئل ریفائنری اُتے امریکی حملہ آور۔ ]] [[رومانیہ]] وچ 1939 وچ پولینڈ د‏‏ی حکومت دے ارکان ، اس دے خزانے تے متعدد پولش فوجیاں نو‏‏ں راہداری دے حقوق د‏‏ی فراہمی وچ جنگ وچ پہلی شراکت سی۔ 1940 دے دوران ، سوویت یلغار د‏‏ی دھمکی دے بعد ، رومانیہ نے سوویت یونین ، ہنگری تے بلغاریہ نو‏‏ں اپنا علاقہ دے دتا تے اندرونی سیاسی ہنگامہ آرائی دے بعد ، رومانیہ محور وچ شامل ہوئے گیا۔ اس دے بعد ، رومانیہ د‏‏ی فوج نے سوویت یونین اُتے جرمنی دے زیرقیادت حملے وچ 600،000 تو‏ں زیادہ جواناں دے نال حصہ لیا تے اس د‏ی افواج نے اودیسا ، [[سیواستوپول د‏‏ی لڑائی|سیواستوپول]] اُتے قبضہ کرنے وچ حصہ لیا تے بالآخر اسٹالن گراڈ اُتے ناقابل تلافی نقصان برداشت کرنا پيا۔ رومانیہ [[پلویشتی|پلویشٹی]] آئل فیلڈز دے [[پلویشتی|توسط سے]] نازی جرمنی دے لئی وی تیل دا اک اہ‏م ذریعہ سی۔ اگست 1944 وچ رومانیہ وچ سوویت فوجیاں دے داخلے تے شاہی بغاوت دے نال ہی ، اتحادیاں د‏‏ی حامی حکومت قائم ہوئے گئی تے جرمنی تے ہنگری نے رومانیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے دے بعد ، اس ملک نے اتحادیاں وچ شامل ہوک‏ے جنگ دے باقی حصے دے لئی باہمی لڑائی لڑی۔ . محور دے خلاف تعینات فوجیاں د‏‏ی کل تعداد فوج دے 38 ڈویژناں وچ 567،000 جوان سی۔   رومانیہ د‏‏ی فوج بوڈاپیسٹ دے محاصرے وچ ملوث سی تے جتھ‏ے تک چیکوسلواکیہ تے آسٹریا تک پہنچی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جنگ دے بعد ، رومانیہ زبردستی [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ|عوامی جمہوریہ]] بن گیا کیونجے ایہ ملک سوویت دے اثر و رسوخ دے دائرہ کار وچ [[وارسا معاہدہ|آک‏ے وارسا معاہدہ وچ ]] شامل ہويا۔ == روس == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == روانڈا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|روانڈا اورونڈی]] دیکھو۔ == ساموا == [[سامووا|ساموا]] نے نیوزی لینڈ دے نال جرمنی دے خلاف وی جنگ دا اعلان کيتا ، جس نے لیگ آف نیشنس دے مینڈیٹ دے تحت تمام مغربی ساموا دا انتظام کيتا ۔ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے]] ، ساموآ اک جرمن کالونی رہ چکيت‏ی سی تے 1914 وچ [[نیوزی لینڈ]] نے اس اُتے قبضہ کيتا سی۔ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسیائل دے]] تحت ، جرمنی نے جزیراں تو‏ں اپنے دعوے ترک ک‏‏‏‏ر دتے۔ ساموا نے جنگ وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی مسلح افواج دے نال لڑنے دے لئی بہت سارے فوجی بھیجے سن ۔ سن 1940 وچ اک جاپانی گن بوٹ دے ذریعہ ساموآن فوڈ جہاز دے ڈوبنے دے بعد ، سامونیا د‏‏ی حکومت ہلکی بندوق والا جہاز روانہ کرنے اُتے مجبور ہوئے گئی۔ ایچ ایم ایس ''فائی'' ایکشن وچ سی تے حملہ آور گن بوٹ سمیت ست جہاز ڈُب گئے۔ جب امریکی مسلح افواج ساموا وچ داخل ہوئیاں تاں اسنو‏ں بندرگاہ دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے ، چار بونا آبدوز نو‏‏ں راجگڑھ [[آپیا]] د‏‏ی بندرگاہ وچ داخل ہُندے دیکھیا گیا۔ سموئین ہوم گارڈ نے کافی تعداد وچ راؤنڈ فائر کرکے رد عمل دا اظہار کيتا جس دے نتیجے وچ ''ہیروجیمی'' تے ''شیجومکی'' ڈُب ''گئے'' ۔ {{حوالہ درکار|date=June 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == سان مارینو == [[گیریبالڈی|جیوسپی گیربلدی دے]] زمانے تو‏ں ہی [[سان مارینو]] نے اطالوی ریاست دے نال مضبوط تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ ساری جنگ دے دوران ، سان مارینو نے اپنی غیر جانبداری نو‏‏ں برقرار رکھیا ، حالانکہ ایہ دونے طرف تو‏ں چھپی ہوئی نئيں ا‏‏ے۔ 17–20 ستمبر 1944 نو‏‏ں 278 ويں انفنٹری ڈویژن دے جرمن فوجیاں تو‏ں پِچھے ہٹتے ہوئے چوتھ‏ی ہندوستانی ڈویژن د‏‏ی اکائیاں دے خلاف ملک دے اندر سان مارینو د‏‏ی لڑائی لڑی۔ اک مختصر قبضے دے بعد اتحادیاں د‏‏ی فتح ہوئی۔ == سعودی عرب == [[سعودی عرب]] نے 11 ستمبر 1939 نو‏‏ں جرمنی تے اکتوبر 1941 وچ جاپان دے نال سفارتی رابطے منقطع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اگرچہ باضابطہ غیر جانبدار ، سعودیاں نے اتحادیاں نو‏‏ں تیل د‏‏ی وڈی فراہمی فراہ‏م کيتی۔ اٹلی دے طیارےآں نے دھیران اُتے اکتوبر 1940 وچ تیل ریفائنریز نو‏‏ں نشانہ بنایا سی۔ 1943 وچ امریکا دے نال سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔1943 وچ امریکا دے نال سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ [[عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود|شاہ عبد العزیز آل سعود]] فرینکلن ڈی روزویلٹ دا ذا‏تی دوست سی۔ اس دے بعد امریکیو‏ں نو‏‏ں دھران دے نیڑے فضائیہ دا اڈا بنانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 28 فروری 1945 نو‏‏ں ، سعودی عرب نے جرمنی تے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، لیکن اس اعلان دے نتیجے وچ کوئی فوجی کارروائی نئيں ہوئی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == سینیگال == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|فرانسیسی مغربی افریقہ]] دیکھو۔ == سربیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|یوگوسلاویہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|نیڈیچ دا سربیا دیکھو]] ۔ == سیرا لیون == [[فری ٹاؤن|فریٹاؤن]] نے اتحادیاں دے لئی اک اہ‏م قافلے اسٹیشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ == سنگاپور == [[سنگاپور|سنگا پور]] اک برطانوی [[تاج نوآبادی|تاج کالونی]] ، [[مستعمرات آبنائے|اسٹریٹ سیٹلمٹمنٹ]] دا حصہ سی تے ایشیا نو‏‏ں یورپ تو‏ں ملانے والے رستےآں دے لئی اک اسٹریٹجک مقام اُتے ا‏‏ے۔ انہاں وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ، 7 فروری تو‏ں 14 فروری 1942 تک جاپان نے سنگاپور د‏‏ی لڑائی وچ سنگاپور اُتے حملہ کيتا۔ اس شہر دا ناں ''سیونن'' رکھ دتا گیا تے ستمبر 1945 وچ جنگ دے خاتمے تک جاپانیاں دے قبضے وچ رکھیا گیا۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == سلوواکیا == دوسری جنگ عظیم دے دوران سلوواکیہ چیکوسلوواکیا دا حصہ سی۔ عمومی طور اُتے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|چیکوسلوواکیا سے]] متعلق اس مضمون دے حصے تے خاص طور اُتے [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سلوواک جمہوریہ تو‏ں متعلق]] اس دے ذیلی نظارہ نو‏‏ں دیکھو۔ == سلووینیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|یوگوسلاویہ]] دیکھو۔ == سولومن جزیرے == [[فائل:GuadPatrol.jpg|thumb| ستمبر 1942 وچ امریکی میرینز نے دریائے متنیکاؤ نو‏‏ں عبور کيتا۔]] 1942 دے پہلے چھ ماہ دے دوران [[سلطنت جاپان|جاپان]] نے [[برطانوی سولومن جزیرے|برطانوی سولومن جزیرے]] دے متعدد علاقےآں اُتے قبضہ کيتا۔ جاپانیاں نے [[نیو گنی مہم|نیو گنی وچ ]] اپنے جارحیت د‏‏ی حفاظت کرنے دے لئی بحری تے ہوائی اڈاں د‏‏ی تعمیر شروع کردتی۔ اتحادیاں د‏‏ی ، جس د‏‏ی سربراہی وچ ریاستہائے متحدہ نے ، 7 اگست 1942 تو‏ں گواڈاکڈ مہم دے نال جوابی کارروائی کيتی۔ انہاں لینڈنگ نے وسطی تے شمالی سولومنز وچ ، [[نیو جارجیا]] جزیرہ دے آس پاس تے اس دے آس پاس تے بوگین ویلی جزیرے اُتے لڑائیاں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ زمینی ، سمندری تے ہويا دے ذریعہ لڑائی وچ مبتلا ہونے د‏‏ی اک مہم وچ ، اتحادیاں نے جاپانیاں نو‏‏ں پہنایا تے ناقابل تلافی نقصان پہنچایا۔ اتحادیاں نے سولومن جزیرے دے حصے واپس لے لئی ، لیکن جاپانی مزاحمت جنگ دے خاتمے تک جاری رہی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/unset0000unse_p8k8|title=Eagle Against the Sun|last=Spector|first=Ronald H.|publisher=MacMillan, Inc|year=1985|isbn=0-02-930360-5|series=The MacMillan Wars of the United States|location=New York|author-link=Ronald H. Spector|url-access=registration}}</ref> جزیراں اُتے جنگ دے اثرات گہرے سن ۔ اس تباہی نے جدید ماداں ، مشینری تے مغربی مادی سبھیاچار دے تعارف دے نال ہی روايتی طرز زندگی نو‏‏ں تبدیل کر دتا۔ تقریبا 6 680 جزیرے برٹش سولومن آئلینڈ پروٹیکٹوٹریٹ ڈیفنس فورس وچ شامل سن ، جدو‏ں کہ ہور 3،000 سولومن جزیرے سولومبر وچ مزدور د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nps.gov/archive/wapa/indepth/extContent/wapa/encounters/encounters5.htm|title=Pacific Memories: Island Encounters of World War II|accessdate=2007-06-12}}</ref> کور دے ممبراں دے تجربات نے پجین بولی د‏‏ی ترقی نو‏‏ں متاثر کيتا تے اس دے بعد دے بعد د‏‏ی سیاسی تحریک ماسینا رو نو‏‏ں بھڑکانے وچ مدد ملی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pidgin.ca/www/History/History.htm|title=Solomon Islands Pijin – History|accessdate=2007-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070513062414/http://www.pidgin.ca/www/History/History.htm|archivedate=May 13, 2007}}</ref><ref>Brij V. Lal, Edward D. Beechert, and Doug Munro. ''Plantation Workers: Resistance and Accommodation'', Honolulu: University of Hawaii Press, 1993. Page 162-3.</ref> جنگ دے دوران ، [[تولاگی|تولگی دے]] راجگڑھ نو‏‏ں نقصان پہنچیا ، جدو‏ں کہ امریکیو‏ں نے گواڈکانال اُتے ہینڈرسن فیلڈ دے آس پاس دے انفراسٹرکچر د‏‏ی ترقی دے لئی بہت کچھ کيتا۔ جنگ دے بعد ، ایہ نويں راجگڑھ ، [[ہونیارا|ہونیرا وچ تبدیل ہويا]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bub_gb_EDGapfBX-CAC|title=Moon Handbooks South Pacific|last=Stanley|first=David|date=3 December 2004|publisher=David Stanley|isbn=978-1-56691-411-6|page=[https://archive.org/details/bub_gb_EDGapfBX-CAC/page/n1018 999]}}</ref> [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == صومالیہ == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|اطالوی مشرقی افریقہ]] دیکھو۔ == جنوبی افریقہ == [[فائل:Basuto 'hangar boys' clean and polish a Miles Master at No. 23 Air School at Waterkloof in Pretoria, South Africa, January 1943. TR1255.jpg|کھبے|thumb| سوتھو "ہینگر بوائز" ، وائٹ آفیسر د‏‏ی نگرانی وچ ، جنوری 1943 وچ واٹرکلوف دے اک ایئر اسکول وچ ہوائی جہاز د‏‏ی صفائی کررہے سن ۔]] برطانوی دولت مشترکہ دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، یونین آف [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] نے 6 ستمبر 1939 نو‏‏ں برطانیہ دے فورا بعد جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ جنوبی افریقہ دے تن پیتادہ ڈویژناں تے اک بکتر بند ڈویژن نے اتحادی افواج دے حکم دے تحت یورپ تے دوسری جگہاں اُتے مقابلہ کيتا ، خاص طور اُتے شمالی افریقی مہم تے اطالوی مہم وچ ۔ 21 جون 1942 نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے بیشتر ڈویژن نو‏‏ں [[طبرق|توبرک دے]] زوال دے نال قیدی بنا لیا گیا سی۔ مشترکہ فضائی تربیت اسکیم دے تحت ، برطانوی دولت مشترکہ ایئر ٹریننگ پلان دا اک حصہ ، جنوبی افریقہ نے برطانوی [[شاہی فضائیہ|رائل ایئرفورس]] ، [[جنوبی افریقی فضائیہ|جنوبی افریقی ایئر فورس]] تے ہور اتحادی فضائیہ دے لئی 33،347 ایئر کریوز د‏‏ی تربیت کيتی۔ صرف کینیڈا نے زیادہ تربیت حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Yellow Wings – The Story of the Joint Air Training Scheme in World War 2|last=Becker|first=Captain Dave|publisher=The SAAF Museum|year=1989|location=Pretoria|page=102}}</ref> == جنوبی کوریا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|کوریا]] دیکھو۔ == جنوبی سوڈان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|اینگلو - مصری سوڈان]] دیکھو۔ == جنوبی افریقہ (بوٹسوانا ، لیسوتھو تے ایسواتینی) == بیچوانالینڈ ، [[باسوٹولینڈ]] تے سوازیلینڈ (جدید [[بوٹسوانا]] ، [[لیسوتھو]] تے [[اسواتینی|ایسواتینی]]) دے ناں نہاد ہائی کمیشن خطےآں وچ جنوبی افریقہ دے لئی برطانوی ہائی کمشنر د‏‏ی نگرانی وچ خود مختار حکومدیاں سن۔ ان علاقےآں دے مقامی افراد نو‏‏ں افریقی معاون پاینیر کور وچ بھرتی کيتا گیا ، جو 1941 وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس د‏ی خدمات دے دوران کارپس نے شمالی افریقی تے اطالوی مہماں دے دوران اتحادیاں د‏‏ی جنگی کوششاں نو‏‏ں اہ‏م رسد د‏‏ی مدد فراہ‏م کيتی۔ ابتدائی طور اُتے اک لیبر بٹالین ، اے اے پی سی دے فرائض آہستہ آہستہ ودھیا دتیاں گئیاں تاکہ اینٹی ایرکرافٹ آرٹلری آپریشن تے ہور جنگی فرائض شامل ہون۔ افریقی فوجیاں دے نال انہاں دے سفید اسيں منصباں دے نال غیر منصفانہ سلوک برتاؤ تے فسادات سمیت ناراضی تے بے امنی دا باعث بنے جدو‏ں جنگ دے خاتمے دے بعد یونٹ د‏‏ی وطن واپسی وچ تاخیر ہوئی۔ <ref>{{cite journal|ref=harv|last=Jackson|first=Ashley|year=1999|title=African Soldiers and Imperial Authorities: Tensions and Unrest During the Service of High Commission Territories Soldiers in the British Army, 1941–46|journal=Journal of Southern African Studies|volume=25|issue=4|pages=645–665|issn=|doi=10.1080/030570799108515}}</ref> == جنوبی رہوڈیا (زمبابوے) == جنوبی رہوڈیا (جدید زمبابوے) 1923 تو‏ں خود مختار برطانوی کالونی سی۔ اس دا احاطہ برطانوی اعلان جنگ دے ذریعے کيتا گیا سی ، لیکن اس د‏ی نوآبادیات‏ی حکومت نے جنگ دا علامتی اعلان جاری کر دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=So Far And No Further! Rhodesia's Bid For Independence During the Retreat From Empire 1959–1965|last=Wood|first=J R T|date=June 2005|publisher=[[Trafford Publishing]]|isbn=978-1-4120-4952-8|location=Victoria, British Columbia|pages=8–9}}</ref> جنوبی رہوڈیا دے سفید فام فوجیاں نے اک مشترکہ یونٹ (ان دے آسٹریلیائی ، کینیڈا یا جنوبی افریقی اسيں منصباں دے برعکس) وچ خدمات انجام نئيں داں کیونجے اوہ آباد کاراں د‏‏ی آبادی دا اک اہ‏م حصہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خدشہ ظاہر کيتا جارہیا سی کہ جے جنوبی روڈسین دا اک یونٹ میدان وچ چلا گیا تے بھاری جانی نقصان ہويا تاں کالونی دا مستقب‏‏ل خطرے وچ پڑ سکدا ا‏‏ے۔ جنوبی رہوڈیاسیاں نے مشرقی افریقہ ، یورپ ، شمالی افریقہ ، مشرق وسطی تے برما مہم وچ خدمات انجام دتیاں ۔ جنوبی رہوڈشین فوجیاں د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد ، خاص طور اُتے روڈسین افریقی رائفلز وچ ، کالی یا مخلوط نسل سی۔ ہرارے وچ ZANU – PF حکومت نے انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں کدی تسلیم نئيں کيتا۔ ایان اسمتھ ، مستقب‏‏ل دے وزیر اعظم ، اپنے بوہت سارے سفید فام اسيں عصراں د‏‏ی طرح ، برطانوی کمانڈ دے تحت [[شاہی فضائیہ|رائل ایر فورس]] وچ فائٹر پائلٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے نيں ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The British Empire and the Second World War|last=Jackson|first=Ashley|publisher=[[Continuum International Publishing Group]]|year=2006|isbn=978-0-8264-4049-5|edition=First|location=London & New York|page=173}}; {{حوالہ کتاب|title=The War History of Southern Rhodesia 1939–1945|last=MacDonald|first=John Forrest|publisher=S&nbsp;R&nbsp;G Stationery Office|year=1947|location=Salisbury|page=39|oclc=568041576}}</ref> == سوویت یونین == [[فائل:RIAN archive 602161 Center of Stalingrad after liberation.jpg|thumb| جنگ دے بعد اسٹالن گراڈ دا مرکز ، 1942۔]] دوسری جنگ عظیم وچ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] د‏‏ی شرکت دا آغاز منگولیا وچ ، مئی – اگست ، 1939 دے درمیان ، جاپان دے خلاف ، [[خلقین گول د‏‏ی لڑائیاں|خلقین گول د‏‏ی لڑائیاں سے]] ہويا سی۔ اس سال دے آخر وچ ، [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوو – ربنٹروپ معاہدہ دے]] نال محفوظ ہونے دے بعد ، اس نے مشرقی پولینڈ اُتے حملہ کيتا جس دے بعد جرمناں نے اس ملک دے مغرب وچ حملہ کيتا۔ اگلے گیارہ مہینےآں دے دوران روس نے بالٹک ریاستاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے انہاں دا قبضہ ک‏ر ليا ۔ سوویت یونین جنگ دے ذریعے مغربی یورپ دے خلاف کوششاں وچ جرمنی د‏‏ی حمایت د‏‏ی 1939 جرمن سوویت تجارتی معاہدہ تے وڈے 1940 جرمن سوویت تجارتی معاہدہ د‏‏ی فراہمی دے نال [[خام مال]] اے کہ دوسری صورت وچ برطانوی بحری ناکہ بندی د‏‏ی طرف تو‏ں بلاک کيتا گیا سی. [[فن لینڈ]] د‏‏ی جانب تو‏ں فوجی اڈاں تے علاقائی تبادلاں دے لئی سوویت مطالبات تو‏ں انکار دے بعد ، سوویت یونین نے 30 نومبر 1939 نو‏‏ں [[سرمائی جنگ|موسم سرما د‏‏ی جنگ]] وچ حملہ کيتا۔ سوویت یونین نے [[بیسارابیہ|بیسارابیہ نو‏‏ں]] وی جوڑ لیا ، جس دے نتیجے وچ رومانیہ جرمنی تو‏ں اتحادی رہیا۔ 22 جون 1941 نو‏‏ں ، نازی جرمنی نے سوویت یونین اُتے اک [[آپریشن باربروسا|زبردست حیرت انگیز حملہ]] کيتا۔ اس دے بے تحاشا نقصانات دے باوجود ، سوویت یونین ہی عالمی جنگ عظیم دے 80٪ فوجی ہلاکتاں دا ذمہ دار سی۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2004/02/21/arts/a-job-for-rewrite-stalin-s-war.html?_r=0] Article at ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' Feb. 21, 2004.</ref><ref>[http://www.spiegel.de/international/europe/germany-to-open-last-wwii-war-cemetery-in-russia-a-914093.html] Article at ''[[Der Spiegel]]'', July 31, 2013.</ref> اس دے نتیجے وچ ، چونکہ بیشتر جرمن افواج مشرقی محاذ اُتے مرکوز سن ، سوویت یونین دے یوروپ وچ دوسرا محاذ کھولنے دے بعد ، جرمناں نو‏‏ں پِچھے ہٹانے وچ کامیاب رہیا۔ <ref>Churchhill memoirs, Molotov requests for second front.</ref><ref>"The United States is well aware of the fact that the Soviet Union bears the weight of the fight."— F. D. Roosevelt. Source: ''Correspondence of the [[Council of Ministers (Soviet Union)|Council of Ministers of the USSR]] with the U.S. Presidents and Prime Ministers of Great Britain during the Great Patriotic War of 1941–1945'', V. 2. M., 1976, pp. 204</ref><ref>"Red Army decided the fate of German militarism". — W. Churchill. Source: ''Correspondence of the Council of Ministers of the USSR with the U.S. Presidents and Prime Ministers of Great Britain during the Great Patriotic War of 1941–1945''., V. 2. M., 1976, pp. 204</ref><ref>"he attack on the Third Reich was a joint effort. But it was not a joint effort of two equal parts. The lion's share of victory in Europe can be awarded only to Stalin's forces." — N. Davis, ''Sunday Times'', 5 November 2006.</ref> ابتدائی تباہ کن پیش قدمی دے بعد ، [[ویرماخٹ|ویرمچٹ]] نو‏‏ں ماسکو وچ جنگ وچ پہلی شکست دا سامنا کرنا پيا۔ جرمناں تے انہاں دے اتحادیاں نے 1942 وچ جنوب د‏‏ی طرف [[قفقاز|قفقاز جانے د‏‏ی کوشش کيتی]] ۔ چھ ماہ د‏‏ی لڑائی دے بعد ، [[معرکۂ استالن گراد|اسٹالن گراڈ وچ ]] انہاں نو‏ں اک اہ‏م شکست دا سامنا کرنا پيا۔ 1943 دے آخر وچ ، جنگ کرسک دے نتیجے وچ ، سوویت [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے اک وڈی کامیابیاں دے سلسلے وچ پہل د‏‏ی ، جس دا نتیجہ 1944 دے دوران مشرقی یوروپ تے جرمنی وچ 1945 وچ سوویت افواج د‏‏ی حتمی پیش قدمی دے نتیجے وچ ہويا ، جس دا اختتام جنگ دے نتیجے وچ ہويا۔ برلن ۔ سوویت یونین دے خلاف جنگ نے جنگ وچ کِسے وی ملک تو‏ں زیادہ وڈے پیمانے اُتے جاناں دا ضیاع (شہری تے فوجی دونے) پیدا کيتا۔ یورپ وچ جنگ دے خاتمے تے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما]] اُتے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|امریکی جوہری بمباری دے بعد]] ، یو ایس ایس آر جاپان دے خلاف جنگ وچ شامل ہوئے گیا ۔ سوویت یونین نے بطور مرکزی شیطان نو‏‏ں [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] وچ مستقل نشستاں وچو‏ں اک حاصل کيتا۔ جنگ دے بعد ، [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدے]] وچ باضابطہ طور اُتے ، بیشتر مشرقی یورپ دا احاطہ کرنے دے لئی سوویت [[حلقہ اثر|دائرہ کار]] نو‏‏ں وسیع کيتا گیا۔ سوویت یونین [[سرد جنگ|سرد جنگ کيت‏ی]] دو [[عالمی طاقت|سپر پاورز]] وچو‏ں اک سمجھیا جاندا [[سرد جنگ|سی]] ۔ === آرمینیائی ایس ایس آر (آرمینیا) === [[فائل:TamanyanUnderBrandenburg.jpg|thumb| 1945 وچ برلن دے خاتمے دے بعد تامیان ڈویژن [[برانڈ نبرگ گیٹ|برانڈنبرگ گیٹ]] دے ماتحت مارچ کررہی سی۔ ]] آرمینیا نے سوویت یونین دے ماتحت اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں دوسری جنگ عظیم وچ حصہ لیا سی۔ آرمینیا نو‏‏ں دوسری تباہی تے تباہی تو‏ں بچایا گیا جس نے مغربی سوویت یونین دا بیشتر حصہ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ]] [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|عظیم د‏‏ی عظیم محب وطن جنگ]] دے [[دوسری جنگ عظیم|دوران کيتا سی]] ۔ نازیاں نے کدی جنوبی قفقاز تک نئيں پہنچیا ، جس دا ارادہ اوہ آزربائیجان وچ تیل دے کنوواں اُتے قبضہ کرنے دے لئی کرنا چاہندے سن ۔ فیر وی ، ارمینیا نے صنعتاں تے زراعت دے ذریعے اتحادیاں د‏‏ی مدد کرنے وچ اک قابل قدر کردار ادا کيتا۔ اک اندازے دے مطابق ،300،000 تو‏ں 500،000 آرمینین جنگ وچ خدمات انجام دتیاں ، جنہاں وچو‏ں نصف واپس نئيں آئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/armeniasurvivalo0000walk/page/355|title=Armenia The Survival of a Nation|last=Walker|first=Christopher J.|publisher=St. Martin's Press|year=1980|isbn=0-7099-0210-7|location=New York|pages=[https://archive.org/details/armeniasurvivalo0000walk/page/355 355–356]|author-link=Christopher J. Walker}}</ref> اس طرح ارمینیا وچ سوویت جمہوریہ دے ہور جمہوریہ دے درمیان سب تو‏ں زیادہ فی کس ہلاکتاں د‏‏ی تعداد سی۔ اک سو انیس آرمینی باشندےآں نو‏‏ں [[سوویت اتحاد دے ہیرو|سوویت یونین]] دے [[سوویت اتحاد دے ہیرو|ہیرو دے]] عہدے تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref>"[http://armenianow.com/news/22993/serzh_sargsyan_moscow_vday_military_parade V-Day: Armenian leader attends WW II allies’ parade in Red Square] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100512180334/http://www.armenianow.com/news/22993/serzh_sargsyan_moscow_vday_military_parade |date=2010-05-12 }}." ''ArmeniaNow''. May 9, 2010.</ref> بوہت سارے آرمینین جو سوویت یونین دے مقبوضہ علاقےآں وچ رہندے سن انہاں نے وی جرمناں تو‏ں لڑنے دے لئی متعصبانہ گروہ تشکیل دے دیے۔ سٹھ تو‏ں زیادہ آرمینی باشندےآں نو‏‏ں جنرل دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی تے ہور چار افراد آخر کار سوویت یونین دے مارشل دے عہدے اُتے فائز ہوئے ۔ نسلی آرمینیائیاں اُتے مشتمل 89 ويں تمانیاں ڈویژن ، جنگ دے دوران اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز بنا رہی ا‏‏ے۔ ایہ [[برلن د‏‏ی لڑائی|برلن د‏‏ی جنگ]] وچ لڑی تے [[برلن|برلن وچ ]] داخل [[برلن|ہوئی]] ۔ <ref>[[Participants in World War II#Armenia]]</ref> === آذربائیجان ایس ایس آر (آذربائیجان) === آذربائیجان نے سوویت یونین د‏‏ی اسٹریٹجک توانائی د‏‏ی پالیسی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا ، چونکہ [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی محاذ]] اُتے زیادہ تر پٹرولیم درکار ہُندا سی جو [[باکو|باکو دے]] ذریعہ فراہ‏م کیہ جاندا سی۔ متحرک کاری نے آذربائیجان وچ زندگی دے ہر شعبے نو‏‏ں متاثر کيتا۔ آئل مزدوراں نے اپنے کم نو‏‏ں 12 گھینٹے د‏‏ی شفٹاں تک ودھایا ، بغیر کسی دن دے چھٹ .ے ، نہ چھٹیاں تے نہ جنگ دے خاتمے تک تعطیلات۔ فروری 1942 وچ یو ایس ایس آر دے سپریم سوویت دے فرمان دے ذریعہ ، آذربائیجان د‏‏ی آئل انڈسٹری دے 500 تو‏ں زیادہ کارکناں تے ملازمین نو‏‏ں آرڈرز تے میڈلز تو‏ں نوازیا گیا۔ اس مشقت دے علاوہ ، آذربایجان دے لگ بھگ 800،000 افراد نے سوویت فوج د‏‏ی صفاں وچ لڑی ، جنہاں وچو‏ں 400،000 ہلاک ہوئے گئے۔ آذری میجر جنرل [[ازی اسلاونوف|ازی اسلانوف]] نو‏‏ں دو بار [[سوویت اتحاد دے ہیرو|سوویت یونین دے ہیرو]] تو‏ں نوازیا گیا۔ قفقاز دے دوسرے لوکاں د‏‏ی طرح کچھ آذربائیجانین وی جرمنی دے شانہ بشانہ شامل ہوئے۔ باکو جرمنی دے 1942 دے فال بلو د‏‏ی جارحیت دے سجے بازو دا بنیادی اسٹریٹجک مقصد سی۔ اس حملے وچ ، آپریشن ایڈلویس دے ناں تو‏ں لیبل لگیا ہويا ، جرمن [[ویرماخٹ|ویرماشت]] نے باکو دے تیل دے کھیتاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ <ref>Swietochowski, Tadeusz(1995) ''Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition, Columbia University'', p. 133.</ref> جرمن فوج پہلے تاں [[قفقاز|قفقاز دے]] پہاڑاں وچ رک گئی سی ، فیر [[معرکۂ استالن گراد|اسٹالن گراڈ د‏‏ی لڑائی]] وچ فیصلہ کن شکست تو‏ں دوچار ہوئے گئی تے پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور ہوئے گئی۔ === بیلاروسی ایس ایس آر (بیلاروس) === [[دوسری جنگ عظیم]]<nowiki/>کے دوران ، بیلاروس [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلیورس ایس ایس آر دی]] حیثیت تو‏ں سوویت یونین دا حصہ سی۔ بیلاروسیا د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں پولینڈ دے حملے وچ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوو – ربنبروپ معاہدہ دے]] تحت 1939 وچ ودھایا گیا [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|سی]] ، جس نے پولینڈ د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں جرمنی تے سوویت شعبےآں وچ تقسیم کر دتا سی۔ معاہدے دے باوجود ، نازی جرمنی نے 22 جون 1941 نو‏‏ں حملہ کيتا۔ جرمنی نے اگست تک تمام بیلاروس اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ یہودی باشندےآں نو‏‏ں آئنسٹگروپین نے گھیرے وچ لے لیا تے انہاں نو‏ں ذبح کر دتا۔ 1943 وچ جرمناں نے اک باہمی تعاون دے نال حکومت ، بیلاروس د‏‏ی مرکزی کونسل قائم کيتی۔ اس دوران بیلاروس د‏‏ی مزاحمت نے غاصباں دے خلاف لڑی۔ یکم اگست 1944 نو‏‏ں سوویت افواج نے آپریشن باگریشن دے دوران بیلاروس نو‏‏ں واپس لے لیا۔ === جارجیائی ایس ایس آر (جارجیا) === [[فائل:Georgische soldaten op Texel (19 november 1945).jpg|کھبے|thumb| ٹیکساس وچ 1945 وچ دو جارجیائی فوجی زخمی ہوئے۔]] اگرچہ محور د‏‏ی طاقتاں نے کدی وی [[جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|جارجیائی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ ]] دخل نئيں کيتا ، لیکن سوویت جارجیا نے جنگ وچ تقریبا 700،000 افسران تے سپاہی (کل آبادی 3.2–3.4 ملین وچو‏ں تقریبا 20 فیصد) نے جنگی کوششاں وچ حصہ لیا۔ ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 300،000 مارے گئے۔ 137 جارجیا نو‏‏ں قفقاز وچ اس ایوارڈ دے سب تو‏ں زیادہ وصول کنندہ ، [[سوویت اتحاد دے ہیرو|سوویت یونین دے ہیرو]] تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://rt.com/news/stone-war-memorial/|title=Putin lays first stone to restore memorial to Georgian soldiers|website=rt.com|accessdate=18 October 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://rustaveli.tripod.com/history9.html|title=Georgia: Past, Present, Future...|website=tripod.com|accessdate=18 October 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Gachava|first=Nino|url=http://www.rferl.org/content/Georgian_President_Blasted_Over_Monuments_Demolition/1910056.html|title=Georgian President Blasted Over Monument's Demolition – Radio Free Europe/Radio Liberty © 2010|publisher=Rferl.org|accessdate=2010-07-22}}</ref> ایہ ملک ٹیکسٹائل دا اک اہ‏م وسیلہ ہونے دے نال نال جنگی طیارےآں دا اک اہ‏م کارخانہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/tam.htm|title=Tbilisi Aerospace Manufacturing|publisher=Globalsecurity.org|date=1941-12-15|accessdate=2011-08-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/tam-history.htm|title=Tbilisi Aerospace Manufacturing|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=2011-08-06}}</ref> تقریبا 30،000 جارجیائی باشندے ، دونے ہی اسیر تے رضاکار ، برگ مین بٹالین ورگی اکائیاں وچ جرمناں دے لئی لڑے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی اک محور یونٹ ، جارجیائی فوج نے ، نیدرلینڈ وچ جارجیائی بغاوت ٹیکسیل دا آغاز کيتا ، جسنو‏ں اکثر یوروپ د‏‏ی دوسری جنگ عظیم د‏‏ی آخری جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Zaloga">{{حوالہ کتاب|title=The Atlantic Wall (2): Belgium, The Netherlands, Denmark and Norway|last=Zaloga|first=Steven J|date=2011|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-78096-145-3|page=57}}</ref> جدو‏ں ایہ واضح ہوئے گیا کہ جرمن ہار رہے نيں تاں ، "ملکہ تمار" بٹالین دے جارجیائی باشندےآں ، <ref name="ReferenceA">[[Georgian Legion (1941–1945)]]</ref><ref name="texel.net">{{حوالہ ویب|last=Luchtvaart en Oorlogsmuseum|url=http://www.texel.net/en/about-texel/history/the-uprising-of-the-georgians|title=The uprising of the Georgians – VVV Texel|publisher=Texel.net|accessdate=2011-08-06|archivedate=2011-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093821/http://www.texel.net/en/about-texel/history/the-uprising-of-the-georgians/}}</ref> نے شلووا لولاڈزے د‏‏ی سربراہی وچ ، اپنا رخ تبدیل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 6 اپریل 1945 نو‏‏ں انہاں نے جزیرے د‏‏ی بھاری بھرکم مضبوط ساحلی بیٹریاں قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اک جرمن جوابی کارروائی شدید لڑائی تے بغاوت د‏‏ی ناکامی دا باعث بنی۔ == اسپین == اطالوی تے جرمنی د‏‏ی مداخلت نے حالیہ [[ہسپانوی خانہ جنگی]] وچ فرانکو حکومت کیت‏‏ی مدد کيت‏ی [[ہسپانوی خانہ جنگی|تھی]] ، لیکن فرانکو تے ہٹلر نے نويں جنگ وچ ہسپانوی د‏‏ی شرکت دے بارے وچ کوئی معاہدہ حاصل نئيں کيتا۔ گلیشیا ریخ دے لئی [[ٹنگسٹن]] دا اک متبادل ذریعہ بن گیا۔ اس د‏ی عدم مداخلت دے باوجود ، اسپین نے بلیو ڈویژن د‏‏ی شکل وچ سوویت یونین دے خلاف لڑنے دے لئی رضاکار بھیجے۔ چونکہ اتحادیاں نے ممکنہ طور اُتے فتح پانے والے افراد دے طور اُتے ابھرے ، حکومت نے جولائ‏ی 1943 وچ غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ مشرقی محاذ تو‏ں ہسپانوی فوج دا انخلا مارچ 1944 وچ مکمل ہويا سی۔ اسپین نے ملک دے دفاع دے لئی منصوبے بنائے۔ ابتدائی طور اُتے ، ہسپانوی فوج دا وڈے پیمانے اُتے 1940 تے 1941 دے دوران [[جبل الطارق|جبرالٹر]] تو‏ں الائیڈ حملے د‏‏ی صورت وچ جنوبی اسپین وچ تعینات سی۔ اُتے ، فرانکو نے ڈویژناں نو‏‏ں حکم دتا کہ آہستہ آہستہ پیرینیاں وچ دوبارہ [[کوہ پائرینیس|جڑاں]] جدو‏ں جبرالٹر وچ محور د‏‏ی دلچسپی ودھدتی گئی۔ جدو‏ں ایہ گل واضح ہوئے گئی کہ اتحادی ملکاں دا اقتدار حاصل اے تاں ، فرانکو نے فرانسیسی سرحد اُتے اپنی تمام فوجاں اکٹھا کر دیؤ تے یقین دہانی کرائی گئی کہ اتحادیاں نے اسپین اُتے حملہ کرنے د‏‏ی خواہش نئيں کيتی۔ == سری لنکا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سیلون]] دیکھو۔ == سینٹ لوسیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == سوڈان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|اینگلو - مصری سوڈان]] دیکھو۔ == سورینام == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == سویڈن == [[سویڈن]] نے پوری جنگ وچ غیر جانبداری برقرار رکھی ، حالانکہ سویڈش دے کچھ رضاکاراں نے [[سرمائی جنگ|سردیاں د‏‏ی جنگ وچ ]] تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] خلاف جاری جنگ وچ حصہ لیا سی۔ 9 اپریل 1940 نو‏‏ں ڈنمارک تے ناروے اُتے چڑھائی دے بعد سویڈن تے بقیہ [[بحیرہ بالٹک|بحیرہ بالٹک دے]] باقی ملکاں نازی جرمنی تے سوویت یونین دے ذریعہ منسلک ہوئے گئے ، فیر اک دوسرے دے نال دوستانہ شرائط اُتے جداں [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولتوف - رِبینٹرپ معاہدہ]] باقاعدہ ہويا۔ ناروے وچ طویل جدوجہد دے نتیجے وچ سویڈن تو‏ں بالواسطہ تعاون دے جرمن مطالبات وچ شدت پیدا ہوئے گئی ، مطالبہ اے کہ سویڈش سفارتکار جرمنی نو‏‏ں سویڈن دے اپنے ناروے دے بھائیاں تو‏ں قربت دا احساس دلاندے ہوئے اس تو‏ں باز آسکن۔ ناروے وچ دشمنیاں دے خاتمے دے بعد ، ایہ دلیل غیر مستحکم ہوئے گئی ، جس نے کابینہ نو‏‏ں جرمنی تے ناروے دے درمیان سویڈش ریلوے رستےآں اُتے ، جرمن دباؤ نو‏‏ں روکنے تے لگاتار (غیر مسلح) فوجی دستےآں د‏‏ی آمدورفت د‏‏ی اجازت دینے اُتے مجبور کر دتا۔ ناروے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ 350،000 تو‏ں زیادہ جرمن فوجی موجود سن ۔ فننمارک (کرکنيز بندرگاہ وغیرہ) تو‏ں مرمانسک دے نیڑے سوویتاں دے خلاف کافی طاقت لڑ رہی سی۔ == سوئٹزرلینڈ == [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] دا ارادہ سی کہ اوہ جنگ دے دوران غیر جانبدار طاقت بنے ، لیکن محور د‏‏ی دھمکیو‏ں تے اس د‏ی سرحداں د‏‏ی طرف فوجی متحرک ہونے تو‏ں سوئس فوج نو‏‏ں جنگ دے لئی تیار ہونے اُتے آمادہ کيتا گیا۔ یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے جرمن حملے دے بعد ، اس ملک نو‏‏ں تن دن دے اندر مکمل طور اُتے متحرک کر دتا گیا۔ سوئٹزرلینڈ اُتے یلغار ، جس دا خفیہ ناں [[آپریشن ٹیننبام|آپریشن آپریشن ٹینن بوم]] 1940 دے لئی سی ، لیکن ہٹلر نے فیصلہ کيتا کہ ایہ وسائل د‏‏ی بربادی ہوئے گی۔ ہالینڈ ، بیلجیئم تے ہور مغربی یورپی ملکاں دے برعکس جو جرمنی د‏‏ی تدبیر د‏‏ی جنگ دے آسانی تو‏ں گر چکيت‏یاں سن ، سوئٹزرلینڈ دے پاس اک مضبوط فوجی تے پہاڑی علاقہ سی جو محافظاں نو‏‏ں پہاڑی جنگ وچ اُچی زمین د‏‏ی روايتی قدر د‏‏ی پیش کش کردا سی ۔ غیر جانبداری دے باوجود ، سوئٹزرلینڈ دشمنیاں تو‏ں پاک نئيں سی۔ جنگ دے آغاز وچ ، سوئس جنگجوواں نے سوئس ہوائی جگہ د‏‏ی خلاف ورزی کرنے اُتے متعدد جرمن طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ دونے اطراف دے سیکڑاں طیارے سوئٹزرلینڈ وچ اترے ، جداں جنگ دے نقصانات تو‏ں دوچار تے سوئس ہوائی اڈاں تے انہاں دے عملے نو‏‏ں نظربند کر دتا گیا سی جو جنگ دے خاتمے تک موجود سن ۔ اتحادی افواج نو‏‏ں سوئس قانون دے برخلاف ، کچھ معاملات وچ ، نظربند کر دتا گیا سی تے کچھ نو‏‏ں مبینہ طور اُتے انٹرنمنٹ کیمپاں وچ بدسلوکی دا نشانہ بنایا گیا سی۔ سوئس دے متعدد شہراں اُتے حادّا‏تی طور اُتے دونے اطراف نے بمباری کيتی۔ وقت گزرنے دے نال ، دونے اطراف د‏‏ی دفاعی تے دشمنانہ فطرت د‏‏ی وجہ تو‏ں سوئزرلینڈ نو‏‏ں غیر سرکاری طور اُتے جنگ وچ اپنا پہلو قرار دتا گیا۔ اگرچہ سوئس حکومت نازی مخالف سی ، سوئس فوجاں نے براہ راست یورپی تنازع وچ مداخلت نئيں کيتی۔ جنگ دے بعد ، سوئس بینکاں وچ رکھے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] متاثرین تے مجرماں دے اثاثےآں اُتے تنازعات کھڑے ہوئے گئے۔ == شام == ساری جنگ وچ [[شام|شام]] فرانس دے زیر اقتدار رہیا۔ 1940 وچ فرانسیسی ہتھیار سُٹن دے بعد ، ایہ [[ویچی فرانس|ویچی حکومت تھی]] ، جو نازی حکومت کیت‏‏ی کٹھ پتلی سی۔ [[ونسٹن چرچل|ونسٹن چرچل نے]] خدشہ ظاہر کيتا کہ جرمنی شام نو‏‏ں برطانیہ دے [[مملکت عراق|عراقی]] تیل د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں خطرہ بنانے دے لئی استعمال کرسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں لفطوف نے [[دمشق]] وچ جرمنی دے نويں عراقی حکومت ( [[راشد علی گیلانی|راشد علی دے]] تحت حکومت) دے لئی پروازاں د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں یقینی بنایا تاں ایسا ہی ہويا۔ {{حوالہ درکار|date=September 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جون 1941 وچ ، [[شام – لبنان مہم|برطانوی تے آزاد فرانسیسی فوجاں نے شام اُتے حملہ کيتا]] تے مؤثر مخالفت دے بعد ، جولائ‏ی 1941 وچ وچی فوج نے ہتھیار ڈال دیے۔ جنگ دے خاتمے تک برطانوی قبضہ برقرار رہیا۔ قبضے دے دوران ، شام آہستہ آہستہ آزادی د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہويا۔ آزادی دا اعلان 1944 وچ ہويا سی۔ اکتوبر 1945 نو‏‏ں اقوام متحدہ نے شامی جمہوریہ نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ فرانسیسی فوج دے انخلا دے بعد ایہ 17 اپریل 1946 نو‏‏ں اک حقیقت پسند خود مختار ریاست بن گئی۔ == تاجکستان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == ٹانگانیکا == برطانیہ نے جنگ دا اعلان کرنے دے بعد ، تانگانیدا ميں برطانوی افواج نو‏‏ں حکم دتا گیا کہ اوہ اس خوف تو‏ں اس علاقے وچ مقیم جرمن مرداں نو‏‏ں نظربند کر دیؤ کہ اوہ محوراں د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوشش کرن گے۔ [[دارالسلام]] وچ بسنے والے کچھ جرمناں نے ملک تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انھاں روک دتا گیا تے بعد وچ تنگنیکن فوجیاں تے برطانوی افسران دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے انہاں نو‏‏ں گھیر لیا جس وچ روالڈ ڈہل وی شامل سی۔ <ref>Going Solo, By Roald Dahl, Publisher: Puffin Books (September 4, 2008), {{آئی ایس بی این|978-0141322742}}</ref> جنگ دے دوران تانگانیکا تو‏ں نیڑے اک لکھ افراد اتحادیاں وچ شامل ہوئے۔ <ref name="Heale">Jay Heale, Winnie Wong, 2009, Cultures of the World, Second (Book 16), Tanzania, Publisher: Cavendish Square Publishing (March 1, 2009), {{آئی ایس بی این|978-0761434177}}</ref> کنگ دے افریقی رائفلز دے نال تانگانیکیو‏ں نے [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی مہم]] وچ اطالویاں دے خلاف ، [[مڈغاسکر د‏‏ی لڑائی|مڈغاسکر مہم]] وچ [[ویچی فرانس|وِچی فرانسیسی دے]] خلاف تے [[برما مہم 1944–45|برما مہم]] وچ [[سلطنت جاپان|جاپانیاں دے]] خلاف لڑائی لڑی۔ <ref>Memorial Gates Trust, African participants in the Second World War, www.mgtrust.org/afr2.htm</ref> تانگانیکا کھانے دا اک اہ‏م ذریعہ بن گئی تے جنگ دے پہلے سالاں تو‏ں [[کساد عظیم|وڈے افسردگی دے]] بعد تانگانیکا د‏‏ی برآمد آمدنی وچ بہت اضافہ ہويا۔ اُتے ، اس تو‏ں [[افراط زر]] وچ اضافہ ہويا۔ <ref>Tanzania: British rule between the Wars (1916–1945), Updated September 2005, Electoral Institute for Sustainable Democracy in Africa, www.content.eisa.org.za/old-page/tanzania-british-rule-between-wars-1916-1945</ref> == تبت == تبت اک ''حقیقت وچ '' آزاد ریاست سی جس نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے پہچان نئيں سی۔ <ref>R.P. Anand, Studies in International Law and History: An Asian Perspective https://books.google.com/books?id=2IDsCAAAQBAJ&pg=PA127&dq=tibet+country+1950+international+law&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwim1-TB-LnhAhWEoYMKHeIbCEcQ6AEILTAB#v=onepage&q=tibet%20country%201950%20international%20law&f=false</ref> ایہ پوری جنگ وچ غیر جانبدار رہیا۔ [[چودہواں دلائی لاما|چودھواں دلائی لامہ]] ، تنزین گیاسو ، نو‏‏ں 1939 وچ [[پوتالا محل|پوٹالا پیلس]] وچ گینڈین فوڈرانگ حکومت نے تخت نشین کيتا۔ تبت نے 1942 وچ دفتر خارجہ قائم کيتا تے 1946 وچ اس نے جنگ دے خاتمے تو‏ں متعلق چین تے ہندوستان نو‏‏ں مبارکبادی مشن بھیجے۔ <ref name="Smith">Smith, Daniel, [http://www.canonymous.com/press/ecritique2/part2.html "Self-Determination in Tibet: The Politics of Remedies"].</ref> اس د‏ی آزادی دا دور چین د‏‏ی نیشنلسٹ حکومت کیت‏‏ی [[چینی خانہ جنگی|چینی خانہ جنگی سے]] ہار جانے دے بعد ختم ہويا تے 1950 وچ [[پیپلز لبریشن آرمی|عوامی لبریشن آرمی]] تبت وچ داخل ہوئی۔ == سیئی لینڈ == جنگ دے آغاز وچ [[تھائی لینڈ]] نامی طور اُتے جاپان دا اتحادی سی۔ فیلڈ مارشل پلیک فبنسنگھرم ، جو اک قوم پرست جھکاو والا فوجی آمر اے ، نے شاہ [[آنند مہیڈول|رام ہشتم دے]] برائے ناں حکمرانی دے تحت ملک اُتے حکمرانی کيت‏ی ، جو 1939 وچ محض چودہ سال دا سی تے جنگ ختم ہونے تک سوئزرلینڈ وچ رہیا۔ جدو‏ں یورپ وچ جنگ شروع ہوئی سی سیئی لینڈ غیر منحصر رہیا ، لیکن اس نے فرانس د‏‏ی [[فرانکو – سیئی جنگ|تھائی جنگ]] وچ [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائنا دے]] کچھ حصےآں دے دعوے طے کرنے وچ فرانس د‏‏ی شکست دا موقع اٹھایا۔ دسمبر 1941 [[تھائی لینڈ اُتے جاپانی حملہ|وچ سیئی لینڈ اُتے جاپانی یلغار]] نے پنج گھینٹے د‏‏ی جنگ کيت‏ی جس دے بعد فبون نے ہتھیار ڈال دتے تے خود تو‏ں انکار کر دتا ، اس ملک نے [[برما مہم]] نو‏‏ں کھولنے دے لئی اک سنگ بنیاد بنا دتا۔ ملیانائی مہم وچ جاپانی فتح نے وزیر اعظم نو‏‏ں تعاون دے بارے وچ زیادہ پرجوش کر دتا تے 21 دسمبر نو‏‏ں باضابطہ "اتحاد" دا اختتام کيتا۔ 25 جنوری 1942 نو‏‏ں ، سیئی لینڈ نے ریاستہائے متحدہ تے [[مملکت متحدہ|برطانیہ دے]] خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ کچھ سیئیاں نے انکار کيتا تے مزاحمت دے لئی فری سیئی موومنٹ تشکیل دی۔ بالآخر ، جدو‏ں جنگ جاپانیاں دے خلاف ہوئے گئی تاں فبون نو‏‏ں مستعفی ہونے اُتے مجبور کر دتا گیا تے سیئی لینڈ نے جاپان دے نال اپنا اتحاد ترک کر دتا۔ == ٹونگا == [[ٹونگا|ٹونگا دی]] ملکہ ، سیپرت ٹوپو سوم ، نے اپنے جزیرے دے ملک دے وسائل نو‏‏ں برطانیہ دے اختیار وچ ڈال دتا تے پوری جنگ دے دوران اتحادی افواج د‏‏ی حمایت کيتی۔   ٹونگا ڈیفنس سروس (ٹی ڈی ایس) سن 1939 وچ وجود وچ آئی۔ نیوزی لینڈ نے تقریبا 2000 فوجیاں د‏‏ی دو ٹونگن دستے تربیت دتی ، جنہاں نے سولومن جزیرے وچ کارروائی دیکھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://pacificpolitics.com/2013/09/fighting-in-whose-name/|title=Name Change|accessdate=4 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140904170811/http://pacificpolitics.com/2013/09/fighting-in-whose-name/|archivedate=4 September 2014}}</ref> اس دے علاوہ ، نیوزی لینڈ تے امریکی فوجی [[ٹونگاٹاپو]] اُتے تعینات سن جو جہاز [[ٹونگاٹاپو|رسانی دا]] اک اہ‏م مقام بن گیا۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ == شرق اردن == [[امارت شرق اردن]] اک برطانوی مینڈیٹ دا علاقہ سی تے ٹرانس جورڈینیائی فوجاں جنگ دے دوران برطانوی کمانڈ وچ سن۔ == ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جزیرے کیریبین]] دیکھو۔ == تیونس == [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-554-0872-35, Tunesien, Panzer VI (Tiger I).jpg|thumb| جنوری 1943 وچ تیونس وچ جرمن ٹائیگر اول دا ٹینک۔]] تیونس اک [[فرانسیسی محمیہ تونس|فرانسیسی محافظ سی]] تے بوہت سارے تیونسی باشندےآں نے جرمنی دے ہتھو‏ں فرانس د‏‏ی شکست اُتے اطمینان لیا ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Modern Tunisia|last=Perkins|first=Kenneth J.|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=0-521-81124-4|ref=harv}}</ref> لیکن قوم پرست جماعتاں اس تو‏ں کوئی فائدہ اٹھانے وچ ناکا‏م رہی۔ [[ویچی فرانس|وچی فرانسیسی]] رہائشی جنرل ، ایڈمرل ژان پیئر ایسٹیوا نے سیاسی سرگرمیاں نو‏‏ں دبانے تے آزادی پارٹی نو ڈسور دے رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Tunisia. Crossroads of the Islamic and European World|last=Perkins|first=Kenneth J.|publisher=Westview Press|year=1986|isbn=0-7099-4050-5|ref=harv}}</ref> بائی [[محمد ہفتم المنصیف]] (مونسیف بیے) نے غیر جانبداری دا اعلان کيتا تے تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں ظلم و ستم تو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Adnan et Saadeddine Zmerli, « Moncef Bey, protecteur des Juifs », ''Jeune Afrique'', 19 avril 2009, p. 87</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=DE-ejLROEUQC&pg=PA100&dq=moncef+bey+esteva&hl=fr&ei=K0uSTJiYBsuNjAe2vayeBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDAQ6AEwAzgK#v=onepage&q=moncef%20bey%20esteva&f=false Henri Grimal, ''La décolonisation de 1919 à nos jours'', éd. Complexe, Bruxelles, 1985, p. 100]</ref> اتحادی افواج 8 نومبر 1942 نو‏‏ں [[آپریشن مشعل|آپریشن مشعل دے]] نال الجیریا وچ اتری۔ 10 نومبر تو‏ں کینت اینڈرسن دے ماتحت برطانوی فرسٹ آرمی نے تیونس د‏‏ی طرف ودھنا شروع کيتا۔ اگلے چھ ماہ تک ، تیونس اک میدان جنگ سی کیونجے محور تے اتحادی افواج نے شمالی تے جنوبی محاذاں اُتے لڑائی لڑی۔ فروری 1943 وچ محور نے کاسرین پاس د‏ی لڑائی وچ کامیابی حاصل کيتی ، ایہ پہلی وڈی مصروفیت سی جس وچ امریکی فوجی شامل سن ، لیکن مہینے دے آخر وچ [[آپریشن اوچیسنکوپ|آپریشن اوچیسنکوف]] حملہ ، الائیڈ پیش قدمی نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہیا۔ [[لانگ اسٹاپ ہل د‏‏ی لڑائی|لانگ اسٹاپ ہل د‏‏ی لڑائی نے]] تیونس دا راستہ صاف کر دتا ، جو 7 مئی نو‏‏ں پيا۔ اگلے دناں وچ تیونس وچ تمام محور فورسز نے ہتھیار ڈال دئے۔ تیونس دے قبضے دے بعد ، [[فری فرانس|آزاد فرانس]] نے اس ملک دا کنٹرول سنبھال لیا۔ چارلس مست نے بقیہ جنگ دے لئی بطور ریذیڈنٹ جنرل خدمات انجام دتیاں۔ مفت فرانسیسی ملزم مونسیف بی نے وچی حکومت دے نال تعاون کرنے دا الزام عائد کيتا تے اسنو‏ں معزول کر دتا۔ <ref>https://web.archive.org/web/20081005075810/http://www.jeuneafrique.com/jeune_afrique/article_jeune_afrique.asp?art_cle=LIN13086moncesillas0 accessed 21/05/2017</ref> تیونس تو‏ں ، اتحادیاں نے جولائ‏ی 1943 وچ آپریشن ہسدی ميں ، سسلی اُتے حملہ کيتا ۔ == ترکی == [[ترکی]] جنگ دے خاتمے تو‏ں پہلے کئی مہینےآں تک غیر جانبدار رہیا ، اس موقع اُتے اس نے اتحادی طاقتاں وچ شمولیت اختیار کيتی۔ جنگ دے آغاز تو‏ں پہلے ، ترکی نے 1939 وچ فرانس تے برطانیہ دے نال باہمی امدادی معاہدہ کيتا سی۔ اُتے فرانس اُتے جرمنی دے حملے دے بعد ، ترکی غیر جانبدار رہیا ، جے اس نے اس شق اُتے انحصار کيتا کہ جے فوجی کارروائی تو‏ں یو ایس ایس آر دے نال تنازعات پیدا ہوسکدے نيں ، تاں ، پولینڈ د‏‏ی تقسیم دے بعد ، ترکی نو‏‏ں خدشہ سی ، کیونجے [[استنبول]] تے کوکیشین سرحدی علاقےآں سمیت مشرقی تھریس خاص طور اُتے ممکنہ سوویت حملے دا خطرہ ا‏‏ے۔ فیر ، جون 1941 وچ ، پڑوسی بلغاریہ دے محور وچ شامل ہونے دے بعد تے جرمنی نو‏‏ں یوگوسلاویہ تے [[یونان د‏‏ی لڑائی|یونان]] اُتے حملہ کرنے دے لئی فوج منتقل کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے بعد ، ترکی نے جرمنی دے نال [[جرمن – ترک دوستی دا معاہدہ|دوستی]] دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ ترکی کرومائٹ دا اک اہ‏م پروڈیوسر سی ، جو سٹینلیس سٹیل تے ریفریکٹری اِٹاں د‏‏ی تیاری دا اک اہ‏م جزو اے تے جرمنی نو‏‏ں اس تک محدود رسائی حاصل سی۔ دونے فریقین دے نال ترکی دے مذاکرات وچ اہ‏م مسئلہ جرمنی نو‏‏ں یا اتحادیاں نو‏‏ں کرومائٹ فروخت کرنا سی۔ اتحادیاں نو‏‏ں دوسرے ذرائع تک رسائی حاصل سی تے اس نے جرمنی نو‏‏ں اس د‏ی فروخت روکنے دے لئی بنیادی طور اُتے کرومائٹ خریدتا سی۔ ترکی نے اپریل 1944 وچ جرمنی نو‏‏ں اپنی فروخت بند کردتی تے اگست وچ تعلقات توڑ ڈالے۔ ترکی نے فروری 1945 وچ محوری طاقتاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، اس دے بعد اتحادیاں نے اقوام متحدہ دے افتتاحی اجلاس وچ (متعدد ہور اقوام دے دعوت نامے دے نال) مکمل جنگ کيت‏ی شرط اُتے مشروط ہونے دے بعد۔ کسی ترک فوج نے کدی لڑائی نئيں دیکھی۔ == ٹووا == تووائی پیپلز ریپبلک اک [[غیر تسلیم شدہ تاریخی ریاستاں د‏‏ی لسٹ|جزوی طور اُتے تسلیم شدہ]] سوویت کٹھ پتلی ریاست سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Tuva: a State Reawakens}}</ref> [[سرخ فوج|مزدوراں تے کساناں د‏‏ی ریڈ آرمی دی]] تشکیل دے اک حصے دے طور اُتے تووا د‏‏ی رضاکار فورس نے [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی محاذ دی]] لڑائیاں وچ حصہ لیا۔ 14 اکتوبر 1944 نو‏‏ں ٹووا عوامی جمہوریہ سوویت یونین دا حصہ بن دے ٹووا خود مختار اوبلاست بن گیا۔ ايس‏ے لمحے تو‏ں ، سوویت یونین دے شہریاں د‏‏ی حیثیت نال جنگ دے خاتمے تک تووانیاں نے دشمنیاں وچ حصہ لیا۔ == یوکرائن == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم == [[فائل:Flying Bomb- V1 Bomb Damage in London, England, UK, 1944 D21237.jpg|متبادل=|thumb| سن 1944 وچ ، [[اپر نوروڈ|بالائی نوروڈ]] ، لندن وچ وی ون ون فلائنگ بم حملے دے بعد سول ڈیفنس ریسکیو ٹیماں ملبے دے ڈھیر د‏‏ی تلاش کر رہیاں نيں ۔ ]] [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے اپنی بیشتر [[ڈومینین]]ز تے [[تاج نوآبادی|ولی]] عہد [[تاج نوآبادی|کالونیاں دے نال]] ، جرمن حملے دے بعد پولینڈ دے نال اپنے وعدےآں دا احترام کرنے دے لئی ستمبر 1939 وچ [[نازی جرمنی|نازی جرمنی دے]] خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ [[فرانس د‏‏ی جنگ|فرانس دے خاتمے دے]] بعد ، یورپ وچ برطانیہ ہی واحد اتحادی ملکاں رہ گیا سی۔ ابتدائی جنگ وچ ، [[شاہی بحریہ|رائل بحریہ]] نے [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|بحر اوقیانوس]] تے [[بحیرہ روم د‏‏ی جنگ|بحیرہ روم دی]] لڑائیاں وچ ایکسس بحری جہازاں نو‏‏ں لگایا ، جدو‏ں کہ فوج [[بلقان مہم (دوسری جنگ عظیم)|بلقان]] ، [[مشرقی افریقی مہم (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی افریقی]] تے [[مغربی صحرا مہم|مغربی صحرا دی]] مہماں وچ لڑی۔ برطانیہ نے [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|دوسری جنگ عظیم دے بحر الکاہل تھیٹر وچ ]] داخلہ لیا جدو‏ں جاپان نے 1941421942 وچ ایشیا وچ بوہت سارے برطانوی نوآبادیات اُتے قبضہ کيتا۔ <ref>David White, [https://books.google.com/books?id=yQPvXYoo8X8C&pg=PA331#v=onepage&q&f=false The Everything World War II Book: People, Places, Battles, and All the Key Events], Adams Media, 2010, p. 331</ref> 1941 وچ سوویت یونین تے ریاستہائے متحدہ دے اتحادیاں وچ شامل ہونے دے بعد ، برطانیہ نے شمالی افریقہ ، اٹلی تے نورمنڈی وچ وڈی کارروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [[عظیم اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|بگ تھری دے]] ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، وزیر اعظم [[ونسٹن چرچل]] نے جنگ تے جنگ دے بعد د‏‏ی دنیا د‏‏ی منصوبہ بندی دے لئی [[اتحادی ملکاں د‏‏ی دوسری عالمی جنگ کيت‏ی کانفرنساں د‏‏ی لسٹ|امریکا تے سوویت یونین دے نال کانفرنساں]] وچ حصہ لیا۔ برطانیہ [[اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے مستقل ممبران|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے مستقل ممبراں وچ شامل]] ہوئے گیا۔ اگرچہ نازی جرمنی نے کدی وی زمینی فوج دے ذریعہ برطانیہ اُتے حملہ نئيں کيتا ، لیکن اس نے 1940 د‏‏ی [[معرکہ برطانیہ|جنگ برطانیہ]] وچ اس ملک نو‏‏ں بھاری فضائی حملےآں دا نشانہ بنایا ، جو 1941 دے وسط تک بلٹز دے رات دے حملےآں د‏‏ی طرح جاری رہیا۔ ہوائی حملےآں تو‏ں 40،000 افراد ہلاک ہوئے گئے <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-RAF-I/UK-RAF-I-5.html|title=Royal Air Force 1939–1945: The Fight At Odds|last=Richards|first=Denis|publisher=[[HMSO]]|year=1974|isbn=978-0-11-771592-9|edition=paperback|volume=I|location=London|pages=38, 217|access-date=22 December 2015|orig-year=1953}}</ref> تے وڈے شہری مراکز نو‏‏ں انخلاء دا اشارہ کيتا گیا ، لیکن جرمنی دا کوئی وی تزویراندی مقاصد حاصل نئيں کر سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Eagle in Flames: The Fall of the Luftwaffe|last=Hooton|first=E. R.|publisher=Arms & Armour Press|year=1997|isbn=978-1-85409-343-1|mode=cs1}}</ref> برطانیہ د‏‏ی معیشت فوجی پیداوا‏‏ر د‏‏ی طرف مبنی سی۔ ویمنز لینڈ آرمی ورگی کوششاں تو‏ں کھانے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافہ ہويا ، جدو‏ں کہ راشن پروگرام نے کھپت نو‏‏ں باقاعدہ بنایا۔ برطانیہ نے جنگ دے اعلان دے فورا بعد ہی اسکریپشن دا قانون منظور ک‏ر ليا ، لیکن آئرش د‏‏ی قوم پرست مخالفت دے سبب ، اسٹارمونٹ حکومت کیت‏‏ی درخواست دے باوجود ، [[شمالی آئرلینڈ|شمالی آئر لینڈ]] وچ کدی وی اس شمولیت دا اطلاق نئيں کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theirpast-yourfuture.org.uk/server?show=nav.00n00h003&timeline=n_ireland|title=Northern Ireland at War|publisher=Theirpast-yourfuture.org.uk|accessdate=2010-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029204659/http://www.theirpast-yourfuture.org.uk/server?show=nav.00n00h003&timeline=n_ireland|archivedate=2013-10-29}}</ref> === چینل جزیرے === [[رودبار جزیرے|چینل جزیرے]] فرانس دے ساحل تو‏ں دور خود حکومت کرنے والے تاج اُتے انحصار ک‏ر رہ‏ے نيں تے جنگ دے دوران جرمنی دے زیر قبضہ واحد برطانوی علاقہ سی۔ انہاں جزیرے دا دفاع تے خارجہ تعلقات دے لئی برطانیہ اُتے انحصار ا‏‏ے۔ 1940 وچ ، برطانوی حکومت نے انہاں جزیراں نو‏‏ں ناکارہ بنا دتا تے اس دے بعد جرمن فوج نے انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جرمنی دے مضبوط دفاع دے انتظامات کیتے گئے سن ، لیکن جزیراں اُتے کدی وی ہٹ اینڈ رینڈ کمانڈو دے چھاپےآں دے ذریعہ حملہ نئيں کيتا گیا۔ جنگ دے اختتام اُتے جرمن فوج نے ہتھیار ڈال دیے۔ جرمن قبضے تو‏ں پہلے تقریبا تمام یہودی جزیراں تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ۔ کچھ جو باقی رہے انہاں نو‏‏ں جلاوطنی کیمپاں وچ جلاوطن کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The British Channel Islands under German Occupation 1940–1945|last=Sanders|first=Paul|publisher=Jersey Heritage Trust / Société Jersiaise|year=2005|isbn=0-9538858-3-6|location=Jersey}}</ref> === آئل آف مین === [[آئل آف مین]] برطانیہ تو‏ں باہر اک خود حکومت کرنے والے ولی عہد دا انحصار ا‏‏ے۔ اُتے ، اس دے خارجہ تعلقات تے دفاع حکومت برطانیہ د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، آئل آف مین دے پاس محور شہریاں تے مشتبہ ہمدرداں دے لئی حراستی کیمپ لگیا سی ، جس وچ برطانوی یونین دے فاشسٹاں تے [[آئرش ریپبلکن آرمی|آئرش ریپبلکن آرمی دے ممبر]] شامل سن ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2018}} جزیرے اُتے اک بحری اڈا ، ریڈار نیٹ ورک تے ٹریننگ اسٹیشن وی قائم کیتے گئے سن ۔ == ریاستہائے متحدہ == [[فائل:Rosie the Riveter (Vultee) DS.jpg|متبادل=|thumb| فیکٹری د‏‏ی اک خاتون کارکن 1943 وچ [[نیشویل، ٹینیسی|نیش ول]] وچ اک ڈوبکی بمبار نو‏‏ں جمع کرنے دا کم کردی ا‏‏ے۔ ]] پہلی جنگ عظیم وچ دھوکھا دہی دے احساس دے نتیجے وچ کانگریس د‏‏ی رائے عامہ د‏‏ی بھر پور حمایت دے نال 1930 دے عشرے دے غیر جانبدارانہ اقدامات نو‏‏ں پاس کردی رہی۔ 1939 دے بعد روزویلٹ انتظامیہ نے برطانیہ ، چین تے فرانس د‏‏ی حمایت نو‏‏ں ترجیح دتی تے غیر جانبداری دے قوانین نو‏‏ں کالعدم قرار دینے یا اس تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نويں پالیسی وچ انہاں شرائط دے تحت انگریز دے نال تجارت نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی جو محور پوری نئيں کرسکدے سن ۔ مارچ 1941 وچ امریکا نے لینڈ لیز ایکٹ منظور کيتا۔ [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] اُتے 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپانی [[پرل ہاربر حملہ|حملے دے]] بعد ، غیر جانبداری تو‏ں متعلق مباحثے ختم ہوئے گئے تے جنگ کيت‏ی حمایت وچ قوم متحد ہوئے گئی۔ واشنگٹن تے اتحادیاں نے سب تو‏ں وڈی کارروائیاں وچ لندن دے نال ہ‏م آہنگی کردے ہوئے ، جرمن نو‏‏ں شکست دینے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ اُتے ، اس نے جاپان دے خلاف وی اک مضبوط کوشش برقرار رکھی ، [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|بحر الکاہل تھیٹر]] وچ بنیادی اتحادی طاقت ا‏‏ے۔ امریکا نے [[مینہیٹن منصوبہ|مینہٹن پروجیکٹ]] نو‏‏ں ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی تیاری د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی ، جسنو‏ں اگست 1945 وچ [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں]] وچ اس نے تعینات کيتا سی۔ اس حملے دے نتیجے وچ جاپان نے ہتھیار ڈال دتے تے دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ ہويا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے اندر ، سیاست تو‏ں لے ک‏ے ذا‏تی بچت تک زندگی دے ہر پہلو نو‏‏ں جنگ دے زمانے وچ ڈال دتا گیا سی۔ اس ملک نے اپنی وڈے پیمانے اُتے صنعتی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں جنگی کوششاں د‏‏ی طرف ہدایت د‏‏ی جس نو‏‏ں صدر روس ویلٹ نے " جمہوریت دا ہتھیار " کہیا سی۔ شہریاں نے رضاکارانہ کوششاں وچ مشغول ہوئے ک‏ے حکومت دے زیر انتظام راشن تے قیمت اُتے قابو پالیا ۔ [[امریکی سنیما|ہالی ووڈ فلم انڈسٹری]] نے جنگی پروپیگنڈہ کيتا ۔ 110،000 تو‏ں 120،000 دے درمیان جاپانی امریکیو‏ں نو‏‏ں زبردستی انٹرنمنٹ کیمپاں وچ منتقل کيتا گیا ۔ جنگ دے بعد ، ریاستہائے مت .حدہ نے یورپی سلامتی دے لئی فوجی وعدےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا جدو‏ں کہ جنگ دے دوران تباہ حال ملکاں د‏‏ی تعمیر نو دے لئی معاشی سرمایہ کاری د‏‏ی فراہمی کيتی۔ سیاسی طور اُتے ، امریکا [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دا]] اک بانی رکن بن گیا ، <ref name="A short history of NATO"/> تے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] میزبانی کردا اے جس وچ اس نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل دی]] مستقل کرسیاں وچو‏ں اک حاصل کيتی۔ <ref name="United Nations Security Council"/> === امریکی ساموا === [[امریکی سمووا|امریکن ساموا]] اک امریکی علاقہ تے [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دا]] اک اڈا اے تے انال جنگ دے دوران استعمال کيتا جاندا سی۔ [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|بحر الکاہل جزیرے]] وی دیکھو۔ === پورٹو ریکو === [[فائل:PRNT.jpg|thumb| [[بیگا باخا، پورٹو ریکو|پورٹو ریکو]] ، 1945 وچ [[بیگا باخا، پورٹو ریکو|ویگا باجا]] وچ آرمی نرساں۔ ]] دوسری عالمی جنگ دے دوران ریاستہائے متحدہ د‏‏ی مسلح افواج وچ 65،000 تو‏ں زیادہ پورٹو ریکن خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ لوکاں نے [[بحیرہ کریبین|کیریبین]] وچ امریکی تنصیگل کيتی حفاظت کيتی ، جدو‏ں کہ ہور نے [[دوسری جنگ عظیم دا یورپی تھیٹر|یورپی]] تے [[دوسری جنگ عظیم دا بحر الکاہل تھیٹر|بحر الکاہل دے تھیٹراں]] وچ لڑائی وچ حصہ لیا۔ جزیرے دے بوہت سارے سپاہیاں نے 65 ويں انفنٹری رجمنٹ یا پورٹو ریکو نیشنل گارڈ وچ خدمات انجام دتیاں۔ چونکہ بھرتی وچ اضافہ ہويا تاں متعدد افراد نو‏‏ں [[نہر پاناما علاقہ|پاناما کینال زون]] تے [[برطانوی غرب الہند|برطانوی ویسٹ انڈیز دے]] یونٹاں نو‏‏ں تفویض کيتا گیا کہ اوہ باقاعدہ آرمی یونٹاں وچ کم کرنے والے براعظم فوجیاں د‏‏ی جگہ لے لین۔ سرزمین اُتے مقیم پورٹو ریکن نو‏‏ں فوج دے باقاعدہ یونٹاں دے لئی تفویض کيتا گیا سی۔ اوہ اکثر نسلی امتیاز دا نشانہ بنے سن جو اس وقت ریاستہائے متحدہ وچ وڈے پیمانے اُتے پھیلا ہويا سی۔ بورینکوین آرمی ایئر فیلڈ ، اج دا رایمی ایئر فورس ویہہ ، 1939 وچ پورٹو ریکو وچ قائم کيتا گیا سی۔ 1940 وچ ، صدر روزویلٹ نے "بحر اوقیانوس دے پرل ہاربر" دے طور اُتے کم کرنے دے لئی اک وڈے بحری اڈے د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔ روزویلٹ روڈز نیول اسٹیشن اک وڈی سہولت وچ تبدیل ہويا لیکن جرمنی د‏‏ی شکست دے بعد اسنو‏ں چھوٹا کر دتا گیا۔ ایہ نیول اسٹیشن 2003 تک استعمال وچ سی ، جدو‏ں اسنو‏ں بند کيتا گیا سی۔ <ref>[http://articles.latimes.com/2004/apr/01/nation/na-roads1 Navy Closes Major Base in Wake of Protests]</ref> == یوراگوئے == [[فائل:Graf Spee Seetakt.jpg|متبادل=|thumb| ''مانٹویڈیو'' ، دسمبر 1939 وچ ''ایڈمرل گراف اسپی'' ۔]] [[یوراگوئے|یوروگوئے]] دوسری جنگ عظیم دے بیشتر حصےآں دے لئی غیر جانبدار رہیا ، اگرچہ بعد وچ اس نے اتحادیاں وچ شمولیت اختیار کرلئی- اس نے 4 ستمبر 1939 نو‏‏ں غیر جانبداری دا اعلان کيتا ، حالانکہ صدر الفریڈو بالڈومیر نو‏‏ں محور دے اختیارات دے بارے وچ بوہت گھٹ حل کيتا گیا سی۔ یوروگے د‏‏ی غیر جانبداری وچ {{تحویل|500|km|mi|adj=on}} اعلانات پانامہ دے حصے دے طور اُتے قائم اس دے ساحل تو‏ں پھیلنے والا علاقہ۔ <ref>Martin Henry John Finch, ''A political economy of Uruguay since 1870'' (Springer, 1981).</ref> تنازع دے کسی وی فریق نے خارج ہونے والے زون نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے دسمبر وچ ، برطانوی جنگی جہاز تے جرمنی دے جہاز ''ایڈمرل گراف اسپی'' نے زون وچ [[دریائے پلیٹ د‏‏ی لڑائی]] لڑی۔ اس تو‏ں متعدد لاطینی امریکی ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں دونے اطراف دا مشترکہ احتجاج ہويا۔ ''(ایڈمرل گراف رفتار نو‏‏ں پ'' یوراگوئے دے راجگڑھ وچ پناہ لی [[مونتیبیدیو|مونٹیویڈیو]] ، اک غیر جانبدار پورٹ وچ محفوظ پناہ گاہ دا دعوی، لیکن بعد وچ باہر دا حکم دتا گیا سی. ) 1942 دے اوائل وچ ، صدر بلڈومیر نے ایکسس پاورز دے نال سفارتی تعلقات منقطع ک‏‏‏‏ر دتے۔ جنگ دے اختتام دے نیڑے ، 15 فروری 1945 نو‏‏ں یوروگے نے اپنا غیر جانبداری چھڈ دتا تے اتحادیاں وچ شامل ہوئے گیا۔ == ازبکستان == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|سوویت یونین]] دیکھو۔ == ویٹیکن سٹی == [[فائل:Members of the Royal 22e Regiment in audience with Pope Pius XII.jpg|thumb| 1944 دے لبریشن آف روم دے بعد [[پائیس دوازدہم|پوپ پیئس الیون دے]] نال سامعین وچ کینیڈا دے فوجی ]] [[ویٹیکن سٹی]] ، 0.44 اُتے دنیا دا سب تو‏ں چھوٹا خود مختار ملک &nbsp; کلومیٹر <sup>2</sup> (0.16 مربع میل) ، پوری جنگ وچ غیر منحصر رہیا تے اس د‏ی چھوٹی فوج لڑائی وچ شامل نئيں رہی۔ اگرچہ [[پائیس دوازدہم|پوپ پیوس بارہويں]] نے مبینہ طور اُتے خفیہ طور اُتے مزاحمت د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، نسل پرستی دے خلاف عوامی بیانات جاری کیتے تے کل جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی امن نو‏‏ں دلانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کارڈنل یوجینیو پیسلی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے [[پائیس یازدہم|پوپ پیئس الیون]] (جو معاہدہ جو اج وی نافذ اے ) د‏‏ی طرف تو‏ں ، 1932 وچ رِس کِونکارڈٹ دے اقتدار وچ آنے اُتے نازی جرمنی دے نال مذاکرات دے پہلے معاہدے اُتے دستخط کيتا۔ ویٹیکن سٹی اٹلی دے نال لیٹران معاہدہ دا وی پابند سی ، جس دے تحت ویٹیکن تے [[مقدس کرسی|ہولی سین]] نو‏‏ں سیاسی طور اُتے غیر جانبدار رہنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس نو‏‏ں پیئسس الیون نے کامیابی دے نال پوری جنگ وچ برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ == وینزویلا == پرل ہاربر اُتے حملے دے بعد ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] نے اٹلی ، جرمنی تے جاپان دے نال سفارتی تعلقات منقطع کر دتے تے اتحادیاں نو‏‏ں تیل د‏‏ی وسیع تر فراہمی پیدا کردتی۔ جنگ دے آخری سالاں تک اس نے نسبتا غیر جانبداری برقرار رکھی ، جدو‏ں اس نے بالآخر جرمنی تے بقیہ محور ملکاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref>Miguel Tinker Salas, "Staying the course: United States oil companies in Venezuela, 1945–1958." ''Latin American Perspectives'' 32.2 (2005): 147-170.</ref> == ویتنام == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|انڈوچائنا]] دیکھو۔ == یمن == [[مملکت متوکلیہ یمن|یمن د‏‏ی متوقع سلطنت]] جس نے جدید [[یمن|یمن دے]] شمالی حصے اُتے قبضہ کيتا ، بادشاہ یحییٰ محمد حامد الدین دے دور وچ علیحدگی پسند خارجہ پالیسی اُتے عمل پیرا سی۔ اس نے 1936 وچ اٹلی دے نال اتحاد قائم کيتا تے اس دے باوجود ایہ جنگ دے عرصے تک غیر جانبدار رہیا۔ [[محمیہ عدن|عدن پروٹیکٹوٹریٹ دے]] ناں تو‏ں مشہور جدید یمن دا جنوبی حصہ برطانویاں دے زیر کنٹرول سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == یوگوسلاویہ == [[فائل:Diverzija u Srbiji 1941.jpg|thumb| سربیا وچ بغاوت (1941) وچ یوگوسلاو پارٹی پرستاں دے ذریعہ تباہ ہونے والی اک جرمن ٹرین۔]] محور طاقتاں نے 1941 وچ [[مملکت یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ]] اُتے قبضہ کيتا تے متعدد [[کٹھ پتلی ریاست]]اں تے [[موکل ریاست|مؤکل ریاستاں تشکیل داں]] جنہاں وچ آزاد ریاست کروشیا ، نیڈیئس سربیا تے ریاست مونٹینیگرو شامل ني‏‏‏‏ں۔ یوگوسلاویہ دے دوسرے حصےآں اُتے براہ راست قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ یوگوسلاوس نے نازیاں د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے جلد ہی ، [[مارشل ٹیٹو|جوسیپ بروز ٹیٹو]] تے یوگوسلاویہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے زیرقیادت پارٹیزن تے دارا میہیلووی د‏‏ی سربراہی وچ بادشاہت پسند چیتنیکاں نے مزاحمتی تحریکاں نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيتا۔ کرسیا دے شہر ساسک وچ قائم یوگوسلاو پارٹیزن د‏‏ی سیسک پیپلز لبریشن پارٹیزن ڈی [[سیساک|ٹیچمنٹ]] ، مقبوضہ یوگوسلاویہ وچ ہونے والی پہلی مسلح فاشسٹ تحریک سی تے بنیادی طور اُتے کروٹس اُتے مشتمل سی۔ 1941 دے آخر تک ، کروشیا وچ پارٹیزن دے تقریبا of 7000 ممبراں وچو‏ں 5،400 سربس سن ۔ مئی 1944 تک ، یوگوسلاو پارٹیاں د‏‏ی قومی سطح اُتے نسلی تشکیل 44٪ سرب ، 30٪ کروٹ تے 10٪ سلووین اُتے مشتمل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jovanović|first=Nenad|title=Krive brojke Kolinde Grabar Kitarović|url=https://www.portalnovosti.com/krive-brojke-kolinde-grabar-kitarovic|website=Novosti|date=3 September 2019}}</ref> دونے مزاحمتی تحریکاں دے متضاد مقاصد سن تے چیتنکس نے وسطی جنگ وچ محوراں دے خلاف لڑنے دے لئی محور د‏‏ی طاقتاں دے نال اشتراک عمل شروع کيتا۔ جنگ دے دوران سابقہ سلطنت یوگوسلاویہ دے علاقے وچ چیٹنک غیر سرباں نو‏‏ں نسلی صفائی د‏‏ی مہم وچ وی شریک سن ۔ {{Sfn|Tomasevich|1975}} ایہ 20 دے میہالوویخ د‏‏ی ہدایت دسمبر 1941 د‏‏ی صفائی دے لئی کہیا جاندا اے جس دے مطابق وچ سی کروشیائی باشندےآں تے [[بوسنیائی مسلم|بوسنیائی]] دا حصہ بننے دا ارادہ علاقےآں وچ رہنے والے گریٹر سربیا . یوگوسلاویہ د‏‏ی قومی آزادی د‏‏ی کمیونسٹ انسداد فاشسٹ کونسل 1942 وچ [[یایتسے|بیہا]] تے [[بیخاچ|جاجس]] وچ بلائی گئی سی۔ جنگ دے اختتام دے نیڑے ، مغربی حکومتاں نے مختلف فریقین دے وچکار مفاہمت د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دے نتیجے وچ جون 1944 وچ ٹیٹو-یوباسی معاہدہ ہويا۔ اُتے ، جنگ دے بعد د‏‏ی ریاست وچ کمیونسٹ پارٹی نے حکمرانی کيتی۔ بھاری اک پیچیدہ جنگ وچ خونریزی دے بعد، یوگوسلاویہ ماضی وچ اٹلی د‏‏ی بادشاہی (کی طرف تو‏ں حکومت دے علاقےآں سمیت 1945 وچ دوبارہ قائم کيتا گیا سی، [[ایستریا]] تے [[دیلماشا|دیلماتیا دے کچھ حصےآں]] اُتے ). جنرل میہیلووی تے بہت سارے دوسرے شاہیاں نو‏‏ں حامی بنادتا گیا تے پارسیاں نے انہاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ میہیلووی نو‏‏ں جنگ دے دوران مزاحمتی کوششاں تے آپریشن ہلیارڈ وچ انہاں دے کردار دے لئی بعد وچ صدر [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومین]] نے لیزین آف میرٹ دا بعد وچ اعزاز دتا۔ <ref>Dobroslav Pavlović, and Stevan K. Pavlowitch, ''Hitler's new disorder: the Second World War in Yugoslavia'' (Columbia University Press, 2008).</ref> === آزاد ریاست کروشیا === کروشیا د‏‏ی آزاد ریاست (نیزا سینا درووا ہروتسکیا یا این ڈی ایچ) اک نازی کٹھ پتلی ریاست سی جو 10 اپریل 1941 نو‏‏ں ایکسس دا رکن بن گیا تے 15 جون 1941 نو‏‏ں سہ فریقی معاہدہ وچ شامل ہويا۔ 8 ستمبر 1943 نو‏‏ں اطالوی راجگڑھ تک ایہ ریاست نامی طور اُتے اک بادشاہت تے ڈی فیکٹو اطالوی - جرمنی [[محمیہ|محافظ]] سی ، جس دے بعد ایہ جنگ دے خاتمے دے نیڑے جرمنی دے انخلاء تک جرمنی تو‏ں نیم محافظ رہی۔ اس وچ فاشسٹ اوستا تحریک دے زیر اقتدار اک حکومت سی جسنو‏ں جرمنی نے اقتدار وچ رکھیا سی۔ جنگ دے دوران ، استانی حکومت نے NDH وچ سرباں دے نال نال یہودیاں تے روما دے خلاف نسل کشی د‏‏ی ۔ انہاں دے اپنے وکھ وکھ حراستی کیمپ وی سن ، جداں جیسنووک دے قتل دا کیمپ ۔ <ref>Robert McCormick, ''Croatia Under Ante Pavelic: America, the Ustase and Croatian Genocide'' (IB Tauris), 2014.</ref> اس د‏ی فوج محور دے دستےآں دے نال مل ک‏ے لڑی۔ بنیادی طور اُتے این ڈی ایچ وچ جماعت پرستاں دے خلاف کارروائیاں پر۔ این ڈی ایچ دے رضاکاراں نے مشرقی محاذ اُتے وہرماخت فارمیشن وچ 'کریشین لشکر' د‏‏ی حیثیت تو‏ں کچھ عرصہ تک لڑائی لڑی۔ 8 مئی 1945 نو‏‏ں جرمنی دے راجگڑھ یوگوسلاو پارٹی د‏‏ی بجائے اتحادی افواج دے سامنے ہتھیار سُٹن د‏‏ی کوشش دے بعد آزاد ریاست کروشیا د‏‏ی مسلح افواج اک ہفتہ جنگ وچ مصروف رہی۔ === نیڈیچ دا سربیا === نیدک سربیا اک کٹھ پتلی ریاست سی جسنو‏ں نازی جرمنی نے انسٹال کيتا سی۔ کٹھ پتلی ریاست [[آزاد ریاست کروشیا|آزاد ریاست کروشیا دے]] برعکس ، مقبوضہ یوگوسلاویہ وچ حکومت نو‏‏ں کدی وی بین الاقوامی قانون وچ درجہ نئيں دتا گیا تے اوہ [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی طاقتاں]] د‏‏ی جانب تو‏ں باضابطہ سفارتی تسلیم نئيں کيتا گیا۔ <ref name="Tomasevich78">[[World War II by country#Tomasevich 2001|Tomasevich (2001)]], p. 78.</ref> حکومت نو‏‏ں کچھ مدد ملی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Balkan holocausts?: Serbian and Croatian victim-centred propaganda and the war in Yugoslavia|last=MacDonald|first=David Bruce|date=2002|publisher=Manchester University Press|isbn=0-7190-6467-8|location=Manchester|page=142}}</ref> === مونٹینیگرو د‏‏ی بادشاہی === سلطنت مونٹی نیگرو [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران [[مملکت اطالیہ|فاشسٹ اٹلی دی]] فوجی حکومت دے زیر قبضہ علاقہ [[دوسری جنگ عظیم|سی]] ۔ اگرچہ اطالویاں نے اک نیم آزاد مونٹینیگرین مملکت قائم کرنے دا ارادہ کيتا سی ، لیکن ایہ منصوبے جولائ‏ی 1941 وچ اک عوامی بغاوت دے بعد مستقل طور اُتے محفوظ کرلئی گئے۔ {{Sfn|Rodogno|2006}} {{Sfn|Tomasevich|1975}} {{Sfn|Lemkin|2008}} ستمبر 1943 وچ اطالوی ہتھیار سُٹن دے بعد ، مانٹینیگرو دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا [[نازی جرمنی|جرمنی دی]] افواج دے ذریعہ جو دسمبر 1944 وچ پِچھے ہٹ گئياں۔ == زیمبیا == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|شمالی روڈسیا]] دیکھو۔ == زمبابوے == [[دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک|جنوبی روڈیسیا]] دیکھو۔ == ہور ویکھو == * [[دوسری جنگ عظیم دے عنوانات|دوسری جنگ عظیم دے موضوعات د‏‏ی لسٹ]] * [[دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران جنگ دے اعلانات]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران فوجی پیداوا‏‏ر]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں]] == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == {{Commons category|World War II by country}} * {{حوالہ کتاب|url=https://d-scholarship.pitt.edu/11785/1/Dissertation_ETD_April_17%2C_2012_Fixed_2.pdf|title=TURKEY AND THE RESCUE OF JEWS DURING THE NAZI ERA:A REAPPRAISAL OF TWO CASES; GERMAN-JEWISH SCIENTISTS IN TURKEY& TURKISH JEWS IN OCCUPIED FRANCE|last=Bahar, I. Izzet|publisher=[[University of Pittsburgh]]|year=2012|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2021-01-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210122005403/http://d-scholarship.pitt.edu/11785/1/Dissertation_ETD_April_17%2C_2012_Fixed_2.pdf|url-status=dead}} - پی ایچ ڈی مقالہ * بائی فیلڈ ، جوڈتھ اے "اثر تو‏ں باہر: افریقہ تے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی نويں تریخ نگاری د‏‏ی طرف۔" سیمس ڈبلیو زییلر وچ ، ایڈ۔ ''اک صحابی د‏‏ی دوسری جنگ عظیم'' (2012) جلد 2: 652-665۔ * پیتارے ، آئی سی بی تے ایم آر ڈی فوٹ ، ای ڈی۔ ''آکسفورڈ'' کامپین ''ٹو ٹو ورلڈ وار'' (1995) 1270 پی پی * ہیگھم ، رابن ، لوئڈ ای لی ، مارک اے اسٹولر ، ای ڈی۔ ''عام ذرائع دے نال یورپ ، افریقہ تے امریکا وچ دوسری جنگ عظیم: ادب تے تحقیق د‏‏ی اک ہینڈ بک'' (1997) * لی ، لوئڈ ای ایڈ۔ ''ایشیا تے بحر الکاہل وچ دوسری جنگ عظیم تے جنگ دے بعد ، جنرل تھیمز دے نال: ادب تے تحقیق د‏‏ی اک ہینڈ بک'' (1998) * لیٹز ، عیسائی۔ ''دوسری عالمی جنگ دے دوران نازی جرمنی تے غیر جانبدار یورپ'' * پیکارڈ ، جیروالڈ ایم ، ''نہ ہی کوئی دوست تے نہ ہی دشمن: دوسری جنگ عظیم وچ یورپی غیر جانبدار'' {{World War II}} {{WWII history by nation|state=expanded}} [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم بلحاظ ملک| ]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم]] rnaiml51cibil54p6nznmin9y3t7fn4 ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،۲۰۱۹ 0 90424 706608 701856 2026-04-29T21:27:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706608 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=2019 Turkish offensive into north-eastern Syria|commander3=|notes={{Note label|deaths|a}} Two additional Turkish soldiers were killed in the area of [[Operation Olive Branch]] in northwestern Syria,<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-attacks-idUSKBN1WQ26W|title=Two Turkish soldiers killed in Kurdish militant attack in Syria: ministry|date=11 October 2019|via=reuters.com|newspaper=Reuters}}</ref> which are counted in the toll provided by some media outlets.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/27efe7695c1f434da1366786ad70f13a|title=Turkish soldier killed by roadside bomb in northeast Syria|date=4 November 2019}}</ref>|casualties3=146 civilians killed in Syria by TAF and SNA<ref name="30days" /> and 1 civilian killed in Syria by SDF (per SOHR)<ref name="auto11">{{cite web|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143248|title=About 10 citizens were killed or injured due to rocket shelling carried out by the forces of "Jarabulus Military Council" on the city of Jarabulus north-east of Aleppo|date=10 October 2019}}</ref><br />73 civilians killed in Syria by SDF (per Turkey)<ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/car-bomb-in-syrian-border-town-tal-abyad-kills-13-today-2019-11-02/|title=Car bomb in Syrian border town kills 13|website=cbsnews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.trtworld.com/middle-east/car-bomb-attack-kills-at-least-eight-civilians-in-syria-s-tal-abyad-31269|title=Car bomb attack kills at least eight civilians in Syria's Tal Abyad}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/blasts-kill-6-syrian-town-turkey-191111154834074.html|title=Three blasts kill at least 6 in Syrian town near Turkey|website=aljazeera.com}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.rte.ie/news/world/2019/1116/1091318-bomb-kills-scores-in-northern-syria/|title=19 killed in car bombing in northern Syria|journal=RTÉ News|date=16 November 2019|via=www.rte.ie}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-idUSKBN1XX0BS|title=Car bomb kills at least 10 people near Syria's border with Turkey|date=23 November 2019|via=www.reuters.com|newspaper=Reuters}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-car-bomb-kills-at-least-17-people-in-northeastern-syria-turkish/|title=Car bomb kills at least 17 people in northeastern Syria, Turkish ministry says|date=26 November 2019|website=The Globe and Mail}}</ref><br />522 civilians killed in Syria by Turkey (per SDF)<ref name="balance2019" /><br />22 civilians killed in Turkey by SDF shelling (per Turkey)<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/politics/1-230-terrorists-neutralized-in-nsyria-op-president/1655721|title=1,230 terrorists neutralized in N.Syria op: President|website=aa.com.tr}}</ref><br />300,000+ civilians displaced (per SOHR)<ref name="auto15">{{Cite web|url=http://www.syriahr.com/en/?p=144078|title=Turkish military operation east Euphrates kills more than 70 civilians so far and forces nearly 300 thousand people to displace from their areas|date=16 October 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50020829|title=100,000 flee as Turkey steps up Syria offensive|date=11 October 2019|work=BBC News}}</ref>|casualties2='''Per SOHR:'''<ref name="syriahr347802" /><br />{{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}} 445 killed<br />{{flagicon image|Flag of Syria.svg}} 29 killed ---- '''Per SDF:'''<br />{{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}} 508 killed, 1,547 wounded, 73 captured<ref name="balance2019">{{Cite web|url=https://anfenglish.com/rojava-syria/sdf-balance-sheet-of-war-and-resistance-for-2019-40551|title=SDF balance sheet of war and resistance for 2019|website=www.anfenglish.com}}</ref><br />{{flagicon|Syria}} 25 killed<ref>3 killed (16 Oct.),[https://hawarnews.com/en/haber/turkeys-gangs-attack-ain-issa-3-syrian-regimes-elements-killed-h12178.html] 1 killed (17 Oct.),[https://hawarnews.com/en/haber/occupations-aerial-bombardment-killed-regimes-soldier-wounded-12-in-ain-issa-h12238.html] 5 killed (9 Nov.),[http://hawarnews.com/en/haber/member-of-syrian-regime-killed-in-occupation-mercenaries-shelling-h12617.html][https://hawarnews.com/en/haber/3-regime-members-killed-4-others-injured-in-tal-tamr-countryside-h12624.html][https://hawarnews.com/en/haber/two-senior-officers-injured-one-element-killed-another-was-injured-in-zarkan-countryside-h12625.html] 5 killed (10 Nov.),[https://www.hawarnews.com/en/haber/on-the-32nd-day-massive-attacks-by-turkish-drones-killing-5-and-wounding-26-regime-forces-h12642.html] 1 killed (11 Nov.),[https://www.hawarnews.com/tr/mobile/?title=turk-devleti-ceteleri-gir-spde-suriye-askerlerine-saldirdi-1-asker-yasamini-yitirdi-5-asker-yaralandi&page=haber&ID=20551] 1 killed (15 Nov.),[https://www.hawarnews.com/tr/mobile/?title=til-menaxda-1-rejim-askeri-yasamini-yitirdi&page=haber&ID=20746] 6 killed (21 Nov.),[https://www.hawarnews.com/tr/mobile/?title=qsd-isgal-saldirilarinin-devam-ettigini-acikladi&page=haber&ID=20967] 2 killed (2 Dec.),[https://www.hawarnews.com/tr/mobile/?title=eyn-saya-kapsamli-saldirilar-2-suriye-askeri-yasamini-yitirdi&page=haber&ID=21375] 1 killed (3 Dec.),[https://www.hawarnews.com/tr/mobile/?title=isgalcilerin-sihalari-rejim-askerlerinin-aracini-vurdu-bir-asker-oldu&page=haber&ID=21411] total of 25 reported killed</ref> ---- '''Per Turkey:'''<br />{{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}} 1,313 killed, wounded or captured<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/analysis/analysis-turkey-s-strategy-of-multiple-priority-in-its-war-on-terror/1690260|title=ANALYSIS – Turkey's Strategy of Multiple Priority in its war on terror|website=aa.com.tr}}</ref>|casualties1='''Per [[Syrian Observatory for Human Rights|SOHR]]:'''<ref name="syriahr347802">{{Cite web|url=http://www.syriahr.com/?p=347802 |language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights |script-title=ar:قوات سوريا الديمقراطية تواصل تمشيط القرى والمواقع التي تقدمت إليها الفصائل الموالية لتركيا بأطراف عين عيسى|date=24 November 2019}}</ref><br />{{flagicon image|Flag of the Syrian revolution.svg}} 355 killed<br />{{flagdeco|Turkey}} 11 killed ---- '''Per Turkey:'''<br />{{flagicon image|Flag of the Syrian revolution.svg}} 251 killed, 760 wounded, 1 missing<ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/251-sna-martyred-fighting-ypg-pkk-terrorists-in-nsyria/1664450|title=251 SNA martyred fighting YPG/PKK terrorists in N.Syria|website=aa.com.tr}}</ref><br />{{flagdeco|Turkey}} 16 killed (1 non-combat),{{Ref label|deaths|a}} 164 wounded<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/tr/baris-pinari-harekati/bakan-akar-yasaklanan-hicbir-muhimmati-veya-kimyasal-silahi-kullanmadik/1651521|title=Bakan Akar: Yasaklanan hiçbir mühimmatı veya kimyasal silahı kullanmadık|website=aa.com.tr}}<br />[http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-soldier-killed-by-accident-in-n-syria-149072 Turkish soldier killed by accident in N Syria]<br />[https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2019/11/28/2-soldiers-killed-in-ypg-attack-in-se-turkey 2 soldiers killed in YPG attack in SE Turkey]<br />[https://www.aa.com.tr/en/middle-east/2-turkish-soldiers-martyred-in-terrorist-attacks/1661823 2 Turkish soldiers martyred in terrorist attacks]</ref>|strength3=|strength2={{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}} Unknown<br />{{flagicon image|Flag of Syria.svg}} {{circa}} 4,000–10,000<ref name="return" />|strength1={{flagicon|Turkey}} 15,000<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5da346099a79477783628983?from=newsfeed|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013163557/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5da346099a79477783628983?from=newsfeed|url-status=dead|archive-date=13 October 2019|title=Пентагон заявил об отсутствии у США обязательств воевать за курдов :: Политика :: РБК|date=13 October 2019}}</ref><br />{{flagicon image|Flag of the Syrian revolution.svg}} 14,000<ref name="aj-turkey-begins" /><ref name="rebelgroups" />|units3=|units2=''See [[Order of battle for the 2019 Turkish offensive into north-eastern Syria#SDF and allied forces|order of battle]]''|units1=''See [[Order of battle for the 2019 Turkish offensive into north-eastern Syria#Turkey and allied forces|order of battle]]''|commander4=|commander2={{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}} [[Mazloum Abdi]]<br />(Commander-in-Chief of [[Syrian Democratic Forces]])<br />{{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}}{{flagicon image|Infobox Generic SDF MC.png}} Riad Khamis al-Khalaf<br />([[Tal Abyad Military Council]] Commander)<ref>{{Cite news |last1=Szuba |first1=Jared |title=New Syrian military councils are the SDF's latest push for decentralization |url=https://thedefensepost.com/2019/06/23/syria-sdf-military-councils/ |accessdate=14 October 2019 |work=The Defense Post |date=23 June 2019}}</ref><br />{{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}}{{flagicon image|RasAlAyn MC infobox flag.png|border=}} Imad Meno<br />([[Serê Kaniyê Military Council]] Commander)<ref>{{Cite news |last1=ÇAKSU |first1=ERSİN |title=Not a single house captured by the enemy in Serekaniye |url=https://anfenglishmobile.com/rojava-syria/not-a-single-house-captured-by-the-enemy-in-serekaniye-38276 |accessdate=11 October 2019 |work=ANF News |date=11 October 2019 |language=en}}</ref><br />{{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}}{{flagicon image|Asayish infobox flag.png}} Tolhildan Zagros{{KIA}}<br />(HAT commander)<ref>{{Cite web|url=https://anfenglishmobile.com/rojava-syria/hat-commander-tolhildan-zagros-fell-martyr-in-gire-spi-38669|title=HAT Commander Tolhildan Zagros fell martyr in Girê Spî|website=ANF News}}</ref><br />{{flagicon|Syria}} Maj. Gen. Sharif Ahmed {{WIA}}<ref name="return">{{Cite news|url=https://mei.edu/publications/return-northeast-syrian-army-deployments-against-turkish-forces |title=Return to the northeast: Syrian Army deployments against Turkish forces |author=Gregory Waters |work=Middle East Institute |date=20 November 2019 | accessdate=21 November 2019}}</ref><ref name="auto21">{{Cite web|url=http://www.hawarnews.com/en/haber/two-senior-officers-injured-one-element-killed-another-was-injured-in-zarkan-countryside-h12625.html|title=Two senior officers injured, one element killed, another was injured in Zarkan countryside – ANHA &#124; HAWARNEWS &#124; English|website=hawarnews.com}}</ref><br />(Hasakah Province commander)<br />{{flagicon|Syria}} Brig. Gen. Aqil Juma'a<ref name="return" /><br />(106th Brigade commander)<br />{{flagicon|Syria}} Col. Munif Mansour {{WIA}}<ref name="auto21" /><br />(79th Battalion commander)<ref name="return" />|width=400px|commander1={{flagdeco|Turkey}} [[Hulusi Akar]]<br />(Minister of [[Ministry of National Defence (Turkey)|National Defence]])<br />{{flagdeco|Turkey}} Gen. [[Yaşar Güler]]<br />(Chief of the [[General Staff of the Republic of Turkey|General Staff]])<ref>{{Cite web |url=https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/milli-savunma-bakani-akar-harekat-ile-ilgili-calismalarimiz-devam-ediyor/1606678 |title=Harekat ile ilgili çalışmalarımız devam ediyor |date=9 October 2019 |website=aa.com.tr |language=tr |trans-title=Minister of National Defense Akar: Operations are continuing}}</ref><br />{{flagdeco|Turkey}} Brig. Gen. İdris Acartürk<ref>{{Cite web|url=https://odatv.com/suriyeye-ilk-adimi-atan-birligin-komutani-tanidik-cikti-16101952.html|title=Suriye'ye ilk adımı atan birliğin komutanı tanıdık çıktı|website=odatv.com|access-date=2020-10-01|archive-date=2020-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310132326/https://odatv.com/suriyeye-ilk-adimi-atan-birligin-komutani-tanidik-cikti-16101952.html|dead-url=yes}}</ref><br />([[List of commando units#Turkey|7th Commando Brigade]] Commander)<br />{{flagdeco|Turkey}} [[Hakan Fidan]]<ref>{{Cite web|url=https://www.haberturk.com/son-dakika-hulusi-akar-komuta-kademesi-ve-mit-mustesari-bir-araya-geldi-2530757|title=Kritik Barış Pınarı toplantısı!|website=haberturk.com}}</ref><br />([[National Intelligence Organization (Turkey)|MİT]] Chief)<br />{{flagdeco|Syrian Opposition}} Maj. Gen. [[Salim Idris]]<br />(Minister of Defence)<br />{{flagdeco|Syrian Opposition}} Maj. Gen. Abu Bakr Sayf<br />([[Hamza Division (Aleppo)|Hamza Division]] Commander)<ref>{{Cite web|url=https://www.yenisafak.com/en/world/free-syrian-army-ready-for-potential-new-operation-3502338|title=Free Syrian Army ready for potential new operation|website=Yeni Şafak}}</ref><br />{{flagdeco|Syrian Opposition}} Lt. Abdullah Halawa<ref name="auto20">{{Cite web|url=https://www.almodon.com/arabworld/2019/10/19/نبع-السلام-الجيش-الوطني-يلاحق-مرتكبي-الانتهاكات-ويمنع-التعفيش|title="نبع السلام":"الجيش الوطني"يلاحق مرتكبي الانتهاكات..ويمنع التعفيش|first=المدن-عرب|last=وعالم|website=almodon}}</ref><br />(Hamza Division Commander)<br />{{flagdeco|Syrian Opposition}} Abu Hatim Sharqa<br />(Leader of Ahrar al-Sharqiya)<ref>{{Cite web|url=https://observers.france24.com/en/20191021-syria-turkey-militia-ahrar-sharqiya-investigation-abuses|title=Images document extrajudicial killings by Turkish-backed militia in Syria|website=The France 24 Observers}}</ref><br />{{flagdeco|Syrian Opposition}} Abu Hafs Al-Gharbi {{KIA}}<br />(Commander of Ahrar Al-Sharqiyah)<ref>{{Cite web |title=SDF troops kill Turkish-backed militant commander |url=https://www.almasdarnews.com/article/sdf-troops-kill-turkish-backed-militant-commander-in-northern-raqqa/ |access-date=2020-10-01 |archive-date=2020-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201025232/https://www.almasdarnews.com/article/sdf-troops-kill-turkish-backed-militant-commander-in-northern-raqqa/ |dead-url=yes }}</ref>|combatant2={{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}} [[شمالی تے مشرقی شام د‏‏ی خود مختار انتظامیہ]]<ref>{{cite news |first1=Lefteris |last1=Pitarakis |first2=Sarah |last2=El Deeb |title=Turkey Begins an Offensive Against Kurdish Fighters in Syria |url=https://time.com/5696093/turkey-military-kurdish-fighters-syria/ |accessdate=16 October 2019 |work=[[ٹائم (رسالہ)|Time]] |date=9 October 2019 |language=en |archivedate=9 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009155045/https://time.com/5696093/turkey-military-kurdish-fighters-syria/ }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Rwanduzy |first1=Mohammed |title=Kurds strike deal with Damascus for gov't force entry of north Syria towns: officials |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/131020194 |accessdate=16 October 2019 |work=rudaw.net |date=13 October 2019}}</ref><!-- DON'T LIST UNITS HERE; SEE "units2" PARAMETER --><br />{{flagicon image|International Freedom Battalion original banner.svg}} [[International Freedom Battalion]]<ref>{{Cite web|date=2019-10-30|title=The Communist volunteers fighting the Turkish invasion of Syria|url=https://morningstaronline.co.uk/article/f/communist-volunteers-fighting-turkish-invasion-syria|access-date=2020-07-04|website=Morning Star|language=en}}</ref><br />{{flag|Syria}} (from 13 October 2019)<ref>{{Cite news |title=Syria's army to deploy along Turkey border as Kurds strike deal |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/syrian-army-deploy-turkey-border-orders-pullback-191013191238367.html |work=[[الجزیرہ]]|date=14 October 2019}}</ref><ref>{{Cite news |title=Syrian army to deploy along Turkish border in deal with Kurdish-led forces |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-government-sdf/syrian-army-to-deploy-along-turkish-border-in-deal-with-kurdish-led-forces-idUSKBN1WS0PF |agency=Reuters |date=13 October 2019}}</ref>|combatant1={{flag|Turkey}}<br />{{flagdeco|Syrian opposition}} [[Syrian National Army]]<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/20191012-rebel-faction-takes-frontline-role-in-turkey-offensive|title=Rebel faction takes frontline role in Turkey offensive|date=12 October 2019|website=France 24}}</ref><ref>{{cite news |title=Turkish military, rebels to cross Syrian border 'shortly' |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/turkish-military-rebels-cross-syrian-border-shortly-191009062501223.html |publisher=Al-Jazeera |date=9 October 2019}}</ref><ref>{{Cite news |title=Turkey Syria offensive: Dozens killed as assault continues |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50011468 |publisher=BBC News |date=11 October 2019|accessdate=13 October 2019}}</ref> <!-- DON'T LIST UNITS HERE; SEE "units1" PARAMETER -->|result=Turkish and Allied victory<ref>[https://www.nytimes.com/2019/10/22/world/europe/erdogan-putin-syria-cease-fire.html] Putin and Erdogan Announce Plan for Northeast Syria, Bolstering Russian Influence, text: "Erdogan also got most of what he wanted"</ref><br />Partial Syrian Government victory<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50152390 Russia, Turkey and Syrian government on the same page – but for how long?]</ref> * 120-hour (5-day) ceasefire, announced by the US and Turkey on 17 October 2019, was partially rejected by the SDF,<ref name="oc-cease">{{Cite web |last1=O'Connor |first1=Tom |title=U.S. says it made a "ceasefire" deal in Syria, Turkey and Kurdish forces reject the claim |url=https://www.newsweek.com/us-ceasefire-syria-turkey-kurds-reject-1466068 |website=Newsweek |date=17 October 2019}}</ref> later on 22 October 2019, Russia and Turkey signed [[Second Northern Syria Buffer Zone|memorandum of understanding]], ceasefire extended by 150 hours, and later made permanent<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/full-text-turkey-russia-agreement-northeast-syria-191022180033274.html|title=Full text of Turkey, Russia agreement on northeast Syria|website=aljazeera.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50152235|title=Russia deploys troops to Turkey-Syria border|date=23 October 2019|work=BBC News}}</ref>|territory=* [[ترکی مسلح افواج]], [[Syrian National Army]] and their allies capture an area of {{convert|4820|km2}},<ref name="30days">{{Cite web|url=http://www.syriahr.com/?p=346094|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights |script-title=ar:30 يوما من نبع السلام: "قسد" تخسر نصف مساحة سيطرتها تقريبا.. وروسيا و"النظام" لاعب جديد في الشمال السوري.. وانتهاكات الفصائل التركية تجبر المدنيين على الفرار.. وأكثر من 870 شهيداً وقتيلاً.. وأوضاع إنسانية وصحية كارثية تهدد المنطقة • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=9 November 2019}}</ref> with 600 settlements,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/11/21/hulusi-akar-600-yerlesim-yeri-kontrol-altina-alindi/|title=Akar: 600 yerleşim yeri kontrol altına alındı|website=gazeteduvar.com.tr}}</ref> including [[راس العین، محافظہ الحسکہ]], [[Tell Abyad]], [[Al-Manajir|Manajir]], [[Suluk, Syria|Suluk]], [[Mabrouka]] and cut the [[M4 Motorway (Syria)|M4 highway]]<ref>[http://www.syriahr.com/?p=342499]</ref><ref name="auto14">{{Cite web|url=http://www.syriahr.com/?p=343053 |language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights |script-title=ar:قوات سوريا الديمقراطية تنسحب من كامل مدينة رأس العين (سري كانييه) • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=20 October 2019}}</ref> * [[Syrian Army]] enters [[الرقہ]], [[منبج]], [[الثورہ]], [[کوبانی]], [[Ayn Issa]] and [[Tell Tamer]]<ref name="auto4">{{Cite web|url=http://www.syriahr.com/?p=342267 |language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights |script-title=ar:قوات النظام تبدأ دخول مدينة منبج شمال شرق حلب بالتزامن مع استمرار انسحاب قوات التحالف من المدينة • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=15 October 2019}}</ref><ref name="auto3">{{Cite web|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-enters-strategic-city-in-al-raqqa-with-heavy-equipment-video/|title=Syrian Army enters strategic city in Al-Raqqa with heavy equipment: video|date=15 October 2019|access-date=1 October 2020|archive-date=16 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016112552/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-enters-strategic-city-in-al-raqqa-with-heavy-equipment-video/|dead-url=yes}}</ref><ref name="xinhuanet.com">{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-10/14/c_138471125.htm|title=Syrian army enters Kurdish-held city, air base to help counter Turkish assault|website=xinhuanet.com|access-date=2020-10-01|archive-date=2019-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014120837/http://www.xinhuanet.com/english/2019-10/14/c_138471125.htm|dead-url=yes}}</ref><ref name="timesofisrael.com">{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/syrian-army-moves-to-confront-turkish-forces-as-us-withdraws/|title=Syrian army moves to confront Turkish forces as US withdraws|website=timesofisrael.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://time.com/5703009/syrian-forces-border-town-turkish-plans/|title=Syrian forces enter key border town|date=16 October 2019|agency=Times|accessdate=1 October 2020|archivedate=17 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191017083113/https://time.com/5703009/syrian-forces-border-town-turkish-plans/}}</ref> * [[امریکی مسلح افواج]] completely withdraw from [[محافظہ حلب]] and [[محافظہ الرقہ]] governorates and partially withdraw from [[محافظہ الحسکہ]] Governorate of Syria;<ref name="auto19">{{Cite web|url=https://www.syrcenter.com/en/sdc/2964|title=US troops completely withdraw from the countrysides of Aleppo and Raqqa|date=20 October 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-coalition-idUSKBN1WU1NW|title=U.S. coalition: 'We are out' of Syria's Manbij|date=15 October 2019|via=reuters.com|newspaper=Reuters}}</ref><ref name="auto18">{{Cite web|url=http://www.syriahr.com/?p=343061 |language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights |script-title=ar:11 يوما من "نبع السلام": 120 شهيدا مدنيا.. وقسد تنسحب من "رأس العين" والتحالف ينسحب من قاعدتين عسكريتين بريفي حلب والحسكة.. و470 قتيلا من "قسد" والنظام والقوات التركية والفصائل الموالية لها • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=20 October 2019}}</ref> remain in [[محافظہ دیر الزور]]<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/10/30/world/middleeast/us-troops-syria-trump.html|title=Hundreds of U.S. troops leaving – and also arriving – in Syria|date=30 October 2019|newspaper=The New York Times|last1=Schmitt|first1=Eric|last2=Cooper|first2=Helene}}</ref>|place=[[محافظہ حلب]], [[محافظہ الحسکہ]], and [[محافظہ الرقہ]] governorates, [[شام]]|date='''Main combat phase:'''<br />9–17 October 2019<ref>{{Cite web|url=https://www.mynet.com/son-dakika-fuat-oktay-dan-baris-pinari-harekati-aciklamasi-110106051261|title=Son dakika! Fuat Oktay'dan Barış Pınarı Harekatı açıklaması|website=Mynet Haber}}</ref><br />({{Age in months, weeks and days|month1=10|day1=09|year1=2019|month2=10|day2=17|year2=2019}})<br />'''Post-ceasefire operations:'''<br />18 October – 25 November 2019<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-idUSKBN1XZ12M|title=Turkey not resuming military operation in northeast Syria: security source|date=25 November 2019|via=www.reuters.com|newspaper=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.haberturk.com/baris-pinari-harekati-bitti-mi-2543350|title=Barış Pınarı Harekatı bitti mi?|website=haberturk.com}}</ref><br />({{Age in months, weeks and days|month1=10|day1=18|year1=2019|month2=11|day2=25|year2=2019}})|caption={{leftlegend|#B4DD9F|Turkish and Turkish-backed opposition control}}{{leftlegend|#FFFFA6|SDF control}}{{leftlegend|#FAB8BE|Syrian Army control}}{{leftlegend|#FFBF7F|Joint Syrian Army and SDF control}} For a more detailed, up-to-date, interactive map, see [[سانچہ:شام خانہ جنگی دا تفصیلی نقشہ|here]].|alt=|image_size=385px|image=Northeastern Syria Situation (2019).svg|partof=the [[Rojava conflict]], [[Turkish involvement in the Syrian Civil War]], and the [[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)]]|campaignbox=}} '''شمال مشرقی شام،''' کوڈ ناں '''آپریشن امن بہار''' '''(۲۰۱۹ ترک جارحانہ''' {{Lang-tr|Barış Pınarı Harekâtı}} ) [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج]] (ٹی اے ایف) دے ذریعہ ، شمالی شام وچ شامی ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) تے شامی عرب فوج (ایس اے اے) دے خلاف ترک فوج تے [[شامی قومی فوج]] (ایس این اے) دے ذریعہ سرحد پار تو‏ں جاری فوجی آپریشن [[شام|سی]] ۔ ۶ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، ٹرمپ انتظامیہ نے امریکی فوجیاں نو‏‏ں شمال مشرقی شام تو‏ں دستبرداری دا حکم دتا ، جتھ‏ے امریکا اپنے کرد اتحادیاں د‏‏ی حمایت کردا رہیا اے ۔ ایہ فوجی آپریشن ۹ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں اس وقت شروع ہويا جدو‏ں ترک فضائیہ نے سرحدی شہراں اُتے فضائی حملے کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/09/turkey-launches-military-operation-in-northern-syria-erdogan|title=Turkey launches military operation in northern Syria|website=The Guardian|first=Bethan|last=McKernan|date=9 October 2019}}</ref> اس تنازعہ دے نتیجے وچ ۳۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ افراد بے گھر ہوئے تے اوہ شام وچ ۷۰ تو‏ں زیادہ عام شہریاں تے ترکی وچ ۲۰ عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا سبب بنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bursadabugun.com/haber/teroristlerin-saldirilarinda-20-sivil-sehit-oldu-170-kisi-yaralandi-1191643.html|title=Teröristlerin saldırılarında 20 sivil şehit oldu, 170 kişi yaralandı|website=Bursada Bugün|access-date=2020-10-01|archivedate=2019-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191018070717/http://www.bursadabugun.com/haber/teroristlerin-saldirilarinda-20-sivil-sehit-oldu-170-kisi-yaralandi-1191643.html}}</ref> انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں د‏‏ی وی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے دسیا اے کہ اس نے ترکی تے ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ شامی افواج دے ذریعہ [[جنگی جرائم]] تے ہور خلاف ورزیاں دے ثبوت اکٹھے کیتے نيں جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ "انہاں نے شہری زندگی د‏‏ی شرمناک نظرانداز د‏‏ی اے ، جس وچ سنگین خلاف ورزیاں تے جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا گیا اے ، جس وچ سمری ہلاکتاں تے غیر قانونی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں حملےآں وچ عام شہریاں نو‏‏ں ہلاک تے زخمی کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="amnesty1">{{حوالہ ویب|title=Damning evidence of war crimes by Turkish forces and allies in Syria|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/10/syria-damning-evidence-of-war-crimes-and-other-violations-by-turkish-forces-and-their-allies/|website=Amnesty International|date=18 October 2019}}</ref> ترک صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان دے]] مطابق ، اس آپریشن دا مقصد کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) تو‏ں تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے نامزد ایس ڈی ایف نو‏‏ں بے دخل کرنا اے ، لیکن مشترکہ مشترکہ ٹاسک فورس نے [[داعش|داعش دے]] خلاف اتحادی سمجھیا - سرحدی خطے تو‏ں ہی ۳۰ نو‏‏ں تشکیل دینے دے لئی آپریشن موروثی حل نو‏‏ں حل کرن &nbsp; کلومیٹر گہرائی (20) &nbsp; م) شمالی شام وچ "سیف زون" جتھ‏ے ترکی وچ ۳٫۶ ملین شامی مہاجرین وچو‏ں کچھ دوبارہ آباد ہون گے۔ چونکہ آبادی دے لحاظ تو‏ں تجویز کردہ آبادی دا علاقہ بہت زیادہ کرد اے ، نسلی صفائی د‏‏ی کوشش دے طور اُتے اس ارادے نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا اے ، <ref>https://www.independent.co.uk/voices/erdogan-turkey-kurds-border-syria-war-trump-ethnic-cleansing-a9204581.html</ref><ref>https://www.nybooks.com/daily/2019/10/23/this-is-ethnic-cleansing-a-dispatch-from-kurdish-syria/</ref><ref>https://www.syriahr.com/en/147525/</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/09/turkey-syria-united-states-erdogan-plans-for-east-euphrates.html|title=Erdogan's Syria plan: Resettling the Syrian refugees or ousting Kurds from their land?|first=Cengiz|last=Candar|date=30 September 2019|website=Al-Monitor}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ft.com/content/e40cb754-e456-11e9-b112-9624ec9edc59|title=Syria is witnessing a violent demographic re-engineering|website=[[Financial Times]]}}</ref> ترک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اک تنقید د‏‏ی تردید کيتی گئی سی جس نے انہاں دا دعویٰ کيتا سی۔ ایس ڈی ایف دے ذریعہ آبادیات‏ی تصنیف نو‏‏ں "درست" کرنے دا ارادہ اے جس دا ایہ الزام ا‏‏ے۔ ترک آپریشن نو‏‏ں عالمی برادری دے ملے جلے ردعمل دا سامنا کرنا پيا۔ بشمول مذمت دے نال نال شمالی شام وچ مہاجرین د‏‏ی آباد کاری دے لئی آپریشن دے لئی معاونت بھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/latest/539756-pm-imran-telephones-erdogan-assures-full-support-to-turkey|title=PM Imran telephones Erdogan, assures full support to Turkey|date=11 October 2019|website=The News International}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/operation-peace-spring/turkic-council-supports-turkey-s-anti-terror-operation/1614575|title=Turkic Council supports Turkey's anti-terror operation|website=aa.com.tr}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnnturk.com/turkiye/turk-konseyi-liderler-zirvesinden-ortak-baris-pinari-bildirisi|title=Türk Konseyi Liderler Zirvesi'nden ortak 'Barış Pınarı' bildirisi|website=CNN Türk}}</ref> ۱۵ اکتوبر نو‏‏ں جدو‏ں اصل وچ ترکی دے "اپنے دفاع دے حق" نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے ، روس نے اس کارروائی دے خلاف اپنی پوزیشن سخت کردتی تے فوج تعینات کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ft.com/content/3123143a-ef41-11e9-ad1e-4367d8281195|title=Subscribe to read|website=Financial Times}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/10/15/world/middleeast/kurds-syria-turkey.html|title=In Syria, Russia Is Pleased to Fill an American Void|first=Ben|last=Hubbard|first2=Anton|last2=Troianovski|first3=Carlotta|last3=Gall|first4=Patrick|last4=Kingsley|date=15 October 2019}}</ref> دس یورپی ملکاں تے کینیڈا نے ترکی اُتے ہتھیاراں د‏‏ی پابندی عائد کردتی اے ، جدو‏ں کہ امریکا نے شام وچ ہونے والی کارروائی دے جواب وچ ترک وزارتاں تے اعلیٰ سرکاری عہدیداراں اُتے پابندیاں عائد کردتی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح ، ٹرمپ دے اچانک شام وچ امریکی افواج دے انخلا اُتے وی سابق امریکی فوجی اہلکاراں سمیت متعدد افراد نے "کرداں دے نال سنگین خیانت" دے نال نال "اتحادی دے طور اُتے امریکی ساکھ نو‏‏ں اک تباہ کن دھچکيا" تے دنیا اُتے واشنگٹن دے کھڑے ہونے د‏‏ی وی تنقید د‏‏ی سی۔ اک مرحلہ "جس وچ اک صحافی نے ایہ بیان کيتا اے کہ" ایہ عراق د‏‏ی جنگ دے بعد تو‏ں امریکی خارجہ پالیسی د‏‏ی بدترین تباہی اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nbcnews.com/politics/meet-the-press/trump-s-decision-syria-has-already-turned-foreign-policy-disaster-n1065691|title=Trump's decision on Syria has already turned into a foreign policy disaster|website=NBC News}}</ref> ۱۹ نومبر نو‏‏ں ، امریکی محکمہ دفاع دے انسپکٹر جنرل نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ دسیا گیا کہ امریکی انخلاء تے اس دے نتیجے وچ ترکی د‏‏ی مداخلت نے داعش نو‏‏ں "شام دے اندر صلاحیتاں تے وسائل د‏‏ی بحالی تے بیرون ملک حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے د‏‏ی اپنی صلاحیت نو‏‏ں مستحکم کرنے" د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ <ref name="O’brien">{{حوالہ ویب|url=https://www.politico.com/news/2019/11/19/trump-syria-isis-071499|title=Trump's pullout from Syria allowed ISIS to gain strength, intel agency reports|first=Connor|last=O’brien|website=POLITICO}}</ref> شامی حکومت نے ابتدائی طور اُتے ایس ڈی ایف اُتے ترکی د‏‏ی جارحیت اُتے تنقید کردے ہوئے اس اُتے [[علاحدگی پسندی|علیحدگی پسندی]] تے حکومت تو‏ں صلح نہ کرنے دا الزام عائد کيتا سی ، جدو‏ں کہ ايس‏ے دوران شام د‏‏ی سرزمین اُتے غیر ملکی حملے د‏‏ی وی مذمت کيتی۔ تاہمپر ، کچھ دن بعد ، ایس ڈی ایف نے شامی حکومت دے نال اک معاہدہ طے پایا ، جس وچ اوہ شامی فوج نو‏‏ں ایس ڈی ایف دے زیر قبضہ قصبے منبیج تے کوبانی وچ داخل ہونے دا موقع دے گا تاکہ اوہ ترکی دے حملے تو‏ں قصبےآں دا دفاع کر سک‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2019/10/13/Syrian-army-to-enter-SDF-held-Kobani-Manbij-Monitor.html|title=Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij: Monitor|website=english.alarabiya.net|language=en|accessdate=13 October 2019}}</ref><ref name="armyinvolved">{{حوالہ ویب|url=https://thedefensepost.com/2019/10/13/syria-government-russia-kobani-manbij-sdf/|title=Syrian government forces set to enter Kobani and Manbij after SDF deal|date=13 October 2019|website=The Defense Post|language=en-US|accessdate=13 October 2019}}</ref> اس دے فورا بعد ہی شام دے سرکاری نشریات‏‏ی ادارہ صنعا نے اعلان کيتا کہ شامی فوج دے دستے ملک دے شمال وچ تعینات ہونا شروع ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenational.ae/world/mena/syrian-troops-sent-north-to-confront-turkey-over-incursion-says-state-media-1.922875|title=Syrian troops sent north to 'confront' Turkey over incursion, says state media|website=The National|language=en|accessdate=13 October 2019}}</ref> ترکی تے ایس این اے نے ايس‏ے روز منبیج اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک جارحیت دا آغاز کيتا۔ ۱۷ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، امریکی نائب صدر [[مائیک پینس|مائک پینس]] نے اعلان کيتا کہ امریکا تے ترکی نے اک معاہدے اُتے اتفاق کيتا اے جس وچ ترکی شام تو‏ں متعلق اپنے عہدےآں تو‏ں ایس ڈی ایف دے مکمل انخلا دے بدلے وچ شام وچ پنج روزہ جنگ بندی اُتے راضی ہوجائے گا۔ بارڈر <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/us-and-turkey-reach-agreement-temporarily-suspend-military-operation-syria|title=US and Turkey reach agreement to suspend military operation in Syria|website=Middle East Eye|date=17 October 2019}}</ref> ۲۲ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] تے ترکی دے صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان نے]] جنگ بندی وچ ۱۵۰ اضافی گھنٹےآں د‏‏ی توسیع دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا جے ایس ڈی ایف سرحد تو‏ں ۳۰ کلومیٹر دور ، ايس‏ے طرح تال رفعت تے [[منبج|منبیج]] تو‏ں وی منتقل ہوجائے گا۔ معاہدے د‏‏ی شرائط وچ [[قامشلی|قمیشلی دے]] شہر دے علاوہ ، مشترکہ روسی ترکی – ترکی تو‏ں سرحد تو‏ں شام دے ۱۰ کلو میٹر تک گشت وی شامل سی۔ ایہ نويں جنگ بندی ۲۳ اکتوبر نو‏‏ں مقامی وقت دے مطابق ۱۲ بجے شروع ہوئی۔ <ref name="auto16">{{حوالہ ویب|url=https://www.miamiherald.com/news/nation-world/article236512698.html|title=The Latest: Pence says 5-day cease-fire in Syria has held|date=22 October 2019|website=Miami Herald|accessdate=22 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191023161318/https://www.miamiherald.com/news/nation-world/article236512698.html|archivedate=23 October 2019}}</ref><ref name="auto17">{{حوالہ ویب|url=https://thedefensepost.com/2019/10/22/russia-turkey-syria-mou/|title=FULL TEXT: Memorandum of Understanding between Turkey and Russia on northern Syria|date=22 October 2019|website=The Defense Post}}</ref> {{Campaignbox Syrian Civil War}}{{Campaignbox Rojava Revolution}}{{Campaignbox Turkish involvement in the Syrian Civil War}}{{Campaignbox Foreign involvement in the Syrian Civil War}}{{Campaignbox Kurdish–Turkey conflict}} == پس منظر == === ترکی دے محرکات === {| class="wikitable sortable floatleft" |+ مال وچ ترکی دے صوبےآں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد شام– ترکی دیوار <br /><br />9 جنوری ۲۰۱۹ نو‏‏ں جارحانہ کرنے تو‏ں پہلے جنوری ۲۰۱۸۔ ستمبر ۲۰۱۹۔ <ref name="CrisisGroupMap2">{{citation|url=https://www.crisisgroup.org/content/turkeys-pkk-conflict-visual-explainer#5|title=Turkey's PKK Conflict: A Visual Explainer, Fatalities map|author=Crisis Group|date=16 October 2019|author-link=Crisis Group}}</ref> ! علاقہ ! دے شمال وچ ! ترک افواج ! سویلین ! پی دے کے ممبران * |- | [[ماردین|مردین]] | شام | ۷ | ۵ | ۲۵ |- | [[شانلیعرفا|ıanlıurfa]] | شام | ۱ | ۰ | ۲ |- | [[شرناق|ارک]] | شام 30% <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> عراق ۷۰٪ | ۲۶ | ۶ | ۱۱۹ |- | colspan="5" | <span style="font-size:.7em">* جے "پی دے کے ممبر" افراد پی دے کے یا ایس ڈی ایف / وائی پی جی تو‏ں وابستہ نيں تاں اس د‏ی دستاویزات نئيں ني‏‏‏‏ں۔</span> |} ترکی نے ۲۰۱۲ تو‏ں اپنی جنوبی سرحد اُتے پی دے کے تو‏ں وابستہ افواج د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ شکایت کیت‏‏ی اے ، جدو‏ں [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دے]] دوران پہلی وائی پی جی جیب سامنے آئی [[شامی خانہ جنگی|تھی]] ۔ <ref name="nyt201910162">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/10/16/world/europe/Turkey-Kurds-Erdogan.html|title=The World Condemns Erdogan's War on Kurds. But Turkey Applauds.|first=Patrick|last=Kingsley|date=16 October 2019|newspaper=The New York Times}}</ref> ۲۰۱۴ وچ کوبانی دے محاصرے تے وائی پی جی / ایس ڈی ایف فورسز تے انتظامیہ د‏‏ی توسیع دے بعد ، اردوغان د‏‏ی حکومت نے اس فورس نو‏‏ں قومی سلامتی دے لئی خطرہ سمجھیا۔ ۲۰۱۳–۲۰۱۵ دا امن عمل جولائ‏ی ۲۰۱۵ وچ منہدم ہويا ، جس دے نتیجے وچ پی دے کے تے ترک افواج دے وچکار مکمل جنگ ہوئی۔ جنوب مشرقی ترکی دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرح ، شام دے نال سرحد دے بالکل شمال وچ واقع علاقےآں وچ وی پی دے کے تو‏ں متعدد اموات دیکھنے وچ آئی ني‏‏‏‏ں۔ ترکی د‏‏ی حکومت تے ترک میڈیا د‏‏ی اشاعتاں اُتے مبنی کرائسس گروپ د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے تجزیے دے مطابق ، ایس ڈی ایف دے زیرانتظام سرحدی علاقےآں وچ تنہائی تو‏ں پہلے ہی ۲۰۱۸ تے ۲۰۱۹ وچ پی دے کے تو‏ں متعلقہ خلاف ورزیاں وچ ۸ ترکی سیکیورٹی فورسز تے ۵ شہری ہلاک ہوئے سن ۔ شام تے عراق دونے دے شمال وچ ، ایرک علاقے وچ ، ايس‏ے عرصے وچ ۲۶ سکیورٹی فورسز تے ۶ شہری ہلاک ہوئے سن ۔ کرائسس گروپ نے ایہ واضح نئيں کيتا اے کہ "پی دے کے تو‏ں متعلق" اموات شام دے وائی پی جی تے ایس ڈی ایف تو‏ں وابستہ نيں یا ترکی یا عراقی پی دے کے تاں۔ <ref name="CrisisGroupMap3">{{citation|url=https://www.crisisgroup.org/content/turkeys-pkk-conflict-visual-explainer#5|title=Turkey's PKK Conflict: A Visual Explainer, Fatalities map|author=Crisis Group|date=16 October 2019|author-link=Crisis Group}}</ref> بے روزگاری د‏‏ی شرح وچ حالیہ اضافے تے اپوزیشن جماعتاں دے انتخابی اشتراک تو‏ں ۲۰۱۹ دے استنبول میئر انتخابات وچ اے دے پی د‏‏ی نمایاں شکست ہوئی اے ، جو قیادت پارٹی دے لئی مشکلات دا اشارہ ا‏‏ے۔ <ref name="Erdemir191020">{{حوالہ ویب|last=Erdemir, Aykan|url=https://english.alarabiya.net/en/views/2019/10/20/Turkey-s-Syria-campaign-serves-Erdogan-s-electoral-ambitions.html|title=Turkey's Syria campaign serves Erdogan's electoral ambitions|date=20 October 2019|website=Al Arabiya}}</ref> فوجی آپریشن قوم پرستی تے ترکی دے ایگزیکٹو د‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں فعال طور اُتے مجرم قرار دتے جانے والے کرد نواز تے امن دے حامی نمائندےآں تے ہور حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں دے وچکار حزب اختلاف دے اتحاد نو‏‏ں توڑنے دے اک مؤثر طریقہ دے طور اُتے وی دیکھیا جاندا اے ، جنھاں غیرمعمولی سیاسی اتحاد دے نال غداری دا سامنا کرنا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ حب الوطنی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rfi.fr/moyen-orient/20191021-turquie-plusieurs-maires-pro-kurdes-arretes-terrorisme-diyarbakir|title=Turquie: plusieurs maires pro-kurdes arrêtés pour "terrorisme"|date=21 October 2019|website=RFI}}</ref> ہور ایہ کہ ، شام وچ ترک آپریشن دے لئی اک ہور ڈرائیور ملکی سیاست اے جس وچ ترکی وچ مقیم ۳٫۶ ملین شامی مہاجرین شامل نيں - کسی وی ملک د‏‏ی میزبانی کرنے والے مہاجرین د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ تعداد — جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام وچ عدم اطمینان بڑھدا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں عوامی حمایت تے مداخلت دے لئی دباؤ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Getmansky|first=Anna|last2=Sinmazdemir|first2=Tolga|last3=Zeitzoff|first3=Thomas|title=Most Turks support the Syrian invasion. Here's why.|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/10/25/logic-behind-turkeys-operation-syria/|website=Washington Post|date=26 October 2019}}</ref> ترک ووٹرز دے وچکار مہاجرین دے خلاف منفی جذبات دے نتیجے وچ اردگان تے اس دے اے دے پی مہاجرین نو‏‏ں شام واپس منتقل کرنے تو‏ں فائدہ اٹھاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کرائسس گروپ دے تجزیہ دے مطابق ، ایہ سیاسی حکمت عملی {{Clarify|date=October 2019}} اے دے پی نو‏‏ں اپنے قدامت پسند کرداں د‏‏ی نصف حمایت تو‏ں ۲۰۱۵ تو‏ں لاگت آئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/western-europemediterranean/turkey/assessing-fatalities-turkeys-pkk-conflict|title=Assessing the Fatalities in Turkey's PKK Conflict|date=22 October 2019|website=Crisis Group}}</ref> === فوری سیاق و سباق === [[File:Syrian Democratic Forces reduce fortifications DOD 107289224-5da7502c5a207.webm|thumb|شامی ڈیموکریٹک فورسز قلعےآں نو‏‏ں دور کردیاں نيں جنہاں د‏‏ی شناخت ترکی دے لئی تشویش د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمال مشرقی شام وچ ۲۹ ستمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں شمالی شام بفر زون معاہدے د‏‏ی حمایت وچ کيتی گئی سی۔]] ترکی تے امریکا نے اگست ۲۰۱۹ وچ شمالی شام اُتے یکطرفہ حملہ کرنے دے متعدد ترک دھمکیو‏ں دے بعد اک معاہدہ کيتا سی۔ امریکا نے شام وچ داعش دے خلاف فوجی مداخلت وچ شام د‏‏ی جمہوری قوتاں نو‏‏ں اپنی کلیدی حلیف دے طور اُتے دیکھیا جدو‏ں کہ ترکی اس گروپ نو‏‏ں کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) د‏‏ی توسیع دے طور اُتے دیکھدا اے ، جسنو‏ں اوہ اک دہشت گرد گروہ سمجھدا ا‏‏ے۔ اس معاہدے تو‏ں شمالی شام بفر زون قائم ہويا ، جس دا مقصد نگرانی تے مشترکہ گشتاں تو‏ں ترکی دے سیکیورٹی خدشےآں نو‏‏ں دور کرکے کشیدگی نو‏‏ں کم کرنا اے ، جدو‏ں کہ NES نو‏‏ں اس وقت اپنے زیر کنٹرول علاقےآں اُتے کنٹرول برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.enabbaladi.net/archives/2019/08/safe-zone-existing-project-but-deferred-details/|title=Safe Zone: Existing Project But Deferred Details|date=29 August 2019|website=Enab Baladi|language=en-US|accessdate=9 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.kurdistan24.net/en/news/1b44b8a4-ff0c-44e0-98fe-51c4682e5e6f|title=SDF command reveals details about buffer zone in northeast Syria|last=Kurdistan24|website=Kurdistan24|language=en|accessdate=9 October 2019}}</ref> معاہدہ نو‏‏ں امریکا تے ایس ڈی ایف نے موافق طور اُتے حاصل کيتا سی ، لیکن عام طور اُتے ترکی اس تو‏ں مطمئن نئيں سی۔ ترکی د‏‏ی عدم اطمینان د‏‏ی وجہ تو‏ں بفر زون دے زیر احاطہ رقبے نو‏‏ں وسعت دینے ، اس دے کچھ حصےآں اُتے ترک کنٹرول نو‏‏ں محفوظ بنانے یا لکھاں مہاجرین نو‏‏ں اس زون وچ منتقل کرنے د‏‏ی متعدد ترک کوششاں دا باعث بنی ، ایہ ساری کاوشاں ایس ڈی ایف مزاحمت تے امریکی ابہام دے باوجود ناکا‏م ہوئے گئياں۔ .<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-syria-security-turkey-idUKKCN1VV0WI|title=Turkey says U.S. stalling on Syria 'safe zone', will act alone if needed|date=9 October 2019|work=Reuters|access-date=9 October 2019|language=en|accessdate=1 October 2020|archivedate=9 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009165214/https://uk.reuters.com/article/uk-syria-security-turkey-idUKKCN1VV0WI}}</ref> امریکی ترک زمینی گشت دے باضابطہ آغاز ، ایس ڈی ایف دے قلعےآں نو‏‏ں ختم کرنے ، تے بفر زون دے کچھ حصےآں تو‏ں وائی پی جی یونٹاں دے انخلا دے باجود کشیدگی وچ اضافہ ہُندا رہیا کیونجے ترکی نے ایس ڈی ایف اُتے ہور مطالبات عائد کیتے — انہاں سبھی نے انکار کردتا ، جدو‏ں انہاں نے محسوس کيتا کہ انہاں نے ترک فوجاں نو‏‏ں شمالی شام وچ اپنے امریکی اسيں منصباں دے نال مشترکہ گشت وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے اک سخت سمجھوتہ قبول کرلیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://ahvalnews.com/safe-zone/erdogan-cites-us-turkey-disagreement-over-safe-zone-joint-patrols-begin-syria|title=Erdoğan cites U.S.-Turkey disagreement over safe zone as joint patrols begin in Syria|website=Ahval|language=en|accessdate=9 October 2019}}</ref> معاہدے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترکی د‏‏ی عدم اطمینان کھلی دشمنی وچ ودھ گیا ، ترک صدر نے ایس ڈی ایف دے خلاف کھل دے الٹی میٹم دے دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/turkey/turkey-to-initiate-own-plans-if-safe-zone-deal-fails-29902|title=Turkey to initiate own plans if safe zone deal fails|date=18 September 2019|website=TRT World|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=20 September 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190920091111/https://www.trtworld.com/turkey/turkey-to-initiate-own-plans-if-safe-zone-deal-fails-29902|url-status=dead}}</ref> اس گروپ نے الٹی میٹم نو‏‏ں نظرانداز کردتا تے ترکی نے ايس‏ے سال اکتوبر دے آغاز اُتے اپنی "ڈیڈ لائن" ختم ہونے دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://gulfnews.com/world/mena/turkeys-syria-safe-zone-deadline-expires-1.66821497|title=Turkey's Syria 'safe zone' deadline expires|website=gulfnews.com|language=en|accessdate=9 October 2019}}</ref> == پیشی == [[فائل:Turkish patrol.jpg|سجے|thumb| 4 اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں شمالی شام دے بفر زون وچ امریکی تے ترکی دے فوجی مشترکہ گشت دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔]] اس جارحیت د‏‏ی تیاریاں جولائ‏ی ۲۰۱۹ وچ شروع ہوئیاں <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.yenisafak.com/gundem/suriye-sinirina-askeri-sevkiyat-devam-ediyor-3497905|title=Suriye sınırına askeri sevkiyat devam ediyor|first=Yeni|last=Şafak|date=9 July 2019|website=Yeni Şafak}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnnturk.com/turkiye/suriye-sinirina-askeri-sevkiyat-1007|title=Suriye sınırına askeri sevkiyat|website=CNN Türk}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.takvim.com.tr/guncel/2019/07/09/tskdan-suriye-sinirina-komando-takviyesi|title=TSK'dan Suriye sınırına komando takviyesi|website=takvim.com.tr}}</ref> تے اکتوبر وچ ترکی د‏‏ی سرحد دے نیڑے عہدےآں تو‏ں امریکی افواج دے انخلا دے نال ہی حتمی تیاری دا آغاز ، اس دے بعد ترک صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان]] نے متحدہ دے نال فون اُتے کيتا سی ریاستہائے متحدہ دے صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] دریائے فرات دے مشرق وچ ایس ڈی ایف دے زیرقیادت علاقےآں دے خلاف فوجی آپریشن دے منصوبےآں دے بارے وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.militarytimes.com/news/your-military/2019/10/08/trump-on-pulling-us-troops-out-of-syria-were-not-a-police-force/|title=Trump on pulling US troops out of Syria: 'We're not a police force'|first=J. D.|last=Simkins|date=8 October 2019|website=Military Times}}</ref> اگرچہ امریکی حکومت نے کہیا کہ اوہ ترکی د‏‏ی قیادت وچ ہونے والی کارروائی کيت‏‏ی حمایت نئيں کردا اے ، لیکن وائٹ ہاؤس نے ۶ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ایہ وی اعلان کيتا سی کہ اوہ مداخلت نئيں کريں گا ، تے علاقے وچ موجود تمام اہلکاراں نو‏‏ں امریکا تے ترکی دے ممکنہ تعطل تو‏ں بچنے دے لئی انخلاء کريں گا۔ امریکی وزیر خارجہ مائک پومپیو نے اس د‏ی تردید د‏‏ی کہ اس تو‏ں ایس ڈی ایف اُتے حملہ کرنے دے لئی ترک افواج نو‏‏ں "گرین لائٹ" فراہ‏م کرنے دے مترادف اے جدو‏ں کہ ایس ڈی ایف دے ترجمان نے امریکی انخلا نو‏‏ں غداری قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref name="withdraw2">{{cite news|title=Trump makes way for Turkey operation against Kurds in Syria|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49956698?intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/topics/cp7r8vgl2y7t/kurds&link_location=live-reporting-story|accessdate=10 October 2019|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=7 October 2019}}</ref>مبینہ طور اُتے امریکا نے وی ایس ڈی ایف د‏‏ی امداد نو‏‏ں منقطع کردتا اے تاکہ اوہ کسی نیٹو اتحادی دے خلاف اسلحہ نہ ڈال سکن۔ <ref>{{cite news|last1=Hubbard|first1=Ben|last2=Gall|first2=Carlotta|title=Turkey Launches Offensive Against U.S.-Backed Syrian Militia|url=https://www.nytimes.com/2019/10/09/world/middleeast/turkey-attacks-syria.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage|website=The New York Times|date=9 October 2019}}</ref> ۸ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، ترک فوج نے مبینہ طور اُتے ایس ڈی ایف دے مقابل [[عراق]] تو‏ں شام جانے والی ہتھیاراں د‏‏ی گڈیاں دے قافلے اُتے بمباری کيتی۔ اُتے ایس ڈی ایف نے جوابی کارروائی نئيں کيت‏‏ی تے فضائی حملے دے نتیجے وچ کِسے جانی نقصان د‏‏ی اطلاع موصول نئيں ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5604267,00.html|title=Report: Turkish warplanes bombing Kurdish targets in northeast Syria|date=10 July 2019|website=Ynetnews}}</ref> ايس‏ے دن روسی اسپیشل فورسز نے دریائے فرات اُتے شام د‏‏ی حکومت تے ایس ڈی ایف دے زیر اہتمام [[محافظہ دیر الزور|دیر الزور گورنریٹ]] وچ واقع علاقےآں دے درمیان اک راستہ کھول دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/russian-special-forces-open-new-euphrates-crossing-between-sdf-saa-lines-photos/|title=Russian Special Forces open new Euphrates crossing between SDF, SAA lines: photos|website=[[Al-Masdar News]]|date=7 October 2019|access-date=1 October 2020|archivedate=9 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009010604/https://www.almasdarnews.com/article/russian-special-forces-open-new-euphrates-crossing-between-sdf-saa-lines-photos/}}</ref> جدو‏ں کہ ایس ڈی ایف نے دسیا کہ شامی فوج شمال مشرقی [[محافظہ حلب|حلب دے]] شہر [[منبج|منبیج]] وچ داخل ہونے د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی سی ، شامی حکومت نے اس دا جواب دیندے ہوئے کہیا کہ منبیج دے نیڑے شامی فوج د‏‏ی تشکیل شہر د‏‏ی طرف تو‏ں ترک فوج نو‏‏ں داخل ہونے تو‏ں روکنے دے لئی د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/kurdish-led-sdf-claim-syrian-army-is-preparing-to-capture-manbij/|title=Kurdish-led SDF claim Syrian Army is preparing to capture Manbij|website=Al-Masdar News|date=8 October 2019|access-date=1 October 2020|archivedate=9 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191009044749/https://www.almasdarnews.com/article/kurdish-led-sdf-claim-syrian-army-is-preparing-to-capture-manbij/}}</ref> ايس‏ے دن ، ترک افواج نے [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین]] اُتے گولہ باری د‏‏ی تے شہر دے آس پاس وچ مشین گناں فائر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143172|title=The Turkish forces target the vicinity of Ras Al-Ayn area by shells and heavy machineguns, in conjunction with the arrival of new batches of factions loyal to Turkey to the latter's territory in the frame of the anticipated military operation • The Syrian Observatory For Human Rights|date=8 October 2019}}</ref> مشرق وسطی دے لئی امریکی نائب سکریٹری برائے دفاع ، مائیکل مولروے نے خارجہ تعلقات د‏‏ی کونسل وچ کہیا کہ اکثریت کرد ایس ڈی ایف جداں شراکت داراں دے بغیر امریکا شام وچ اپنی حکمت عملی اُتے عمل نئيں کرسکدا ، جنھاں نے "تباہی دا سب تو‏ں زیادہ بجھ اٹھایا۔ دولت اسلامیہ د‏‏ی خلافت "۔ انہاں نے کہیا کہ امریکا نو‏‏ں علاقے نو‏‏ں مستحکم کرنے تو‏ں پہلے اوتھ‏ے تو‏ں نئيں جانا چاہیدا۔ مولروئی نے کہیا ، "اور جے اسيں ایسا نئيں کردے نيں تاں ، اسيں یقینی طور اُتے اک بار فیر ، اوتھ‏ے واپس آئیاں گے۔" "ہم اس اُتے اوتھ‏ے رہنے والے لوکاں دا مقروض نيں ، جنھاں نے ناقابل بیان بجھ برداشت کيتا اے ، تے اسيں اس اُتے انہاں مرداں تے خواتین دے ذمہ نيں جو ساڈے بعد اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ ، محکمہ دفاع وچ آرہے نيں ، کہ اسيں صرف چھڈے ہی نني‏‏‏‏ں۔ ایہ کالعدم ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/10/09/how-trump-just-destroyed-his-own-syria-strategy/|title=Opinion &#124; How Trump just destroyed his own Syria strategy|last=Josh Rogin|website=Washington Post}}</ref> == آپریشن ٹائم لائن == [[فائل:Barış Pınarı Hârekatı sonrası Resulayn (Serêkanî) bombalanıyor.jpg|کھبے|thumb|300x300px| [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس الا عین]] ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں بمباری۔ ]] === ۹ اکتوبر ۲۰۱۹ === یہ آپریشن {{Refn|Codenamed "Operation Peace Spring", this designation was considered [[آر ویلین]] "even by modern military standards" by [[Peter W. Galbraith]].<ref>{{Cite journal|url=https://www.nybooks.com/articles/2019/11/21/betrayal-of-the-kurds/|journal=[[The New York Review of Books]]|first=Peter W.|last=Galbraith|author-link=Peter Galbraith|date=24 October 2019|title=The Betrayal of the Kurds}}</ref>}} ۹ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں شروع ہويا سی ، ترکی دے فضائی حملےآں تے حوثیاں نے ایس ڈی ایف دے زیرقبضہ قصبہ تل ابید ، [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین]] نو‏‏ں نشانہ بنایا سی جتھ‏ے ہزاراں افراد دے قصبے عین عیسیٰ تے [[قامشلی]]<nowiki/>سے فرار ہونے د‏‏ی اطلاع اے ۔کا آغ اس حملے از علامتی سی ، کیو‏ں کہ ایہ ۱۹۹۸ وچ [[حافظ الاسد|حفیظ الاسد دی]] حکومت دے ذریعہ پی دے کے رہنما [[عبد اللہ اوجلان|عبداللہ اوجلان]] د‏‏ی شام تو‏ں ملک بدر ہونے د‏‏ی ۲۱ ويں برسی سی۔ <ref name="aljazeera-all-the-latest-updates2">{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/turkey-syria-border-latest-updates-191008131745495.html|title=Turkey-Syria border: All the latest updates|date=10 October 2019|website=aljazeera.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/09/turkey-launches-military-operation-in-northern-syria-erdogan|title=Turkey launches military operation in northern Syria|first=Bethan|last=McKernan|date=9 October 2019|via=theguardian.com|newspaper=The Guardian}}</ref><ref name="Syrian civil war map2">{{cite news|title=Syrian war map|url=https://syriancivilwarmap.com/|work=Syrian civil war map|date=October 2019|accessdate=2020-10-01|archivedate=2020-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513191922/https://syriancivilwarmap.com/}}</ref> سرحد پار تو‏ں ہونے والی گولہ باری دے جواب وچ ، ایس ڈی ایف دے ترجمان نے دسیا کہ ترکی شہریاں نو‏‏ں نشانہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ وائی پی جی دے جواب وچ ترک شہر [[نصیبین|نوسیابین]] اُتے بعد وچ چھ راکٹ داغے گئے ، تے مبینہ طور اُتے دو نے ترکی دے شہر [[راس العین|سیلانپنر]] نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.star.com.tr/guncel/6-roket-nusaybin-ilce-merkezindeki-bazi-noktalara-isabet-etti-haber-1485981/|title=YPG/PKK'lı teröristlerin attığı roket Nusaybin'e düştü|website=Star.com.tr}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.takvim.com.tr/guncel/2019/10/09/nusaybin-ve-ceylanpinara-havan-mermisi-dustu|title=Nusaybin ve Ceylanpınar'a havan mermisi düştü!|website=takvim.com.tr}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.afp.com/en/news/15/turkey-launches-assault-syrian-kurdish-forces-doc-1l92e211|title=Turkey launches assault on Syrian Kurdish forces|website=AFP.com|access-date=2020-10-01|archive-date=2019-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009163541/https://www.afp.com/en/news/15/turkey-launches-assault-syrian-kurdish-forces-doc-1l92e211}}</ref> ایس ڈی ایف نے وی ترک آپریشن دے آغاز دے جواب وچ ایہ اعلان کيتا کہ اوہ داعش مخالف کارروائیاں نو‏‏ں روکاں گے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://news.yahoo.com/exclusive-us-backed-syrian-forces-153523404.html|title=EXCLUSIVE-US-backed Syrian forces halt counter-Islamic State operations -sources|website=news.yahoo.com}}</ref> تے ایہ کہ دو عام شہری ہلاک ہوگئے سن ۔ فضائی حملےآں دے جواب وچ ، ایس ڈی ایف نے امریکا تو‏ں شمالی شام اُتے اک فلائی زون دے قیام دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www1.cbn.com/cbnnews/israel/2019/october/panic-as-turkish-invasion-of-syria-begins-humanitarian-catastrophe-feared-by-kurdish-civilians|title='Panic' as Turkish Ground Troops Push into Northeast Syria, 'Humanitarian Catastrophe' Feared by Kurdish Civilians|date=9 October 2019}}</ref> دن دے دوران ، کانگریسیاں تے عوام د‏‏ی رائے دے دباؤ اُتے ، ٹرمپ نے ایردوان نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ معاہدہ کرنے د‏‏ی تجویز دتی گئی ، بصورت ہور اوہ ترکی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں تباہ کردے گی۔ مبینہ طور اُتے اسنو‏ں ردی د‏‏ی ٹوکری وچ پھینکتے ہوئے ، اردوغان نے اس خط اُتے سختی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Turkey's Erdogan 'threw Trump's Syria letter in bin'|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50080737|website=BBC News|publisher=British Broadcasting Corporation|accessdate=2 January 2020}}</ref> وائٹ ہاؤس نے ۱۶ اکتوبر نو‏‏ں پریس نو‏‏ں خط جاری کيتا ، جس وچ انہاں د‏‏ی وڈی تضحیک کيتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mediaite.com/trump/trumps-dont-be-a-fool-letter-to-erdogan-comes-out-completely-baffling-twitter-this-cant-be-real/|title=Trump's 'Don't Be a Fool!' Letter to Erdogan Comes Out, Completely Baffling Twitter: 'This Can't Be Real'|date=16 October 2019}}</ref> ==== زمینی جارحانہ ==== دن دے اختتام تک ، ترک فوج نے اعلان کيتا کہ آپریشن دا زمینی مرحلہ تل ابید سمیت تن نکات تو‏ں شروع ہوچکيا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haberturk.com/son-dakika-cumhurbaskani-erdogan-dan-harekat-aciklamasi-2529427|title=Barış Pınarı'nda kara harekatı da başladı|website=haberturk.com}}</ref> === ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۹ === [[فائل:Rojava solidarity demonstration Berlin 2019-10-10 22.jpg|thumb| 10 اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ترکی د‏‏ی فوجی کارروائی دے خلاف احتجاج]] ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۹ د‏‏ی صبح طلوع ہونے تو‏ں پہلے ، ترک فوج نے سرکاری طور اُتے ایس ڈی ایف دے خلاف زمینی کارروائی دا آغاز کيتا۔ انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ انہاں نے شمالی شام وچ ۱۸۱ اہداف نو‏‏ں نشانہ بنایا اے ، تے ترکی د‏‏ی حمایت وچ ۱۴٬۰۰۰ باغی ، جنہاں وچ احرار الشرقیہ باغی گروپ ، سلطان مراد ڈویژن ، تے حمزہ ڈویژن وی شامل نيں ، ترکی دے زیرقیادت حصہ لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ جارحانہ حکومت نواز ترک تھنک ٹینک SETA دے ذریعہ رواں اکتوبر وچ شائع ہونے والے اک تحقیقی مقالے دے مطابق ، " شام د‏‏ی قومی فوج وچ شامل ۲۸ دھڑاں وچو‏ں ۲۱ نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے امریکا نے حمایت حاصل کيت‏ی سی ، انہاں وچو‏ں تن نو‏‏ں پینٹاگون دے ذریعے لڑنے دے پروگرام دے ذریعے حمایت حاصل سی۔ DAESH انہاں وچو‏ں اٹھارہ دھڑاں نو‏‏ں [[سی آئی اے]] نے ترکی وچ ایم او ایم آپریشنز روم دے ذریعہ سپلائی کيتا سی ، جو 'فرینڈز آف سیریا' دا مشترکہ انٹیلی جنس آپریشن روم سی جو حزب اختلاف د‏‏ی حمایت وچ سی۔ ۲۸ وچو‏ں چودہ دھڑے وی امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کردہ TOW اینٹی ٹینک گائڈڈ میزائلاں دے وصول کنندہ سن ۔ ایس ڈی ایف نے دسیا کہ انہاں نے ترک ترک پیشرفت نو‏‏ں ٹیل ایبیاڈ تو‏ں روک دتا۔ دن دے اواخر وچ ، مبینہ طور [[الباب|پر الباب دے]] نیڑے ایس ڈی ایف تے ترکی د‏‏ی متحد فوج دے وچکار جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143264|title=Renewed clashes between the Kurdish forces and pro-Turkey factions in the north-eastern parts of Aleppo countryside • The Syrian Observatory For Human Rights|date=10 October 2019}}</ref> ترکی د‏‏ی زیرقیادت فورسز نے تلہ آباد دے علاقے دے آس پاس پیش قدمی د‏‏ی تے تباتین تے المشرفحہ دے پنڈ اُتے قبضہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haberler.com/tsk-tel-erkam-koyune-yakin-baglanti-yolunu-kontrol-12512974-haberi/|title=- TSK, Tel Erkam Köyüne Yakın Bağlantı Yolunu Kontrol Altına Aldı- Tabatin ve Al-mushrifah Köyleri...|website=Haberler.com}}</ref> رات گئے تک ترک مسلح افواج نے ۱۱ پنڈ اُتے کنٹرول دا اعلان کردتا۔ جدو‏ں تل ایبض دے ارد گرد لڑائی جاری سی ، شامی قومی فوج نے اعلان کيتا کہ اس نے مشرقیہ ، الحوثی ، بارزان ، حاج علی تے شہر دے مشرق وچ واقع اک پنڈ اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref name="Kaynagi-1">{{Cite tweet|number=1182328901659500544|user=BarisKaynagi_sy|date=10 October 2019|script-title=ar:قوات الجيش الوطني تحرر قريتي مشرفة الحاوي و برزان ومزرعتي حاج علي وبني مشهور شرق مدينة تل ابيض بعد دحر عصابات PKK/PYD الإرهابية ضمن عملية نبع السلام.|trans-title=The National Army forces liberate the villages of Mishrifah Al-Hawi, Barzan and Haj Ali and Bani Mashhour farms east of Tall Abyad city after the PKK / PYD terrorist gangs were defeated in Operation Spring of Peace.}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> لڑائی دے دوران ترکی دے ہوائی حملےآں دے دوران ، ایس ڈی ایف نے دسیا کہ ترک فضائیہ نے اک ایسی جیل نو‏‏ں نشانہ بنایا جس وچ داعش دے جنگجوواں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/trump-says-jihadists-will-be-escaping-to-europe-in-potential-jailbreak/|title=Trump says jihadists 'will be escaping to Europe' in potential jailbreak|date=10 October 2019|access-date=1 October 2020|archivedate=8 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200408094945/https://www.almasdarnews.com/article/trump-says-jihadists-will-be-escaping-to-europe-in-potential-jailbreak/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/hain-saldiri-bir-aci-haber-daha-7-sehit-85-yarali-41348374|title=Hain saldırı... Bir acı haber daha: 7 şehit, 85 yaralı|website=hurriyet.com.tr}}</ref> دیر شام ترکی دے میڈیا نے اطلاع دتی کہ ایس ڈی ایف دے ۱۷۴ جنگجو ہلاک ، زخمی یا پکڑے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="174YPG">{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2019/10/10/5-ypg-terrorists-neutralized-near-syrias-qamishli|title=228 YPG terrorists neutralized in Turkey's Operation Peace Spring|website=DailySabah}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:معتبر مآخذ|<span title="The material near this tag may rely on an unreliable source. (October 2019)">ناقابل اعتماد ذریعہ؟</span>]]''</sup> اس دن ترک صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان نے]] دسیا کہ اس کارروائی وچ ایس ڈی ایف دے ۱۰۹ جنگجو ہلاک ہوگئے سن تے نال ہی زخمی تے پکڑے جانے والے اک غیر طے شدہ جنگجو وی سن ۔ ایردوان دے [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اے]] دے [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|پی]] تو‏ں قانون سازاں تو‏ں خطاب وچ ، ترک صدر نے ایہ وی دھمکی دتی اے کہ جے یورپی ملکاں فوجی کارروائی اُتے تنقید کردی رہندی اے ، خاص طور اُتے جے اوہ اس اُتے حملہ دا لیبل لگاندے نيں تاں ، اوہ ۳٫۶ ملین پناہ گزیناں دے نال یورپ نو‏‏ں سیلاب د‏‏ی دھمکیاں دین گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.irishtimes.com/news/world/middle-east/109-terrorists-killed-in-turkish-offensive-in-syria-says-erdogan-1.4046183|title=109 'terrorists' killed in Turkish offensive in Syria, says Erdogan|date=10 October 2019|website=The Irish Times}}</ref> ترکی د‏‏ی بمباری دے بعد ۷۰٬۰۰۰ افراد ایس ڈی ایف وچ سرحدی شہراں تو‏ں فرار ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.apnews.com/8500277b239b4acab805e5e2bdb43938|title=Turkey presses Syrian assault as thousands flee the fighting|date=10 October 2019}}</ref> ترکی د‏‏ی وزارت قومی دفاع دے مطابق ، اک ترک فوجی YPG دے ذریعہ ہلاک ہويا۔ <ref name="The Washington Post">{{حوالہ ویب|title=The Latest|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/the-latest-trump-doubts-public-wants-us-involved-in-syria/2019/10/10/2c12096a-ebd6-11e9-a329-7378fbfa1b63_story.html|website=The Washington Post|accessdate=12 October 2019|language=en|date=11 October 2019}}</ref> === ۱۱ اکتوبر ۲۰۱۹ === [[File:Bilateral Meeting with the President of the Republic of Turkey DOD 107329889-1920x1080-6221k-5da7520eee3fb.webm|thumb|نیٹو دے سکریٹری جنرل جینس اسٹولٹن برگ نے ترک صدر رجب طیب اردوان نال ملاقات کيتی۔]] [[File:Senior DOD Officials Brief Pentagon Reporters October 11 2019 DOD 107330665-5da66f39a5a97.webm|thumb|محکمہ دفاع دے اعلیٰ عہدیداراں نے پینٹاگون دے نامہ نگاراں نو‏‏ں ۱۱ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں بریف کيتا۔]] [[File:Joint Press Conference by NATO Secretary General and Turkish Minister of Foreign Affairs DOD 107329879-5da666b943e39.webm|thumb|11 اکتوبر ۲۰۱۹ ، نیٹو دے سکریٹری جنرل تے ترک وزیر برائے امور خارجہ میلوت ایشووالو د‏‏ی مشترکہ پریس کانفرنس۔]] [[نصیبین|نوسیابین]] وچ دو صحافی زخمی ہوئے سن ، جدو‏ں اوہ جس عمارت د‏‏ی طرف تو‏ں اوہ فلم کررہے سن اسنو‏ں ایس ڈی ایف دے جنگجوواں نے سرحد پار تو‏ں [[قامشلی|قمیشلی]] تو‏ں اگ لگادی۔ ترک ذرائع دے مطابق ، ایہ واقعہ ترکی دے ٹی وی چینلز اُتے براہ راست نشر کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.yenisafak.com/dunya/ypg-pkk-gazetecilerin-oldugu-restorana-ates-acti-2-gazeteci-yaralandi-3509980|title=YPG/PKK gazetecilerin olduğu restorana ateş açtı: 2 gazeteci yaralandı|date=11 October 2019|website=Yeni Şafak}}</ref> ایس ڈی ایف د‏‏ی شیلنگ تو‏ں [[سوروچ|سروک]] وچ تن شہری ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnnturk.com/turkiye/ypgnin-suruca-saldirisinda-sivil-sehit-sayisi-3e-yukseldi|title=YPG'nin Suruç'a saldırısında sivil şehit sayısı 3'e yükseldi}}</ref><ref name="auto2">{{حوالہ ویب|url=https://www.cnnturk.com/turkiye/son-dakika-teror-orgutu-ypgden-havanli-saldiri-suructa-2-kisi-hayatini-kaybetti|title=Son dakika... Terör örgütü YPG'den sivillere alçak saldırı: İki ilçemizde şehit ve yaralılar var|website=CNN Türk}}</ref> اس حملے دے جواب وچ ، ترکی نے سروئی تو‏ں سرحد دے اس پار [[کوبانی]] وچ وائی پی جی د‏‏ی پوزیشناں اُتے گولہ باری کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mynet.com/baris-pinari-harekati-nda-ayn-el-arab-daki-teror-hedefleri-top-atislari-ile-vuruldu-110105987683|title=Barış Pınarı Harekatı'nda Ayn El Arab'daki terör hedefleri, top atışları ile vuruldu|website=Mynet Haber}}</ref> ترکی دے ذرائع دے مطابق ، ترکی وچ ایس ڈی ایف د‏‏ی گولہ باری تو‏ں ہلاک ہونے والے مجموعی شہریاں د‏‏ی تعداد ۱۸ ہوگئی ، اس دن دے آخر وچ [[نصیبین|نوسیبین]] وچ ہور ۸ شہری ہلاک ہوئے تے ۳۵ ایس ڈی ایف مارٹر حملے تو‏ں زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.f5haber.com/nusaybine-havan-saldirisi-2-sehit-videogaleri-5187275|title=Nusaybin'e havan saldırısı: 2 şehit|date=11 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/tr/baris-pinari-harekati/ypg-pkkdan-sivillere-havanli-saldiri-8-sehit/1610528|title=Nusaybin'de sivillere havanlı saldırı: 8 şehit}}</ref> ایس او ایچ آر دے مطابق ، ترک شہریاں نے شام وچ تال آباد دے علاقے وچ ترک شہریاں دے ذریعہ ست شہریاں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، تِناں بشمول ترک اسنائپراں نے ہلاک کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143514|title=Turkish Forces killed 7 civilians as they try to escape the fire, and continued their attacks on Tal Abyad and Ras al-Ayn with large land and air support • the Syrian Observatory for Human Rights|date=11 October 2019}}</ref> جداں کہ اس روز اطلاع دتی گئی اے ، ترکی د‏‏ی قومی دفاع د‏‏ی وزارت دے مطابق ، ترکی دے فوجی آپریشن دے آغاز دے بعد تو‏ں مجموعی طور اُتے ۳۹۹ ایس ڈی ایف جنگجو ہلاک ، گرفتار یا زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="399neutralized">{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/399-terrorists-neutralized-by-turkeys-anti-terror-op/1610954|title=399 terrorists neutralized by Turkey's anti-terror op|website=aa.com.tr}}</ref> شامی قومی فوج نے دسیا کہ پنڈ حلاوا جو تلو آباد دے جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref name="Kaynagi-2">{{Cite tweet|number=1182680864196616198|user=BarisKaynagi_sy|date=11 October 2019|script-title=ar:قوات الجيش الوطني تحرر قرية حلاوة جنوب شرق مدينة تل ابيض بعد دحر عصابات PKK/PYD الإرهابية ضمن عملية نبع السلام.|trans-title=The National Army forces liberate the village of Halawa, southeast of the city of Tal Abyad, after the PKK / PYD terrorist gangs were defeated in Operation Spring of Peace.}}</ref> ٹی اے ایف تے ایس این اے نے دوسرے دن دے آخر وچ تل حلف نو‏‏ں پھڑنے دا اعلان کيتا تے شہر دے اندر تو‏ں اک ویڈیو جاری کيتی۔ [[قامشلی|قمیشلی]] شہر وچ ، داعش دے اک مشتبہ کار بم دھمادے ميں پنج عام شہری ہلاک ہوگئے ، جدو‏ں کہ اطلاع ملی اے کہ ترکی د‏‏ی توپ خانے نے نیڑے ہی اک جیل نو‏‏ں نشانہ بنایا سی ، تے ایس ڈی ایف دے مطابق ، اس تو‏ں پہلے داعش دے پنج مشتبہ ارکان فرار ہوگئے سن ۔ [[کوبانی]] شہر وچ ، فوری طور اُتے امریکی اسپیشل فورس ویہہ دے آس پاس دے علاقے وچ ترکی نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں بھاری گولہ باری دا سامنا کرنا پيا۔ امریکی فوج جوابی کارروائی نئيں کيت‏‏ی ، لیکن گولہ باری دے خاتمے دے بعد پِچھے ہٹ گئی۔ ترکی نے اس تو‏ں انکار کردے ہوئے جواب دتا کہ اس نے امریکی اڈے نو‏‏ں نشانہ بنایا ، بجائے اس دے کہ اس نے ایس ڈی ایف دے عہدےآں اُتے فائرنگ کردتی۔ [[پینٹا گون|پینٹاگون]] نے ہور خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا کہ ترک فوج نے جان بجھ کر کوبانی وچ تعینات امریکی فوج نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں فائر کيتا۔ ترکی دے وزیر دفاع دے مطابق ، دن دے شروع وچ [[سوروچ|سوروس]] شہر نو‏‏ں نشانہ بنانے والا مارٹر حملہ جان بجھ کر ۱۰۰۰ نو‏‏ں شروع کيتا گیا سی &nbsp; کوبانی وچ امریکی اڈے تو‏ں میٹر دے فاصلے اُتے ایس ڈی ایف دے ذریعہ ترکی د‏‏ی انتقامی کارروائی تو‏ں بچنے دے لئی تے اس دے جواب وچ حملہ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://odatv.com/tsk-abd-gozlem-noktasini-vurdu-mu-11101946.html|title=TSK ABD gözlem noktasını vurdu mu}}</ref> [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] نے اطلاع دتی اے کہ شمالی شام وچ اک لکھ افراد اپنے گھراں تو‏ں بھج گئے ني‏‏‏‏ں۔ کرد ہلال احمر ( ''ہیوا سور'' ) نے دسیا کہ ہن تک ۱۱ شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ ترکی د‏‏ی فوج نے اک فوجی د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے ، تے کہیا اے کہ تن ہور زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|website=BBC News|title=Turkey Syria offensive: 100,000 flee homes as assault continues|date=11 October 2019|accessdate=11 October 2019|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50020829}}</ref> [[فائل:Barış Pınarı Harekatı sonrası Suriye Demokratik Güçleri tarafından terkedilmiş bir kontrol noktası.jpg|thumb| 11 اکتوبر نو‏‏ں ایس ڈی ایف دے ذریعہ [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین دے]] باہر اک چوکی چھڈ دتی گئی ]] ترکی د‏‏ی وزارت قومی دفاع نے اعلان کيتا اے کہ وائی پی جی دے ذریعہ ہور تن فوجی مارے گئے نيں ، انہاں وچو‏ں دو شام دے اک مقبوضہ حصے وچ ترکی دے اک فوجی اڈے اُتے مارٹر حملے وچ ہلاک ہوگئے سن ۔ اس کارروائی وچ ہلاک ہونے والے ترک فوجیاں د‏‏ی کل تعداد چار ہوگئی۔ <ref name="The Washington Post"/> ایس او ایچ آر نے اطلاع دتی اے کہ اس کارروائی وچ ہلاک ہونے والے ترک فوجیاں د‏‏ی اصل تعداد چھ سی۔ دن دے آخر وچ ، ایس او ایچ آر نے اطلاع دتی کہ کوبانی وچ ایس ڈی ایف دے نال تصادم وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۲ ترک سرحدی محافظ یا تاں ہلاک یا زخمی ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Information about the killing and injury of 12 members of the Turkish Border Guard Forces in clashes against the SDF at the border strip in the area of Ayn Al-Arab (Kobani)|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143651|website=Syrian Observatory For Human Rights|accessdate=12 October 2019|language=en|date=11 October 2019}}</ref> === ۱۲ اکتوبر ۲۰۱۹ === ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شام د‏‏ی قومی فوج نے دسیا کہ اوہ ایم ۴ شاہراہ ، {{تحویل|32|km|mi|abbr=on}} پہنچے شام دے علاقے وچ گہرائی وچ تے [[منبج|منبیج]] تے [[قامشلی|قمیشلی دے]] وچکار سپلائی لائن نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں کٹنا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2019/10/12/suriye-milli-ordusu-askerleri-stratejik-m4-kara-yoluna-ulasti|title=SON DAKİKA! Barış Pınarı Harekatı'nda çok önemli gelişme! Stratejik noktaya ulaşıldı|website=Sabah}}</ref> ایس این اے نے ایہ وی کہیا کہ انہاں نے مشرقی رقہ وچ ایم ۴ شاہراہ دے نیڑے ۱۸ دیہاتاں اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2019/10/12/suriye-milli-ordusu-acikladi-18-koy-pkkdan-temizlendi|title=Son dakika haberi: MSB duyurdu! Rasulayn kontrol altına alındı}}</ref> ترک وزیر داخلہ سلیمان سویلو نے اعلان کيتا کہ آپریشن دے آغاز تو‏ں ہی ایس ڈی ایف دے ذریعہ [[صوبہ ماردین|صوبہ مردین]] وچ ۳۰۰ دے نیڑے مارٹر گولے فائر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aksam.com.tr/foto-galeri/guncel/bakan-soylu-acikladi-mardine-300e-yakin-havan-mermisi-dustu/56136/|title=Bakan Soylu açıkladı! 'Mardin'e 300'e yakın havan mermisi düştü' – Akşam|website=aksam.com.tr}}</ref> ۱۲ بجے دے لگ بھگ ( [[متناسق عالمی وقت+03:00|UTC + ۰۳: ۰۰]] ) ، ٹی اے ایف تے ایس این اے نے دسیا کہ انہاں نے [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین پر]] قبضہ کرلیا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timeturk.com/suriye-milli-ordusu-resulayn-i-kontrol-altina-aldi/haber-1244146|title=Suriye Milli Ordusu, Resulayn'ı kontrol altına aldı|website=Timeturk.com|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2019-10-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191012093632/https://www.timeturk.com/suriye-milli-ordusu-resulayn-i-kontrol-altina-aldi/haber-1244146|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/webtv/turkiye/resulaynda-kontrol-ele-gecirildi-iste-ypgnin-elindeki-abd-zirhlilari|title=Resulayn'da kontrol ele geçirildi! İşte YPG'nin elindeki ABD zırhlıları!}}</ref> لیکن ایس ڈی ایف نے اس گل تو‏ں انکار کيتا کہ ترکی نے اس شہر دا کنٹرول سنبھال لیا ا‏‏ے۔ اسلام پسند ملیشیا احرار الشرقیہ دے ترک حمایت یافتہ ارکان نے مستقب‏‏ل شام پارٹی دے سکریٹری جنرل ، ہیورین خلف نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ خلف سمیت نو شہریاں نو‏‏ں احرار الشرقیہ دے جنگجوواں نے تلہ آباد دے جنوب وچ M4 شاہراہ اُتے روڈ بلاک پرقتل کيتا۔ <ref name="wapo-film">{{حوالہ ویب|last=Sly|first=Liz|title=Turkish-led forces film themselves executing a Kurdish captive in Syria|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/turkish-led-forces-film-themselves-executing-a-kurdish-captive-in-syria/2019/10/13/22e11198-ed9c-11e9-89eb-ec56cd414732_story.html|website=Washington Post|date=13 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Joanne Stocker|first=Joanne|title=Turkey-backed Syrian rebels kill Kurdish politician, execute prisoners|url=https://thedefensepost.com/2019/10/13/turkey-backed-syrian-rebels-kill-kurdish-politician-execute-prisoners/|website=The Defense Post|date=13 October 2019}}</ref> ترکی دے خبررساں ذرائع ینی سفاک نے اطلاع دتی اے کہ خلف نو‏‏ں اک "دہشت گرد" تنظیم تو‏ں وابستہ سیاستدان دے خلاف "کامیاب آپریشن" وچ "غیر جانبدار" کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.inquisitr.com/5689562/donald-trump-golfed-turkey-executed-kurd-hevrin-khalaf/|title=As Donald Trump Golfed Saturday, Turkey Said It 'Neutralized' Kurd Leader Hevrin Khalaf, Executed on Roadside|date=13 October 2019|website=The Inquisitr|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=13 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200913051317/https://www.inquisitr.com/5689562/donald-trump-golfed-turkey-executed-kurd-hevrin-khalaf/|url-status=dead}}</ref> مغربی ذرائع نے اس د‏ی پھانسی نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت [[جنگی جرائم|جنگی جرم قرار]] دتا اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/465564-esper-turkey-appears-to-be-committing-war-crimes-in-northern-syria|title=Esper: Turkey 'appears to be' committing war crimes in northern Syria|first=Zack|last=Budryk|date=13 October 2019|website=TheHill}}</ref> ايس‏ے دوران احرار الشرقیہ دے ترجمان نے اعلان کيتا کہ انہاں نو‏ں "امریکی انٹلیجنس دا ایجنٹ" ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/grief-accusations-surround-killing-of-kurdish-politician-in-northeastern-syria/2019/10/15/1c21437c-ef55-11e9-bb7e-d2026ee0c199_story.html|title=Grief, accusations surround killing of Kurdish politician in northeastern Syria|first=Sarah|last=Dadouch|website=Washington Post}}</ref> بیلنگ کیٹ د‏‏ی اک ویڈیو وچ انہاں ہلاکتاں دا ٹھوس انداز وچ ترکی احرار الشرقیہ د‏‏ی حمایت یافتہ باغیاں نو‏‏ں تلاش کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="bellingcat1031">{{حوالہ ویب|url=https://www.bellingcat.com/news/mena/2019/10/31/video-evidence-sheds-light-on-executions-near-turkey-syria-border/|title=Video Evidence Sheds Light on Executions Near Turkey-Syria Border|date=31 October 2019|website=bellingcat}}</ref> === ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۹ === [[File:Mortar Bullet Hits House in Akcakale, Turkey on Syria Border.webm|وقت_thumb=00:17|thumb|ویڈیو تو‏ں [[آوازِامریکا|وائس آف امریکا]] ترکی سروس تو‏ں پتہ چلدا اے اک رہائشی عمارت د‏‏ی طرف تو‏ں ماریا اک مارٹر شیل وچ جنوب مشرقی ترکی دے شہر [[اکچاکالے|Akcakale]]<nowiki/>کے نیڑے شام دے ترکی د‏‏ی سرحد کے, ۱۳ اکتوبر]] [[فائل:Battle of Tell Abyad (2019).svg|thumb| جنگ تل ایبیاد ، ۹۔۱۳ اکتوبر]] [[فائل:Operation Peace Spring - Tell Abyad.svg|thumb| ایس این اے د‏‏ی تل ایبض علاقے وچ پیشرفت]] ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شامی قومی فوج نے علی الصبح [[تل ابیض ضلع|ضلع تل ایبض]] وچ واقع سلک قصبے اُتے قبضہ کرنے دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/tr/baris-pinari-harekati/tel-abyadin-suluk-beldesi-teroristlerden-kurtarildi/1611814|title=Tel Abyad'ın Suluk beldesi teröristlerden kurtarıldı|website=aa.com.tr}}</ref> ایس او ایچ آر نے تصدیق د‏‏ی اے کہ ترک افواج تے ایس این اے نے سولوک اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرلیا اے ، تے عین عیسی د‏‏ی طرف جھڑپاں نیڑے ہی نیڑے سن۔ ایس او ایچ آر نے ایہ وی اطلاع دتی کہ ترک حامی فورسز نےتل ایبض دے علاقے وچ اک ایمبولینس نو‏‏ں نشانہ بنایا سی جو لاپتہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143799|title=The Turkish forces and factions loyal to them achieve a new advancement in Al-Raqqah countryside and take the control of large spaces of Sluk town under a cover of heavy firepower • The Syrian Observatory For Human Rights|date=13 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=13 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=341789|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:مع اقتراب الاشتباكات من مخيم عين عيسى.. مخاوف كبيرة لدى آلاف النازحين في المخيم.. وعوائل من تنظيم "الدولة الإسلامية" تفر منه .. والطائرات التركية تقصف قرى واقعة في محيطه • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=13 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر نے ایہ وی اطلاع دتی کہ ایس ڈی ایف جوابی کارروائی دے بعد لڑے گئے شہر [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس الا عین]] اُتے تقریبا تمام کنٹرول دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143796|title=The SDF regain the control of Ras Al-Ayn city almost completely after a counter attack in which 17 members of the pro-Turkey factions were killed • The Syrian Observatory For Human Rights|date=13 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=13 October 2019}}</ref> ==== ترکی تے این ایس اے دا تل ایبض اُتے قبضہ ==== ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شام د‏‏ی قومی فوج نے دوپہر دے وقت اعلان کيتا کہ انہاں نے تل ایبض دے مرکز اُتے قبضہ کرلیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dirilispostasi.com/gundem/suriye-milli-ordusu-tel-abyad-merkezine-girdi|title=Archived copy|accessdate=13 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191013092542/https://www.dirilispostasi.com/gundem/suriye-milli-ordusu-tel-abyad-merkezine-girdi|archivedate=13 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر دے مطابق ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شام د‏‏ی قومی فوج نے دیر دوپہر تک ٹل آباد اُتے مکمل قبضہ کرلیا۔ <ref name="auto5">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342020|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:القوات التركية والفصائل الموالية لها تسيطر على مساحة نحو 220 كلم مربع عند الشريط الحدودي منذ انطلاق العملية العسكرية شرق الفرات • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=13 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر دے مطابق ترک مسلح افواج تے شامی قومی فوج نے وی M4 شاہراہ کٹ پائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=341870|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:بغطاء جوي وبري مكثف.. القوات التركية والفصائل تحرز تقدمات جديدة في محوري رأس العين وتل أبيض ومعارك عنيفة يشهدها اتستراد الـ (M4) • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=13 October 2019}}</ref> ترک ذرائع نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ ایس ڈی ایف نے [[جرابلس|جارابلس]] د‏‏ی طرف گولہ باری تو‏ں ۲ شامی شہری ہلاک ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.takvim.com.tr/guncel/2019/10/13/ypg-sivillere-fuzeyle-saldirdi-2-sehit|title=YPG sivillere füzeyle saldırdı: 2 şehit!|website=takvim.com.tr}}</ref> عین عیسی اُتے ترک حمای‏تی قوتاں د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی روشنی وچ ، ایس ڈی ایف نے دسیا کہ اس علاقے نال تعلق رکھنے والے ۷۸۵ [[داعش]] تو‏ں وابستہ افراد اک حراستی کیمپ تو‏ں فرار ہوگئے سن ، ایس ڈی ایف نے ایہ وی دسیا کہ فرار ہونے والےآں نو‏‏ں ترک حامی فورسز تے ترک فضائی حملےآں د‏‏ی مدد ملی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/131020192|title=Almost all suspected ISIS militants' escape Syria camp: SDF|last=Edwards|first=Robert|date=13 October 2019|website=rudaw.net|accessdate=13 October 2019}}</ref> اس دے برعکس ، ترکی نے کہیا اے کہ ایس ڈی ایف نے ترک افواج د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ٹیل آباد شہر وچ داعش قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا سی۔ <ref name="auto6">{{حوالہ ویب|url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/pkkypgli-teroristler-deaslilari-serbest-birakti-iste-o-hapishane-435765.html|title=PKK/YPG'li teröristler DEAŞ'lıları serbest bıraktı: İşte o hapishane|website=trthaber.com}}</ref> ایہ بیان {{کون سا|date=October 2019}} د‏‏ی حمایت امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے کيت‏ی سی ، لیکن انہاں د‏‏ی مخالفت سینئر امریکی عہدیداراں نے د‏‏ی جنھاں نے کہیا اے کہ ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ [[آزاد شامی فوج|فری سیریئن آرمی]] (ایف ایس اے) د‏‏ی فورسز ہی داعش دے قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر رہیاں نيں۔ <ref name="auto9">{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2019/10/14/politics/donald-trump-turkey-kurds-isis-prisoners-fact-check/index.html|title=Fact checking Trump's claim that Kurds are releasing ISIS prisoners on purpose|first=Ryan|last=Browne|first2=Holmes|last2=Lybrand|first3=Tara|last3=Subramaniam|website=[[سی این این]]|date=14 October 2019}}</ref> امریکا دے سکریٹری برائے دفاع مارک ایسپر نے کہیا کہ امریکا شمالی شام تو‏ں باقی تمام ۱۰۰۰ فوجیاں نو‏‏ں انخلا کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cbsnews.com/news/syria-turkey-mark-esper-secretary-of-defense-us-preparing-to-evacuate-all-troops-from-northern-syria-face-the-nation/|title=U.S. "preparing to evacuate" remaining troops from northern Syria, defense secretary says|website=cbsnews.com}}</ref> امریکی وی وچ فوجی اڈاں تو‏ں دستبردار کرنے دے ارادے دے ایس ڈی ایف نو‏‏ں آگاہ [[منبج|Manbij]] تے [[کوبانی|Kobanî]] تے پہلے ہی تو‏ں کڈیا سی عین عیسی SOHR تے دے مطابق ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ]]'' .<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/us-troops-withdraw-from-another-syrian-town-as-turkish-forces-block-supply-lines/2019/10/13/aab5fab8-ec5a-11e9-a329-7378fbfa1b63_story.html|title=U. S.-allied Kurds strike deal to bring Assad's Syrian troops back into Kurdish areas|website=Washington Post}}</ref> ==== شامی حکومت - ایس ڈی ایف ڈیل ==== ترکی تے ایس این اے دے ذریعہ تل ایبض اُتے قبضہ کرنے دے فورا بعد ہی ، شامی حکومت تے ایس ڈی ایف دے وچکار اک معاہدہ طے پایا جس دے تحت شامی فوج نو‏‏ں کوبانی تے منبیج دے قصبےآں وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت ہوئے گی تاکہ انہاں علاقےآں وچ ترکی د‏‏ی ممکنہ فوجی کارروائی نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔<ref name="auto12">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0|title=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij|date=13 October 2019|work=Reuters|access-date=13 October 2019|language=en}}</ref> بعدازاں [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اے دے پی دے]] رہنما [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان دے]] مشیر یاسین اخطی نے کہیا کہ جے شامی حکومت شمال مشرقی شام وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کردی اے تاں دونے فوجاں دے وچکار تنازعہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/10/13/yasin-aktay-suriye-ordusu-ile-catisma-cikabilir/|title=Yasin Aktay: Suriye ordusu ile çatışma çıkabilir|date=13 October 2019|website=Gazeteduvar|accessdate=}}</ref> ایس ڈی ایف دے کمانڈر انچیف مظلوم عبدی نے کہیا کہ اوہ شمالی شام وچ کرد آبادی نو‏‏ں نسل کشی تو‏ں بچانے د‏‏ی خاطر شام د‏‏ی حکومت دے نال اتحادی بننے اُتے راضی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/|title=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People|last=Abdi|first=Mazloum|website=Foreign Policy|language=en-US|accessdate=14 October 2019}}</ref> === ۱۴ اکتوبر ۲۰۱۹ === اطلاعات دے مطابق ، [[روس|روسی]] تے [[شام|شام دی]] افواج نو‏‏ں منبج ملٹری کونسل تے فرات شیلڈ گروپاں دے زیر کنٹرول علاقےآں دے وچکار اگلی لائن اُتے تعین کيتا گیا سی ، شام تے ترکی د‏‏ی سرحد دے نال نال ہور تعیناتیاں وی کيتیاں گئیاں۔ ہور برآں ، ایس او ایچ آر نے اطلاع دتی کہ علاقے وچ امریکی فوج علاقے وچ روسی تے شام د‏‏ی تعیناتیاں وچ رکاوٹاں ڈالنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143901|title=U.S. forces try to hinder the deployment of the Russian force and regime forces in the area separating between Manbij Military Council and the factions of "Euphrates Shield" • The Syrian Observatory For Human Rights|date=14 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=14 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر نے اطلاع دتی اے کہ سرحدی پٹی اُتے [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس عین]] تے اس دے پینڈو علاقےآں وچ پرتشدد جھڑپاں جاری نيں ، جتھ‏ے ترک فورسز شہر نو‏‏ں مکمل گھیرے وچ لینے تے راس الا عین تے تال تمر دے درمیان سڑک نو‏‏ں اک احاطے وچ بند کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ۱۵ اکتوبر تک شہر اُتے کنٹرول حاصل کرنے دے مقصد تو‏ں توپ خانے تے گولہ باری تو‏ں فضائی حملےآں کا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143902|title=The Turkish forces try to encircle Ras Al-Ayn city and to cut off the road to Tal Tamr in order to impose their control over the city in the incoming few hours amid intense shelling and fierce battles against the SDF • The Syrian Observatory For Human Rights|date=14 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143885|title=More casualties raise to about 15, the number of people who were killed due to the Turkish airstrikes which targeted the "humanitarian support" convoy in Ras Al-Ayn city • The Syrian Observatory For Human Rights|date=14 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143884|title=Violent battles continue in areas in Ras Al-Ayn city and its countryside and in the vicinity of Tal Abyad city in conjunction with heavy ground shelling witnessed in the area • The Syrian Observatory For Human Rights|date=14 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=14 October 2019}}</ref> اطلاع ملی اے کہ ترک فضائی تے زمینی بمباری سرحدی شہر [[الدرباسیہ|الدربسیہ وچ ]] شہری مکانات نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے ہوئی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایس او ایچ آر دے مطابق طبی عملے دے ۴ افراد دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143916|title=Turkish bombardment targets Al-Darbasiyyah city in conjunction with ongoing airstrikes and violent battles witnessed in Ras Al-Ayn city • The Syrian Observatory For Human Rights|date=14 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=14 October 2019}}</ref> ترک صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان]] نے اک پریس کانفرنس وچ کہیا کہ [[کوبانی|کوبانی دے بارے وچ ]] ترکی نو‏‏ں روس د‏‏ی طرف تو‏ں مثبت جواب ملیا اے تے ایہ کہ ترکی اپنے [[منبج]] فیصلے دے عملدرآمد دے مرحلے اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=https://www.timeturk.com/cumhurbaskani-erdogan-munbic-konusunda-kararimizi-verdigimiz-gibi-uygulama-asamasindayiz/haber-1246100|title=Cumhurbaşkanı Erdoğan: 'Münbiç konusunda kararımızı verdiğimiz gibi uygulama aşamasındayız'|website=Timeturk.com}}</ref> ترک ذرائع دے مطابق ترکی د‏‏ی مسلح افواج نے گذشتہ رات تک منیج دے فرنٹ لائن وچ اضافی دستے تعینات کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ntv.com.tr/video/turkiye/turkiye,MMydStTVWECbFBoRqeb3Og|title=Münbiç sınırına takviye güç (Bordo bereliler ve komandolar ilerlemeye başladı)|website=NTV|access-date=2020-10-01|archivedate=2019-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191014103553/https://www.ntv.com.tr/video/turkiye/turkiye,MMydStTVWECbFBoRqeb3Og}}</ref> ترک وزیر برائے قومی دفاع ہولوسی آکار نے کہیا کہ تل ایبض تے [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین]] ترکی دے زیر اقتدار نيں تے ایہ کم پورے خطے دے لئی جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/milli-savunma-bakani-akar-acikladi-resulayn-ve-tel-abyad-kontrolumuz-altinda-41350428|title=Milli Savunma Bakanı Akar açıkladı: Resulayn ve Tel Abyad kontrolümüz altında|last=Arda Erdoğan Harun|website=hurriyet.com.tr}}</ref> مبینہ طور اُتے شامی فوج [[الثورہ|التہراؤ]] شہر ، [[الثورہ|ہور]] عین عیسی ، تل تیمر نو‏‏ں بتاواں تے نیڑے نیڑے 6 &nbsp; شام – ترکی سرحد تو‏ں کلومیٹر۔ اس نے عین عیسیٰ دے بالکل جنوب وچ ۹۳ويں بریگیڈ ہیڈ کوارٹر دے نال نال [[دریائے فرات|فرات دے]] مشرق وچ الجناریا نو‏‏ں وی اپنے اندر لے لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342164|script-title=ar:120 ساعة من "نبع السلام": قوات النظام تبدأ الانتشار في الشمال السوري.. و250 ألف نازح.. والطائرات التركية تقصف قافلة مدنية وتخلف عشرات الشهداء والجرحى.. وارتفاع حصيلة قتلى المقاتلين إلى نحو 250 • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=14 October 2019|website=المرصد السوري لحقوق الإنسان|language=ar|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-takes-control-over-brigade-93-base-in-northern-raqqa/|title=Syrian Army takes control of Brigade 93 base in northern Raqqa|date=14 October 2019|website=AMN – Al-Masdar News {{!}} المصدر نيوز|language=en-US|accessdate=14 October 2019|archivedate=14 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814194140/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-takes-control-over-brigade-93-base-in-northern-raqqa/}}</ref> شامی فوج نے ہور دسیا کہ تبقہ ڈیم نو‏‏ں وی اپنے کنٹرول وچ لے لیا۔ مبینہ طور اُتے شام دے جھنڈے نو‏‏ں سالاں وچ [[محافظہ الحسکہ|الشحکہ گورنری دے]] متعدد شہراں تے دیہاتاں ، جداں شہر یاروبیہ شہر وچ بلند کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theweek.co.uk/102079/picture-of-the-day|title=Picture of the day: A Syrian soldier waves the national flag|website=The Week UK|language=en|accessdate=14 October 2019}}</ref> مبینہ طور اُتے جارابلس ملٹری کونسل نے [[جرابلس|جرابلس دے]] جنوب وچ اک گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا سی جس وچ اک [[میزائل|گائڈڈ میزائل لگیا سی]] جس دے نتیجے وچ ۲ افراد ہلاک ہوگئے سن جس دے نتیجے وچ [[اعزاز (شہر)|عزاز دے]] جنوب وچ ترکی دے وفادار دھڑاں دے ارکان نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143858|title="Jarabulus Military Council" targets a vehicle south of Jarabulus by a guided missile leaving 2 persons dead in conjunction with an assassination targeted members of Turkey-loyal factions south of Azaz • The Syrian Observatory For Human Rights|date=13 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=15 October 2019}}</ref> ترکی د‏‏ی مسلح افواج تے شامی نیشنل آرمی نے دیر دے وقت [[منبج|منبیج]] اُتے قبضہ کرنے دے لئی فوجی آپریشن شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.yeniakit.com.tr/haber/munbice-operasyon-basladi-943670.html|title=Münbiç'e operasyon başladı!|website=yeniakit}}</ref> ترک ذرائع دے مطابق اس آپریشن دے آغاز دے فورا بعد ترک مسلح افواج تے شامی نیشنل آرمی نے منبج پینڈو علاقےآں دے ۳ دیہاتاں اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.yenisafak.com/dunya/menbice-operasyon-basladi-3-koy-ypgden-temizlendi-3510373|title=Menbiç'e operasyon başladı: 3 köy YPG'den temizlendi|date=14 October 2019|website=Yeni Şafak}}</ref> ايس‏ے دوران ، شام دے سرکاری میڈیا نے دسیا کہ شامی فوج نے قصبے وچ داخل ہونا شروع کردتا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-syria-security-turkey-army-manbij-idUKKBN1WT26Z|title=Syrian state media says army enters town of Manbij in northern Syria|date=14 October 2019|work=Reuters|access-date=14 October 2019|language=en|accessdate=1 October 2020|archivedate=14 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191014180530/https://uk.reuters.com/article/uk-syria-security-turkey-army-manbij-idUKKBN1WT26Z}}</ref> ==== شمالی شام تو‏ں امریکا دے مکمل انخلا دا اعلان ==== اس دن دے آخر وچ ، امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے اعلان کيتا کہ تمام امریکی اہلکار التناف اڈے دے علاوہ سوائے شام تو‏ں واپس چلے جاواں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.koamnewsnow.com/news/politics/national-politics/trumps-syria-decision-sparks-scramble-to-safely-remove-us-troops/1132156902|title=Trump's Syria decision sparks scramble to safely remove US troops|first=Barbara|last=Starr|date=14 October 2019|website=KOAM|accessdate=15 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191015063732/https://www.koamnewsnow.com/news/politics/national-politics/trumps-syria-decision-sparks-scramble-to-safely-remove-us-troops/1132156902|archivedate=15 October 2019}}</ref> === ۱۵ اکتوبر ۲۰۱۹ === [[فائل:Operation Peace Spring - Manbij.svg|thumb| منبیج دے علاقے وچ ایس این اے پیش قدمی کر رہیا اے ]] SOHR اک جوابی طرف تو‏ں کيتا گیا اے کہ خبر دے مطابق ایس ڈی ایف مضافات تے دے مغربی پینڈو علاقےآں وچ [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین]] شہر، تے ماضی وچ کھوئے ۳ علاقےآں وچ پیش قدمی حاصل کرنے وچ کامیاب رہے.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=144005|title=SDF carry out a counter attack on the Turkish forces and the factions west of Ras Al-Ayn city and regain control of posts and positions in the area • The Syrian Observatory For Human Rights|date=15 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=15 October 2019}}</ref> ترکی دے ذرائع دے مطابق ایس ڈی ایف دے مارٹر حملے دے بعد ترکی دے [[کزلتپے]] وچ ۲ شہری ہلاک تے ۱۲ زخمی ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/tr/baris-pinari-harekati/ypg-pkkdan-sivillere-havan-ve-roketatarli-saldirilar-2-sehit-12-yarali/1614399|title=YPG/PKK'dan sivillere havan ve roketatarlı saldırılar: 2 şehit, 12 yaralı|website=aa.com.tr}}</ref> ترک صدر ایردوان نے [[باکو]] وچ ترک کونسل وچ خطاب کردے ہوئے کہیا: "اب اسيں اک محفوظ علاقے ۴۴۴ دے قیام دا اعلان ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &nbsp; کلومیٹر مغرب تو‏ں مشرق تے 32 &nbsp; شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف کلومیٹر ، جتھ‏ے ساڈے ملک وچ مہاجرین پرت آئیاں گے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20191015-erdogan-announces-liberation-of-syria-safe-zone-ready-for-refugees-to-return/|title=Erdogan announces liberation of Syria 'safe zone', ready for refugees to return|date=15 October 2019|website=Middle East Monitor|accessdate=15 October 2019}}</ref> صدر ایردوان نے ایہ وی کہیا کہ کل {{تحویل|1000|km2}} آپریشن دے آغاز دے بعد تو‏ں TAF تے SNA د‏‏ی طرف تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/operation-peace-spring/op-peace-spring-clears-1-000-sq-km-of-terrorists-so-far/1614421|title=Op. Peace Spring clears 1,000 sq km of terrorists so far|website=aa.com.tr}}</ref> صدر ایردوان نے ایہ وی کہیا کہ منبج وچ شامی فوج د‏‏ی توپ خانے وچ فائرنگ تو‏ں اک ترک فوجی ماریا گیا تے اس حملے دا شدید انتقامی فائر ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت نو‏‏ں بھاری قیمت ادا کرنا پئی۔ شامی فوج د‏‏ی افواج نے ایس او ایچ آر دے مطابق قصبے [[منبج|منبیج]] وچ داخل ہونا شروع کيتا ، لیکن ایس او ایچ آر دے مطابق [[کوبانی|کوبانی وچ ]] داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے امریکی فوجیاں نے اسنو‏ں بلاک کردتا ، جس دے نتیجے وچ ایہ قافلہ منبیج واپس گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342272|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:بعد رفض القوات الأمريكية السماح لهم بالعبور نحو مدينة عين العرب (كوباني).. رتل قوات النظام يعود إلى منطقة منبج • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=15 October 2019}}</ref> شامی سرکاری میڈیا دے مطابق شامی فوج د‏‏ی فورسز وی [[الثورہ|التہورہ]] وچ داخل ہوگئياں۔ بعدازاں ، ایردوان نے دسیا کہ شامی حکومت کیت‏‏ی فوج منبیج وچ داخل ہونے نو‏‏ں "منفی نئيں" اے تے "جب تک کہ اس علاقے وچ دہشت گرداں دا صفایا ہوجائے گا" شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://odatv.com/erdogandan-munbice-rejim-girebilir-mesaji-15101946.html|title=Erdoğan'dan "Munbiç'e rejim girebilir" mesajı|website=odatv.com|access-date=2020-10-01|archivedate=2020-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213045052/https://odatv.com/erdogandan-munbice-rejim-girebilir-mesaji-15101946.html}}</ref> === ۱۶ اکتوبر ۲۰۱۹ === مبینہ طور اُتے صوبہ جزیرہ دے ایم ۴ دے آس پاس دیہاتاں نو‏‏ں ٹی اے ایف نے [[صبح صادق|صبح سویرے]] گولہ باری کيت‏ی سی جدو‏ں کہ گولہ باری تے جھڑپاں تو‏ں شہر وچ [[الحسکہ|الحسقہ]] وچ بجلی د‏‏ی کمی تے پانی د‏‏ی قلت پیدا ہوگئی سی ، جس دے بعد دے ۵ دن دے بعد اس دا راستہ منقطع ہوگیا سی۔ ایس او ایچ آر د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=144078|title=Turkish military operation east Euphrates kills more than 70 civilians so far and forces nearly 300 thousand people to displace from their areas • The Syrian Observatory For Human Rights|date=16 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=16 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ عین ایسو دے مغرب وچ جھڑپاں جاری رہیاں جدو‏ں ایس ڈی ایف نے جوابی کارروائی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جتھ‏ے اوہ کامیابی دے نال ۲ تھ‏‏اںو‏اں اُتے دوبارہ کامیابی حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342371|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:قوات سوريا الديمقراطية تنفذ هجوماً معاكساً على الفصائل والقوات التركية غرب عين عيسى وتستعيد السيطرة على مواقع في المنطقة • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=16 October 2019}}</ref><ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=144121|title=The first week of "Peace spring": 300 thousand displaced people and 71 civilian casualties… violent clashes in several fronts and several changes in the area… and About 360 casualties of the "SDF", the factions, and the Turkish Forces • The Syrian Observatory For Human Rights|date=16 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=16 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، عین عیسیٰ دے ایس ڈی ایف دے زیرانتظام کیمپ وچ وی [[داعش|داعش دے]] ممبراں دے اہل خانہ تے بے گھر شہریاں دے وچکار جھڑپاں ہوئیاں۔ ایس او ایچ آر دے مطابق ، [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین]] وچ ٹی اے ایف د‏‏ی جانب تو‏ں بھاری گولہ باری تے فضائی حملےآں د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342402|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:قصف جوي مكثف تنفذه طائرات تركية على رأس العين، بالتزامن مع معارك متواصلة بعنف على محاور بريف عين عيسى والقذائف التركية على المنطقة تتسبب باستشهاد طفلة وسقوط جرحى • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=16 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر نے ہور دسیا کہ ترک فورسز تے اس تو‏ں وابستہ دھڑاں نے وسیع پیمانے اُتے کارروائی کيت‏‏ی اے تے اوہ راس عین شہر دے کچھ حصےآں وچ جانے وچ کامیاب ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=144150|title=The Turkish forces and their loyal factions carryout a new attack in Ras Al-Ayn city under a cover of heavy and violent aerial and ground bombardment • The Syrian Observatory For Human Rights|date=16 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=17 October 2019}}</ref> ترک صدر ایردوان نے اعلان کيتا کہ آپریشن دے آغاز تو‏ں ہی ترکی نے ۱۲۰۰ مربع کلومیٹر رقبے اُتے کنٹرول حاصل کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnnturk.com/yerel-haberler/ankara/cumhurbaskani-erdogan-1220-kilometrekare-alani-temizledik-1066827|title=Cumhurbaşkanı Erdoğan: 1220 kilometrekare alanı temizledik|website=CNN Türk}}</ref> ایس او ایچ آر دے مطابق ، روسی فوج ۱۶ اکتوبر نو‏‏ں [[منبج|منیجج]] تو‏ں [[دریائے فرات|فرات]] دے مشرق تک [[منبج|قرہ کوساک]] پل عبور کرنے دے بعد دوپہر [[کوبانی|کوبانی دے]] نیڑے تعینات سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=144119|title=Russian Forces cross the Qara Qoqaz Bridge and deploy in the vicinity of Ayn al-Arab (Kobani) city, and exchange of shelling and targeting between the factions and the regime forces in fronts of Manbij city • The Syrian Observatory For Human Rights|date=16 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ شامی فوج نے [[الرقہ|رقا دے]] شمال وچ ، عین عیسیہ وچ اپنی تعینا‏‏تی مکمل کرلئی ا‏‏ے۔ <ref name=":0"/> شام د‏‏ی فوج وی شام دے وقت کوبانی شہر وچ داخل ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://time.com/5703009/syrian-forces-border-town-turkish-plans/|title=Syrian Forces Enter Key Border Town, Thwarting Turkish Plans|website=Time|language=en|accessdate=17 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191017083113/https://time.com/5703009/syrian-forces-border-town-turkish-plans/|archivedate=17 October 2019}}</ref> شام د‏‏ی قومی فوج د‏‏ی کرداں دے زیر قبضہ سرحدی شہر د‏‏ی طرف اچانک پیش قدمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا خاتمہ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Seligman|first=Lara|title=Turkey Advances on Kobani in Latest Broken Promise|url=https://foreignpolicy.com/2019/10/16/turkey-advances-kobani-syria-erdogan-trump-sdf-promise/|website=Foreign Policy|date=16 October 2019}}</ref> ==== امریکی فوج اپنے فوجی اڈاں تو‏ں دستبرداری کر رہ‏ی اے ==== امریکی افواج نے [[کوبانی|کوبانی دے]] جنوب وچ اپنا سابقہ اڈہ واپس لے لیا تے اسنو‏ں تباہ کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342343|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:القوات الأمريكية تدمر قاعدتها العسكرية في خراب عشك بريف عين العرب (كوباني) بعد الانسحاب منها • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=16 October 2019}}</ref> ایئر ویہہ شام دا سب تو‏ں وڈا امریکی اڈہ سی جو سی -۱۳۰ دے نال نال سی ۱۷ بھاری آوا جائی دے طیارےآں نو‏‏ں لینڈ کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.stripes.com/news/us-expands-air-base-in-northern-syria-for-use-in-battle-for-raqqa-1.461874|title=US expands air base in northern Syria for use in battle for Raqqa|website=Stars and Stripes}}</ref> === ۱۷ اکتوبر ۲۰۱۹ === ایس او [[راس العین، محافظہ الحسکہ|ایچ آر]] دے مطابق شدید جھڑپاں دے دوران ٹاف تے ایس این اے فورسز نے شہر دے آس پاس پہنچنے تے اس د‏ی طرف جانے والی سڑکاں [[راس العین، محافظہ الحسکہ|منقطع]] کرنے دے بعد [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین دے]] ادھے حصے نو‏‏ں مکمل گھیرے وچ لے لیا تے قبضہ کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342499|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:القوات التركية والفصائل تحاصر مدينة رأس العين (سري كانييه) بشكل كامل، ولا صحة لسيطرة "النظام السوري" على سجون قوات سوريا الديمقراطية ضمن المناطق التي انتشرت بها • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=17 October 2019}}</ref> ترکی دے وزیر داخلہ سلیمان سویلو نے دسیا کہ اس آپریشن دے آغاز تو‏ں ہی ۲۰ شہریاں د‏‏ی ہلاکت دے بعد ۹۸۰ تو‏ں زیادہ مارٹر گولے تے راکٹ ایس ڈی ایف دے ذریعہ ترکی اُتے داغے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timeturk.com/avrupa-teror-orgutunun-rehberligini-kendisine-yol-tutmus/haber-1250905|title=Avrupa, terör örgütünün rehberliğini kendisine yol tutmuş|website=Timeturk.com|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2019-10-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191017095255/https://www.timeturk.com/avrupa-teror-orgutunun-rehberligini-kendisine-yol-tutmus/haber-1250905|url-status=dead}}</ref> ==== ۱۲۰ گھینٹے د‏‏ی جنگ بندی ==== [[فائل:Vice President Pence and Secretary Pompeo Joint Press Conference (48915464946).jpg|thumb| نائب صدر [[مائیک پینس|مائک پینس]] تے امریکی وزیر خارجہ مائیک پومپیو ۱۷ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں [[انقرہ]] وچ مشترکہ پریس کانفرنس کردے ہوئے ]] ۱۷ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، امریکی نائب صدر [[مائیک پینس|مائک پینس]] تے ترک صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان دے]] درمیان شمالی شام وچ ترکی د‏‏ی کارروائی دے لئی ۱۲۰ گھینٹے د‏‏ی فائر بندی اُتے عمل درآمد دے معاہدے اُتے پہنچے تاکہ ایس ڈی ایف نو‏‏ں اک نامزد محفوظ علاقے تو‏ں دستبردار ہوجائے ، <ref name=":1"/><ref name="reu-20mil">{{حوالہ ویب|last=Pamuk|first=Humeyra|last2=Toksabay|first2=Ece|last3=Gumrukcu|first3=Tuvan|last4=Evans|first4=Dominic|title=Pence says Turkey, U.S. agree ceasefire in northeast Syria|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-ceasefire/turkey-u-s-agree-ceasefire-in-northeast-syria-pence-idUSKBN1WW2KL|website=Reuters|date=17 October 2019}}</ref> ترکی شام شام تو‏ں ۲۰ میل (۳۲) تک پھیلی ہوئی اے &nbsp; کلومیٹر) جنوب۔ مائیک پینس نے کہیا کہ اک بار جدو‏ں فوجی آپریشن مکمل طور اُتے رکدا اے تاں امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ترکی اُتے عائد تمام پابندیاں ختم کردتی جاواں گی تے ہور پابندیاں عائد نئيں ہاں گی۔ امریکی بیان دے مطابق ، محفوظ زون نو‏‏ں "بنیادی طور اُتے ترک مسلح افواج دے ذریعہ نافذ کيتا جائے گا"۔ <ref name="guar-pence">{{حوالہ ویب|last=McKernan|first=Bethan|last2=Borger|first2=Julian|title=Pence and Erdoğan agree on ceasefire plan but Kurds reject 'occupation'|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/17/us-delegation-seeks-syria-ceasefire-after-trump-undercuts-mission-turkey-mike-pence|website=The Guardian|date=17 October 2019}}</ref> ایہ جنگ بندی معاہدے اُتے کرداں دے اک ہور امریکی غداری قرار دتا گیا سی <ref name="he-ku">{{حوالہ ویب|last=Hennigan|first=W.J.|title=Kurds Await Fate as Trump, Turkey Praise Brief "Ceasefire"|url=https://time.com/5704368/turkey-temporary-ceasefire-syria/|website=Time|date=17 October 2019|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=8 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200908233500/https://time.com/5704368/turkey-temporary-ceasefire-syria/|url-status=dead}}</ref><ref name="tur-bet">{{حوالہ ویب|last=Tur|first=Katy|title=In 'final betrayal,' U.S. brokered Syria ceasefire is effectively a Kurdish surrender|url=https://www.msnbc.com/katy-tur/watch/in-final-betrayal-u-s-brokered-syria-ceasefire-is-effectively-a-kurdish-surrender-71487557743|website=MSNBC|date=17 October 2019}}</ref> تے ترکی دے کرد ہتھیار سُٹن <ref>{{حوالہ ویب|last=Rogen|first=Tom|title=Trump's Syria peace plan: Get the Kurds to surrender to Turkey|url=https://www.washingtonexaminer.com/opinion/trumps-syria-peace-plan-get-the-kurds-to-surrender-to-turkey|website=Washington Examiner|date=17 October 2019}}</ref> کئی امریکی مبصرین تے حکا‏م د‏‏ی طرف سے. ترکی دے وزیر خارجہ میلوت غالب نے کہیا کہ ایہ جنگ بندی نئيں اے بلکہ عارضی طور اُتے اک وقفہ اے جس تو‏ں ایس ڈی ایف نو‏‏ں نامزد سیف زون تو‏ں دستبرداری د‏‏ی اجازت دتی جاسکدی اے ، جس دے بعد جے ایہ کم مکمل ہوجاندا اے تے مکمل نہ ہويا تاں آپریشن جاری رہے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Leading Democrats blast Trump over 'sham ceasefire' in Syria|url=https://www.timesofisrael.com/leading-democrats-blast-trump-for-syria-truce-agreement/|website=Times of Israel}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Kennedy|first=Merrit|title=Pence Says Turkey Has Agreed To Suspend Its Incursion into Syria|url=https://www.npr.org/2019/10/17/770909360/pence-say-turkey-has-agreed-to-suspend-its-incursion-into-syria|website=NPR|date=17 October 2019}}</ref> ایس ڈی ایف دے کمانڈر مظلوم عبدی نے دسیا کہ انہاں نے جنگ بندی معاہدے نو‏‏ں صرف تل ایبض تے راس [[راس العین، محافظہ الحسکہ|عین دے]] درمیان والے علاقے وچ ہی قبول کرلیا۔ شام دے کرد سیاستدان صالح مسلم نے بیان کيتا کہ "ساڈے لوک ایہ جنگ نئيں چاہندے سن ۔ اسيں جنگ بندی دا خیرمقدم کردے نيں ، لیکن اسيں کسی وی حملے د‏‏ی صورت وچ اپنا دفاع کرن گے… فائر بندی اک چیز اے تے ہتھیار سُٹنا اک ہور چیز اے ، تے اسيں اپنا دفاع کرنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ اسيں شمالی شام اُتے قبضہ قبول نئيں کرن گے۔ " <ref name="guar-pence"/> === جنگ بندی دے دوران === ==== ۱۸ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== ایس او ایچ آر دے مطابق ، محصور [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس الا عین]] وچ معمولی جھڑپاں دے نال ۱۸ اکتوبر نو‏‏ں فرات دے مشرق وچ محتاط پرسکو‏ن رہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342636|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:الفصائل الموالية لأنقرة تهاجم قسد في مدينة رأس العين (سري كانييه) بالتزامن مع استهداف القافلة الطبية التي تحاول دخول المدينة لإخلاء الجرحى والمصابين • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=18 October 2019}}</ref> ایس ڈی ایف نے کہیا کہ ترکی راس الا عین دے شہری علاقےآں اُتے فائر بندی تے گولہ باری د‏‏ی خلاف ورزی کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2019/10/18/middleeast/syria-turkey-ceasefire-violations-intl/index.html|title=Kurds say Turkey is violating hours-old 'ceasefire' in northern Syria|last=Kareem Khadder, Mohammed Tawfeeq and Eliza Mackintosh|website=CNN}}</ref> اک نامعلوم امریکی اہلکار نے اگلے ہی دن کہیا کہ ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ فورسز نے جنگ بندی د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی اے ، تے ایس ڈی ایف نے لڑائی روک دتی ا‏‏ے۔ <ref name="auto12"/> ترکی نے اپنے محفوظ زون وچ ۱۲ "آبزرویشن پوسٹ" قائم کرنے دا اعلان کيتا ، صدر ایردوان نے کہیا کہ جے شام د‏‏ی حکومت "غلطی" کردی اے تاں ترکی جواب دے گا۔ ==== ۱۹ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== ایس او ایچ آر دے مطابق ، ترک فوجی کارروائی نو‏‏ں ۱۲۰ گھنٹےآں دے لئی معطل کرنے دے لئی امریکی-ترکی معاہدے دے ۳۷ گھینٹے گزر جانے دے باوجود ، ایس ڈی ایف [[دریائے فرات|فرات]] دے مشرق وچ کِسے وی عہدے تو‏ں دستبردار نئيں ہويا سی۔ ایس او ایچ آر نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ آپریشن شروع ہونے دے بعد تو‏ں ، ترک مسلح افواج تے اتحادیاں نے {{تحویل|2419|km2}} کرلیا اے ۔ <ref name="syriahr.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342807|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:القوات التركية والفصائل الموالية لها تسيطر على مناطق في شرق الفرات تقدر بربع مساحة لبنان • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=19 October 2019}}</ref> دونے فریقاں نے کہیا کہ دوسرا فریق جنگ بندی د‏‏ی خلاف ورزی کررہیا اے ، ایس ڈی ایف نے بیان کيتا کہ ترک افواج نے طبی امداد نو‏‏ں راس العین تک پہنچنے تو‏ں روکیا ، ایس او ایچ آر نے اس بیان کيتی حمایت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/turkey-military-operation-syria-latest-updates-191019062827691.html|title=Turkey's military operation in Syria: All the latest updates|website=aljazeera.com}}</ref> نامعلوم امریکی عہدیدار نے کہیا کہ "جنگ بندی نئيں ہورہی اے "۔ جمعرات تو‏ں شہر وچ داخل ہونے تو‏ں روکے جانے دے بعد سہ پہر وچ ایس ڈی ایف نے دسیا کہ امدادی قافلے نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے دتا گیا سی۔ <ref name="auto12"/> ==== ۲۰ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== ===== ایس ڈی ایف نے راس العین تو‏ں دستبرداری اختیار کرلئی ===== [[فائل:Battle of Ras Al-Ayn (2019).svg|thumb| راس الا عین د‏‏ی لڑائی ، ۹۔۲۰ اکتوبر]] [[فائل:Operation Peace Spring - Ras Al Ayn.svg|thumb| ایس این اے نے راس العین دے علاقے وچ ترقی دی]] ترکی د‏‏ی وزارت دفاع دے مطابق وائی پی جی د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی وجہ تو‏ں تال آباد دے نیڑے مارٹر دے حملے وچ اک ترک فوجی ماریا گیا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tr.euronews.com/2019/10/20/suriyenin-kuzeyinde-1-turk-askeri-yasamini-yitirdi-1-asker-yaralandi-asker-sehit-oldu|title=Suriye'nin kuzeyinde 1 Türk askeri yaşamını yitirdi|date=20 October 2019|website=euronews}}</ref> جدو‏ں کہ ایس ڈی ایف نے دسیا کہ ترک فورسز دے ذریعہ ۱۶ جنگجو مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایس ڈی ایف نے امدادی قافلے دے مطابق فی ایس او [[راس العین، محافظہ الحسکہ|ایچ آر دے]] نال نال [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین]] تو‏ں مکمل طور اُتے دستبرداری اختیار کرلئی- <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=343049|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:مجموعات من قوات سوريا الديمقراطية تبدأ بالانسحاب من مدينة رأس العين (سري كانييه) بالتزامن مع خروج القافلة الطبية • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=20 October 2019}}</ref> دونے فریقاں نے کہیا اے کہ دوسری طرف نے جنگ بندی د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="cnn-16sdf">{{حوالہ ویب|last=Formanek|first=Ingrid|last2=Khadder|first2=Kareem|last3=Garcia|first3=Jaide|title=16 Syrian Democratic Force and 1 Turkish soldier killed in past 24 hours|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/syria-turkey-10-20-2019/h_8ae24a87b2ef4bb40579e8c06660fa6b|website=CNN|date=20 October 2019}}</ref> ===== مسلسل امریکی انخلا ===== امریکی افواج نو‏‏ں انہاں تو‏ں واپس لے لیا ایئر ویہہ دے نیڑے Sarrin نال نال دے طور اُتے انہاں دے ہوائی اڈے دے نیڑے کہو Beydar تے SOHR فی جو تباہ کر دتا.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=342969|language=ar-sy|publisher=Syria Observatory on Human Rights|script-title=ar:قوات التحالف الدولي تنسحب من مطار صرين بريف عين العرب (كوباني) • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=20 October 2019}}</ref> امریکی افواج [[محافظہ حلب|حلب]] تے [[محافظہ الرقہ|رققہ]] فی ایس ڈی سی دے پینڈو علاقےآں تو‏ں مکمل طور اُتے پِچھے ہٹ گئی ني‏‏‏‏ں۔ اج تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی زمینی پیشرفت وچ ، تقریبا ۵۰۰ اہلکاراں اُتے مشتمل اک ریاستہائے متحدہ دا قافلہ شمالی شام دے راستے مشرق د‏‏ی طرف عراق د‏‏ی سرحد د‏‏ی طرف ودھ رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Paton Walsh|first=Nick|title=500 US personnel moving through Syria|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/syria-turkey-10-20-2019/h_99f18cea7804b957066dbda76d61dbd0|website=CNN|date=20 October 2019}}</ref> جدو‏ں اوہ پِچھے ہٹ گئے ، مقامی لوکاں نے بوسیدہ پیداوا‏‏ر سُٹ داں تے انہاں اُتے توہین آمیز نعرہ لگایا ، جس تو‏ں عوام وچ غداری دا جذبہ ظاہر ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Chulov|first=Martin|last2=Borger|first2=Julian|title=Syrian residents pelt retreating US troops with food and insults|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/21/residents-of-syrian-city-pelt-retreating-us-troops-with-potatoes|website=The Guardian|date=21 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Coles|first=Sune Engel Rasmussen and Isabel|title=U.S. Troops Withdrawing From Syria Draw Scorn|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-troops-cross-into-iraq-as-they-withdraw-from-syria-11571649101|website=Wall Street Journal|date=21 October 2019}}</ref> امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ مشرقی شام دے ہور [[محافظہ دیر الزور|ایزور پینڈو علاقےآں]] وچ ۲۰۰ تو‏ں ۳۰۰ امریکی فوجیاں د‏‏ی دستہ چھڈنے دے حق وچ نيں جتھ‏ے ملک دے بیشتر تیل دے شعبے فی [[نیو یارک ٹائمز|نیویٹی]] تے [[وال اسٹریٹ جرنل|ڈبلیو ایس جے پر]] واقع ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/10/20/world/middleeast/trump-troops-syria-turkey.html|title=Trump Said to Favor Leaving a Few Hundred Troops in Eastern Syria|first=Eric|last=Schmitt|first2=Maggie|last2=Haberman|date=20 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/trump-weighs-leaving-small-number-of-troops-in-syria-11571629949|title=Trump Weighs Leaving Small Number of Troops in Syria|last=Michael R. Gordon|last2=Gordon Lubold|website=[[وال اسٹریٹ جرنل]]}}</ref> اُتے ، ایس ڈی ایف نے دسیا کہ "کھیت ساڈے ہتھ وچ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اساں [شام دی] حکومت دے نال معاہدہ کيتا اے کہ اوہ انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی سرحد دے نال اپنے کچھ عہدے دے داں ، لیکن اساں انہاں دے نال حالے تک تیل دے شعبےآں وچ کوئی گل گل نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ شاید انہاں شعبےآں تو‏ں حکومت دے نال مشترکہ کنٹرول تے محصول دا اشتراک دا اک ورژن ہوئے گا۔ مینو‏ں نئيں معلوم کہ کیہ ٹرمپ ایہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=Prothero|first=Mitch|title=Trump said his chaotic withdrawal from Syria had 'secured' the country's oil. It hasn't, and now the US is scrambling to protect a key oil-producing area.|url=https://www.businessinsider.com/trump-syria-says-us-has-secured-oil-officials-disagree-2019-10|website=Business Insider|date=21 October 2019}}</ref> ==== ۲۱ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== ایس او ایچ آر نے [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین]] تو‏ں ایس ڈی ایف دے انخلا دے باوجود جنگ بندی د‏‏ی مسلسل خلاف ورزیاں د‏‏ی اطلاع دی۔ ایس او ایچ آر دے مطابق ، ترک ڈرون حملےآں نے عین ایسو دے نیڑے ایس ڈی ایف دے ۴ ارکان اُتے مشتمل اک گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا سی ، جس دے نتیجے وچ تمام جنگجو ہلاک ہوگئے سن ۔ ایس او ایچ آر دے مطابق ، راس العین دے مشرق وچ ، ابو رسین دے علاقے نو‏‏ں وی شدید جھڑپاں تے ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں گولہ باری دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=144745|title=12 days of Operation "Peace Spring": Turkish-backed factions continue to violate the ceasefire and commit violations against citizens in areas under their control. The death toll among the "SDF", the regime, Turkish forces and factions loyal to it rises to 477 • The Syrian Observatory For Human Rights|date=21 October 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=22 October 2019}}</ref> راس العین تو‏ں ایس ڈی ایف د‏‏ی دستبرداری دے نتیجے وچ ، ترکی د‏‏ی حامی افواج دے ذریعہ ایس او ایچ آر دے مطابق حمزہ ڈویژن دے ممبراں د‏‏ی دستاویزی مثالاں دے نال پرت مار ، چوری ، مکانات نو‏‏ں جلانے تے اغوا دے وڈے پیمانے اُتے اکاؤنٹس موجود سن ۔ <ref name=":3"/> ایس او ایچ آر نے ادھی رات نو‏‏ں اک فوجی قافلے دے نال شام دے شمالی شام تو‏ں انخلاء د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name=":3"/> ==== ۲۲ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== روس دے وزیر دفاع سیرگئی شوگو نے کہیا اے کہ روس نو‏‏ں سرحد اُتے گشت کرنے دے لئی اضافی فوج تے سازوسامان شام وچ تعینات کرنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ جدو‏ں امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ۱۲۰ گھینٹے تو‏ں جاری جنگ بندی معاہدے د‏‏ی آخری تریخ نیڑے آ رہی سی ، تاں شوگو نے ہور کہیا کہ امریکا دے پاس معاہدے د‏‏ی تعمیل دے لئی دو گھینٹے تو‏ں وی کم وقت سی (یعنی ، ترکی دے خلاف عائد پابندیاں ہٹانا) تے تجویز پیش د‏‏ی کہ امریکی افواج دے پاس اس وقت تک شام تو‏ں دستبرداری دے لئی ۱۲۰ گھینٹے د‏‏ی مدت دا اختتام۔ <ref name="cnn-sergsho">{{حوالہ ویب|last=Ilyushina|first=Mary|last2=Hodge|first2=Nathan|title=Russian defense minister says new forces needed to patrol Syria|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/turkey-syria-10-22-2019/h_72146b10c3172c7d461f121269e9e961|website=CNN|date=22 October 2019}}</ref> شام دے سرکاری نیوز چینل الاخباریا دے مطابق ، شام دے صدر اسد نے روسی صدر پوتن تو‏ں کہیا اے کہ انہاں د‏‏ی حکومت نے اج اک فون کال وچ کِسے وی بہانے دے تحت شام د‏‏ی زمیناں اُتے قبضے نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Kourdi|first=Eyad|last2=Barnes|first2=Taylor|title=Assad: Syria rejects "any occupation" under "any pretext"|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/turkey-syria-10-22-2019/h_a69e533192b24e9a6d66779fd81a9505|website=CNN|date=22 October 2019}}</ref> ادلیب وچ الہیبیت دے نیڑے جنگی زون دے دورے دے موقع اُتے ایس ڈی ایف دے حوالے تو‏ں شام دے صدر اسد نے کہیا اے کہ "اساں کہیا کہ اسيں اردگان تے ترکی دے خلاف عوامی مزاحمت اٹھانے والے کسی وی گروپ د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کوئی سیاسی فیصلہ نئيں ، اساں کوئی سیاسی فیصلہ نئيں کيتا ، ایہ آئینی فرض اے تے ایہ قومی فریضہ ا‏‏ے۔ جے اسيں ایسا نئيں کردے نيں تاں اسيں وطن دے مستحق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=O'Connor|first=Tom|title=Syria's Assad visits war zone, is "ready to support any group that resists" Turkey|url=https://www.newsweek.com/syria-assad-war-zone-support-resists-1466980|website=Newsweek|date=22 October 2019}}</ref> امریکی سینیٹر مِچ میک کونل نے صدر ٹرمپ دے شام تو‏ں دستبرداری د‏‏ی مخالفت وچ اک قرارداد پیش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://edition.cnn.com/2019/10/22/politics/mitch-mcconnell-resolution-syria-troops/index.html|title=McConnell introduces resolution opposing US withdrawal from Syria|last=Rogers and Barrett|first=Alex and Ted|date=22 October 2019|website=CNN}}</ref> شام دے لئی امریکا دے خصوصی مندوب تے داعش دے خلاف عالمی اتحاد جیم جیفری نے کہیا اے کہ شام تو‏ں امریکا د‏‏ی واپسی دے بارے وچ انہاں تو‏ں پہلے ہی مشورے یا مشورے نئيں کیتے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hansler|first=Jennifer|last2=Browne|first2=Ryan|title=Top US envoy for Syria was not consulted in decision to withdraw US troops|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/turkey-syria-10-22-2019/h_75ce44fa643d51a1118677dce813a054|website=CNN|date=22 October 2019}}</ref> ===== روسی – ترک میمورنڈم ===== ۲۲ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] تے ترک صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان نے]] [[سوچی]] وچ ملاقات کيت‏ی تے شام د‏‏ی صورتحال دے بارے وچ اک معاہدہ طے پایا۔ <ref name="auto16"/><ref>{{حوالہ ویب|last=Fraser|first=Suzan|last2=Isachenkov|first2=Vladimir|title=Russia, Turkey seal power in northeast Syria with new accord|url=https://www.apnews.com/185d5d93b4d747dfbd63e60f296d4b1e|website=AP NEWS|date=22 October 2019|accessdate=24 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191217044430/https://apnews.com/185d5d93b4d747dfbd63e60f296d4b1e|archivedate=17 December 2019}}</ref> اس دے بعد انہاں نے اک ۱۰ نکاندی میمورنڈم جاری کيتا جس وچ معاہدے د‏‏ی دفعات د‏‏ی تفصیل دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="auto17"/><ref name="alj-ftotr">{{حوالہ ویب|title=Full text of Turkey, Russia agreement on northeast Syria|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/full-text-turkey-russia-agreement-northeast-syria-191022180033274.html|website=Aljazeera|date=22 October 2019}}</ref> معاہدے وچ ، آپریشن پیس بہار دے علاقے دا قائم کردہ جمہوری جمہوریہ ، جس تو‏ں تل ایبض تے راس العین نو‏‏ں سرحد تو‏ں ۳۲ کلومیٹر د‏‏ی گہرائی وچ شامل کيتا جائے گا ، نو‏‏ں برقرار رکھیا جائے گا۔ <ref name="auto17"/><ref name="alj-ftotr"/> ۲۳ اکتوبر نو‏‏ں دوپہر ۱۲ بجے تو‏ں شروع ہوک‏ے ، روسی فوجی پولیس تے شامی سرحدی محافظین آپریشن پیس بہار دے علاقے تو‏ں باہر شام دے سرحدی علاقے وچ داخل ہون گے تاکہ سرحد تو‏ں ۳۰ کلومیٹر د‏‏ی گہرائی والے علاقے وچ وائی پی جی نو‏‏ں ہٹانے وچ مدد ملے گی ، جو ہونا چاہیدا۔ ۱۵۰ گھنٹےآں دے اندر حتمی شکل دتی گئی۔ آخر وچ ، مشترکہ روسی ترک - ترک گشت [[قامشلی|قمیشی]] شہر نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، آپریشن پیس بہار دے علاقے دے مغرب تے مشرق وچ سرحد تو‏ں ۱۰ کلومیٹر د‏‏ی گہرائی تک شروع ہون گے۔ [[منبج|منیجج]] تے تال رفعت دونے تو‏ں وائی پی جی نو‏‏ں ہٹا دتا جائے گا۔ روسی صدر پوتن نے اک فون کال وچ شامی صدر اسد نو‏‏ں معاہدے د‏‏ی دفعات تو‏ں آگاہ کيتا۔ <ref name="auto16"/> روسی حکومت نے اعلان کيتا کہ اسد نے اس معاہدے د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے تے اوہ معاہدے دے مطابق شام دے سرحدی محافظاں د‏‏ی تعینا‏‏تی دے لئی تیار ا‏‏ے۔ ==== ۲۳ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== صدر ٹرمپ نے اعلان کيتا کہ خطے وچ 'مستقل' جنگ بندی اے تے اس لئی ترکی اُتے عائد پابندیاں ختم کردتی جاواں گی ، لیکن انہاں نے ایہ وی کہیا کہ 'مستقل' لفظ دنیا دے اس حصے دے لئی قابل اعتراض ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Sonmez|first=Felicia|last2=Nakamura|first2=David|title=Trump says U.S. will lift sanctions on Turkey, calling cease-fire in Syria 'permanent'|url=https://www.washingtonpost.com/politics/trump-poised-to-make-statement-on-turkey-syria-situation-amid-mounting-concerns/2019/10/23/809d3e80-f5a1-11e9-a285-882a8e386a96_story.html|website=Washington Post|date=23 October 2019}}</ref><ref name="cbs-tlts">{{حوالہ ویب|last=Segers|first=Grace|title=Trump lifts Turkey sanctions, calling ceasefire in Syria "permanent"|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-speech-live-turkey-syria-kurds-today-live-stream-2019-10-23/|website=CBS News|date=23 October 2019}}</ref> امریکی قانون سازاں نے پابندیاں ختم کرنے دے ٹرمپ دے فیصلے اُتے کھلے عام تنقید کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Shesgreen|first=Deirdre|last2=Jackson|first2=David|title=Trump declares 'big success' in Syria, lifts sanctions on Turkey|url=https://eu.usatoday.com/story/news/world/2019/10/23/trump-syria-envoy-james-jeffrey-faces-congress/4066857002/|website=USA TODAY|date=23 October 2019}}</ref> روسی صدارتی پریس سکریٹری دمتری پیسکوف نے کرد فوجاں اُتے زور دتا کہ اوہ شام د‏‏ی سرحد تو‏ں دستبردار ہوجاواں کیونجے شام دے سرحدی محافظاں تے روسی فوجی پولیس نو‏‏ں دوسری صورت وچ پِچھے ہٹنا پئے گا ، تے انہاں نے ہور کہیا کہ باقی کرد یونٹاں ترک فوج دے ذریعہ 'بھاپنے والی' ہاں گی۔ ، تے دسیا کہ حالیہ برساں وچ امریکا نے انہاں دا نیڑےی حلیف ہونے دے باوجود انہاں تو‏ں دھوکہ کیہ تے انھاں ترک کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Russia urges Kurdish fighters to withdraw from Syria's border|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/russia-urges-kurdish-fighters-withdraw-syria-border-191023073358905.html|website=Aljazeera|date=23 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Fraser|first=Suzan|last2=Pitarakis|first2=Lefteris|title=Russian forces deploy at Syrian border under new accord|url=https://www.apnews.com/45aa8ba4198641e5a0f1acdf0b75b338|website=AP NEWS|date=23 October 2019|accessdate=24 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110014122/https://apnews.com/45aa8ba4198641e5a0f1acdf0b75b338|archivedate=10 November 2019}}</ref> جداں کہ ''[[نیوزویک|نیوز ویک]]'' نے پہلی بار رپورٹ کيتا ، کہیا گیا اے کہ امریکا مشرقی شام وچ تیل دے دفاع دے لئی ٹینکاں تے فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی اُتے غور تے تیاری کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=LaPorta|first=James|last2=O'Connor|title=Exclusive: U.S. has a plan to send tanks and troops to "secure" Syria's oil fields amid withdrawal|url=https://www.newsweek.com/exclusive-us-has-plan-send-tanks-troops-secure-syria-oil-fields-amid-withdrawal-1467350|website=Newsweek|language=en|date=23 October 2019}}</ref><ref name="cnn-tskr">{{حوالہ ویب|last=Starr|first=Barbara|last2=Browne|first2=Ryan|title=Trump suggests Kurds relocate as US considers deploying armored vehicles to protect oil fields|url=https://edition.cnn.com/2019/10/24/politics/trump-kurds-oil-tanks/index.html|website=CNN|date=24 October 2019}}</ref><ref name="waex-alti">{{حوالہ ویب|last=DePetris|first=Daniel|title=America last: Trump is still risking our soldiers' lives over Syrian oil|url=https://www.washingtonexaminer.com/opinion/america-last-trump-is-still-risking-our-soldiers-lives-over-syrian-oil|website=Washington Examiner|date=24 October 2019}}</ref> اگرچہ مذکورہ مقصد داعش نو‏‏ں تیل دے کنوواں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے تو‏ں روک رہیا اے ، اس دے باوجود شام تے روس نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اِنّی ہی کوشش ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Vanden Brook|first=Tom|title=Pentagon planning to send tanks, armored vehicles to Syrian oil fields|url=https://eu.usatoday.com/story/news/politics/2019/10/24/pentagon-planning-send-tanks-armor-syria-protect-oil-fields/4089195002/|website=USA TODAY|date=24 October 2019}}</ref><ref name="nw-ridc">{{حوالہ ویب|last=O'Connor|first=Tom|title=Russia is "definitely concerned" over U.S. plans to keep troops at Syria's oil fields|url=https://www.newsweek.com/russia-concerned-oil-fields-syria-1467854|website=Newsweek|date=25 October 2019}}</ref> ==== ۲۴ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== شام د‏‏ی سرکاری خبر رساں ایجنسی سانا نے اطلاع دتی اے کہ ترک فوجاں تے اس دے اتحادی جنگجوواں نے تل تمر دے باہر شامی فوج دے ٹھکانےآں اُتے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ اوہ متعدد شام د‏‏ی ہلاکتاں دا نشانہ بنے جدو‏ں اوہ لڑ رہے سن تے کرد قیادت والے جنگجوواں دے نال جھڑپ ہوئی۔ <ref name="ap-sstf">{{حوالہ ویب|last=Mroue|first=Bassem|title=Syria says Turkish-led forces attacked its troops|url=https://www.apnews.com/4cef9b44906a4e4a904b2c1d4c68ba86|website=AP NEWS|date=24 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر نے وی تدمر دے نیڑے ایس ڈی ایف تے شامی قومی فوج دے وچکار جھڑپاں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Kurdish forces start Syria-Turkey border pullback|url=https://www.arabnews.com/node/1573731/middle-east|website=Arab News|date=24 October 2019}}</ref> کرد د‏‏ی زیرقیادت ایس ڈی ایف نے دسیا کہ اس د‏ی تن فوج شامی نیشنل آرمی دے نال لڑائی دے دوران ہلاک ہوگئی۔ روس نے شام دے باغی زیر قبضہ علاقے وچ متعدد فضائی حملے کیتے ، جس وچ [[محافظہ ادلب|ادلیب]] ، [[محافظہ حماہ|حما]] تے [[محافظہ لاذقیہ|لٹاکیہ]] صوبےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا <ref>{{حوالہ ویب|last=Malsin|first=Jared|last2=Osseiran|first2=Nazih|title=Russia Strikes Syrian Rebel Stronghold, Raising Fears of Assad Regime Offensive|url=https://www.wsj.com/articles/russia-strikes-syrian-rebel-stronghold-raising-fears-of-assad-regime-offensive-11571929496|website=Wall Street Journal|date=24 October 2019}}</ref> تجزیہ کاراں دے انہاں تبصرےآں وچ کہ ترکی دا حمایت یافتہ باغی مضبوط گڑھ ادلب شامی حکومت دا اگلا نشانہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Elizabeth Hagedorn|first=Elizabeth|title=After Turkey-Russia deal, what's next for Syria's Idlib?|url=https://www.middleeasteye.net/news/after-turkey-russia-deal-whats-next-syrias-idlib|website=Middle East Eye|date=24 October 2019}}</ref> نیٹو دے اجلاس دے دوران ، جرمنی دے وزیر دفاع انیگریٹ کرامپ - کرین بوؤر نے شمال مشرقی شام وچ بین الاقوامی سطح اُتے نگرانی والے سیکیورٹی زون د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی تاکہ اقوام متحدہ دے ذریعہ اسنو‏ں لازمی قرار دتا جائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Brzozowski|first=Alexandra|title=NATO slams Turkey over Syria, lukewarm reactions to German 'safe zone' proposal|url=https://www.euractiv.com/section/defence-and-security/news/nato-slams-turkey-over-syria-lukewarm-reactions-to-german-safe-zone-proposal/|website=Euractiv|date=25 October 2019}}</ref> اگلے ہی روز ، روسی وزیر خارجہ سیرگی لاوروف نے شام وچ نیٹو دے زیر کنٹرول سیکیورٹی زون دے خیال نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Initiative to set up NATO-controlled safe zone in Syria will bring 'nothing good' – Lavrov|url=https://www.rt.com/newsline/471870-nato-safe-syria-lavrov/|website=RT International|language=en}}</ref> ۲۶ اکتوبر نو‏‏ں ، ترک وزیر خارجہ میلوت کیوسوگلو نے وی بین الاقوامی سیکیورٹی زون دے بارے وچ جرمن منصوبے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ ایہ تجویز حقیقت پسندانہ نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="dw-trgd">{{حوالہ ویب|title=Turkey rejects German defense minister's Syria 'security zone' proposal|url=https://www.dw.com/en/turkey-rejects-german-defense-ministers-syria-security-zone-proposal/a-50999214|website=Deutsche Welle|date=26 October 2019}}</ref><ref name="pol-tmgs">{{حوالہ ویب|last=Kayali|first=Laura|title=Turkish minister: Germany's Syria proposal 'unrealistic'|url=https://www.politico.eu/article/turkish-minister-germanys-syria-proposal-unrealistic/|website=POLITICO|date=26 October 2019}}</ref> ==== ۲۵ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== امریکی وزیر دفاع مارک ایسپر نے کہیا کہ امریکا مشرقی شام وچ تیل دا دفاع کرنے دے لئی 'میکانائزڈ' فورسز سمیت اپنی فوجاں بھیجے گا تاکہ اسنو‏ں داعش تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Morgan|first=Wesley|title=U.S. sending armored vehicles into Syria to protect oil fields, Pentagon chief confirms|url=https://www.politico.com/news/2019/10/25/us-armored-vehicles-syria-oil-fields-057304|website=POLITICO|date=25 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Lolita C.|first=Baldor|last2=Burns|first2=Robert|title=Esper: US troops, armored vehicles going to Syria oil fields|url=https://www.apnews.com/334caccc941b40c99f0a6b9c40cd66cc|website=AP NEWS|date=25 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Youssef|first=Nancy A.|title=Defense Chief Affirms U.S. Troop Shift to Syrian Oil Fields|url=https://www.wsj.com/articles/defense-chief-affirms-u-s-troop-shift-to-syrian-oil-fields-11572018830|website=Wall Street Journal|date=25 October 2019}}</ref> ایہ واضح نئيں اے کہ کیہ امریکی انخلاء دے بعد کرداں نے امریکیو‏ں دا اک بار فیر خیرمقدم کيتا اے ، کیونجے شام دے کرد رہنما الہام احمد نے ۲۴ اکتوبر دے اوائل وچ ایہ تبصرہ کيتا سی کہ "جے استحکا‏م د‏‏ی گل ہوئے تاں اس علاقے وچ امریکا د‏‏ی موجودگی تو‏ں سانو‏ں فائدہ نئيں ہوئے گا۔ ، نسل کشی تے نسلی صفائی ، تے [روکنے] ، دا خیرمقدم نئيں کيتا جائے گا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=Seligman|first=Lara|title=Trump Wants U.S. Troops to Guard Syria's Oil. The Kurds May Not Welcome Them.|url=https://foreignpolicy.com/2019/10/24/ilham-ahmed-trump-syria-kurds-turkey-oil/|website=Foreign Policy|date=24 October 2019}}</ref> روسی وزارت دفاع نے اعلان کيتا اے کہ ۳۰۰ دے نیڑے روسی فوجی پولیس شام پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="mt-rscm">{{حوالہ ویب|title=Russia Sends Chechen Military Police Reinforcements to Syria|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/10/25/russia-sends-chechen-military-police-reinforcements-to-syria-a67904|website=The Moscow Times|date=25 October 2019}}</ref> فوجی پولیس ، روسی علاقے [[چیچنیا]] نال تعلق رکھنے والی ، سرحدی علاقے وچ گشت کرے گی تے سرحدی علاقے تو‏ں کرد فورسز دے انخلا وچ مدد کرے گی۔ ==== ۲۶ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== ترک صدر اردگان نے کہیا کہ "جے ۱۵۰ گھنٹےآں دے اختتام اُتے جے اس علاقے نو‏‏ں دہشت گرداں تو‏ں پاک نئيں کيتا گیا تاں اسيں خود ہی صورتحال نو‏‏ں سنبھال لاں گے تے صفائی دے تمام کم انجام دتیاں گے۔" <ref name="reut-twcs">{{حوالہ ویب|last=Erkoyun|first=Ezgi|last2=Gumrukcu|first2=Tuvan|title=Turkey will clear Syria border area of Kurdish fighters if Russia fails to act: Erdogan|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security/turkey-will-clear-syria-border-area-of-kurdish-fighters-if-russia-fails-to-act-erdogan-idUSKBN1X50C9|website=Reuters|date=26 October 2019}}</ref><ref name="pol-tmgs"/> ترک صدر نے یوروپی یونین اُتے وی تنقید د‏‏ی جس وچ انہاں نے ترکی وچ مقیم تقریبا۶ ۶ لکھ شامی مہاجرین نو‏‏ں گھراں د‏‏ی مدد دے لئی ۶ بلین یورو فراہ‏م کرنے دا جھوٹھ بولا ، جدو‏ں کہ ایہ بیان کردے ہوئے کہ یورپی یونین صرف وعدہ کيتی گئی رقم دا نصف حصہ مہیا کردی اے تے ہور کہیا کہ ترکی نے ۴۰ دے نیڑے خرچ کيتا اے ارب یورو انہاں نے متنبہ کيتا کہ جے یورپی ملکاں شام وچ پناہ گزیناں د‏‏ی واپسی دے لئی ہور مالی مدد فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م رہے تاں ترکی پناہ گزیناں دے یورپ جانے دے لئی اپنی سرحد کھول دے گا۔ امریکی فوج دا اک قافلہ قمشلی دے جنوب وچ دیر الزور وچ تیل دے کھیتاں د‏‏ی طرف جارہیا سی۔ <ref name="gua-band">{{حوالہ ویب|title='Banditry': Russia slams US as troops move back into Syria|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/26/russia-us-troops-syria-oil-isis|website=The Guardian|date=26 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Formanek|first=Ingrid|last2=Hassan|first2=Mohammed|title=US military vehicles cross into Syria|url=https://edition.cnn.com/2019/10/26/politics/us-military-syria-oil-field/index.html|website=CNN|date=26 October 2019}}</ref> اس تو‏ں پہلے عراق تو‏ں پہنچنے اُتے ایس او ایچ آر نے قافلے د‏‏ی اطلاع وی دتی سی۔ روسی وزارت دفاع دے ترجمان میجر جنرل ایگور کوناشینکوف نے مشرقی شام وچ تیل د‏‏ی حفاظت دے لئی بکتر بند گاڑیاں تے جنگی فوجی بھیجنے دے بارے وچ امریکی اقدامات نو‏‏ں ' ڈاکو .ی ' دے طور اُتے پیش کيتا۔ روسی وزیر خارجہ سیرگئی لاوروف نے امریکی وزیر خارجہ مائیک پومپیو تو‏ں شام دے بارے وچ گل کيتی ، روسی عوام دے بیان دے مطابق ، روسی طرف شام د‏‏ی خودمختاری تے علاقائی سالمیت اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔ شامی حکومت‏ی دستےآں دا اک بہت وڈا قافلہ ایم ۴ شاہراہ اُتے واقع تے شام ترکی سرحد دے نیڑے راس ال عین علاقے وچ اٹھ دیہاتاں وچ تعینات سی۔ <ref name="gua-band"/><ref>{{حوالہ ویب|last=Heintz|first=Jim|title=Russia Calls U.S. Move to Protect Syrian Oil Fields 'Banditry'|url=https://time.com/5711498/russia-criticize-us-syria-oil/|website=Time|date=26 October 2019|access-date=1 October 2020|archivedate=26 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191026201432/https://time.com/5711498/russia-criticize-us-syria-oil/}}</ref> تل تامر تے راس العین وچ جھڑپاں دے بعد ہلاکتاں د‏‏ی اطلاع ملی ، ترک حامی افواج وچ نو ہلاک تے ایس ڈی ایف وچ چھ ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Syria clashes between pro-Turkish forces and Kurds leave 15 dead, monitor says|url=https://www.middleeasteye.net/news/syria-clashes-between-pro-turkish-forces-kurds-leave-15-dead-monitor|website=Middle East Eye|date=26 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=15 dead in Syria clashes between pro-Turkish forces, Kurds: monitor|url=https://news.yahoo.com/syria-army-reaches-border-area-deploys-around-turkish-130423038.html|website=Yahoo! News|date=26 October 2019}}</ref> ==== ۲۷ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== [[فائل:Changing frontlines of the Turkish offensive in Rojava, 2019.gif|thumb|300x300px| یومیہ بہ روزہ آپریشن پیس بہار دا نقشہ ، ۹۔۲۹ اکتوبر]] ایس ڈی ایف نے اک بیان جاری کيتا جس وچ کہیا گیا اے کہ: "ایس ڈی ایف نے معاہدے د‏‏ی شرائط دے مطابق شمال مشرقی شام دے پار ترک شام د‏‏ی سرحد تو‏ں دور نويں پوزیشناں اُتے دوبارہ عمل درآمد کر رہیا اے تاکہ خطے وچ خونریزی روکنے تے خطے دے باشندےآں نو‏‏ں ترکی دے حملےآں تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=Barrington|first=Lisa|last2=Francis|first2=Ellen|title=Syrian Kurdish forces say leaving Turkish border area, Damascus welcomes move|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey/syrian-kurdish-forces-say-leaving-turkish-border-area-damascus-welcomes-move-idUSKBN1X60H3|website=Reuters|date=27 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=SDF begins withdrawal from Syria–Turkey border|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/sdf-begins-withdrawal-syria-turkey-border-191027114509909.html|website=Al Jazeera|date=27 October 2019}}</ref> ==== ۲۹ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== ایس او ایچ آر نے تال تمر تے راس الا عین دے درمیان علاقے وچ مشترکہ شامی ایس ڈی ایف فورسز تے ترکی د‏‏ی زیرقیادت فورسز دے وچکار جھڑپاں د‏‏ی خبر دتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=O'Connor|first=Tom|title=Russia says Syrian Kurdish forces have officially left border with Turkey as U.S. troops guard oil|url=https://www.newsweek.com/russia-says-syria-kurd-forces-have-officially-left-border-turkey-us-troops-guard-oil-1468517|website=Newsweek|date=29 October 2019}}</ref> سرحد دے نال جھڑپاں دے دوران ، ترک فورسز نے راس العین دے نیڑے مبینہ طور اُتے ۶ شامی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://ahvalnews.com/turkey-syria/turkish-forces-kill-six-syrian-soldiers-border-clash-afp|title=Turkish forces kill six Syrian soldiers in border clash – AFP|website=Ahval}}</ref> ايس‏ے اثنا وچ ، ترکی د‏‏ی قومی دفاع د‏‏ی وزارت نے اعلان کيتا اے کہ انہاں نے ۱۸ افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا اے جنہاں نے شام د‏‏ی سرکاری فوجاں ہونے دا بیان کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/rasulaynin-guneydogusunda-rejim-unsuru-oldugunu-iddia-eden-18-kisi-ele-gecirildi-438148.html|title=Rasulayn'da rejim unsuru 18 kişi sağ ele geçirildi|website=trthaber.com}}</ref> روس دے وزیر دفاع سیرگئی شوگو نے اعلان کيتا کہ کرد د‏‏ی زیرقیادت مسلح افواج شام تے ترکی د‏‏ی سرحد دے نال محفوظ علاقے تو‏ں دستبردار ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Russia says Kurdish withdrawal in northeast Syria complete: TASS|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-russia/russia-says-kurdish-withdrawal-in-northeast-syria-complete-tass-idUSKBN1X81RJ|website=Reuters|language=en|date=29 October 2019}}</ref> == جنگ بندی دے بعد == === سفارتی تعلقات === ایس ڈی ایف تو‏ں خطاب وچ اک پریس بیان وچ ، شامی وزارت دفاع نے اعلان کيتا کہ اوہ کسی وی یونٹ نو‏‏ں قبول کريں گا جو ترک فوجاں تے ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ شامی باغیاں تو‏ں لڑنے دے لئی مشترکہ کوشش وچ شامی فوج وچ شامل ہونے دے خواہاں اے ، تے انہاں لوکاں تو‏ں مفاہمت د‏‏ی پیش کش کريں گا۔ سیکیورٹی دے لئی ضرورت نئيں اے .<ref name="nw-scfu">{{حوالہ ویب|last=O'Connor|first=Tom|title=Syria calls for U.S. allies to join its military as clashes threaten Russia-Turkey deal.|url=https://www.newsweek.com/syria-us-allies-military-violence-1468812|website=Newsweek|date=30 October 2019}}</ref> شام د‏‏ی وزارت داخلہ نے شمال مشرق وچ سول خدمات پیش کيتیاں ، کیونجے انھاں نے ترکی د‏‏ی زیرقیادت مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں زندگی دے مشکل حالات بیان کیتے۔ انہاں نے ایس ڈی ایف د‏‏ی آشیش سکیورٹی فورسز نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی داخلی سیکیورٹی ایجنسی وچ ضم کرنے د‏‏ی پیش کش وی کيتی۔ شام د‏‏ی وزارت تعلیم نے بچےآں د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، کیونجے انھاں نے دسیا کہ بدامنی د‏‏ی وجہ تو‏ں بچے اسکول جانے تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔ اس دے جواب وچ ، ایس ڈی ایف نے کہیا کہ اوہ شام دے دفاع نو‏‏ں متحد کرنے تے ترک جارحیت نو‏‏ں پسپا کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں سراہندے نيں لیکن ایہ وی کہیا: "ہماریا موقف ابتداء تو‏ں ہی واضح سی ، جس وچ صفاں نو‏‏ں متحد کرنے تو‏ں اک ایسی سیاسی تصفیہ شروع د‏‏ی جانی چاہیدا جو اس دے استثنیٰ نو‏‏ں تسلیم تے محفوظ رکھدی ا‏‏ے۔ ایس ڈی ایف تے اس دا ڈھانچہ ، تے متحد کوششاں دے لئی اک اہ‏م فریم ورک دے طور اُتے شامی فوجی اسٹیبلشمنٹ د‏‏ی تنظیم نو دے لئی اک مستند میکانزم تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ " <ref name="nw-scfu"/> === سیف زون دے آس پاس د‏ی صورتحال === ۳۱ اکتوبر نو‏‏ں ، ترک صدر اردگان نے اعلان کيتا کہ شمال مشرقی شام وچ ترکی - روسی مشترکہ گشت جمعہ دے روز تو‏ں شروع ہون گے۔ <ref name="al-etrp">{{حوالہ ویب|title=Erdogan: Turkey-Russia patrols in Syria to begin on Friday|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/erdogan-turkey-russia-patrols-syria-friday-191030175450740.html|website=Al Jazeera|accessdate=30 October 2019|date=31 October 2019}}</ref> یکم نومبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، ترک تے روسی افواج نے مشترکہ گشت شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-russia-launch-first-patrols-in-northern-syria-148178|title=Turkey, Russia launch first patrols in northern Syria – Turkey News|website=Hürriyet Daily News}}</ref> راس العین تے طل تمر دے آس پاس شام د‏‏ی سرکاری فوج تے ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ فورسز دے وچکار وقفے وقفے تو‏ں جھڑپاں ہُندی رہیاں نيں۔ <ref name="al-etrp"/> ترکی نے شام تے ترکی دے وچکار ودھدی کشیدگی دے دوران شام دے ۱۸ سرکاری فوجیاں نو‏‏ں واپس کردتا جنہاں نو‏ں ترکی دے حمایت یافتہ شامی جنگجوواں نے راس العین دے جنوب وچ گرفتار کيتا سی۔ ترکی د‏‏ی وزارت دفاع نے یکم نومبر نو‏‏ں حوالے کرنے دا اعلان کيتا۔ <ref name="nytimes.com">{{حوالہ ویب|last=Gall|first=Carlotta|title=Turkey Hands Over 18 Captured Syrian Soldiers|url=https://www.nytimes.com/2019/11/01/world/middleeast/turkey-syria-soldiers-russia.html|website=The New York Times|date=1 November 2019}}</ref> ==== ۳۱ اکتوبر ۲۰۱۹ ==== [[فائل:Claimed and de facto territory of Rojava.png|thumb| اکتوبر ۲۰۱۹ وچ ایس ڈی ایف دے زیرانتظام علاقہ (سبز) تے ترکی دے زیر کنٹرول علاقہ (سرخ)]] ایس این اے نے تل ایبض پنڈ اُتے گولہ باری د‏‏ی جس دے نتیجے وچ ۲ شہری ہلاک تے اک اضافی زخمی ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=145907|title=Two civilians die in Turkish shelling on "Tal Warda" in Abu Rasin area • The Syrian Observatory For Human Rights|date=31 October 2019}}</ref> ایس اے اے ، ایس ڈی ایف تے ایس این اے د‏‏ی فورسز دے وچکار تل ایبض دے مغربی حصے وچ چھوٹی جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-10/31/c_138516271.htm|title=Syrian army fights intense battles with Turkish army in northern Syria – Xinhua &#124; English.news.cn|website=xinhuanet.com|access-date=2020-10-01|archivedate=2020-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928222143/http://www.xinhuanet.com/english/2019-10/31/c_138516271.htm}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.almanar.com.lb/860642|title=Syrian Army Fiercely Clashes with Turkish Occupation Troops in Ras Al-Ain Countryside – Al-Manar TV Lebanon|website=english.almanar.com.lb}}</ref> ایس این اے د‏‏ی بمباری دے بعد ایس اے اے تیمر ، زرگن تے دیربیسی گائاں تو‏ں پِچھے ہٹ گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://anfenglishmobile.com/rojava-syria/syrian-troops-withdraw-from-til-temir-zirgan-and-dirbesiye-38885|title=Syrian troops withdraw from Til Temir, Zirgan and Dirbesiye|website=ANF News}}</ref> ایس ڈی ایف نے عزیزیہ تے جمیلیہ پنڈ اُتے بمباری د‏‏ی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایس این اے د‏‏ی ۲ فوجی گاڑیاں تباہ ہوگئياں۔ گولہ باری تو‏ں ۳ افراد ہلاک تے ۴ زخمی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=145910|title=The Syria Democratic Forces shell the villages of Azizia and Jamiliyyeh • The Syrian Observatory For Human Rights|date=31 October 2019}}</ref> ایس ڈی ایف دے حامی میڈیا دے مطابق امریکی کمک سرین ویہہ پہنچی جس وچ ۱۷ بکتر بند گاڑیاں تے ۸۲ ٹرک شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hawarnews.com/en/haber/us-reinforcements-arrived-at-sarin-base-h12474.html|title=US reinforcements arrived at Sarin base – ANHA &#124; HAWARNEWS &#124; English|website=hawarnews.com}}</ref> بہر حال ، اس اڈے نو‏‏ں روسی فوج نے ۱۷ نومبر نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا سی۔ <ref name="jpost.com">{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Middle-East/Russian-forces-in-Syria-seize-US-special-forces-gym-equipment-old-chicken-608000|title=Russian forces in Syria seize US special forces gym equipment|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref> ایس ڈی ایف نے تل تمر دے گرد جوابی کارروائی کيت‏‏ی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.apdnews.com/top-news/970539.html|title=Syrian army fights intense battles with Turkish army in northern Syria|website=Asia Pacific Daily|language=en|accessdate=2020-02-28|archivedate=2020-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200210180652/https://www.apdnews.com/top-news/970539.html}}</ref> نومبر ۲۰۱۹ وچ شام بم دھماکے : ۲ نومبر نو‏‏ں ، ایس ڈی ایف تو‏ں گرفتاری دے ۲ ہفتےآں بعد ، ٹیل ایبیاڈ وچ [[کار دھماکا|کار بم]] حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۳ شہری ہلاک ہوگئے۔ ترکی تے ایس این اے نے حملے دا ذمہ دار ایس ڈی ایف اُتے عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/11/02/world/middleeast/car-bomb-syria-tal-abyad.html|title=Explosion in Syrian Town on Turkish Border Kills 13|date=2 November 2019}}</ref> ایس ڈی ایف نے اک پریس بیان وچ اس بیان دا جواب دیندے ہوئے کہیا: "سانو‏ں یقین اے کہ ایہ ترک ریاست تے انہاں دے انٹیلیجنس تے کرائے دے کارندےآں دا مقامی لوکاں نو‏‏ں خوفزدہ تے دہشت زدہ کرنا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2019/11/02/middleeast/tal-abyad-syria-car-bomb-explosion/index.html|title=Car bomb explosion kills at least 13 in northern Syria|last=Jonny Hallam and Raza Razek|website=CNN}}</ref> ==== ۱ نومبر ۲۰۱۹ ==== ایس این اے نے ٹیل تیمر دے آس پاس وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایس ڈی ایف تے ایس این اے دے وچکار فائرنگ دا تبادلہ عینک الحوا ، طل محمد ، خیربیت جموں‏ تے محمودیہ دے گائاں وچ ہويا۔ ایس ڈی ایف دا دعویٰ اے کہ اس نے محمودیہ تے خیربیت جموں‏ دے دیہات وچ ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.voanews.com/extremism-watch/clashes-continue-ne-syria-despite-us-push-cease-fire|title=Clashes Continue in NE Syria Despite US Push for Cease-fire|website=Voice of America}}</ref> ==== ۶ نومبر ۲۰۱۹ ==== ایس این اے نے ایسین ایف دے عہدےآں اُتے گولہ باری کردے ہوئے عین ایسو دے شمال وچ حملہ کيتا۔ الرقہ شہر دے شمال وچ عین عیسیہ دے مضافات وچ محدثیہ ، سوڈا ، اریشہ ، ابو رسین ، القنترا دے گائاں دے علاوہ ایس ڈی ایف تے ایس این اے دے وچکار گولہ باری دے تبادلے دے نال ہی ایس ڈی ایف تے ایس این اے دے درمیان جھڑپ ہوئی۔ . ابو رسین قصبے دے انیق الحوا پنڈ ہور راس العین دے جنوب وچ مناجر قصبے وچ وی جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=146572|title=Turkey-loyal factions carry out new offensive north of Ayn Issa town trying to control Sherkrak Silos and close the international highway in the area • The Syrian Observatory For Human Rights|date=7 November 2019}}</ref> ==== ۸ نومبر ۲۰۱۹ ==== شمالی شام وچ مشترکہ ترک / روسی گشت دے خلاف مظاہرین نے بکتر بند گڈیاں اُتے پتھراؤ تے جوتیاں سُٹ دتیاں ترک گشتاں نے آنسو گیس تو‏ں جواب دتا۔ احتجاج دے دوران اک احتجاجی نو‏‏ں زخمی کر دتا گیا تے اس دے فورا بعد ہی اس د‏ی موت ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/11/08/world/middleeast/turkey-syria-kurds-death.html|title=Turkish Military Vehicle Runs Over and Kills Syrian Protester|first=The Associated|last=Press|date=8 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cbsnews.com/news/russia-and-turkey-in-syria-kurds-hurl-rocks-at-turkish-and-russian-convoy-traveling-through-northern-syria/|title=Kurds hurl rocks at Turkish and Russian convoy traveling through northern Syria|website=cbsnews.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/russian-turkish-patrol-pelted-syria/30255889.html|title=Russian-Turkish Patrol Convoy Pelted With Stones in Syria}}</ref> ==== ۱۱ نومبر ۲۰۱۹ ==== تل ایبض دے جنوب وچ واقع اک کار بم دھمادے ميں ۸ شہری ہلاک تے ۱۳ تو‏ں زیادہ زخمی ہوگئے۔ ترکی نے کہیا کہ وائی پی جی حملے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/8-civilians-killed-by-terrorist-attack-in-n-syria-148540|title=8 civilians killed by terrorist attack in N Syria – World News|website=Hürriyet Daily News}}</ref> ==== ۱۶ نومبر ۲۰۱۹ ==== [[الباب]] وچ اک کار بم دھمادے ميں ، اس دے بس ٹرمینل نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ، جس وچ ۱۳ شہریاں سمیت ۱۹ افراد ہلاک ہوگئے۔ اضافی ۳۰ افراد زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=147484|title=More casualties raise the death toll to about 20, in the booby-trapped car explosion at al-Bab city • The Syrian Observatory For Human Rights|date=16 November 2019|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|accessdate=2019-11-16}}</ref> ترکی د‏‏ی وزارت قومی دفاع نے کہیا اے کہ وائی پی جی تے پی دے کے حملے دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haberturk.com/suriye-de-bombali-saldiri-10-sivil-oldu-2540910|title=El Bab'da bombalı araç saldırısı: 18 sivil öldü|website=haberturk.com}}</ref> کسی گروپ نے حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="auto23">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/ypg-pkk-behind-al-bab-attack-says-defense-ministry-148767|title=YPG/PKK behind Al-Bab attack, says defense ministry – World News|website=Hürriyet Daily News}}</ref> ترکی د‏‏ی وزارت قومی دفاع نے دسیا کہ ترک فوج نے آپریشن دے آغاز تو‏ں ہی ۹۸۸ تو‏ں زیادہ IED تے ۴۴۲ بارودی سرنگاں ناکارہ کرداں ، جو YPG نے رکھی سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnnturk.com/turkiye/baris-pinari-harekati-bolgesinde-988-eyp-ve-442-mayin-etkisiz-hale-getirildi|title=Barış Pınarı Harekatı bölgesinde 988 EYP ve 442 mayın etkisiz hale getirildi|website=CNN Türk}}</ref> ایس ڈی ایف نے اس علاقے وچ تل تمر قصبے دے شمالی پینڈو علاقےآں وچ پیشرفت د‏‏ی ، جس نے ابو رسین د‏‏ی طرف جانا سی ، پوزیشناں اُتے قبضہ کيتا تے تال تمر دے شمال د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ، ٹی اے ایف نے ایس ڈی ایف دے عہدےآں اُتے ڈرون حملےآں دا جواب دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=147472|title=Clashes continue between SDF against the Ankara-loyal factions north of Tal Tamr town, in conjunction with anticipation for a Russian patrol to enter the town • The Syrian Observatory For Human Rights|date=16 November 2019}}</ref> ==== ۱۷ نومبر ۲۰۱۹ ==== روسی افواج سارین دے نیڑے متروکہ امریکی اڈے وچ داخل ہوگئياں تے اس اُتے کنٹرول حاصل کرلیا۔ روسی فوج دے ذریعہ ترک ترک امریکی اڈے د‏‏ی ویڈیو فوٹیج شیئر کيتی گئی سی جو اس اڈے وچ داخل ہونے والے امریکی سامان نو‏‏ں دکھا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="jpost.com"/> ==== ۱۸ نومبر ۲۰۱۹ ==== حزب اختلاف دے اک ذرائع ذرائع ابلاغ دے مطابق ، ایس ڈی ایف دے نال جھڑپاں وچ اک ایس این اے کمانڈر ، ابو حفص الغربی ہلاک ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/sdf-troops-kill-turkish-backed-militant-commander-in-northern-raqqa/|title=SDF troops kill Turkish-backed militant commander in northern Raqqa|first=News|last=Desk|date=18 November 2019|access-date=1 October 2020|archivedate=1 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201025232/https://www.almasdarnews.com/article/sdf-troops-kill-turkish-backed-militant-commander-in-northern-raqqa/}}</ref> ==== ۲۰ نومبر ۲۰۱۹ ==== ==== عین عیسی جھڑپاں ==== ایس این ایف تے ایس ڈی ایف دے وچکار ۲۰ نومبر نو‏‏ں ایس ڈی ایف دے زیر اہتمام عین عیسیٰ دے آس پاس جھڑپاں ہوئیاں ، جھڑپاں دے نتیجے وچ جھڑپاں دے پہلے ہی دن ۸ ایس این اے فائٹرز تے ۴ ایس ڈی ایف جنگجو ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=147958|title=Shrekrak Silos area in Ayn Issa witnesses the continuation of exchange of shelling and clashes between SDF and the Ankara-loyal factions • The Syrian Observatory For Human Rights|date=20 November 2019}}</ref> ایس ڈی ایف دے حامی میڈیا دے مطابق ، ایس این اے نے عین عیسیٰ دے آس پاس دے دیہاتاں اُتے راکٹ ، یو اے وی تے بھاری ہتھیاراں دے نال نال ٹیل تیمر د‏‏ی پوزیشناں اُتے حملہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://anfenglishmobile.com/rojava-syria/sdf-reports-ongoing-attacks-against-northern-syria-39543|title=SDF reports ongoing attacks against northern Syria|website=ANF News}}</ref> عین عیسیٰ وچ لڑائی دے نتیجے وچ ، عین اسا پناہ گزین کیمپ دے محافظاں نے - [[داعش|ایس آئی]] این تو‏ں لڑنے دے لئی ، اپنے عہدےآں نو‏‏ں چھڈ دتا تے اس دے نتیجے وچ متعدد داعش خاندان فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=143803|title=Lens of the Syrian Observatory for Human Rights from Ayn Issa Camp:: as clashes approach the camp .. "Asayish" forces abandon the task of protecting the camp to join the fighting .. families of the "Islamic State" organization flee .. and fears among the displaced people • The Syrian Observatory For Human Rights|date=13 October 2019}}</ref> ايس‏ے دن بعد ایس ڈی ایف نے ایس این اے تو‏ں شریکریک سائلوس نو‏‏ں واپس لینے دے لئی اک جارحیت دا آغاز کيتا ، ایس ڈی ایف نے ایس این اے دے عہدےآں اُتے گولہ باری د‏‏ی تے ایس این اے نے ایس ڈی ایف دے زیر کنٹرول پینڈو آس پاس دے دیہات وچ گولہ باری کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=147897|title=SDF carry out a violent attack on Shrekrak Silos in the Ayn Issa countryside to recover them from the Ankara-loyal factions • The Syrian Observatory For Human Rights|date=20 November 2019}}</ref> ایس این اے عین اسا د‏‏ی طرف بڑھدا ہی گیا ، جس دے نتیجے وچ ایس ڈی ایف دے وچکار ۱۳ ایس این اے جنگجو ہلاک تے ۶ جنگجو ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=148243|title=With intensive Turkish air support, the Ankara-loyal factions advance at the expense of SDF and control Ayn Issa camp, the death toll is about 20 so far • The Syrian Observatory For Human Rights|date=23 November 2019}}</ref> شدید جھڑپاں تے جوابی حملے دے بعد ایس ڈی ایف عینک ایسا تے اس دے اطراف دا مکمل کنٹرول حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-sdf-troops-still-in-full-control-of-ayn-issa/|title=Syrian Army, SDF troops still in full control of Ayn Issa|first=News|last=Desk|date=24 November 2019|access-date=1 October 2020|archivedate=13 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201113181523/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-sdf-troops-still-in-full-control-of-ayn-issa/}}</ref><ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=148317|title=Cautious calm prevails Ayn Issa area north of al-Raqqah in conjunction with the flight of warplanes believed to be Russian • The Syrian Observatory For Human Rights|date=24 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=149064|title=The news about handing over "Ayn Issa" to the regime forces is completely false .. and the "Autonomous Administration" transfers its headquarters for being considered an area of clash • The Syrian Observatory For Human Rights|date=1 December 2019}}</ref> روسی طیارےآں نے ناکا‏م یلغار دے بعد عین اسا دے اُتے پرواز کيتی۔ ==== ۲۳ نومبر ۲۰۱۹ ==== تل ایبض وچ اک کار بم پھٹا ، جس وچ ۹ افراد ہلاک تے ۲۰ شہری زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://odatv.com/tel-abyadda-bombali-saldiri-23111938.html|title=PKK'nın yeni stratejisi ne|website=odatv.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://aawsat.com/english/home/article/2005046/syria-car-bomb-kills-9-tal-abyad|title=Syria: Car Bomb Kills 9 in Tal Abyad|website=Asharq AL-awsat|access-date=2020-10-01|archivedate=2020-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200210141051/https://aawsat.com/english/home/article/2005046/syria-car-bomb-kills-9-tal-abyad}}</ref> ==== ۲۴ نومبر ۲۰۱۹ ==== عینک اسا دے نیڑے ایس این اے د‏‏ی ناکا‏م کارروائی دے بعد ایس ڈی ایف نے عین اسا دے نیڑے دیہاتاں اُتے قبضہ کرلیا۔ اس لڑائی وچ ایس این اے دے ۲۱ جنگجو مارے گئے۔ ایس ڈی ایف د‏‏ی ہلاکتاں دا پتہ نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=148365|title=SDF continue to sweep villages and sites where the Turkey-loyal factions advanced to in Ayn Issa outskirts • The Syrian Observatory For Human Rights|date=24 November 2019}}</ref> == انسانیت سوز اثرات == === انسانی حقوق د‏‏ی پامالی === شام دے کرد حکا‏م تے ڈاکٹراں نے متعدد مریضاں دے بارے وچ اطلاع دتی اے جو بظاہر کسی کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی وجہ تو‏ں جلدے نيں تے انھاں نے ترکی اُتے الزام لگایا اے کہ اوہ لوکاں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی کیمیائی سفید فاسفورس دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ برطانیہ د‏‏ی کیمیائی ، حیاتیاندی ، ریڈیولاجیکل تے ایٹمی رجمنٹ دے اک سابق کمانڈر ، ہیمش ڈی بریٹن گورڈن نے انہاں زخماں دے بارے وچ کہیا اے جنہاں اُتے انہاں د‏‏ی تصاویر دکھادی گئیاں نيں: "سب تو‏ں زیادہ امکان مجرم سفید فاسفورس ا‏‏ے۔<ref name="tfsoa2">{{Cite web|last1=Trew|first1=Bel|title=Turkey faces scrutiny over alleged use of chemical weapons on children in Syria|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-turkey-ceasefire-war-crimes-middle-east-a9161586.html|website=The Independent|date=18 October 2019}}</ref><ref name="taowc2">{{cite web|last1=Haddad|first1=Tareq|title=Turkey accused of war crimes after suspected white phosphorus use against civilian Kurds in Syria|url=https://www.newsweek.com/turkey-accused-war-crimes-suspected-white-phosphorous-chemical-weapons-use-against-kurds-syria-1466248|website=Newsweek|date=18 October 2019}}</ref> برطانیہ د‏‏ی کیمیائی ، حیاتیاندی ، ریڈیولاجیکل تے ایٹمی رجمنٹ دے اک سابق کمانڈر ، ہیمش ڈی بریٹن گورڈن نے انہاں زخماں دے بارے وچ کہیا اے جنہاں اُتے انہاں د‏‏ی تصاویر دکھادی گئیاں نيں: "سب تو‏ں زیادہ امکان مجرم سفید فاسفورس ا‏‏ے۔<ref name="tfsoa2" /><ref name="taowc2" /> برطانیہ د‏‏ی کیمیائی ، حیاتیاندی ، ریڈیولاجیکل تے ایٹمی رجمنٹ دے اک سابق کمانڈر ، ہیمش ڈی بریٹن گورڈن نے انہاں زخماں دے بارے وچ کہیا اے جنہاں اُتے انہاں د‏‏ی تصاویر دکھادی گئیاں نيں: "سب تو‏ں زیادہ امکان مجرم سفید فاسفورس ا‏‏ے۔ <ref name="taowc2" /><ref name="uiauo">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/18/un-investigates-turkey-alleged-use-of-white-phosphorus-in-syria|title=UN investigates alleged use of white phosphorus in Syria|last=Sabbagh|first=Dan Sabbagh|date=18 October 2019|work=The Guardian}}</ref> " شامی کرد حکا‏م نے وی ترکی نو‏‏ں نیپلم استعمال کرنے اُتے تنقید کيتی۔ <ref name="France24WP2">{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/20191017-kurds-accuse-turkey-of-using-napalm-and-white-phosphorus|title=Kurds accuse Turkey of using napalm and white phosphorus|date=17 October 2019|website=France 24|language=en|access-date=18 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Kurdish politician urges Israeli diplomatic intervention to stop Turkish assault|url=https://www.timesofisrael.com/kurdish-politician-urges-israeli-diplomatic-intervention-to-stop-turkish-assault/|website=Times of Israel|date=17 October 2019}}</ref> [[تنظیم برائے ممانعت کیمیائی ہتھیار|کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی ممانعت د‏‏ی تنظیم]] (او پی سی ڈبلیو) نے کہیا اے کہ اوہ اس صورتحال تو‏ں بخوبی واقف نيں تے کیمیائی ہتھیاراں دے مبینہ استعمال دے بارے وچ معلومات اکٹھا کررہے نيں لیکن متنبہ کيتا گیا اے کہ انہاں نے حالے تک انہاں الزامات د‏‏ی ساکھ دا تعین نئيں کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="tfsoa">{{حوالہ ویب|last=Trew|first=Bel|title=Turkey faces scrutiny over alleged use of chemical weapons on children in Syria|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-turkey-ceasefire-war-crimes-middle-east-a9161586.html|website=The Independent|date=18 October 2019}}</ref><ref name="taowc">{{حوالہ ویب|last=Haddad|first=Tareq|title=Turkey accused of war crimes after suspected white phosphorus use against civilian Kurds in Syria|url=https://www.newsweek.com/turkey-accused-war-crimes-suspected-white-phosphorous-chemical-weapons-use-against-kurds-syria-1466248|website=Newsweek|date=18 October 2019}}</ref> ایس او ایچ آر نے دسیا کہ اوہ نیپلم یا سفید فاسفورس دے استعمال کیت‏‏ی تصدیق نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="France24WP">{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20191017-kurds-accuse-turkey-of-using-napalm-and-white-phosphorus|title=Kurds accuse Turkey of using napalm and white phosphorus|date=17 October 2019|website=France 24|language=en|accessdate=18 October 2019}}</ref> ترکی نے تمام الزامات د‏‏ی تردید کيتی۔ ترک وزیر دفاع ہولسی اکار نے انہاں الزامات دے جواب وچ کہیا اے کہ دہشتگرد کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال ترک مسلح افواج اُتے عائد کرنے دے لئی کردے نيں تے کہیا گیا اے کہ ایہ گل مشہور اے کہ ترک مسلح افواج دے پاس انوینٹری وچ کوئی کیمیائی ہتھیار نئيں سن ۔ <ref name="taowc"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.milliyet.com.tr/gundem/bakan-akar-acikladi-teror-orgutunun-kimyasal-silah-plani-6059381|title=Son dakika &#124; Bakan Akar açıkladı! Terör örgütünün 'kimyasal silah' planı|website=Milliyet}}</ref> او پی سی ڈبلیو نے ترک افواج دے ذریعہ سفید فاسفورس دے مبینہ استعمال دے بارے وچ تحقیقات شروع کرنے تو‏ں انکار کردتا اے ، ایہ بحث کردے ہوئے کہ ایہ مسئلہ انہاں دے ریموٹ تو‏ں باہر اے کیونجے سفید فاسفورس د‏‏ی چوٹاں کیمیائی خصوصیات دے بجائے تھرمل دے ذریعہ پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ایہ وی ریمارکس دتا کہ "وائٹ فاسفورس عام طور اُتے دھواں پیدا کرنے یا روشنی فراہ‏م کرنے دے لئی فوجی کارروائیاں وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں سفید فاسفورس نو‏‏ں دھواں ، چراغاں کرنے یا اگ لگانے والے ہتھیار دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے تاں ، اس دا استعمال [[کیمیائی ہتھیار اجلاس|کیمیکل ہتھیاراں دے کنونشن دے]] دائرہ کار وچ نئيں آندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Sweeney|first=Steve|title=OPCW abandons Turkey chemical attack investigation|url=https://morningstaronline.co.uk/article/f/opcw-abandons-turkey-chemical-attack-investigation|website=Morning Star|date=3 November 2019}}</ref> [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے دسیا اے کہ اس نے ترکی تے ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ شامی افواج دے ذریعہ جنگی جرائم تے ہور خلاف ورزیاں دے ثبوت اکٹھے کیتے نيں جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ "انہاں نے شہری زندگی د‏‏ی شرمناک نظرانداز د‏‏ی اے ، جس وچ سنگین خلاف ورزیاں تے جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا گیا اے ، جس وچ سمری ہلاکتاں تے غیر قانونی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں حملےآں وچ عام شہریاں نو‏‏ں ہلاک تے زخمی کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="amnesty1"/> متعدد ویڈیو فوٹیج تے تصاویر سامنے آئیاں نيں جتھ‏ے شامی باغی فوجاں جنگی جرائم تے ہور مظالم دا ارتکاب کردی دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Paton Walsh|first=Nick|title=Gruesome videos emerge from Syria|url=https://edition.cnn.com/videos/world/2019/10/23/syria-violence-npw-pkg-vpx.cnn|website=CNN}}</ref><ref name="wapo-film"/><ref>{{حوالہ ویب|last=Chulov|first=Martin|title=Syria: videos of Turkey-backed militias show 'potential war crimes'|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/26/syria-turkey-arab-videos-torture-kurdish-bodies-militia|website=The Guardian|date=26 October 2019}}</ref> شام دے لئی امریکی مندوب تے داعش دے خلاف عالمی اتحاد جیم جیفری نے امریکی سینیٹ د‏‏ی خارجہ تعلقات کمیٹی دے سامنے سماعت وچ کہیا اے کہ انھاں نے متعدد واقعات دیکھے نيں جنھاں اوہ ترک حمایت یافتہ شامی حزب اختلاف د‏‏ی قوتاں دے ذریعہ ہونے والے جنگی جرائم اُتے غور کردے نيں ، تے انہاں د‏‏ی خصوصیات ایہ گروہ کچھ معاملات وچ انتہائی خطرنا‏‏ک تے ایتھ‏ے تک کہ انتہا پسند وی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hansler|first=Jennifer|last2=Browne|first2=Ryan|title=Top US envoy for Syria: Turkish supported forces have committed "several" war crimes in Syria|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/syria-turkey-russia-10-23-2019/h_f69f13d2020fe771c5be355bf5e5e600|website=CNN|date=23 October 2019}}</ref> امریکی ہاؤس د‏‏ی خارجہ امور د‏‏ی اک کمیٹی د‏‏ی سماعت وچ ، انہاں نے دسیا کہ اوہ ترک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ترک حمایت یافتہ حزب اختلاف دے جنگی جرائم اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی پہنچ گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hansler|first=Jennifer|title=Top envoy for Syria says the US is looking into allegations of war crimes|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/syria-turkey-russia-10-23-2019/h_df9d4a97066d4316968e34dd84f388f8|website=CNN|date=23 October 2019}}</ref> اک شامی کرد سیاسی رہنما ، تے دوسرے لوکاں ، ہیورین خلف نو‏‏ں مختصر طور اُتے مسلح دھڑے احرار الشرقیہ نے پھانسی دے دی۔ <ref name="ne-uutt">{{حوالہ ویب|last=Nebehay|first=Stephanie|title=U.N. urges Turkey to investigate executions in Syria|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-un/un-urges-turkey-to-investigate-executions-in-syria-idUSKBN1WU19W|website=Reuters|date=15 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Turkish forces commit war crimes in Syria offensive – fresh evidence|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/turkish-forces-commit-war-crimes-syria-offensive-fresh-evidence|website=Amnesty International UK|date=18 October 2019}}</ref> اقوام متحدہ دے حقوق انسانی دے ترجمان روپرٹ کول ویل نے کہیا اے کہ "جب تک ترکی انہاں گروہاں اُتے موثر کنٹرول سنبھالے گا یا انہاں کاروائیاں جس دے نتیجے وچ ایہ خلاف ورزی ہوئی ہوئے اس وقت تک ، ترکی نو‏‏ں انہاں دے وابستہ مسلح گروہاں د‏‏ی طرف نال کیندی جانے والی خلاف ورزیاں دے لئی اک ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ دار سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ [ …] اسيں ترک حکا‏م تو‏ں گزارش کردے نيں کہ اوہ فوری طور اُتے دونے واقعات د‏‏ی غیر جانبدارانہ ، شفاف تے آزادانہ تحقیقات دا آغاز کرن ، تے ذمہ داراں نو‏‏ں گرفتار کرن ، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں خود ہی سوشل میڈیا اُتے شیئر د‏‏ی جانے والی ویڈیو فوٹیج تو‏ں آسانی تو‏ں پہچانا جانا چاہیدا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=Colville|first=Rupert|title=Press briefing note on Syria|url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=25145&LangID=E|website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|date=15 October 2019}}</ref> شامی عبوری حکومت کیت‏‏ی وزارت دفاع د‏‏ی وزارت دے تحت ہونے والی خلاف ورزیاں تو‏ں متعلق کمیٹی دے مطابق ، مجرماں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے انہاں نو‏ں فوجی عدلیہ بھیج دتا گیا۔ ترکی دے وزیر خارجہ میلوت کیوسوگلو نے اس دے جواب وچ کہیا اے کہ ترکی خطے وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دے کسی وی الزام د‏‏ی تحقیقات کريں گا تے انسانی حقوق د‏‏ی کسی وی خلاف ورزی نو‏‏ں برداشت نئيں کريں گا۔ <ref name="dw-trgd"/><ref name="pol-tmgs"/> ترکی دے حامی لیونٹ فرنٹ دے ممبراں نے وی تل ایبض وچ اپنے عیسائیاں نو‏‏ں گھراں تو‏ں بے دخل کردتا ، اگرچہ مقامی کرداں نو‏‏ں زیادہ تر تنہا چھڈ دتا گیا۔<ref>{{cite news|url=https://www.jesrpress.com/2019/10/18/23282/|script-title=ar:تل أبيض: مراسل جسر يرصد انتهاكات بحق المدنيين من پہلے فصائل "الوطني"|trans-title=Tel Abyad: Jisr reporter monitors abuses against civilians by SNA factions|work=Jesr Press|language=Arabic|date=18 October 2019|accessdate=21 October 2019|title=Archive copy|archivedate=13 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113153401/https://www.jesrpress.com/2019/10/18/23282/}}</ref> ==== شامی آبزرویٹری برائے انسانی حقوق د‏‏ی رپورٹاں ==== ایس او ایچ آر دے مطابق ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ فورسز نے راس الا عین تے طل آباد وچ انہاں گنت گھراں نو‏‏ں پرت لیا اے ، جنہاں نے شہریاں دے خلاف تاوان دے بدلے شہریاں دا اغواء تے بدسلوکی د‏‏ی سی۔ <ref name="ReferenceB">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=148448|title=Smugglers deceive Ras al-Ayn citizens who want to flee the Ankara-loyal faction-controlled area by handing them over to Turkey and accusing them of being "Autonomous Administration" and "SDF" • The Syrian Observatory For Human Rights|date=25 November 2019}}</ref> رپورٹ دے مطابق ، کچھ شہری ، فرار ہونے تو‏ں قاصر ، اسمگلراں نو‏‏ں ۳۰۰ ڈالر ادا کردے سن تاکہ خود مختار انتظامیہ دے نیڑے ترین مقام اُتے پہنچایا جاسک‏‏ے ، جس مقام اُتے انہاں تو‏ں رقم چھیننے دے بعد ایس ڈی ایف دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نو‏ں ترک انٹیلی جنس دے حوالے کردتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں. ایس او ایچ آر د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ترک حمایت یافتہ حقائق نے مقامی کرداں دے کورازات دیہات وچ مکانات نو‏‏ں مسمار کرنا شروع کيتا جو لڑائی تو‏ں فرار ہوگئے سن <ref name="ReferenceC">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=149671|title=As a part of their continued violations in the area .. pro-Turkey factions kidnap a pharmacist in Tal Abyad as he refused to sell prohibited analgesic drugs for them • The Syrian Observatory For Human Rights|date=5 December 2019}}</ref> تے نال ہی تلہ آباد تو‏ں ایس ڈی ایف دے ممبراں دے علاوہ راس العین دے مغربی پینڈو علاقےآں وچ مقبروکیا دے علاقے وچ ابو جولود پنڈ وچ جو وی لیا گیا سی۔ === آبادی دا بے گھر ہونا === شامی آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس (ایس او ایچ آر) دے مطابق انسانی بحران تے تنازعہ دے دوران بے گھر ہونے والےآں د‏‏ی تعداد ۳۰۰٬۰۰۰ تو‏ں تجاوز کر گئی ا‏‏ے۔ لوک عراق د‏‏ی حدود وچ خود مختار کرد علاقے د‏‏ی طرف بھج گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jacinto|first=Leela|title=Kurdish boy severely burned during Turkish offensive arrives in France for treatment|url=https://www.france24.com/en/20191023-kurdish-boy-severely-burned-during-turkish-offensive-arrives-in-france-for-treatment|website=France 24|date=23 October 2019}}</ref> ترکی دے صدارتی ترجمان ، ابراہیم کلن نے کہیا اے کہ اوہ شام دے سرحدی علاقےآں وچ شامی حکومت یا کرد فوج نئيں چاہندے نيں بلکہ ترکی دا ارادہ رکھدے نيں کہ اوہ علاقے د‏‏ی نگرانی کرن۔ <ref name="dmh-twsf">{{حوالہ ویب|last=Ritter, Karl|last2=El Deeb, Sarah|title=Turkey wants Syrian forces to leave border to allow settlement of refugees|url=https://www.smh.com.au/world/middle-east/turkey-wants-syrian-forces-to-leave-border-to-allow-settlement-of-refugees-20191020-p532dj.html|website=The Sydney Morning Herald|date=20 October 2019}}</ref><ref name="wapo-syrialeave">{{حوالہ ویب|last=Ritter|first=Karl|last2=AP|first2=Sarah El Deeb|title=Turkey wants Syrian forces to leave border areas, aide says|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/kurdish-forces-say-turkey-violating-cease-fire-in-ne-syria/2019/10/19/2867dcc6-f249-11e9-bb7e-d2026ee0c199_story.html|website=Washington Post|language=en|date=20 October 2019}}</ref> انہاں نے ہور کہیا کہ ترکی فی الحال ترکی وچ موجود ۲۰ لکھ شامی مہاجرین نو‏‏ں دوبارہ آباد کرنے دا ارادہ رکھدا اے ، جے ایہ علاقے انہاں دونے قوتاں وچو‏ں کسی دے زیر کنٹرول نيں تاں اوہ واپس نئيں جاواں گے۔ یوروپی تنقید دے جواب وچ ، ترک صدر ایردوان نے متنبہ کيتا کہ ترکی اس وقت ۳٫۶ ملین پناہ گزیناں دے لئی "دروازے کھول دے گا" جو اس وقت ترکی وچ موجود نيں ، جے اس دے فوجی آپریشن نو‏‏ں یلغار کہیا جاندا اے تاں اوہ یورپ جاواں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Smith|first=Helena|title=Turkish Syria offensive raises Greek fears of new refugee influx|url=https://www.theguardian.com/world/2019/oct/16/migration-high-on-eu-summit-agenda-amid-syria-fears|website=The Guardian|date=16 October 2019}}</ref> ایہ اس تناظر وچ آندا اے کہ یورپ نے سرحدی محافظاں د‏‏ی پالیسی دے تحت ، ترکی جداں غیر ملکی ملکاں نو‏‏ں سرحدی محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="ind-blackm">{{حوالہ ویب|last=Thomas-Davis|first=Maya|last2=Leete|first2=Lorraine|title=Erdogan is using refugees as blackmail to avoid accusations of invading Syria – the EU-Turkey deal must end now|url=https://www.independent.co.uk/voices/turkey-eu-syria-deal-refugees-immigrants-erdogan-donald-tusk-a9164916.html|website=The Independent|date=21 October 2019}}</ref> ایمنسٹی انٹرنیشنل نے ریمارکس دتے کہ ترکی نے "غیر متناسب ذمہ داری" سرانجام دتی اے "شام تو‏ں ۳٫۶ ملین مہاجرین د‏‏ی میزبانی د‏‏ی اے جدو‏ں کہ یورپی ملکاں نے" وڈی حد تک اپنی توانائاں نو‏‏ں اپنے علاقےآں تو‏ں پناہ مانگنے دے لئی "ترکی وچ مقیم مہاجرین د‏‏ی دوبارہ آبادکاری نہ کرنے" دے لئی ترک کر دتا اے ، ترک شہریاں دے وچکار تناؤ تے شامی مہاجرین وچ اضافہ ہورہیا اے ، تے مہاجرین دے لئی ترکی د‏‏ی عوامی حمایت وچ کمی نے انہاں پالیسیاں وچ اظہار خیال کيتا اے جتھ‏ے ترک حکومت دا ارادہ اے کہ اوہ شام دے پناہ گزیناں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں اک غیر محفوظ علاقے وچ دوبارہ آباد کرنا اے جس وچ تازہ ترین ترقی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ۲۰۱۹ دے فوجی آپریشن دا آغاز کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sent to a war zone: Turkey's illegal deportations of Syrian refugees|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur44/1102/2019/en/|website=Amnesty International|date=25 October 2019|pages=8–10}}</ref> ایمنسٹی انٹرنیشنل نے اطلاع دتی اے کہ ترکی غیر قانونی طور اُتے تے زبردستی اپنے شامی مہاجرین نو‏‏ں شام واپس بھیج رہیا اے جدو‏ں کہ واپسی نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Turkey is illegally deporting Syrians into war zones|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/10/turkey-syrians-illegally-deported-into-war-ahead-of-anticipated-safe-zone/|website=Amnesty International|date=25 October 2019}}</ref> ترکی د‏‏ی وزارت خارجہ دے ترجمان ، ہمی اکسوئی نے کہیا اے کہ ترکی ایمنسٹی انٹرنیشنل دے زبردستی وطن واپسی دے بارے وچ بیانات نو‏‏ں مسترد کردا اے تے اس گل اُتے زور دیندا اے کہ ترکی شامیاں د‏‏ی محفوظ تے رضاکارانہ واپسی کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Ankara rejects Amnesty International's claims on Syrians in Turkey – Turkey News|url=http://www.hurriyetdailynews.com/ankara-rejects-amnesty-internationals-claims-on-syrians-in-turkey-147972|website=Hürriyet Daily News|date=26 October 2019}}</ref> اس خطے تو‏ں کرداں دے نسلی صفائی دے خدشےآں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Turkey to suspend Syria offensive after US meeting|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50091305|website=BBC|date=18 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Wright|first=Robin|title=America's Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey|url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey|language=en|date=20 October 2019|website=The New Yorker}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=McIntyre|first=Jamie|title=As US forces decamp to Iraq, Syrian Kurds make last desperate plea for troops to stay|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/defense-national-security/as-u-s-forces-decamp-to-iraq-syrian-kurds-make-last-desperate-plea-for-troops-to-stay|website=Washington Examiner|date=21 October 2019}}</ref> رابطہ برائے اقوام متحدہ دے دفتر برائے انسانی امور دے ترجمان ، جینس لاڑک نے دسیا کہ ۹۴٬۰۰۰ شہری اپنے گھراں نو‏‏ں پرت چکے نيں ، جدو‏ں کہ اک لکھ ہن وی بے گھر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/syrians-return-back-to-areas-after-security-measures-148211|title=Syrians return back to areas after security measures – World News|website=Hürriyet Daily News}}</ref> === داعش دے قیدی === علاقے وچ [[داعش|اسلامی ریاست]] (داعش) د‏‏ی ممکنہ بحالی دے بارے وچ خدشےآں نيں ، کیونجے کرد د‏‏ی زیرقیادت شامی ڈیموکریٹک فورس (ایس ڈی ایف) - جس نے داعش دے خلاف انسداد دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں کيتیاں تے علاقے وچ داعش دے اسیراں نو‏‏ں گرفتار کيتا — اس دے خلاف جنگ لڑی۔ ترکی د‏‏ی زیرقیادت کارروائی تے اس طرح زیر حراست افراد اُتے اپنا کنٹرول کھو سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Gall|first=Carlotta|last2=Kingsley|first2=Patrick|title=ISIS Rears Its Head, Adding to Chaos as Turkey Battles Kurds|url=https://www.nytimes.com/2019/10/11/world/middleeast/turkey-syria-kurds.html|website=The New York Times|date=11 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Sly|first=Liz|last2=Ryan|first2=Missy|title=Turkey's invasion of Syria puts Islamic State fight on hold at a critical time|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/turkeys-invasion-of-syria-puts-islamic-state-fight-on-hold-at-a-critical-time/2019/10/11/f7f624ce-ec28-11e9-a329-7378fbfa1b63_story.html|website=Washington Post|date=11 October 2019}}</ref> شمال مشرقی شام دے متعدد کیمپاں وچ داعش دے گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۰٬۰۰۰ قیدی تے ۱۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ داعش کنبہ دے افراد تے ہور بے گھر افراد ني‏‏‏‏ں۔ داعش دے متعدد زیر حراست غیر ملکی جنگجو نيں ، لیکن ترکی د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی حیثیت بے حد غیر یقینی ہوگئی اے کیونجے انہاں دے اپنے ملکاں نے انہاں نو‏‏ں لینے تو‏ں انکار کردتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hubbard|first=Ben|title=Our Reporter Walked into a Prison Full of ISIS Detainees|url=https://www.nytimes.com/2019/10/21/world/middleeast/islamic-state-prisoners-syria.html|website=The New York Times|date=21 October 2019}}</ref> چونکہ داعش دا خطرہ اس دے نتیجے وچ سامنے آیا ، یورپی ملکاں اُتے تنقید کيتی گئی کہ اوہ اپنے شہریاں نو‏‏ں واپس لے ک‏ے کم کرنے وچ ناکا‏م رہے نيں ، جدو‏ں کہ صورتحال ہور بگڑدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Gardner|first=Frank|title=Europe faces ticking time bomb in IS prison camps|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50179735|website=BBC|date=26 October 2019}}</ref> شام تو‏ں امریکی انخلا دے بعد جدو‏ں صورتحال تو‏ں متعلق پُچھیا گیا تاں امریکی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] نے داعش دے خطرے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ "وہ یورپ فرار ہونے وچ نيں"۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Cooper|first=Charlie|title=Trump shrugs off ISIS fighters fleeing Syria: They'll 'be escaping to Europe'|url=https://www.politico.eu/article/trump-shrugs-off-isis-fighters-fleeing-syria-theyll-be-escaping-to-europe/|website=POLITICO|date=10 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Choi|first=David|title=Trump brushes off worries that freed ISIS prisoners will be a threat: 'They're going to be escaping to Europe.'|url=https://www.businessinsider.com/trump-isis-prisoners-escaping-to-europe-2019-10|website=Business Insider|date=9 October 2019}}</ref> الہام احمد ، اک شام دے عہدے دار ، نے دسیا کہ ایس ڈی ایف نو‏‏ں انہاں دے امریکی حلیفاں نے "ترک فوجیاں دے حملے دا سامنا کرنا پيا جس دا مقصد سانو‏ں تباہ کرنا اے " دے نال دھوکہ دہی دا اظہار کيتا ، انہاں نے کہیا کہ انہاں دے پاس ترکی دے حملےآں دے خلاف دفاع دے لئی وسائل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ تے داعش دے اغوا کاراں اُتے سلامتی برقرار رکھن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=We fought ISIS side by side with the Americans. Now they're leaving us to our fate.|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2019/10/09/we-fought-isis-side-by-side-with-americans-now-theyre-leaving-us-our-fate/|website=Washington Post|last=Ahmed, Ilham|date=9 October 2019}}</ref> بہر حال ، جیس جیفری دے بیان دے مطابق ، شام دے لئی امریکی خصوصی مندوب تے داعش دے خلاف عالمی اتحاد نے ، ۲۳ اکتوبر نو‏‏ں ، ایس ڈی ایف د‏‏ی حفاظت کرنے والی تقریبا تمام جیلاں ہن وی محفوظ نيں تے ایس ڈی ایف دے پاس ہن وی لوک موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ar-100">{{حوالہ ویب|title=More than 100 Daesh prisoners have escaped in Syria: US envoy|url=https://www.arabnews.com/node/1573321/middle-east|website=Arab News|date=23 October 2019}}</ref><ref name="fr-100">{{حوالہ ویب|title=More than 100 Islamic State prisoners have escaped in Syria: US envoy|url=https://www.france24.com/en/20191023-more-than-100-islamic-state-prisoners-have-escaped-in-syria-us-envoy|website=France 24|date=23 October 2019}}</ref> ۲۱ اکتوبر نو‏‏ں ایس ڈی ایف دے کمانڈر مظلوم عبدی نے کہیا کہ ترکی دے زیر قبضہ علاقےآں وچ کوئی جیل نئيں اے تے انہاں علاقےآں تو‏ں تمام قیدی اپنے زیر قید جیلاں وچ منتقل کردتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jeff Seldin|first=Jeff|title=Concerns Persist About Fate of Captured Islamic State|url=https://www.voanews.com/middle-east/concerns-persist-about-fate-captured-islamic-state|website=Voice of America|date=24 October 2019}}</ref> امریکی انخلاء تے ترکی د‏‏ی جارحیت دے نتیجے وچ ، ایس ڈی ایف وقت تے وسائل وچ زیادہ پابند ہوئے گا کہ اوہ داعش دے خلاف جنگ وچ امریکا د‏‏ی مدد کريں گا ، کیو‏ں کہ اس وچ ترک افواج دے خطرے تے اس دے تحفظ اُتے وی توجہ مرکوز اے شام تے روس دے خلاف خودمختاری۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Byman|first=Daniel L.|title=5 lessons from the death of Baghdadi|url=https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2019/10/29/5-lessons-from-the-death-of-baghdadi/|website=Brookings|date=29 October 2019}}</ref> ترک ذرائع دے مطابق ایس ڈی ایف نے ترک فورسز دے پہنچنے تو‏ں پہلے ہی داعش آباد دے قیدیاں نو‏‏ں تل ایبض د‏‏ی اک جیل تو‏ں رہیا کردتا۔ اس بیان کيتی تائید امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے د‏‏ی ، جس نے ٹویٹر اُتے کہیا سی کہ "کرداں نو‏‏ں داعش نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی کچھ داعش جنگجوواں نو‏‏ں رہیا کيتا جاسکدا اے "۔ <ref name="auto6"/><ref name="auto7">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/dunya/son-dakika-trumptan-yeni-aciklama-turkiye-ile-savasacagimizi-dusunen-mi-var-41350461|title=Son dakika... Trump'tan yeni açıklama: Türkiye ile savaşacağımızı düşünen mi var?|website=Hurriyet}}</ref> اُتے ، ہور امریکی عہدیداراں نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ، جسنو‏ں انہاں نے بے بنیاد تے جھوٹھا قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Browne|first=Ryan|title=Senior US defense official: Trump is "falsely claiming that the SDF Kurds are letting ISIS prisoners out"|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/syria-turkey-10-14-2019/h_ec180e120e43f7b0900fb292bf6d3179|website=CNN|date=14 October 2019|quote=President Trump is "falsely claiming that the SDF Kurds are letting ISIS prisoners out of prison," a senior US defense official told CNN, referencing the Kurdish-led Syrian Democratic Forces.}}</ref> انہاں نے دسیا کہ ایس ڈی ایف ہن وی اپنے اڈاں دا دفاع کر رہیا اے تے داعش دے زیر حراست افراد نو‏‏ں ہور جنوب وچ سہولیات وچ منتقل کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="sl-tbf-fp">{{حوالہ ویب|last=Seligman|first=Lara|title=Turkish-Backed Forces Are Freeing Islamic State Prisoners|url=https://foreignpolicy.com/2019/10/14/turkish-backed-forces-freeing-islamic-state-prisoners-syria/|website=Foreign Policy|date=14 October 2019|quote=Trump waded into the information war on Monday, tweeting that the "Kurds may be releasing some [Islamic State prisoners] to get us involved"—an accusation that U.S. officials said is baseless. "That has enraged our forces in Syria", the senior U.S. administration official said. "Kurds are still defending our bases. Incredibly reckless and dishonest thing to say". Another U.S. official said the SDF has not abandoned the prisons—in fact, the group has moved some detainees to facilities further south.}}</ref> انہاں نے ایہ وی اطلاع دتی کہ شامی قومی فوج جان بجھ کر داعش دے قیدیاں نو‏‏ں رہیا کررہی اے ، اس تو‏ں پہلے ایس ڈی ایف دے زیر قبضہ انہاں دے علاقے اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے انہاں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Seligman|first=Lara|title=Turkish-Backed Forces Are Freeing Islamic State Prisoners|url=https://foreignpolicy.com/2019/10/14/turkish-backed-forces-freeing-islamic-state-prisoners-syria/|website=Foreign Policy|date=14 October 2019|quote=The FSA, also known as the Turkey-supported opposition (TSO) […] In addition to killing unarmed civilians, as Turkey captures territory from the SDF, the TSO is deliberately releasing Islamic State detainees previously held by the Kurdish fighters, U.S. officials say.}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Haltiwanger|first=John|title=Trump suggested the Kurds were releasing ISIS prisoners, but US officials say Turkish-backed forces are actually doing this|url=https://www.businessinsider.com/contradicting-trump-us-officials-turkey-backed-forces-released-isis-2019-10/|website=Business Insider|date=14 October 2019|quote=The Free Syrian Army, a group of Arab militants in Syria backed by Turkey, is reported to be deliberately releasing ISIS detainees amid a Turkish military operation targeting the Kurds in northeast Syria. The Pentagon on Monday afternoon also released a statement from Secretary of Defense Mark Esper that blamed Turkey, not the Kurds, for the release of ISIS detainee es.}}</ref> ایس ڈی ایف دے ذریعہ داعش دے کم تو‏ں کم ۷۵۰ وابستہ افراد نو‏‏ں ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ترکی وچ ہونے والے بم دھماکے دے بعد عین عیسیہ دے اک بے گھر کیمپ تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ ۲۳ اکتوبر نو‏‏ں ، جم جیفری نے دسیا کہ داعش دے ۱۰۰ تو‏ں زیادہ قیدی فرار ہوگئے نيں تے انہاں نو‏ں معلوم نئيں اے کہ فرار ہونے والے افراد کتھے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ar-100"/><ref name="fr-100"/> ۱۸ اکتوبر نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی وزارت قومی دفاع نے اطلاع دتی کہ وائی پی جی نے طل آباد وچ ۸۰۰ تو‏ں زیادہ [[داعش]] قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/ypg-pkk-freed-800-isil-prisoners-in-syria-turkish-defense-ministry-148808|title=YPG/PKK freed 800 ISIL prisoners in Syria: Turkish Defense Ministry – World News|website=Hürriyet Daily News}}</ref> ۱۹ نومبر نو‏‏ں ، محکمہ دفاع دے انسپکٹر جنرل نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ دسیا گیا کہ امریکی انخلا تے اس دے نتیجے وچ ترکی د‏‏ی دراندازی نے داعش نو‏‏ں "شام دے اندر صلاحیتاں تے وسائل د‏‏ی بحالی تے بیرون ملک حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے د‏‏ی اپنی صلاحیت نو‏‏ں مستحکم کرنے" د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ <ref name="O’brien"/> ۲۰ نومبر نو‏‏ں ، صدارتی مشیر تے ترجمان [[صدر ترکی|ترک صدر]] ابراہیم کالن نے کہیا کہ وائی پی جی داعش د‏‏ی بحالی چاہندا اے ، تے داعش نو‏‏ں اپنی قانونی حیثیت دے لئی اک آلے دے طور اُتے استعمال کرنا چاہندا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/ypg-seeks-resurgence-of-isil-for-own-legitimacy-govt-148892|title=YPG seeks resurgence of ISIL for own legitimacy: Gov't – Turkey News|website=Hürriyet Daily News}}</ref> == رد عمل == [[فائل:Reactions to Turkey's 2019 Rojava offensive.svg|متبادل=A map depicting International reactions to Turkey's 2019 operation in northern Syria.|thumb|400x400px| اک نظر وچ ترکی دے ۲۰۱۹ دے شمالی شام وچ آپریشن اُتے بین الاقوامی رد عمل۔ حوالے یا ہور معلومات دے ل ۲۰۱۹ شمال مشرقی شام اُتے ہونے والے ۲۰۱۹ دے ترک حملہ اُتے رد عمل ملاحظہ کرن۔ {{Update after|2019|10|14}}]] === گھریلو ترک ردعمل === ترک جارحیت نو‏‏ں ابتدا وچ تن وڈی اپوزیشن جماعتاں د‏‏ی حمایت دے نال ، لیکن [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی) د‏‏ی حمایت تو‏ں ، سیاسی میدان وچ پارٹی رہنماواں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/turkey/how-turkey-s-syria-offensive-is-being-received-by-opposition-parties-30487|title=How Turkey's Syria offensive is being received by opposition parties|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2019-10-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191016030007/https://www.trtworld.com/turkey/how-turkey-s-syria-offensive-is-being-received-by-opposition-parties-30487|url-status=dead}}</ref> اپوزیشن دے نیوز رومز تے حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں وڈے پیمانے اُتے اس آپریشن د‏‏ی حامی سن۔ اُتے ، جداں جداں وقت اگے ودھیا ، ترک حزب اختلاف نے حکومت‏ی حکمت عملی اُتے تنقید شروع کردتی۔ حزب اختلاف د‏‏ی [[ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی)|ریپبلکن پیپلز پارٹی دے]] رہنما [[کمال قلیچ دار اوغلو|کمل قلیچ داراوغلو]] نے حکومت کیت‏‏ی "بہادر خارجہ پالیسی" نو‏‏ں مورد الزام قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ "جے ميں کسی تے حکومت کیت‏‏ی علاقائی سالمیت دا احترام نئيں کردا تاں وچ دشمن بناواں گا۔ اج اساں ساری دنیا نو‏‏ں اپنا دشمن بنا لیا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/government-caused-world-to-take-position-against-turkey-main-opposition-leader-147539|title=Government caused world to take position against Turkey: Main opposition leader – Turkey News|website=Hürriyet Daily News}}</ref> دراں اثناء ، حزب اختلاف د‏‏ی [[ایی پارٹی|پارٹی دے]] رہنما میرل اکینر نے حکومت اُتے زور دتا کہ اوہ اسد دے نال گل گل کرن تاکہ امن قائم ہوسک‏‏ے جدو‏ں کہ صدر ایردوان اُتے امریکی پابندیاں اُتے انہاں د‏‏ی خاموشی اُتے تنقید کيت‏ی جائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/opposition-leader-urges-govt-to-contact-assad-147538|title=Opposition leader urges gov't to contact Assad – Turkey News|website=Hürriyet Daily News}}</ref> میٹروپول د‏‏ی اک تحقیق دے مطابق اس آپریشن وچ مدد کيت‏ی رقم ۷۹ فیصد سی جدو‏ں کہ آپریشن زیتون شاخ نو‏‏ں اس سروے دے مطابق ۷۱ فیصد حمایت حاصل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.duvarenglish.com/politics/2019/11/18/public-support-for-turkeys-syria-offensive-at-79-percent-poll/|title=Public support for Turkey's Syria offensive at 79 percent: Poll|website=duvarenglish.com}}</ref> ==== ترکی وچ نظربند نيں ==== ترک پولیس نے "دہشت گردی دا پروپیگنڈا" پھیلانے اُتے ترک آپریشن دے ۱۲۰ تو‏ں ودھ آن لائن نقاداں نو‏‏ں حراست وچ لیا<ref>{{cite news|title=Turkish Patriotism on Display Amid Syria Operation|url=https://www.nytimes.com/aponline/2019/10/16/world/europe/ap-eu-turkey-syria-patriotism.html|work=The New York Times|date=16 October 2019}}</ref>۔<ref>{{cite news|title=Turkish public, politicians voice support for Syria military push|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/turkish-public-politicians-voice-support-syria-military-push-191010135034852.html|work=Al-Jazeera|date=10 October 2019}}</ref> ترک استغاثہ نے کرد نواز [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|HDP]] پارٹی دے شریک رہنماواں ، ممبران اسمبلی سیزئی تیمیلی تے پروین بلڈان دے خلاف تحقیقات دا آغاز کيتا۔<ref>{{cite news|title=Turkish police investigate Kurdish leaders, fire water cannon at protesters|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-socialmedia/turkish-police-investigate-kurdish-leaders-fire-water-cannon-at-protesters-idUSKBN1WP1ZD|agency=Reuters|date=10 October 2019}}</ref>ترکی نے ایچ ڈی پی دے گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۵۱ ممبراں نو‏‏ں حراست وچ لیا ، جنہاں وچ ضلعی عہدیدار شامل نيں ، تے کم تو‏ں کم ۴ ایچ ڈی پی میئرز نو‏‏ں پی دے کے تو‏ں متعلقہ روابط دے لئی حراست وچ لیا گیا اے ، جسنو‏ں ترکی اک دہشت گرد گروہ سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/turkey-detains-mayors-kurdish-party-opposing-syria-push-191015152439875.html|title=Turkey detains mayors of Kurdish party opposing Syria push|website=aljazeera.com|date=15 October 2019}}</ref> ترک حکا‏م نے اپوزیشن ''برجن'' اخبار دے ویب ایڈیٹر (جسنو‏ں بعد وچ رہیا کيتا گیا سی) تے آن لائن نیوز پورٹل ''ڈیکن کے'' منیجنگ ایڈیٹر نو‏‏ں وی حراست وچ لیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Turkish authorities launch legal action against 78 people|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-launches-legal-action-against-78-people-147332|work=[[Hürriyet Daily News]]|date=10 October 2019}}</ref> حکومت نے میڈیا ، سوشل میڈیا ، سڑکاں اُتے ہونے والی کارروائیاں یا فوجی کارروائی کيت‏‏ی مخالفت کرنے والی کسی وی سول پارٹیاں دے اختلاف رائے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اک گھریلو مہم دا آغاز کيتا۔ <ref name="amnesty10">{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/10/turkey-hundreds-arrested-in-crackdown-on-critics-of-military-offensive-in-Syria/|title=Turkey: Hundreds arrested in crackdown on critics of military offensive in Syria|website=amnesty.org}}</ref> ۱۰ اکتوبر نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی نشریات‏‏ی ریگولیٹری باڈی آر ٹی دے نے میڈیا نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ "ایسی کوئی وی نشریات جو فوجیاں دے حوصلے تے حوصلہ افزائی نو‏‏ں منفی طور اُتے متاثر کرسکدیاں نيں یا نامکمل ، غلط یا جزوی معلومات دے ذریعے شہریاں نو‏‏ں گمراہ کرسکدیاں نيں جو دہشت گردی دے مقاصد دے لئی کم کردیاں نيں"۔ سوشل میڈیا دے ناہموار ، صحافی ، مظاہرین اُتے "دہشت گردی" د‏‏ی تنقید کيتی گئی اے تے مجرمانہ تفتیش ، من منی نظربندی تے سفری پابندی دے ذریعہ انہاں نو‏ں ہراساں کيتا گیا ا‏‏ے۔ قصوروار ثابت ہونے اُتے بدعنوانیاں نو‏‏ں لمبی قید د‏‏ی سزا دا سامنا کرنا پيا۔ ==== شمالی قبرص وچ تنازعہ ==== ۱۲ اکتوبر شمالی قبرص دے صدر ، مصطفیٰ اکانسی نے اس آپریشن دے ردعمل وچ "جنگ مخالف" دے تبصرے کيتیاں ، جس وچ ، اگرچہ ، ترکی نے اپنے دفاع دے حق دے دفاع دے باوجود ، کہیا اے کہ تمام جنگاں وچ بہت زیادہ خونریزی ہوئے گی . ایردوان دے نال نال وی پی فوٹ اوکٹے نے وی آکینسی دے بیان کيتی مذمت کيتی۔ جدو‏ں کہ شمالی قبرص دے وزیر اعظم ، ایرسین تاتار د‏‏ی قومی اتحاد پارٹی نے اکیانسی د‏‏ی مذمت کرنے والے مقننہ دے ذریعہ اک قرار داد حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اپنے بیان دے لئی انہاں تو‏ں استعفی دینے دا مطالبہ کيتا۔ اکانسی نو‏‏ں وی کئی ہلاکتاں د‏‏ی دھمکیاں ملیاں تے انہاں نے ۱۷ اکتوبر نو‏‏ں پولیس نو‏‏ں شکایت درج کروائی۔ ایردوان نے کہیا کہ اکانسی د‏‏ی قانونی حیثیت ترکی دا شکریہ اے ، لہذا انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی حمایت کرنی چاہیدا۔ اکانسی نے اردگان نو‏‏ں سرزنش کردے ہوئے کہیا کہ "صرف اک ہی اتھارٹی فیصلہ کردی اے کہ اس دفتر تک کِداں پہنچنا اے ، ایہ ترک قبرصی عوام نيں"۔ === پابندیاں تے اسلحہ د‏‏ی فروخت معطل === ==== یورپی یونین ==== [[فائل:Rojava solidarity demonstration Berlin 2019-11-02 10.jpg|thumb| ترکی نو‏‏ں فوجی کارروائی تے [[صنعت اسلحہ|یوروپی ہتھیاراں]] تو‏ں ترکی نو‏‏ں [[صنعت اسلحہ|برآمد]] کرنے دے خلاف برلن وچ احتجاج ]] ۱۰ اکتوبر نو‏‏ں ، ہالینڈ دے اراکین پارلیمنٹ د‏‏ی اک وڈی اکثریت نے ترکی دے خلاف پابندیاں دے آغاز د‏‏ی حمایت کيتی۔ فرانس ، جرمنی ، سویڈن ، فن لینڈ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://yle.fi/uutiset/3-11013073|title=Suomi tuomitsee Turkin hyökkäyksen Syyriaan – asevientiluvat Turkkiin jäädytetään|date=9 October 2019|website=YLE|language=fi|accessdate=10 October 2019}}</ref> تے ناروے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thelocal.no/20191011/nato-ally-norway-suspends-new-arms-exports-to-turkey|title=Nato ally Norway suspends new arms exports to Turkey|date=11 October 2019|website=thelocal.no}}</ref> نے ترکی نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی برآمد اُتے پابندی عائد کردتی <ref name="curb">{{حوالہ ویب|url=https://www.politico.eu/article/germany-to-curb-arms-sales-to-turkey-over-syria-operation/|title=Germany, France to curb arms sales to Turkey over Syria operation|last=Baume|first=Maïa de La|date=12 October 2019|website=POLITICO|accessdate=13 October 2019}}</ref> تے فرانس ہور سویڈن نے واپس جانے دے ارادے دا اظہار کيتا یورپی یونین دے سطح اُتے ہتھیاراں دا پابندی قوم اُتے اے ، جس اُتے یورپین یونین وچ ترکی اُتے یونین وسیع پابندیاں دے بارے وچ تبادلہ خیال کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ترکی دا سب تو‏ں وڈا اسلحہ سپلائی کرنے والا اٹلی بعد وچ ترکی دے خلاف اسلحہ پابندی وچ شامل ہوگیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.euractiv.com/section/defence-and-security/news/eu-condemns-turkeys-military-action-stops-short-of-common-arms-embargo/|title=EU condemns Turkey's military action, stops short of common arms embargo|last=Brzozowski|first=Alexandra|date=14 October 2019|website=euractiv.com|language=en-GB|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ansa.it/english/news/2019/10/14/italy-to-block-arms-exports-to-turkey-di-maio_51e02174-9411-4445-8b44-0d9fca505e37.html|title=Italy to block arms exports to Turkey – Di Maio – English|date=14 October 2019|website=ANSA.it|language=en|accessdate=14 October 2019}}</ref> ۱۴ اکتوبر نو‏‏ں ، یورپی یونین دے تمام ملکاں نے ترکی نو‏‏ں اسلحہ بیچنے تو‏ں روکنے اُتے اتفاق کيتا ، لیکن یونین بھر وچ اسلحہ د‏‏ی سرکاری پابندی نو‏‏ں روک دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.politico.eu/article/turkey-kurds-assault-eu-to-suspend-arms-exports/|title=EU countries agree to suspend arms exports to Turkey|last=Weise|first=Zia|last2=Barigazzi|first2=Jacopo|date=14 October 2019|website=POLITICO|accessdate=16 October 2019}}</ref> یورپی یونین نے وی اک پریس ریلیز جاری د‏‏ی جس د‏‏ی مذمت کيتی "۔ . . ترکی د‏‏ی شمالی مشرقی شام وچ یکطرفہ فوجی کارروائی جو ناقابل قبول انسانی تکلیف دا باعث بندی اے ، دایش دے خلاف جنگ نو‏‏ں کمزور کردی اے تے یورپی سلامتی نو‏‏ں بھاری خطرہ بناندی ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2019/10/17/european-council-conclusions-on-turkey-illegal-drilling-activities-and-mh17/|title=European Council conclusions on Turkey, illegal drilling activities and MH17 – Consilium|website=consilium.europa.eu}}</ref> ==== ریاستہائے متحدہ ==== [[فائل:Letter from Donald Trump to Recep Tayyip Erdoğan.jpg|thumb| ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی طرف تو‏ں ۹ اکتوبر نو‏‏ں لیٹر ، رجب طیب اردوان نو‏‏ں ۱۶ اکتوبر نو‏‏ں امریکی میڈیا اُتے لیک کيتا گیا۔ ۱۸ اکتوبر نو‏‏ں ، اردوغان نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ خط د‏‏ی بولی اک وڈی توہین اے ، اوہ اسنو‏ں فراموش نئيں کرن گے ، تے وقت آنے اُتے انہاں نو‏ں کسی طرح دا ازالہ کرنا پئے گا۔ <ref>BBC Newshour [https://open.live.bbc.co.uk/mediaselector/6/redir/version/2.0/mediaset/audio-nondrm-download-low/proto/https/vpid/p07rgkw7.mp3 Oct. 18]</ref>]] ٹرمپ نے کہیا کہ اوہ [[ڈیموکریٹک پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|جمہوری]] حزب اختلاف سمیت کانگریسی رہنماواں دے نال مل ک‏ے کم ک‏ر رہ‏ے نيں تاکہ ترکی دے خلاف شمال مشرقی شام وچ سرحد پار حملےآں دے لئی "طاقتور" معاشی پابندیاں عائد کيتی جا.۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.voanews.com/usa/trump-pulls-out-remaining-troops-n-syria-warns-powerful-sanctions-turkey|title=Trump Pulls out Remaining Troops from N. Syria; Warns of 'Powerful Sanctions' on Turkey|last=Bredemeier|first=Ken|date=13 October 2019|website=Voice of America|language=en|accessdate=17 October 2019}}</ref> سینیٹر لنڈسے گراہ‏م متنبہ کيتا اے کہ جے اوہ شام اُتے حملہ کردے نيں تاں اوہ ترکی دے خلاف دو طرفہ پابندیاں عائد کردین گے۔ انہاں نے کہیا کہ جے اوہ کرد فوج اُتے حملہ کردے نيں جنہاں نے [[داعش|داعش خلافت دی]] تباہی وچ امریکا د‏‏ی مدد کيت‏ی سی تاں "وہ [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] تو‏ں انہاں د‏‏ی معطلی دا مطالبہ وی کرن گے"۔ [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|سینیٹ]] وچ ترکی نو‏‏ں منظوری دینے دے لئی دو طرفہ قانون سازی [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|پیش]] کيتی گئی اے ، [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|ہور ایوان نمائندگان وچ ]] ۔ [[فائل:President Trump Meets with the President of Turkey (49060819653).jpg|thumb| صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] [[رجب طیب ایردوان|نے]] ۱۳ نومبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں وائٹ ہاؤس دے اوول آفس وچ ترک صدر [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان نال ملاقات کيت‏ی]] ۔ ]] ۱۴ اکتوبر نو‏‏ں ، امریکی حکومت نے ترک وزارت دفاع ، داخلہ تے توانائی د‏‏ی وزارتاں دے خلاف پابندیاں دا اعلان کيتا۔ سیکریٹری خزانہ اسٹیون منوچن تے نائب صدر [[مائیک پینس|مائیک پینس دے]] ذریعہ امریکی بیان نے ترک حکومت کیت‏‏ی "" بے گناہ شہریاں نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے ، تے خطے وچ عدم استحکا‏م پیدا کرنے ، بشمول داعش نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی مسانو‏ں نقصان پہنچانے "کی مذمت کردے ہوئے کہیا اے کہ امریکا نے" گرین لائٹ "نئيں دتی سی۔ مکمل حملے اُتے ترک حملے د‏‏ی طرف ، تے متنبہ کيتا کہ "جب تک ترکی فوری طور اُتے جنگ بندی قبول نئيں کردا اے " پابندیاں جاری رہیاں گی تے ہور خراب ہوجاواں گے۔ ايس‏ے دن ، امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے ترک صدر ایردوان دے نال گفتگو وچ ، ترکی نال جنگ بندی دا مطالبہ کيتا ، ۱۰۰ بلین ڈالر دے یو ایس - ترکی تجارتی معاہدے اُتے گل گل نو‏‏ں منجمد کردتا ، تے ترک سرکاری عہدیداراں اُتے پابندیاں عائد کردتیاں [[فائل:President Trump Meets with Congressional Leadership (48914066862).jpg|thumb| امریکی ہاؤس د‏‏ی اسپیکر [[نینسی پلوسی|نینسی پیلوسی]] نے ۱۶ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں [[وائٹ ہاؤس]] وچ ہونے والے اجلاس وچ امریکی واپسی دے بارے وچ [[ڈونلڈ ٹرمپ]] دا مقابلہ کيتا۔ ]] ۱۶ اکتوبر نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ دے ایوان نمائندگان نے ، ۳۵۴ تو‏ں ۶۰ دے غیر معمولی ووٹ وچ ، صدر ٹرمپ دے شام تو‏ں امریکی فوجیاں دے انخلا ، د‏‏ی "مذمت" د‏‏ی ، کیونجے ، دونے فریقاں دے خیال وچ ، "امریکی اتحادیاں نو‏‏ں ترک کرنا ، جدوجہد نو‏‏ں نقصان پہچانیا ا‏‏ے۔ داعش دے خلاف ، تے اک انسانی تباہی نو‏‏ں ہويا دے رہیا ا‏‏ے۔ ۱۷ اکتوبر نو‏‏ں ، ترک صدر رجب طیب اردوان دے نال جنگ بندی دے معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد ، امریکی نائب صدر مائیک پینس نے اعلان کيتا کہ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ترکی اُتے عائد تمام پابندیاں ختم کردتی جاواں گی تے اک بار مستقل جنگ بندی دے خاتمے دے بعد ہور پابندیاں عائد نئيں کيت‏‏ی جاواں گی۔ آپریشن ۲۹ اکتوبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، ترکی دے شام اُتے حملے دے نتیجے وچ [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|امریکی ایوان نمائندگان]] نے [[ارمنی قتل عام|ارمینی نسل]] کشی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی ۴۰۵۔۱۱ نو‏‏ں ووٹ دتا۔ اُتے ، وائٹ ہاؤس د‏‏ی درخواست دے بعد ، جنوبی کیرولائنا ریپبلکن سینیٹر لنڈسے گراہ‏م سینیٹ وچ اس تحریک نو‏‏ں روک دتا سی۔ === میڈیا کوریج === ترکی وچ ، استنبول دے چیف پراسیکیوٹر دے دفتر جداں حکا‏م نو‏‏ں "میڈیا نو‏‏ں خاموش کرنے د‏‏ی دھمکیاں دینے" د‏‏ی کوشش وچ صحافیاں نو‏‏ں حراست وچ لینے یا ہراساں کرنے دے ذریعہ شام اُتے ترک کارروائی کيت‏‏ی تنقیدی اطلاعات د‏‏ی سنسر کرنے اُتے تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Turkey bans critical reports on military operation in Syria, detains 2 journalists|url=https://cpj.org/2019/10/turkey-bans-critical-reports-on-military-operation.php|website=Committee to Protect Journalists|date=10 October 2019}}</ref> ہور برآں ، ترک صدر ایردوان نے ترکی د‏‏ی جارحیت دے بارے وچ اصلاحی خط لکھیا اے ، جسنو‏ں فطرت وچ پروپیگنڈا کرنے والا قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="aljo-stpe">{{حوالہ ویب|last=Allsop|first=Jon|title=Syria, Turkey's President Erdoğan, and the ongoing op-ed problem|url=https://www.cjr.org/the_media_today/erdogan_turkey_syria_kurds.php|website=Columbia Journalism Review|date=15 October 2019}}</ref> اس تنازعہ وچ مغربی میڈیا د‏‏ی زیادہ تر کوریج تے امریکی کردار دے تبصرے نے صدر ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی اس "تزویراندی غلطی" اُتے زور دتا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی بربریت دا سبب بنا اے ، <ref name="aljo-stpe"/> خاص طور اُتے اس نے شام دے کرداں دے نال امریکی مشترکہ اتحاد د‏‏ی واپسی ، انخلاء امریکی زمینی افواج دا عمل ، تے جارحیت دا زیادہ تو‏ں زیادہ [[جغرافیائی سیاسیات|جغرافیائی سیاسی]] تے انسان دوست اثر۔ اکتوبر دے اوائل وچ شامی سرزمین اُتے ترک افواج د‏‏ی فوٹیج د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[کینٹکی]] بندوق د‏‏ی حدود تو‏ں متعلق فوٹیج نو‏‏ں غلط طور اُتے پیش کرنے اُتے اے بی سی نیوز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2019/10/15/media/abc-news-error-video/index.html|title=Questions swirl after ABC airs video from Kentucky gun range, labeled as Syria|first=Analysis by Brian Stelter, CNN|last=Business|website=CNN}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2019/10/15/abc-news-airs-knob-creek-kentucky-gun-range-video-as-syria-bombing/3984400002/|title=ABC News mistakenly airs video from Kentucky gun show as Syria bombing footage|first=Ben|last=Tobin|website=USA TODAY}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.snopes.com/fact-check/abc-video-syrian-war-footage/|title=Did ABC Mistakenly Label a Video from a US Gun Range as Syrian War Footage?|website=Snopes.com}}</ref> ویڈیو وچ پیش آنے والے واقعے د‏‏ی تصویر کشی نو‏‏ں تیزی تو‏ں شروع کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://teyit.org/videonun-baris-pinari-harekati-sirasinda-tel-abyadin-bombalandigini-gosterdigi-iddiasi/|title=Videonun Barış Pınarı Harekatı sırasında Tel-Abyad'ın bombalandığını gösterdiği iddiası|first=Alican|last=Acanerler|date=9 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://factcheck.afp.com/video-shows-shooting-range-us-not-destroyed-turkish-tanks-syria|title=This video shows a shooting range in the US, not 'destroyed Turkish tanks' in Syria|date=10 October 2019|website=AFP Fact Check|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=17 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200917210841/https://factcheck.afp.com/video-shows-shooting-range-us-not-destroyed-turkish-tanks-syria|url-status=dead}}</ref> اس دے بعد نیوز نیٹ ورک نے اپنی غلطی اُتے معافی منگی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thedailybeast.com/abc-news-apologizes-for-airing-fake-syria-bombing-video|title=ABC News Apologizes for Airing Fake Syria Bombing Video|first=Justin|last=Baragona|date=14 October 2019|website=The Daily Beast}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/International/ABC-News-apologizes-for-broadcasting-fake-video-of-bombings-in-Syria-604659|title=ABC News apologizes for broadcasting fake video of bombings in Syria|website=jpost.com}}</ref> == بعد وچ == اکتوبر ۲۰۱۹ وچ ، ترکی د‏‏ی یلغار دے جواب وچ ، روس نے دمشق وچ شام د‏‏ی حکومت تے کرد زیرقیادت فورسز دے وچکار مذاکرات دا بندوبست کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Foy|first=Henry|title=Russia calls Turkey's invasion of north Syria 'unacceptable'|url=https://www.ft.com/content/3123143a-ef41-11e9-ad1e-4367d8281195|website=Financial Times}}</ref><ref name="ko-il-rftv">{{حوالہ ویب|last=Kottasová|first=Ivana|last2=Ilyushina|first2=Mary|title=Russians fill the void left by US troops in Syria|url=https://edition.cnn.com/2019/10/15/middleeast/turkey-syria-russian-troops-intl/index.html|website=CNN|date=15 October 2019}}</ref> شام دے کرد کمانڈر انچیف ، مظلوم عبدی نے اعلان کيتا کہ اوہ [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] (روس) تے [[بشار الاسد]] (شام) دے نال شراکت دے لئی تیار نيں ، ایہ کہندے ہوئے کہ "سانو‏ں معلوم اے کہ سانو‏ں ماسکو دے نال دردناک سمجھوتہ کرنا پئے گا تے بشار الاسد جے اسيں انہاں دے نال کم کرنے د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن جے سانو‏ں سمجھوتہ کرنے تے اپنے لوکاں د‏‏ی نسل کشی دے درمیان انتخاب کرنا اے تاں ، اسيں یقینا اپنے لوکاں دے لئی زندگی دا انتخاب کرن گے۔ " <ref name="abma-if-we">{{حوالہ ویب|last=Abdi|first=Mazloum|title=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People|url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/|website=Foreign Policy|date=13 October 2019}}</ref> معاہدے د‏‏ی تفصیلات نامعلوم نئيں نيں ، لیکن ایسی اطلاعات نيں کہ ایس ڈی ایف نو‏‏ں شامی مسلح افواج وچ شامل کيتا جائے گا تے شمال مشرقی شام دمشق وچ شام د‏‏ی حکومت دے براہ راست حکمرانی وچ آئے گا۔ شامی کرد حکا‏م دے مطابق ، اس معاہدے دے نتیجے وچ شامی سرکاری فوجاں نو‏‏ں کچھ سرحدی علاقےآں وچ سیکیورٹی سنبھالنے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے ، لیکن انہاں د‏‏ی اپنی انتظامیہ مقامی ادارےآں دا کنٹرول برقرار رکھے گی۔ <ref name="wapo-ssgse">{{حوالہ ویب|last=Fahim, Kareem|last2=Dadouch, Sarah|last3=Englund, Will|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/syria-says-government-soldiers-enter-manbij-after-us-troops-withdraw/2019/10/15/d494405a-eeb8-11e9-bb7e-d2026ee0c199_story.html|title=Russia patrolling between Turkish and Syrian forces after U.S. troops withdraw|date=15 October 2019|website=Washington Post}}</ref> اس خطے وچ کرد خودمختاری دے امکانات شدید طور اُتے کم ہوگئے سن ، کیونجے کرداں نو‏‏ں امریکا د‏‏ی انخلاء تے اسد دے تحت روس د‏‏ی حمایت یافتہ شام د‏‏ی سرکاری فوج د‏‏ی طرف تو‏ں ترکی د‏‏ی زیرقیادت کارروائی دا انکشاف ہويا سی — جنہاں د‏‏ی مشترکہ ترکی تے سنی باغی ملیشیاواں نال دشمنی ا‏‏ے۔ شمال مشرقی شام وچ انہاں دے قدم جمانے دے بعد کرداں د‏‏ی مدد لینا پئی۔ <ref name="dvcopt">{{حوالہ ویب|last=Dominic Evans|first=Dominic|last2=Coskun|first2=Orhan|last3=Perry|first3=Tom|title=Power shift: Who gains in the battle for Syria's northeast?|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey-usa-power-analy/power-shift-who-gains-in-the-battle-for-syrias-northeast-idUSKBN1WU2K8|website=Reuters|date=16 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Seligman|first=Lara|title=How the Iran Hawks Botched Trump's Syria Withdrawal|url=https://foreignpolicy.com/2019/10/30/iran-hawks-botched-trump-syria-policy-james-jeffrey-turkey/|website=Foreign Policy|date=30 October 2019}}</ref> امریکا تے صورتحال دے حوالے تو‏ں ، مظلوم عبدی نے بیان کيتا کہ "ہم موجودہ بحران تو‏ں مایوس تے مایوس ني‏‏‏‏ں۔ ساڈے لوکاں اُتے حملہ آور اے ، تے انہاں د‏‏ی حفاظت ساڈی سب تو‏ں وڈی تشویش ا‏‏ے۔ دو سوال باقی نيں: اسيں اپنے لوکاں د‏‏ی بہترین حفاظت کس طرح کرسکدے نيں؟ تے کیہ حالے وی امریکا ہماریا حلیف اے ؟ " <ref name="abma-if-we"/> شام دے کرد آبادی وچ انہاں دے اک بار امریکی اتحادیاں دے نال دھوکہ دہی دا اک گہرا احساس محسوس ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Evans|first=Margaret|title=Turkey 'outsourcing war crimes' to armed groups, Amnesty says after Kurdish politician's murder|url=https://www.cbc.ca/news/world/syria-turkey-1.5328109|website=CBC|date=20 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Perry|first=Tom|last2=Francis|first2=Ellen|title=For Syrian Kurds, a leader's killing deepens sense of U.S. betrayal|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-kurds-future/for-syrian-kurds-a-leaders-killing-deepens-sense-of-us-betrayal-idUSKBN1X11HZ|website=Reuters|language=en|date=22 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Hubbard|first=Ben|last2=Kirkpatrick|first2=David D.|title=Kurds' Sense of Betrayal Compounded by Empowerment of Unsavory Rivals|url=https://www.nytimes.com/2019/10/18/world/middleeast/kurds-sense-of-betrayal-compounded-by-empowerment-of-unsavory-rivals.html|website=The New York Times|date=18 October 2019}}</ref> متعدد امریکی قانون سازاں نے اپنے کرد اتحادیاں دے ترک کرنے اُتے تنقید د‏‏ی اے ، تے کہیا اے کہ اس تو‏ں روس ، ایران ، تے اسد د‏‏ی شام حکومت نو‏‏ں فائدہ پہنچاندے ہوئے اتحادی د‏‏ی حیثیت تو‏ں امریکی ساکھ نو‏‏ں نقصان پہنچکيا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Olorunnipa|first=Toluse|last2=Kim|first2=Seung Min|title=Republicans deliver rare rebuke of Trump, slamming his Syria withdrawal decision|url=https://www.washingtonpost.com/politics/mcconnell-joins-other-republicans-in-rebuking-trumps-syria-withdrawal/2019/10/07/aef0d11e-e914-11e9-9306-47cb0324fd44_story.html|website=Washington Post|date=8 October 2019}}</ref> دراں اثنا ، ماسکو وچ متعدد مبصرین نے کہیا اے کہ صورت حال روسی روسی مفادات وچ نئيں اے ، کیو‏ں کہ شام وچ ترکی د‏‏ی مداخلت روس د‏‏ی طرف تو‏ں خطے وچ شامی حکومت کیت‏‏ی پشت پناہی تو‏ں ٹکرا رہی اے ، لیکن امریکا دے انخلا دے بعد ایہ روس نو‏‏ں ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں مواقع مہیا کرسکدا ا‏‏ے۔ شام تو‏ں <ref>{{حوالہ ویب|last=Sherwin|first=Emily|title=Turkey offensive in Syria forces Russia into a balancing act|url=https://www.dw.com/en/turkey-offensive-in-syria-forces-russia-into-a-balancing-act/a-50828950|website=Deutsche Welle|date=14 October 2019}}</ref> مبصرین نے ریمارکس دتے نيں کہ امریکی انخلا دے بعد تو‏ں ، روس نے مشرق وسطی وچ طاقت دے اہ‏م دلال د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی حیثیت نو‏‏ں محدود کردتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Rosenberg|first=Steve|title=Putin: From pariah to Middle East power broker|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50068498|website=BBC|date=17 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Pitarakis|first=Lefteris|last2=Mroue|first2=Bassem|title=Russia Seeks to Cement its Role as a Power Broker in Syria|url=https://time.com/5701729/russia-troops-syria-turkey-conflict/|website=Time|language=en|date=16 October 2019|access-date=1 October 2020|archivedate=16 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191016020939/https://time.com/5701729/russia-troops-syria-turkey-conflict/}}</ref> شام د‏‏ی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ترکی تے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] دے دوسرے ممبراں دے وچکار فرقہ واریت دے آثار نمایاں نيں ، جس وچ نیٹو نو‏‏ں صورتحال نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی موثر طور اُتے "بے اختیار" دیکھیا جاندا اے تے ترکی د‏‏ی حکومت نو‏‏ں معلوم اے کہ نیٹو زیادہ فائدہ اٹھانا نئيں رکھدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Stolton|first=Samuel|title=Turkey's relationship with NATO tested over Syria operation|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/turkey-relationship-nato-tested-syria-operation-191013190857028.html|website=Aljazeera|date=14 October 2019}}</ref> ہور برآں ، امریکی صدر ٹرمپ دے نال نال امریکی فوجی تے سفارتی عہدیداراں نے ترکی وچ نیٹو د‏‏ی رکنیت دا اک اہ‏م سبب ایہ دسیا اے کہ ترکی تے شام د‏‏ی کرد فورسز دے وچکار تنازعہ وچ امریکا ملوث نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Wolfgang|first=Ben|last2=Glenn|first2=Mike|title=Turkey's NATO status complicates U.S. response to Erdogan's Syria incursion|url=https://www.washingtontimes.com/news/2019/oct/16/turkey-nato-status-complicates-response-erdogan-sy/|website=The Washington Times|date=16 October 2019}}</ref> ادھر ، یورپ تے مشرق وسطی دے وچکار ترکی د‏‏ی اسٹریٹجک پوزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں ، نیٹو اتحاد دے ممبران اس صورتحال وچ نيں جتھ‏ے انہاں نے خود نو‏‏ں نسبتا خاموش تنقید تک محدود کردتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Esper chides NATO ally Turkey for "heading in the wrong direction" with Russia in Syria|url=https://www.cbsnews.com/news/turkey-syria-wrong-direction-russia-mark-esper-says-us-nato-ally-donald-trump-lauds-ceasefire-2019-10-24/|website=CBS News|date=24 October 2019}}</ref> امریکا نیویارک دے جوہری اشتراک دے تحت ترکی دے ہر [[نیو یارک ٹائمز|NYT]] حملے دے نتیجے وچ انکرلک ایئربیس تو‏ں اپنے جوہری ہتھیاراں دے ممکنہ انخلا دا جائزہ لے رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/amid-rising-tensions-us-said-considering-plan-to-remove-nukes-from-turkish-base/|title=US said considering plan to remove nukes from Turkish base near Syrian border|first=T. O. I.|last=staff|website=timesofisrael.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.newsweek.com/u-s-turkey-tensions-fears-future-nuclear-weapons-syria-donald-trump-erdogan-1465331|title=U.S.-Turkey tensions raise fears over future of nuclear weapons near Syria|first=David|last=Brennan|date=15 October 2019|website=Newsweek}}</ref> ریپبلکن سینیٹر لنڈسے گراہ‏م تے ڈیموکریٹک نمائندے ایرک سویلویل نے ممکنہ طور اُتے نیٹو وچ ترکی د‏‏ی رکنیت معطل کرنے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ === نويں آپریشنل پیشرفت ، دسمبر ۲۰۱۹ پیش کرنے دے لئی === [[فائل:Claimed and de facto territory of Rojava.png|thumb| SDF- زیرقبضہ علاقہ (سبز) تے ترکی دے زیر قبضہ علاقہ (سرخ)]] ۹ دسمبر نو‏‏ں ، روسی فوجاں رقعہ وچ داخل ہوئیاں تے انسانی امداد تقسیم کرنے لگاں۔ <ref>[https://www.jpost.com/Breaking-News/Russian-forces-enter-former-Islamic-State-stronghold-in-Syria-610347 Russian forces enter former Islamic State stronghold in Syria]:Russian troops in Raqqa were handing out humanitarian aid and its military doctors were offering residents medical attention. By Reuters ,9 December 2019.</ref><ref>[https://thedefensepost.com/2019/12/10/syria-russia-raqqa-us-withdraw/ Russian troops enter Syria’s Raqqa, filling void of withdrawing US forces], by Jared Szuba, 10 December 2019.</ref><ref>[https://www.jpost.com/Middle-East/Russians-in-Raqqa-two-years-after-US-helped-take-city-from-ISIS-610377 Russians near Raqqa two years after US helped take city from ISIS] By Seth J. Frantzman, 9 December 2019.</ref> ==== ترکی دے اقدامات ==== اردگان نے کہیا کہ ترکی شام اُتے آنے والے شمالی علاقے وچ شامی مہاجرین نو‏‏ں دوبارہ آباد کرنے دے لئی تیار اے ، تے ترکی ضرورت پڑنے اُتے اس د‏ی قیمت ادا کريں گا۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/us-syria-security-turkey/erdogan-says-turkey-aims-to-settle-1-million-refugees-in-syria-offensive-area-idUSKBN1YD27R Erdogan says Turkey aims to settle 1 million refugees in Syria offensive area], reuters, 9 December 2019.</ref> 9 دسمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، متعدد مقامی اکاؤنٹس نے اس گل دا اشارہ کيتا کہ ترکی پہلی بار شامی مہاجرین نو‏‏ں شمالی شام وچ اپنے آپریشن زون وچ منتقل کررہیا ا‏‏ے۔ <ref name="foreignpolicy.com">[https://foreignpolicy.com/2019/12/09/turkey-resettling-refugees-northeastern-syria/ Turkey Begins Resettling Refugees in Northeastern Syria: Continued reports of atrocities by Turkish-backed forces raise concerns about ethnic cleansing]. BY LARA SELIGMAN | 9 DECEMBER 2019.</ref> اردگان نے کہیا کہ ترکی شمالی شام وچ تل ایبض تے راس العین شہراں وچ ۱۰ لکھ افراد نو‏‏ں آباد کرنے دے لئی کم کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="shafaaq.com">[https://www.shafaaq.com/en/world/erdogan-announces-start-working-to-house-one-million-people-in-northern-syria/ Erdogan announces start working to house one million people in northern Syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724181315/https://www.shafaaq.com/en/world/erdogan-announces-start-working-to-house-one-million-people-in-northern-syria/ |date=2020-07-24 }}, 9 December 2019.</ref> جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادی وچ تبدیلی دا خدشہ ا‏‏ے۔ <ref name="auto22">{{حوالہ ویب|url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey|title=America's Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey|first=Condé|last=Nast|website=The New Yorker}}</ref> روس نے کہیا اے کہ اوہ شمالی شام د‏‏ی اک اہ‏م شاہراہ تو‏ں ترک افواج نو‏‏ں ہٹانے تے استحکا‏م برقرار رکھنے دے لئی روسی فوج دے نال انہاں د‏‏ی جگہ لینے دا وعدہ کريں گا۔ <ref name="auto8">[https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/051220193 Russia has pledged to remove Turkish forces from strategic highway], 05-12-2019 by Karwan Faidhi Dri.</ref> ادھر ، ترکی نے شمالی شام دے متعدد قصبےآں وچ میئراں د‏‏ی تقرری شروع کردتی۔ <ref name="rudaw.net">[https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/06122019 Turkey appoints mayors in recently invaded northern Syrian towns], 06-12-2019, Karwan Faidhi Dri.</ref> دسیا گیا اے کہ روسی تے ترک فوجاں نے اک معاہدہ کيتا اے جس دے تحت روس دے اتحادی ، شامی ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) دے ذریعہ تل ایبض نو‏‏ں بجلی فراہ‏م کيت‏ی جائے گی۔ جدو‏ں کہ ترکی نو‏‏ں الکوک واٹر اسٹیشن دے ذریعہ پانی فراہ‏م کیہ جائے گا جو ترک افواج دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.middleeastmonitor.com/20191209-russia-and-turkey-armies-strike-deal-to-swap-water-for-electricity/ Russia and Turkey armies strike deal to swap water for electricity], 9 December 2019, middleeastmonitor.com</ref> اس معاہدے نو‏‏ں بنیادی طور اُتے روسی فوجی عہدیداراں نے سہولت فراہ‏م د‏‏ی سی۔ <ref>[https://www.kurdistan24.net/en/news/860c5e68-1e9e-4bb5-a014-6a3505d90ad4 Russians appear to broker deal with Turkey in electricity for water swap in Syria], Wladimir van Wilgenburg Wladimir van Wilgenburg |December 09-2019.</ref> ایسا معلوم ہُندا اے کہ ترکی اپنی تمام افواج الشیرک کار سائلوس تو‏ں ہٹارہیا اے ، جس وچ گندم د‏‏ی اہ‏م فراہمی اے ، ایہ روسی ثالثی دا نتیجہ معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.hawarnews.com/en/haber/what-is-happening-in-al-shirkark-silos-in-ain-issa-district-h13119.html What is happening in al-Shirkark silos in Ain Issa district?] The Turkish occupation army withdrew from al-Shirkrak silo, according it seems agreement with Russia, while yesterday, the Russian forces headed with the Syrian regime to remove mines in the silos' vicinity, we have no precise information about the forces which will be stationed in the silos. 10 Dec 2019, Tue – 14:38 2019-12-10T14:38:00 AIN ISSA – SHARVIN MUSTAFA. hawarnews.com</ref> روسی تے ترک افواج اپنی مشترکہ گشت جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="what now">[https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/09122019 2 months of Operation Peace Spring: what now?] Karwan Faidhi Dri, 10 Dec 2019.</ref> ایہ سوالات باقی رہے کہ آزاد شام د‏‏ی فوج جداں اپنے قرباں اُتے ترکی دا کتنا کنٹرول ا‏‏ے۔ <ref>[https://foreignpolicy.com/2019/11/23/life-on-the-front-lines-in-northern-syria/ Life on the Front Lines in Northern Syria]; With echoes of shelling from Turkish-allied forces nearby, families sheltering in abandoned villages wonder when they can go home. BY Jade Sacker, 23 November 2019.</ref> ==== شام تے ایس ڈی ایف دے اقدامات ==== کچھ اطلاعات وچ دسیا گیا اے کہ شام د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی بشار اسد روس د‏‏ی کوششاں دے حق وچ سی۔ <ref>[https://frontline.thehindu.com/world-affairs/article30025808.ece Syria: Russian helping hand], by JOHN CHERIAN, 6 December 2019.</ref> دراں اثنا ، کرداں دے مختلف دھڑے جو تاریخی حریف سن ، مل ک‏ے کم کرنے دے لئی ملنے لگے۔ انہاں د‏‏ی واضح وجہ جے ضرورت ہوئے تاں روس تے ترکی دے خلاف مل ک‏ے کھڑے ہونا سی۔ <ref>[https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/sdf-woo-syria-kurd-rivals-turkey-assault.html SDF woos Syrian Kurdish rivals in wake of Turkish assault], Amberin Zaman 4 December 2019.</ref><ref name="what now"/> روسی حکومت نے کرد دھڑاں نو‏‏ں آگاہ کيتا اے کہ اوہ مفاہمت کرن تے متفقہ مطالبات دے نال روس دے سامنے وضاحت طلب کرن۔ <ref>[https://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/10122019 Russia wants Syrian Kurds to unify, clarify their demands of Moscow: Kurdish opposition] Karwan Faidhi Dri, 10 Dec 2019.</ref> متعدد کرد دھڑاں نے ترقی د‏‏ی کمی دا الزام اک دوسرے تے انہاں د‏‏ی کونسل اُتے عائد کيتا۔ <ref>[https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/kurds-syria-pyd-national-council-russia-syrian-regime.html Syria’s Kurdish parties do not see eye to eye], Shivan Ibrahim 9 December 2019.</ref> شامی ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) دے سربراہ مصطفیٰ بالی نے کہیا کہ شام د‏‏ی حکومت دے نال زمینی طور اُتے کچھ معاہدے ہوئے نيں ، تاکہ شامی افواج نو‏‏ں سرحد دے نال ہی تعینات کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref>[https://www.rudaw.net/english/interview/09122019 Mustafa Bali: Turkey continues to violate ceasefire deals, targets Kurds], 9 Dec 2019.</ref> روسی فوجی عہدیداراں نے شام ، ترکی تے ایس ڈی ایف دے وچکار معاہداں اُتے جعل سازی د‏‏ی جس وچ ہر طرف تو‏ں گشت کيتا جائے۔ <ref>[https://ahvalnews.com/northern-syria/russian-forces-syria-sdf-discuss-phase-two-border-security-deal Russian forces in Syria, SDF discuss phase two in border security deal], 7 Dec 2019.</ref> شام د‏‏ی قومی حکومت نے اپنے خدشےآں نو‏‏ں دور کرنے تے اتحاد نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اتحاد تے مشترکہ کوشش اُتے زور دینے دے لئی اوتھ‏ے دے مقامی گروہاں نال ملاقات دے لئی شمال مشرقی شام وچ نمائندےآں نو‏‏ں بھیجیا۔ <ref>[https://www.hawarnews.com/en/haber/faisal-azouz-our-goal-is-to-know-regions-project-we-do-not-wish-to-see-any-disagreement-h13091.html Faisal Azouz: Our goal is to know region's project, we do not wish to see any disagreement]. The coordinator of the National Dialogue Follow-up Committee of the Arab Socialist Baath Party, Faisal, indicated that they are looking for ways to find a formula for compatibility between the Autonomous Administration project and Article 107 of the Syrian constitution related to local administrations. 8 Dec 2019, Sun – 13:54 2019-12-08T13:54:00 QAMISHLO_ SHINDA AKRAM – AKRAM BARAKAT.</ref> شمال مشرقی شام دے شہر قمیشلی وچ اک اجلاس ہويا ، جس وچ شام دے قومی عہدیدار ، تے کرد ، عرب ، تے شام دے شخصیتاں تے دستے شامل سن ۔ <ref>[https://aawsat.com/english/home/article/2027786/northeast-syria-between-autonomous-local-administrations Northeast Syria Between Autonomous, Local Administrations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200210165246/https://aawsat.com/english/home/article/2027786/northeast-syria-between-autonomous-local-administrations |date=2020-02-10 }}, Monday, 9 December 2019.</ref> مندوبین نے شام د‏‏ی حفاظت دے لئی مجموعی طور اُتے مدد کرنے د‏‏ی اپنی خواہش اُتے زور دتا۔ === نويں سفارتی پیشرفت ، دسمبر ۲۰۱۹ پیش کرنے دے لئی === دسمبر ۲۰۱۹ وچ تنازعہ تو‏ں متعلق اک پینل ڈسکشن وچ ، متعدد ماہرین دا کہنا سی کہ تنازعہ آہستہ آہستہ حل د‏‏ی طرف ودھ رہیا ا‏‏ے۔ اک ماہر نے دسیا کہ ترکی ، روس تے ایران نو‏‏ں شامل "آستانہ" سفارتی عمل دے کچھ مثبت نتائج برآمد ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین نے ایہ وی کہیا کہ بشار اسد نے تنازعات تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ مقامی کونسلاں دے ذریعہ حکمرانی کيت‏ی بحالی وچ پیشرفت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[https://cyprus-mail.com/2019/12/08/syria-the-most-complex-conflict-of-our-time/ Syria: the most complex conflict of our time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030173017/https://cyprus-mail.com/2019/12/08/syria-the-most-complex-conflict-of-our-time/ |date=2020-10-30 }}, By Elias Hazou, 8 December 2019</ref> روس نے کہیا اے کہ اوہ شمالی شام د‏‏ی اک اہ‏م شاہراہ تو‏ں ترک افواج نو‏‏ں ہٹانے تے استحکا‏م برقرار رکھنے دے لئی روسی فوج دے نال انہاں د‏‏ی جگہ لینے دا وعدہ کريں گا۔ <ref name="auto8"/> ادھر ، ترکی نے شمالی شام دے متعدد قصبےآں وچ میئراں د‏‏ی تقرری شروع کردتی۔ <ref name="rudaw.net"/> ۹ دسمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ، متعدد مقامی اکاؤنٹس نے اشارہ کيتا کہ ترکی پہلی بار شام دے مہاجرین نو‏‏ں شمالی شام وچ اپنے آپریشن زون وچ منتقل کررہیا ا‏‏ے۔ <ref name="foreignpolicy.com"/> اردگان نے کہیا کہ ترکی شمالی شام دے تال آباد تے راس الا عین شہراں وچ اک ملین افراد نو‏‏ں آباد کرنے دے لئی کم کر رہیا اے ، <ref name="shafaaq.com"/> جس تو‏ں آبادی وچ تبدیلی دا خدشہ پیدا ہويا۔ <ref name="auto22"/> ==== نیٹو دے ممبر ملکاں دے نال سفارت کاری ==== دسمبر ۲۰۱۹ وچ لندن وچ نیٹو دے اجلاس وچ ، فرانس دے صدر ایمانوئل میکرون نے دہشت گردی د‏‏ی تعریف اُتے ترکی دے نال وڈے اختلافات اُتے روشنی پائی ، تے کہیا اے کہ اس تنازعہ دے اس پہلو نو‏‏ں مثبت طور اُتے حل کرنے دا بوہت گھٹ امکان ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=June 2020}} میکرون نے انہاں گروپاں دے خلاف لڑنے اُتے ترکی اُتے کڑی تنقید کيت‏ی سی جو دہشت گردی دے خلاف جنگ وچ فرانس تے مغرب دے نال اتحاد کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="euobserver nato">[https://euobserver.com/foreign/146810 Macron spars with US and Turkey over Nato], By NIKOLAJ NIELSEN BRUSSELS, 4. DEC, euobserver.com.</ref> لندن وچ نیٹو دے اجلاس وچ تنازعہ دے حل دے لئی متعدد امور سامنے آئے۔ ترکی نے اک محفوظ زون د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جتھ‏ے شامی مہاجرین نو‏‏ں دوبارہ منتقل کيتا جاسکدا اے ، لیکن اس خیال نو‏‏ں تمام فریقاں د‏‏ی حمایت حاصل نئيں ہوئی۔ <ref name="euobserver nato"/> اک دعویدار "خصوصی" پریس رپورٹ وچ دعوی کيتا گیا اے کہ نیٹو اجلاس تو‏ں پہلے فرانس ، برطانیہ ، جرمنی تے ترکی دے رہنماواں د‏‏ی ۱۰ ڈاوننگ اسٹریٹ وچ اک میٹنگ ہوئی سی۔ اک اہ‏م نکتہ جو سامنے آیا کہ مغربی ملکاں نے اصرار کيتا کہ مہاجرین نو‏‏ں صرف اپنی مرضی تو‏ں منتقل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.dailysabah.com/columns/yahya_bostan/2019/12/09/exclusive-details-of-erdogans-meeting-with-johnson-merkel-and-macron Exclusive details of Erdoğan's meeting with Johnson, Merkel and Macron], by Yahya Bostan, dailysabah.com</ref> ادھر ، روس دے نال ترکی د‏‏ی ودھدی ہوئی قربت دے بارے وچ نیٹو وچ خدشےآں سن ۔ <ref>[https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/turkey-united-states-russia-is-erdogan-trojan-horse-in-nato.html Erdogan in NATO: Russia’s ‘Trojan horse’?], by Cengiz Candar 9 December 2019.</ref> اردگان نے دعوی کيتا کہ شام دے بارے وچ چار طرفہ سربراہی اجلاس فروری ۲۰۲۰ وچ ترکی وچ ہونا سی جس وچ ترکی ، جرمنی ، برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں شامل کيتا جائے گا۔ <ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/a-four-way-summit-on-syria-will-be-in-turkey-149498 A four-way summit on Syria will be in Turkey], NewsTurkey 5 December 2019.</ref> ==== نیٹو تو‏ں باہر د‏‏ی قوماں دے نال سفارت کاری ==== دمشق وچ ہونے والے اک اجلاس وچ ، روسی تے شامی عہدیداراں نے شام دے تمام علاقےآں اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے دے لئی اپنی حمایت دا واضح طور اُتے بیان کيتا۔ <ref>[https://aawsat.com/english/home/article/2018801/putin%E2%80%99s-envoy-tells-assad-russia-supports-%E2%80%98recapturing-all-syrian-territories%E2%80%99 Putin’s Envoy Tells Assad Russia Supports ‘Recapturing All Syrian Territories’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200210152102/https://aawsat.com/english/home/article/2018801/putin%E2%80%99s-envoy-tells-assad-russia-supports-%E2%80%98recapturing-all-syrian-territories%E2%80%99 |date=2020-02-10 }}, Tuesday, 3 December 2019.</ref><ref>[https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/12/intel-russia-change-course-syria.html Intel: How Russia is changing course in Syria], Maxim A. Suchkov 3 December 2019.</ref><ref>[https://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/3928776 Press release on Russian officials’ meeting with President of Syria Bashar al-Assad], 02-12-2019.</ref> متحدہ عرب امارات نے وی اسد د‏‏ی سرکاری حمایت دا اظہار کيتا۔ <ref>[https://www.newsweek.com/uae-officially-backs-syria-assad-win-1475341 UAE OFFICIALLY BACKS SYRIA'S ASSAD TO WIN WAR], BY TOM O'CONNOR ON 12/3/19.</ref> آستانہ سربراہ کانفرنس دے لئی اجلاساں دا اک نواں دور قازقستان دے راجگڑھ نور سلطان وچ ہويا۔ اس اجلاس وچ روس ، شام ، ترکی تے ایران شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://www.hawarnews.com/en/haber/astana-round-begins-with-a-meeting-between-the-meeting-sponsors-h13118.html Astana round begins with a meeting between the meeting sponsors] The 14th round of the Astana meetings began in the Kazakh capital Nur Sultan on Tuesday morning with a series of meetings of the meeting sponsors (Russia, Turkey and Iran). 10 Dec 2019, Tue – 14:07 2019-12-10T14:07:00 NEWS DESK</ref> == ہور ویکھو == * [[۲۰۱۷ عراقی – کرد تنازعہ]] * [[آپریشن زیتون شاخ]] * [[آپریشن فرات شیلڈ]] * [[کرد – ترک تنازعہ د‏‏ی ٹائم لائن (۱۹۷۸ – موجودہ)]] * [[مشرقی شام بغاوت]] * [[شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ امریکی زیرقیادت مداخلت]] * [[شامی خانہ جنگی دے دوران ترک - شام سرحدی جھڑپاں|وچ شامی خانہ جنگی دے دوران شام - ترک سرحدی جھڑپاں]] * [[شام د‏‏ی خانہ جنگی د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[شام وچ کرد]] * [[ترکی وچ کرد]] * [[ترکی تو‏ں وابستہ جنگاں د‏‏ی لسٹ|ترکی وچ شامل جنگاں د‏‏ی لسٹ]] * [[آپریشن پنجہ (۲۰۱۹)]] * [[شام د‏‏ی سیاسی تریخ وچ ۲۰۱۰]] == حوالے == {{حوالے|۲}} == باہرلے جوڑ == * {{حوالہ ویب|url=https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-press-secretary-85/|title=Statement from the [U.S.] Press Secretary: Foreign policy|date=6 October 2019|last=Stephanie Grisham|publisher=[[وائٹ ہاؤس]]|type=Read out of 6 October 2019, telephone conversation between Turkish president Erdoğan and U.S. president Trump|authorlink=Stephanie Grisham|access-date=1 October 2020|archivedate=8 January 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210108070435/https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-press-secretary-85/}} {{Syrian Civil War}} {{Kurdish–Turkish conflict (1978–present)}} {{Portal bar|Asia|Kurdistan|Turkey|War}} [[گٹھ:ترکی دے حملے]] [[گٹھ:ترکی وچ 2019ء]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ترکی وچ ۲۰۱۹ء]] 3f3ygj7n2h9slbevgniu8nli2qju75p رنگین انقلاب 0 90473 706641 687515 2026-04-30T06:01:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706641 wikitext text/x-wiki [[فائل:Color Revolutions Map.png|thumb|260x260px| 2000 تو‏ں 2005 تک رنگ انقلابات دا نقشہ]] اکیہويں صدی دے اوائل وچ [[سوویت ریاستاں|سابقہ سوویت یونین دے]] متعدد ملکاں ، [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] تے [[بلقان]] وچ ترقی پزیر ہونے والی مختلف تحریکاں د‏‏ی وضاحت دے لئی عالمی سطح اُتے میڈیا '''رنگین انقلاب''' (کدی کدی '''رنگین انقلاب''' ) <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12522848 Gene Sharp: Author of the nonviolent revolution rulebook], [[بی بی سی نیوز|BBC News]] (21 February 2011)<br /><br />[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/04/belarus.protests/index.html Lukashenko vows 'no color revolution' in Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918160845/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/04/belarus.protests/index.html |date=2013-09-18 }}, [[سی این این|CNN]] (4 July 2011)<br /><br />[http://www.srilankaguardian.org/2010/01/sri-lankas-color-revolution.html Sri Lanka's Color Revolution?], ''[[سری لنکا گارڈین|Sri Lanka Guardian]]'' (26 January 2010)<br /><br />{{In lang|nl}} [http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=LH2BPLJ9 Iran, een 'kleurenrevolutie' binnen de lijntjes?], ''[[ڈی اسٹینڈارڈ|De Standaard]]'' (26 juni 2009)<br /><br />{{In lang|nl}} [http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2668/Buitenland/article/detail/887655/2008/02/29/En-toch-zijn-verkiezingen-in-Rusland-wel-spannend.dhtml En toch zijn verkiezingen in Rusland wel spannend], ''[[ڈی ووکسکرنٹ|de Volkskrant]]'' (29 February 2008)<br /><br />{{In lang|fr}} [http://www.lemonde.fr/culture/article/2012/12/06/il-n-y-a-plus-rien-en-commun-entre-les-elites-russes-et-le-peuple_1801165_3246.html "Il n'y a plus rien en commun entre les élites russes et le peuple"], ''[[لی مونڈے|Le Monde]]'' (6 December 2012)<br /><br />{{In lang|es}} [http://elpais.com/diario/2010/02/08/internacional/1265583606_850215.html Revoluciones sin colores], ''[[ایل پاس|El País]]'' (8 February 2010)</ref> د‏‏ی اصطلاح استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس اصطلاح دا اطلاق مشرق وسطی تے [[ایشیا بحر الکاہل|ایشیاء پیسیفک دے]] خطے وچ ، جتھ‏ے 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے 2010 د‏‏ی دہائی تک سی ، متعدد انقلابات اُتے وی لاگو کيتا گیا ا‏‏ے۔ کچھ مبصرین (جداں جسٹن ریمنڈو تے مائیکل لنڈ ) نے واقعات نو‏‏ں اک انقلابی لہر قرار دتا اے ، جس د‏‏ی ابتدا دا پتہ لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ [[فلپائن]] وچ 1986 وچ ہونے والے عوامی قوت انقلاب (جسنو‏ں "ییلو انقلاب" وی کہیا جاندا اے ) تک۔ {{Revolution sidebar}} رنگین انقلاباں وچ شریک افراد نے زیادہ تر عدم تشدد دے خلاف مزاحمت دا استعمال کيتا اے ، جسنو‏ں سول مزاحمت وی کہیا جاندا اے {{حوالہ درکار|date=April 2020}} ۔ مظاہرے ، ہڑتالاں تے مداخلت جداں طریقےآں دا مقصد بدعنوان تے / یا آمرانہ طور اُتے نظر آنے والی حکومتاں دے خلاف احتجاج کرنا تے [[جمہوریت]] د‏‏ی حمایت کرنا [[جمہوریت|ہے]] تے انھاں نے تبدیلی دے لئی سخت دباؤ ڈالیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=August 2020}} رنگ انقلاب انقلاب عام طور اُتے اک مخصوص رنگ یا پھُل دے نال انہاں د‏‏ی علامت دے طور اُتے وابستہ ہوئے گئے۔ رنگین انقلابات [[غیر سرکاری تنظیم]]اں (این جی اوز) تے خاص طور اُتے [[طلبہ فعالیت پسندی|طلباء کارکناں دے]] تخلیقی عدم تشدد دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے دے اہ‏م کردار دے لئی قابل ذکر نيں {{حوالہ درکار|date=April 2020}} ۔ [[جارجیا]] دے [[گلاب انقلاب|روز انقلاب]] (2003) تے [[یوکرین|یوکرائن]] دے [[اورنج انقلاب]] (2004) وچ [[سربیا و مونٹینیگرو|فیڈرل جمہوریہ یوگوسلاویہ]] دے [[سلابودان میلوسوویچ دا خاتمہ|بلڈوزر انقلاب]] (2000) وچ تے مثال دے طور اُتے اس طرح د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں کامیابی دا اک پیمانہ ملیا ا‏‏ے۔ زیادہ تر نئيں بلکہ تمام معاملات وچ ، وڈے پیمانے اُتے احتجاجی مظاہرے متنازع انتخابات یا منصفانہ انتخابات دے لئی درخواستاں دے بعد ہوئے تے انہاں دے استعفے یا اقتدار نو‏‏ں معزول کرنے دے نتیجے وچ انہاں دے مخالفین نے اسنو‏ں آمرانہ سمجھیا۔ ۔ کچھ واقعات نو‏‏ں "رنگ انقلابات" کہیا جاندا اے ، لیکن کچھ بنیادی خصوصیات وچ مذکورہ بالا معاملات تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ مثالاں وچ لبنان دے [[دیودار انقلاب]] (2005) تے [[کویت]] دا بلیو انقلاب (2005) شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[روس]] وچ حکومت‏ی شخصیتاں ، جداں وزیر دفاع سرگئی شوگو (2012 تو‏ں دفتر وچ ) تے وزیر خارجہ [[سیرگی لاوروف|سیرگئی لاوروف]] (2004 تو‏ں دفتر وچ ) ، بیرونی طور اُتے ایندھن والے کماں د‏‏ی خصوصیت رکھدے نيں جس نے داخلی معاملات اُتے اثر انداز ہونے دے واضح مقصد دے نال اس انقلاب نو‏‏ں غیر مستحکم کر دتا ا‏‏ے۔ معیشت ، {{Qn|date=August 2020}} <ref>Compare: (RUS) "Путин: мы не допустим цветных революций в России и странах ОДКБ." [https://www.vesti.ru/doc.html?id=2876790 vesti.ru], 12 April 2017 – "Власти РФ не допустят цветной революции в стране и странах ОДКБ, сказал президент России Владимир Путин в эксклюзивном интервью телеканалу 'МИР'." [The authorities of the Russian Federation will not allow a colour revolution in the country of in the counties of the Collective Security Treaty Organisation, said the President of Russia in an exclusive interview with the television channel 'MIR'.]</ref> قانون تو‏ں متصادم تے جنگ کيت‏ی اک نويں شکل د‏‏ی نمائندگی کرن۔ <ref>Gorenburg, Dmitry, "Countering Color Revolutions: Russia's New Security Strategy and its Implications for U.S. Policy", [http://russiamil.wordpress.com/2014/09/15/countering-color-revolutions-russias-new-security-strategy-and-its-implications-for-u-s-policy/ Russian Military Reform], 15 September 2014</ref><ref>Flintoff, Corey, [https://www.npr.org/2014/06/12/321392873/are-color-revolutions-a-new-front-in-u-s-russia-tensions Are 'Color Revolutions' A New Front In U.S.-Russia Tensions?], NPR, 12 June 2014 – "Moscow has been talking lately about "color revolutions" as a new form of warfare employed by the West."</ref> روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] نے کہیا اے کہ روس نو‏‏ں رنگ برنگاں نو‏‏ں روکنا ہوئے گا: "ہم دیکھدے نيں کہ ناں نہاد رنگ انقلاباں دی لہر توں کيہ المناک نتائج برآمد ہون گے۔ ساڈے لئی ایہ سبق تے وارننگ ا‏‏ے۔ سانو‏ں ہر ضروری کم کرنا چاہیے تاکہ روس وچ اس تو‏ں پہلے کدی ایسا نہ ہوئے "۔ <ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/putin-says-russia-must-guard-against-color-revolutions-135807378.html|title=Putin says Russia must prevent 'color revolution'|first=Darya|last=Korsunskaya|date=20 November 2014|accessdate=20 November 2014|newspaper=Yahoo|agency=Reuters}}</ref> == رنگ انقلاباں دی لسٹ == [[فائل:Color revolutions map 2.svg|وسط|700x700px]] {| class="wikitable sortable" width="100%" ! ! انقلاب ! مقام ! تریخ شروع ! تریخ ختم ! class="unsortable" | تفصیل |- | style="background-color:#ffff00;color:#ffff00;" | | پیلا انقلاب |{{Flag| فلپائن}} | 22 فروری 1986 | 25 فروری ، 1986 | فلپائن وچ 1986 وچ ہونے والے عوامی طاقت انقلاب (جسنو‏ں " EDSA " یا "پیلا" انقلاب وی کہیا جاندا اے ) عصر حاضر وچ پہلی مرتبہ عدم تشدد د‏‏ی بغاوت سی۔ ایہ اس وقت دے صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی حکمرانی دے خلاف پرامن مظاہرےآں دا اختتام سی - ایہ سب سن 1983 وچ حزب اختلاف دے سینیٹر بینیگو ایس ایکنو ، جونیئر دے قتل دے بعد ودھ گیا سی ۔ اک لڑا تصویر انتخابات 7 فروری 1986 اُتے تے طاقتور د‏‏ی طرف تو‏ں اک کال فلپائنی کیتھولک چرچ بھر وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاج شروع ہوئے گئی سی میٹرو منیلا 22-25 فروری سے. انقلاب دا مشہور ایل شکل والا لابن نشان فلپائنی اصطلاح برائے پیپلز پاور ، " ''لکس این بی بیان'' " تو‏ں ''نکلیا اے '' ، جس دا مخفف " ''LABAN'' " ("فائٹ") ا‏‏ے۔ پیلے رنگ دے لباس پہنے مظاہرین ، بعد وچ مسلح افواج دے نال شامل ہوئے ، مارکوس نو‏‏ں بے دخل کر دتا تے موجودہ پنجويں جمہوریہ دا آغاز کردے ہوئے ، اکوینو د‏‏ی بیوہ کورازن نو‏‏ں ملک دا گیارہويں صدر مقرر کيتا۔ |- | style="background-color:#964B00;color:#964B00;" | | ناریل انقلاب |{{Flag|پاپوا نیو گنی}} | یکم دسمبر 1988 | 20 اپریل 1998 | بوگین ول وچ دیرینہ علیحدگی پسندانہ جذبات نے بالآخر پاپوا نیو گنی تو‏ں تنازع پیدا کر دتا۔ بوگین ویل جزیرہ دے باشندےآں نے بوگین ویل انقلابی فوج تشکیل دتی تے سرکاری فوج دے خلاف لڑائی کيتی۔ 20 اپریل 1998 نو‏‏ں ، پاپوا نیو گنی نے خانہ جنگی دا خاتمہ کيتا۔ 2005 وچ ، پاپوا نیو گنی نے بوگین ول نو‏‏ں خود مختاری دی۔ |- | style="background-color:#792092;color:#792092;" | | [[مخملی انقلاب]] (چیکوسلواکیا) |{{Flag|چیکوسلوواکیہ}} | 17 نومبر 1989 | 29 دسمبر ، 1989 | 1989 وچ ، طلبہ دے پرامن مظاہرے (جنہاں وچ زیادہ تر چارلس یونیورسٹی تو‏ں سن ) اُتے پولیس نے حملہ کيتا - تے وقت دے نال نال چیکوسلوواکیہ ميں کمیونسٹ حکومت دے خاتمے وچ وی مدد ملی۔ |- | style="background-color:#000000;color:#000000;" | | بلڈوزر انقلاب |{{Flag|یوگوسلاویہ}} | colspan="2" | 5 اکتوبر 2000 | سن 2000 وچ 'بلڈوزر انقلاب' ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سلابودان میلوویچ دا تختہ الٹ گیا ۔ انہاں مظاہرےآں نو‏‏ں عام طور اُتے پرامن انقلاباں دی پہلی مثال سمجھیا جاندا اے جس دے نتیجے وچ ہويا۔ اُتے ، سرباں نے اک ایسا نقطہ نظر اپنایا جو پہلے ہی بلغاریہ (1997) ، سلوواکیا (1998) تے کروشیا (2000) وچ پارلیمانی انتخابات وچ استعمال ہوچکيا سی ، ووٹ آؤٹ ووٹ مہم تے سیاسی مخالفت نو‏‏ں متحد کرنے دے ذریعے شہری متحرک ہونے د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ . ملک گیر مظاہرین نے کسی رنگ یا مخصوص علامت نو‏‏ں نئيں اپنایا۔ اُتے ، نعرہ ''" گوٹوف je "'' (سربیا ''سیرلک'' : ''Готов је'' ، انگریزی: ''He'' ''has done'' ) ، اس نتیجے دے بعد د‏‏ی علامت بن گیا جو اس کم د‏‏ی تکمیل دا جشن منا رہیا ا‏‏ے۔ مشترکات دے باوجود ، بوہت سارے دوسرے جارجیا نو‏‏ں "رنگ انقلابات" دے سلسلے دا سب تو‏ں واضح آغاز قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ مظاہرےآں د‏‏ی حمایت یوتھ موومنٹ اوٹ پور نے کی! ، جنہاں دے ارکانہاں وچو‏ں کچھ دوسرے ملکاں وچ بعد دے انقلابات وچ شامل سن ۔ |- | style="background-color:#ffe4e1;color:#ffe4e1;" | | گلاب انقلاب |{{Flag|جارجیا}} | 3 نومبر 2003 | 23 نومبر 2003 | جارجیا وچ روز انقلاب نے ، متنازع 2003 دے انتخابات دے بعد ، ایڈورڈ شیورڈناڈز دا تختہ پلٹ کيتا تے مارچ 2004 وچ نويں انتخابات دے انعقاد دے بعد میخائل ساکاشویلی د‏‏ی جگہ لے لی۔ |- | style="background-color:#ffe4e1;color:#ffe4e1;" | | دوسرا گلاب انقلاب |{{Flag|جارجیا}} ''اجاریہ'' (جارجیا) | 20 فروری 2004 | مئی جولائ‏ی 2004 | جارجیا وچ گلاب انقلاب دے بعد ، اجاریہ بحران (جسنو‏ں کدی کدی "دوسرا روز انقلاب" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Qlx4DwAAQBAJ&pg=PT226&lpg=PT226&dq=Aslan+Abaschidse+revolution#v=onepage|title=Die großen Revolutionen der Welt|last=Prof. Dr. Jürgen Nautz|year=2008|isbn=978-3-8438-0034-1}}</ref> یا منی روز انقلاب <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.zeit.de/2004/20/georgien_machtwechsel|publisher=Zeit|title=Der Hoffnungsträger vertrieb den Löwen|date=6 May 2004|accessdate=22 December 2019}}</ref> ) د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت دے چیئرمین اسلان اباشیڈز دے عہدے تو‏ں سبکدوشی ہوئے گئے۔ |- | style="background-color:#ffa500;color:#ffa500;" | | اورنج انقلاب |{{Flag|یوکرین}} | 22 نومبر ، 2004 | 23 جنوری 2005 | یوکرائن وچ اورنج انقلاب نے 2004 دے یوکرائنی صدارتی انتخابات دے متنازع دوسرے مرحلے د‏‏ی پیروی د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ نتیجہ کالعدم ہوئے گیا تے اس دور دا اعادہ - حزب اختلاف دے رہنما وکٹر یوشچینکو نو‏‏ں وکٹر یانوکووچ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے صدر قرار دتا گیا۔ اورنج انقلاب د‏‏ی حمایت پورہ نے حاصل کيتی ۔ |- | style="background-color:#a020f0;color:#a020f0;" | | جامنی انقلاب |{{Flag|عراق}} | colspan="2" | جنوری 2005 | ارغوانی انقلاب اک ناں سی جسنو‏ں پہلے کچھ اُتے امید امید کاراں نے استعمال کيتا سی تے بعد وچ ریاستہائے متحدہ دے صدر جارج ڈبلیو بش نے 2005 وچ عراقی قانون ساز انتخابات دے بعد عراق وچ جمہوریت دے آنے د‏‏ی تفصیل بیان کرنے دے لئی اٹھایا سی تے جان بجھ کر اورنج تے گلاب دے متوازی ڈریا استعمال کيتا گیا سی۔ انقلابات اُتے ، "جامنی انقلاب" ناں نے عراق ، ریاستہائے متحدہ یا کسی تے جگہ اُتے وسیع پیمانے اُتے استعمال حاصل نئيں کيتا ا‏‏ے۔ ایہ ناں اس رنگ تو‏ں نکلیا اے کہ متعدد ووٹنگ نو‏‏ں دھوکھا دہی تو‏ں روکنے دے لئی ووٹراں د‏‏ی اشارے د‏‏ی انگلیاں اُتے داغ سی۔ ایہ اصطلاح جنوری 2005 دے انتخابات دے فورا. بعد مختلف ویب لاگز تے انہاں افراد دے اداریاں وچ شائع ہوئی سی جنہاں اُتے عراق اُتے امریکی حملے د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://realclearpolitics.com/Commentary/blog_1_31_05_0935.html|publisher=Real Clear Politics|title=The Purple Revolution|date=31 January 2005|accessdate=4 May 2016}}</ref> امریکی صدر جارج ڈبلیو بش دے 24 فروری 2005 نو‏‏ں روس دے صدر ولادیمیر پوتن دے نال اک اجلاس دے لئی ، سلوواک جمہوریہ دے شہر ، بریٹیسلاوا دے دورے دے دوران ، اس اصطلاح دا وسیع استعمال ہويا۔ بش نے بیان کيتا: "حالیہ دناں وچ ، اساں آزادی د‏‏ی تریخ وچ تاریخی واقعات دیکھے نيں: جارجیا وچ گلاب انقلاب ، یوکرین وچ اورنج انقلاب تے ہن ، عراق وچ اک جامنی انقلاب۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/02/20050224-1.html|publisher=The White House|title=President Addresses and Thanks Citizens of Slovakia|date=24 February 2005|accessdate=4 May 2016}}</ref> |- | style="background-color:#ff878d;color:#ff878d;" | | ٹیولپ انقلاب | {{Flag|Kyrgyzstan}} | 27 فروری 2005 | 11 اپریل 2005 | کرغزستان وچ ٹیولپ انقلاب (جسنو‏ں کدی کدی "گلابی انقلاب" وی کہیا جاندا اے ) اپنے پیش رو تو‏ں زیادہ پرتشدد سی تے متنازع 2005 دے متنازع کرغیز پارلیمانی انتخابات دے بعد ۔ اک ہی وقت وچ ، ایہ پچھلے "رنگین" انقلابات دے مقابلے وچ زیادہ بکھری ہوئی سی۔ مختلف علاقےآں وچ مظاہرین نے اپنے احتجاج دے لئی گلابی تے پیلا رنگ اپنائے۔ اس انقلاب د‏‏ی حمایت یوتھ مزاحمتی تحریک کیلکیل نے د‏‏ی ۔ |- | style="background-color:#00a650;color:#00a650;" | | دیودار انقلاب | {{Flag|Lebanon}} | 14 فروری 2005 | 27 اپریل 2005 | فروری تے اپریل 2005 دے درمیان لبنان وچ دیودار انقلاب نے متنازع انتخابات نئيں ہوئے بلکہ 2005 وچ اپوزیشن لیڈر رفیق حریری دے قتل دے بعد ہی عوام نو‏‏ں انتخابات دے خاتمے د‏‏ی بجائے شام اُتے لبنان اُتے قبضہ ختم کرنے دا مطالبہ کيتا۔ بہرحال ، اس دے کچھ عناصر تے مظاہرےآں وچ استعمال ہونے والے کچھ طریقےآں وچ کافی حد تک ایسا ہی معاملہ رہیا اے کہ اسنو‏ں اکثر پریس تے مبصرین "رنگ انقلابات" دے سلسلے وچ شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔ لبنان دا دیودار ملک د‏‏ی علامت اے تے اس دا ناں انقلاب رکھیا گیا۔ پرامن مظاہرین نے سفید تے سرخ رنگاں دا استعمال کيتا ، جو لبنانی پرچم وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں مظاہرےآں دے نتیجے وچ اپریل 2005 وچ شامی فوجاں دا انخلا ہويا سی تے اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی نیڑے 30 سال د‏‏ی موجودگی ختم ہوئے گئی ، حالانکہ شام نے لبنان وچ کچھ اثر و رسوخ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ |- | style="background-color:#0000ff;color:#0000ff;" | | نیلا انقلاب |{{Flag|کویت}} | colspan="2" | مارچ 2005 | نیلا انقلاب اک اصطلاح سی جسنو‏ں کچھ کویت <ref>{{حوالہ ویب|last=Charles Paul Freund|url=http://www.reason.com/hitandrun/2005/03/kuwaits_blue_re.shtml|title=Kuwait: Blue Revolution – Hit & Run|website=Reason|date=7 March 2005|accessdate=15 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724154133/http://www.reason.com/hitandrun/2005/03/kuwaits_blue_re.shtml|archivedate=24 July 2008}}</ref> نے مارچ 2005 وچ خواتین دے استحصال د‏‏ی حمایت وچ کویت وچ ہونے والے مظاہرےآں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا سی۔ اس دا ناں مظاہرین دے استعمال کردہ اشاراں دے رنگ دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ ايس‏ے سال مئی وچ کویندی حکومت نے انہاں دے مطالبات اُتے عمل کيتا ، خواتین نو‏‏ں 2007 دے پارلیمانی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دا حق دتا۔ چونکہ حکومت وچ تبدیلی دا مطالبہ نئيں کيتا گیا سی ، لہذا ناں نہاد "نیلے انقلاب" نو‏‏ں حقیقی رنگ انقلاب دے طور اُتے درجہ بندی نئيں کيتا جاسکدا۔ |- | style="background-color:#6495ed;color:#6495ed;" | | جینس انقلاب |{{Flag|بیلاروس}} | 19 مارچ ، 2006 | 25 مارچ ، 2006 | بیلاروس وچ ، صدر الیگزینڈر لوکاشینکو دے خلاف طلبہ گروپ ضرب د‏‏ی شرکت دے نال متعدد مظاہرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ احتجاج دا اک دور 25 مارچ 2005 نو‏‏ں اختتام پزیر ہويا۔ ایہ کرغزستان دے انقلاب د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی خود ساختہ کوشش سی تے اس وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ شہری شامل سن ۔ اُتے ، پولیس نے اس اُتے سختی تو‏ں دبائو ڈالیا ، 30 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا تے حزب اختلاف دے رہنما میخائل مرینچ نو‏‏ں قید کر دتا ۔ دوسرا ، بہت وڈا ، دور دراز دا آغاز تقریبا a اک سال بعد ، 19 مارچ 2006 نو‏‏ں ، صدارتی انتخابات دے فورا. بعد ہويا۔ سرکاری نتائج وچ لوکاشینکو نے 83٪ ووٹ لے ک‏ے کامیابی حاصل کيتی۔ مظاہرین دا دعویٰ سی کہ نتائج دھوکھا دہی تے ووٹراں د‏‏ی دھمکیو‏ں دے ذریعے حاصل ہوئے نيں ، ایہ الزام بہت ساری غیر ملکی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں وی منایا گیا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] اگلے ہفتے دے دوران مظاہرین نے منسک دے اکتوبر اسکوائر وچ ڈیرے ڈالے تے لوکاشینکو دے استعفیٰ ، حریف امیدوار الاکسندر ملنکیوی د‏‏ی تنصیب تے نويں ، منصفانہ انتخابات دے لئی مختلف طور اُتے مطالبہ کيتا۔ حزب اختلاف نو‏‏ں اصل وچ بیلاروس دے سفید ، سرخ سفید سابق پرچم د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ اس ہمسایہ ملک یوکرائن وچ اس تحریک دے نال اہ‏م تعلقات نيں تے اورنج انقلاب دے دوران کیف وچ کچھ سفید - سرخ سفید جھنڈے لہرائے گئے سن ۔ 2006 دے احتجاج دے دوران کچھ لوکاں نے اسنو‏ں " جینس انقلاب " یا "ڈینم انقلاب" کہیا ، <ref name="BELAFRAUD">[http://www.abc.net.au/am/content/2006/s1595653.htm Fraud claims follow Lukashenko win in Belarus election] ABC News (Australia)</ref> نیلی جینز نو‏‏ں آزادی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مظاہرین نے جینز نو‏‏ں ربن وچ کٹ کر عوامی جگہاں اُتے لٹکا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/dissidents-of-the-theatre-in-belarus-pin-their-hopes-on-denim-revolution-6107150.html|title=Dissidents of the theatre in Belarus pin their hopes on denim|date=2006-03-09|website=The Independent|language=en|accessdate=2020-04-15}}</ref> ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ ضرب جملے د‏‏ی نقائص دا ذمہ دار سی۔ لوکاشینکو نے ماضی وچ کہیا اے: "ساڈے ملک وچ ، کوئی گلابی تے نارنجی یا ایتھ‏ے تک کہ کیلے دا انقلاب نئيں آئے گا۔" حالے حال ہی وچ انہاں نے کہیا اے کہ "وہ [مغرب] سمجھدے نيں کہ بیلاروس کچھ 'سنتری' دے ل for تیار اے یا ، 'نیلے' یا ' کارن فلاور بلیو ' انقلاب دے ل what ، خوفناک آپشن کيتا ا‏‏ے۔ اس طرح دے 'نیلے' انقلابات ساڈی آخری ضرورت نيں "۔ 19 اپریل 2005 نو‏‏ں ، اس نے ہور تبصرہ کيتا: "یہ تمام رنگین انقلابات خالص تے آسان ڈاکو ني‏‏‏‏ں۔" |- | style="background-color:#f4c430;color:#f4c430;" | | زعفران انقلاب |{{Flag|میانمار}} | 15 اگست 2007 | 26 ستمبر 2007 | میانمار وچ (غیر سرکاری طور اُتے برما کہیا جاندا اے ) ، بدھ بھکشوواں ( تھراوڈا بدھ راہباں نے عام طور اُتے رنگین زعفران پہننے) دے بعد مظاہرےآں دا سراغ لگانے دے بعد ، حکومت مخالف مظاہرےآں دے اک سلسلے نو‏‏ں پریس وچ زعفران انقلاب <ref name="novinite">{{حوالہ ویب|url=http://www.novinite.com/view_news.php?id=85644|title=100,000 Protestors Flood Streets of Rangoon in "Saffron Revolution"|publisher=Novinite.com|date=24 September 2007|accessdate=15 March 2011}}</ref> گیا۔ . پچھلے ، طلبہ د‏‏ی زیرقیادت انقلاب ، 888 اگست 1988 نو‏‏ں 8888 د‏‏ی بغاوت ، رنگ انقلاباں تو‏ں مماثلت رکھدی سی ، لیکن اسنو‏ں پرتشدد دباؤ دتا گیا سی۔ |- | style="background-color:#421c52;color:#421c52;" | | انگور انقلاب | {{Flag|Moldova}} | 6 اپریل ، 2009 | 12 اپریل ، 2009 | اطلاعات دے مطابق حزب اختلاف نے کسی طرح دے اورنج انقلاب د‏‏ی امید کيت‏ی سی تے اس اُتے زور دتا سی ، ايس‏ے طرح یوکرین وچ وی ، 2005 دے مولڈووان پارلیمانی انتخابات دے تعاقب وچ ، جدو‏ں کہ کرسچن ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی نے واضح رنگ وچ نارنگی نو‏‏ں اپنے رنگ دے ل for اپنایا سی۔ یوکرائن دے واقعات {{حوالہ درکار|date=April 2007}} اس طرح دے واقعے دے لئی قیاس کردہ اک ناں "انگور انقلاب" سی کیونجے ملک وچ انگور دے باغات د‏‏ی کثرت سی۔ اُتے ، انتخابات وچ حکومت‏ی کامیابی دے بعد ایسا انقلاب نافذ نئيں ہويا۔ اس د‏ی بہت ساری وجوہات دتیاں گئیاں نيں ، جنہاں وچ اک تحلیل شدہ حزب اختلاف تے ایہ حقیقت وی شامل اے کہ حکومت نے پہلے ہی متعدد سیاسی پوزیشناں دا انتخاب کيتا اے جو حزب اختلاف نو‏‏ں متحد کرسکدے نيں (جداں اک یورپی حامی تے روس مخالف موقف سمجھیا جاندا اے )۔ اس دے علاوہ ، او ایس سی ای دے انتخابی مانیٹرنگ د‏‏ی رپورٹاں وچ خود انتخابات نو‏‏ں صاف ستھرا قرار دتا گیا سی جداں کہ دوسرے ملکاں وچ ہويا سی ، جتھ‏ے ایسی ہی انقلابات پیش آئیاں ، اگرچہ سی آئی ایس مانیٹرنگ مشن نے انہاں د‏‏ی سخت مذمت کيتی۔ 2009 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد مالدووا وچ پوری طرح تو‏ں بے امنی پھیل چکيت‏ی سی جس د‏‏ی وجہ حزب اختلاف نے ایہ دعوی کيتا سی کہ کمیونسٹاں نے انتخابات نو‏‏ں طے کيتا سی۔ آخر کار ، اتحاد برائے یوروپی اتحاد نے اک گورننگ اتحاد تشکیل دتا جس نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں حزب اختلاف وچ دھکیل دتا۔ |- | style="background-color:#00ff00;color:#00ff00;" | | گرین موومنٹ |{{Flag|ایران}} | 13 جون 2009 | 11 فروری 2010 | گرین موومنٹ اک اصطلاح اے جو وڈے پیمانے اُتے 2009–2010 دے ایرانی انتخابی مظاہرےآں د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ رنگ انقلاباں د‏‏ی اصل لہر دے کئی سال بعد ، 2009 وچ ایہ احتجاج شروع ہويا سی ، حالانکہ انہاں د‏‏ی طرح ایہ وی اک متنازع انتخابات ، 2009 دے ایرانی صدارتی انتخاگل کيتی وجہ تو‏ں شروع ہويا سی ۔ مظاہرین نے رنگ سبز نو‏‏ں اپنی علامت دے طور اُتے اپنایا کیونجے ایہ صدارتی امیدوار میر حسین موسوی دا انتخابی رنگ رہیا سی ، جس دے بارے وچ بہت سارے مظاہرین دا خیال سی کہ اوہ انتخابات جیت گئے نيں ۔ اُتے موسوی تے اس د‏ی اہلیہ عدالت دے ذریعہ بغیر کسی مقدمے د‏‏ی سماعت دے گھر نظر بند ہوئے گئے۔ |- | style="background-color:#FDBCB4;color:#FDBCB4;" | | خربوزہ انقلاب | {{Flag|Kyrgyzstan}} | 6 اپریل ، 2010 | 14 دسمبر ، 2010 | کرغزستان وچ 2010 دے کرغیز انقلاب (جسنو‏ں بعض اوقات "میلن انقلاب" وی کہیا جاندا اے ) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Ur-HDwAAQBAJ&pg=PA278&lpg=PA278&dq=Дынная+революция#v=onepage|title=Политическая история: революции. Учебник для бакалавриата и магистратуры|last=Isayev|first=Boris|date=6 April 2019|publisher=ЛитРес|isbn=9785041554125|page=278}}</ref> صدر کرمانبیک بکائیف دے عہدے تو‏ں علیحدگی دا باعث بنے۔ اموات د‏‏ی کل تعداد 2 ہزار ہونی چاہیے۔ |- | style="background-color:#f8de7e;color:#f8de7e;" | | جیسمین انقلاب | {{Flag|تیونس}} | 18 دسمبر ، 2010 | 14 جنوری 2011 | جیسمین انقلاب تیونس دے انقلاب دے لئی اک وسیع پیمانے اُتے استعمال شدہ اصطلاح <ref>{{حوالہ ویب|last=Tucker|first=Joshua|url=http://www.themonkeycage.org/2011/01/initial_thoughts_on_tunisias_j.html|title=Initial Thoughts on Tunisia's Jasmine Revolution|publisher=The Monkey Cage|date=15 January 2011|accessdate=15 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110324110905/http://www.themonkeycage.org/2011/01/initial_thoughts_on_tunisias_j.html|archivedate=24 March 2011}}</ref> سی ۔ جیسمین انقلاب صدر بن علی دے عہدے تو‏ں سبکدوش ہونے تے عرب بہار دے آغاز دا باعث بنیا۔ |- | style="background-color:#e9bebd;color:#e9bebd;" | | لوٹس انقلاب |{{Flag|مصر}} | 25 جنوری 2011 | 11 فروری 2011 | لوٹس انقلاب اک اصطلاح سی جو مختلف مغربی خبراں دے ذریعہ 2011 دے مصری انقلاب د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی جس نے صدر مبارک نو‏‏ں 2011 وچ عرب بہار دے حصے دے طور اُتے دستبردار ہونے اُتے مجبور کيتا سی ، جس نے تیونس دے جیسمین انقلاب دے بعد اسنو‏ں قبول کيتا سی۔ کمل قیامت ، زندگی تے قدیم مصر دے سورج د‏‏ی نمائندگی کرنے والے پھُل دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نامعلوم نئيں اے کہ ایہ ناں کس نے دتا ، جدو‏ں کہ عربی پریس دے کالم نویس اشارق الاوسط تے مصر دے ممتاز حزب اختلاف دے رہنما سعد ایڈن ابراہیم نے اس دا ناں لوٹس انقلاب رکھنے دا دعوی کيتا۔ لوٹس انقلاب بعد وچ مغربی نیوز سورس جداں سی این این اُتے عام ہوئے گیا۔ دوسرے ناں ، جداں سفید انقلاب تے نیل انقلاب ، استعمال کیتے جاندے نيں لیکن اوہ لوٹس انقلاب دے مقابلے وچ معمولی اصطلاحات ني‏‏‏‏ں۔ لوٹس انقلاب د‏‏ی اصطلاح عرب دنیا وچ کدی کدائيں ہی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] |- | style="background-color:#EAE0C8;color:#EAE0C8" | | [[2011 د‏‏ی بحرینی بغاوت|پرل انقلاب]] | {{Flag|بحرین}} | 14 فروری 2011 | 22 نومبر 2014 | فروری 2011 وچ ، بحرین وی تیونس تے مصر وچ مظاہرےآں تو‏ں متاثر ہويا سی۔ بحرین طویل عرصے تو‏ں اپنے موتیاں تے بحرین د‏‏ی خصوصیت دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ تے منامہ وچ پرل اسکوائر سی ، جتھ‏ے مظاہرے شروع ہوئے۔ بحرین دے عوام وی چوک دے چاراں طرف احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پہلے تاں بحرین د‏‏ی حکومت نے عوام وچ اصلاح دا وعدہ کيتا۔ لیکن جدو‏ں انہاں دے وعدےآں اُتے عمل نئيں ہويا تاں لوکاں نے اک بار فیر مزاحمت کيتی۔ تے اس عمل وچ ، خونریزی ہوئی (18 مارچ 2011)۔ اس دے بعد ، بحرین وچ اک چھوٹا جہا مظاہرہ ہورہیا ا‏‏ے۔ |- | style="background-color:#704214;color:#704214;" | | کافی انقلاب | {{Flag|یمن}} | 27 جنوری 2011 | 23 نومبر ، 2011 | یمن وچ حکومت مخالف احتجاج دا آغاز سن 2011 وچ ہويا سی۔ یمنی عوام نے علی عبد اللہ صالح نو‏‏ں بطور حکمران استعفی دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 24 نومبر نو‏‏ں ، علی عبد اللہ صالح نے حکومت منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 2012 وچ ، علی عبد اللہ صالح بالآخر (27 فروری) ریاست ہائے متحدہ امریکا فرار ہوئے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=September 2018}} |- | style="background-color:#f8de7e;color:#f8de7e;" | | جیسمین انقلاب | {{Flag|چین}} | 20 فروری 2011 | 20 مارچ ، 2011 | عوامی جمہوریہ چین وچ "جیسمین انقلاب" دے لئی ریاستہائے متحدہ وچ چینی بولی د‏‏ی ویب سائٹ باکسن ڈاٹ کم اُتے 17 فروری 2011 نو‏‏ں پہلی بار سامنے آنے والی اک آواز تے چین وچ سماجی رابطےآں د‏‏ی سائٹس اُتے دہرایا گیا جس دے نتیجے وچ "جیسمین" دے لئی انٹرنیٹ د‏‏ی تلاشی روک دتی گئی۔ "اور 20 فروری 2011 نو‏‏ں سنٹرل بیجنگ وچ میک ڈونلڈز جداں مظاہرے دے لئی نامزد تھ‏‏اںو‏اں اُتے پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی۔ اک ہجوم اوتھ‏ے جمع ہوئے گیا سی ، لیکن انہاں دے محرکات مبہم سن کیو‏ں کہ ہجوم اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی تیار ہُندا ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ ہجوم۔ باکسن نو‏‏ں اس مدت دے دوران سروس اٹیک د‏‏ی تردید دا سامنا کرنا پيا تے اوہ ناقابل رسائی سی۔ |- | style="background-color:#FFFFFF;color:#FFFFFF;" | | برف انقلاب | {{Flag|روس}} | 4 دسمبر ، 2011 | 18 جولائ‏ی 2013 | پارلیمانی انتخابات دے نتائج دے خلاف 4 دسمبر 2011 نو‏‏ں راجگڑھ ماسکو وچ مظاہرے شروع ہوئے ، جس دے نتیجے وچ 500 تو‏ں ودھ افراد د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی۔ 10 دسمبر نو‏‏ں ، ملک بھر دے دسیاں شہراں وچ مظاہرے ہوئے۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، اوہ ملک دے اندر تے بیرون ملک سینکڑاں وچ پھیل گئے۔ برف انقلاب دا ناں دسمبر تو‏ں ماخوذ اے - اوہ مہینہ جدو‏ں انقلاب شروع ہويا سی - تے سفید فاماں تو‏ں مظاہرین نے پہنا ہويا سی۔ |- | style="background-color:#B31B1B;color:#B31B1B;" | | رنگین انقلاب | {{Flag|Macedonia}} | 12 اپریل 2016 | 20 جولائ‏ی 2016 | کئی تجزیہ کاراں تے دے خلاف مظاہرےآں دے شرکاء مقدونیہ دے صدر Gjorge ایوانوف تے مقدونیائی حکومت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں ميں سرکاری عمارتاں اُتے مختلف رنگاں د‏‏ی پینٹ گینداں سُٹ مظاہرین دے لئی اک "رنگین انقلاب" دے طور اُتے انہاں دا حوالہ دیندے نيں، اسکوپجے ، راجگڑھ.<ref name="global">Petrevska, Anastasija. [https://globalvoices.org/2016/04/27/arrests-add-fuel-to-anti-impunity-protesters-fire-in-macedonia/ Arrests Add Fuel to Anti-Impunity Protesters’ Fire in Macedonia]. [[Global Voices Online]]. Published 27 April 2016. Retrieved 27 April 2016.</ref><ref>O'Sullivan, Feargus. [http://www.citylab.com/politics/2016/05/macedonia-colorful-revolution-paint/481833/ How Paint Became a Weapon in Macedonia's 'Colorful Revolution'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512005208/http://www.citylab.com/politics/2016/05/macedonia-colorful-revolution-paint/481833/ |date=2016-05-12 }}. ''[[CityLab (web magazine)|CityLab]]''. Published 9 May 2016. Retrieved 11 May 2016.</ref> |- | style="background-color:#792092;color:#792092;" | | مخمل انقلاب (ارمینیا) |{{Flag|آرمینیا}} | 31 مارچ ، 2018 | 8 مئی 2018 | 2018 وچ ، اک پرامن انقلاب پارلیمنٹ دے رکن د‏‏ی قیادت وچ کیہ گیا سی تو‏ں nikol Pashinyan د‏‏ی نامزدگی د‏‏ی مخالفت وچ serzh د‏‏ی Sargsyan طور آرمینیا دے وزیر اعظم ، پہلے دونے دے طور اُتے کم کيتا سی جو آرمینیا دے صدر تے وزیر اعظم نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی اصطلاح د‏‏ی حدود جس وچ دوسری صورت روکیا ہُندا انہاں 2018 نامزدگی۔ تشویش دا اظہار کيتا کہ ارمینیہ د‏‏ی حکومت وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور سیاست دان د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرگسیاں د‏‏ی لگاتار تیسری مدت نے انہاں نو‏ں بہت زیادہ سیاسی اثر و رسوخ عطا کيتا ، احتجاج پورے ملک وچ ، خاص طور اُتے یریوان وچ ہويا ، لیکن مظاہرین دے نال اظہار یکجہت‏ی دے لئی مظاہرے دوسرے ملکاں وچ وی ہوئے جتھ‏ے آرمینیائی باشندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/armenia-mass-protests-echo-previous-post-soviet-upheavals-colored-revolutions/29189559.html|title=A 'Color Revolution' In Armenia? Mass Protests Echo Previous Post-Soviet Upheavals|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|accessdate=30 June 2018}}</ref> مظاہرےآں دے دوران ، 22 اپریل نو‏‏ں پشیان نو‏‏ں گرفتار کرکے حراست وچ لیا گیا ، لیکن اگلے ہی دن انہاں نو‏ں رہیا کر دتا گیا۔ سرگسیان نے وزیر اعظم دے عہدے تو‏ں سبکدوش ہوئے گئے تے انہاں د‏‏ی ریپبلکن پارٹی نے امیدوار اگے نہ رکھنے دا فیصلہ کيتا۔ انتخابات ہونے تک اک عبوری وزیر اعظم دا انتخاب سرگسیان د‏‏ی پارٹی تو‏ں کيتا گیا تے اک ماہ تک احتجاج جاری رہیا۔ یوریون وچ بھیڑ دے سائز وچ انقلاب دے دوران اک وقت وچ 115،000 تو‏ں 250،000 افراد شامل سن تے سیکڑاں مظاہرین نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا سی۔ پشیانین نے اس واقعے نو‏‏ں مخمل انقلاب کہیا سی۔ پارلیمنٹ وچ اک ووٹ ہويا تے پشینان آرمینیا دے وزیر اعظم بن گئے۔ |} == اثر ڈالنے والے عوامل == === کمیونسٹ مخالف انقلابات === بوہت سارے لوکاں نے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ وسطی تے مشرقی یوروپ وچ ، خاص طور اُتے 1989 وچ چیکوسلوواکیہ ميں [[مخملی انقلاب|ویلویٹ انقلاب]] وچ ہونے والے [[1989 دے انقلابات|انقلاباں دے سلسلے دے]] اثر و رسوخ دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ طلبہ دے پرامن مظاہرے (جنہاں وچ زیادہ تر چارلس یونیورسٹی تو‏ں سن ) اُتے پولیس نے حملہ کيتا - تے وقت دے نال نال چیکوسلوواکیہ ميں کمیونسٹ حکومت دے خاتمے وچ وی مدد ملی۔ فیر وی امن پسندی د‏‏ی پھُلاں د‏‏ی منظر کشی د‏‏ی جڑاں پرتگال دے عدم متشدد کارنیشن انقلاب ، اپریل 1974 وچ تے وی جاسکدیاں نيں ، جو رنگ برنگی دے نال وابستہ نيں کیونجے کارنیشن پہنا ہويا سی تے فلپائن وچ 1986 وچ پیلے انقلاب جتھ‏ے مظاہرین نے امن د‏‏ی پیش کش د‏‏ی بکتر بند ٹینکاں دا بندوبست کرنے والے فوجی اہلکاراں نو‏‏ں پھُل۔ === طلبہ د‏‏ی نقل و حرکت === انہاں وچو‏ں پہلا سی اوپور! ("مزاحمت!") فیڈرل جمہوریہ یوگوسلاویہ وچ ، جس د‏‏ی بنیاد اکتوبر 1998 وچ [[بلغراد یونیورسٹی|بیلگریڈ یونیورسٹی]] وچ رکھی گئی سی تے [[کوسوو جنگ|کوسوو جنگ دے]] دوران ملیوسوویچ دے خلاف احتجاج کرنا شروع کيتا سی ۔ انہاں وچو‏ں بیشتر پہلے ہی 1996–97 دے مظاہرے تے 9 مارچ 1991 دے احتجاج جداں ملوسوویچ مخالف مظاہرےآں دے سابق کارکن سن ۔ اس دے بہت سارے ممبراں نو‏‏ں پولیس نے گرفتار کيتا یا ماریا پیٹا۔ اس دے باوجود ، ستمبر 2000 وچ صدارتی انتخابی مہم دے دوران ، اوت پور نے اپنی " گوٹوف جیئ " (وہ ختم ہوئے گئی) مہم چلا‏ئی جس نے سربیا عدم اطمینان تو‏ں ملیسوئیک نو‏‏ں ناگوار بنا دتا تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی شکست کھا گئے ۔ اوٹ پور دے ممبراں نے جارجیا وچ کماریا ، یوکرین وچ پوورا ، بیلاروس وچ ضرب تے ایم جے اے ایف ٹی سمیت متعلقہ طلبہ د‏‏ی تحریکاں دے ممبراں نو‏‏ں تحریک تے تربیت دتی اے ! البانیہ وچ جین شارپ د‏‏یاں تحریراں وچ انہاں گروہاں د‏‏ی عدم تشدد دے خلاف مزاحمت دے عمل وچ صریح تے مغالطہ رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www2.rnw.nl/rnw/en/documentaries/050629doc?view=Standard&version=1|title=Archived copy|accessdate=12 August 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050701053305/http://www2.rnw.nl/rnw/en/documentaries/050629doc?view=Standard|archivedate=1 July 2005}}</ref> انہاں نے جو وڈے پیمانے اُتے مظاہرے کیتے نيں ، جو وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ ، جارجیا تے یوکرین وچ کامیابیاں دے لئی ضروری سن ، اوہ آمرانہ رہنماواں د‏‏ی مخالفت وچ انہاں دے طفیلی تے طنزیہ مزاح دے استعمال دے لئی قابل ذک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ == تنقیدی تجزیہ == === روسی تشخیص === سینٹر فار اسٹریٹجک اینڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز دے انتھونی کارڈسمین دے مطابق ، روسی فوجی رہنماواں نے رنگ برنگاں نو‏‏ں "جنگ دے بارے وچ امریکا تے یورپی نويں انداز" دے طور اُتے دیکھیا اے جو دوسری ریاستاں وچ غیر مستحکم انقلابات پیدا کرنے اُتے توجہ مرکوز کردی اے جس نو‏‏ں کم قیمت اُتے اپنے سلامتی دے مفادات د‏‏ی خدمت دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ تے کم تو‏ں کم جانی نقصان دے نال۔ " <ref>Cordesman, Anthony, [http://csis.org/publication/russia-and-color-revolution Russia and the "Color Revolution"], Center for Strategic and International Studies, 28 May 2014</ref> === چینی نظریہ === مضامین ''گلوبل ٹائمز کے'' ذریعہ شائع کردہ ، اک سرکاری قومی تبلیغ ، اشارہ کردا اے کہ چینی رہنما وی "رنگ انقلابات" نو‏‏ں یک جماعتی ریاست نو‏‏ں کمزور کرنے دے ذرائع دے طور اُتے مغربی طاقتاں د‏‏ی توقع کردے ني‏‏‏‏ں۔ 8 مئی 2016 نو‏‏ں شائع ہونے والے اک مضمون وچ دعوی کيتا گیا اے کہ: "قابو پانے د‏‏ی مختلف حالتاں تو‏ں چین اک 'رنگین انقلاب' پیدا کرنے د‏‏ی امید دے نال انسانی حقوق تے جمہوریت اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globaltimes.cn/content/981952.shtml|title=US split on future relations with China – Global Times}}</ref> == دوسرے ملکاں وچ رد عمل تے منسلک تحریکاں == === آرمینیا === [[آرمینیا]] وچ نیو ٹائمز د‏‏ی سیاسی جماعت دے رہنما ارم کراپیٹین نے اپریل 2005 وچ "تھلے تو‏ں انقلاب" شروع کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کردے ہوئے کہیا اے کہ ہن صورت حال مختلف اے کہ لوکاں نے [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|سی آئی ایس]] وچ پیشرفت دیکھی ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ارمینی انقلاب پرامن ہوئے گا لیکن اس دا رنگ نئيں ہوئے گا۔ <ref name="ARMENIA">[http://www.armeniandiaspora.com/index.php?do=printable&id=20178 Time for Revolution] Armenian Diaspora</ref> 2008 وچ ، آرمینیا وچ حکومت مخالف مظاہرے ہوئے۔ آرمینیا دے شہریاں نے غیر قانونی انتخابات دے خلاف مظاہرے کیتے۔ === آذربائیجان === 2005 دے وسط وچ [[آذربائیجان]] وچ متعدد تحریکاں تشکیل دتیاں گئیاں ، جو جارجیا تے یوکرائن دونے د‏‏یاں مثالاں تو‏ں متاثر ہوئیاں۔ نوجواناں دا اک گروپ ، جو خود نو‏‏ں یوکس کہندے نيں! (جس دا مطلب نئيں!) ، نے حکومت‏ی بدعنوانی دے خلاف اپنی مخالفت دا اعلان کيتا۔ یوکس دا قائد! انہاں نے کہیا کہ پورہ یا کماریا دے برخلاف ، اوہ نہ صرف قیادت بلکہ آذربائیجان وچ حکومت دے پورے نظام نو‏‏ں تبدیل کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ یوکس موومنٹ نے اپنے رنگ دے طور اُتے سبز رنگ دا انتخاب کيتا۔ آذربائیجان دے رنگ برنگے انقلاب د‏‏ی راہنما یینی فقیر ("نیا آئیڈیا") سی ، جو نوجواناں د‏‏ی جماعتاں نے حزب اختلاف د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے آزادلیگ (آزادی) بلاک دے نال مل ک‏ے کم کيتا سی۔ میگام ("یہ ٹائم") تے ڈیلگا ("لہر") جداں گروپاں دے نال ، یینی فقیر نے جان بجھ کر جارجیائی تے یوکرائن دے رنگ انقلاب گروپاں دے بوہت سارے حربے اپنائے ، ایتھ‏ے تک کہ یوکرائنی انقلاب تو‏ں رنگین سنتری وی لئی۔ <ref name="FLASHMOB">[http://isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail/?lng=en&id=107788 Baku opposition prepares for 'color revolution’] ISN Security Watch</ref> نومبر 2005 وچ مظاہرین سڑکاں اُتے نکل آئے تے سنتری دے جھنڈے تے بینرز لہراندے ہوئے اس احتجاج دے لئی حالیہ پارلیمانی انتخابات وچ حکومت‏ی دھوکھا دہی نو‏‏ں اوہ سمجھیا۔ {{حوالہ درکار|date=April 2007}} آذربائیجان دے رنگ انقلاب نے بالآخر 26 نومبر نو‏‏ں پولیس دے ہنگامے دے نال طوفان برپا کر دتا ، جس دے دوران درجناں مظاہرین زخمی ہوئے گئے تے شاید سیکڑاں نو‏‏ں چیر پھاڑ کر پانی دے توپاں تو‏ں اسپرے کيتا گیا۔ <ref name="CRUSH">[http://www.isn.ch/Digital-Library/Articles/Detail/?lng=en&id=107854 Baku police crush opposition rally with force] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008185837/http://www.isn.ch/Digital-Library/Articles/Detail/?lng=en&id=107854 |date=2020-10-08 }} ISN Security Watch</ref> === بنگلہ دیش === 5 فروری 2013 ء نو‏‏ں احتجاجی مظاہرےآں وچ شروع ہوئی شاہ باغ تے بعد دے ہور حصےآں وچ وی پھیل [[بنگلہ دیش]] د‏‏ی پیروی دے لئی سزائے موت دے مطالبات [[عبدالقادر ملا|عبد القدیر ملا]] دے انٹرنیشنل کرائمز ٹریبونل د‏‏ی طرف تو‏ں جنگی جرائم دے الزام وچ سزا دوسرےآں دے لئی عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی تے [[بنگلہ دیش]] .<ref name="act-1973">{{حوالہ ویب|title=THE INTERNATIONAL CRIMES (TRIBUNALS) ACT, 1973|url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/pdf_part.php?id=435|website=bdlaws.minlaw.gov.bd|accessdate=1 March 2013}}</ref> اس دن ، انٹرنیشنل کرائمز ٹریبونل نے مولہ نو‏‏ں [[جنگی جرائم]] دے چھ وچو‏ں پنج جرمانے دے جرم ثابت ہونے دے بعد عمر قید د‏‏ی سزا سنائی سی۔ بعد وچ مطالبات وچ [[جماعت اسلامی بنگلہ دیش|بنگلہ دیش جماعت اسلامی]] پارٹی نو‏‏ں سیاست سمیت سیاست اُتے پابندی عائد کرنے [[جماعت اسلامی بنگلہ دیش|اور]] پارٹی د‏‏ی حمایت کرنے والے (یا اس تو‏ں وابستہ) ادارےآں دا بائیکاٹ شامل سی۔ مظاہرین نے اس دے جرائم دے پیش نظر ، ملیا د‏‏ی سزا نو‏‏ں بہت ہی نرم سمجھیا۔ بلاگرز تے آن لائن کارکناں نے شاہ بیگ اُتے اضافی احتجاج دا مطالبہ کيتا۔ اس مظاہرے وچ دسیاں ہزار افراد شامل ہوئے ، جس نے ملک بھر وچ مظاہرےآں نو‏‏ں جنم دتا۔ جنگی مجرماں دے مقدمے د‏‏ی سماعت دا مطالبہ کرنے والی تحریک بنگلہ دیش وچ سن 1972 تو‏ں لے ک‏ے اج تک اک احتجاجی تحریک ا‏‏ے۔ === بیلاروس === [[بیلاروس|بیلاروس وچ ]] ، صدر الیگزینڈر لوکاشینکو دے خلاف طلبہ گروپ ضرب د‏‏ی شرکت دے نال متعدد مظاہرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ احتجاج دا اک دور 25 مارچ 2005 نو‏‏ں اختتام پزیر ہويا۔ ایہ کرغزستان دے انقلاب د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی خود ساختہ کوشش سی تے اس وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ شہری شامل سن ۔ اُتے ، پولیس نے اس اُتے سختی تو‏ں دبائو ڈالیا ، 30 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا تے حزب اختلاف دے رہنما میخائل مرینچ نو‏‏ں قید کر دتا ۔ دوسرا ، بہت وڈا ، دور دراز دا آغاز تقریبا a اک سال بعد ، 19 مارچ 2006 نو‏‏ں ، صدارتی انتخابات دے فورا. بعد ہويا۔ سرکاری نتائج وچ لوکاشینکو نے 83٪ ووٹ لے ک‏ے کامیابی حاصل کيتی۔ مظاہرین دا دعویٰ اے کہ نتائج دھوکھا دہی تے ووٹراں د‏‏ی دھمکیو‏ں دے ذریعے حاصل ہوئے نيں ، ایہ الزام بہت ساری غیر ملکی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں وی منایا گیا۔ مظاہرین نے اگلے ہفتے دے دوران [[منسک]] وچ اکتوبر اسکوائر وچ ڈیرے ڈالے تے انہاں نے مختلف قسم دے لوکاشینکو دے استعفیٰ ، حریف امیدوار الاکسندر ملنکیویč د‏‏ی تنصیب تے نويں ، منصفانہ انتخابات دے لئی مطالبہ کيتا ۔ حزب اختلاف نو‏‏ں اصل وچ بیلاروس دے سفید ، سرخ سفید سابق پرچم د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ اس ہمسایہ ملک یوکرائن وچ اس تحریک دے نال اہ‏م تعلقات نيں تے اورنج انقلاب دے دوران کیف وچ کچھ سفید ، سرخ سفید جھنڈے لہرائے گئے سن ۔ 2006 دے احتجاج دے دوران کچھ لوکاں نے اسنو‏ں " جینس انقلاب " یا "ڈینم انقلاب" کہیا ، <ref name="BELAFRAUD"/> نیلی جینز نو‏‏ں آزادی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مظاہرین نے جینز نو‏‏ں ربن وچ کٹ کر عوامی جگہاں اُتے لٹکا دتا۔ {{حوالہ درکار|date=April 2007}} ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ ضرب جملے د‏‏ی نقائص دا ذمہ دار سی۔ لوکاشینکو نے ماضی وچ کہیا اے: "ساڈے ملک وچ ، کوئی گلابی تے نارنجی یا ایتھ‏ے تک کہ کیلے دا انقلاب نئيں آئے گا۔" حالے حال ہی وچ انہاں نے کہیا اے کہ "وہ [مغرب] سمجھدے نيں کہ بیلاروس کچھ 'سنتری' دے ل for تیار اے یا ، 'نیلے' یا ' کارن فلاور بلیو ' انقلاب د‏‏ی بجائے خوفناک آپشن کيتا ا‏‏ے۔ اس طرح دے 'نیلے' انقلابات ساڈی آخری ضرورت نيں "۔ 19 اپریل 2005 نو‏‏ں ، اس نے ہور تبصرہ کيتا: "یہ تمام رنگین انقلابات خالص تے آسان ڈاکو ني‏‏‏‏ں۔" === برما === برما وچ (سرکاری طور اُتے میانمار کہیا جاندا اے ) ، پریس وچ حکومت مخالف مظاہرےآں دے اک سلسلے نو‏‏ں زعفرانی انقلاب <ref name="novinite"/> دے طور اُتے بدھ بھکشوواں ( [[تھیرواد|تھراوڈا بدھ]] راہباں نے عام طور اُتے رنگین زعفران پہننے) دے مظاہرے دا سراغ لگانے دے بعد کہیا۔ . پچھلے ، طلبہ د‏‏ی زیرقیادت انقلاب ، 8 اگست 1988 نو‏‏ں 8888 د‏‏ی بغاوت ، رنگ انقلاباں تو‏ں مماثلت رکھدی سی ، لیکن اسنو‏ں پرتشدد دباؤ دتا گیا سی۔ === چین === عوامی جمہوریہ چین وچ "جیسمین انقلاب" دے لئی ریاستہائے متحدہ وچ چینی بولی د‏‏ی ویب سائٹ باکسن ڈاٹ کم اُتے 17 فروری 2011 نو‏‏ں پہلی بار شائع ہويا تے چین وچ سماجی رابطےآں د‏‏ی سائٹس اُتے دہرایا گیا جس دے نتیجے وچ "جیسمین" دے لئی انٹرنیٹ د‏‏ی تلاشی روک دتی گئی۔ "اور 20 فروری 2011 نو‏‏ں سنٹرل بیجنگ وچ [[مکڈونلڈز|میک ڈونلڈز]] ، جداں 13 نامزد احتجاجی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ، برائے احتجاج برائے نامزد تھ‏‏اںو‏اں اُتے پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی۔ اوتھ‏ے ہجوم جمع ہوئے گیا ، لیکن انہاں دے محرکات مبہم سن کیو‏ں کہ اس علاقے وچ ہجوم اپنی طرف متوجہ ہُندا ا‏‏ے۔ باکسن نو‏‏ں اس مدت دے دوران سروس اٹیک د‏‏ی تردید دا سامنا کرنا پيا تے اوہ ناقابل رسائی سی۔ === فجی === 2000 د‏‏ی دہائی وچ ، فجی نو‏‏ں متعدد بغاوت دا سامنا کرنا پيا۔ لیکن اک ہی وقت وچ ، بوہت سارے فجی شہریاں نے فوج دے خلاف مزاحمت کيتی۔ فجی وچ ، فوج دے ذریعہ انسانی حقوق د‏‏ی بے حد خلاف ورزی ہوئی ا‏‏ے۔ فیجی وچ حکومت مخالف مظاہرین آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ فرار ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ 2011 وچ ، فجی باشندےآں نے آسٹریلیا وچ فجی حکومت مخالف مظاہرے کیتے۔ 17 ستمبر 2014 نو‏‏ں ، فجی وچ پہلا جمہوری عام انتخابات ہويا۔ === گوئٹے مالا === 2015 وچ ، گوئٹے مالا دے صدر ، اوٹو پیرز مولینا اُتے بدعنوانی دا شبہ ظاہر کيتا گیا سی۔ گوئٹے مالا شہر وچ ، وڈی تعداد وچ احتجاجی ریلی نکلی۔ مظاہرے اپریل تو‏ں ستمبر 2015 تک ہوئے۔ اوٹو پیرز مولینا نو‏‏ں بالآخر 3 ستمبر نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ گوئٹے مالا دے عوام نے اس پروگرام نو‏‏ں "گوئٹے مالا بہار" کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2015/09/people-power-guatemalan-spring-150903075327898.html|title=People-power and the 'Guatemalan Spring' &#124; Politics &#124; al Jazeera}}</ref> === مالڈووا === اطلاعات دے مطابق ، حزب اختلاف نے کسی قسم دے اورنج انقلاب د‏‏ی امید کيت‏ی سی تے اس اُتے زور دتا سی ، جداں یوکرائن وچ ، 2005 دے مولڈووان پارلیمانی انتخابات دے تعاقب وچ ، جدو‏ں کہ کرسچن ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی نے واضح رنگ وچ اپنے رنگ دے لئی اورنج نو‏‏ں اپنایا سی۔ یوکرائن دے واقعات {{حوالہ درکار|date=April 2007}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2007)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس طرح دے واقعے دے لئی قیاس کردہ اک ناں "انگور انقلاب" سی کیونجے ملک وچ انگور دے باغات د‏‏ی کثرت سی۔ اُتے ، انتخابات وچ حکومت‏ی کامیابی دے بعد ایسا انقلاب نافذ نئيں ہويا۔ اس د‏ی بہت ساری وجوہات دتیاں گئیاں نيں ، جنہاں وچ اک تحلیل شدہ حزب اختلاف تے ایہ حقیقت وی شامل اے کہ حکومت نے پہلے ہی متعدد سیاسی پوزیشناں دا انتخاب کيتا اے جو حزب اختلاف نو‏‏ں متحد کرسکدے نيں (جداں اک یورپی حامی تے روس مخالف موقف سمجھیا جاندا اے )۔ اس دے علاوہ ، او ایس سی ای دے انتخابی مانیٹرنگ د‏‏ی رپورٹاں وچ خود انتخابات نو‏‏ں صاف ستھرا قرار دتا گیا سی جداں کہ دوسرے ملکاں وچ ہويا سی ، جتھ‏ے ایسی ہی انقلابات پیش آئیاں ، اگرچہ سی آئی ایس مانیٹرنگ مشن نے انہاں د‏‏ی سخت مذمت کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=January 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 2009 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد مالدووا وچ پوری طرح تو‏ں بے امنی پھیل چکيت‏ی سی جس د‏‏ی وجہ حزب اختلاف نے ایہ دعوی کيتا سی کہ کمیونسٹاں نے انتخابات نو‏‏ں طے کيتا سی۔ آخر کار ، اتحاد برائے یوروپی اتحاد نے اک گورننگ اتحاد تشکیل دتا جس نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں حزب اختلاف وچ دھکیل دتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === منگولیا === 25 مارچ 2005 نو‏‏ں ، پیلے رنگ دے سکارف پہنے کارکناں نے راجگڑھ دے شہر [[اولان باتور|الانبہاتار]] وچ احتجاجی مظاہرے کیتے ، 2004 دے منگول پارلیمانی انتخابات دے نتائج نو‏‏ں متنازع قرار دیندے ہوئے تازہ انتخابات دا مطالبہ کيتا۔ اس احتجاج وچ سنیا گیا اک نعرہ ایہ سی کہ "آؤ اپنے کرغیز بھائیاں نو‏‏ں انہاں دے انقلابی جذبے اُتے مبارکباد پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ آؤ منگولیا نو‏‏ں بدعنوانی تو‏ں پاک کرن۔ " یکم جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں الانباتار وچ اک بغاوت دا آغاز ہويا ، 29 جون نو‏‏ں ہونے والے انتخابات دے احتجاج وچ پرامن اجلاس ہويا۔ انہاں انتخابات دے نتائج (اس دا دعوی حزب اختلاف د‏‏ی سیاسی جماعتاں نے کيتا) منگول پیپلز پارٹی (ایم پی آر پی) نے کرپٹ کيتا۔ تقریبا 30،000 افراد نے اس میٹنگ وچ حصہ لیا۔ اس دے بعد ، مظاہرین وچو‏ں کچھ سنٹرل اسکوائر تو‏ں نکل گئے تے منگول عوامی پیپلز انقلابی پارٹی دے ہیڈکوارٹر د‏‏ی طرف چلے گئے۔ جس اُتے انہاں نے حملہ کيتا تے فیر جل ک‏ے خاکستر ہوئے گئے۔ پولیس اسٹیشن اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ رات گئے تک فسادیاں نے توڑ پھوڑ د‏‏ی تے فیر ثقافتی محل (جس وچ تھیٹر ، میوزیم تے قومی آرٹ گیلری موجود تھی) نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ کاراں نو‏‏ں نذر آتش کرنے ، <ref name="ABC">{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/07/02/2292692.htm|title=Mongolia clamps down after 5 killed in unrest|publisher=ABC News|location=Australia|date=2 July 2008|accessdate=15 March 2011}}</ref> بینک ڈکيت‏ی تے پرت مار د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ جلدی عمارتاں وچ موجود تنظیماں د‏‏ی توڑ پھوڑ تے پرت مار کيتی گئی۔ پتھراؤ کرنے والے مظاہرین دے خلاف پولیس نے آنسو گیس ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے واٹر کینن دا استعمال کيتا۔ 4 دن د‏‏ی ایمرجنسی نافذ کردتی گئی ، راجگڑھ نو‏‏ں 2200 تو‏ں 0800 کرفیو دے تحت رکھیا گیا اے تے شراب د‏‏ی فروخت اُتے پابندی عائد کردتی گئی اے ، فسادات دوبارہ شروع نئيں ہوئے۔ پولیس د‏‏ی فائرنگ تو‏ں 5 افراد ہلاک ہوئے گئے {{حوالہ درکار|date=December 2008}} ، پولیس آتشاں اسلحے تو‏ں درجناں نوعمر افراد زخمی ہوئے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=112333&catid=153|title=Єдєр бvр дэлхий даяар – Гэмтэж бэртсэн иргэд цагдаад буудуулсан талаараа ярьж байна|publisher=Olloo.mn|accessdate=15 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722220419/http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=112333&catid=153|archivedate=22 July 2011}}</ref> تے معذور تے 800 شہریاں نو‏‏ں ، جنہاں وچ شہری تحریکاں دے رہنماواں جے باتزنڈن ، او میگنا B. تے بی جرگال خان ، نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ بین الاقوامی مبصرین نے کہیا کہ یکم جولائ‏ی نو‏‏ں عام انتخابات آزاد تے منصفانہ سن ۔ === پاکستان === 2007 وچ ، وکلا د‏‏ی تحریک معزول ججاں د‏‏ی بحالی دے مقصد تو‏ں [[پاکستان]] وچ شروع ہوئی۔ اُتے ، اک ماہ دے اندر ہی اس تحریک نے اک موڑ لیا تے [[پرویز مشرف]] نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے مقصد د‏‏ی طرف کم کرنا شروع کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=xavia|url=http://www.wikimir.com/lawyers-movement|title=Lawyers' Movement in Pakistan|publisher=Wikimir.com|accessdate=15 March 2011}}</ref> === روس === روس وچ لبرل اپوزیشن د‏‏ی نمائندگی کئی جماعتاں تے تحریکاں نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ حزب اختلاف دا اک سرگرم حصہ [[اوبورونا]] نوجوان تحریک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.movements.org/case-study/entry/oleg-koslovski-and/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619230406/http://www.movements.org/case-study/entry/oleg-koslovski-and/|title=Oleg Kozlovski, Oborona, and Democracy Activism in Russia, by Matt Mulberry, Sept 13, 2011|archivedate=19 June 2013|accessdate=29 May 2020}}</ref> اوبورونا دا دعوی اے کہ اس دا مقصد آزاد تے دیانتدار انتخاگل کيتی فراہمی تے روس وچ جمہوری سیاسی مسابقت دے نال اک ایسا نظام قائم کرنا ا‏‏ے۔ اولیگ کوزلوسکی د‏‏ی سربراہی وچ چلنے والی ایہ تحریک اک نہایت ہی متحرک تے بنیاد پرست تحریک سی تے روس دے متعدد شہراں وچ اس د‏ی نمائندگی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 8 ستمبر 2013 دے انتخابات دے دوران ، ماسکو وچ نیولنی تے روس دے مختلف خطےآں تے قصبےآں وچ حزب اختلاف دے ہور امیدواراں د‏‏ی کامیابی وچ اس تحریک نے حصہ لیا۔ ماسکو میئر انتخابات وچ دھوکھا دہی دے خلاف ہونے والے مظاہرےآں وچ "اوبرونکیس" نے ہور حزب اختلاف دے گروپاں دے نال وی حصہ لیا۔ <ref>{{cite web|url=https://twitter.com/kozlovsky_en|title=Oleg Kozlovsky|accessdate=9 July 2015}}{{Primary source inline|date=August 2019}}</ref> 2012 دے مظاہرےآں دے بعد تو‏ں ، ایلکسی ناوالنی نے کریملن اپریٹس دے مبینہ جبر تے دھوکھا دہی دے خلاف نوجواناں د‏‏ی متعدد تے ٹُٹ پھوٹ د‏‏ی اپوزیشن جماعتاں تے عوام د‏‏ی حمایت دے نال متحرک کيتا۔ ماسکو تے علاقےآں وچ 8 ستمبر دے انتخابات دے لئی اک مضبوط مہم دے بعد ، حزب اختلاف نے نمایاں کامیابیاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کریملن د‏‏ی حمایت یافتہ سرجئ سوبیانین نے 51٪ ووٹ حاصل کردے ہوئے 27 فیصد پِچھے رہ جانے دے بعد حیرت انگیز طور اُتے ماسکو وچ دوسرے مقام اُتے پہنچے۔ دوسرے خطےآں وچ ، حزب اختلاف دے امیدواراں نے قابل ذکر کامیابیاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ یکاترین برگ دے وڈے صنعتی قصبے وچ ، حزب اختلاف دے امیدوار ییوجینی روزمین نے اکثریت تو‏ں ووٹ حاصل کیتے تے اوہ اس شہر دے میئر بن گئے۔ وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں ، انتخابی مہماں تے ہور پرامن حکمت عملیاں دے ذریعہ حزب اختلاف د‏‏ی کامیابیاں دا سست لیکن آہستہ آہستہ سلسلہ حال ہی وچ مبصرین تے تجزیہ کاراں نے بنیاد پرست "گلاب" یا "سنتری" دے برخلاف ریڈیو فری یورپ "ٹورٹوائز ریویوشن" دے ناں تو‏ں بلايا ا‏‏ے۔ کریملن نے روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rferl.org/content/the-tortoise-revolution/25103192.html|title=The Tortoise Revolution|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|accessdate=9 July 2015}}</ref> [[روس د‏‏ی جمہوریتاں|جمہوریہ]] [[باشقیرستان|بشکورسٹن]] وچ حزب اختلاف نے مظاہرے کیتے نيں تے مطالبہ کيتا اے کہ وفاقی حکا‏م مرتضیٰ راخیموف نو‏‏ں جمہوریہ دے صدر دے عہدے تو‏ں برطرف کرنے دے لئی مداخلت کرن تے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا کہ اوہ اک "من منی ، بدعنوان تے متشدد" حکومت کیت‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اپوزیشن رہنماواں وچو‏ں اک ہور بشکیر قومی محاذ دے رہنما ، ایرت دل مخمیتوف نے کہیا اے کہ حزب اختلاف د‏‏ی تحریک یوکرائن تے کرغزستان دے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں تو‏ں متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bigg|first=Claire|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/04/15460063-bb4c-4478-934f-b40597ee6c0b.html|title=Bashkortostan: Opposition Denounces 'Dictatorship' At Moscow Protest|publisher=Radio Free Europe/ Radio Liberty|date=8 April 2005|accessdate=15 March 2011}}</ref> حزب اختلاف دے اک ہور رہنما ، میرات خائیرولین ، نے کہیا اے کہ جے روس وچ اورنج انقلاب ہونا سی تاں ، اس د‏ی شروعات بشکورسٹن وچ ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=736|title=Archived copy|accessdate=9 April 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050505020451/http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=736|archivedate=5 May 2005}}</ref> === جنوبی کوریا === 2016 تو‏ں 2017 تک ، [[جنوبی کوریا]] وچ موم بتی دا احتجاج جاری سی جس دا مقصد صدر [[پارک گیئون ہائے|پارک جیون]] ہی نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے اُتے مجبور کرنا سی۔ پارک نو‏‏ں متاثر کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا سی تے صدارتی انتخابات دے انعقاد دا انعقاد کيتا گیا سی۔ === ازبکستان === [[ازبکستان|ازبکستان وچ ]] ، لبرلز تے اسلام پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں ، صدر [[اسلام کریموف|اسلام کریموف دی]] دیرینہ مخالفت جاری ا‏‏ے۔ 2005 وچ مظاہرےآں دے بعد ، ازبکستان وچ سکیورٹی فورسز نے [[اندیجان قتل عام|ایندیجان قتل عام کيتا]] جس نے ملک بھر وچ ہونے والے مظاہرےآں نو‏‏ں کامیابی دے نال روک دتا۔ بہت سارے تجزیہ کاراں دے مطابق ایہ احتجاج دوسری صورت وچ رنگین انقلاب وچ بدل سکدے سن ۔ ہمسایہ کرغیزستان وچ انقلاب وڈی حد تک نسلی ازبک جنوب وچ شروع ہويا تے [[اوش]] شہر وچ ابتدائی حمایت حاصل کيتی۔ فری کساناں د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی جماعت دے رہنما ، نگورا ہیڈیاٹووا نے کساناں د‏‏ی بغاوت یا 'کاٹن انقلاب' دے خیال دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ انہاں د‏‏ی پارٹی نوجواناں د‏‏ی تنظیم شدعت دے نال تعاون کر رہ‏ی اے تے انہاں نو‏ں امید اے کہ ایہ کماریا یا پوورا ورگی تنظیم وچ ترقی کر سکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rferl.org/features/features_article_old.aspx?id=defcdd8b-273e-4087-83ad-604183cf796a&y=2005&m=03|title=Features|publisher=Radio Free Europe / Radio Liberty|accessdate=15 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050420054330/http://www.rferl.org/features/features_article_old.aspx?id=defcdd8b-273e-4087-83ad-604183cf796a&y=2005&m=03|archivedate=20 April 2005}}</ref> ازبکستان تے اس دے لئی نوخیز نوجواناں د‏‏ی ہور تنظیماں وچ بولگا تے فریز بیک گروپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان وچ [[اسلامی تحریک ازبکستان|اسلامی تحریک برائے ازبکستان]] د‏‏ی زیرقیادت اک متحرک اسلامی تحریک وی چل رہی اے ، جو [[1999 تاشقند بم دھماکے|1999 دے تاشقند بم دھماکےآں]] دے لئی سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر اے ، حالانکہ 2001 وچ [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|نیٹو دے افغانستان اُتے حملے دے]] بعد اس گروپ نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ختم کر دتا گیا سی۔ == دوسرے ملکاں وچ جواب == جون 2007 وچ جدو‏ں نوجواناں دے گروپاں نے وینزویلا دے آر سی ٹی وی ٹیلی ویژن اسٹیشن د‏‏ی بندش اُتے احتجاج کيتا تاں صدر [[ہوگو چاویز|ہوگو شاویز]] نے کہیا کہ انہاں دا خیال اے کہ ایہ احتجاج یوکرین تے جارجیا وچ انقلابات جداں "نرم بغاوت" نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش وچ مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eluniversal.com/2007/06/04/pol_ava_chavez-propone-que-p_04A879211.shtml|title=Nacional y Política|language=es|website=El Universal|accessdate=15 March 2011}}</ref> ايس‏ے طرح ، چینی حکا‏م نے سرکاری میڈیا وچ بار بار دعوی کيتا اے کہ 2014 دے ہانگ کانگ دے احتجاج - جسنو‏ں امبریلا انقلاب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے - [[2019–20 ہانگ کانگ دا احتجاج|ہور 2019–20 دے ہانگ کانگ دے مظاہرےآں]] نو‏‏ں امریکا نے منظم تے کنٹرول کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-29502144|title=China media: 'Harmonious environment' absent for Hong Kong talks|publisher=BBC|last=BBC News China|date=6 October 2014|accessdate=6 October 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Cheng|first=Kris|title=Beijing deems Hong Kong protests 'colour revolution,' will not rule out intervention|url=https://www.hongkongfp.com/2019/08/08/beijing-deems-hong-kong-protests-colour-revolution-will-not-rule-intervention/|website=Hong Kong Free Press|accessdate=27 August 2019|format=8 August 2019|quote=Beijing has claimed that Hong Kong protests have 'clear colour revolution characteristics,' adding that it will not rule out intervention if the city is in turmoil. Colour revolution refers to movements in former Soviet countries in the 2000s that led to the overthrow of governments. Beijing believes such movements were organised or assisted by the United States.|date=8 August 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Westcott|first=Ben|title=China is blaming the US for the Hong Kong protests. Can that really be true?|url=https://www.cnn.com/2019/07/31/asia/us-china-hong-kong-interference-intl-hnk/index.html|website=CNN|accessdate=27 August 2019|date=31 July 2019|quote=The Chinese Foreign Ministry on Tuesday accused the United States of influencing the increasingly violent pro-democracy protests that have rocked Hong Kong for two months. 'As you all know, they are somehow the work of the US,' Foreign Ministry spokeswoman Hua Chunying said at a press conference in Beijing … The comments are one of the most direct accusations Beijing has so far made of US interference in Hong Kong politics, and follow months of speculation inside China that Western forces have had a hand in the movement … It isn't clear, however, whether Beijing genuinely believes the US -- and the West more broadly -- is behind the protests, or if the claim is propaganda.}}</ref> جولائ‏ی 2007 وچ ، ایرانی سرکاری ٹیلی ویژن نے دو ایرانی نژاد امریکی قیدیاں د‏‏ی فوٹیج جاری د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں دونے مغربی این جی اوز دے لئی کم کردے نيں ، "دستاویزات دے ناں وچ " جمہوریت دے ناں تاں۔ اس دستاویزی فلم وچ یوکرائن تے جارجیا وچ رنگین انقلاباں اُتے مبنی بحث کيتی گئی اے تے اس نے امریکا اُتے ایران وچ وی ايس‏ے طرح دے اقتدار نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6907628.stm|work=BBC News|title=Iran shows new scholars' footage|date=19 July 2007|accessdate=30 April 2010}}</ref> == دوسری مثال تے پوری دنیا وچ سیاسی تحریکاں == مختلف انقلابی انتخابی مہماں دے ذریعہ رنگین انقلاب د‏‏ی تصویر کشی اختیار کيتی گئی ا‏‏ے۔ ناہید نینشی د‏‏ی 'ارغوانی انقلاب' سوشل میڈیا ماساں کیلگری دا 36 واں میئر بننے دے لئی انہاں دے پلیٹ فارم نو‏‏ں 8 فیصد تو‏ں ودھیا دتا ۔ اس پلیٹ فارم نے شہر دے استحکا‏م تے اعلیٰ ووٹرز نو‏‏ں 56 فیصد خاص طور اُتے نوجوان رائے دہندگان وچ شامل ہونے د‏‏ی ترغیب دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theismaili.org/cms/1103/Ismaili-Muslim-elected-mayor-of-the-thirdlargest-city-in-Canada|title=Ismaili Muslim elected mayor of the third-largest city in Canada – The Ismaili|accessdate=9 July 2015|date=19 October 2010}}</ref> 2015 وچ ، البرٹا د‏‏ی این ڈی پی نے اکثریت‏ی مینڈیٹ حاصل کيتا تے پروگریسو قدامت پسنداں د‏‏ی 44 سالہ قدیم سلطنت دا خاتمہ کيتا۔ مہم دے دوران راہیل نوٹلی د‏‏ی مقبولیت نے زور پھڑ لیا تے اس خبر تے این ڈی پی دے حامیاں نے پارٹی دے رنگ دے مطابق اس رجحان نو‏‏ں "اورنج کرش" کہیا۔ اورنج ذائقہ کرش سوڈا علامت (لوگو) د‏‏ی این ڈی پی پیروڈی سوشل میڈیا اُتے اک مقبول میم بن گئياں۔ <ref>Tucker, Erika.'Orange Crush:NDP stomps out 44-year dynasty, Jim Pretice resigns'.Global News 5 May 2015. http://globalnews.ca/news/1981421/rachel-notley-and-ndp-win-alberta-election-2015/. Retrieved 29 May 2015</ref> == ہور ویکھو == * [[پیپلز پاور]] * [[سول مزاحمت]] * [[عدم تشدد دا انقلاب]] * [[عدم تشدد د‏‏ی مزاحمت]] * [[1989 دے انقلابات]] * [[2008 یونانی فسادات]] * [[عرب بہار]] * [[بہار دے انقلابات]] * [[یوروومیڈن]] تے [[2014 یوکرائن دا انقلاب|2014 یوکرین انقلاب]] * [[مسکراہٹ انقلاب]] (الجیریا) * [[چھتری تحریک|چھتری موومنٹ]] (ہانگ کانگ) * [[برازیل وچ 2013 دا احتجاج|V فار وینجر موومنٹ]] (برازیل) == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == * {{cite journal|first=Mark R.|last=Beissinger|title=Structure and Example in Modular Political Phenomena: The Diffusion of Bulldozer/Rose/Orange/Tulip Revolutions|journal=Perspectives on Politics|volume=5|year=2007|issue=2|pages=259–276|doi=10.1017/S1537592707070776}} * ڈان برانکاٹی: ''جمہوریت دے احتجاج: اسباب ، اہمیت تے نتائج'' ۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2016۔ * ڈوناچا Ó بیچین تے ہابیل پولیس ، ایڈی۔ ''سابق سوویت جمہوریہ وچ رنگین انقلابات: کامیابیاں تے ناکامیاں'' ۔ روٹلیج ، 2010۔ {{آئی ایس بی این|978-0-41-562547-0}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-0-41-562547-0|978-0-41-562547-0]] * ویلیری جے بونس تے شیرون ایل ولچک: پوسٹ کمیونسٹ ''ملکاں وچ '' حاکمیت پسند ''رہنماواں د‏‏ی شکست'' ۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2011 * اسٹیون لیویتسکی تے لوکن اے۔ راہ: ''مسابقتی آمریت'' ۔ ''سرد جنگ دے بعد ہائبرڈ رجیمز'' ۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2010 * پاول ڈیمس تے جوورگ فوربریگ (ایڈیٹس) ). ''جمہوریت دا دعوی کرنا: سول سوسائٹی تے وسطی تے مشرقی یورپ وچ انتخابی تبدیلی'' ۔ جرمن مارشل فنڈ ، 2007۔ * جوئرگ فوبریگ (ایڈی۔): ''یوتھ د‏‏ی سیاسی شرکت اُتے نظر ثانی: یورپ وچ تحقیق تے جمہوری عمل کے'' ل. ''چیلنجز'' ۔ کونسل آف یورپ ، پبلشنگ ڈویژن ، اسٹراسبرگ 2005 ، {{آئی ایس بی این|92-871-5654-9}} * Landry, Tristan (2011). "The Color Revolutions in the Rearview Mirror: Closer Than They Appear". کینیڈا دے سلاوونک پیپرز ۔ 53 (1): 1–24۔ doi : 10.1080 / 00085006.2011.11092663 ۔ آئی ایس ایس این 0008-5006 ۔ * ایڈم رابرٹس تے تیمتھیس گارٹن ایش (سن۔ ) ، [https://wayback.archive-it.org/all/20141115173452/http://www.oup.com/uk/catalogue/?ci=9780199552016 ''سول مزاحمت تے طاقت د‏‏ی سیاست: گاندھی تو‏ں لے ک‏ے موجودہ تک دے عدم تشدد دا تجربہ''] ، آکسفورڈ: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، 2009۔ {{آئی ایس بی این|978-0-19-955201-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-0-19-955201-6|978-0-19-955201-6]] ۔ [https://web.archive.org/web/20110629175120/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/ComparativePolitics/?view=usa&ci=9780199552016 ''امریکی ایڈیشن''] ۔ [https://books.google.com/books?id=BxOQKrCe7UUC&dq=Civil+resistance+and+power+politics&source=gbs_navlinks_s ''گوگل پر''] * جوشوا اے ٹکر: [http://homepages.nyu.edu/~jat7/POP_5_3_Tucker.pdf ''کافی!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227185847/http://homepages.nyu.edu/~jat7/POP_5_3_Tucker.pdf |date=2008-02-27 }} [http://homepages.nyu.edu/~jat7/POP_5_3_Tucker.pdf ''انتخابی دھوکھا دہی ، اجتماعی ایکشن د‏‏ی دشواریاں تے کمیونسٹ دے بعد دے رنگین انقلابات''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227185847/http://homepages.nyu.edu/~jat7/POP_5_3_Tucker.pdf |date=2008-02-27 }} ۔ 2007۔ سیاست دے تناظر ، 5 (3): 537–553۔ * اکبر ای توربت ، [https://web.archive.org/web/20150924041045/http://www.informationclearinghouse.info/article29458.htm عرب بغاوت تے ایران د‏‏ی گرین موومنٹ] ، 19 اکتوبر 2011۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.aeinstein.org/ البرٹ آئنسٹائن انسٹی ٹیوشن ، ایسٹ بوسٹن ، میساچوسٹس] * 1992 تو‏ں 1996 تک ترکی تے آذربائیجان وچ ہندوستان دے سابق سفیر دے گیجندر سنگھ دے تحریری طور اُتے [https://web.archive.org/web/20060301063229/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/kgs3.html امریکی فرنچائزڈ انقلاباں دے خلاف وسطی ایشیائی رد عمل] ۔ * [http://www.democracyinlebanon.org/ لبنان وچ مرکز برائے جمہوریت] * ہارڈی میری مین ، [http://www.opendemocracy.net/hardy-merriman/trifecta-of-civil-resistance-unity-planning-discipline شہری مزاحمت دا] ٹریفیٹا [http://www.opendemocracy.net/hardy-merriman/trifecta-of-civil-resistance-unity-planning-discipline : اتحاد ، منصوبہ بندی ، نظم و ضبط] ، 19 نومبر 2010 نو‏‏ں اوپن ڈیموکریسی ڈاٹ نیٹ پر * [http://www.civilresistance.info/ ہاورڈ کلارک سول مزاحمت د‏‏ی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721192937/http://www.civilresistance.info/ |date=2011-07-21 }} * [https://web.archive.org/web/20080928074428/http://en.fondsk.ru/article.php?id=1372 اورنج نیٹ ورک کِداں کم کردا اے ] * واشنگٹن ڈی سی ، [https://web.archive.org/web/20110627054009/http://www.civilresistancestudies.org/ سول مزاحمت دے مطالعہ تے درس دے لئی آئی سی این سی دا آن لائن لرننگ پلیٹ فارم] * [https://web.archive.org/web/20110515071750/http://www.nonviolent-conflict.org/index.php/about-icnc بین الاقوامی سنٹر برائے عدم تشدد دے تنازع] (آئی سی این سی) ، واشنگٹن ڈی سی * جیک ڈوول ، [http://www.opendemocracy.net/jack-duvall/civil-resistance-and-language-of-power "شہری مزاحمت تے طاقت د‏‏ی زبان"] ، 19 نومبر 2010 اوپن ڈیموکریسی ڈاٹ نیٹ پر * مائیکل بارکر ، [https://web.archive.org/web/20070225055624/http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=74&ItemID=11311 مشرقی یورپ وچ انقلابات نو‏‏ں باقاعدہ بنانا: پولی ورکٹی اینڈ نیشنل انڈومنٹ فار ڈیموکریسی] ، 1 نومبر 2006۔ * [https://web.archive.org/web/20070612225000/http://cis.politics.ox.ac.uk/research/Projects/civ_res.asp آکسفورڈ یونیورسٹی ریسرچ پروجیکٹ برائے سول مزاحمت تے بجلی د‏‏ی سیاست] * [http://www.csmonitor.com/2005/1031/p09s01-coop.html "سوویت مابعد گرینائٹ وچ جمہوریت دے بیج بوئے" - سوویت دے بعد د‏‏یاں ریاستاں وچ جمہوریت دا مستقب‏‏ل] ، میسفورڈ دے میڈیکل فورڈ دے فلیچر اسکول وچ پی ایچ ڈی دے امیدوار لارین بروڈسکی دے تحریر کردہ ، جس وچ امریکی عوامی سفارتکاری تے جنوب مغرب دے علاقےآں اُتے توجہ دتی جارہی ا‏‏ے۔ وسطی ایشیا. * اسٹیلن ونٹاگن ، [http://www.opendemocracy.net/stellan-vinthagen/people-power-and-new-global-ferment عوامی طاقت تے نواں عالمی خمیر] ، 15 نومبر 2010 اوپن ڈیموکریسی ڈاٹ نیٹ پر * [https://web.archive.org/web/20070205083042/http://www.united4belarus.org.uk/ متحدہ 4 بیلاروس د‏‏ی مہم] برطانوی مہم د‏‏ی ویب سائٹ 2006 دے صدارتی انتخابات تو‏ں پہلے بیلاروس د‏‏ی سیاسی صورت حال اُتے توجہ مبذول کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ {{Revwave}} {{Fall of Communism}} {{Post-Cold War European conflicts}} {{Post-Cold War Asian conflicts}} {{Post-Cold War African conflicts}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے انقلابات]] [[گٹھ:انقلابی لہراں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے ]] 6xckb4r9d347vx4lxhatkfmlfg9q3ey جاری تنازعات دی لسٹ 0 90508 706613 702016 2026-04-29T23:04:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706613 wikitext text/x-wiki {{حوالے}} [[فائل:Ongoing conflicts around the world in 2020.svg|thumb|<center> جاری مسلح تنازعات ، مئی 2020 تک۔ </center> ----{{legend|maroon|موجودہ یا پچھلے کیلنڈر سال وچ وڈی جنگاں ، 10،000+ اموات}}{{legend|red|جنگاں ، موجودہ یا پچھلے کیلنڈر سال وچ 1،000–9،999 اموات}}{{legend|orange|معمولی تنازعات ، موجودہ یا پچھلے کیلنڈر سال وچ 100–999 اموات}}{{legend|#FFD300|تصادم تے جھڑپاں ، موجودہ یا پچھلے کیلنڈر سال وچ 10–99 اموات}}]] ذیل '''ماں جاری''' دنیا بھر '''ماں جاری مسلح تنازعات کی''' اک '''لسٹ اے ''' == ہدایات د‏‏ی لسٹ == جاری مسلح تنازعات د‏‏ی ایہ لسٹ موجودہ تنازعات تے ہر تنازع تو‏ں وابستہ اموات د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ شمولیت دے رہنما اصول مندرجہ ذیل نيں: * مسلح تنازعات دو یا زیادہ منظم مسلح گروہاں ، سرکاری یا غیر سرکاری یکساں دے وچکار مسلح طاقت دے استعمال اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=How is the Term "Armed Conflict" Defined in International Humanitarian Law?|url=https://www.icrc.org/eng/assets/files/other/opinion-paper-armed-conflict.pdf|website=International Committee of the Red Cross|date=March 2008|accessdate=1 February 2015}}</ref> انٹرا اسٹیٹ ، انٹراسٹیٹ تے غیر ریاستی مسلح تنازعات درج ني‏‏‏‏ں۔ :* ایہ [[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح دانستہ قتل|جان بجھ کر قتل عام د‏‏ی شرح دے حامل ملکاں د‏‏ی لسٹ]] نئيں اے ، تے جرائم پیشہ گروہ دے تشدد نو‏‏ں عام طور اُتے شامل نئيں کيتا جاندا اے ، جدو‏ں تک کہ اوتھ‏ے اہ‏م [[فوج|فوجی]] یا نیم [[فوج|فوجی دستہ]] وی شامل نہ ہوئے۔ * اموات دے اعدادوشمار وچ جنگ تو‏ں متعلق اموات (فوجی تے سویلین) دے نال نال عام شہری شامل نيں جو ''جان بجھ کر'' فریقین دے ذریعہ مسلح تصادم ''کا نشانہ بنے'' ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ تے گذشتہ سال دے لئی صرف تشدد دے نتیجے وچ ہونے والی براہ راست اموات شامل ني‏‏‏‏ں۔ اضافی اموات بالواسطہ قحط ، بیماری تے خدمات وچ خلل دے نتیجے وچ ہونے والی ہلاکتاں دے نال شامل نيں جدو‏ں دستیاب ہوئے تاں صرف اموات د‏‏ی تعداد وچ متشدد اموات وچ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ * موجودہ تنازعات ''ماں کل'' وچ کم تو‏ں کم ''100 اموات ہوئے چکيت‏یاں نيں'' تے حالیہ یا پچھلے کیلنڈر سال ''ماں گھٹ تو‏ں گھٹ اک اموات'' ني‏‏‏‏ں۔ * معلومات د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات دے مجموعی ''کو کم'' اندازہ ''یا دستیاب نئيں کيتا جاسکدا اے '' ۔ جمع علامت والی اعداد و شمار تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ کم تو‏ں کم لوکاں د‏‏ی موت ہوگئی اے (جداں 455+ اشارہ کردا اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 455 افراد فوت ہوگئے نيں) - اصل تعداد زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔ * ''محل وقوع'' تو‏ں مراد ریاست (ریاستاں) اے جتھ‏ے اہ‏م تشدد ہُندا اے نہ کہ لڑنے والی جماعتاں نو‏ں۔ ترچھی متنازعہ علاقےآں تے [[محدود تسلیم شدہ ریاستاں د‏‏ی لسٹ|غیر تسلیم شدہ ریاستاں دی]] نشاندہی کردی [[محدود تسلیم شدہ ریاستاں د‏‏ی لسٹ|ہے]] ۔ * علاقائی تنازعہ یا احتجاجی تحریک جس نے ریاستی تے نیم فوجی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں جان بجھ کر تے نظامی اموات دا تجربہ نئيں کيتا اے ، اسنو‏ں مسلح تصادم نئيں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ == وڈی جنگاں (موجودہ یا پچھلے سال وچ 10،000 یا زیادہ لڑائی تو‏ں متعلق اموات) == درج ذیل لسٹ وچ 4 تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں موجودہ یا گذشتہ کیلنڈر سال وچ ، شناخت شدہ گروپاں دے وچکار لڑائیاں وچ کم تو‏ں کم 10،000 براہ راست پرتشدد اموات ہوئیاں۔ <ref name="auto8">{{حوالہ ویب|url=https://www.acleddata.com/curated-data-files/|title=Curated data files|website=Acled Data|accessdate=2019-04-10}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! تنازعہ دا آغاز ! تنازعہ ! براعظم ! مقام ! data-sort-type="number" | اجتماعی اموات ! data-sort-type="number" | 2019 وچ اموات ! data-sort-type="number" | 2020 وچ اموات |- | align="center" | 1978 | [[جنگ افغانستان|افغان تنازع]] * [[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت – افغان جنگ]] * [[افغانستان وچ خانہ جنگی (1989ء–1992ء)|افغان خانہ جنگی (1989–1992)]] * [[افغان خانہ جنگی (1992–1996)]] * [[افغان خانہ جنگی|افغان خانہ جنگی (1996–2001)]] * [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|موجودہ مرحلہ]] | ایشیا |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Afghanistan}} | {{Number table sorting|227510}} (2018) <ref name="ucdp_Afghanistan">{{حوالہ ویب|url=https://ucdp.uu.se/country/700|title=UCDP – Uppsala Conflict Data Program – Afghanistan|website=ucdp.uu.se|accessdate=2020-03-10}}</ref> 0002،000،000 (2014) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA7|title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond ...|last=Dowling|first=Timothy C.|date=2 December 2014|publisher=|isbn=978-1-59884-948-6|access-date=19 February 2015}}</ref> | {{Number table sorting|41735}} <ref name="ACLED data">{{حوالہ ویب|url=https://www.acleddata.com/data/|title=ACLED data|last=|first=|date=|website=|accessdate=}}</ref> | 10،590 |- | align="center" | 2011 | [[یمنی بحران (2011 – موجودہ)|یمنی بحران]] * [[یمنی خانہ جنگی (2015–تاحال)|یمنی خانہ جنگی (2015 – موجودہ)]] * [[یمن وچ القاعدہ د‏‏ی شورش]] * [[جنوبی یمن وچ شورش]] * [[سعودی عرب – یمنی سرحدی تنازع (2015 – تاحال)|سعودی عرب – یمنی سرحدی تنازعہ (2015 – موجودہ)]] * [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت]] | ایشیا |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Yemen}} <br /><br /><br /><br />[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Saudi Arabia}} | {{Number table sorting|26230}} (1994–2018) <ref name="ucdp-Yemen">{{حوالہ ویب|url=https://ucdp.uu.se/country/678|title=UCDP – Uppsala Conflict Data Program|website=ucdp.uu.se|accessdate=2020-03-10}}</ref> –83،700 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.apnews.com/24ee4b33373a41d389e2599c5aa7bbfa|title=Civilian death toll in Yemen mounting despite US assurances|website=Associated Press|date=10 November 2018}}</ref> | لڑائیاں وچ {{Number table sorting|1927}} اموات (مجموعی طور اُتے 20،882 اموات) {{Efn|16,050 in Yemen, 4,832 in Saudi Arabia}} | 11،413 {{Efn|11,362 in Yemen, 51 in Saudi Arabia}} |- | align="center" | 2011 | [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] | ایشیا |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Syria}} | {{Number table sorting|362266}} - [[شام د‏‏ی خانہ جنگی دے حادثات|586،100]] | {{Number table sorting|10951|}} <ref name="ucdp-syria">{{حوالہ ویب|title=UCDP – Uppsala Conflict Data Program|url=https://ucdp.uu.se/country/652|accessdate=2020-08-09|website=ucdp.uu.se}}</ref> - {{Number table sorting|11,244}} <ref name="SOHR2">{{حوالہ ویب|last=|first=|date=4 January 2020|title=Nearly 585,000 people have been killed since the beginning of the Syrian Revolution|url=http://www.syriahr.com/en/?p=152189|website=|publisher=SOHR}}</ref> | {{Number table sorting|4,952}} <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.syriahr.com/en/?p=154179|title=January 2020: Nearly 14,000 air and ground strikes, 13 massacres, and over 1,200 people killed • The Syrian Observatory For Human Rights|date=1 February 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.syriahr.com/en/?p=156093|title=The highest death toll in 23 months: 1,771 persons killed across Syria in February 2020 • The Syrian Observatory For Human Rights|date=1 March 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.syriahr.com/في-أقل-حصيلة-شهرية-للشهداء-المدنيين-من/371782/|title=في أقل حصيلة شهرية للشهداء المدنيين منذ إنطلاقة الثورة السورية.. 103 مواطنين استشهدوا خلال شهر آذار/ مارس 2020|date=1 April 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=162505|title=Nearly 315 people killed in April 2020|date=1 May 2020|website=www.syriahr.com|accessdate=2020-06-11}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.syriahr.com/en/167758/|title=The lowest monthly civilian death toll ever &#124; 71 civilians killed in May 2020 • The Syrian Observatory For Human Rights|date=1 June 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.syriahr.com/en/172732/|title=The lowest monthly civilian death toll ever &#124; 68 civilians killed in May 2020 • The Syrian Observatory For Human Rights|date=1 July 2020}}</ref><ref>https://www.syriahr.com/en/177784/</ref><ref>https://www.syriahr.com/en/182206/</ref> |- | align="center" | 2006 | [[میکسیکو ڈرگ وار]] | شمالی امریکا |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Mexico}} | {{Number table sorting|41034}} لڑائیاں وچ {{Number table sorting|41034}} افراد ہلاک (منظم جرائم 2007–2019 وچ 151،000 قتل عام دا {{Number table sorting|41034}} ) <ref name="justicemexico-data">(</ref> | {{Number table sorting|11813}} لڑائی تو‏ں متعلق اموات <ref name="UCDP_Mexico">{{حوالہ ویب|url=https://ucdp.uu.se/country/70|title=UCDP – Uppsala Conflict Data Program: Mexico|website=ucdp.uu.se|accessdate=2020-06-25}}</ref> <br /><br /><br /><br /> ( {{Number table sorting|35588}} قتل عام) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.foxnews.com/world/mexico-homicide-rate-record-high-2019|title=Mexico's homicide rate hits new record high in 2019|date=|website=Fox News|accessdate=26 January 2020}}</ref> | 4،913+ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.milenio.com/politica/comunidad/arranque-violento-guanajuato-100-asesinatos-dolosos|title=Arranque violento en Guanajuato más de 100 asesinatos dolosos|website=www.milenio.com|accessdate=2020-02-20}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://zetatijuana.com/2020/01/van-41-homicidios-en-8-dias-en-tijuana/|title=Van 41 homicidios en 8 días en Tijuana|website=ZETA – Libre como el viento|language=es|accessdate=2020-02-20}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/killed-mexico-drug-cartel-violence-200405060612195.html|title=19 killed in Mexico drug cartel violence|website=Al Jazeera|accessdate=2020-04-05}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dw.com/en/shootout-between-rival-el-chapo-gangs-leaves-16-dead/a-53949172|title=Shootout between rival "El Chapo" gangs leaves 16 dead|website=DW News|accessdate=2020-06-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/07/02/world/americas/mexico-shooting-drug-rehab.html|title=26 killed at Drug Rehab in Mexico's most violent state|website=New York Times|accessdate=2020-07-02}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2020-07-03/mexican-soldiers-kill-12-in-cartel-clash-near-border|title=Mexican Soldiers Kill 12 in Cartel Clash Near Border|accessdate=2020-07-03}}</ref><ref name="acleddata.com">https://acleddata.com/</ref> |} == جنگاں (موجودہ یا گذشتہ سال وچ جنگ تو‏ں متعلقہ 1000 – 999 اموات) == درج ذیل لسٹ وچ 9تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں موجودہ یا پچھلے کیلنڈر سال وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1000 تے 10،000 تو‏ں کم براہ راست پرتشدد اموات ہوئیاں۔ <ref name="auto8"/> [[اپسالا تنازعہ ڈیٹا پروگرام|اپسلا تنازع ڈیٹا پروگرام دے]] ذریعہ اک تقویم والے سال وچ کم تو‏ں کم 1000 اموات کرنے والے تنازعات نو‏‏ں جنگاں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="autogenerated8">{{حوالہ ویب|url=http://www.pcr.uu.se/research/ucdp/definitions/|title=Definitions Uppsala Conflict Data Program|website=[[Uppsala Conflict Data Program]]|accessdate=4 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101025230318/http://www.pcr.uu.se/research/ucdp/definitions/|archivedate=25 October 2010}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Start of conflict !Conflict !Continent !Location ! data-sort-type="number" |Cumulative fatalities ! data-sort-type="number" |Fatalities in 2019 ! data-sort-type="number" |Fatalities in 2020 |- | align="center" |1984 |[[کرد-ترک تنازعہ (1978-تاحال)|Kurdish–Turkish conflict]] * Kurdish–Turkish conflict (2015–present) |Asia |{{پرچم|Turkey}}<br /><br />{{پرچم|Iraq}}<br /><br />{{پرچم|Syria}} |{{Ntsh|45000}} 45,000+{{Refn|See <ref>{{cite web|url=http://www.presstv.com/detail.aspx?id=132402&sectionid=351020204 |title=Turkish jets attack PKK militants |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314122353/http://www.presstv.com/detail.aspx?id=132402&sectionid=351020204 |archivedate=14 March 2012}}</ref><ref name="LA Times">[[Los Angeles Times]] [http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/07/convicted-of-terrorism-a-young-kurdish-girl-is-serving-her-seven-year-and-nine-month-prison-sentence-in-turkeys-prison-e.html TURKEY: Kurdish teenager convicted as terrorist for attending demonstration]</ref><ref>{{cite web|url=http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf |title=Humanitarian Law Project v. U.S. Dept. of Justice |date= |accessdate=21 March 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kurdishaspect.com/doc122107AD.html|title=Turkey, US, and the PKK|publisher=Kurdishaspect.com|date=|accessdate=21 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413175202/http://www.kurdishaspect.com/doc122107AD.html|archive-date=13 April 2016|url-status=dead}}</ref>}} |{{Ntsh|1420}} 1,420<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.crisisgroup.be/interactives/turkey/|title=Turkey's PKK Conflict: The Rising Toll|website=www.crisisgroup.be|accessdate=4 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.syriahr.com/قوات-سوريا-الديمقراطية-تواصل-تمشيط-ال/347802/|title=قوات سوريا الديمقراطية تواصل تمشيط القرى والمواقع التي تقدمت إليها الفصائل الموالية لتركيا بأطراف عين عيسى|date=24 November 2019}}</ref> |{{Ntsh|80+}} 80+<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.crisisgroup.org/content/turkeys-pkk-conflict-visual-explainer|title=Turkey’s PKK Conflict: A Visual Explainer|date=1 March 2019|website=Crisis Group}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Clarke|first6=Griff|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/turkey-soldier-killed-in-explosion-in-syrias-idlib/2020/05/27/038b268e-a03a-11ea-be06-af5514ee0385_story.html|date=2020-05-27|website=Washington Post|title=Washington Post: Breaking News, World, US, DC News & Analysis|first8=Robin|last8=Givhan|first7=Nick|last7=Miroff|last6=Witte|first=Liz|first5=Missy|last5=Ryan|first4=Colby|last4=Itkowitz|first3=Anne|last3=Gearan|first2=Des|last2=Bieler|accessdate=2020-06-11}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-05/30/c_139101055.htm|title=2 Iraqi Kurds killed in Turkish airstrike in northern Iraq – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200810130045/http://www.xinhuanet.com/english/2020-05/30/c_139101055.htm}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/05/pkk-attacks-turkish-base-kurdistan-region-iraq.html|title=PKK attacks Turkish military base in Kurdistan Region of Iraq|first=Al-Monitor|last=Staff|date=14 May 2020|website=Al-Monitor}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-06/01/c_139103484.htm|title=Turkish security forces kill 3 PKK members – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808222920/http://www.xinhuanet.com/english/2020-06/01/c_139103484.htm}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Frantzman|first=Seth J.|title=Turkish drone strikes kill civilians, Iranian insurgents in Iraq|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com|date=2020-05-30|url=https://www.jpost.com/middle-east/turkish-drone-strikes-kill-civilians-iranian-insurgents-in-iraq-629752|accessdate=2020-06-11}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/politics/war-on-terror/pkk-roadside-bomb-kills-4-civilians-in-southeastern-turkey|title=PKK roadside bomb kills 4 civilians in southeastern Turkey|first=Nurbanu Tanrıkulu|last=Kızıl|date=18 June 2020|website=Daily Sabah}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/turkish-soldier-martyred-by-terrorists-in-n-iraq/1885154|title=Turkish soldier martyred by terrorists in N. Iraq|date=21 June 2020|website=www.aa.com.tr|accessdate=2020-07-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-security-turkey-idUSKBN23V0QF|title=Turkish soldier killed after coming under fire from across border with Iran|date=24 June 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/f1da0790ff387806cbf3b2f21f8d9369|title=Iraqis flee border areas as Turkey strikes Kurdish militants|date=22 June 2020|website=AP NEWS}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.aawsat.com/home/article/2360521/3rd-turkish-soldier-killed-iraq%E2%80%99s-kurdistan-region|title=3rd Turkish Soldier Killed in Iraq’s Kurdistan Region|website=Asharq AL-awsat}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/13072020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/politics/war-on-terror/2-soldiers-killed-in-pkk-attack-in-southeastern-turkey}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/07/turkey-7-security-personnel-die-reconnaissance-plane-crash-200716103907334.html}}</ref> |- | align="center" |1991 |Somali Civil War * Current phase |Africa |{{پرچم|Somalia}}<br /><br />{{پرچم|Kenya}} |{{Ntsh|500000}} 500,000<ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/20c300k.htm#Somalia|title=Twentieth Century Atlas – Death Tolls and Casualty Statistics for Wars, Dictatorships and Genocides|publisher=Necrometrics|accessdate=19 February 2015}}</ref> |{{Ntsh|2316}} 2,637<ref name="ACLED data"/>{{Efn|2,604 in Somalia and 33 in Kenya}} |1,605<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50997769|title=Three Americans killed in attack on Kenya base|date=5 January 2020}}</ref> |- | align="center" |1999 |Ituri conflict |Africa |{{پرچم|Democratic Republic of the Congo}} |{{Ntsh|60000}} 60,000+ |{{Ntsh|302}} 302+{{Refn|See <ref>{{Cite news|url=https://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFL8N23P68Y|title=UPDATE 1-Survivors recall horror of Congo ethnic attacks|newspaper=Reuters|date=18 June 2019|via=af.reuters.com|accessdate=2 October 2020|archivedate=8 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708092547/https://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFL8N23P68Y}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.radiookapi.net/2019/04/02/actualite/securite/ituri-les-fardc-ont-neutralise-38-miliciens-mambasa-en-deux-mois|title=Ituri : les FARDC ont neutralisé 38 miliciens à Mambasa en deux mois|date=2 April 2019|website=Radio Okapi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://edge.ug/2019/09/19/congo-militia-kill-14-in-ituri-region/|title=Congo militia kill 14 in Ituri region &#124; edge|first=Our|last=Reporter|access-date=2020-10-02|archive-date=2019-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190929143016/https://edge.ug/2019/09/19/congo-militia-kill-14-in-ituri-region/|dead-url=yes}}</ref>}} |{{Ntsh|1,055}} 1,055<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/05/militia-massacre-20-villagers-killed-northeast-dr-congo-200517150350907.html|title=Militia massacre: 20 villagers killed in northeast DR Congo|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/06/03/world/africa/03reuters-congo-violence.html|title=Militia Kills 16 Villagers in Democratic Republic of Congo Raid|date=3 June 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/309-militias-63-soldiers-killed-in-dr-congo-offensive/1846806|title=309 militias, 63 soldiers killed in DR Congo offensive|website=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/23-dead-in-clashes-between-dr-congo-army-militias-/1834464|title=23 dead in clashes between DR Congo army, militias|website=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Seven killed in new DR Congo ‘militia’ attack|website=www.thesundaily.my|date=1920-06-11|url=https://www.thesundaily.my/world/seven-killed-in-new-dr-congo-militia-attack-YC2400537|accessdate=2020-06-11|تاريخ-الأرشيف=2020-06-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200604015842/https://www.thesundaily.my/world/seven-killed-in-new-dr-congo-militia-attack-YC2400537|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-mueren-diez-personas-nuevo-ataque-achacado-milicia-codeco-noreste-rdc-20200610193030.html|title=Mueren diez personas en un nuevo ataque achacado a la milicia CODECO en el noreste de RDC|first=Europa|last=Press|date=10 June 2020|website=europapress.es}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.marketwatch.com/press-release/dr-congo---rebels-killed-in-ituri-2020-04-14|title=DR Congo – Rebels Killed in Ituri|website=MarketWatch|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611010902/https://www.marketwatch.com/press-release/dr-congo---rebels-killed-in-ituri-2020-04-14}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200705-militia-ambush-kills-11-in-dr-congo-s-troubled-ituri-region|title=Militia ambush kills 11 in DR Congo's troubled Ituri region|date=5 July 2020|website=France 24}}</ref> |- | align="center" |2002 |Insurgency in the Maghreb (2002–present) |Africa |{{پرچم|Algeria}}<br /><br />{{پرچم|Burkina Faso}}<br /><br />{{پرچم|Chad}}<br /><br />{{پرچم|Libya}}<br /><br />{{پرچم|Mali}}<br /><br />{{پرچم|Mauritania}}<br /><br />{{پرچم|Morocco}}<br /><br />{{پرچم|Niger}}<br /><br />{{پرچم|Tunisia}} |16,873 |{{Ntsh|4000}} 4,000+ |{{Ntsh|5,175}} 5,175+{{Refn|See [[Insurgency in the Maghreb (2002–present)#2020|Casualties in 2020]]}} |- | align="center" |2003 |[[عراقی تنازع (2003 – تاحال)|Iraq conflict]] * [[عراق جنگ|Iraq War]] * Iraqi insurgency (2011–2013) * [[عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)|Iraqi Civil War (2014–2017)]] * Iraqi insurgency (2017–present) |Asia |{{پرچم|Iraq}} |650,000–2,400,000<ref name="IBC">{{حوالہ ویب|url=https://www.salon.com/2018/03/19/the-staggering-death-toll-in-iraq_partner/|title=Salon|last=|first=|date=|website=Salon|accessdate=}}</ref> |{{Ntsh|1298}} 2,362< |{{Ntsh|1566}} 1,566<ref>{{حوالہ ویب|url=https://acleddata.com/2020/06/17/regional-overview-middle-east7-13-june-2020/|title=Regional Overview: Middle East &#124; 7-13 June 2020|date=17 June 2020}}</ref> |- | align="center" |2004 |Kivu conflict |Africa |{{پرچم|Democratic Republic of the Congo}} |{{Ntsh|11,873}} 11,873+ | |{{Ntsh|1,362}} 1,362<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bangkokpost.com/world/1912824/dr-congo-again-blames-hutu-rebels-for-ranger-massacre|title=DR Congo again blames Hutu rebels for ranger massacre|first=Bangkok Post Public Company|last=Limited|website=www.bangkokpost.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/gunmen-kill-dozen-civilians-eastern-dr-congo-attacks-200622054441574.html|title=Gunmen kill more than dozen civilians in eastern DR Congo attacks|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mining.com/attack-to-coltan-mine-in-congo-leaves-three-dead/|title=Attack on coltan mine in Congo leaves three dead|date=24 June 2020}}</ref> |- | align="center" |2009 |Boko Haram insurgency |Africa |{{پرچم|Nigeria}}<br /><br />{{پرچم|Cameroon}}<br /><br />{{پرچم|Niger}}<br /><br />{{پرچم|Chad}} |{{Ntsh|51567}} 51,567+<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cfr.org/global/global-conflict-tracker/p32137|title=Boko Haram in Nigeria|publisher=Council on Foreign Relations|accessdate=14 February 2017|archivedate=8 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808010028/https://www.cfr.org/global/global-conflict-tracker/p32137}}</ref> |{{Ntsh|300}} 300+{{Refn|<ref>{{Cite web|url=http://mercyobidakemedia.com/two-pilots-3-officers-die-in-helicopter-crash-during-combat-with-boko-haram/|title=Two Pilots, 3 officers die in helicopter crash during combat with Boko Haram – Mercy Obidake Media|date=8 January 2019|website=web.archive.org|access-date=2 October 2020|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108200833/http://mercyobidakemedia.com/two-pilots-3-officers-die-in-helicopter-crash-during-combat-with-boko-haram/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.journalducameroun.com/en/boko-haram-kills-two-nigerian-soldiers-in-ambush/|title=Boko Haram kills two Nigerian soldiers in ambush|date=4 January 2019|publisher=|accessdate=19 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://saharareporters.com/2019/01/08/three-including-islamic-cleric-killed-borno-hundreds-flee-boko-haram-attack|title=Three, Including Islamic Cleric, Killed In Borno As Hundreds Flee From Boko Haram Attack|last=siteadmin|date=8 January 2019|website=Sahara Reporters|accessdate=19 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/nigeria-10-killed-as-boko-haram-storms-military-base-/1365652|title=Nigeria: 10 killed as Boko Haram storms military base|website=www.aa.com.tr|accessdate=19 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://punchng.com/boko-haram-insurgents-kill-six-soldiers-near-buratais-village/|title=Boko Haram insurgents kill six soldiers near Buratai's village|last=Published|publisher=|accessdate=19 February 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thedefensepost.com/2019/01/16/nigeria-14-killed-aid-affected-boko-haram-iswa-attack-rann-msf/|title=Nigeria: MSF says 14 killed and aid affected after Boko Haram attack on Rann|date=16 January 2019|website=The Defense Post|accessdate=19 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thedefensepost.com/2019/09/11/nigeria-iswap-attacks-gudumbali-garunda-borno/|title=Nigeria: Islamic State claims 'tens' of military casualties in two Lake Chad attacks|date=11 September 2019|website=The Defense Post}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thedefensepost.com/2019/09/15/cameroon-soldiers-killed-fotokol-boko-haram/|title=Cameroon soldiers killed in 'Boko Haram' attack near Fotokol|date=15 September 2019|website=The Defense Post}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thedefensepost.com/2019/10/20/nigeria-troops-killed-jakana-iswap/|title=ISWAP fighters kill Nigeria troops in clashes near Jakana|date=20 October 2019|website=The Defense Post}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sabcnews.com/sabcnews/twelve-niger-soldiers-killed-in-probable-boko-haram-attack/|title=Twelve Niger soldiers killed in probable Boko Haram attack|date=31 October 2019|website=SABC News – Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.garda.com/fr/crisis24/alertes-de-securite/284911/cameroon-attack-in-far-north-leaves-two-dead-november-7|title=Cameroon: Attack in Far North leaves two dead|date=7 November 2019|website=Garda}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/africa/7-killed-nigeria-jihadist-attack-christmas-eve|title=7 Killed in Nigeria Jihadist Attack on Christmas Eve &#124; Voice of America – English|website=www.voanews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/23100de0f6ed12009609e768f17fb1c2|title=Nigeria condemns executions of captives held by extremists|date=27 December 2019}}</ref>}} |{{Ntsh|2,703}} 2,703{{Refn|See [[Timeline of the Boko Haram insurgency|Casualties in 2020]]}} |- | align="center" |2011 |Ethnic violence in South Sudan * South Sudanese Civil War |Africa |{{پرچم|South Sudan}} |{{Ntsh|383000}} 383,000–400,000<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenational.ae/world/africa/south-sudan-s-civil-war-has-caused-400-000-deaths-1.774286|title=South Sudan's civil war has caused 400,000 deaths|website=The National|accessdate=19 February 2019}}</ref> |{{Ntsh|519}} 519 |{{Ntsh|2,240}} 2,240<ref>{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/b854100fa08d9be11a58333280bd917d|title=UN says death toll from tribal clashes in Abyei reached 32|date=23 January 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.voanews.com/africa/more-200-killed-south-sudan-inter-communal-violence|title=More Than 200 Killed in South Sudan Inter-Communal Violence &#124; Voice of America – English|website=www.voanews.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/05/hundreds-killed-inter-communal-clashes-south-sudan-200520165329158.html|title=Hundreds killed in inter-communal clashes in South Sudan|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2020/06/09/south-sudan-soldiers-kill-civilians-land-dispute|title=South Sudan: Soldiers Kill Civilians in Land Dispute|date=9 June 2020|website=Human Rights Watch}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/death-toll-south-sudan-soldiers-civilians-clashes-hits-127-200812094926256.html|title=Death toll from South Sudan soldiers, civilians clashes hits 127|website=www.aljazeera.com|date=12 August 2020}}</ref> |- | align="center" |2014 |Libyan Crisis * Libyan Civil War (2014–present) |Africa |{{پرچم|Libya}} |{{Ntsh|29859}} 29,859–42,253{{Refn|See <ref name="ACLED">{{cite web|url=http://www.acleddata.com/data/version-6-data-1997-2015/|title=ACLED Version 6 (1997–2015)|publisher=Armed Conflict Location & Event Data Project|accessdate=13 January 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160118142350/http://www.acleddata.com/data/version-6-data-1997-2015/|archivedate=18 January 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=Libyan revolution casualties lower than expected, says new government|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jan/08/libyan-revolution-casualties-lower-expected-government|work=The Guardian|date=8 January 2013}} "4,700 rebel supporters died and 2,100 are missing, with unconfirmed similar casualty figures on the opposing side"</ref><ref>{{cite journal|last1=Kuperman|first1=Alan|title=Obama's Libya Debacle|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/143044/alan-j-kuperman/obamas-libya-debacle|journal=Foreign Affairs|date=March–April 2015}} "the conflict killed at least 500 people a year in 2012 and 2013"</ref><ref>{{cite web|publisher=Libya Body Count|url= http://www.libyabodycount.org/table|title=Violent Deaths in 2014 & 2015|accessdate=10 October 2015}}</ref>}} |{{Ntsh|2200}} 2,200+<ref>{{Cite tweet|number=1147117966686920704|title=بلغ عدد ضحايا الهجوم الذي وقع هذا الأسبوع على مركز للمهاجرين في #تاجورا 53 قتيلاً و 130 جريحًا ، مما يجعل إجمالي عدد ضحايا الصراع في #طرابلس حوالي 1000 قتيل وأكثر من 5000 جريح. تحث منظمة الصحة العالمية على إيجاد حل سريع وسلمي حتى يكون جميع الأشخاص في ليبيا في مأمن من الأذى.pic.twitter.com/fiEmh900WW|date=2019-07-05|user=WHOLIBYA|language=ar|access-date=2019-07-05}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/16/c_138229584.htm|title=Death toll of fighting in Libyan capital rises to 1,093: WHO – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803032715/http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/16/c_138229584.htm}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/air-raids-in-libyan-capital-kill-five-ministry-119120200764_1.html|title=Air raids in Libyan capital kill five: ministry|date=2 December 2019}}</ref> |{{Ntsh|1,346}} 1,346<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50996450|title=Libya conflict: Tripoli military school suffers deadly air strike|publisher=BBC|date=5 January 2020|accessdate=2020-01-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=152820&__cf_chl_jschl_tk__=1dfcc9485fea1f3352499650810c0af6d5c88406-1578920375-0-AQPlqSe31RPLsKNQGDwYcmHn413DWWROLGUjImZAFGVGEeFVWp9aev9Ez7o1gimqVeAMo70ncDTy8Ca_Yctb9SwOXnonYiW8Kld6iHyeILp_n_nf1O8_97lv_MsmUgwuclW4Colv0_dn7aWw-xnqgdSM0Ns5VVgKS0TrVEu1llYfBu6O4VcHfA5C6WkcetMZsNGIxxrPkDFE1kKB9mdvMbIRPJcIWwuFA9H1_9bn-aBJaMsKw7pLzoy0w5BJVVks2kguFeIm32d6NkvOIfo0C3s|title=Turkish-backed mercenaries continue to be killed in Libya and Information about field executions carried out by them near Tripoli|website=syriahr.com|date=16 January 2020|accessdate=2020-01-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://ahvalnews.com/libya/three-turkish-soldiers-killed-libya-haftars-forces-advance-misrata|title=Three Turkish soldiers killed in Libya as Haftar’s forces advance on Misrata|website=Ahval}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/14/libyan-warlord-haftar-leaves-moscow-without-signing-ceasefire-deal|title=Libya peace talks to go ahead in Berlin despite ceasefire setback|publisher=The Guardian|date=14 January 2020|accessdate=2020-01-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=One year of destructive war in Libya, UNSMIL renews calls for immediate cessation of hostilities and unity to combat COVID-19|website=UNSMIL|date=2020-04-04|url=https://unsmil.unmissions.org/one-year-destructive-war-libya-unsmil-renews-calls-immediate-cessation-hostilities-and-unity-combat|accessdate=2020-06-14|تاريخ-الأرشيف=2023-04-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230419034241/https://unsmil.unmissions.org/one-year-destructive-war-libya-unsmil-renews-calls-immediate-cessation-hostilities-and-unity-combat|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.syriahr.com/en/167755/|title=Turkish involvement in Libya's war &#124; Turkey sends new 400 mercenaries to Libya, and over 350 killed so far • The Syrian Observatory For Human Rights|date=1 June 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-turkey-idUSKCN20J0ST|title=Erdogan says two Turkish troops killed in Libya conflict|date=25 February 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.voanews.com/europe/erdogan-confirms-first-turkish-soldier-deaths-libya|title=Erdogan Confirms First Turkish Soldier Deaths in Libya &#124; Voice of America – English|website=www.voanews.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.syriahr.com/en/169902/|title=Celebrating the return of commander from Libya &#124; Al-Hamza Division members open fire up in the air in Jendires triggering panic among people • The Syrian Observatory For Human Rights|date=15 June 2020}}</ref> |} == معمولی تنازعات (موجودہ یا پچھلے سال وچ جنگ تو‏ں متعلق 100–999 اموات) == مندرجہ ذیل لسٹ وچ موجود 18 تنازعات نے موجودہ یا گذشتہ کیلنڈر سال وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 100 تے اک ہزار تو‏ں کم براہ راست پرتشدد اموات دا سبب بنی ا‏‏ے۔ {| class="wikitable sortable" !Start of conflict !Conflict !Continent !Location ! data-sort-type="number" |Cumulative fatalities ! data-sort-type="number" |Fatalities in 2019 ! data-sort-type="number" |Fatalities in 2020 |- | align="center" |1947 |Insurgency in Kashmir ([[پاک بھارت جنگاں|Indo-Pakistani Wars]]) * 2019 India–Pakistan standoff |Asia |{{پرچم|India}}<br /><br />{{پرچم|Pakistan}} |{{Ntsh|44538}} 45,000–130,000+<ref name="Kashmir">{{حوالہ ویب|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/jandk/data_sheets/annual_casualties.htm|title=Fatalities in Terrorist Violence 1988–2018|publisher=South Asia Terrorism Portal|accessdate=31 December 2016}}</ref>{{Efn|45,000-100,000 in Jammu and Kashmir.{{refn|See <ref>{{cite web|title=India revises Kashutmiris death toll to 47,000|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/india-revises-kashmir-death-toll-to-47-000/article1-353212.aspx|website=Hindustan Times|accessdate=5 December 2014|archive-date=26 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626132224/http://www.hindustantimes.com/india-news/india-revises-kashmir-death-toll-to-47-000/article1-353212.aspx|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Kashmir Insurgency|url=https://ucdp.uu.se/#/actor/325|website=UCDP|accessdate=4 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=40,000 – 100,00 people killed in Kashmir|url=https://tribune.com.pk/story/228506/40000-people-killed-in-kashmir-india/|website=Tribune|accessdate=4 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Kashmir: Conflict profile|quote=Since the 1989 insurgency … there are estimated to be at least 70,000 dead … |url=https://www.peaceinsight.org/conflicts/kashmir/|website=Peace Insight|accessdate=23 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=Kashmir group seeks UN probe into torture by India troops|author=Aijaz Hussain|date=20 May 2019|quote= … escalated the conflict into a full-blown armed rebellion in 1989. … Since then, about 70,000 people have been killed in the conflict.|url=https://www.apnews.com/5f82ba1814d048cfb91d3f7e9f5847ea|website=Associative Press|accessdate=23 May 2019}}</ref>|group=n}}}} |{{Ntsh|288}} 288{{Refn|See <ref name="SATPJK2020">{{cite web|url=https://www.satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/india-jammukashmir|title=Datasheet – Jammu & Kashmir|publisher=South Asian Terrorism Portal|accessdate=6 February 2020}}</ref><ref name="SATPAK2020">{{cite web|url=https://www.satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-pakistanoccupiedkashmir-azadkashmir|title=Datasheet – Azad Kashmir|publisher=South Asian Terrorism Portal|accessdate=6 February 2020}}</ref><ref name="SATPGB2020">{{cite web|url=https://www.satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-pakistanoccupiedkashmir-gilgitbaltistan|title=Datasheet – Gilgit Baltistan|publisher=South Asian Terrorism Portal|accessdate=6 February 2020}}</ref>}}{{Efn|283 in India, 5+ in Pakistan}} |{{Ntsh|243}} 243{{Refn|See <ref name="SATPJK2020" /><ref name="SATPAK2020" /><ref name="SATPGB2020" />}}{{Efn|238 in India, 5 in Pakistan}} |- | align="center" |1948 |Internal conflict in Myanmar * Kachin conflict * Karen conflict * Rohingya conflict |Asia |{{پرچم|Myanmar}} |{{Ntsh|130000}} 130,000<ref name="PERI Database">{{حوالہ ویب|url=http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/dpe/modern_conflicts/death_tolls.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081011224313/http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/dpe/modern_conflicts/death_tolls.pdf|archivedate=11 October 2008|title=Modern conflicts database: alternative estimates for death tolls|date=April 2007|publisher=University of Massachusetts Amherst, Political Economy Research Institute|accessdate=21 March 2011}}</ref>–210,000<ref>{{حوالہ ویب|url=http://remilitari.com/guias/victimario4.htm|title=De re militari: muertos en Guerras, Dictaduras y Genocidios|publisher=|accessdate=22 October 2014}}</ref> |{{Ntsh|84}} 84{{Refn|See <ref name="WSJ4119">{{cite news |last1=Emont |first1=Jon |last2=Myo |first2=Myo |title=Buddhist Violence Portends New Threat to Myanmar |url=https://www.wsj.com/articles/buddhist-violence-portends-new-threat-to-myanmar-11546626324 |accessdate=5 January 2019 |work=Wall Street Journal |date=4 January 2019}}</ref><ref name="strait5119">{{cite news |title=13 policemen die in Rakhine rebel attacks |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/13-policemen-die-in-rakhine-rebel-attacks |accessdate=5 January 2019 |work=The Straits Times |date=5 January 2019}}</ref><ref name="AP10319">{{cite news |last1=Soe |first1=Aung Naing |title=Myanmar says 9 police killed in Arakan Army attack |url=https://www.apnews.com/0eed32ac02d14a89975b0dfd970f8554 |accessdate=20 July 2019 |work=AP NEWS |date=10 March 2019 |archivedate=20 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720080331/https://www.apnews.com/0eed32ac02d14a89975b0dfd970f8554 }}</ref><ref>{{cite news |title=One officer and 20 soldiers killed in AA clash |url=http://mizzima.com/article/one-officer-and-20-soldiers-killed-aa-clash |accessdate=20 July 2019 |work=Mizzima |date=10 April 2019}}</ref><ref name="Xinhua23619">{{cite news |title=3 killed in rocket attack on army tugboat in western Myanmar |url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-06/23/c_138166227.htm |accessdate=22 July 2019 |work=Xinhua |date=23 June 2019 |archivedate=22 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722191629/http://www.xinhuanet.com/english/2019-06/23/c_138166227.htm }}</ref><ref name="Myint22719">{{cite news |last1=Myint |first1=Moe |title=Army Officer, 2 Navy Personnel Killed in AA Rocket Attack in Rakhine |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/army-officer-2-navy-personnel-killed-aa-rocket-attack-rakhine.html |accessdate=22 July 2019 |work=The Irrawaddy |date=22 July 2019}}</ref><ref name="AFP19119">{{cite news |title=Myanmar army kills 13 in attack on Rakhine rebels |url=https://www.theguardian.com/world/2019/jan/19/myanmar-army-kills-13-in-attack-on-rakhine-rebels |accessdate=22 July 2019 |work=Agence France Presse via The Guardian |date=19 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/08/myanmar-rebels-kill-dozen-attack-army-college-190815233509598.html|title=Myanmar rebels kill over a dozen in attack in Shan state|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/three-myanmar-soldiers-killed-tnla-attacks-army-convoy-northern-shan-state.html|title=Three Myanmar Soldiers Killed as TNLA Attacks Army Convoy in Northern Shan State|date=9 October 2019|website=The Irrawaddy}}</ref>}} |{{Ntsh|424}} 424<ref>{{حوالہ ویب|url=https://acleddata.com/2020/05/06/coronavirus-cover-myanmar-civilians-under-fire/|title=Coronavirus Cover: Myanmar Civilians Under Fire|date=6 May 2020}}</ref> |- | align="center" |1948 |[[عرب اسرائیل تنازع|Arab–Israeli conflict]] * Israeli–Palestinian conflict ** Gaza–Israel conflict * Israeli–Lebanese conflict |Asia |{{پرچم|Arab League}} * {{پرچم|Egypt}} (1948–1979) * {{پرچم|Iraq}} * {{پرچم|Jordan}} (1948–1994) * {{پرچم|Lebanon}} * {{پرچم|Palestine}} * {{پرچم|Saudi Arabia}} * {{پرچم|Syria}} * {{پرچم|Yemen}} {{پرچم|Israel}} |{{Ntsh|191500}} 191,500<ref name="CSP">{{حوالہ ویب|url=http://www.systemicpeace.org/warlist/warlist.htm|title=Major Episodes of Political Violence 1946–2016|last=Marshall|first=Monty G.|date=15 June 2017|publisher=Center for Systemic Peace|accessdate=1 January 2018}}</ref> |{{Ntsh|159}} 159<ref>{{حوالہ ویب|url=https://israelpalestinetimeline.org/charts/|title=Deaths and Injuries in Israel-Palestine since 2000|website=israelpalestinetimeline.org|accessdate=2020-01-07}}</ref> |{{Ntsh|27}} 27<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/05/12/world/middleeast/israel-soldier-killed-west-bank.html|title=Israeli Soldier Is Killed in West Bank as Tensions Rise Over Annexation Push|first=David M.|last=Halbfinger|date=12 May 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51836468|title=Palestinian teenager killed in West Bank clash|date=11 March 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/346696/israelpalestinian-terr-idf-shoot-palestinian-dead-in-suspected-car-ramming-attack-in-west-bank-may-29|title=Israel/Palestinian Terr.: IDF shoot Palestinian dead in suspected car ramming attack in West Bank May 29|website=GardaWorld|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909143112/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/346696/israelpalestinian-terr-idf-shoot-palestinian-dead-in-suspected-car-ramming-attack-in-west-bank-may-29}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/06/23/world/middleeast/23reuters-israel-palestinians-violence.html|title=Palestinian Driver Shot Dead After Alleged Car-Ramming on Israeli Police|date=23 June 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ochaopt.org/data/casualties|title=Data on casualties|website=www.ochaopt.org|accessdate=2020-07-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/08/26/Israeli-police-arrest-Palestinian-suspected-of-stabbing-attack}}</ref> |- | align="center" |1948 |[[بلوچستان تنازع|Insurgency in Balochistan]] * Sistan and Baluchestan insurgency |Asia |{{پرچم|Pakistan}}<br /><br />{{پرچم|Iran}} |{{Ntsh|20289}} 20,289–20,589+{{Refn|See <ref>{{cite web|title=Minor Atrocities of the Twentieth Century|publisher=Users.erols.com|url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat6.htm|accessdate=14 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Balochistan Assessment – 2017|publisher=South Asia Terrorism Portal|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/Balochistan/index.html|accessdate=27 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article4120|title=[Europe Solidaire Sans Frontières] Balochistan: Pakistan's internal war|author=FULCHER Ray|publisher=|accessdate=26 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Jundallah: Iran's Sunni rebels|publisher=Al Jazeera|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2010/06/201062074140996374.html|date=20 June 2010}}</ref><ref name=a>{{cite news|title=Chinese Operations in Balochistan Again Targeted by Militants|url=http://thediplomat.com/2015/03/chinese-operations-in-balochistan-again-targeted-by-militants|newspaper=The Diplomat|author=Kiyya Baloch|date=27 March 2015}}</ref>}} |{{Ntsh|208}} 208<ref name="SATPPAK2020">{{حوالہ ویب|url=http://www.satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-balochistan|title=Datasheet – Balochistan|publisher=South Asian Terrorism Portal|accessdate=10 May 2020}}</ref>{{Efn|180 in Pakistan, +28 in Iran}} |{{Ntsh|141}} 141 |- | align="center" |1960 |South Thailand insurgency |Asia |{{پرچم|Thailand}} |{{Ntsh|7152}} 7,152<ref name="auto9">{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/node/11961|title=Deep South Watch Summary of Incidents July 2020|date=8 August 2020|website=Deep South Watch|accessdate=8 August 2020}}</ref> |{{Ntsh|163}} 163<ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/dsid|title=Deep South Watch Database|date=6 November 2019|website=Deep South Watch|accessdate=6 November 2019|archivedate=8 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808033845/https://deepsouthwatch.org/en/dsid}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/11/06/world/asia/thailand-violence-insurgency.html|title=15 Killed in Southern Thailand in the Worst Violence in Years|website=The New York Times|date=6 November 2019|last=Beech|first=Hannah|last2=Jirenuwat|first2=Ryn}}</ref> |{{Ntsh|77}} 77<ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/node/11949|title=Summary of Incidents in Southern Thailand, JANUARY 2020 &#124; DeepSouthWatch.org|website=deepsouthwatch.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/node/11951|title=Summary of Incidents in Southern Thailand, FEBRUARY 2020 &#124; DeepSouthWatch.org|website=deepsouthwatch.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/node/11953|title=Summary of Incidents in Southern Thailand, MARCH 2020 &#124; DeepSouthWatch.org|website=deepsouthwatch.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/node/11955|title=Summary of Incidents in Southern Thailand, APRIL 2020 &#124; DeepSouthWatch.org|website=deepsouthwatch.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/node/11957|title=Summary of Incidents in Southern Thailand, MAY 2020 &#124; DeepSouthWatch.org|website=deepsouthwatch.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/th/node/11959|title=Summary of Incidents in Southern Thailand, JUNE 2020&#124; DeepSouthWatch.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/node/11961|title=Summary of Incidents in Southern Thailand, JULY 2020&#124; DeepSouthWatch.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://deepsouthwatch.org/en/node/11963|title=Summary of Incidents in Southern Thailand, AUGUST 2020&#124; DeepSouthWatch.org}}</ref> |- | align="center" |1964 |Colombian conflict * War in Catatumbo (2018 – present) |South America |{{پرچم|Colombia}}<br /><br />{{پرچم|Venezuela}}<br /><br />{{پرچم|Ecuador}} |{{Ntsh|220000}} 220,000<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/descargas/informes2013/bastaYa/basta-ya-colombia-memorias-de-guerra-y-dignidad-2016.pdf|title=¡BASTA YA! Colombia: memorias de guerra y dignidad|website=Centro Nacional de Memoria Historica de Colombia|date=18 May 2020|page=32|access-date=2 October 2020|archivedate=16 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016065027/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/descargas/informes2013/bastaYa/basta-ya-colombia-memorias-de-guerra-y-dignidad-2016.pdf}}</ref> |{{Ntsh|17}} 281 |693<ref>{{حوالہ ویب|url=https://acleddata.com/dashboard/#/dashboard|website=ACLED|accessdate=21 July 2020|title=Archive copy|تاريخ-الأرشيف=1 November 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221101211737/https://acleddata.com/dashboard#/dashboard|url-status=dead}}</ref> |- | align="center" |1967 |Naxalite–Maoist insurgency |Asia |{{پرچم|India}} |{{Ntsh|12877}} 12,877–14,369+<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeracorrespondent/2011/10/20111019124251679523.html|title=India's Silent War|last=Al Jazeera Correspondent|publisher=|accessdate=26 February 2015}}</ref> |{{Ntsh|302}} 302<ref name="auto7">{{حوالہ ویب|url=https://www.satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/india-maoistinsurgency|title=Datasheet – Maoist Insurgency|publisher=South Asian Terrorism Portal|accessdate=25 October 2018}}</ref> |{{Ntsh|143}} 143<ref>{{حوالہ ویب|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bastar-maoist-ambush-17-security-personnel-killed-15-injured/articleshow/74758532.cms|title=Sukma Attack News: Bastar Maoist ambush: 17 security personnel killed, 15 injured &#124; India News – Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=datasheet-terrorist-attack-fatalities|website=Terrorism &#124; South Asia Terrorism Portal|date=2020-03-06|url=https://www.satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/india-maoistinsurgency|accessdate=2020-06-24}}</ref> |- | align="center" |1969 |[[مورو تنازع|Moro conflict]] |Asia |{{پرچم|Philippines}} |{{Ntsh|120000}} 120000-150000 |23 |126<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.benarnews.org/english/news/philippine/troops-killed-04172020112212.html|title=Philippine Soldiers Suffer Heavy Death Toll in Clash with Abu Sayyaf Militants}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.benarnews.org/english/news/philippine/BIFF-militants-killed-07292020131716.html|title=Philippine Army: 10 BIFF Militants Killed in Maguindanao Clash}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/08/24/world/asia/-philippines-explosions-jolo-sulu.html|title=At Least 14 Killed After Suicide Bombers Hit Philippines|date=24 August 2020|website=New York Times}}</ref> |- | align="center" |1996 |Allied Democratic Forces insurgency |Africa |{{پرچم|Democratic Republic of the Congo}}<br /><br />{{پرچم|Uganda}} |{{Ntsh|3353}} 3,353+{{Refn|See <ref name="ACLED" /><ref name="Reuters">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|title=Rebels kill 15 peacekeepers in Congo in worst attack on U.N. in recent|date=8 December 2017|publisher=|accessdate=10 December 2017|via=Reuters}}</ref><ref name="ACLED2017">{{cite web|url=http://www.acleddata.com/data/realtime-data|title=Realtime Data (2017)|publisher=ACLED|access-date=2020-10-02|archive-date=2017-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919163104/http://www.acleddata.com/data/realtime-data|dead-url=yes}}</ref>}} |{{Ntsh|170}} 170+{{Refn|See <ref>{{cite web|url=https://www.nation.co.ke/news/africa/Gunmen-kill-10-civilians--children-in-DRC/1066-4926330-8470mq/index.html|title=10 civilians, children killed in east DRC|website=Daily Nation|accessdate=19 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punchng.com/gunmen-kill-10-civilians-children-in-dr-congo/|title=Gunmen kill 10 civilians, children in DR Congo}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thedefensepost.com/2019/01/09/dr-congo-adf-attack-beni-kills-10/|title=ADF attack in Beni kills 10, DR Congo army says|date=9 January 2019|website=The Defense Post}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/democratic-republic-congo/acled-regional-overview-africa-29-january-2019|title=ACLED Regional Overview – Africa (29 January 2019) – Democratic Republic of the Congo|website=ReliefWeb}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mediacongo.net/article-actualite-46768_beni_3_morts_dans_une_embuscade_des_rebelles_presumes_adf.html|title=mediacongo.net – Actualités – Beni : 3 morts dans une embuscade des rebelles présumés ADF|website=www.mediacongo.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ewn.co.za/2019/02/12/dr-congo-army-says-4-militiamen-killed-hostages-released|title=DR Congo army says 4 militiamen killed, hostages released|website=ewn.co.za|access-date=2020-10-02|archive-date=2019-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301034750/https://ewn.co.za/2019/02/12/dr-congo-army-says-4-militiamen-killed-hostages-released|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2019/03/08/Ranger-killed-in-park-attack-in-Democratic-Republic-of-Congo/4091552068830/|title=Ranger killed in park attack in Democratic Republic of Congo|website=UPI}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.opendoorsusa.org/christian-persecution/stories/6-christians-killed-470-flee-in-congo-attack/|title=6 Christians Killed, 470 Flee in Congo Attack – Open Doors USA – Open Doors USA|website=www.opendoorsusa.org|access-date=2020-10-02|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330065507/https://www.opendoorsusa.org/christian-persecution/stories/6-christians-killed-470-flee-in-congo-attack/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thedefensepost.com/2019/05/30/islamic-state-attacks-dr-congo-army-un-mavivi-adf-killed/|title=Islamic State claims attacks on DR Congo army, UN; FARDC says 26 ADF fighters killed|date=30 May 2019|website=The Defense Post}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.trtworld.com/africa/attack-in-drc-kills-at-least-13-civilians-in-ebola-zone-27251|title=Attack in DRC kills at least 13 civilians in Ebola zone|website=TRT World}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2019/07/ebola-region-rocked-more-violence-new-funds-announced|title=Ebola region rocked by more violence as new funds announced|website=CIDRAP}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/dr-congo-15-killed-rebel-attack-beni-191127155019797.html|title=DR Congo: At least 19 killed in new rebel attack near Beni|date=27 November 2019|website=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/dozen-killed-eastern-dr-congo-rebel-attack-191215175750498.html|title=More than dozen killed in eastern DR Congo rebel attack|date=15 December 2019|website=Aljazeera}}</ref>}} |{{Ntsh|767}} 767{{Refn|See [[Allied Democratic Forces insurgency#2020|Casualties in 2020]]}} |- | align="center" |1998 |Communal conflicts in Nigeria |Africa |{{پرچم|Nigeria}} |{{Ntsh|17156}} 17,156{{Refn|See <ref name="NST">{{cite web|title=Nigeria Security Tracker|url=http://www.cfr.org/nigeria/nigeria-security-tracker/p29483|website=Council on Foreign Relations|author=John Campbell|accessdate=9 January 2014}}</ref><ref name="ACLED" /><ref name="ConnectSAISAfrica">{{cite web|title=Social Violence in Nigeria|url=http://www.connectsaisafrica.org/research/african-studies-publications/social-violence-nigeria/|accessdate=11 July 2015|publisher=Connect SAIS Africa}}</ref><ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201605140261.html|title=Nigeria: Police Lose 6 As Herdsmen Behead Woman, Kill 30 in 3 Years|publisher=allAfrica|accessdate=14 May 2015}}</ref>}} |{{Ntsh|152}} 152<ref>{{حوالہ ویب|url=https://displacement.iom.int/reports/nigeria-%E2%80%94-herdsmen-attack-adamawa-flash-report-25-november-2019|title=Nigeria — Herdsmen and Farmers Clash in Adamawa Flash Report|date=26 November 2019|website=displacement.iom.int|access-date=2 October 2020|archivedate=10 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220810140258/https://displacement.iom.int/reports/nigeria-%E2%80%94-herdsmen-attack-adamawa-flash-report-25-november-2019}}</ref> |{{Ntsh|562}} 562<ref>{{حوالہ ویب|url=https://morningstarnews.org/2020/01/violence-in-plateau-state-nigeria-escalates-with-more-muslim-fulani-herdsmen-attacks/|title=Violence in Plateau State, Nigeria Escalates with more Muslim Fulani Herdsmen Attacks|date=30 January 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.csw.org.uk/2020/08/07/press/4755/article.htm}}</ref> |- | align="center" |2004 |[[شمال مغرب پاکستان وچ جنگ|Insurgency in Khyber Pakhtunkhwa]] |Asia |{{پرچم|Pakistan}} |{{Ntsh|45265}} 45,265+{{Refn|See <ref name="KP">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/nwfp/index.html|title=Khyber Pakhtunkhwa Assessment – 2017|website=South Asia Terrorism Portal|accessdate=24 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033142/http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/nwfp/index.html|archive-date=1 December 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="FATA">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/Waziristan/index.html|title=FATA Assessment – 2017|website=South Asia Terrorism Portal|accessdate=24 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109103739/http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/Waziristan/index.html|archive-date=9 November 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Region Wise 2017">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/database/fatilities_regionwise2017.htm|title=Fatalities in Pakistan Region Wise: 2017|website=South Asia Terrorism Portal|accessdate=25 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223171622/http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/database/fatilities_regionwise2017.htm|archive-date=23 February 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="FATA1">{{cite web|url=https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-fata|title=FATA Assessment – 2017 to present|website=South Asia Terrorism Portal|accessdate=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417003522/https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-fata|archive-date=17 April 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="KP1">{{cite web|url=https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-khyberpakhtunkhwa|title=KHYBER Assessment – 2017 to present|website=South Asia Terrorism Portal|accessdate=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417003259/https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-khyberpakhtunkhwa|archive-date=17 April 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Region Wise 2018">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/database/fatilities_regionwise2018.htm|title=Fatalities in Pakistan Region Wise: 2018|website=South Asia Terrorism Portal|accessdate=10 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174808/http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/database/fatilities_regionwise2018.htm|archive-date=10 January 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>}} |{{Ntsh|130}} 130<ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-fata|title=fata datasheet|last=|first=|date=|website=satp.org|accessdate=2020-06-23}}</ref><ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-khyberpakhtunkhwa|title=KPK datasheet|last=|first=|date=|website=satp.org|accessdate=2020-06-23}}</ref> |{{Ntsh|143}} 143 |- | align="center" |2012 |Northern Mali conflict |Africa |{{پرچم|Mali}} |{{Ntsh|3300}} 3,300+<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.militarytimes.com/flashpoints/2017/09/18/american-commandos-face-complicated-mission-in-mali/|title=American commandos face complicated mission in Mali|publisher=Military Times|date=18 September 2017|accessdate=30 October 2017}}</ref> |{{Ntsh|734}} 734+{{Refn|See <ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/03/130-killed-mali-ethnic-attack-fulani-village-190324081752188.html|title=UN: More than 130 killed in Mali ethnic attack on Fulani village|website=www.aljazeera.com|accessdate=7 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/10/dozens-killed-scores-missing-raids-mali-army-camps-191002133753736.html|title=Dozens of troops killed, scores missing after raids on Mali bases|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/mali-attack-kills-dozens-of-soldiers/a-51088283|title=Mali attack kills dozens of soldiers &#124; DW &#124; 02.11.2019|first=Deutsche|last=Welle (dw.com)|website=DW.COM}}</ref>}} | |- | align="center" |2012 |Central African Republic conflict |Africa |{{پرچم|Central African Republic}} |{{Ntsh|8000}} 8,000+ |{{Ntsh|569}} 569<ref name="ACLED data"/> |{{Ntsh|205}} 205 |- | align="center" |2013 |Insurgency in Egypt |Africa |{{پرچم|Egypt}} |{{Ntsh|772}} 772+ |{{Ntsh|452}} 452+ {{Refn|See [[Timeline of insurgency in Egypt (2013–present)#2019|Casualties in 2019]]}} |{{Ntsh|396}} 396+{{Refn|See [[Timeline of insurgency in Egypt (2013–present)#2020|Casualties in 2020]]}} |- | align="center" |2014 |War in Donbass |Europe |{{پرچم|Ukraine}} |{{Ntsh|13000}} [[Casualties of the Russo-Ukrainian War|12,800–13,000]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/war/10416549-donbas-war-death-toll-rises-up-to-nearly-13-000-un.html|title=Donbas war death toll rises up to nearly 13,000 – UN|website=UNIAN|date=21 January 2019|accessdate=21 January 2019}}<br /><br />[https://www.dw.com/uk/оон-жертвами-конфлікту-на-сході-україни-стали-майже-13-тисяч-людей/a-47172250 ООН: Жертвами конфлікту на Сході України стали майже 13 тисяч людей]</ref> |{{Ntsh|119}} 119+{{Refn|See <ref>{{cite web|title=72 Ukrainian soldiers killed in Russia's war this year|date=30 August 2019|publisher=Kyiv Post|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/72-ukrainian-soldiers-killed-in-russias-war-this-year.html}}</ref><ref>By noon of 2 September four<!-- 2 was/were reported at 7 AM, неподалік ВОДЯНОГО, поблизу НОВОТОШКІВСЬКОГО --> ceasefire violations were registered with no further casualties on the Ukrainian side; the fire was returned on all occasions.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/09/03/zvedennya-stanom-na-0700-03-veresnya-2019-roku/ |title=Зведення станом на 07:00 3 вересня 2019 року |trans-title=Information as of 3 September 2019 07:00&nbsp;am |date=3 September 2019 |access-date=3 September 2019 |publisher=MoD |language=uk|website=www.mil.gov.ua}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/09/03/oos-svodnyie-dannyie-03-sentyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 03 сентября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 3 September 2019 |date=3 September 2019 |accessdate=3 September 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 13:01 03/09/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119055435/http://mediarnbo.org/2019/09/03/oos-svodnyie-dannyie-03-sentyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/09/05/zvedennya-stanom-na-0700-05-veresnya-2019-roku/ |title=Зведення станом на 07:00 05 вересня 2019 року |website= |trans-title= |date=5 September 2019 |access-date=5 September 2019 |publisher=MoD |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dnr-online.ru/2019/09/04/ekstrennoe-zayavlenie-nm-dnr/|title=Экстренное заявление НМ ДНР|date=2019-09-04|website=Официальный сайт ДНР|language=ru-RU|access-date=2019-09-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/09/06/zvedennya-stanom-na-0700-06-veresnya-2019-roku/ |title=Зведення станом на 07:00 06 вересня 2019 року |trans-title=|date=2019-09-06|access-date=2019-09-06|publisher=MoD |website= |language=uk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/09/06/zvedennya-minoboroni-ukraini-shhodo-obstanovki-v-rajoni-provedennya-operaczii-obednanih-sil/ |title=Щоденне зведення Міноборони України щодо обстановки в районі проведення операції Об'єднаних сил |trans-title=Daily information of the Ministry of Defense of Ukraine on the situation in the area of the operation of the Joint forces |date=6 September 2019 |accessdate=6 September 2019 |publisher=MoD |website=www.mil.gov.ua |language=uk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/09/12/zvedennya-stanom-na-0700-12-veresnya-2019-roku/ |title=Зведення станом на 07:00 12 вересня 2019 року |trans-title=|date=2019-09-12|access-date=2019-09-12|publisher=MoD |language=uk|website=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/09/12/oos-svodnyie-dannyie-12-sentyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 12 сентября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 12 September 2019 |date=12 September 2019 |accessdate=12 September 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 12:57 12/09/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119053451/http://mediarnbo.org/2019/09/12/oos-svodnyie-dannyie-12-sentyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4445-operativnaya-svodka-za-sutki-s-11-na-12-sentyabrya.html|title=Оперативная сводка за сутки с 11 на 12 сентября|website=Народная милиция ЛНР {{!}} Официальный сайт|language=ru|access-date=2019-09-14|archive-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208025748/https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4445-operativnaya-svodka-za-sutki-s-11-na-12-sentyabrya.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/09/13/oos-svodnyie-dannyie-13-sentyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 13 сентября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 13 September 2019 |date=13 September 2019 |accessdate=13 September 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 12:58 13/09/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119061018/http://mediarnbo.org/2019/09/13/oos-svodnyie-dannyie-13-sentyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dnr-online.ru/2019/09/14/za-nedelyu-v-rezultate-ukrainskoj-agressii-chetyre-cheloveka-pogibli-vosem-raneny-apparat-ombudsmena/|title=За неделю в результате украинской агрессии четыре человека погибли, восемь - ранены - аппарат омбудсмена|date=2019-09-14|website=Официальный сайт ДНР|language=ru-RU|access-date=2019-09-15}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/09/14/oos-svodnyie-dannyie-14-sentyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 14 сентября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 14 September 2019 |date=14 September 2019 |accessdate=14 September 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 13:06 14/09/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119043409/http://mediarnbo.org/2019/09/14/oos-svodnyie-dannyie-14-sentyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/09/17/oos-svodnyie-dannyie-17-sentyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 17 сентября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 17 September 2019 |date=17 September 2019 |accessdate=17 September 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 13:07 17/09/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119060616/http://mediarnbo.org/2019/09/17/oos-svodnyie-dannyie-17-sentyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4468-operativnaya-svodka-za-sutki-s-16-na-17-sentyabrya.html|title=Оперативная сводка за сутки с 16 на 17 сентября|website=Народная милиция ЛНР {{!}} Официальный сайт|language=ru|access-date=2019-09-18|archive-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208025751/https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4468-operativnaya-svodka-za-sutki-s-16-na-17-sentyabrya.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/09/18/oos-svodnyie-dannyie-18-sentyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 18 сентября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 18 September 2019 |date=18 September 2019 |accessdate=18 September 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 13:03 18/09/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119042900/http://mediarnbo.org/2019/09/18/oos-svodnyie-dannyie-18-sentyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/09/24/vechirnij-brifing-presczentru-obednanih-sil/ |title=Вечірній брифінг пресцентру Об'єднаних сил |trans-title= |date=24 September 2019 |access-date=24 September 2019 |publisher=MoD |language=uk|website=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dnr-online.ru/2019/09/25/v-zone-obstrela-so-storony-vfu-okazalis-gorlovka-yasinovataya-spartak-g-donetsk-aleksandrovka-dokuchaevsk-kominternovo-leninskoe-predstavitelstvo-dnr-v-stskk/|title=В зоне обстрела со стороны ВФУ оказались Горловка, Ясиноватая, Спартак, г. Донецк, Александровка, Докучаевск, Коминтерново, Ленинское - - Представительство ДНР в СЦКК {{!}} Официальный сайт ДНР|date=2019-09-25|language=ru-RU|access-date=2019-09-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4504-operativnaya-svodka-za-sutki-s-24-na-25-sentyabrya.html|title=Оперативная сводка за сутки с 24 на 25 сентября|website=Народная милиция ЛНР {{!}} Официальный сайт|language=ru|access-date=2019-09-25|archive-date=2019-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925234113/https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4504-operativnaya-svodka-za-sutki-s-24-na-25-sentyabrya.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mk.ru/politics/2019/09/26/lnr-naschitala-chetyre-obstrela-za-sutki-so-storony-vsu.html|title=ЛНР насчитала четыре обстрела за сутки со стороны ВСУ|website=www.mk.ru|language=ru|access-date=2019-09-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/09/28/zvedennya-minoboroni-ukraini-shhodo-obstanovki-v-rajoni-provedennya-operaczii-obednanih-sil/ |title=Щоденне зведення Міноборони України щодо обстановки в районі проведення операції Об'єднаних сил |trans-title=Daily information of the Ministry of Defense of Ukraine on the situation in the area of the operation of the Joint forces |date=28 September 2019 |accessdate=28 September 2019 |publisher=MoD |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/s/online_dnr_sckk/5022|title=online СЦКК ДНР - 29 September entry|last=|first=|date=|website=Telegram|access-date=2019-09-29}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.osce.org/special-monitoring-mission-to-ukraine/434543?download=true |title=Report {{!}} Status {{!}} As of 30 September 2019 |publisher=OSCE |date= |access-date=2019-10-05 |website=www.osce.org|quote=So far this year the Mission has also recorded 27 cases of natural deaths of people waiting at or passing through checkpoints along the contact line, including two cases on 19 and 21 September.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/10/04/oos-svodnyie-dannyie-04-oktyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 04 октября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 4 October 2019 |date=4 October 2019 |accessdate=4 October 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 12:55 04/10/2019 |archive-date=13 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813194251/http://mediarnbo.org/2019/10/04/oos-svodnyie-dannyie-04-oktyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/10/06/vechirnij-brifing-presczentru-obednanih-sil/ |title=Вечірній брифінг пресцентру Об'єднаних сил |trans-title= |date=6 October 2019 |access-date=6 October 2019 |publisher=MoD |language=uk|website=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/10/10/oos-svodnyie-dannyie-10-oktyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 10 октября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 10 October 2019 |date=10 October 2019 |accessdate=10 October 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 12:53 10/10/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119051000/http://mediarnbo.org/2019/10/10/oos-svodnyie-dannyie-10-oktyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref name=OOS-10-11>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/10/11/oos-svodnyie-dannyie-11-oktyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 09 октября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 11 October 2019 |date=11 October 2019 |accessdate=11 October 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 12:47 11/10/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119054403/http://mediarnbo.org/2019/10/11/oos-svodnyie-dannyie-11-oktyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/10/15/vechirnij-brifing-presczentru-obednanih-sil/ |title=Вечірній брифінг пресцентру Об'єднаних сил |trans-title= |date=15 October 2019 |access-date=15 October 2019 |publisher=MoD |language=uk|website=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4640-operativnaya-svodka-za-sutki-s-16-na-17-oktyabrya.html|title=Оперативная сводка за сутки с 16 на 17 октября|website=Народная милиция ЛНР {{!}} Официальный сайт|language=ru|access-date=2019-10-18|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018004244/https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4640-operativnaya-svodka-za-sutki-s-16-na-17-oktyabrya.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/10/23/zvedennya-shhodo-obstanovki-v-rajoni-provedennya-operaczii-obednanih-sil-na-0700-23-zhovtnya-2019-roku/ |title=Зведення станом на 07:00 21 жовтня 2019 року |trans-title=Information as of 07:00&nbsp;am 23 October 2019 |date=23 October 2019 |access-date=23 October 2019 |publisher=MoD |website=|language=uk}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/10/23/zvedennya-minoboroni-ukraini-shhodo-obstanovki-v-rajoni-provedennya-operaczii-obednanih-sil/ |title=Зведення Міноборони України щодо обстановки в районі проведення операції Об'єднаних сил |trans-title= |date=23 October 2019 |accessdate=23 October 2019 |publisher=MoD |website= |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4717-operativnaya-svodka-po-sostoyaniyu-na-1800-30-oktyabrya.html|title=Оперативная сводка по состоянию на 18.00 30 октября|website=Народная милиция ЛНР {{!}} Официальный сайт|language=ru|access-date=2019-10-31|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030235752/https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4717-operativnaya-svodka-po-sostoyaniyu-na-1800-30-oktyabrya.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4720-operativnaya-svodka-za-sutki-s-30-na-31-oktyabrya.html|title=Оперативная сводка за сутки с 30 на 31 октября|website=Народная милиция ЛНР {{!}} Официальный сайт|language=ru|access-date=2019-10-31|archive-date=2019-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031231150/https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4720-operativnaya-svodka-za-sutki-s-30-na-31-oktyabrya.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4724-operativnaya-svodka-za-sutki-s-31-oktyabrya-na-1-noyabrya.html|title=Оперативная сводка за сутки с 31 октября на 1 ноября|website=Народная милиция ЛНР {{!}} Официальный сайт|language=ru|access-date=2019-11-01|archive-date=2019-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101234559/https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4724-operativnaya-svodka-za-sutki-s-31-oktyabrya-na-1-noyabrya.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dnronline.su/2019/11/04/na-trudovskih-vfu-obstrelom-povredili-eshhe-odin-dom-predstavitelstvo-dnr-v-stskk/|title=На Трудовских ВФУ обстрелом повредили еще один дом — Представительство ДНР в СЦКК {{!}} Официальный сайт ДНР|date=2019-11-04|language=ru-RU|access-date=2019-11-04|archive-date=2019-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104230318/https://dnronline.su/2019/11/04/na-trudovskih-vfu-obstrelom-povredili-eshhe-odin-dom-predstavitelstvo-dnr-v-stskk/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4742-operativnaya-svodka-za-sutki-s-4-na-5-noyabrya.html|title=Оперативная сводка за сутки с 4 на 5 ноября|website=Народная милиция ЛНР {{!}} Официальный сайт|language=ru|access-date=2019-11-05|archive-date=2019-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105235412/https://mil-lnr.info/press-sluzhba/svodka/4742-operativnaya-svodka-za-sutki-s-4-na-5-noyabrya.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mediarnbo.org/2019/11/07/oos-svodnyie-dannyie-07-noyabrya-2019/?lang=ru |title=ООС: сводные данные – 07 ноября 2019 |trans-title=JFO&nbsp;– Summary information as of 7 November 2019 |date=7 November 2019 |accessdate=7 November 2019 |publisher=NSDC |language=ru |website=mediarnbo.org |quote=Posted By: Galat 13:49 07/11/2019 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119043140/http://mediarnbo.org/2019/11/07/oos-svodnyie-dannyie-07-noyabrya-2019/?lang=ru |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/11/15/za-utochnenoyu-informaczieyu-chergovogo-golovnogo-vijskovo-medichnogo-upravlinnya-na-tehnichnij-teritorii-czentralnoi-artbazi-zabezpechennya-boepripasami-zaznali-poranen-4-vijskovosluzhbovcziv-saperiv/ |title=За уточненою інформацією чергового Головного Військово-медичного управління на технічній території Центральної артбази забезпечення боєприпасами зазнали поранень 4 військовослужбовців-саперів |trans-title=|date=2019-11-16|access-date=2019-11-16|publisher=MoD |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/s/online_dnr_sckk/5750|title=online СЦКК ДНР|website=Telegram|access-date=2019-11-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/11/17/vistup-rechnika-minoboroni-shhodo-situaczii-v-rajoni-provedennya-operaczii-obednanih-sil/ |title=Виступ речника Міноборони щодо ситуації в районі проведення операції Об'єднаних сил |trans-title= |date=17 November 2019 |access-date=17 November 2019 |publisher=MoD |language=uk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/pressjfo.news/posts/718788255280460 |title=Операція об'єднаних сил / Joint forces operation {{!}} Вечірній брифінг прес-центру Об'єднаних сил |trans-title= |date=21 November 2019 |accessdate=21 November 2019 |publisher=Press-centre of the JFO HQ |language=uk|website=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/11/23/vistup-rechnika-minoboroni-shhodo-situaczii-v-rajoni-provedennyaoperaczii-obednanih-sil/ |title=Виступ речника Міноборони щодо ситуації в районі проведення операції Об'єднаних сил |trans-title=Statement by a Defence Ministry spokesman on the situation in the area of the Joint Forces operation |publisher=MoD |date=23 November 2019 |access-date=23 November 2019 |website= |language=uk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/pressjfo.news/posts/724757861350166 |title=Операція об'єднаних сил / Joint forces operation {{!}} Вечірній брифінг пресцентру Об'єднаних сил 29. نومبر 2019 |trans-title= |date=29 November 2019 |accessdate=29 November 2019 |publisher=Press-centre of the JFO HQ |language=uk|website=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mil.gov.ua/news/2019/11/30/shhodenne-zvedennya-minoboroni-shhodo-situaczii-v-rajoni-provedennya-operaczii-obednanih-sil/ |title=Щоденне зведення Міноборони України щодо обстановки в районі проведення операції Об'єднаних сил |trans-title=Daily information of the Ministry of Defence of Ukraine on the situation in the area of the operation of the Joint forces |date=30 November 2019 |accessdate=30 November 2019 |publisher=MoD |language=uk}}</ref>}} |74+ |- | align="center" |2017 |Anglophone Crisis |Africa |{{پرچم|Cameroon}} |{{Ntsh|3,000}} 3,000+<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.crisisgroup.org/africa/central-africa/cameroon/cameroons-anglophone-dialogue-work-progress|title=Cameroon's Anglophone Dialogue: A Work in Progress|date=26 September 2019}}</ref> |{{Ntsh|385}} 385+{{Refn|See [[Timeline of the Anglophone Crisis (2019)|Casualties in 2019]]}} |{{Ntsh|440}} 440+{{Refn|See [[Timeline of the Anglophone Crisis (2020)|Casualties in 2020]]}} |- | align="center" |2017 |[[کابو دیلگادو وچ شورش|Islamist insurgency in Mozambique]] |Africa |{{پرچم|Mozambique}} |{{Ntsh|1,501}} 1,501+{{Refn|See <ref name="11 Oct 2017">{{cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-10-27-iss-today-mozambiques-first-islamist-attacks-shock-the-region/|title=ISS Today: Mozambique's first Islamist attacks shock the region|website=Daily Maverick|date=11 October 2017|accessdate=14 June 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171219074309/https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-10-27-iss-today-mozambiques-first-islamist-attacks-shock-the-region/|archivedate=19 December 2017}}</ref><ref name="4 Dec 2017">{{cite news|url=https://www.voaportugues.com/a/mais-ataque-mocimboa-praia/4148160.html|title=Mais um ataque em Mocimboa da Praia|website=Voz da América Portugues|date=4 December 2017|accessdate=14 June 2018|language=pt|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226234944/https://www.voaportugues.com/a/mais-ataque-mocimboa-praia/4148160.html|archivedate=26 December 2017}}</ref><ref name="mozambique">{{cite news|url=https://mozambique.co.mz/News/Archive.php|title=50 Killed As Police Attack Islamic Terrorists In Mocimboa De Praia Mozam|accessdate=14 June 2018|website=Mozambique|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102073026/https://mozambique.co.mz/News/Archive.php|archivedate=2 January 2018}}</ref><ref name="15 Jan 2018">{{cite news|url=https://www.rtp.pt/noticias/mundo/novo-ataque-de-grupo-armado-faz-cinco-mortos-no-nordeste-de-mocambique_n1052152|title=Novo ataque de grupo armado faz cinco mortos no nordeste de Moçambique|date=15 January 2018|accessdate=14 June 2018|language=pt|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116170622/https://www.rtp.pt/noticias/mundo/novo-ataque-de-grupo-armado-faz-cinco-mortos-no-nordeste-de-mocambique_n1052152|archivedate=16 January 2018}}</ref><ref name="25 Apr 2018">{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201804250074.html|title=Mozambique: Three Islamist Attacks Reported Over Weekend|website=Agencia de Informacao de Mocambique (Maputo)|date=25 April 2018|accessdate=14 June 2018}}</ref><ref name="29 May 2018">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44289512|title=Mozambique 'jihadists behead' villagers|website=BBC News|date=29 May 2018|accessdate=14 June 2018}}</ref><ref name="6 June 2018">{{cite news|url=http://www.verdade.co.mz/nacional/65954-al-shabaab-mocambicano-mata-mais-12-civis-em-cabo-delgado-presidente-nyusi-mudo|title=Al Shabaab moçambicano mata mais 12 civis em Cabo Delgado; Presidente Nyusi mudo|website=Verdade Online|date=6 June 2018|accessdate=14 June 2018|language=pt}}</ref><ref name="5 Jun 2018">{{cite news|url=http://www.africanews.com/2018/06/05/atleast7killedinmacheteattackinmozambiquepolicesay/|title=At least 7 killed in machete attack in Mozambique, police say|website=Africa News|date=5 June 2018|accessdate=14 June 2018|archivedate=8 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180608013553/http://www.africanews.com/2018/06/05/atleast7killedinmacheteattackinmozambiquepolicesay/}}</ref><ref name="7 June 2018">{{cite news|url=http://www.lavanguardia.com/internacional/20180607/444194063365/al-menos-6-muertos-en-un-nuevo-ataque-yihadista-en-el-norte-de-mozambique.html|title=Al menos 6 muertos en un nuevo ataque yihadista en el norte de Mozambique|website=La Vanguardia|date=7 June 2018|accessdate=14 June 2018|language=pt}}</ref><ref name="12 June 2018">{{cite news|url=http://clubofmozambique.com/news/mozambique-four-dead-in-new-terrorist-attack-in-changa-nangade-district-aim-report/|title=Mozambique: Four dead in new terrorist attack in Changa, Nangade district – AIM report|website=Club of Mozambique|date=12 June 2018|accessdate=14 June 2018|archivedate=18 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718231130/http://clubofmozambique.com/news/mozambique-four-dead-in-new-terrorist-attack-in-changa-nangade-district-aim-report/}}</ref><ref name="12 Jun 2018">{{cite news|url=http://clubofmozambique.com/news/breaking-insurgents-wreak-death-and-destruction-in-nathuko-macomia-mozambique/|title=Breaking: Insurgents wreak death and destruction in Nathuko, Macomia – Mozambique|website=Club of Mozambique|date=12 June 2018|accessdate=14 June 2018|archivedate=25 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825120652/http://clubofmozambique.com/news/breaking-insurgents-wreak-death-and-destruction-in-nathuko-macomia-mozambique/}}</ref><ref name="26 September 2019">{{cite news|url=https://www.news24.com/Africa/News/12-killed-in-jihadist-attacks-in-mozambique-20190925|title=12 killed in jihadist attacks in Mozambique|website=News 24|date=25 September 2019|accessdate=26 September 2019|archivedate=27 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190927122146/https://www.news24.com/Africa/News/12-killed-in-jihadist-attacks-in-mozambique-20190925}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.africanexponent.com/post/7499-mozambique-islamist-insurgency-intensifies-attacks|title=Mozambique Islamist Insurgency Intensifies Attacks &#124; The African Exponent.|first=Mthokozisi|last=Dube|website=The African Exponent|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518014247/https://www.africanexponent.com/post/7499-mozambique-islamist-insurgency-intensifies-attacks|dead-url=yes}}</ref><ref name="9 June 2020">{{Cite web|url=https://acleddata.com/2020/06/09/cabo-ligado-weekly-1-7-june-2020/|title=Cabo Ligado Weekly: 1-7 June 2020|date=9 June 2020}}</ref>}} |{{Ntsh|643}} 643<ref>{{حوالہ ویب|url=https://clubofmozambique.com/news/mozambique-bus-attacked-passengers-murdered-aim-report-143792/|title=Mozambique: Bus attacked, passengers murdered – AIM report|website=Mozambique|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-03-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210308121531/https://clubofmozambique.com/news/mozambique-bus-attacked-passengers-murdered-aim-report-143792/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/283556/mozambique-several-killed-in-truck-attacks-in-cabo-delgado-november-1-2|title=Mozambique: Several killed in truck attacks in Cabo Delgado November 1–2|date=4 November 2019|website=Garda|access-date=2 October 2020|archivedate=9 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909143138/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/283556/mozambique-several-killed-in-truck-attacks-in-cabo-delgado-november-1-2}}</ref> |{{Ntsh|723}} 723<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/308341/mozambique-attack-on-military-base-leaves-22-dead-in-cabo-delgado-province-january-23|title=Mozambique: Attack on military base leaves 22 dead in Cabo Delgado province January 23|website=GardaWorld|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909143204/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/308341/mozambique-attack-on-military-base-leaves-22-dead-in-cabo-delgado-province-january-23}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/ab6f683ca655b34f893baa9caa037671|title=7 beheaded by extremists in Mozambique's gas-rich north|date=7 February 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mozambique-insurgency-idUSKCN22A38T|title=Mozambique forces killed over 100 Islamist insurgents in past month: government|date=28 April 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://acleddata.com/2020/06/16/cabo-ligado-weekly-8-14-june-2020/|title=Cabo Ligado Weekly: 8-14 June 2020|date=16 June 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://acleddata.com/2020/06/23/cabo-ligado-weekly-15-21-june-2020/|title=Cabo Ligado Weekly: 15-21 June 2020|date=23 June 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://acleddata.com/2020/06/30/cabo-ligado-weekly-22-28-june-2020/|title=Cabo Ligado Weekly: 22-28 June 2020|date=1 July 2020}}</ref> |- | align="center" |2019 |[[2019–2020 خلیج فارس بحران|2019–20 Persian Gulf crisis]] |Asia |{{پرچم|Iran}}<br /><br />{{پرچم|Iraq}}<br /><br />{{پرچم|Saudi Arabia}} |{{Ntsh|231}} 241 |{{Ntsh|27}} 27 |{{Ntsh|195}} 214 |} == جھڑپاں تے جھڑپاں (موجودہ یا پچھلے سالاں وچ 100 تو‏ں کم اموات) == درج ذیل لسٹ وچ 19 تنازعات موجودہ یا پچھلے کیلنڈر سال وچ 100 تو‏ں کم براہ راست پرتشدد اموات دا سبب بنے ني‏‏‏‏ں۔ {| class="wikitable sortable" |+ !Start of conflict !Conflict !Continent !Location ! data-sort-type="number" |Cumulative fatalities ! data-sort-type="number" |Fatalities in 2019 ! data-sort-type="number" |Fatalities in 2020 |- | align="center" |1922 |[[خوزستان وچ عرب علیحدگی پسندی|Arab separatism in Khuzestan]] * ASMLA insurgency |Asia |{{پرچم|Iran}} |{{Ntsh|206}} [[خوزستان وچ عرب علیحدگی پسندی|206–345]] |{{Ntsh|1}} 1<ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2019/11/11/Protests-erupt-in-Ahwaz-after-popular-dissident-poet-dies-in-Iranian-hospital.html|title=Protests erupt in Ahwaz after popular dissident poet dies in Iranian hospital|date=10 November 2019}}</ref> | |- | align="center" |1931 |[[مسئلہ سنکیانگ|Xinjiang conflict]] |Asia |{{پرچم|China}} |{{Ntsh|1000}} 1,000+ | | |- | align="center" |1946 |[[ایران وچ کرد علیحدگی پسندی|Kurdish separatism in Iran]] |Asia |{{پرچم|Iran}} |{{Ntsh|13,100}} 13,100–35,000{{Refn|See <ref>{{cite web|url=http://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/irankurds-1943-present/|title=Iran/Kurds (1943–present)|accessdate=23 January 2016}}<br />{{cite web|url=http://www1.american.edu/cgp/pdf/hicks.pdf|title=The Human Rights of Kurds in the Islamic Republic of Iran|date=April 2000|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110807060312/http://www1.american.edu/cgp/pdf/hicks.pdf|archivedate=7 August 2011}}<br />[[Iran–PJAK conflict#Casualties]]</ref>}} |{{Ntsh|10}} 10<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kurdistan24.net/en/news/19300e19-ab3a-4945-b96c-722433e30e9a|title=Iranian guard killed in clashes near Kurdistan Region border|last=Kurdistan24|website=Kurdistan24|accessdate=7 May 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/iran-says-killed-five-suspected-terrorists-near-iraqi-border/30051879.html|title=Iran Says Killed Five Suspected Terrorists Near Iraqi Border|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> |{{Ntsh|6}} 6<ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/05/05/Iran-s-IRGC-commander-other-members-killed-in-Kurdistan-Fars.html|title=Iran IRGC commander, other members killed in Kurdistan: Report|date=5 May 2020|website=Al Arabiya English}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/05/29/Gunmen-kill-3-Iranian-border-guards-in-Kurdish-area-near-Iraq-border.html|title=Gunmen kill 3 Iranian border guards in Kurdish area near Iraq border|date=29 May 2020|website=Al Arabiya English}}</ref> |- | align="center" |1954 |Insurgency in Northeast India * Insurgency in Meghalaya * [[آسام علیحدگی پسند تحریکاں|Assam separatist movements]] * Insurgency in Manipur * Ethnic conflict in Nagaland |Asia |{{پرچم|India}} |{{Ntsh|25000}} 25,000+<ref name="PERI Database"/> |{{Ntsh|34}} 34<ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=https://www.satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/india-insurgencynortheast|title=Datasheet – Insurgency North East|last=|first=|date=|website=|publisher=South Asian Terrorism Portal|accessdate=25 October 2018}}</ref> |{{Ntsh|20}} 20 |- | align="center" |1963 |West Papua conflict |Oceania |{{پرچم|Indonesia}} |{{Ntsh|100000}} 100,000<ref>{{حوالہ ویب|url=https://unpo.org/article/21905|title=West Papua: Indonesia Considering Addressing Past Atrocities}}</ref> |{{Ntsh|57}} 57{{Refn|<ref>{{cite web|url=https://www.thejakartapost.com/news/2019/03/08/tni-soldiers-killed-in-clash-with-west-papua-liberation-army.html|title=TNI soldiers killed in clash with West Papua liberation army|first=The Jakarta|last=Post|website=The Jakarta Post|accessdate=7 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/indonesia/indonesia-47639369|title=Baku tembak Polisi-OPM di Papua kembali menelan korban: 'Kalau perang terus, korban terus berjatuhan'|language=Indonesian|trans-title=Police-OPM shootout in Papua again takes its toll: 'If the war continues, victims continue to fall'|date=21 March 2019|website=BBC News|accessdate=7 May 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/13/c_138055195.htm|title=Indonesian soldiers clash with rebels in Papua, 1 soldier dead – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022050008/http://www.xinhuanet.com/english/2019-05/13/c_138055195.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jakartaglobe.id/context/police-detective-found-dead-after-taken-hostage-by-armed-group-in-papua|title=Police Detective Found Dead After Taken Hostage by Armed Group in Papua|website=Jakarta Globe}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/397515/west-papua-rebel-shot-dead-as-protests-continue|title=West Papua rebel shot dead as protests continue|date=26 August 2019|website=RNZ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/aug/29/west-papua-deaths-as-protest-turns-violent|title=Up to seven dead in West Papua as protest turns violent|date=29 August 2019|via=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-indonesia-papua-idUSKBN1W410K|title=Indonesia says three killed in shootout with Papua separatists|newspaper=Reuters|date=19 September 2019|via=www.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2019/09/24/fresh-wave-west-papua-violence-leaves-27-dead/|title=At least 30 dead in Papua after protesters set fire to government buildings|first=Nicola|last=Smith|newspaper=The Telegraph|date=24 September 2019|via=www.telegraph.co.uk}}</ref>}}<ref>{{حوالہ ویب|url=https://jakartaglobe.id/news/soldier-killed-by-gunmen-on-papua-new-guinea-border|title=Soldier Killed by Gunmen on Papua New Guinea Border}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thejakartapost.com/news/2019/12/19/ahead-of-christmas-military-police-officers-killed-in-latest-conflicts-in-papua.html|title=Ahead of Christmas, military, police officers killed in latest conflicts in Papua}}</ref> |{{Ntsh|2}} 2<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thejakartapost.com/news/2020/07/21/two-papuan-refugees-shot-dead-by-indonesian-military-personnel.html|title=Two Papuan refugees shot dead by Indonesian military personnel}}</ref> |- | align="center" |1969 |Communist rebellion in the Philippines |Asia |{{پرچم|Philippines}} |{{Ntsh|43388}} 43,388+ |5 |13<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.benarnews.org/english/news/philippine/communist-rebels-killed-06182020133035.html|title=Philippine Troops Kill 5 Suspected NPA Rebels in Negros Oriental Clash}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.benarnews.org/english/news/philippine/communist-rebels-killed-08092020104541.html|title=Philippine Army Inflicts Heavy Toll in Clash with Communist Rebels}}</ref> |- | align="center" |1975 |Cabinda War |Africa |{{پرچم|Angola}} |{{Ntsh|30000}} 30,000<ref>{{حوالہ ویب|url=http://ploughshares.ca/pl_armedconflict/angola-cabinda-1994-2006|title=Angola-Cabinda(1994–2006)|website=Project Ploughshares|accessdate=26 February 2015}}</ref> |{{Ntsh|12}} 12 |{{Ntsh|12}} 37<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.urdupoint.com/en/miscellaneous/angolas-cabinda-separatists-say-fresh-clashe-937538.html|title=Angolas Cabinda Separatists Say Fresh Clashes Killed 12|website=UrduPoint}}</ref> |- | align="center" |1980 |Internal conflict in Peru |South America |{{پرچم|Peru}} |{{Ntsh|70000}} 70,000<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26969355|title=Peru Shining Path Arrests: 24 Seized|website=BBC News|date=10 April 2014|accessdate=9 December 2014}}</ref> |{{Ntsh|3}} 3 | |- | align="center" |1980 |Maoist insurgency in Turkey |Asia |{{پرچم|Turkey}} |{{Ntsh|70}} 600+ |{{Ntsh|5}} 5 | |- | align="center" |1987 |Lord's Resistance Army insurgency |Africa |{{پرچم|Uganda}}<br /><br />{{پرچم|South Sudan}}<br /><br />{{پرچم|Democratic Republic of the Congo}}<br /><br />{{پرچم|Central African Republic}} |100,000+ | |{{Ntsh|19}} 19 |- | align="center" |1988 |Nagorno-Karabakh conflict |Asia |{{پرچم|Armenia}}<br /><br />{{پرچم|Azerbaijan}} |{{Ntsh|27287}} 27,287+{{Refn|See <ref>{{cite book|last=de Waal|first=Thomas|title=Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War|year=2003|publisher=New York University Press|location=New York|isbn=978-0-8147-1945-9|authorlink=Thomas de Waal|page=285|title-link=Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War}}</ref><ref>[http://www.euronews.net/2009/11/28/winds-of-change-in-nagorno-karabakh/ Winds of Change in Nagorno Karabakh] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111206040424/http://www.euronews.net/2009/11/28/winds-of-change-in-nagorno-karabakh/ |date=6 December 2011}}. ''[[Euronews]]''. 28 November 2009.</ref><ref name=AMS>{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JL02Ak01.html |title=SOFA not sitting well in Iraq |work=Asia Times |date=2 December 2008 |accessdate=23 October 2010 |archive-date=1 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701025851/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/JL02Ak01.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[[Uppsala Conflict Data Program]], Republic of Nagorno-Karabakh – civilians, viewed 3 May 2013</ref><ref>{{cite web|url=http://www.naharnet.com/stories/en/150603|title=Azerbaijani Soldier Shot Dead by Armenian Forces|work=Naharnet|accessdate=22 October 2014}}</ref>}} |{{Ntsh|5}} 5{{Refn|See <ref>{{Cite web|url=http://asbarez.com/183307/one-soldier-killed-2-wounded-by-azerbaijani-fire-in-armenia/|title=One Soldier Killed, 2 Wounded by Azerbaijani Fire in Armenia|date=29 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://asbarez.com/181601/armenian-soldier-killed-in-artsakh-from-azerbaijani-fire/|title=Armenian Soldier Killed in Artsakh from Azerbaijani Fire|date=13 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://menafn.com/1098309651/Armenian-forces-kill-Azerbaijani-soldier|title=Armenian forces kill Azerbaijani soldier|website=menafn.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eurasianet.org/fatal-frontline-shootings-heighten-tensions-between-armenia-and-azerbaijan|title=Fatal frontline shootings heighten tensions between Armenia and Azerbaijan|website=Eurasianet}}</ref>}} |{{Ntsh|21}} 21<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.azernews.az/karabakh/161898.html|title=Armenia kills Azerbaijani soldier ahead of Munich Security Conference|date=17 February 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/armenia-azerbaijan-trade-accusations-over-deadly-border-fighting/30451616.html|title=Armenia, Azerbaijan Trade Accusations over Deadly Border Fighting}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.armradio.am/2020/07/12/azerbaijan-reports-third-death/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/07/soldiers-killed-azerbaijan-armenia-border-clashes-200713093832895.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/14/soldiers-killed-armenia-and-azerbaijan-border-clashes}}</ref> |- | align="center" |1998 |Dissident Irish Republican campaign |Europe |{{پرچم|United Kingdom}} |{{Ntsh|146}} 146 |{{Ntsh|3}} 3 | |- | align="center" |2003 |War in Darfur |Africa |{{پرچم تصویر|Sudan}}[[سوڈان|Sudan]] |300,000 |0 |{{Ntsh|89}} 89<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/07/condemns-deadly-violence-sudan-north-darfur-200715094909361.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-violence-idUSKCN24Q0JJ}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rte.ie/news/world/2020/0727/1155670-sudan-darfur/}}</ref> |- | align="center" |2006 |[[پاکستان وچ دہشت گردی|Terrorism in Punjab]] |Asia |{{پرچم|Pakistan}} |{{Ntsh|2536}} 2,536<ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/punjab/index.html|title=Punjab Assessment – 2017|website=www.satp.org|accessdate=2019-05-11}}</ref><ref name=":4">{{حوالہ ویب|url=https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-punjab|title=datasheet-terrorist-attack-fatalities|website=satp.org|accessdate=2020-05-11}}</ref> |{{Ntsh|28}} 28 |{{Ntsh|11}} 11 |- | align="center" |2007 |[[پاکستان وچ دہشت گردی|Terrorism in Sindh]] |Asia |{{پرچم|Pakistan}} |{{Ntsh|7636}} 7,636<ref name=":5">{{حوالہ ویب|url=https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan-sindh|title=datasheet-terrorist-attack-fatalities|website=satp.org|accessdate=2020-07-02}}</ref> |{{Ntsh|25}} 25 |{{Ntsh|41}} 41 |- | align="center" |2009 |Insurgency in the North Caucasus |Europe |{{پرچم|Russia}} |{{Ntsh|4053}} 4,053–4,084{{Refn|See <ref name="sputnik">235 killed (2009),[http://sputniknews.com/russia/20100116/157570882.html] 225 killed (2010),[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/198756/] 190–207 killed (2011),[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/198756/]{{cite web |url=http://www.retwa.com/home.cfm?articleId=11904 |title=Two Hundred Law Enforcement Personnel Killed in N. Caucasus in 2011 |accessdate=27 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921055244/http://www.retwa.com/home.cfm?articleId=11904 |archivedate=21 September 2013 |df=dmy-all}} 211 killed (2012),[http://de.sputniknews.com/politik/20130125/265394634.html] 127 killed (2013),[http://www.cfr.org/russian-federation/instability-russias-north-caucasus-region/p9021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214052259/http://www.cfr.org/russian-federation/instability-russias-north-caucasus-region/p9021 |date=14 February 2015}} 41–55 killed (2014),[http://www.themoscowtimes.com/news/article/terrorist-attacks-in-russia-s-north-caucasus-down-50/509427.html] [http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/256537/] 18 killed (2015),[https://eng.kavkaz-uzel.ru/articles/34527/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160602130447/https://eng.kavkaz-uzel.ru/articles/34527/ |date=2 June 2016}} 32 killed (2016),[http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/297004/] total of 1,079–1,110 reported killed</ref><ref name="kavkaz">270 killed and 453 captured (2009),[http://chechnya.kavkaz-uzel.ru/articles/159998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110920151411/http://chechnya.kavkaz-uzel.ru/articles/159998 |date=20 September 2011}} 349 killed and 254 captured (2010),[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/198756] 384 killed and 370 captured (2011),[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/198756/] 391 killed and 461 captured (2012),[http://de.sputniknews.com/politik/20130125/265394634.html] 260 killed (2013),[http://sputniknews.com/russia/20131224/185892322.html] and 88 captured [http://sputniknews.com/russia/20130502/180951073/North-Caucasus-Militants-Losses-Down-in-2013.html] 259 killed and 445 captured (2014),[https://web.archive.org/web/20150203055846/http://www.jamestown.org/programs/edm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=43475&cHash=37f7f6ab5a72bfb5b02b545a639f5fc4] 172 killed (2015),[http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/277116/] 162 killed and 377 captured (2016),[http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/297004/] [https://sputniknews.com/russia/201610111046220627-russia-north-caucasus-militants/] total reported 2,247 killed and 2,448 captured</ref><ref name="kavkaz-uzel">356 killed (2010–2011),[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/198756/] 78 killed (2012),{{cite web |url=http://www.thisdaylive.com/articles/russian-forces-kill-three-militants-in-north-caucasus/137478/ |title=Russian Forces Kill Three Militants in North Caucasus |accessdate=2013-09-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131001154735/http://www.thisdaylive.com/articles/russian-forces-kill-three-militants-in-north-caucasus/137478/ |archivedate=1 October 2013 |df=dmy-all}} 104 killed (2013),[http://www.cfr.org/russian-federation/instability-russias-north-caucasus-region/p9021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214052259/http://www.cfr.org/russian-federation/instability-russias-north-caucasus-region/p9021 |date=14 February 2015}} 37 killed (2014),[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/256537/] 19 killed (2015),[https://eng.kavkaz-uzel.ru/articles/34527/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160602130447/https://eng.kavkaz-uzel.ru/articles/34527/ |date=2 June 2016}} 32 killed (2016),[http://www.kavkaz-uzel.eu/articles/297004/] total of 602 reported killed</ref>}} |{{Ntsh|31}} 31{{Refn|See <ref>{{Cite web|url=https://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/48385/|title=21 people fell victim to armed conflict in Northern Caucasus in Q1 of 2019|website=Caucasian Knot|date=9 September 2019|access-date=6 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/48465/|title=In Quarter 2 of 2019, 10 people fell victim to armed conflict in Northern Caucasus|website=Caucasian Knot|date=14 September 2019|access-date=6 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/49431/|title=In 3rd quarter of 2019, seven persons fell victim to armed conflict in Northern Caucasus|website=Caucasian Knot|date=18 December 2019|access-date=6 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/49393/|title=In October 2019, no victims of armed conflict were registered in Northern Caucasus|website=Caucasian Knot|date=15 December 2019|access-date=6 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/49396/|title=In November 2019, no victims of armed conflict were registered in Northern Caucasus|website=Caucasian Knot|date=15 December 2019|access-date=6 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/49721/|title=In December 2019, six persons fell victim to armed conflict in Northern Caucasus|website=Caucasian Knot|date=17 January 2020|access-date=6 February 2020}}</ref>}} |{{Ntsh|6}} 6 |- | align="center" |2011 |Sinai insurgency |Africa |{{پرچم|Egypt}} |{{Ntsh|5000}} 5,000+ |{{Ntsh|77}} 77+<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/militants-kill-seven-egyptian-soldiers-sinai-report|title=Militants kill seven Egyptian soldiers in Sinai: Report|website=Middle East Eye}}</ref> | |- | align="center" |2011 |Syrian Civil War spillover in Lebanon |Asia |{{پرچم|Lebanon}} |{{Ntsh|820}} [[Casualties of the Syrian Civil War spillover in Lebanon|820+]] |{{Ntsh|5}} 5<ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2019/07/05/ISIS-claims-June-attack-that-killed-four-on-patrol-in-Lebanon-s-Tripoli.html|title=ISIS claims June attack that killed four on patrol in Lebanon's Tripoli|website=english.alarabiya.net|date=4 July 2019}}</ref> | |- | align="center" |2016 |Philippine Drug War |Asia |{{پرچم تصویر|Philippines}} [[فلپائن|Philippines]] |5,000+ | |3<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.benarnews.org/english/news/philippine/philippines-drugs-01102020150922.html|title=Gunmen Kill Ex-Police General in Northern Philippines}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.benarnews.org/english/news/philippine/official-killed-02192020132733.html|title=Senior Philippine Prisons Official Gunned Down}}</ref> |} == ملک تو‏ں اموات == اس حصے وچ ملک تو‏ں جاری تنازعات تو‏ں وابستہ اموات د‏‏ی تفصیلات ني‏‏‏‏ں۔ [[File:Conflict-related fatalities in the world's 17 deadliest countries 2014 - 2019.png| دنیا &#039; وچ تنازعات تو‏ں متعلق اموات 17 مہلک ترین ملکاں دے 2014–2019 ]] {| class="wikitable sortable" |- ! ! colspan="2" style="text-align: center;" |[[2014 وچ مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ|2014]]{{efn|Data for African countries are based on ACLED, excluding riots/protests-related fatalities<ref name="ACLED" /><ref name="AAA">{{cite web|url=https://projects21.files.wordpress.com/2015/03/ps21-conflict-trends.pdf|title=Death Toll in 2014's Bloodiest Wars Sharply Up on Previous Year|date=17 March 2015|publisher=Project for the Study of the 21st Century}}</ref>}} ! colspan="2" style="text-align: center;" |[[2015 وچ مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ2015]]{{efn|Data for African countries are based on ACLED, excluding riots/protests-related fatalities<ref name="ACLED" /><ref name="ACLED2016">{{cite web|url=http://www.acleddata.com/data/realtime-data-2016/|title=Realtime Data (2016)|publisher=ACLED|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160118143214/http://www.acleddata.com/data/realtime-data-2016/|archivedate=18 January 2016|df=dmy-all}}</ref>}} ! colspan="2" style="text-align: center;" |[[2016 وچ مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ|2016]]{{efn|Data for African countries are based on ACLED, excluding riots/protests-related fatalities<ref name="ACLED" /><ref name="ACLED2016" />}} ! colspan="2" style="text-align: center;" |[[2017 وچ مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ|2017]]{{efn|Data for African countries are based on ACLED, excluding riots/protests-related fatalities<ref name="ACLED" /><ref name="ACLED2017" />}} ! colspan="2" style="text-align: center;" |[[2018 وچ مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ|2018]]{{efn|Data for African countries are based on ACLED, excluding riots/protests-related fatalities<ref name="ACLED" /><ref name="ACLED2018">{{cite web|url=https://www.acleddata.com/curated-data-files/|title=Realtime Data|publisher=ACLED}}</ref>}} ! colspan="2" style="text-align: center;" |[[2019 وچ مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ|2019]]{{efn|Data for African countries are based on ACLED, excluding riots/protests-related fatalities<ref name="ACLED" /><ref name="ACLED2018" />}} |- !align=center | درجہ !align=center | ملک !align=center | اموات !align=center | ملک !align=center | اموات !align=center | ملک !align=center | اموات !align=center | ملک !align=center | اموات !align=center | ملک !align=center | اموات !align=center | ملک !align=center | اموات |- |align=center|1 |{{flag|Syria}} |{{IncreaseNegative}}76,021 |{{flag|Syria}} |{{DecreasePositive}}55,219 |{{flag|Syria}} |{{DecreasePositive}}49,742 |{{flag|Syria}} |{{DecreasePositive}}39,000 |{{flag|Afghanistan}} |{{IncreaseNegative}}35,941 |{{flag|Afghanistan}} |{{IncreaseNegative}}41,735 |- |align=center|2 |{{flag|South Sudan}} |{{IncreaseNegative}}50,000<ref>{{cite news|url=http://www.bdlive.co.za/africa/africannews/2016/03/11/south-sudan-is-dying-and-nobody-is-documenting-these-deaths|title=South Sudan is dying, and nobody is documenting these deaths|date=11 March 2016|work=[[Agence France Presse]]|accessdate=2 October 2020|archivedate=13 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313152742/http://www.bdlive.co.za/africa/africannews/2016/03/11/south-sudan-is-dying-and-nobody-is-documenting-these-deaths}}</ref> |{{flag|Afghanistan}} |{{IncreaseNegative}}36,345 |{{flag|Mexico}} |{{IncreaseNegative}}23,953* <ref>{{Cite web|url=https://www.eleconomista.com.mx/politica/En-2016-se-registraron-23953-homicidios-en-Mexico-20170726-0156.html|title=El Economista {{!}} En 2016 se registraron 23,953 homicidios en México|website=www.eleconomista.com.mx|language=es|access-date=2018-09-30}}</ref> |{{flag|Mexico}} |{{IncreaseNegative}}31,174* |{{flag|Mexico}} |{{IncreaseNegative}}33,341*<ref>{{Cite web|url=https://cfr.org/interactive/global-conflict-tracker/conflict/criminal-violence-mexico|title=Criminal Violence in Mexico|website=Global Conflict Tracker|language=en|access-date=2019-12-10}}</ref> |{{flag|Mexico}} |{{IncreaseNegative}}35,588* |- |align=center|3 |{{flag|Mexico}} |{{DecreasePositive}}27,662* <ref>{{Cite news|url=https://m.excelsior.com.mx/opinion/martin-moreno/2014/07/29/973354|title=México: 55 mil 325 asesinatos|date=2014-07-29|work=Excélsior|access-date=2018-09-30|language=es}}</ref> |{{flag|Iraq}} |{{IncreaseNegative}}24,113 <!-- PKK-Turkish forces: 1,927–550=1,377 + Iraq Civil War: 22,736 --> |{{flag|Iraq}} |{{DecreasePositive}}23,898 |{{flag|Afghanistan}} |{{DecreasePositive}}23,065 |{{flag|Yemen}} |{{IncreaseNegative}}22,201 |{{flag|Yemen}} |{{DecreasePositive}}16,050 |- |align=center|4 |{{flag|Iraq}} |{{IncreaseNegative}}24,000<ref name="IBC" /><ref name="ibc2014">{{cite web|url=https://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/2014/|title=Iraq 2014: Civilian deaths almost doubling year on year|date=1 January 2015|publisher=Iraq Body Count|quote=Combining the 17,000 civilian deaths recorded by IBC with the above wide range of combatant deaths of 4,000–30,000, suggests a total of between 21,000 and 47,000 people have been killed in war-related violence in Iraq during 2014.|accessdate=2 January 2015}}</ref> |{{flag|Mexico}} |{{DecreasePositive}}20,525*<ref>{{Cite news|url=https://www.eleconomista.com.mx/politica/Durante-el-2015-hubo-20525-homicidios-en-Mexico-INEGI-20160725-0127.html|title=Durante el 2015 hubo 20,525 homicidios en México: INEGI|last=Redacción|work=El Economista|access-date=2018-09-30}}</ref> |{{flag|Afghanistan}} |{{DecreasePositive}}23,539 |{{flag|Iraq}} |{{DecreasePositive}}13,187 |{{flag|Syria}} |{{DecreasePositive}}19,799–23,000 |{{flag|Syria}} |{{DecreasePositive}}11,244 |- |align=center|5 |{{flag|Afghanistan}} |{{IncreaseNegative}}14,638 |{{flag|Nigeria}} |{{DecreasePositive}}8,122 |{{flag|Somalia}} |{{IncreaseNegative}}5,575 |{{flag|Myanmar}} |{{IncreaseNegative}}6,700+ |{{flag|Iraq}} |{{DecreasePositive}}4,920 |{{flag|Saudi Arabia}} |{{IncreaseNegative}}4,832 |- |align=center|6 |{{flag|Nigeria}} |{{IncreaseNegative}}11,360 |{{flag|Yemen}} |{{IncreaseNegative}}6,425 |{{flag|Nigeria}} |{{DecreasePositive}}4,684 |{{flag|Somalia}} |{{DecreasePositive}}4,969 |{{flag|Nigeria}} |{{IncreaseNegative}}4,850 |{{flag|Somalia}} |{{DecreasePositive}}2,604 |- |align=center|7 |{{flag|Pakistan}} |{{DecreasePositive}}5,519<ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/database/casualties.htm|title=Fatalities in Terrorist Violence in Pakistan 2000-2018{{!}} Terrorist Violence in Pakistan{{!}} Violence in Pakistan|website=www.satp.org|access-date=2019-05-20}}</ref> |{{flag|Ukraine}} |{{DecreasePositive}}4,344 |{{flag|Sudan}} |{{IncreaseNegative}}3,891 |{{flag|South Sudan}} |{{DecreasePositive}}3,528 |{{flag|Somalia}} |{{DecreasePositive}}3,862 |{{flag|Libya}} |{{IncreaseNegative}}2,200+ |- |align=center|8 |{{flag|Ukraine}} |{{IncreaseNegative}}4,771 |{{flag|Somalia}} |{{DecreasePositive}}4,087 |{{flag|South Sudan}} |{{IncreaseNegative}}3,544 |{{flag|Nigeria}} |{{DecreasePositive}}3,432 |{{flag|Saudi Arabia}} |{{IncreaseNegative}}3,509 |{{flag|Iraq}} |{{DecreasePositive}}1,850< |- |align=center|9 |{{flag|Somalia}} |{{IncreaseNegative}}4,447 |{{flag|Pakistan}} |{{DecreasePositive}}3,688<ref name=":6" /><ref name=":7" /> |{{flag|Libya}} |{{IncreaseNegative}}2,865 |{{flag|Sudan}} |{{DecreasePositive}}2,450 |{{flag|Democratic Republic of the Congo}} |{{DecreasePositive}}1,757 |{{flag|Mali}} |{{DecreasePositive}}734+ |- |align=center|10 |{{flag|Sudan}} |{{DecreasePositive}}3,892 |{{flag|South Sudan}} |{{DecreasePositive}}3,258 |{{flag|Turkey}} |{{IncreaseNegative}}2,013 |{{flag|Democratic Republic of the Congo}} |{{IncreaseNegative}}1,857 |{{flag|Mali}} |{{IncreaseNegative}}1,285 |{{flag|Egypt}} |{{DecreasePositive}}529+ |- |align=center|11 |{{flag|Central African Republic}} |{{IncreaseNegative}}3,347 |{{flag|Sudan}} |{{DecreasePositive}}3,216 |{{flag|Pakistan}} |{{DecreasePositive}}1,803<ref name=":6" /><ref name=":7" /> |{{flag|Central African Republic}} |{{IncreaseNegative}}1,757 |{{flag|South Sudan}} |{{DecreasePositive}}1,166 |{{flag|South Sudan}} |{{DecreasePositive}}519 |- |align=center|12 |{{flag|Libya}} |{{IncreaseNegative}}2,825 |{{flag|Egypt}} |{{IncreaseNegative}}2,836 |{{flag|Egypt}} |{{DecreasePositive}}1,707 |{{flag|Libya}} |{{DecreasePositive}}1,564 |{{flag|India}} |{{IncreaseNegative}}988<ref>SATP [https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/india] Terrorism record – 937 killed in 2018. In fighting with Pakistan 51 Indians were killed, 26 Indian civilians [https://www.deccanherald.com/national/officer-among-4-bsf-personnel-killed-pak-rangers-firing-along-ib-samba-674662.html] and 25 Indian soldiers.[https://www.deccanherald.com/national/officer-among-4-bsf-personnel-killed-pak-rangers-firing-along-ib-samba-674662.html] In total 988 were killed in India due to fighting/war and violence/terrorism.</ref> |{{flag|India}} |{{DecreasePositive}}~403 |- |align=center|13 |{{flag|Palestine}} |{{IncreaseNegative}}2,365 |{{flag|Libya}} |{{DecreasePositive}}2,706 |{{flag|Democratic Republic of the Congo}} |{{DecreasePositive}}1,565 |{{flag|Egypt}} |{{DecreasePositive}}1,506 |{{flag|Cameroon}} |{{IncreaseNegative}}945 |{{flag|Democratic Republic of the Congo}} |{{DecreasePositive}}302+ |- |align=center|14 |{{flag|Yemen}} |{{IncreaseNegative}}1,500 |{{flag|Democratic Republic of the Congo}} |{{IncreaseNegative}}1,699 |{{flag|Yemen}} |{{DecreasePositive}}1,375 |{{flag|Ethiopia}} |{{IncreaseNegative}}1,445 |{{flag|Ethiopia}} |{{DecreasePositive}}886 |{{flag|Colombia}} |{{DecreasePositive}}238 |- |align=center|15 |{{flag|Cameroon}} |{{IncreaseNegative}}1,366 |{{flag|Cameroon}} ||{{IncreaseNegative}}1,429 |{{flag|Ethiopia}} |{{IncreaseNegative}}1,114 |{{flag|Philippines}} |{{IncreaseNegative}}1,429 |{{flag|Central African Republic}} |{{DecreasePositive}}842 |{{flag|Cameroon}} |{{DecreasePositive}}234 |- |align=center|16 |{{flag|Democratic Republic of the Congo}} |{{DecreasePositive}}1,235 |{{flag|Nigeria}} |{{IncreaseNegative}}986 |{{flag|India}} |{{IncreaseNegative}}905<ref>{{Cite web|url=https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/india|title=India 2005 to present|last=|first=|date=|website=satp.org|access-date=2019-05-21}}</ref> |{{flag|Yemen}} |{{DecreasePositive}}1,319 |{{flag|Pakistan}} |{{DecreasePositive}}736<ref>SATP [https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan] Terrorism record – 697 killed in 2018. In fighting with India 39 Pakistanis were killed, 30 Pakistani Civilians [https://www.thequint.com/news/india/pakistan-summons-indian-deputy-high-commissioner-over-ceasefire-violations] and 9 Pakistani Soldiers were killed.[https://www.reuters.com/article/us-pakistan-india/four-pakistani-soldiers-killed-in-indian-fire-across-tense-kashmir-frontier-idUSKBN1F4127][https://www.thenews.com.pk/print/271147-martyred-soldier-laid-to-rest-in-mansehra][https://www.dawn.com/news/1392316][https://www.dawn.com/news/amp/1409227][https://www.dawn.com/news/amp/1409444] In total 736 were killed in Pakistan due to fighting/war and violence/terrorism.</ref> |{{flag|Pakistan}} |{{DecreasePositive}}206 |- |align=center|17 |{{flag|Egypt}} |{{IncreaseNegative}}1,176 |{{flag|Myanmar}} ||{{IncreaseNegative}}881 |{{flag|Ukraine}} |{{DecreasePositive}}902 |{{flag|Pakistan}} |{{DecreasePositive}}1,269<ref name=":6">{{Cite web|url=https://satp.org/datasheet-terrorist-attack/fatalities/pakistan|title=Datasheet Pakistan 2007 to present|last=|first=|date=|website=satp.org|access-date=2019-05-20}}</ref><ref name=":7" /> |{{flag|Philippines}} |{{DecreasePositive}}471 |{{flag|Thailand}} |{{IncreaseNegative}}163 |} </center> جنگ تو‏ں متعلقہ ہلاکتاں د‏‏ی بجائے بنیادی طور اُتے قتل عام۔ == ہور ویکھو == {{Portal|War|Politics|Current events}} * دنیا وچ [[جنگ دا خاکہ|جنگ]] تے لڑائیاں دا [[جنگ دا خاکہ|خاکہ]] (تریخ ، خطہ ، تنازعہ د‏‏ی قسم ، اموات دے لحاظ سے) * [[ہر سال تنازعات د‏‏ی تعداد د‏‏ی لسٹ]] * [[جنگاں د‏‏ی لسٹ: 2003 – موجودہ|جنگاں د‏‏ی لسٹ: 2003 – موجودہ]] * [[قتل عام دے ناں تو‏ں منسوب واقعات د‏‏ی لسٹ]] * [[دہشت گردی دے واقعات د‏‏ی لسٹ]] * [[فعال علیحدگی پسند تحریکاں د‏‏ی فہرستاں|فعال علیحدگی پسند تحریکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[فعال باغی گروپاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نامزد دہشت گرد گروہاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سفارتی بے قاعدگی دے ذریعے بڑھی جنگاں د‏‏ی لسٹ|سفارتی بے ضابطگیاں دے ذریعہ بڑھی جنگاں د‏‏ی لسٹ]] * [[احتجاج]] * [[منجمد تنازع]] * [[اپسالا تنازع ڈیٹا پروگرام]] * [[حادثے د‏‏ی ریکارڈنگ]] * [[ناکا‏م ریاست]] == نوٹ == {{حواشی|30em}}{{حوالے|30em|group=n}} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.systemicpeace.org/warlist/warlist.htm سیاسی تشدد د‏‏ی وڈی اقساط 1946–2014] - سیاسی عدم استحکا‏م ٹاسک فورس د‏‏ی سرپرستی وچ تحقیق اُتے مبنی سینٹر فار سسٹمک پیس دے ڈائریکٹر ڈاکٹر مونٹی جی مارشل د‏‏ی مرتب کردہ مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ۔ * [https://web.archive.org/web/20120701142748/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/search.php UCDP تنازعہ انسائیکلوپیڈیا] - اپسالہ یونیورسٹی وچ محکمہ امن تے تنازعہ ریسرچ دا اپسلا تنازعہ ڈیٹا پروگرام ۔ * پروجیکٹ پلوشیئرز دے ذریعہ [http://ploughshares.ca/programs/armed-conflict/acr-interactive-map/ مسلح تنازعات] ، [http://ploughshares.ca/programs/armed-conflict/acr-interactive-map/ انٹرایکٹو میپ د‏‏ی اطلاع دیندے نيں] ۔ * [http://www.cfr.org/global/global-conflict-tracker/p32137#!/ عالمی تنازعہ تو‏ں باخبر رہنے والا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808010028/https://www.cfr.org/global/global-conflict-tracker/p32137#!/ |date=2017-08-08 }} ، کونسل برائے خارجہ تعلقات تو‏ں ۔ * [https://www.crisisgroup.org/crisiswatch کرائسز واچ] - بین الاقوامی بحران گروپ دے ذریعہ جاری تنازعات اُتے ماہانہ بلیٹن ، انٹرایکٹو نقشہ تے ڈیٹا بیس۔ * IRIN دے ذریعہ [http://newirin.irinnews.org/map-world-conflicts-dataviz-interactive/ دنیا دے تنازعات دا نقشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121103622/http://newirin.irinnews.org/map-world-conflicts-dataviz-interactive/ |date=2016-01-21 }} ۔ * [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/ عالمی جنگ وچ جاری جنگاں د‏‏ی کوریج] * [http://www.historyguy.com/21st_century_wars.html 21 ويں صدی دیاں جنگاں د‏‏ی تریخ گائے د‏‏ی کوریج] * [https://web.archive.org/web/20170110020357/http://hiik.de/en/index.php ہیڈلبرگ انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی تنازعات د‏‏ی تحقیق (HIIK)] ** [https://www.hiik.de/en/konfliktbarometer/index.php تنازعہ بیومیٹر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709195648/https://www.hiik.de/en/konfliktbarometer/index.php |date=2017-07-09 }} - تنازعات د‏‏ی نشوونما ، اضافے ، تے تصفیہ وچ حالیہ رجحانات د‏‏ی وضاحت کردا اے * [http://www.insightonconflict.org/ بصیرت تو‏ں متعلق بصیرت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701051815/http://www.insightonconflict.org/ |date=2017-07-01 }} – [http://www.insightonconflict.org/ تنازعہ دے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701051815/http://www.insightonconflict.org/ |date=2017-07-01 }} علاقےآں وچ قیام امن دے اقدامات دا ڈیٹا بیس [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی عسکری تریخ]] {{-}} {{Ongoing military conflicts}} {{War navbox}} {{Lists of wars by date}} [[گٹھ:تریخ تو‏ں متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:جنگاں د‏‏ی فہرستاں]] [[گٹھ:لسٹ عسکری تنازعات]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] g1v6w4by3a2gptziho1hl5y2slgb88s جرمن ایجادات تے دریافتاں دی لسٹ 0 90524 706619 702377 2026-04-29T23:48:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706619 wikitext text/x-wiki {{Quote box|width=230px|align=left|bgcolor=#d6dbf7|title=|quote="اج جو دنیا اے ، چنگا تے برا ، اس دا [[جوہانس گٹین برگ| گٹین برگ]] دا مقروض ا‏‏ے۔ ہر چیز دا سراغ اس وسیلہ تو‏ں مل سکدا اے ، لیکن اسيں اسنو‏ں خراج عقیدت پیش کرنے دے پابند نيں ،… اس برے بدلے جو اس د‏ی زبردست ایجاد ہوئی ا‏‏ے۔ دے بارے وچ اک بار اس بھلائی د‏‏ی طرف تو‏ں ہزار بار ساایہ کیہ جاندا اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں انسانیت د‏‏ی طرف تو‏ں احسان کيتا گیا ا‏‏ے۔ "|source=امریکی مصنف [[مارک ٹوین]] (1835−1910)<ref>{{cite book |last=Childress |first=Diana |date=2008 |title=Johannes Gutenberg and the Printing Press |url=https://archive.org/details/johannesgutenber0000chil |url-access=registration |location=Minneapolis |publisher=Twenty-First Century Books |page=[https://archive.org/details/johannesgutenber0000chil/page/122 122] |isbn=978-0-7613-4024-9}}</ref>}} '''جرمنی د‏‏ی ایجادات تے دریافتاں''' [[جرمنی|جرمنی وچ ]] یا بیرون ملک [[جرمنی]] دے کسی شخص (یا جرمنی وچ پیدا ہونے والا ، غیر جرمن والدین سمیت - یا بیرون ملک پیدا ہونے والے) دے ذریعہ جزوی طور اُتے یا مکمل طور اُتے ایجاد شدہ ، اختراع شدہ یا دریافت کردہ آئیڈیاز ، اشیاء ، عمل یا تکنیک ني‏‏‏‏ں۔ گھٹ تو‏ں گھٹ اک جرمن والدین دے نال تے جو جرمنی وچ اپنی تعلیم یا کیریئر د‏‏ی اکثریت رکھدے سن )۔ اکثر اوقات ، پہلی بار دریافت ہونے والی چیزاں نو‏‏ں ایجادات وی کہیا جاندا اے تے بوہت سارے معاملات وچ ، دونے دے وچکار کوئی واضح لکیر موجود نئيں ا‏‏ے۔ [[فائل:Einstein 1921 by F Schmutzer - restoration.jpg|سجے|thumb| جرمن نژاد [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن اسٹائن]] ، دنیا دے مشہور ماہر فزکس ]] جرمنی وچ بوہت سارے مشہور موجد ، ڈسکولرز تے انجینئراں دا گھر رہیا اے ، جنہاں وچ کارل وان لنڈے وی شامل نيں ، جنھاں نے جدید [[فریج|ریفریجریٹر]] تیار کيتا سی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/carl-von-linde|title=Carl von Linde|last=|first=|date=1 June 2016|website=Science History Institute|language=en|accessdate=14 October 2019}}</ref> پال نپکو ، جس نے اپنی نپکو ڈسک تو‏ں [[ٹیلی ویژن|ٹیلیویژن دی]] بنیاد رکھی سی۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/television-history-paul-nipkow-1991828|title=Television History – Paul Nipkow|last=Bellis|first=Mary|date=6 April 2017|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=8 November 2019}}</ref> ہان گیگر ، گیجر کاؤنٹر دا خالق۔ تے کونراڈ زیوس ، جنہاں نے پہلا مکمل طور اُتے خودکار ڈیجیٹل [[کمپیوٹر]] ( زیڈ 3 ) تے پہلا تجارتی ڈیجیٹل کمپیوٹر ( زیڈ 4 ) بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bianchi|first=Luigi|title=The Great Electromechanical Computers|url=http://www.yorku.ca/lbianchi/sts3700b/lecture17a.html|publisher=[[York University]]|accessdate=17 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427102718/http://www.yorku.ca/lbianchi/sts3700b/lecture17a.html|archivedate=27 April 2011}}</ref><ref name=":4">{{حوالہ کتاب|title=Birthing the Computer: From Relays to Vacuum Tubes|last=Kaisler|first=Stephen H.|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2016|isbn=978-1-4438-9631-3|location=|pages=13}}</ref> اس طرح دے جرمن موجد ، انجینئر تے صنعتکار جداں کاؤنٹ فرڈینینڈ وان زپیلین ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|title=The Zeppelin|publisher=U.S. Centennial of Flight Commission|accessdate=7 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501132157/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/zeppelin/LTA8.htm|archivedate=1 May 2011}}</ref> اوٹو لیلیینتھل ، گوٹلیب ڈیملر ، [[روڈلف ڈیزل|روڈولف ڈیزل]] ، ہوگو جنکرز تے [[کارل بنز|کارل بینز]] نے جدید آٹوموٹو تے ہوائی آوا جائی د‏‏ی ٹکنالوجی د‏‏ی تشکیل وچ مدد کيتی۔ [[ہوافضائی ہندسیات|ایرو اسپیس انجینئر]] ورنھر وون براون نے پہینی خلائی راکٹ پیینی مینڈے وچ تیار کيتا تے بعد وچ [[ناسا|ناسا دا]] ممتاز ممبر سی تے سنیچر وی مون راکٹ تیار کيتا۔ [[برقناطیسی ریڈی ایشن|برقی مقناطیسی تابکاری دے]] میدان وچ ہنرک روڈولف ہرٹز دا کم جدید ٹیلی مواصلات د‏‏ی ترقی دے لئی اہ‏م سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html|title=Historical figures in telecommunications|publisher=International Telecommunication Union|date=14 January 2004|accessdate=27 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425065237/http://www.itu.int/aboutitu/HistoricalFigures.html|archivedate=25 April 2011}}</ref> [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن اسٹائن]] نے بالترتیب 1905 تے 1915 وچ روشنی تے کشش ثقل دے [[اضافیت مخصوصہ|لئےخصوصی رشتہ]] تے [[عمومی اضافیت|عمومی نسبت و]] نظریات نو‏‏ں متعارف کرایا۔ [[میکس پلینک|میکس پلانک]] دے نال ، اوہ [[قدری میکانیات|کوانٹم میکینکس دی]] تعارف وچ اہ‏م کردار ادا کردے رہے ، جس وچ [[ورنر ہیزنبرگ|ورنر ہائسنبرگ]] تے [[میکس بورن]] نے بعد وچ وڈی شراکت وچ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The New Penguin History of the World|last=Roberts|first=J. M.|publisher=Allen Lane|year=2002|isbn=978-0-7139-9611-1|page=1014}}</ref> [[ولہیلم رونٹیگن|ولہیم رینٹجن]] نے [[ایکس شعاع|ایکس رے]] دریافت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [[اوٹو ہان|اوٹو ہن]] ریڈیو کیمسٹری دے شعبےآں وچ علمبردار سن تے انھاں نے [[جوہری انشقاق|جوہری]] حصہ دریافت کيتا سی ، جدو‏ں کہ فرڈینینڈ کوہن تے [[رابرٹ کوچ]] [[خردوبینی حیاتیات|مائکرو بایولوجی دے]] بانی سن ۔ جنگم نما [[مطبعہ|پرنٹنگ پریس]] 15 ويں صدی وچ جرمن لوہار [[یوہانس گوٹن برک|جوہانس گٹین برگ]] نے ایجاد د‏‏ی سی۔ 1997 وچ ، ٹائم لائف میگزین نے گٹین برگ د‏‏ی ایجاد نو‏‏ں دوسرے ہزار سالہ دے اہ‏م ترین انتخاب دے طور اُتے منتخب کيتا۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=http://www.mainz.de/gutenberg/g2000.htm|title=Die Gutenbergstadt Mainz|last=|first=|date=10 March 2010|website=Gutenberg.de|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310192514/http://www.mainz.de/gutenberg/g2000.htm|archivedate=2010-03-10|accessdate=8 November 2019}}</ref> 1998 وچ ، اے اینڈ ای نیٹ ورک نے گوٹن برگ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی "سوانح حیات د‏‏ی ہزار سال" گنت‏ی اُتے دوسرے ہزاریے دے سب تو‏ں بااثر شخص دے طور اُتے درجہ دتا۔ ذیل وچ ایجادات ، اختراعات یا دریافتاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں نو‏ں جرمن سمجھیا جاندا اے یا عام طور اُتے پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ == اناٹومی == [[فائل:1PSO.png|thumb|100x100px| [[پیپسن|Pepsin]] pepstatin نال کمپلیکس وچ ]] [[فائل:Alzheimer's disease brain comparison.jpg|کھبے|thumb|100x100px| اک عام عمر والے دماغ (کھبے) تے [[الزائمر]] (سجے) والے شخص دے دماغ دا موازنہ ]] * 17 ويں صدی: وارسن ڈکٹ د‏‏ی پہلی وضاحت جوہان جارج ورسنگ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2941.html|title=Johann Georg Wirsung|last=|first=|date=|website=www.whonamedit.com|accessdate=16 December 2019|تاريخ-الأرشيف=15 December 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081215115035/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2941.html|url-status=dead}}</ref> * 1720: ابراہیم ویٹر دے ذریعہ واٹر دے ایمپلا د‏‏ی دریافت <ref name="vater">''Dissertatio anatomica quo novum bilis dicetilicum circa orifucum ductus choledochi ut et valvulosam colli vesicæ felleæ constructionem ad disceptandum proponit'', 1720</ref> * 1745: لیبرکحن دے خفیہ اطلاعات د‏‏ی پہلی وضاحت جوہان ناتھنیل لیبرکحن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2295.html|title=Johann Nathanael Lieberkühn|last=|first=|date=|website=www.whonamedit.com|accessdate=16 December 2019|تاريخ-الأرشيف=16 December 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191216234110/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2295.html|url-status=dead}}</ref> * 19 ويں صدی: لیوپولڈ آورباچ دے ذریعہ اوربچ دے عارضے د‏‏ی پہلی وضاحت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/319.html|title=Leopold Auerbach|last=|first=|date=|website=www.whonamedit.com|accessdate=16 December 2019|تاريخ-الأرشيف=18 September 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160918001750/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/319.html|url-status=dead}}</ref> * 19 ويں صدی: جارج میسیسنر دے ذریعہ مییسنر دے عارضہ د‏‏ی پہلی وضاحت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Meissner|first=G.|date=1857|title=Über die Nerven der Darmwand|url=}}</ref> * 19 ويں صدی: تھیوڈور شوان دے ذریعہ پردیی اعصابی نظام وچ شوان خلیاں د‏‏ی دریافت <ref name="Karenberg">{{حوالہ کتاب|title=Neurological eponyms|last=Karenberg|first=Axel|date=26 October 2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513366-0|editor-last=Koehler|editor-first=Peter J.|location=|pages=44–50|chapter=Chapter 7. The Schwann cell|access-date=16 December 2019|editor-last2=Bruyn|editor-first2=George W.|editor-last3=Pearce|editor-first3=John M. S.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7wBxcw_iClwC&pg=PA44}}</ref> * 1836: تھیوڈور شوان دے ذریعہ [[پیپسن]] د‏‏ی دریافت تے مطالعہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A short history of biology|last=Asimov|first=Isaac|publisher=Greenwood Press|year=1980|isbn=978-0-313-22583-3|location=Westport, Connecticut|pages=95}}</ref> * 1840: [[پولیو|پولیوومیلائٹس]] ( ''ہائن میڈین بیماری'' ) دے بارے وچ پہلی میڈیکل رپورٹ ، تے اس بیماری نو‏‏ں کلینیکل ہستی دے طور اُتے تسلیم کرنے والی پہلی ، جیکوب ہائن * 1852: جارج میسنر تے روڈولف ویگنر دے ذریعہ سپرش رسانی د‏‏ی پہلی تفصیل <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Meissner|first=G.|date=February 1852|title=Ueber das Vorhandensein bisher unbekannter eigenthümlicher Tastkörperchen (Corpuscula tactus) in den Gefühlswärzchen der mensclichen Haut und über die Endausbreitung sensitiver Nerven|url=}}</ref> * 1868: پال لینگرہنس دے ذریعہ لنجرہنس سیل د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Langerhans|first=P.|date=1868|title=Ueber die Nerven der menschlichen Haut|url=https://zenodo.org/record/2319860}}</ref> * 1869: پال لینگرہنس دے ذریعہ لنجرہنس دے جزیراں د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Sakula|first=A.|date=July 1988|title=Paul Langerhans (1847–1888): a centenary tribute|url=}}</ref> * 1875: فریڈرک سگمنڈ مرکل دے ذریعہ مرکل سیل د‏‏ی پہلی وضاحت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Merkel|first=F. S.|date=1875|title=Tastzellen und Tastkörperchen bei den Hausthieren und beim Menschen|url=https://zenodo.org/record/1607588}}</ref> * 1882: [[برلن]] وچ کارل لینجینبچ دے ذریعہ پہلا کامیاب کولیکسٹکٹومی <ref>{{حوالہ کتاب|title=Blumgart's surgery of the liver, biliary tract, and pancreas|last=Jarnagin|first=William R|last2=Belghiti|first2=J|last3=Blumgart|first3=LH|publisher=Elsevier Saunders|year=2012|isbn=978-1-4557-4606-4|edition=5th|pages=6}}</ref> * 1906: الیزیم الزھیر دے ذریعہ الزھائیمر [[الزائمر|کی بیماری]] د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Berchtold|first=N. C.|date=1998|title=Evolution in the conceptualization of dementia and Alzheimer's disease: Greco-Roman period to the 1960s|url=}}</ref> * 1909: کوربینی بروڈمین دے ذریعہ بروڈمین دے علاقےآں د‏‏ی پہلی وضاحت <ref>Brodmann K. Vergleichende Lokalisationslehre der Grosshirnrinde. Leipzig : Johann Ambrosius Bart, 1909</ref> * 1977: گونٹھر وان ہیگنز دے ذریعہ پلاسٹینیشن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://bodyworlds.com/plastination/developments/|title=The Developments of Plastination|last=|first=|date=|website=Body Worlds|language=en-US|accessdate=16 December 2019}}</ref> == جانور == [[فائل:Carl Hagenbeck.jpg|کھبے|thumb|100x100px| ہیگن بیک اپنے شیراں دے نال]] * 1907: Modern [[چڑیا گھر|zoo]] (''Tierpark Hagenbeck'') by Carl Hagenbeck in [[ہم برک|Hamburg]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Savages and Beasts: The Birth of the Modern Zoo (Animals, History, Culture)|last=Rothfels|first=Nigel|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2008|isbn=978-0-8018-8975-2|location=|pages=}}</ref> * 1916: Guide dog; the world's first training school, established by Dr. Gerhard Stalling in Oldenburg<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.igdf.org.uk/about-us/facts-and-figures/history-of-guide-dogs/|title=International Guide Dog Federation – History|last=|first=|date=|website=www.igdf.org.uk|accessdate=8 November 2019|archivedate=14 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200414142501/https://www.igdf.org.uk/about-us/facts-and-figures/history-of-guide-dogs/}}</ref> [[فائل:Archaeopteryx lithographica (Berlin specimen).jpg|کھبے|thumb|135x135px| برلن ''Archeopteryx'' نمونہ ''(اے siemensii)'']] * 1825: ''Rhamphorhynchus'' طرف سموئیل سیمس وون Sömmerring <ref>{{حوالہ کتاب|title=Pterosaurs: Natural History, Evolution, Anatomy|last=Witton|first=Mark P.|publisher=Princeton University Press|year=2013|isbn=978-1-4008-4765-5|location=|pages=123}}</ref> * 1834: ''Plateosaurus'' نیڑے یوہان فریڈرک Engelhardt د‏‏ی طرف تو‏ں [[نورنبرگ|نیورمبرگ]] ، د‏‏ی طرف تو‏ں 1837 وچ بیان ہرمن وان میئر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=von Meyer|first=C. E. H.|title=Mitteilung an Prof. Bronn (Plateosaurus engelhardti)|pages=316}}</ref> * 1856: نئیےنڈرتل 1 نزدیک [[ڈسلڈورف|ڈیزلڈارف]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=King|first=W.|title=The Reputed Fossil Man of the Neanderthal|pages=88–97}}</ref> * 1856–1857: پہلی وضاحت [[نینڈرتھل|نئیےنڈرتل]] د‏‏ی طرف جوہان کارل Fuhlrott تے ہرمین Schaaffhausen <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Drell|first=J. R. R.|title=Neanderthals: a history of interpretation|pages=1–24}}</ref> * 1860: ''اسٹارٹ'' [[شٹوٹگارٹ|گارٹ دے]] نیڑے ''سکریٹ'' فریڈرک جکوب وون ''کف کے'' ذریعہ ''ٹیراٹوسورس'' ، 1861 وچ ہرمن وان میئر دے ذریعہ بیان ہويا <ref>{{حوالہ رسالہ|last=von Meyer|first=C. E. H.|title=Reptilien aus dem Stubensandstein des oberen Keupers|pages=253–346}}</ref> * 1861: ''سولہوفین کے'' نیڑے ہرمن وان میئر دے ذریعہ آثار قدیمہ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Meyer|first=Hermann von|title=Vogel-Federn und Palpipes priscus von Solenhofen}} ''"Aus dem lithographischen Schiefer der Brüche von ''Solenhofen'' in ''Bayern'' ist mir in den beiden Gegenplatten eine auf der Ablösungs- oder Spaltungs-Fläche des Gesteins liegende Versteinerung mitgetheilt worden, die mit grosser Deutlichkeit eine Feder erkennen lässt, welche von den Vogel-Federn nicht zu unterscheiden ist."'' (From the lithographic slates of the faults of Solenhofen in Bavaria, there has been reported to me a fossil lying on the stone's surface of detachment or cleavage, in both opposing slabs, which can be recognized with great clarity [to be] a feather, which is indistinguishable from a bird's feather.)</ref> * 1868–1879: [[ٹرائے]] د‏‏ی طرف ہینرچ شلائیمان <ref>{{حوالہ کتاب|title=Schliemann's Ausgrabungen in Troja, Tiryns, Mykenae, Orchomenos, Ithaka im Lichte der heutigen Wissenschaft|last=Schuchhardt|first=Carl|publisher=F. A. Brockhaus|year=1891|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * c 1900: گورڈیم از الفریڈ تے گوستااو کیرٹ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Gordion: Ergebnisse der Ausgrabung im Jahre 1900.|last=Körte|first=A.|last2=Körte|first2=G.|publisher=Verlag Georg Reimer|year=1904|isbn=|location=Berlin|pages=}}</ref> * 1906–1913: [[ہاتوسا|ہٹوسوہ]] از ہیوگو ونکلر <ref>{{حوالہ کتاب|title=Atlas of Vanishing Places: The lost worlds as they were and as they are today|last=Elborough|first=Travis|publisher=White Lion Publishing|year=2019|isbn=978-1-78131-895-9|location=|pages=19}}</ref> * 1908: ہیڈل [[ہائیڈل برک|برگ دے]] نیڑے ڈینیئل ہارٹمن تے اوٹو شوٹنسک کیذریعہ ''ہومو'' [[ہائیڈل برک|ہیڈیلبرجینس]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=Der Unterkiefer des Homo heidelbergensis aus den Sanden von Mauer bei Heidelberg. Ein Beitrag zur Paläontologie des Menschen|last=Schoetensack|first=Otto|publisher=Verlag Wilhelm Engelmann|year=1908|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * 1912: لوڈویگ بورچارڈ دے ذریعہ نیفیرٹیٹی ٹُٹ * 1915: تفصیل ''Spinosaurus'' ، وڈا معلوم theropod د‏‏ی طرف ارنسٹ Stromer <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 3. Das Original des Theropoden Spinosaurus aegyptiacus nov. gen., nov. spec|pages=1–32}}</ref> * 1925: ''Stomatosuchus'' ارنسٹ Stromer کر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 7. Stomatosuchus inermis Stromer, ein schwach bezahnter Krokodilier und 8. Ein Skelettrest des Pristiden Onchopristis numidus Haug sp|pages=1–22}}</ref> * 1931: تفصیل ''Carcharodontosaurus'' ارنسٹ Stromer کر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Wirbeltiere-Reste der Baharijestufe (unterestes Canoman). Ein Skelett-Rest von Carcharodontosaurus nov. gen|pages=1–23}}</ref> * 1932: ''ارنسٹروومر کے'' ذریعہ ایمزائسوسورس <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltierreste der Baharîje-Stufe (unterstes Cenoman). 11. Sauropoda|pages=1–21}}</ref> * 1934: ''بہاریاسورس بذریعہ'' ارنسٹ اسٹومر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stromer|first=E.|title=Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman)." 13. Dinosauria|pages=1–79}}</ref> * 1991: [[اوٹزی|اٹزی بذریعہ]] ہیلمٹ تے ایریکا سائمن [[نورنبرگ|نیورمبرگ]] == آرٹس == [[فائل:Bauhaus-Signet.svg|کھبے|thumb|100x100px| بوہاؤس دا نشان]] * 15 ويں صدی: ہاؤس بوک ماسٹر د‏‏ی طرف تو‏ں ڈرائی پوائنٹ ، اک جنوبی جرمن آرٹسٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.widewalls.ch/drypoint-etching|title=Explaining the Drypoint Etching|last=|first=|date=|website=Widewalls|accessdate=8 November 2019|تاريخ-الأرشيف=6 July 2024|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240706170718/https://www.widewalls.ch/drypoint-etching|url-status=dead}}</ref> * 1525: رے ٹریسنگ از [[البرشت ڈورر|البریچٹ ڈائر]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hofmann|first=Georg Rainer|date=May 1990|title=Who invented ray tracing?}}</ref> * 1642: Mezzotint طرف لڈوگ وون سیجن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historyofinformation.com/detail.php?id=1258|title=Ludwig van Siegen Invents Mezzotint|last=|first=|date=|website=www.historyofinformation.com|accessdate=31 October 2019}}</ref> * 1708: Meissen نے چینی مٹی دے برتن ، پہلا یورپی مشکل پیسٹ چینی مٹی دے برتن ، د‏‏ی طرف تو‏ں Ehrenfried والتھر وون Tschirnhaus وچ Meissen نے <ref>[https://arxiv.org/ftp/physics/papers/0601/0601111.pdf The Discovery of European Porcelain Technology] by C.M. Queiroz & S. Agathopoulos, 2005.</ref> * 1810: تھیوری دا رنگ [[گوئٹے|بذریعہ جوہان ولف گینگ گوئٹے]] <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/stream/goethestheoryco01goetgoog#page/n6/mode/2up|title=Goethe's Theory of Colours: Translated from the German; with Notes by Charles Lock Eastlake, R.A., F.R.S|publisher=John Murray|year=1840|location=London|access-date=18 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161212075843/https://archive.org/stream/goethestheoryco01goetgoog#page/n6/mode/2up|archive-date=12 December 2016|url-status=dead|via=Internet Archive}}</ref> * ابتدائی 1900s: جدیدیت پسند تحریک [[اظہاریت|اظہار رائے]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theartstory.org/movement/expressionism/|title=Expressionism Movement Overview|last=|first=|date=|website=The Art Story|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1919: باہاس طرف والٹر Gropius <ref>{{حوالہ کتاب|title=Encyclopedia of the City|last=Caves|first=R. W.|publisher=Routledge|year=2004|isbn=|location=|pages=319}}</ref> == فلکیات == [[فائل:Kepler-second-law.gif|thumb|100x100px| [[کیپلر قوانین برائے سیاروی حرکت|کیپلر دے دوسرے قانون دا بیان]] ]] [[فائل:Neptune Voyager2 color calibrated.png|کھبے|thumb|101x101px| [[نیپچون]] ]] * 1609–1619: کیہلر [[کیپلر قوانین برائے سیاروی حرکت|کے سیارےآں د‏‏ی حرکت دے قوانین]] [[کپلر|جوہانس کیپلر]] <ref name="Holton">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=czaGZzR0XOUC&pg=PA40|title=Physics, the Human Adventure: From Copernicus to Einstein and Beyond|last=Holton, Gerald James|last2=Brush, Stephen G.|date=2001|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-2908-0|edition=3rd paperback|location=Piscataway, NJ|pages=40–41|access-date=December 27, 2009}}</ref> * 1781: دا انکشاف [[یورینس]] ، اس دے وڈے چاند دے دو (کے نال وچ Titania تے اوبیرون )، جرمن نژاد طرف ولیم ہرشل <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.astroleague.org/al/obsclubs/herschel/fwhershs.html|title=Herschel Program – Friedrich Wilhelm Herschel|last=|first=|date=|website=www.astroleague.org|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1846: جوہن گالے دے ذریعہ [[نیپچون]] د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://solarviews.com/eng/neptune.htm|title=Neptune|last=Hamilton|first=Calvin J.|date=4 August 2001|website=Views of the Solar System|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1902: ڈسکوری دا کرہ طرف رچرڈ Assmann <ref>{{حوالہ کتاب|title=Der Wettermann – Leben und Werk Richard Aßmanns|last=Steinhagen|first=Hans|publisher=Findling|year=2005|isbn=978-3-933603-33-3|location=Neuenhagen|pages=}}</ref> * 1909: تھیوڈور ولف دے ذریعہ [[کوسمک ریز|کائنات‏‏ی کرن]] د‏‏ی دریافت <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hörandel|first=J. R.|date=4 December 2012|title=Early Cosmic-Ray Work Published in German|url=}}</ref> * 1916: کارل شوارزچائلڈ دے ذریعہ [[شوارزچائلڈ میٹرک|شوارزچلڈ میٹرک]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Schwarzschild|first=K.|date=1916|title=Über das Gravitationsfeld eines Massenpunktes nach der Einsteinschen Theorie|url=}}</ref> تے شوارزچلڈ رداس <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Schwarzschild|first=K.|date=1916|title=Über das Gravitationsfeld einer Kugel aus inkompressibler Flussigkeit nach der Einsteinschen Theorie|url=}}</ref> == حیاتیات ، جینیاتیات تے میموری == [[فائل:Three cell growth types.svg|thumb|101x101px| [[خلیائی تقسیم|سیل ڈویژن دی]] تن قسماں ]] [[فائل:Citric acid cycle with aconitate 2.svg|کھبے|thumb|100x100px| سائٹرک ایسڈ سائیکل دا جائزہ]] * 1759: میسونفروس د‏‏ی تفصیل از کیسپار فریڈرک وولف <ref>{{حوالہ کتاب|title=Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility|last=Fritz|first=Marc A.|last2=Speroff|first2=Leon|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2005|isbn=978-0-7817-4795-0|location=|pages=325}}</ref> * تو‏ں 1790s: Recapitulation نظریہ طرف یوہان فریڈرک Meckel تے کارل فریڈرک Kielmeyer <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Mayr|first=Ernst|title=Recapitulation Reinterpreted: The Somatic Program|pages=223–232}}</ref> * 1790s د‏‏ی دہائی دے آخر / 1800s دے اوائل وچ : اسيں Alexander بوڈسٹین سائنس از الیگزینڈر وان ہمبولٹ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Böhme|first=H.|title=Ästhetische Wissenschaft|pages=37–41}}</ref> * 1834: سکندر وان ہمبلڈٹ د‏‏ی ابتدائی دریافت دے بعد ، فرانز میئن دے ہمبولڈ پینگوئن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.macroevolution.net/humboldt-penguin.html|title=Humboldt Penguin – Online Biology Dictionary|last=McCarthy|first=Eugene M.|date=|website=www.macroevolution.net|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1835: [[خلیائی تقسیم|سیل ڈویژن]] از از ہیوگو وان محل <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Cell|last=Rogers|first=Kara|publisher=Britannica Educational Pub|year=2011|isbn=978-1-61530-314-4|location=|pages=172}}</ref> * 1835: ہیوگو وان محل دے ذریعہ [[انقسام|مائٹوسس]] د‏‏ی دریافت تے وضاحت <ref>{{حوالہ کتاب|title=Ueber die Vermehrung der Pflanzenzellen durch Theilung|last=von Mohl|first=Hugo|publisher=Fues|year=1835|isbn=|location=Tübingen|pages=}}</ref> * 1839: [[خلوی نظریہ|سیل نظریہ]] طرف تھیوڈور Schwann دے تے متیاہ جیکب Schleiden (سے شراکت دے نال روڈولف Virchow ) <ref>{{حوالہ کتاب|title=Introduction To Cytology|last=Sharp|first=L. W.|publisher=McGraw Hill Book Company Inc.|year=1921|isbn=|location=New York|pages=}}</ref> * 1840: فریڈرک لڈوگ ہینفیلڈ دے ذریعہ [[ہیموگلوبن]] د‏‏ی دریافت <ref>Hünefeld F.L. (1840). "Die Chemismus in der thierischen Organization". Leipzig.</ref> * 1845: کارل ریکنباچ دے ذریعہ اوڈک فورس <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Shadow of Enlightenment: Optical and Political Transparency in France, 1789–1848|last=Levitt|first=Theresa|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-954470-7|location=|pages=113}}</ref> * 1851: پودےآں د‏‏ی زندگی وچ عام اصول دے طور اُتے نسلاں دے ردوبدل د‏‏ی دریافت ولہیلم ہوفمیسٹر <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Svedelius|first=N.|title=Alternation of Generations in Relation to Reduction Division|pages=362–384}}</ref> * 1876: ڈسکوری تے د‏‏ی تفصیل [[انتصاف]] طرف آسکر Hertwig <ref>{{حوالہ کتاب|title=Genetics and Randomness|last=Ruvinsky|first=Anatoly|publisher=CRC Press|year=2009|isbn=978-1-4200-7887-9|location=|pages=93}}</ref> * 1880 د‏‏ی دہائی: [[رابرٹ کوچ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/robertkoch|title=Robert Koch (1843–1910)|website=broughttolife.sciencemuseum.org.uk|language=en|accessdate=2018-01-18|تاريخ-الأرشيف=2018-01-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180112040521/http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/robertkoch|url-status=dead}}</ref> ذریعہ [[جرثومیات|بیکٹیریا]] * 19th صدی دے آخر: دے "nuclein" غیر پروٹین جزو وکھ تھلگ، د‏‏ی کیمیائی ساخت دا تعین کرنے nucleic ایسڈ ، تے بعد وچ اس دے پنج بنیادی تھلگ nucleobases طرف [[البرچٹ کوسل|Albrecht دے Kossel]] * 1885: وکر بھُل تے سیکھنے وکر طرف ہرمن Ebbinghaus <ref>{{حوالہ کتاب|title=Über das Gedächtnis|last=Ebbinghaus|first=Hermann|publisher=Duncker & Humblot|year=1885|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * 1888: تھیوڈور بووری دے ذریعہ سینٹروسوم د‏‏ی تفصیل تے ناں دینا <ref>{{حوالہ کتاب|title=Zellen-Studien II: Die Befruchtung und Teilung des Eies von Ascaris megalocephala|last=Boveri|first=Theodor|publisher=Gustav Fischer Verlag|year=1888|isbn=|location=Jena|pages=}}</ref> * 1890: رچرڈ الٹیمن دے ذریعہ [[مائٹوکونڈریا|مائٹوکونڈرائن]] د‏‏ی تفصیل <ref>{{حوالہ کتاب|title=Die Elementarorganismen und ihre Beziehungen zu den Zellen|last=Altmann|first=Richard|publisher=Veit|year=1890|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * 1892: اگست ویز مین تک ویس مین رکاوٹ تے جراثیم پلازم <ref>{{حوالہ کتاب|title=Das Keimplasma: eine Theorie der Vererbung|last=Weismann|first=August|publisher=Fischer|year=1892|isbn=|location=Jena|pages=}}</ref> * 1908: ہارڈی – وینبرگ اصول ولہیم وینبرگ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Stern|first=Curt|title=Wilhelm Weinberg|pages=1–5}}</ref> * 1928: سیلمر آسچیم تے برنارڈ زونڈک دے ذریعہ حمل دا پہلا معتبر امتحان <ref>{{حوالہ کتاب|title=Iconographia Gyniatrica|last=Speert|first=Harold|publisher=F. A. Davis|year=1973|isbn=978-0-8036-8070-8|location=Philadelphia}}</ref> * 1928: مصنوعی [[کلوننگ]] د‏‏ی طرف حیاتیات دے [[ہنس سپیمین|ہنس Spemann]] تے Hilde د‏‏ی Mangold <ref>{{حوالہ رسالہ|last=De Robertis|first=EM|title=Spemann's organizer and self-regulation in amphibian embryos|pages=296–302}}</ref> * 1932: کرٹ ہینسیلیٹ تے [[ہنس ایڈلف کرب|ہنس ایڈولف کریب دے]] ذریعہ یوریا سائیکل <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Bailey|first=L. E.|last2=Ong|first2=S. D.|title=Krebs–Henseleit solution as a physiological buffer in perfused and superfused preparations|pages=171–175}}</ref> * 1937: ہنس ایڈولف کربس دے ذریعہ سائٹرک ایسڈ سائیکل <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Krebs|first=H. A.|last2=Johnson|first2=W. A.|title=Metabolism of ketonic acids in animal tissues|pages=645–660}}</ref> * 1974: پہلا جینیات‏ی طور اُتے تبدیل شدہ جانور (ماؤس) از روڈولف جینیش <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Jaenisch|first=R.|last2=Mintz|first2=B.|title=Simian Virus 40 DNA Sequences in DNA of Healthy Adult Mice Derived from Preimplantation Blastocysts Injected with Viral DNA|pages=1250–1254}}</ref> == کیمسٹری == [[فائل:276 Beta vulgaris L.jpg|thumb|156x156px| [[چقندر شکر|شوگر چوقبصور دا مثال]] ۔ اچارڈ د‏‏ی کھوجات چینی د‏‏ی جدید صنعت دا آغاز سی۔ ]] [[فائل:Hamburg Museum 2010-1207-217.jpg|کھبے|thumb|198x198px| ڈبرینر دا لیمپ ، اکثر او lل لائٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعریف کيتا جاندا سی]] [[فائل:Fritz Haber.png|کھبے|thumb|141x141px| کھاد پیدا کرنے وچ [[ہیبر دا طریقہ|ہیبر دا عمل]] بنیادی اے ]] [[فائل:Szalka petriego.jpg|کھبے|thumb|100x100px| گلاس پیٹری ڈش دا تھلے ادھا حصہ]] [[فائل:GSI, Darmstadt, Juli 2015 (4).JPG|کھبے|thumb|100x100px| جی ایس آئی د‏‏ی خطی [[ذرا‏‏تی مسرع|ذرہ سرعت]] ''UNILAC،'' جتھ‏ے [[ہاسیئم|hassium]] دریافت کيتا گیا سی ]] * 1625: Glauber's salt by German-born Johann Rudolf Glauber<ref>{{حوالہ کتاب|title=Water which does not wet hands: The Alchemy of Michael Sendivogius|last=Szydlo|first=Zbigniew|publisher=Polish Academy of Sciences|year=1994|isbn=978-8386062454|location=London–Warsaw|pages=}}</ref> * 1669: Discovery of [[فاسفورس|phosphorus]] by Hennig Brand in [[ہم برک|Hamburg]]<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/phosphorus00beat/page/7|title=Phosphorus|last=Beatty|first=Richard|publisher=Marshall Cavendish|year=2000|isbn=0-7614-0946-7|location=|pages=[https://archive.org/details/phosphorus00beat/page/7 7]}}</ref> * 1706: Prussian blue by Heinrich Diesbach in [[برلن|Berlin]]<ref name="Bartoll">{{حوالہ رسالہ|last=Jens Bartoll|title=The early use of prussian blue in paintings}}</ref> * 1724: Temperature scale [[فارنہائٹ|Fahrenheit]] by Daniel Gabriel Fahrenheit<ref>{{حوالہ کتاب|title=Modern Engineering Thermodynamics|last=Balmer|first=Robert T.|publisher=Academic Press|year=2010|isbn=978-0-12-374996-3|location=|pages=9}}</ref> * 1746: Basic theory of isolating [[جست|zinc]] by Andreas Marggraf<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Discovery of the Elements|last=Weeks|first=Mary Elvira|publisher=Journal of Chemical Education|year=1933|isbn=978-0-7661-3872-8|location=Easton, Pennsylvania|pages=21}}</ref> * c. 1770 – c. 1785: Identification of [[مولیبڈینم|molybdenum]], [[ٹنگسٹن|tungsten]], [[بیریئم|barium]] and [[کلورین|chlorine]] by Carl Wilhelm Scheele<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/molybdenum0000lepo/page/11|title=Molybdenum|last=Lepora|first=Nathan|publisher=Marshall Cavendish|year=2007|isbn=978-0-7614-2201-3|location=|pages=[https://archive.org/details/molybdenum0000lepo/page/11 11]}}</ref> * 1773 or earlier: discovery of [[آکسیجن|oxygen]] (although Joseph Priestley published his findings first) by Carl Wilhelm Scheele<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/8/oxygen|title=Oxygen|last=|first=|date=|website=www.rsc.org|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1789: Discovery of the elements [[یورینیئم|uranium]]<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl/page/476|title=Nature's Building Blocks: An A to Z Guide to the Elements|last=Emsley|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-850340-8|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl/page/476 476–482]}}</ref> and zirconium<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyuseofoure00kreb/page/98|title=The History and Use of our Earth's Chemical Elements|last=Krebs|first=Robert E.|publisher=Greenwood Press|year=1998|isbn=978-0-313-30123-0|location=Westport, Connecticut|pages=[https://archive.org/details/historyuseofoure00kreb/page/98 98–100]}}</ref> by Martin Heinrich Klaproth * 1799: Production of sugar from [[چقندر شکر|sugar beets]], the beginning of the modern [[شکّر|sugar]] industry,<ref>{{حوالہ کتاب|title=Kent and Riegel's Handbook of Industrial Chemistry and Biotechnology|last=Kent|first=James A.|publisher=Springer|year=2007|isbn=978-0-387-27842-1|location=|pages=1658}}</ref> by Franz Karl Achard, after foundations were laid by Andreas Marggraf<ref>{{حوالہ ویب|url=http://scihi.org/franz-achard-sugar-beet/|title=Franz Achard and the Sugar Beet Revolution|last=Sack|first=Harald|date=28 April 2016|website=SciHi Blog|language=en-US|accessdate=12 November 2019|تاريخ-الأرشيف=20 October 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201020120905/http://scihi.org/franz-achard-sugar-beet/|url-status=dead}}</ref> * 19th century: Eupione by Carl Reichenbach<ref>{{حوالہ کتاب|title=Dunglison's American medical library|last=Dunglison|first=Robley|publisher=A. Waldie|year=1838|isbn=|location=|pages=192}}</ref> * 1817: Discovery of [[کیڈمیئم|cadmium]] by Karl Samuel Leberecht Hermann and Friedrich Stromeyer<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hermann|first=C. S.|title=Noch ein schreiben über das neue Metall|pages=113–116}}</ref> * 1820s: Oechsle scale by Ferdinand Oechsle<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.geschichte-des-weines.de/index.php?option=com_content&view=article&id=425:oechsle-christian-ferdinand-1774-1852&catid=45:persoenlichkeiten-a-z&Itemid=83|title=Oechsle, Christian Ferdinand (1774–1852) (in German)|last=|first=|date=|website=Gesellschaft für Geschichte des Weines e.V.|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1823: Döbereiner's lamp, often hailed as the first lighter,<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hoffmann|first=Roald|title=Döbereiner's Feuerzeug|pages=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historyofmatches.com/lighter-history/dobereiners-lamp/|title=Döbereiner's Lamp – History of the First Lighter|last=|first=|date=|website=www.historyofmatches.com|accessdate=4 December 2019}}</ref> by Johann Wolfgang Döbereiner * 1828: Discovery of creosote by Carl Reichenbach<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Schorlemmer|first=C.|title=The history of creosote, cedriret, and pittacal|pages=152–157}}</ref> * 1828, 1893: Isolation (1828) of [[نکوٹین|nicotine]] by Wilhelm Heinrich Posselt and Karl Ludwig Reimann.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Henningfield|first=J. E.|title=Nicotine psychopharmacology research contributions to United States and global tobacco regulation: a look back and a look forward|pages=286–291}}</ref> The structure (1893) of nicotine was later discovered by Adolf Pinner and Richard Wolffenstein<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Pinner|first=A.|title=Ueber Nicotin. Die Constitution des Alkaloïds|pages=292–305}}</ref> * 1828: Synthesis of urea by Friedrich Wöhler (''Wöhler synthesis'')<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Wöhler|first=F.|title=Ueber künstliche Bildung des Harnstoffs|pages=253–256}}</ref> * 1830: Creation of [[نالفین|paraffin wax]] by Carl Reichenbach * 1832: Discovery of pittacal by Carl Reichenbach<ref>{{حوالہ کتاب|title=Elements of Chemistry: Including the Applications of the Science in the Arts|last=Graham|first=Thomas|publisher=Palala Press|year=2015|isbn=978-1-341-23798-0|location=|pages=}}</ref> * 1834: Melamine by Justus von Liebig<ref>{{حوالہ کتاب|title=Handbook on Textile Auxiliaries, Dyes and Dye Intermediates Technology|last=|first=|publisher=National Institute of Industrial Research|year=2009|isbn=978-8178331225|location=|pages=82}}</ref> * 1834: Discovery of [[فینول|phenol]] by Friedlieb Ferdinand Runge * 1836 (or 1837): Discovery of diatomaceous earth (''Kieselgur'' in German) by Peter Kasten on the northern slopes of the Haußelberg hill, in the Lüneburg Heath in North Germany<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.humboldt-foundation.de/kosmos/kultur/2001_002.htm|title=Deutschland – Wiege des Nobelpreis: Tourismus-Industrie und Forschung auf den Spuren Alfred Nobels|publisher=[[Alexander von Humboldt Foundation]]|date=December 17, 2001|accessdate=October 12, 2018|last=Klebs|first=Florian|language=German|archiveurl=https://web.archive.org/web/20021117030549/http://www.humboldt-foundation.de/kosmos/kultur/2001_002.htm|archivedate=November 17, 2002}}</ref> * 1838: [[ایندھنی خلیہ|Fuel cell]] by Christian Friedrich Schönbein<ref>{{حوالہ کتاب|title=Renewable Energy: Sustainable Energy Concepts for the Energy Change|last=Bührke|first=Thomas|last2=Wengenmayr|first2=Roland|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|isbn=978-3-527-67136-6|location=|pages=}}</ref> * 1839: Discovery of [[اوزون|ozone]] by Christian Friedrich Schönbein<ref name="ozo">{{حوالہ رسالہ|last=Rubin|first=Mordecai B.|year=2001|title=The History of Ozone: The Schönbein Period, 1839–1868|pages=40–56}}</ref> * 1839, 1930: Discovery of polystyrene by Eduard Simon, was made a commercial product by IG Farben in 1930<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/invention-of-polystyrene-and-styrofoam-1992332|title=The Long History of Polystyrene and Styrofoam|last=Bellis|first=Mary|date=24 January 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=6 January 2020}}</ref> * c. 1840: Nitrogen-based fertiliser by Justus von Liebig,<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Industrial Revolution: History, Documents, and Key Questions|last=Horn|first=Jeff|publisher=ABC-CLIO|year=2016|isbn=978-1-61069-884-9|location=|pages=64}}</ref> important innovations were later made by [[فرٹز ہیبر|Fritz Haber]] and [[کارل بوش|Carl Bosch]] (''[[ہیبر دا طریقہ|Haber process]]'') in the 1900s * 1846: Discovery of guncotton by Christian Friedrich Schönbein<ref>Bown, Stephen R. (2005). [https://books.google.com/books?id=UrIKeYwjM5wC&pg=PT147 A Most Damnable Invention: Dynamite, Nitrates, and the Making of the Modern World]. Macmillan. {{آئی ایس بی این|9781466817050}}.</ref> * 1850s: Siemens-Martin process by Carl Wilhelm Siemens<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Siemens|first=C. W.|title=On a regenerative gas furnace, as applied to glasshouses, puddling, heating, etc|pages=21–26}}</ref> * c. 1855: Bunsen burner by [[رابرٹ بنسن|Robert Bunsen]] and Peter Desaga<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Jensen|first=W. B.|title=The Origin of the Bunsen Burner|pages=518}}</ref> * 1855: [[لونی تخطیط|Chromatography]] by Friedlieb Ferdinand Runge<ref>{{حوالہ کتاب|title=Der Bildungstrieb der Stoffe, veranschaulicht in selbstständig gewachsenen Bilder|last=Runge|first=F. F.|publisher=self-published|year=1855|isbn=|location=Oranienburg, Germany|pages=}}</ref> * 1857: Siemens cycle by Carl Wilhelm Siemens<ref name=":6">{{حوالہ ویب|url=http://kryolab.fysik.lu.se/dokument/e_techn.html|title=Technical Information|last=|first=|date=|website=Kryolab|accessdate=17 December 2019|archivedate=30 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161030213642/http://kryolab.fysik.lu.se/dokument/e_techn.html}}</ref> * 1859: Pinacol coupling reaction by Wilhelm Rudolph Fittig<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Fittig|first=R.|title=Ueber einige Metamorphosen des Acetons der Essigsäure|pages=23–45}}</ref> * 1860–61: Discovery of [[سیزیئم|caesium]] and rubidium by [[رابرٹ بنسن|Robert Bunsen]] and Gustav Kirchhoff<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kirchhoff|first=G.|title=Chemische Analyse durch Spectralbeobachtungen|pages=337–381}}</ref> * 1860: Erlenmeyer flask by Emil Erlenmeyer<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Erlenmeyer|first=E.|title=Zur chemischen und pharmazeutischen Technik|pages=21–22}}</ref> * 1863–64: Discovery of indium by Ferdinand Reich and Hieronymous Theodor Richter<ref name="Venetskii">{{حوالہ رسالہ|last=Venetskii|first=S.|year=1971|title=Indium|pages=148–150}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Reich, F.|year=1864|title=Ueber das Indium|pages=480–485}}</ref><ref name="SchSch">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=k7x_2_KnupMC&pg=PA1|title=Indium: Geology, Mineralogy, and Economics|last=Schwarz-Schampera|first=Ulrich|last2=Herzig, Peter M.|publisher=Springer|year=2002|isbn=978-3-540-43135-0}}</ref> * 1863: First synthesis of [[Trinitrotoluene]] (TNT) by Julius Wilbrand<ref>{{حوالہ رسالہ|year=1863|title=Notiz über Trinitrotoluol|pages=178–179|last=Wilbrand, J.}}</ref> * 1864: First synthesis of barbiturate by [[ایڈولف وان بایر|Adolf von Baeyer]], first marketed by Bayer under the name "<nowiki><i id="mwAw4">Veronal</i></nowiki>" in 1903<ref name="rzepa">{{حوالہ ویب|url=http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/mim/drugs/html/barbiturate_text.htm|title=Barbiturates|last=|first=|date=|website=|accessdate=31 October 2007}}</ref> * 1865: Synthetic [[نیل (رنگ)|indigo dye]] by Adolf von Baeyer, first marketed by BASF in 1897<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.basf.com/global/en/who-we-are/history/joint_success/formula_for_success.html|title=Cooperative Research – Formula for Success|website=BASF|language=en-US|accessdate=31 January 2020}}</ref> * c. 1870: Brix unit by Adolf Brix<ref>{{حوالہ کتاب|title=How Baking Works: Exploring the Fundamentals of Baking Science|last=Figoni|first=Paula I.|publisher=John Wiley & Sons|year=2010|isbn=978-0-470-39267-6|location=|pages=174}}</ref> * 1872: Synthesis of polyvinyl chloride (PVC) by Eugen Baumann<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Baumann|first=E.|title=Ueber einige Vinylverbindungen|pages=308–322}}</ref> * 1877: Poly(methyl methacrylate) by Wilhelm Rudolph Fittig, was made a commercial product (''Plexiglas'') by Otto Röhm in 1933<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.world-of-plexiglas.com/en/the-history-of-plexiglas-this-is-how-it-came-about/|title=This is how PLEXIGLAS® came to be|last=|first=|date=|website=World of Plexiglas|language=en-US|accessdate=9 November 2019|archivedate=17 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190517082736/https://www.world-of-plexiglas.com/en/the-history-of-plexiglas-this-is-how-it-came-about/}}</ref> * 1882: Tollens' reagent by Bernhard Tollens<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Tollens|first=B.|title=Ueber ammon-alkalische Silberlösung als Reagens auf Aldehyd|pages=1635–1639}}</ref> * 1883: Claus process by Carl Friedrich Claus<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Steudel|first=R.|title=Carl Friedrich Claus (1827–1900) – inventor of the Claus Process for sulfur production from hydrogen sulfide|pages=}}</ref> * 1884: Paal–Knorr synthesis by Carl Paal and Ludwig Knorr<ref>{{حوالہ کتاب|title=Advances in Heterocyclic Chemistry|last=Katritzky|first=Alan R.|publisher=Academic Press|year=2013|isbn=978-0-12-420209-2|location=|pages=95}}</ref> * 1885–1886: Discovery of [[جرمانیئم|germanium]] by Clemens Winkler<ref name="isolation">{{حوالہ رسالہ|pages=210–211|title=Germanium, Ge, a New Nonmetal Element|first=Clemens|last=Winkler|year=1887}}</ref> * 1887: Petri dish by Julius Richard Petri * 1888: Büchner flask and Büchner funnel by Ernst Büchner<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Jensen|first=William B.|title=The Origins of the Hirsch and Büchner Vacuum Filtration Funnels|pages=1283}}</ref> * 1895: Hampson–Linde cycle by Carl von Linde * 1897: Galalith by Wilhelm Krische<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ganoksin.com/article/galalith-jewelry-milk-stone/|title=Galalith – Jewelry Milk Stone|last=Trimborn|first=Christel|date=|website=Ganoksin|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1898: Polycarbonate by Alfred Einhorn, was made an commercial product by Hermann Schnell at Bayer in 1953 in Uerdingen<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.plasticshof.org/members/hermann-schnell/|title=Hermann Schnell|last=|first=|date=|website=Plastics Hall of Fame|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1898: Synthesis of polyethylene, the most common [[پلاسٹک|plastic]], by Hans von Pechmann<ref>{{حوالہ رسالہ|last=von Pechmann|first=H.|title=Ueber Diazomethan und Nitrosoacylamine|pages=2640–2646}}</ref> * 1898: First synthesis of purine by [[ہرمن امیل فشر|Emil Fischer]]. He had also coined the word in 1884.<ref>{{حوالہ ویب|title=The Nobel Prize in Chemistry 1902|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1902/fischer/biographical/|accessdate=26 August 2020|website=The Nobel Prize}}</ref> * Early 20th century: Schlenk flask by Wilhelm Schlenk<ref>[http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2008/January/ClassicKitSchlenkApparatus.asp Royal Society of Chemistry :Classic Kit: Schlenk apparatus]</ref> * 1900s: [[ہیبر دا طریقہ|Haber process]] by [[کارل بوش|Carl Bosch]] and [[فرٹز ہیبر|Fritz Haber]] * 1902: [[اوسوالڈ دا طریقہ|Ostwald process]] by [[ولہلم اوسٹوالڈ|Wilhelm Ostwald]]<ref>[https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/032364247/publication/GB190208300A?q=pn%3DGB190208300 GB 190208300] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217142130/https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/032364247/publication/GB190208300A%3Fq%3Dpn%253DGB190208300 |date=2019-12-17 }}, [[ولہلم اوسٹوالڈ]], "Improvements in and relating to the Manufacture of Nitric Acid and Oxides of Nitrogen", published December 18, 1902, issued February 26, 1903</ref> * 1903: First commercially successful decaffeination process by Ludwig Roselius (later of ''Café HAG''), after foundations were laid by Friedlieb Ferdinand Runge in 1820<ref>{{حوالہ ویب|url=http://coffeeconfidential.org/health/decaffeination/|title=Decaffeination 101: Four Ways to Decaffeinate Coffee|last=|first=|date=|website=Coffee Confidential|accessdate=12 November 2019}}</ref> * 1907: Thiele tube by Johannes Thiele<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Thiele|first=J.|title=Ein neuer Apparat zur Schmelzpunktsbestimmung|pages=996–997}}</ref> * 1913: Coal liquefaction (''Bergius process'') by [[فریڈرخ برجیاس|Friedrich Bergius]]<ref>{{حوالہ ویب|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/bergius-lecture.pdf|title=Chemical reactions under high pressure|last=Bergius|first=Friedrich|date=May 21, 1932|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2012-02-29}}</ref><ref name="PDN">D. Valentin: Kohleverflüssigung – Chancen und Grenzen, Praxis der Naturwissenschaften, 1/58 (2009), S. 17–19.</ref> * 1913: Identification of [[پروٹیکٹینیم|protactinium]] by Oswald Helmuth Göhring<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/taleofseveneleme0000scer/page/67|title=A tale of seven elements|last=Scerri|first=Eric|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-539131-2|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/taleofseveneleme0000scer/page/67 67–74]}}</ref> * 1925: Discovery of [[رہینیئم|rhenium]] by Otto Berg, Ida Noddack and Walter Noddack<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Noddack|first=W.|title=Die Ekamangane|pages=567–574}}</ref> * 1928: Diels–Alder reaction by [[کرٹ الڈر|Kurt Alder]] and [[اوٹوڈیلس|Otto Diels]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1950/summary/|title=The Nobel Prize in Chemistry 1950|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1929: Discovery of [[اڈینو سائن ٹرائی فاسفیٹ|adenosine triphosphate]] (ATP) by Karl Lohmann<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Lohmann|first=K.|title=Über die Pyrophosphatfraktion im Muskel|pages=624–625}}</ref> * 1929: Creation of styrene-butadiene (synthetic rubber) by Walter Bock<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mcpolymers.com/library/the-difference-between-styrene-butadiene-rubber-and-styrene-butadiene-latex|title=The Difference between Styrene-Butadiene Rubber and Styrene-Butadiene Latex|last=|first=|date=15 December 2016|website=Mallard Creek Polymers|language=en-us|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1935: Karl Fischer titration by Karl Fischer<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Fischer|first=K.|title=Neues Verfahren zur maßanalytischen Bestimmung des Wassergehaltes von Flüssigkeiten und festen Körpern|pages=394–396}}</ref> * 1937: Creation of [[پولی یوریتھین|polyurethane]] by Otto Bayer at IG Farben in [[لیورکوزن|Leverkusen]]<ref>[https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/007195048/publication/DE728981C?q=pn%3DDE728981 DE 728981] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217142130/https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/007195048/publication/DE728981C%3Fq%3Dpn%253DDE728981 |date=2019-12-17 }}, [[IG Farben]], published 1937</ref> * 1953: Ziegler–Natta catalyst by [[کارل زیگلر|Karl Ziegler]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1963/ziegler/biographical/|title=The Nobel Prize in Chemistry 1963|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1954: Wittig reaction by [[جارج وگ|Georg Wittig]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hoffmann|first=R. W.|title=Wittig and His Accomplishments: Still Relevant Beyond His 100th Birthday|pages=1411–1416}}</ref> * 1981–1996: Discovery and creation of [[بورئیم|bohrium]] by Peter Armbruster and Gottfried Münzenberg at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research in Darmstadt<ref name="93TWG">{{حوالہ رسالہ|title=Discovery of the transfermium elements. Part II: Introduction to discovery profiles. Part III: Discovery profiles of the transfermium elements|year=1993|last=Barber, R. C.|pages=1757}}</ref> * 1982: Discovery and creation of [[میٹ نیریم|meitnerium]] at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research<ref name="82Mu01">{{حوالہ رسالہ|title=Observation of one correlated α-decay in the reaction <sup>58</sup>Fe on <sup>209</sup>Bi→<sup>267</sup>109|year=1982|last=Münzenberg, G.|pages=89}}</ref> * 1984: Discovery and creation of [[ہاسیئم|hassium]] at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research * 1994: Discovery and creation of [[ڈارمسٹادیئم|darmstadtium]] at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research<ref name="95Ho01">{{حوالہ رسالہ|title=On the discovery of the elements 110-112 (IUPAC Technical Report)|year=2001|last=Karol, P. J.}}</ref> * 1994: Discovery and creation of [[روٹجینیم|roentgenium]] at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research<ref name="95Ho01bis">{{حوالہ رسالہ|title=The new element 111|year=1995|last=Hofmann, S.|pages=281}}</ref> * 1996: Discovery and creation of copernicium at the GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hofmann|first=S.|title=The new element 112|pages=229–230}}</ref> == کپڑ‏ے ، کاسمیٹکس تے فیشن == [[فائل:Jeans.jpg|کھبے|thumb|149x149px| [[جینز|جینز دا]] اک جوڑا ]] * 13ويں صدی: کپڑ‏ے بند کرنے یا بند کرنے دے لئی بٹن ہولز دے نال فنکشنل بٹن <ref>Lynn White: "The Act of Invention: Causes, Contexts, Continuities and Consequences", ''Technology and Culture'', Vol. 3, No. 4 (Autumn, 1962), pp. 486–500 (497f. & 500)</ref> * 18 ويں صدی یا اس تو‏ں پہلے: ڈرنڈل ، لیڈرہوسن تے ٹریچٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://people.howstuffworks.com/culture-traditions/national-traditions/german-tradition.htm|title=How German Traditions Work|last=|first=|date=25 July 2011|website=HowStuffWorks|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1709: یوحنا ماریا فارینا (جیوانی ماریا فارینا) از [[کولون (علاقہ)|کولون وچ ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dw.com/en/original-eau-de-cologne-celebrates-300-years/a-4475632|title=Original eau de Cologne celebrates 300 years|last=Möderler|first=Catrin|date=13 July 2009|website=Deutsche Welle|language=en-GB|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1871–1873: جرمن نژاد لیوی اسٹراس دے ذریعہ [[جینز]] (روسی نژاد امریکی جیکب ڈیوس دے نال مل ک‏ے) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/wgbh/theymadeamerica/whomade/strauss_hi.html|title=Who Made America? {{!}} Innovators {{!}} Levi Strauss|website=www.pbs.org|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 1905: مستقل لہر جو لوکاں دے استعمال دے لئی موزاں سی ، جرمنی وچ پیدا ہونے والے کارل نیسلر دے ذریعہ <ref>[https://books.google.nl/books?as_pt=MAGAZINES&id=50sEAAAAMBAJ&q=nestler&redir_esc=y#v=onepage&q=nestler&f=false A Revolutionist Dies]. ''LIFE Magazine''. Vol. 30 no. 6. Time Inc. Feb 5, 1951. p. 37. [[بین الاقوامی معیاری سلسلہ نمبر|ISSN]] [https://www.worldcat.org/title/life/oclc/67128145 0024-3019].</ref> * 1911: نیویا ، پہلی جدید کریم ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Cosmetic Creams: Development, Manufacture and Marketing of Effective Skin Care Products|last=Rähse|first=Wilfried|publisher=John Wiley & Sons|year=2019|isbn=978-3-527-81243-1|pages=55–56}}</ref> بذریعہ بیئرڈورف ای جی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.beiersdorf.com/about-us/our-history/milestones?rt=637122030563609994|title=Milestones|last=|first=|date=|website=Beiersdorf|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1960 د‏‏ی دہائی: کرسٹین شورامیک دے ذریعہ بی بی کریم <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tmagazine.blogs.nytimes.com/2012/03/29/vain-glorious-bb-creams-are-here/|title=Vain Glorious {{!}} BB Creams Are Here!|last=Chang|first=Katie|date=29 March 2012|website=T Magazine|language=en-US|accessdate=8 November 2019}}</ref> == کمپیوٹنگ == [[فائل:Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg|کھبے|thumb|123x123px| [[گوٹفریڈ ویلہم لائبہور|گوٹ فریڈ لیبہور]] نے جدید [[ثنائی عددی نظام|بائنری ہندساں دا نظام بنایا]] ]] [[فائل:Konrad Zuse (1992).jpg|کھبے|thumb|133x133px| کونراڈ زیوس نو‏‏ں (جدید) [[کمپیوٹر|کمپیوٹر دا]] موجد سمجھیا جاندا [[کمپیوٹر|ہے]] ]] * 17 ويں صدی دے آخر وچ : [[گوٹفریڈ ویلہم لائبہور|گوٹ فریڈ ولہیلم لیبہور دے]] ذریعہ جدید [[ثنائی عددی نظام|بائنری عددی نظام]] <ref>Leibniz G., Explication de l'Arithmétique Binaire, Die Mathematische Schriften, ed. C. Gerhardt, Berlin 1879, vol.7, p.223; Engl. transl.</ref> * 1918–2323: آرتھر شیربیئس دے ذریعہ [[انیگما مشین|اینگما مشین]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Code Book: The Science of Secrecy from Ancient Egypt to Quantum Cryptography|last=Singh|first=Simon|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|year=2011|isbn=978-0-307-78784-2|location=|pages=}}</ref> * 1920s کے: Hellschreiber (کے اگردوت میٹرکس پرنٹرز ڈاٹ اثر تے [[نسخۂ کامل|فیکس]] د‏‏ی طرف سے) روڈولف جہنم <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cryptomuseum.com/manuf/hell/index.htm|title=HELL|website=www.cryptomuseum.com|accessdate=2018-01-18}}</ref> * 1941: کونراڈ زیوس دے ذریعہ پہلا پروگرام قابل ، مکمل خودکار ڈیجیٹل [[کمپیوٹر]] ( زیڈ 3 ) * 1942–1945: پروگرامنگ ''لینگویج پلانکلکول'' ، کمپیوٹر دے لئی ڈیزائن کردہ پہلی اعلیٰ سطحی پروگرامنگ بولی ، <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Giloi|first=W. K.|title=Konrad Zuse's Plankalkül: The First High-Level "non von Neumann" Programming Language|pages=17–24}}</ref> کونراڈ زیوز دے ذریعہ * 1945: دنیا دا پہلا کمرشل [[کمپیوٹر|ڈیجیٹل کمپیوٹر]] ( زیڈ 4 ) بذریعہ کونراڈ زیوس <ref name=":4"/> * 1957: ٹیکنیکل یونیورسٹی میونخ دے کلاؤس سیمیلسن تے فریڈرک ایل بائوئر دے ذریعہ اسٹیک (تجریدی اعداد و شمار د‏‏ی قسم) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://people.idsia.ch/~juergen/bauer.html|title=Friedrich L. Bauer, inventor of the stack and of the term software engineering|last=|first=|date=|website=people.idsia.ch|accessdate=3 November 2019}}</ref> * 1960 د‏‏ی دہائی: جیورجن ڈیتھلوف تے ہیلمٹ گریٹروپ دے ذریعہ اسمارٹ کارڈ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Java Card Technology for Smart Cards: Architecture and Programmer's Guide|last=Chen|first=Zhiqun|publisher=Addison-Wesley Professional|year=2000|isbn=978-0-201-70329-0|location=|pages=3–4}}</ref> == تعمیر ، فن تعمیر تے دکاناں == [[فائل:Wvs 1885.jpg|کھبے|thumb|119x119px| ورنر وان سیمنز نے پہلا برقی [[رافعہ|لفٹ]] ایجاد کيتا ]] [[فائل:Electric-chainsaw.jpg|کھبے|thumb|100x100px| بجلی دا سلسلہ]] * 1831–1834: وائر رسی از ولہیلم البرٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/12706/Wilhelm-Albert|title=Wilhelm Albert|publisher=[[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا]]|accessdate=9 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=-x9NHOLSnNUC&pg=PA388&dq=wilhelm+albert+inventor+wire+rope#v=onepage&q=wilhelm%20albert%20inventor%20wire%20rope&f=false|title=Explorations in the History of Machines and Mechanisms|last=Koetsier,Teun|last2=Ceccarelli, Marc|date=2012|publisher=[[Springer Publishing]]|isbn=9789400741324|pages=388|access-date=9 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://atlantic-cable.com//Article/WireRope/Sayenga/wirerope4.htm|title=Modern History of Wire Rope|publisher=History of the Atlantic Cable & Submarine Telegraphy (atlantic-cable.com)|accessdate=9 April 2014|last=Donald Sayenga}}</ref> * 1858: ہوفمین بٹا فریڈرک ہوفمین طرف <ref>{{حوالہ کتاب|title=Brickworks|last=Heeney|first=Gwen|publisher=A & C Black Publishers Ltd|year=2003|isbn=978-0-8122-3782-5|location=|pages=35}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.lowtechmagazine.com/2009/10/hoffmann-kilns-brick-and-tile-production.html|title=Rings of fire: Hoffmann kilns|last=|first=|date=|website=LOW-TECH MAGAZINE|accessdate=2 December 2019}}</ref> * 1880: دنیا د‏‏ی پہلی برقی [[رافعہ|لفٹ]] از ورنر وان سیمنز <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/history-of-the-elevator-1991600|title=The History of Elevators From Top to Bottom|last=Bellis|first=Mary|date=11 August 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=11 November 2019}}</ref> * 1895: [[شٹوٹگارٹ|اسٹٹ گارٹ]] وچ کارل تے ولہیل فین دے ذریعہ بجلی تو‏ں چلنے والے ہینڈ ڈرل <ref>{{حوالہ کتاب|title=Drilling in Extreme Environments: Penetration and Sampling on Earth and other Planets|last=Bar-Cohen|first=Yoseph|last2=Zacny|first2=Kris|publisher=John Wiley & Sons|year=2009|isbn=978-3-527-62663-2|location=|pages=5}}</ref> * 1895: ہنس گولڈشمیڈٹ دے ذریعہ ایکزودھرمک ویلڈنگ دا عمل <ref>H. Goldschmidt, "Verfahren zur Herstellung von Metallen oder Metalloiden oder Legierungen derselben" (Process for the production of metals or metalloids or alloys of the same), Deutsche Reichs Patent no. 96317 (13 March 1895).</ref> * 1926–1927: پورٹ ایبل الیکٹرک ( کینسٹاٹ وچ 1926 وچ آندریاس اسٹھل دے ذریعہ ) تے پہلا پٹرول چینسا (1927 وچ ایمل لیپر دے ذریعہ)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.waldwissen.net/lernen/forstgeschichte/wsl_geschichte_motorsaege/index_EN|title=The History of the Chainsaw|last=Thöny|first=Philip|date=12 December 2007|website=Waldwissen|language=English|accessdate=17 December 2019|تاريخ-الأرشيف=19 August 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120819043325/https://www.waldwissen.net/lernen/forstgeschichte/wsl_geschichte_motorsaege/index_EN|url-status=dead}}</ref> چینسوز دا پیش خیمہ 1830 دے آس پاس برنارڈ ہائن ( آسٹیوٹم ) نے بنایا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.husqvarna.com/nz/forest/product-focus/history-of-the-chainsaw-celebrating-60-years/|title=History of the Chainsaw – Celebrating 60 Years|last=|first=|date=|website=Husqvarna|language=en-NZ|accessdate=9 November 2019}}</ref> * 1927: میکس گیز تے فرٹز ہل دے ذریعہ کنکریٹ پمپ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Cramer|first=Dietmar|title=Die Geschichte des Transportbetons (in German)|pages=13}}</ref> * 1930s: پارٹیکل بورڈ از منجانس میکس ہیمیلبر <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.swrfernsehen.de/die-spanplatte-des-herrn-himmelheber/-/id=2798/did=6487590/nid=2798/1e855zd/index.html|title=Die Spanplatte des Herrn Himmelheber {{!}} SWR Fernsehen|last=|first=|date=9 June 2010|website=swr.online|language=de|accessdate=8 November 2019|archivedate=8 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308124315/https://www.swrfernsehen.de/die-spanplatte-des-herrn-himmelheber/-/id=2798/did=6487590/nid=2798/1e855zd/index.html}}</ref> * 1954: اسٹین ہیم این ڈیر مر وچ ''ایکرمین + شمٹ ( FLEX-Elektrowerkzeuge GmbH ) کے'' زاویہ چک‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.flex-tools.com/en/company/history/|title=History|last=|first=|date=|website=Flex|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bauhandwerk.de/artikel/bhw_Von_der_Flex_zur_Giraffe_2265803.html|title=Von der Flex zur Giraffe Erfinder des Winkelschleifers bringen neuen Langhalsschleifer heraus|last=Schwarzmann|first=Thomas|date=2015|website=Bauhandwerk|language=de|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1958: آرتور فشر دے ذریعہ جدید (پلاسٹک) وال پلگ ( ''فشر وال پلگ'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ft.com/content/56d4a526-efc5-11e3-bee7-00144feabdc0|title=Artur Fischer's plastic wall plug transforms construction industry|website=Financial Times|language=en-GB|accessdate=2018-04-23}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.epo.org/learning-events/european-inventor/finalists/2014/fischer.html|title=Artur Fischer (Germany)|last=Office|first=European Patent|website=www.epo.org|language=en|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 1962: دنیا دا پہلا جنسی دکان د‏‏ی طرف انٹرنیٹ Beate Uhse AG وچ Flensburg <ref>{{حوالہ کتاب|title=Flying for her country: the American and Soviet women military pilots of World War II|last=Strebe|first=Amy Goodpaster|last2=Beckman|first2=Trish|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-275-99434-1|location=|pages=3}}</ref> * 1963–1967: [[ایسین|ایسن]] وچ کرپپ دا پہلا ہائیڈرولک توڑنے والا <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.khl.com/news/hydraulic-breakers-turn-50/88722.article|title=Hydraulic breakers turn 50|last=Sleight|first=Chris|date=1 October 2013|website=KHL|language=en|accessdate=17 December 2019|تاريخ-الأرشيف=17 December 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191217211623/https://www.khl.com/news/hydraulic-breakers-turn-50/88722.article|url-status=dead}}</ref> * 1988–1990: دے تصور ''Passivhaus'' (غیر فعال گھر) معیاری وچ وولف Feist د‏‏ی طرف ڈارمسڈیڈٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://blog.passivehouse-international.org/first-passive-house-wolfgang-feist/|title=The first Passive House: Interview with Dr. Wolfgang Feist|last=|first=|date=19 October 2016|website=iPHA Blog|language=en-GB|accessdate=14 October 2019}}</ref> == کھانا == [[فائل:Black Forest gateau.jpg|کھبے|thumb|100x100px| بلیک فارسٹ کیک]] [[فائل:Currywurst-1.jpg|کھبے|thumb|100x100px| کریورسٹ]] [[فائل:Oursons gélatine marché Rouffignac.jpg|کھبے|thumb|100x100px| گمی ریچھ سب تو‏ں پہلے ہریبو نے بنائے سن ]] [[فائل:Bitburger Glass.JPG|کھبے|thumb|100x100px| بٹ برگر دا اک گلاس ، اک جرمن طرز دا پِلسنر ۔ پِلسنر د‏‏ی ایجاد بویرین جوزف گرول نے کيت‏ی سی ۔]] * آلٹ بیئر * [[وینیزویلا|وینزویلا وچ ]] ، جوہن گوٹلیب بینجمن سیگرٹ دے ذریعہ انگوسٹورا نے ، 1824 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thespiritsbusiness.com/2016/10/angostura-a-brand-history/|title=Angostura: a brand history|last=Hayes|first=Annie|date=5 October 2016|website=The Spirits Business|accessdate=28 March 2020}}</ref> * [[برلن]] ، 1895 وچ پہلا آٹومیٹ ریستوراں ( ''کوئزیانہ'' ) <ref>{{حوالہ کتاب|title=Savoring Gotham: A Food Lover's Companion to New York City|last=Smith|first=Andrew F.|publisher=Oxford University Press|year=2015|isbn=978-0-19-939702-0|location=|pages=24}}</ref> * بوموکین * جدید [[بیئر]] - رین ہائٹسجبوٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jeeh.it/articolo?urn=urn:abi:abi:RIV.JOU:1992;2.281&ev=1|title=Technical Change in the Brewing Industry in Germany, the Low Countries and England in the Late Middle Ages|last=Unger|first=Richard W.|date=1992|website=www.jeeh.it|accessdate=2018-01-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.oldworld.ws/history-german-beer.html|title=History German Beer {{!}} Reinheitsgebot {{!}} Oktoberfest Beer|last=Kasko|first=Cyndie|website=www.oldworld.ws|language=en|accessdate=2018-01-18|archivedate=2018-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123005336/http://www.oldworld.ws/history-german-beer.html}}</ref> تے "مشروبات [بیئر] نو‏‏ں اپنے اعلیٰ کمال تک پہچانیا" <ref>{{حوالہ کتاب|title=U.S. Business and Today's Germany: A Guide for Corporate Executives and Attorneys|last=Hart|first=James A.|publisher=Abc-Clio|year=1995|isbn=978-0-89930-839-5|location=|pages=220}}</ref> * برلنر (ڈونٹ) * بیتسمین * برلنر وائس * بائینسٹٹیچ * بلیک فارسٹ کیک * Bock * بریٹ ورسٹ * براؤنشویگر * Currywurst طرف ہرٹا Heuwer <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|last=Paterson|first=Tony|date=15 August 2009|website=The Independent|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * ڈومنوسٹین بذریعہ ہربرٹ وینڈلر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.landwirtschaft.sachsen.de/landwirtschaft/14111.htm|title=Dresdner Dominosteine|date=2012-11-19|accessdate=2018-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119070755/http://www.landwirtschaft.sachsen.de/landwirtschaft/14111.htm|archivedate=2012-11-19}}</ref> * ڈونواؤلے * برلن ، 1972 وچ جدید ڈونر کباب سینڈویچ * ڈارٹ مینڈر ایکسپورٹ * [[فانٹا مشروب|فانٹا]] * فرینکفرٹر کرینز * فرینکفرٹر وورسٹین * چپچپا ریچھ * [[ہیمبرگر]] ("بانی" نامعلوم نئيں اے ، لیکن اس د‏ی اصل جرمن اے ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://time.com/4342423/national-hamburger-day-history-origins-inventor/|title=How the Hamburger Became an American Favorite|website=Time|accessdate=2018-01-18|تاريخ-الأرشيف=2018-05-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180504095442/http://time.com/4342423/national-hamburger-day-history-origins-inventor/|url-status=dead}}</ref> * ہیمبرگ اسٹیک * ہیج ہاگ سلائس ( ''کلٹر ہنڈ'' ) * ہیلس * [[ہاٹ ڈاگ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.etymonline.com/word/frankfurter|title=frankfurter {{!}} Origin and meaning of frankfurter by Online Etymology Dictionary|website=www.etymonline.com|language=en|accessdate=2018-01-18}}</ref> * Jägermeister * Kölsch * لیگر <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of Lager|url=http://www.beerexpert.co.uk/lager.html|last=Watson|first=Mike|date=30 September 2012|website=Beer Expert|accessdate=24 May 2020|تاريخ-الأرشيف=23 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200923120616/http://www.beerexpert.co.uk/Lager.html|url-status=dead}}</ref> * لیبکوین * مارسائٹ بذریعہ جوسٹس وان لیبیگ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Famous Brand Names and Their Origins|last=Martin|first=Kathy|publisher=Pen and Sword History|year=2017|isbn=978-1-78159-015-7|location=Barnsley|pages=21}}</ref> * مرزن * گوشت دا عرق جوسٹس وان لیبیگ دے ذریعہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Justus von Liebig : the chemical gatekeeper|last=Brock|first=William H.|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=978-0-521-56224-9|location=Cambridge, U.K.|pages=218–219}}</ref> * اوباتڈا * Parboiled چاول ''(Huzenlaub عمل)'' د‏‏ی طرف تو‏ں ایرک گستاو Huzenlaub <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kik|first=M. C.|title=Manual for the Study of Food Habits|pages=61}}</ref> * پیسنسر از جوزف گرول <ref>{{حوالہ ویب|url=https://scandbrewrev.dk/User_files/fc1134618c56707fc9306a38b6e10739.pdf|title=On the Trail of Josef Groll – Rediscovering Authentic Bohemian Malt and Beer|last=Weyermann|first=Sabine|date=2012-04-06|accessdate=2018-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120406153917/https://scandbrewrev.dk/User_files/fc1134618c56707fc9306a38b6e10739.pdf|archivedate=2012-04-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bier-kultour.de/front_content.php?idcatart=8&lang=1&client=1&theme=&navpoint=boehmen|title=Josef Groll – Vater des Pils|date=2012-04-26|language=German|accessdate=2018-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426051832/http://www.bier-kultour.de/front_content.php?idcatart=8&lang=1&client=1&theme=&navpoint=boehmen|archivedate=2012-04-26}}</ref> * پنکل * آلو دا ترکاریاں ( ''Kartoffelsalat'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.guampedia.com/potato-salad/#History|title=Potato Salad|website=www.guampedia.com|accessdate=10 February 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foodtimeline.org/foodsalads.html#potato|title=The Food Timeline: salad|website=www.foodtimeline.org|accessdate=10 February 2019}}</ref> * پرٹزیل (اس د‏ی اصل متنازعہ اے ، لیکن جرمنی وچ پریٹجلز دے ابتدائی ریکارڈ سامنے آئے) * پرنزریگنینٹورٹی * پمپرنیکل * ریڈلر * Riesling د‏‏ی شراب <ref>{{حوالہ کتاب|title=Riesling Renaissance|last=Price|first=Freddy|publisher=Mitchell Beazley|year=2004|isbn=1-84000-777-X|location=|pages=16–18}}</ref> * رائی بیئر * شمجین * شوارزبیئر * سٹرامر میکس * چوری ہوئی * اسٹریوسیلکوچن * ٹیورسٹ * تھورنگین ساسیج * ٹوسٹ ہوائی * ویلف دا کھیر * گندم دا بیئر * Zwieback * زوئبلکچین == تعلیم ، بولی تے طباعت == [[فائل:PrintMus 038.jpg|کھبے|thumb|126x126px| [[یوہانس گوٹن برک|گوٹن برگ]] پریس دوبارہ حاصل کيتی ]] [[فائل:Senefelder.jpg|کھبے|thumb|133x133px| [[سنگی طباعت|لتھوگراف]] دے Alois Senefelder ]] * 12 ويں صدی: لینگوا اگنوٹا ، پہلی مکمل طور اُتے [[مصنوعی زبان]] ، سینٹ ہلڈگارڈ دے ذریعہ بنجن ، OSB * c 1440: [[یوہانس گوٹن برک|جوہانس گوٹن برگ دے]] ذریعہ متحرک قسم دے نال [[مطبعہ|پرنٹنگ پریس]] <ref name=":3"/> * 1605: ''اسٹارس'' [[اسٹراس برک|برگ]] وچ جوہن کیرولس ( [[مقدس رومی سلطنت|جرمن قوم د‏‏ی مقدس رومی سلطنت]] دا اک حصہ) دے ذریعہ پہلا [[اخبار]] ( ''ریلیشن الرٹ فورنیمین انڈ جینڈینکروارڈین ہسٹورین'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wan-press.org/article6476.html|title=WAN – Newspapers: 400 Years Young!|date=2010-03-10|accessdate=2018-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310235015/http://www.wan-press.org/article6476.html|archivedate=2010-03-10}}</ref> * 1774: دے عمل deinking طرف یوستس Claproth <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Göttsching|first=L.|date=2000|title=Recycled Fiber and Deinking|url=}}</ref> * 1796: [[سنگی طباعت|لتھوگرافی]] طرف Alois Senefelder <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Graphic Design|last=Meggs|first=Philip Baxter|publisher=John Wiley & Sons|year=1998|isbn=0-471-29198-6|location=|pages=146}}</ref> * ابتدائی انیہويں صدی: ہیلمڈسٹین ماڈل برائے اعلیٰ تعلیم ولہیم وان ہمبولٹ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Wilhelm von Humboldt|last=Berglar|first=Peter|publisher=Rowohlt|year=1970|isbn=978-3-499-50161-6|location=Reinbek|pages=}}</ref> * 1812–1858: جیکب تے ولہیلم گرائم دے ذریعہ گرم د‏‏ی پریاں د‏‏ی کہانیاں <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.neh.gov/humanities/2015/marchapril/feature/how-the-grimm-brothers-saved-the-fairy-tale|title=How the Grimm Brothers Saved the Fairy Tale|last=Zipes|first=Jack|date=2015|website=National Endowment for the Humanities (NEH)|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1830s: فریڈرک فریبل دے ذریعہ کنڈرگارٹن دا تصور <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/teachingyoungchi0002puck/page/45|title=Teaching Young Children: An Introduction to the Early Childhood Profession|last=Puckett|first=Margaret B.|last2=Diffily|first2=Deborah|publisher=Delmar Learning|year=2004|isbn=978-1-4018-2583-6|location=Clifton Park, NY|pages=[https://archive.org/details/teachingyoungchi0002puck/page/45 45–46]}}</ref> * 1844: فریڈرک گوٹلوب کیلر دے ذریعہ کاغذ سازی وچ لکڑی دا گودا عمل <ref>{{حوالہ کتاب|title=Wood Chemistry: Fundamentals and Applications|last=Sjöström|first=E.|publisher=Academic Press|year=1993|isbn=978-0-12-647481-7|location=|pages=}}</ref> * 1879–80: [[مصنوعی زبان|تعمیر زبان]] ''[[ولاپوک زبان|ولاپوک]]'' طرف جوہان مارٹن Schleyer <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.omniglot.com/writing/volapuk.htm|title=Volapük language, alphabet and pronunciation|last=|first=|date=|website=www.omniglot.com|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1884–1886: لٹو ٹائپ مشین از اوٹمار مرجنٹیلر <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.invent.org/inductees/ottmar-mergenthaler|title=Ottmar Mergenthaler|website=National Inventors Hall of Fame|language=en|accessdate=28 March 2020}}</ref> * 1905: مورس کوڈ مصیبت دا اشارہ {{Overline|[[SOS]]}} {{Morse|dot|dot|dot|dash|dash|dash|dot|dot|dot}} ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ▄ ) <ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015084596132&view=1up&seq=445|title=Regelung der Funkentelegraphie im Deutschen Reich|date=27 April 1905}} The three Morse sequences were: ''Ruhezeichen'' (Cease Sending) {{Morse|dash|dash|dash|dash|dash|dash}}, ''Notzeichen'' (Distress) {{Morse|dot|dot|dot|dash|dash|dash|dot|dot|dot}}, and ''Suchzeichen'' (Calling) {{Morse|dot|dot|dot|dash|dash|dash|dot}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101050973294&view=1up&seq=116|title=German Regulations for the Control of Spark Telegraphy|date=5 May 1905}}</ref> * 1919: والڈورف تعلیم د‏‏ی طرف ایمل روآں گرنا تے روڈولف Steiner دتی ميں [[شٹوٹگارٹ|سٹٹگارٹ]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=An Introduction to Steiner Education: The Waldorf School|last=Edmunds|first=Francis|publisher=Forest Row: Sophia Books|year=2004|isbn=978-1-85584-172-7|location=|pages=86}}</ref> * 1937–1951: جرمنی وچ پیدا ہونے والا الیگزینڈر گوڈ دے ذریعہ بین لسانیات <ref>{{حوالہ کتاب|title=Interlingua Institute: A History|last=Esterhill|first=Frank J.|publisher=Interlingua Institute|year=2000|isbn=978-0-917848-02-5|location=|pages=}}</ref> == تفریح ، الیکٹرانکس تے میڈیا == [[فائل:Nipkow disk.svg|thumb|100x100px| نپکو ڈسک نے [[ٹیلی ویژن|ٹیلی ویژن دی]] بنیاد رکھی ]] [[فائل:Oscilloscopic tube retusche.jpg|thumb|100x100px|جداں کہ اک [[آسلو سکوپ|آسٹولوسکوپ]] وچ پایا جاندا اے کیتھوڈ رے ٹیوب]] [[فائل:SMS-mobile.jpg|کھبے|thumb|136x136px| اک موبائل فون اُتے دکھایا گیا اک [[ایس ایم ایس]] ]] * c 1151: ''بنجن کے'' سینٹ ''ہلڈگارڈ'' ، او ایس بی دے ذریعہ قدیم ترین مشہور اخلاقی کھیل ( ''اورڈو ورٹٹم'' ) <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Potter|first=Robert|date=Fall 1986|title=The "Ordo Virtutum": Ancestor of the English Moralities?}}</ref> * 1505: پیٹر ہنلن دے ذریعہ دنیا د‏‏ی پہلی (جیب) [[گھڑی|واچ]] ( ''1505 دیکھو'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historyofwatch.com/clock-inventors/peter-henlein/|title=Peter Henlein – The Inventor of the Watch|website=www.historyofwatch.com|language=en|accessdate=2018-01-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://targetstudy.com/knowledge/invention/25/pocket-watch.html|title=Pocket watch invented by Peter Henlein in year 1504|last=|first=|date=|website=targetstudy.com|accessdate=18 January 2018}}</ref> * 1663: پہلا رسالہ ( ''ایربولیچ موناتس انٹرریڈونگین'' ) * 1885: نپکو ڈسک (ابتدائی [[ٹیلی ویژن]] وچ بنیادی جزو) از پول گوٹلیب نپکو <ref name=":2"/> * 1895: پہلی [[فلم|حرکت پذیر]] سامعین نو‏‏ں پیش کيتی گئی [[فلم|تصویر]] ، تے اس طرح برلن وینٹر گارٹن تھیٹر وچ ایمل تے میکس سکلاڈانووسکی دے ذریعہ پہلا سنیما تخلیق کيتا گیا <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofw00geof/page/14|title=The Oxford History of World Cinema|last=Nowell-Smith|first=Geoffrey|publisher=Oxford University Press|year=1996|isbn=978-0-19-874242-5|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/oxfordhistoryofw00geof/page/14 14]}}</ref> * 1897: کیتھوڈ رے ٹیوب (CRT) تے [[آسلو سکوپ|oscilloscope دے]] ذریعے [[کارل فرڈینڈ براون|فرڈیننڈ براؤن]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://oscopes.info/background/2265-oscilloscope-milestones|title=Oscilloscope History and Milestones|last=|first=|date=|website=oscopes.info|accessdate=9 November 2019}}</ref> * 1903: [[برلن|برلن دے]] البرٹ ہنسن دے ذریعہ پرنٹ شدہ سرکٹ بورڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://rostec.ru/en/news/4515084/|title=The printed circuit board is the base of modern electronics|last=|first=|date=24 November 2014|website=rostec.ru|accessdate=26 November 2019|archivedate=28 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190828061658/https://rostec.ru/en/news/4515084/}}</ref> * 1907: میکپل نیگور (اوہروپیکس) دے ایئر پلگ * 1907: کبوتر فوٹو گرافی منجانب جولیس نیوبرونر * 1920s: چھوٹے فارمیٹ کیمرا ( 35 ملی میٹر فارمیٹ ) از اوسکر بارنک * 1928: [[ڈریسڈن]] وچ مقناطیسی ٹیپ ، بعد وچ AEG دے ذریعہ تیار تے تجارتی ہويا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.electrospectivemusic.com/1928-magnetic-tape/|title=Electrospective Music {{!}} 1928 Magnetic tape|website=www.electrospectivemusic.com|language=en-US|accessdate=2018-05-20|تاريخ-الأرشيف=2020-10-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201029173350/http://www.electrospectivemusic.com/1928-magnetic-tape/|url-status=dead}}</ref> * 1930 د‏‏ی دہائی: ( بی ایس ایف ) (اس وقت کیمیائی دیوہیکل IG Farben دا حصہ) تے AEG دے ذریعہ سرکاری ریڈیو آر آر جی دے تعاون تو‏ں (جدید) ٹیپ ریکارڈر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mixonline.com/TECnology-Hall-of-Fame/aeg-magnetophone-recorder-090106/|title=1935 AEG Magnetophon Tape Recorder|date=2013-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208162634/http://mixonline.com/TECnology-Hall-of-Fame/aeg-magnetophone-recorder-090106/|archivedate=2013-02-08|accessdate=2018-01-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://history.sandiego.edu/gen/recording/tape.html|title=Magnetic Recording History Pictures|date=2008-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509130422/http://history.sandiego.edu/gen/recording/tape.html|archivedate=2008-05-09|accessdate=2018-01-18}}</ref> * 1934: Fernsehsender پال Nipkow وچ ''(ٹی وی اسٹیشن پال Nipkow)'' [[برلن]] ، پہلی عوامی [[مستقر بعیدنما|ٹیلی ویژن اسٹیشن]] نو‏‏ں دنیا وچ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kalenderblatt.de/index.php?what=thmanu&lang=de&manu_id=1737&sdt=20090322&maca=de-podcast_kalenderblatt-1086-xml-mrss|title=22.3.1935: Erstes Fernsehprogramm der Welt|website=www.kalenderblatt.de|language=de|others=[[ڈوئچے ویلے]]|accessdate=2018-05-20}}</ref> * 1949: [[:de:Werner Jacobi (Erfinder)|ورنر جیکوبی]] ( [[سیمنز|سیمنز اے جی]] ) دے ذریعہ انٹیگریٹڈ سرکٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://integratedcircuithelp.com/invention.htm|title=Invention -The birth of the IC|website=integratedcircuithelp.com|language=en|accessdate=2018-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121011022241/http://integratedcircuithelp.com/invention.htm|archivedate=2012-10-11}}</ref> * 1961: فیز الٹرنٹنگ لائن (PAL) ، ینالاگ ٹیلی ویژن دے لئی رنگین انہاں نوںڈنگ نظام ، [[ہانوور|ہنوور]] وچ ٹیلیفونکن دے والٹر بروچ دے ذریعہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Satellite Television: Analogue and Digital Reception Techniques|last=Benoit|first=Herve|publisher=Butterworth-Heinemann|year=1999|isbn=978-0-340-74108-5|location=|pages=60}}</ref> * 1970: ولف گینگ ہیلفریچ (سوئس ماہر فزکس مارٹن اسکڈٹ دے نال ) دا بٹی ہوئی نیومیٹک فیلڈ اثر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.chemistryviews.org/details/ezine/3805321/Biophysics_Prize_Awarded_to_W__Helfrich_and_C__Bustamante.html|title=Biophysics Prize Awarded to W. Helfrich and C. Bustamante|website=www.chemistryviews.org|language=en|accessdate=2018-05-20}}</ref> * 1983: کنٹرولر ایریا نیٹ ورک (CAN بس) بذریعہ رابرٹ بوش GmbH <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.can-cia.org/can-knowledge/can/can-history/|title=History of CAN technology|website=CiA|accessdate=4 April 2020|archivedate=15 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180715123539/https://www.can-cia.org/can-knowledge/can/can-history/}}</ref> * 1984: فریڈیلم ہلبرینڈ دے ذریعہ [[ایس ایم ایس|مختصر میسج سروس]] ( ''ایس ایم ایس'' ) دا تصور * 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل: ایم پی 3 کمپریشن الگورتھم (ایم پی 3 پلیئرز دے لئی بنیادی) بذریعہ Iia کارلینز برینڈن برگ ( فرینہوفر سوسائٹی ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://blogs.windows.com/devices/2013/01/29/eureka-people-how-karlheinz-brandenburg-invented-the-mp3/|title=Eureka People: How Karlheinz Brandenburg invented the MP3 – Microsoft Devices BlogMicrosoft Devices Blog|website=blogs.windows.com|language=en-US|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 1990: جنگجوواں دے ذریعہ پہلی ریڈیو دے زیر کنٹرول کلائی گھڑی ( ''میگا 1'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.junghans.de/en/junghans-world/journey-through-time/1990.html|title=1990 – Uhrenfabrik Junghans|last=|first=|date=|website=www.junghans.de|accessdate=12 November 2019}}</ref> * 1991: [[میونخ]] وچ جیسک‏‏ے تے ڈیریئینٹ دے ذریعہ [[سبسکرائبر آئڈینٹیٹی ماڈیول|سم کارڈ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://home.bt.com/tech-gadgets/phones-tablets/who-invented-the-sim-card-country-11364282650384|title=Who invented the SIM card? Discover the origins of this miracle device|last=Svetlik|first=Joe|date=10 July 2018|website=BT|accessdate=31 October 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mymemory.co.uk/blog/what-is-a-sim-card-understanding-the-basics/|title=What Is a Sim Card? Understanding the Basics|last=Durkin|first=Helen|date=18 April 2019|website=MyMemory|language=en-GB|accessdate=31 October 2019|تاريخ-الأرشيف=31 October 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191031184051/https://www.mymemory.co.uk/blog/what-is-a-sim-card-understanding-the-basics/|url-status=dead}}</ref> * 2005: جرمنی وچ پیدا ہونے والے [[جاوید کریم|جاوید کریم دے]] ذریعہ [[یوٹیوب]] ( [[اسٹیو چین|اسٹیو چن]] تے [[چاڈ ہرلی|چاڈ ہرلی دے]] نال مل ک‏ے) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://usatoday30.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2005-11-21-video-websites_x.htm|title=Video websites pop up, invite postings|last=Graham|first=Jefferson|date=21 November 2005|website=USA Today|accessdate=17 December 2019}}</ref> == جغرافیہ ، ارضیات تے کان کنی == [[فائل:Pangaea continents.svg|کھبے|thumb|118x118px| [[پینجیا|Pangea]] دا نقشہ ]] * 1812: فریڈرک محس دے ذریعہ [[موس پیمانہ|معدنیات د‏‏ی سختی دے محوس پیمانہ]] <ref name="Brit">Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. 22 Feb. 2009 [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/387714/Mohs-hardness "Mohs hardness."]</ref> * 1855: ولفگینگ فرانسز وان کوبییل دے ذریعہ اسٹوروسکوپ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography|last=Hannavy|first=John|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-135-87326-4|location=|pages=1459}}</ref> * 1884: ولپن میر کیپین دے ذریعہ [[کوپن موسمی گٹھ بندی|کوپن د‏‏ی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی درجہ بندی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/the-worlds-koppen-climates-4109230|title=What are the World's Major Climate Types?|last=Means|first=Tiffany|date=15 February 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=6 January 2020}}</ref> بعد وچ تبدیلیاں روڈولف گیگر نے کيت‏یاں سن (اس طرح بعض اوقات "کوپن - جگر آب و ہو‏‏ا د‏‏ی درجہ بندی دے نظام" دے طور اُتے پذیرائی دتی جاندی اے )۔ * 1912: الفریڈ ویگنر دے ذریعہ براعظمی بڑھوتری تے [[پینجیا|Pangea دے]] وجود د‏‏ی تیاری دا نظریہ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Wegener|first=A.|title=Die Herausbildung der Grossformen der Erdrinde (Kontinente und Ozeane), auf geophysikalischer Grundlage|pages=185–195, 253–256, 305–309}}</ref> * 1933: والٹر کرسٹاللر دا مرکزی مقام نظریہ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/penguindictionar0000good|title=The Penguin Dictionary of Human Geography|last=Goodall|first=Brian|publisher=Penguin|year=1987|isbn=978-0-14-051095-9|location=London|pages=|url-access=registration}}</ref> * 1935: جرمنی وچ پیدا ہوئے بونو گٹین برگ ( چارلس فرانسس ریکٹر دے نال مل ک‏ے) ریکٹر طول البلد [[ریکٹر اسکیل|پیمانے]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gutenberg|first=B.|title=Discussion: Magnitude and energy of earthquakes|pages=183–185}}</ref> == گھریلو تے دفتر دا سامان == [[فائل:Justus von Liebig NIH.jpg|کھبے|thumb|128x128px| جسٹس وان لیبیگ نے جدید [[آئینہ]] ایجاد کيتا ]] [[فائل:Food into a refrigerator - 20111002.jpg|کھبے|thumb|100x100px| اک [[فریج|فرج]] وچ کھانا پینا ]] * 19 ويں صدی: کارل ڈریس دے ذریعہ گوشت د‏‏ی چک‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://meatgrinderhelp.com/when-was-the-meat-grinder-invented/|title=When Was The Meat Grinder Invented|date=10 July 2018|website=Meat Grinder Help|language=en-US|accessdate=23 June 2019|تاريخ-الأرشيف=9 March 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210309045952/https://meatgrinderhelp.com/when-was-the-meat-grinder-invented/|url-status=dead}}</ref> * 1835: جدید ( سلویریڈ شیشے ) [[آئینہ]] از از جسٹس وون لیبیگ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.livescience.com/34466-who-invented-mirror.html|title=Who Invented the Mirror?|last=Castro|first=Joseph|date=28 March 2013|website=livescience.com|language=en|accessdate=26 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mirrorhistory.com/mirror-history/who-invented-mirror/|title=The Inventor of Mirror – Who Invented Mirror?|last=|first=|date=|website=www.mirrorhistory.com|accessdate=26 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Liebig|first=Justus|title=Ueber Versilberung und Vergoldung von Glas|pages=132–139}}</ref> * 1864: انگو وال پیپر بذریعہ ہیوگو ارفورٹ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Aus Papier: eine Kultur- und Wirtschaftsgeschichte der Papier verarbeitenden Industrie in Deutschland|last=Schmidt-Bachem|first=Heinz|publisher=Walter de Gruyter|year=2011|isbn=978-3-11-023607-1|location=|pages=722}}</ref> * 1870–1895: کارل وان لنڈے دے ذریعہ جدید [[فریج|ریفریجریٹر]] تے جدید فریج ۔ <ref name=":1"/><ref>{{حوالہ کتاب|title=Cryogenic Engineering, Revised and Expanded|last=Flynn|first=Thomas|publisher=CRC Press|year=2004|isbn=978-8126504985|pages=6}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Practical Pyromaniac: Build Fire Tornadoes, One-Candlepower Engines, Great Balls of Fire, and More Incendiary Devices|last=Gurstelle|first=William|publisher=Chicago Review Press|year=2011|isbn=978-1-56976-710-8|location=Chicago|pages=115}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Science Year by Year: The Ultimate Visual Guide to the Discoveries That Changed the World|last=Winston|first=Robert|publisher=DK|year=2013|isbn=978-1-4093-1613-8|location=London|pages=215}}</ref> * 1886: [[بون]] وچ فریڈرک سوینیککن دے ذریعہ سوراخ دے کارٹون تے رنگ بائنڈر <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/history-of-the-paper-punch-1992335|title=The History of the Paper Punch|last=Bellis|first=Mary|date=16 September 2018|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1886: میکا مائمر وچ انتون الریچ دے ذریعہ فولڈنگ حکمران <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.evangelisch.de/inhalte/125736/12-10-2015/das-mass-aller-dinge|title=Das Maß aller Dinge|last=Lisador|first=Charlotte|date=12 October 2015|website=www.evangelisch.de|language=de|accessdate=28 March 2020}}</ref> * 1901: کمپنی بیئرسورڈ ای جی دے ذریعہ چپکنے والی ٹیپ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.beiersdorf.com/brands/brand-history/hansaplast?rt=637122157954304540|title=Revolutionary Wound Care|last=|first=|date=|website=Beiersdorf|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1907: (جدید) لانڈری ڈٹرجنٹ ( ''پرسیل'' ) بذریعہ ہنیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hygieneforhealth.org.au/detergent.php|title=Back in time – History of Hygiene – Detergent|website=www.hygieneforhealth.org.au|accessdate=2018-05-20|archivedate=2018-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331231357/http://www.hygieneforhealth.org.au/detergent.php}}</ref> * 1908: میلیٹا بینٹز دے ذریعہ کاغذی کافی دا فلٹر <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/history-of-how-we-make-coffee-1991478|title=This is the History of How We Brew Coffee|last=Bellis|first=Mary|date=7 April 2017|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=9 November 2019}}</ref> * 1909: [[برلن]] وچ ولی ہابیل دے ذریعہ انڈے د‏‏ی سلےک‏ے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.berliner-zeitung.de/heimatmuseum-zeigt-mehr-als-hundert-jahre-lichtenberger-industriegeschichte-der-eierschneider-war-ein-welterfolg-li.9203|title=Heimatmuseum zeigt mehr als hundert Jahre Lichtenberger Industriegeschichte: Der Eierschneider war ein Welterfolg|date=23 April 1997|website=Berliner Zeitung|language=de-DE|accessdate=28 March 2020}}</ref> * 1929، 1949: پہلی مشین د‏‏ی پیداوا‏‏ر ٹی بیگ (1929) تے جدید ٹی بیگ (1949) د‏‏ی طرف تو‏ں ایڈولف Rambold تے Teekanne <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.teekanne.com/about-us/double-chamber-tea-bag/explore-the-history-of-the-tea-bag-packaging-machines/|title=TEEKANNE: Explore the History of the Tea Bag Packaging Machines|last=|first=|date=|website=www.teekanne.com|language=en-EN|accessdate=18 January 2018|archivedate=5 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201105082216/http://www.teekanne.com/about-us/double-chamber-tea-bag/explore-the-history-of-the-tea-bag-packaging-machines/}}</ref> * 1930 د‏‏ی دہائی: سیاہی مٹانے والا از پیلکن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pelikan.com/pulse/Pulsar/en_US_INTL.CMS.displayCMS.118639./tintenkiller-historischer-ueberblick-lehrer-aktion-september-2003|title=Ink eradicators – Pelikan|last=|first=|date=|website=www.pelikan.com|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1941: Chemex Coffeemaker جرمن نژاد د‏‏ی طرف تو‏ں پیٹر Schlumbohm <ref>{{حوالہ ویب|url=https://lemelson.mit.edu/resources/peter-schlumbohm|title=Peter Schlumbohm|last=|first=|date=|website=lemelson.mit.edu|accessdate=17 December 2019}}</ref> * 1954: Wigomat ، بجلی تو‏ں پہلے ڈرپ کافی بنانے والا پہلا ادارہ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.goethe.de/ins/gb/lp/prj/mtg/typ/bun/en4922236.htminventors.about.com/od/cstartinventions/a/coffee.htm|title=Sixty years of the Federal Republic of Germany – a retrospective of everyday life|website=|accessdate=28 December 2012}}</ref> * 1969: ہنکل دے ذریعے گلو د‏‏ی چھڑی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.prittworld.ca/en/consumer/meta/header-navigation/about-pritt/pritt-history.html|title=Pritt History|last=|first=|date=18 March 2013|website=Pritt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130318043734/http://www.prittworld.ca/en/consumer/meta/header-navigation/about-pritt/pritt-history.html|archivedate=2013-03-18|accessdate=17 December 2019}}</ref> == ریاضی == [[فائل:Venn A intersect B.svg|کھبے|thumb|100x100px| مثال دے طور اُتے دو سیٹاں دا چوراہا ( [[نظریۂ طاقم|سیٹ تھیوری]] ) ]] * 1611: [[کپلر|جوہانس کیپلر دے]] ذریعہ کیپلر قیاس <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.keplersdiscovery.com/SixCornered.html|title=On the Six-Cornered Snowflake|last=|first=|date=|website=www.keplersdiscovery.com|accessdate=18 December 2019|archivedate=11 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111212622/https://www.keplersdiscovery.com/SixCornered.html}}</ref> * 1623: میکیل [[حسابگر|کیلکولیٹر]] از ولہم سکارڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.computinghistory.org.uk/det/5921/Wilhelm-Schickard-invented-a-calculating-machine/|title=Wilhelm Schickard invented a calculating machine, - Computing History|website=www.computinghistory.org.uk|accessdate=25 February 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://metastudies.net/pmwiki/pmwiki.php?n=Site.TheModernEpochAndTheEmergenceOfTheModernCalculator|title=Things that Count – Early Evolution of the Modern Calculator|website=metastudies.net|accessdate=25 February 2019|archivedate=24 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224015347/http://metastudies.net/pmwiki/pmwiki.php?n=Site.TheModernEpochAndTheEmergenceOfTheModernCalculator}}</ref> * ستارہويں صدی دے آخر وچ : [[احصا|کلکلس]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=The History of the Calculus and its Conceptual Development|last=Boyer|first=Carl B.|publisher=Dover|year=1959|isbn=|location=New York|pages=|oclc=643872}}</ref> تے لیبہور دا اشارہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Mathematics / An Introduction|last=Katz|first=Victor J.|publisher=Addison Wesley Longman|year=1993|isbn=978-0-321-01618-8|location=|pages=}}</ref> [[گوٹفریڈ ویلہم لائبہور|تحریر گوٹ فریڈ ولہیلم لیبہور]] * 1673–1676: ott دے لئی لیبہور فارمولا π بذریعہ گوٹ فریڈ ولہیلم لیبہور <ref>{{حوالہ کتاب|title=The historical development of the calculus|last=Edwards|first=Charles Henry|publisher=Springer|year=1994|isbn=978-0-387-94313-8|location=|pages=247}}</ref> * 1675: گوٹ فرائڈ ولہیلم لیبنز دے ذریعہ انضمام د‏‏ی علامت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jeff560.tripod.com/calculus.html|title=Earliest Uses of Symbols of Calculus|last=Aldrich|first=John|date=|website=|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1795: [[کارل فریڈرک گاؤس|کارل فریڈرک گاؤس دے]] [[لکیری اقل مربعات|گھٹ تو‏ں گھٹ اسکوائر]] <ref>Oscar Sheynin, [http://sheynin.de/download/hist_stat.pdf ''History of Statistics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308113901/http://sheynin.de/download/hist_stat.pdf |date=2021-03-08 }}, Berlin: NG Verlag Berlin, 2012, p. 81.</ref> * c 1810: کارل فریڈرک گاؤس دے ذریعہ گاوسی دا خاتمہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Undergraduate Convexity: From Fourier and Motzkin to Kuhn and Tucker|last=Lauritzen|first=Niels|publisher=World Scientific Publishing Company|year=2013|isbn=978-9814452762|location=|pages=3}}</ref> * 1824: فریڈرک بیسل دے ذریعہ بیسل فنکشن نو‏‏ں عام بنانا <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Bessel|first=F.|title=Untersuchung des Theils der planetarischen Störungen|pages=}}</ref> * 1827: کارل فریڈرک گاؤس دے ذریعہ گاؤس دا نقشہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Disquisitiones generales circa superficies curvas|last=Gauss|first=Carl Friedrich|publisher=Typis Dieterichianis|year=1828|isbn=|location=Göttingen|pages=}}</ref> تے گاوسی گھماؤ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Allgemeine Flächentheorie|last=Gauss|first=Carl Friedrich|publisher=W. Engelmann|year=1900|isbn=|location=Leipzig|pages=}}</ref> * 1837: [[تحلیلی نظریہ عدد|تجزیہ نمبر نظریہ]] از [[پیٹر ڈرچلٹ|پیٹر گوستاو لیجیون دیرچلیٹ]] <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/introductiontoan00apos_0/page/7|title=Introduction to analytic number theory|last=Apostol|first=Tom M.|publisher=Springer-Verlag|year=1976|isbn=978-0-387-90163-3|location=New York-Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/introductiontoan00apos_0/page/7 7]}}</ref> * c 1850: ریمن جیومیٹری از [[برنہارڈ ریمان|برنارڈ ریمن]] * 1859: ریمن مفروضہ بذریعہ برنارڈ ریمن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Riemann/Zeta/|title=Ueber die Anzahl der Primzahlen unter einer gegebenen Grösse.|last=|first=|date=|website=www.maths.tcd.ie|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1874: [[جورج کنٹور|جارج کینٹر دے]] ذریعہ کینٹور دا پہلا بے حساب ثبوت تے [[نظریۂ طاقم|سیٹ تھیوری]] <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Cantor|first=Georg|title=Ueber eine Eigenschaft des Inbegriffes aller reellen algebraischen Zahlen|pages=258–262}}</ref> * 1882: کلین بوتل از از فیلکس کلین <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mathworld.wolfram.com/KleinBottle.html|title=Klein Bottle|last=Weisstein|first=Eric W.|date=|website=MathWorld|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1891: جارج کینٹور دے ذریعہ کینٹور د‏‏ی اختلافی دلیل تے کینٹور دا نظریہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=From Immanuel Kant to David Hilbert: A Source Book in the Foundations of Mathematics, Volume 2|last=Ewald|first=William B.|publisher=Oxford University Press|year=1996|isbn=0-19-850536-1|location=Oxford|pages=920–922}}</ref> * 1897: فیلکس برنسٹین تے ارنسٹ سکریڈر دے ذریعہ کینٹور ern برنسٹین – شروئڈر تھیوریم <ref>{{حوالہ کتاب|title=Proofs of the Cantor-Bernstein theorem. A mathematical excursion|last=Hinkis|first=Arie|publisher=Birkhäuser/Springer|year=2013|isbn=978-3-0348-0223-9|location=Heidelberg|pages=}}</ref> * c 1900: رنج – کوٹہ دے طریقے بذریعہ ولہیلم کوٹہ تے کارل رنج <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kutta|first=Martin|title=Beitrag zur näherungsweisen Integration totaler Differentialgleichungen|pages=435–453}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Runge|first=Carl David Tolmé|title=Über die numerische Auflösung von Differentialgleichungen|pages=167–178}}</ref> * 1900s: [[ڈیوڈ ہلبرٹ|ڈیوڈ ہلبرٹ دے]] ذریعہ ہلبرٹ د‏‏ی جگہ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Mathematical Methods in Physics|last=Brüning|first=Erwin|last2=Blanchard|first2=Philippe|publisher=Birkhäuser|year=2003|isbn=978-1-4612-6589-4|location=Boston, MA|pages=}}</ref> * 20th صدی دے اوائل: Weyl تو‏ں Tensor طرف ہرمن Weyl <ref>{{حوالہ کتاب|title=From Riemann to Differential Geometry and Relativity|last=Ji|first=Lizhen|last2=Papadopoulos|first2=Athanase|last3=Yamada|first3=Sumio|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-319-60039-0|location=|pages=545}}</ref> == دواواں تے دواواں == [[فائل:Friedrich Wilhelm Adam Sertuerner.jpg|کھبے|thumb|100x100px| فریڈرک سیرترنر [[مورفین]] نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے والے پہلے شخص سن ]] [[فائل:Cocaine lines 2.jpg|کھبے|thumb|100x100px| [[کوکین|کوکین دی]] لائناں انفلاشن دے لئی تیار نيں ]] [[فائل:Contactlenzen Confortissimo.JPG|کھبے|thumb|100x100px| کانٹیکٹ لینس دا اک جوڑا]] [[فائل:Aspirin1.jpg|کھبے|thumb|100x100px| [[ایسپرین]] د‏‏ی ایجاد بایر نے کيت‏ی سی ]] [[فائل:BayerHeroin.png|کھبے|thumb|133x133px| بایر ہیروئن دے لئی اشتہار]] [[فائل:1st-eeg.png|کھبے|thumb|100x100px| ہنس برگر نے 1924 وچ پہلی انسانی [[برقی دماغی تخطیط|ای ای جی]] ریکارڈنگ حاصل کيتی ]] * 1796: [[ہومیوپیتھی|Homeopathy]] by Samuel Hahnemann<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Birth of Homeopathy out of the Spirit of Romanticism|last=Kuzniar|first=Alice A.|publisher=University of Toronto Press|year=2017|isbn=978-1-4875-2126-4|location=|pages=3}}</ref> * 1803–1827: First isolation of [[مورفین|morphine]] by Friedrich Sertürner in Paderborn; first marketed to the general public by Sertürner and Company in 1817 as a [[مسکن|pain medication]]; and the first commercial production began in 1827 in Darmstadt by Merck.<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=MtOiLVWBn8cC&pg=PA20|title=Molecular, clinical and environmental toxicology|last=Andreas Luch|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-3-7643-8335-0|page=20}}</ref> * 1832: First synthesis of chloral hydrate, the first hypnotic drug,<ref>{{حوالہ کتاب|title=Ullmann's Fine Chemicals|publisher=John Wiley & Sons|year=2014|isbn=978-3-527-68359-8}}</ref> by Justus von Liebig at the University of Giessen;<ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Psychiatry: From the era of the asylum to the age of Prozac|last=Shorter|first=Edward|publisher=Wiley|year=1998|isbn=978-0-471-24531-5}}</ref> Oscar Liebreich introduced the drug into medicine in 1869 and discovered its hypnotic and sedative qualities. * 1840: Discovery and description of Graves-Basedow disease by Karl Adolph von Basedow<ref>{{حوالہ رسالہ|last=von Basedow|first=K. A.|title=Exophthalmus durch Hypertrophie des Zellgewebes in der Augenhöhle|pages=197–204; 220–228}}</ref> * 1847: Kymograph by Carl Ludwig<ref>{{حوالہ کتاب|title=Biographical Dictionary of the History of Technology|last=Day|first=Lance|last2=McNeil|first2=Ian|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-0-415-19399-3|location=|pages=775}}</ref> * 1850s: Microscopic [[امراضیات|pathology]] by Rudolf Virchow<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Reese|first=D. M.|title=Fundamentals--Rudolf Virchow and modern medicine|pages=105–108}}</ref> * 1850–51: Ophthalmoscope by Hermann von Helmholtz<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Keeler|first=Richard|title=The Ophthalmoscope in the Lifetime of Hermann von Helmholtz|pages=194–201}}</ref> * 1852: First complete blood count by Karl von Vierordt<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Verso|first=ML|title=The Evolution of Blood Counting Techniques|pages=149–58}}</ref> * 1854: Sphygmograph by Karl von Vierordt<ref>{{حوالہ کتاب|title=Advances in Biomedical Sensing, Measurements, Instrumentation and Systems|last=Lay-Ekuakille|first=Aimé|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-3-642-05166-1|location=|pages=285}}</ref> * 1855: First synthesis of the [[کوکین|cocaine]] alkaloid by Friedrich Gaedcke;<ref>{{حوالہ رسالہ|last=F. Gaedcke|year=1855|title=Ueber das Erythroxylin, dargestellt aus den Blättern des in Südamerika cultivirten Strauches Erythroxylon Coca|pages=141–150}}</ref> development of an improved purification process by Albert Niemann in 1859–1860, who also coined the name "cocaine".<ref name="nie1860">{{حوالہ رسالہ|last=Niemann|first=Albert|year=1860|title=Ueber eine neue organische Base in den Cocablättern|pages=129–256}}</ref> First commercial production of cocaine began in 1862 in Darmstadt by Merck.<ref>{{حوالہ کتاب|title=Shooting Up: A Short History of Drugs and War|last=Kamieński|first=Łukasz|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0-19-026347-8|location=Oxford|pages=93}}</ref> * 1882: Adhesive bandage (''Guttaperchapflastermulle'') by Paul Carl Beiersdorf * 1882: Discovery of the ''Mycobacterium tuberculosis'' (MTB) bacteria which causes [[سل|tuberculosis]], by [[رابرٹ کوچ|Robert Koch]]<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nobelprize.org/educational/medicine/tuberculosis/readmore.html|title=Robert Koch and Tuberculosis: Koch's Famous Lecture|last=|first=|date=2008|website=Nobel Foundation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702164212/http://www.nobelprize.org/educational/medicine/tuberculosis/readmore.html|archivedate=2012-07-02|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1884: Discovery of the pathogenic bacterium ''Corynebacterium diphtheriae'' which causes [[خناق|diphtheria]], by Edwin Klebs and Friedrich Löffler<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Garrison|first=F. H.|title=Edwin Klebs (1834–1913)|pages=920–921}}</ref> * 1884: Koch's postulates by Robert Koch and Friedrich Loeffler, based on earlier concepts described by Jakob Henle<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Evans|first=A. S.|title=Causation and disease: a chronological journey. The Thomas Parran Lecture|pages=249–58}}</ref> * 1884: Discovery of the ''vibrio cholerae'' bacteria which causes [[ہیضہ|cholera]], by Robert Koch<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Howard-Jones|first=N.|title=Robert Koch and the cholera vibrio: a centenary|pages=379–81}}</ref> * 1887: Amphetamine by Romanian-born Lazăr Edeleanu in [[برلن|Berlin]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Edeleano L|year=1887|title=Ueber einige Derivate der Phenylmethacrylsäure und der Phenylisobuttersäure|pages=616–622}}</ref> * 1887: Löffler's medium by Friedrich Loeffler<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Loeffler|first=F.|title=Darauf theilte Herr Loeffler in einem zweiten Vortrag die Ergebnisse seiner weiteren Untersuchungen uber die Diphtherie- Bacillen mit|pages=105–112}}</ref> * 1888: First successful afocal scleral glass contact lenses by Adolf Gaston Eugen Fick<ref>{{حوالہ ویب|url=http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/adolfeugenfick|title=Adolf Eugen Fick (1852–1937)|last=|first=|date=|website=Science Museum|accessdate=18 December 2019|archivedate=16 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216122203/http://broughttolife.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/adolfeugenfick}}</ref> * 1890: [[خناق|Diphtheria]] antitoxin by [[امیل وون بیرنگ|Emil von Behring]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1901/behring/lecture/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1897–1899: [[ایسپرین|Aspirin]] by Felix Hoffmann or Arthur Eichengrün at Bayer in Elberfeld<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/aspirinwarsmoney1991mann/page/27|title=The aspirin wars : money, medicine, and 100 years of rampant competition|last=Mann|first=C. C.|last2=Plummer|first2=M. L.|publisher=Knopf|year=1991|isbn=978-0-394-57894-1|location=New York|pages=[https://archive.org/details/aspirinwarsmoney1991mann/page/27 27]}}</ref> * 1897: Heroin by Felix Hoffmann at Bayer in Elberfeld<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/felix-hoffmann|title=Felix Hoffmann|last=|first=|date=June 2016|website=Science History Institute|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1897: Protargol by Arthur Eichengrün.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Vaupel|first=E.|title=Arthur Eichengrün—Tribute to a Forgotten Chemist, Entrepreneur, and German Jew|pages=3344–3355}}</ref> * 1897: Discovery of the cause of [[منہ کھر (بیماری)|foot-and-mouth disease]] (''Aphthovirus'') by Friedrich Loeffler<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Brown|first=F.|title=The history of research in foot-and-mouth disease|pages=3–7}}</ref> * 1907–1910: First synthesis of arsphenamine, the first [[ضد حیوی|antibiotic]],<ref>{{حوالہ ویب|url=https://microbiologysociety.org/members-outreach-resources/outreach-resources/antibiotics-unearthed/antibiotics-and-antibiotic-resistance/the-history-of-antibiotics.html|title=The history of antibiotics|website=Microbiology Society|accessdate=31 January 2020|archivedate=16 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200916073702/https://microbiologysociety.org/members-outreach-resources/outreach-resources/antibiotics-unearthed/antibiotics-and-antibiotic-resistance/the-history-of-antibiotics.html}}</ref> by [[پاول اہرلچ|Paul Ehrlich]] and Alfred Bertheim.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Williams|first=K. J.|title=The introduction of 'chemotherapy' using arsphenamine – the first magic bullet|pages=343–8}}</ref> In 1910 marketed by Hoechst under the name ''Salvarsan''.<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Frith|first=John|title=Arsenic – the "Poison of Kings" and the "Saviour of Syphilis"}}</ref> * 1908–1911: Creation of dihydrocodeine<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB01551|title=Dihydrocodeine|last=|first=|date=|website=www.drugbank.ca|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1909, 1929: First intrauterine device (IUD) by Richard Richter (of Waldenburg, then part of Germany; in 1909), and the first ring (''Gräfenberg's ring'', 1929) used by a significant number of women by Ernst Gräfenberg.<ref>{{حوالہ رسالہ|title=Pioneers of the intrauterine device|last=Thiery|first=M.|pages=15–23}}</ref> * 1909: Labello by Dr. Oscar Troplowitz<ref>{{حوالہ ویب|url=https://int.labello.com/about-labello/history|title=History – More Than 100 Years of Lip Care|last=|first=|date=|website=Labello|accessdate=18 December 2019|تاريخ-الأرشيف=23 August 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190823185920/https://int.labello.com/about-labello/history|url-status=dead}}</ref> * 1912–1916: Modern [[کنڈوم|condom]] by Julius Fromm in Berlin<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Humble Little Condom: A History|last=Collier|first=Aine|publisher=Prometheus Books|year=2007|isbn=978-1-59102-556-6|location=Amherst, NY}}</ref> * 1912: MDMA by Merck chemist Anton Köllisch<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/invention-of-mdma-ecstasy-4079861|title=The History, Patent, and Uses of MDMA|website=ThoughtCo|accessdate=10 February 2019}}</ref> * 1914: Development and creation of oxymorphone<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=ZwPIjKg0XukC&pg=PA123&lpg=PA123&dq=oxymorphone+1914+germany#v=onepage&q=oxymorphone%201914%20germany&f=false|title=The Essence of Analgesia and Analgesics|last=Sinatra|first=Raymond|publisher=Cambridge University Press; 1 edition|year=2010|isbn=978-0-521-14450-6|location=MA, USA|pages=123}}</ref> * 1916: Creation of oxycodone by Martin Freund and Edmund Speyer at the University of Frankfurt * 1920–1924: First synthesis of hydrocodone by Carl Mannich and Helene Löwenheim in 1920,<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Mannich, C.|year=1920|title=Ueber zwei neue Reduktionsprodukte des Kodeins|pages=295–316}}</ref> first marketed by former German drug development company Knoll as ''Dicodid'' in 1924.<ref>{{حوالہ کتاب|title=Youth Substance Abuse: A Reference Handbook|last=Newton|first=David E.|publisher=ABC-CLIO|year=2016|isbn=978-1-4408-3983-2|location=|pages=42}}</ref> * 1922: Discovery and creation of desomorphine by Knoll * 1923: Creation of hydromorphone (''Dilaudid'') by Knoll<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Felden|first=L.|title=Comparative Clinical Effects of Hydromorphone and Morphine|pages=319–328}}</ref> * 1924: First human [[برقی دماغی تخطیط|Electroencephalography]] (EEG) recording by Hans Berger. Berger also discovered alpha waves * 1929: Cardiac catheterization by [[ورنر فورس مین|Werner Forssmann]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=West|first=J. B.|title=The beginnings of cardiac catheterization and the resulting impact on pulmonary medicine|pages=L651–L658}}</ref> * 1932: Prontosil by Josef Klarer and Fritz Mietzsch at Bayer<ref>{{حوالہ کتاب|title=The First Miracle Drugs|last=Lesch|first=John E.|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-518775-5|location=|pages=}}</ref> * 1937–1939: Creation of methadone by Max Bockmühl and Gustav Ehrhart of IG Farben * 1939: Intramedullary rod by Gerhard Küntscher<ref>{{حوالہ کتاب|title=Applied Orthopaedic Biomechanics|last=|first=|publisher=BI Publications Pvt Ltd|year=2008|isbn=9788172253097|location=|pages=85}}</ref> * 1943: Luria–Delbrück experiment by [[میکس ڈیلبرگ|Max Delbrück]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1969/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1969|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1953: Echocardiography by Carl Hellmuth Hertz (with Swedish physician Inge Edler)<ref>{{حوالہ رسالہ|title=The origin of echocardiography: A Tribute to Inge Edler|pages=431–438|first=Siddharth|last=Singh}}</ref> * 1961: Combined oral contraceptive pill by Schering AG<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/schering-ag-history/|title=History of Schering AG – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|accessdate=2018-01-18}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.referenceforbusiness.com/history2/39/SCHERING-A-G.html|title=SCHERING A.G. - Company Profile, Information, Business Description, History, Background Information on SCHERING A.G.|website=www.referenceforbusiness.com|accessdate=2018-01-18}}</ref> * 1997: C-Leg by Ottobock<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ottobock.com/en/press/media-information/media-information-c-leg/|title=C-Leg lower limb prosthesis|last=|first=|date=|website=Ottobock|language=en-GB|accessdate=18 December 2019|archivedate=18 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218091625/https://www.ottobock.com/en/press/media-information/media-information-c-leg/}}</ref> * 2007: Small incision lenticule extraction (SMILE) by Walter Sekundo and Marcus Blum == فوجی تے (کیمیائی) ہتھیار == [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-R22888, Westfront, Flammenwerfer.jpg|کھبے|thumb|100x100px| پہلی جنگ عظیم (1917) دے دوران جرمن شعلہ فشاں]] [[فائل:Bergmann MP18.1.JPG|کھبے|thumb|100x100px| ایم پی 18]] [[فائل:Wehrmacht-einheitskanister.jpg|کھبے|thumb|100x100px| جیریکین]] [[فائل:Fusée V2.jpg|کھبے|thumb|140x140px| وی 2 راکٹ د‏‏ی نقل]] == موسیقی دے آلات == [[فائل:Yamaha Bass tuba YFB-822.tif|کھبے|thumb|162x162px| ٹوبا]] [[فائل:Emile Berliner with phonograph.jpg|کھبے|thumb|100x100px| ایمیل برلنر اپنے ڈسک ریکارڈ گراموفون دے نال]] == فزکس تے سائنسی آلات == [[فائل:HEINRICH HERTZ.JPG|کھبے|thumb|116x116px| ہائنرچ ہرٹز نے اپنی دریافتاں تو‏ں جدید [[ٹیلی مواصلات|ٹیلی مواصلات دی]] بنیاد رکھی ]] [[فائل:First medical X-ray by Wilhelm Röntgen of his wife Anna Bertha Ludwig's hand - 18951222.jpg|کھبے|thumb|146x146px| پہلا "میڈیکل" [[ایکس شعاع|ایکس رے]] ، [[ولہیلم رونٹیگن|ولہیلم رینٹجن]] (1895) دے ذریعہ ]] [[فائل:Max Planck (1858-1947).jpg|کھبے|thumb|140x140px| [[میکس پلینک|میکس پلانک]] [[قدری میکانیات|کوانٹم تھیوری دا]] باپ سمجھیا جاندا [[قدری میکانیات|ہے]] ]] [[فائل:Relativity3 Walk of Ideas Berlin.JPG|کھبے|thumb|100x100px| [[البرٹ آئنسٹائن|آئن اسٹائن دے]] مجسمہ 1905 <nowiki><i id="mwCbU">E</i></nowiki> <nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwCbY">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> = <nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwCbc">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki> 2006 واک آف آئیڈیا ، [[برلن]] وچ <nowiki><i id="mwCbg">ایم سی</i></nowiki> <nowiki><sup id="mwCbk">2</sup></nowiki> فارمولہ ]] [[فائل:Geiger counter.jpg|کھبے|thumb|100x100px| گیجر-مولر کاؤنٹر]] [[فائل:Ernst Ruska Electron Microscope - Deutsches Museum - Munich-edit.jpg|کھبے|thumb|172x172px| الیکٹران مائکروسکوپ جسنو‏ں [[ارنسٹ رسکیا|ارنسٹ روسکیا]] نے 1933 وچ تعمیر کيتا سی۔ اس د‏ی پہلی پروٹو ٹائپ دے دو سال بعد ]] [[فائل:Nuclear fission.svg|کھبے|thumb|156x156px| حوصلہ افزائی [[جوہری انشقاق|جوہری فیوژن]] رد عمل ]] * 1512, 1576: Theodolite by Gregorius Reisch and Martin Waldseemüller (1512),<ref>{{حوالہ کتاب|title=Scientific Instruments of the Seventeenth and Eighteenth Centuries and Their Makers|last=Daumas|first=Maurice|publisher=Portman Books|year=1989|isbn=978-0-7134-0727-3|location=London|pages=}}</ref> although the first "true" version was created by Erasmus Habermehl (1576) * 1608: [[دوربین|Telescope]] by German-born Hans Lippershey<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/hans-lippershey-3072382|title=A Profile of Hans Lippershey: Optician and Telescope Maker|last=Greene|first=Nick|date=3 July 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1650: First vacuum pump by Otto von Guericke * 1654: Magdeburg hemispheres by Otto von Guericke * 1663: First electrostatic generator by Otto von Guericke<ref>{{حوالہ کتاب|title=Draw the Lightning Down: Benjamin Franklin and Electrical Technology in the Age of Enlightenment|last=Schiffer|first=Michael Brian|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=978-0-520-24829-8|location=|pages=}}</ref> * 1745: Leyden jar (''Kleistian jar'') by Ewald Georg von Kleist<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/electricityinev04housgoog|title=Electricity in Every-day Life|last=Edwin J. Houston|publisher=P. F. Collier & Son|year=1905|page=[https://archive.org/details/electricityinev04housgoog/page/n97 71]|quote=jar von Kleist.}}</ref> * 1777: Discovery of Lichtenberg figures by Georg Christoph Lichtenberg<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aps.org/publications/apsnews/201211/physicshistory.cfm|title=November 1777: Discovery of Lichtenberg Figures|last=Chodos|first=Alan|date=November 2012|website=American Physical Society|language=en|accessdate=28 March 2020}}</ref> * 1801: Discovery of [[بالائے بنفشی|ultraviolet]] by Johann Wilhelm Ritter<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Frercks|first=Jan|title=Reception and discovery: the nature of Johann Wilhelm Ritter's invisible rays|pages=143–156}}</ref> * 1813: [[قانون گاس|Gauss's law]] by [[کارل فریڈرک گاؤس|Carl Friedrich Gauss]]<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0TxeAAAAcAAJ&pg=PA3|title=Theoria attractionis corporum sphaeroidicorum ellipticorum homogeneorum methodo nova tractata|last=Gauss|first=Carl Friedrich|year=1877|language=Latin|author-link=Carl Friedrich Gauss}} (Gauss, ''Werke'', vol. V, p. 1). Gauss mentions [[آئزک نیوٹن|Newton]]'s ''[[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Principia]]'' [https://archive.org/stream/newtonspmathema00newtrich#page/n243/mode/2up proposition XCI] regarding finding the force exerted by a sphere on a point anywhere along an axis passing through the sphere.</ref> * 1814: Discovery of Fraunhofer lines by Joseph von Fraunhofer<ref>{{حوالہ کتاب|title=Fundamentals of Optics (4th ed.)|last=Jenkins|first=Francis A.|last2=White|first2=Harvey E.|publisher=McGraw-Hill|year=1981|isbn=978-0-07-256191-3|location=|pages=18}}</ref> * 1817: Ackermann steering geometry by Georg Lankensperger in [[میونخ|Munich]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Advances in Mechanism and Machine Science|last=Uhl|first=Tadeusz|publisher=Springer|year=2019|isbn=978-3-030-20131-9|location=|pages=1142}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wolfgang-pfaller.de/landespa.htm|title=Einige Beispiele für deutsche Landespatente im 19. Jahrhundert|last=|first=|date=|website=www.wolfgang-pfaller.de|language=de|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1817 or earlier: [[گردش نما|Gyroscope]] by Johann Gottlieb Friedrich von Bohnenberger in Tübingen<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Wagner|first=Jorg|title=The Bohnenberger machine|pages=107–114}}</ref> * 1820: [[گلون پیما|Galvanometer]] by Johann Schweigger in Halle<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Telecommunications Illustrated Dictionary|last=Petersen|first=J.K.|publisher=CRC Press|year=2002|isbn=978-0-8493-1173-4|location=|pages=830}}</ref> * 1827: [[قانون اوہم|Ohm's law]] by [[جارج اوہم|Georg Ohm]]<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ohm-hochschule.de/bib/textarchiv/Ohm.Die_galvanische_Kette.pdf|title=Die galvanische Kette, mathematisch bearbeitet|last=Ohm|first=G. S.|date=1827|website=Ohm Hochschule|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326094110/http://www.ohm-hochschule.de/bib/textarchiv/Ohm.Die_galvanische_Kette.pdf|archivedate=2009-03-26|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1833: [[میگنیٹو میٹر|Magnetometer]] by [[کارل فریڈرک گاؤس|Carl Friedrich Gauss]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Earth Sciences: Notable Research and Discoveries|last=Kirkland|first=Kyle|publisher=Facts on File|year=2010|isbn=978-0-8160-7442-6|location=|pages=53}}</ref> * 1845: Kirchhoff's circuit laws by Gustav Kirchhoff * 1850: Formulation of the first and [[حرحرکیات دا دوسرا قانون|second law of thermodynamics]] by Rudolf Clausius<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Clausius|first=R.|title=Ueber die bewegende Kraft der Wärme und die Gesetze, welche sich daraus für die Wärmelehre selbst ableiten lassen|pages=368–397, 500–524}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Clausius|first=R.|title=Über eine veränderte Form des Zweiten Hauptsatzes der mechanischen Wärmetheorien|pages=481–506}}</ref> * 1852: First experimental investigation of the Magnus effect by Heinrich Gustav Magnus<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Magnus|first=G.|title=Über die Abweichung der Geschosse, und: Über eine abfallende Erscheinung bei rotierenden Körpern|pages=1–29}}</ref> * 1857: Geissler tube by Heinrich Geißler<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.crtsite.com/Heinrich-Geissler.html|title=Heinrich Geissler|last=|first=|date=|website=www.crtsite.com|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1959: Helmholtz resonance by Hermann von Helmholtz<ref>{{حوالہ ویب|url=https://acoustics.mpiwg-berlin.mpg.de/contributor-essays/variations-theme-movement-acoustic-resonators-through-multiple-contexts|title=Variations on a Theme: The Movement of Acoustic Resonators through Multiple Contexts|last=Pantalony|first=David|date=|website=acoustics.mpiwg-berlin.mpg.de|accessdate=11 December 2019}}</ref> * 1859: Spectrometer by [[رابرٹ بنسن|Robert Bunsen]] and Gustav Kirchhoff<ref>{{حوالہ ویب|url=http://astro-canada.ca/les_spectrometres-spectrometers-eng|title=Spectrometers {{!}} Instruments|website=Canada under the stars|accessdate=7 May 2019}}</ref> * 1861: First [[فون|telephone transmitter]] by Johann Philipp Reis;<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/telephoneitsseve0000coel_y7q3/page/16|title=The Telephone and Its Several Inventors: A History|last=Coe|first=Lewis|publisher=McFarland|year=2006|isbn=978-0-7864-2609-6|location=|pages=[https://archive.org/details/telephoneitsseve0000coel_y7q3/page/16 16–24]}}</ref><ref name=":8">{{حوالہ کتاب|title=Nineteenth-century Scientific Instruments|last=Turner|first=Gerard L'Estrange|last2=Weston|first2=Margaret|publisher=University of California Press|year=1983|isbn=978-0-520-05160-7|location=|pages=140}}</ref> he also coined the term "[[فون|telephone]]" * 1864–1875: [[نابذہ|Centrifuge]] by brothers Alexander and Antonin Prandtl from Munich * 1865: Concept of entropy by Rudolf Clausius<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Clausius|first=R.|title=Über verschiedene, für die Anwendung bequeme Formen der Hauptgleichungen der mechanischen Wärmetheorie|pages=353–400}}</ref> * 1869: First observation of cathode rays by Johann Wilhelm Hittorf and Julius Plücker * 1870: Virial theorem by Rudolf Clausius<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Clausius|first=R.|title=Ueber einen auf die Wärme anwendbaren mechanischen Satz|pages=124–130}}</ref> * 1874: Refractometer by Ernst Abbe<ref name="AbbeSella">{{حوالہ رسالہ|last=Sella, Andrea|title=Abbé's refractometer}}</ref> * 1883: First accurate electricity meter (''Pendelzähler'') by Hermann Aron<ref>{{حوالہ کتاب|title=A Practical Guide to Energy Management of Facilities and Utilities|last=Energywise Consortium|publisher=Smithers Rapra Technology|year=2011|isbn=978-1-84735-598-0|location=|pages=79}}</ref> * 1886: Discovery of anode rays by Eugen Goldstein<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/measuringmassfro0000unse/page/4|title=Measuring mass: from positive rays to proteins|last=Grayson|first=Michael A.|publisher=Chemical Heritage Press|year=2002|isbn=0-941901-31-9|location=Philadelphia|pages=[https://archive.org/details/measuringmassfro0000unse/page/4 4]}}</ref> * 1887: Discoveries of [[برقناطیسی ریڈی ایشن|electromagnetic radiation]], [[ضیا برقی اثر|photoelectric effect]] and [[ریڈیائی لہر|radio waves]] by Heinrich Hertz<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/heinrich-hertz-4181970|title=Heinrich Hertz Proved Existence of Electromagnetic Waves|last=Petersen|first=Carolyn Collins|date=4 January 2019|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1887: First parabolic antenna by Heinrich Hertz<ref>{{حوالہ کتاب|title=Antenna Theory and Design, 3rd Ed|last=Stutzman|first=Warren L.|last2=Thiele|first2=Gary A.|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=978-0-470-57664-9|location=|pages=391–392}}</ref> * 1893–1896: Wien approximation (1896)<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Wien|first=W.|title=On the division of energy in the emission-spectrum of a black body|pages=214–220}}</ref> and Wien's displacement law (1893)<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Historical Development of Quantum Theory|last=Mehra|first=J.|last2=Rechenberg|first2=H.|publisher=Springer-Verlag|year=1982|isbn=978-0-387-90642-3|location=New York City|pages=}}</ref> by [[ویلیم وین|Wilhelm Wien]] * 1895: Discovery of [[ایکس شعاع|X-rays]] by [[ولہیلم رونٹیگن|Wilhelm Röntgen]] in [[ووتزبرگ|Würzburg]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://science.nasa.gov/ems/11_xrays|title=X-Rays {{!}} Science Mission Directorate|last=|first=|date=|website=NASA|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1897: Nernst lamp by [[والتھر نرنسٹ|Walther Nernst]] in Göttingen<ref>{{حوالہ ویب|url=https://edisontechcenter.org/NernstLamps.html|title=The Nernst Lamp – How it works and history|last=|first=|date=|website=edisontechcenter.org|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1900: Drude model by Paul Drude<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Drude|first=P.|title=Zur Elektronentheorie der Metalle|pages=566–613}}</ref> * 1900: [[پلانک دا مستقلہ|Planck constant]] and Planck's law by [[میکس پلینک|Max Planck]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aps.org/publications/apsnews/200210/history.cfm|title=October 1900: Planck's Formula for Black Body Radiation|last=|first=|date=|website=APS Physics|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070910081338/http://www.aps.org/publications/apsnews/200210/history.cfm|archivedate=2007-09-10|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1900–1930: [[قدری میکانیات|Quantum mechanics]] by i.a. Max Planck and [[ورنر ہیزنبرگ|Werner Heisenberg]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.com/this-day-in-history/the-birth-of-quantum-theory|title=The birth of quantum theory|last=|first=|date=14 December 2018|website=HISTORY|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1901: Modern pyrometer by Ludwig Holborn and Ferdinand Kurlbaum<ref>{{حوالہ کتاب|title=Instruments of Science: An Historical Encyclopedia|last=Bud|first=Robert|last2=Warner|first2=Deborah Jean|publisher=Taylor and Francis|year=1998|isbn=0-8153-1561-9|location=|pages=499}}</ref> * 1904: Boundary layer theory by Ludwig Prandtl<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Anderson|first=J. D.|title=Ludwig Prandtl's Boundary Layer|pages=42–48}}</ref> * 1904: First [[ریڈار|radar]] system by Christian Hülsmeyer (''Telemobiloscope'')<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.radarworld.org/huelsmeyer.html|title=Christian Huelsmeyer, the inventor|website=www.radarworld.org|accessdate=10 February 2019}}</ref> * 1905: Mass–energy equivalence (''E''&nbsp;=&nbsp;''mc''<sup>2</sup>)<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Einstein|first=A.|title=Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?|pages=639–643}}</ref> and [[اضافیت مخصوصہ|special relativity]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Einstein|first=A.|title=Zur Elektrodynamik bewegter Körper|pages=891–921}}</ref> by [[البرٹ آئنسٹائن|Albert Einstein]] * 1905: Rubens' tube by Heinrich Rubens<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gee|first=Kent L.|title=The Rubens tube|pages=025003}}</ref> * 1906–1912: Third law of thermodynamics (''Nernst's theorem'') by [[والتھر نرنسٹ|Walther Nernst]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.livescience.com/50942-third-law-thermodynamics.html|title=What is the Third Law of Thermodynamics?|last=Lucas|first=Jim|date=22 May 2015|website=Live Science|accessdate=31 October 2019}}</ref> * 1913: Echo sounding by Alexander Behm<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=3Al4uqB66KUC&pg=SA3-PA61&lpg=SA3-PA61&dq=alexander+behm+echo+sounding#v=onepage&q=alexander%20behm%20echo%20sounding&f=false|title=Radio Propagation Measurement and Channel Modelling|last=Salous, Sana|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2013|isbn=978-1-118-50232-7|pages=424}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=RFMQd__GtSMC&dq=alexander+behm+inventor+echo+sounding|title=Sciences of Geodesy – I: Advances and Future Directions|last=Xu, Guochang|publisher=[[Springer Publishing]]|year=2010|isbn=978-3-642-11741-1|pages=281}}</ref> * 1913: Discovery of the Stark effect by [[جوہنس سٹارک|Johannes Stark]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100528574|title=Stark effect|last=|first=|date=|website=Oxford Reference|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1915: Noether's theorem by Emmy Noether<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Noether|first=E.|title=Invariante Variationsprobleme|pages=235–257}}</ref> * 1916: [[عمومی اضافیت|General relativity]] by Albert Einstein<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Einstein|first=A.|title=Die Grundlage der allgemeinen Relativitätstheorie|pages=769–822}}</ref> * 1917: [[لیزر|Laser]]'s theoretical foundation by Albert Einstein<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Einstein|first=A.|title=Zur Quantentheorie der Strahlung|pages=121–128}}</ref> * 1919: Discovery of the Barkhausen effect by Heinrich Barkhausen<ref>{{حوالہ کتاب|title=Biographical Encyclopedia of Scientists, 3rd Ed|last=Daintith|first=John|publisher=CRC Press|year=2008|isbn=978-1-4200-7271-6|location=|pages=46}}</ref> * 1919: Betz's law by Albert Betz * 1920s: (Modern) hand-held metal detector by German-born Gerhard Fischer * 1921: Discovery of nuclear isomerism by [[اوٹو ہان|Otto Hahn]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hahn|first=O.|title=Über ein neues radioaktives Zerfallsprodukt im Uran|pages=84}}</ref> * 1921–22: Stern–Gerlach experiment by [[اوٹو سٹرن|Otto Stern]] and Walther Gerlach<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gerlach|first=W.|title=Der experimentelle Nachweis der Richtungsquantelung im Magnetfeld|pages=349–352}}</ref> * 1924: Description of coincidence method by [[والٹتھر بوتھ|Walther Bothe]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1954/bothe/lecture/|title=The Nobel Prize in Physics 1954|last=|first=|date=|website=Nobel Foundation|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1924–25: Bose–Einstein statistics, Bose–Einstein condensate and [[بوسون|Boson]] by Albert Einstein<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.livescience.com/54667-bose-einstein-condensate.html|title=States of Matter: Bose-Einstein Condensate|last=Emspak|first=Jesse|date=3 August 2018|website=Live Science|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1927: Free electron model by Arnold Sommerfeld<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Sommerfeld|first=A.|title=Zur Elektronentheorie der Metalle auf Grund der Fermischen Statistik|pages=1–32}}</ref> * 1927: Uncertainty principle by Werner Heisenberg<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Heisenberg|first=W.|title=Über den anschaulichen Inhalt der quantentheoretischen Kinematik und Mechanik|pages=172–198}}</ref> * 1928: Geiger–Müller counter by Hans Geiger and Walther Müller<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Geiger|first=H.|title=Elektronenzählrohr zur Messung schwächster Aktivitäten [Electron counting tube for measurement of weakest radioactivities]|pages=617–618}}</ref> * 1931: Electron microscope by [[ارنسٹ رسکیا|Ernst Ruska]] and Max Knoll<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1986/perspectives/|title=Life through a Lens|last=|first=|date=|website=NobelPrize.org|language=en-US|accessdate=15 December 2019}}</ref> * 1933: Discovery of the Meissner effect by Walther Meissner and Robert Ochsenfeld<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.britannica.com/science/Meissner-effect|title=Meissner effect {{!}} physics|last=|first=|date=|website=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1937–39: CNO cycle (Bethe–Weizsäcker process) by Carl von Weizsäcker and German-born [[ہنس بیتھ|Hans Bethe]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/themes/understanding-the-process|title=Understanding the Process|last=|first=|date=|website=NobelPrize.org|language=en-US|accessdate=7 December 2019}}</ref> * 1937: Scanning electron microscope (SEM) by Manfred von Ardenne<ref>{{حوالہ رسالہ|last=McMullan|first=D.|title=Von Ardenne and the scanning electron microscope|pages=283–288}}</ref> * 1938: Discovery of [[جوہری انشقاق|nuclear fission]] by Otto Hahn and Fritz Straßmann in [[برلن|Berlin]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1944/summary/|title=The Nobel Prize in Chemistry 1944|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Heavy Water and the Wartime Race for Nuclear Energy|last=Dahl|first=Per F.|publisher=CRC Press|year=1999|isbn=978-0-7503-0633-1|location=|pages=}}</ref> * 1949: Development of the nuclear shell model by [[ماریہ جیوپرٹ مئیر|Maria Goeppert-Mayer]] and [[جے ہنس ڈی ہنسن|J. Hans D. Jensen]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1963/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 1963|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1950s: Quadrupole ion trap by [[ولف گینگ پاول|Wolfgang Paul]] * 1958: Discovery of the Mössbauer effect by [[روڈولف موسباور|Rudolf Mössbauer]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1961/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 1961|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1959: Penning trap by [[ہنس جیورج ڈیہلمٹ|Hans Georg Dehmelt]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1989/dehmelt/biographical/|title=The Nobel Prize in Physics 1989|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1961: Bark scale by Eberhard Zwicker<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Zwicker|first=E.|title=Subdivision of the audible frequency range into critical bands|pages=248}}</ref> * 1963: Proposition of heterojunction by [[ہربرٹ کروئمر|Herbert Kroemer]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2000/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 2000|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1980: Quantum Hall effect by [[کلاوس ون کلٹزنگ|Klaus von Klitzing]]<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Lindley|first=David|title=Focus: Landmarks—Accidental Discovery Leads to Calibration Standard|pages=}}</ref> * 1980s: Atomic force microscope and the scanning tunneling microscope by [[گرڈ بنگ|Gerd Binnig]]<ref name="Binnig">{{حوالہ رسالہ|last=Binnig|first=G.|year=1986|title=Scanning tunneling microscopy|pages=355–69}}</ref> * 1988: Discovery of giant magnetoresistance by [[پیٹر گرون برک|Peter Grünberg]]<ref>{{حوالہ ویب|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|title=The Nobel Prize in Physics 2007|last=|first=|date=August 2011|website=Nobel Prize|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110805062614/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|archivedate=2011-08-05|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1994: STED microscopy by [[سٹیفین ہیل|Stefan Hell]] and Jan Wichmann<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hell|first=S. W.|title=Breaking the diffraction resolution limit by stimulated emission: Stimulated-emission-depletion fluorescence microscopy|pages=780–782}}</ref> * 1998: Frequency comb by [[تھیوڈر ڈبلیو ہائنچ|Theodor W. Hänsch]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2005/summary/|title=The Nobel Prize in Physics 2005|last=|first=|date=|website=Nobel Prize|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> == سوشیالوجی ، فلسفہ تے سیاست == [[فائل:Marx and Engels.jpg|کھبے|thumb|100x100px| [[کارل مارکس]] (کھبے) تے [[فریڈرک اینگلز]] (سجے) ]] [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|کھبے|thumb|149x149px| [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک]] نے دنیا بھر وچ پہلی جدید [[فلاحی ریاست|فلاحی ریاست تشکیل دی]] ]] * 18 ويں صدی دے آخر وچ : جرمن آئیڈیل ازم از [[امانوئل کانٹ|ایمانوئیل کانٹ]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=German Idealism: The Struggle Against Subjectivism, 1781–1801|last=Beiser|first=Frederick C.|publisher=Harvard University Press|year=2002|isbn=978-0-674-02717-6|location=|pages=}}</ref> * 19 ويں صدی: [[مارکسیت|مارکسزم]] ، [[اشتمالیت|کمیونزم]] تے [[اشتراکیت|سوشلزم دی]] بنیاد ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Communist Manifesto: a road map to history's most important political document|last=Gasper|first=Phillip|date=October 2005|publisher=Haymarket Books|isbn=978-1-931859-25-7|page=24|quote=As the nineteenth century progressed, "socialist" came to signify not only concern with the social question, but opposition to capitalism and support for some form of social ownership.}}</ref><ref name="Anthony Giddens 1994, p. 71">Anthony Giddens. ''Beyond Left and Right: The Future of Radical Politics''. 1998 edition. Cambridge, England, UK: Polity Press, 1994, 1998. p. 71.</ref> [[کارل مارکس]] تے [[فریڈرک اینگلز]] <ref>Marx, K. and Engels, F. (1848). ''[https://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/index.htm The Communist Manifesto]'' (on marxists.org)</ref> * 1852: ساکسونی وچ فرانز ہرمن شلوز - ڈیلٹزچ دے ذریعہ کریڈٹ یونین ، بعد وچ فریڈرک ولہیلم رائفائزن نے ہور تیار کيتا <ref>{{حوالہ کتاب|title=The credit union movement: Origins and development, 1850–1980|last=Moody|first=J. Carroll|publisher=Kendall/Hunt Pub. Co|year=1984|isbn=978-0-8403-3218-9|location=|pages=}}</ref> * 19 ويں صدی دے آخر وچ : [[میکس ویبر|میکس ویبر دے]] ذریعہ ورسٹین <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historylearningsite.co.uk/anti_positivism.htm|title=Anti Positivism|last=|first=|date=3 April 2012|website=History Learning Site|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403001519/http://www.historylearningsite.co.uk/anti_positivism.htm|archivedate=2012-04-03|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1879: [[لائپزش|لیپزگ]] وچ ولیہم وانڈٹ د‏‏ی تجربا‏تی نفسیات <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/wilhelm-wundt/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Kim|first=Alan|date=2016|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2016}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/50psychologyclas0000butl/page/2|title=50 Psychology Classics: Who We Are, How We Think, What We Do|last=Butler-Bowdon|first=Tom|publisher=Nicholas Brealey Publishing|year=2006|isbn=978-1-85788-386-2|location=|pages=[https://archive.org/details/50psychologyclas0000butl/page/2 2]}}</ref> * 1880 د‏‏ی دہائی: [[جرمن سلطنت]] (1871 181918) سیاستدان [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک دے]] تحت دنیا د‏‏ی پہلی جدید [[فلاحی ریاست]] بن گئ ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UQL3AQAAQBAJ&pg=PA38|title=Comparative Welfare State Politics: Development, Opportunities, and Reform|last=Kersbergen|first=Kees van|last2=Vis|first2=Barbara|publisher=Cambridge UP|year=2013|isbn=978-1-107-65247-7|page=38}}</ref> جدو‏ں انہاں نے مثال دے طور اُتے مندرجہ ذیل چیزاں نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا: ** ہیلتھ انشورنس ( ''کرانکنورسیشرونگ)'' 1883 وچ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=https://www.ssa.gov/history/ottob.html|title=Social Security History|website=www.ssa.gov|language=en|accessdate=2018-01-18}}</ref> ** 1884 وچ حادثے د‏‏ی انشورینس د‏‏ی ( ''غیر فالسچارنگ)'' ** 1889 وچ پنشن انشورنس ( ''گیسیٹزلیچ رینٹینورسریچنگ)'' * 1897: ''سائنسی - انسان دوست کمیٹی'' ، تریخ وچ [[ایل جی بی ٹی]] حقوق د‏‏ی پہلی تنظیم ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/readersguidetole0000unse/page/251|title=Reader's Guide to Lesbian and Gay Studies|last=Murphy|first=Timothy|publisher=Routledge|year=2000|isbn=978-1-57958-142-8|location=|pages=[https://archive.org/details/readersguidetole0000unse/page/251 251]}}</ref> جس د‏‏ی تشکیل [[برلن]] وچ میگنس ہرشفیلڈ نے کيتی۔ * 1916: جرمنی د‏‏ی سلطنت [[گرمائی وقت|دن وچ روشنی د‏‏ی بچت دے وقت (DST)]] نو‏‏ں نافذ کرنے والا دنیا دا پہلا ملک بن گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timeanddate.com/time/europe/daylight-saving-history.html|title=History of DST in Europe|last=|first=|date=|website=www.timeanddate.com|language=en|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1930s: فرینکفرٹ اسکول <ref>{{حوالہ کتاب|title=Critical Theory Selected Essays|last=Horkheimer|first=Max|publisher=Continuum Pub|year=1982|isbn=|location=New York|pages=244}}</ref> ذریعہ تنقیدی نظریہ * 1966: نجی کاپی کرنے والی لیوی (جسنو‏ں خالی میڈیا ٹیکس یا عائد وی کہیا جاندا اے ) <ref>[[عالمی تنظیم برائے حقوق دانش]], [http://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/copyright/1037/wipo_pub_1037_2013.pdf International Survey on Private Copying – Law & Practice 2013] (23rd ed.) p.4: "A levy was first introduced in Germany in 1966."</ref> * 1978: بلیو فرشتہ ( ''ڈیر بلیو اینجیل'' ) سند ، دنیا دا پہلا ماحولیا‏ت‏ی == مذہب ، اخلاقیات تے تہوار == [[فائل:Martin Luther by Cranach-restoration.jpg|کھبے|thumb|108x108px| [[مارٹن لوتھر]] ]] [[فائل:Governor's Living Room.jpg|کھبے|thumb|100x100px| [[شجرہ کرسمس|کرسمس دے درخت]] ]] * 1434: [[ڈریسڈن]] وچ دنیا د‏‏ی پہلی حقیقی کرسمس مارکیٹ ( ''اسٹرائیلزمارکٹ'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.german-way.com/history-and-culture/holidays-and-celebrations/christmas/christmas-markets-in-germany/|title=Christmas Markets in Germany and Europe|last=|first=|date=|website=The German Way & More|accessdate=10 November 2019|تاريخ-الأرشيف=30 October 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191030102250/https://www.german-way.com/history-and-culture/holidays-and-celebrations/christmas/christmas-markets-in-germany/|url-status=dead}}</ref> * 1517: [[مارٹن لوتھر|مارٹن لوتھر دے]] ذریعہ [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹینٹ ازم]] تے [[لوتھریت|لوتھرانیزم]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thegospelcoalition.org/article/9-things-know-lutheranism/|title=9 Things You Should Know About Lutheranism|last=Carter|first=Joe|date=2 November 2017|website=The Gospel Coalition|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 16 ويں صدی: [[شجرہ کرسمس|کرسمس دا]] جدید [[شجرہ کرسمس|درخت]] <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.com/topics/christmas/history-of-christmas-trees|title=History of Christmas Trees – Christmas – HISTORY.com|website=HISTORY.com|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 17 ويں صدی: ایسٹر بنی <ref>{{حوالہ کتاب|title=Wondrous Innocence and Modern American Children's Culture|last=Cross|first=Gary|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-0-19-534813-2|location=|pages=}}</ref> * c 1610: tinsel دے ميں [[نورنبرگ|نیورمبرگ]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.christmascarnivals.com/christmas-history/christmas-history-tinsel.html|title=Christmas History Tinsel|last=|first=|date=|website=Christmas Carnivals|accessdate=18 December 2019|تاريخ-الأرشيف=25 February 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210225043212/http://www.christmascarnivals.com/christmas-history/christmas-history-tinsel.html|url-status=dead}}</ref> * 1776: [[الومناندی|Illuminati دی]] طرف آدم Weishaupt <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nationalgeographic.com/history/magazine/2016/07-08/profile-adam-weishaupt-illuminati-secret-society/|title=Meet the Man Who Started the Illuminati|last=Hernández|first=Isabel|date=1 November 2016|website=History Magazine|language=en|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1810: ''اوکٹوبرفیسٹ'' ، [[میونخ]] وچ دنیا دا سب تو‏ں وڈا ''ووکسفیسٹ'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://usatoday30.usatoday.com/travel/destinations/2007-09-05-oktoberfest-local-tips_N.htm|title=How to enjoy Oktoberfest like a local|last=Wolfe|first=Karin|date=5 September 2007|website=USA Today|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1839: جوہن ہنریچ وائچرن دے ذریعہ ایڈونٹ د‏‏ی چادر چڑھائی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ndr.de/geschichte/Adventskranz-Geschichte-und-Bedeutung-der-vier-Kerzen,adventskranz1289.html|title=Adventskranz: Geschichte und Bedeutung der vier Kerzen|last=|first=|date=|website=NDR|language=de|accessdate=18 December 2019}}</ref> * c 1850: جرمن [[لوتھریت|لوتھرنس دے]] ذریعہ ایڈونٹ کیلنڈر ؛ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Twelve Blessings of Christmas|last=Mills|first=T. J.|publisher=Thomas Nelson Inc|year=2010|isbn=978-0-529-12431-9|location=|pages=54}}</ref> جدید ورژن میونخ تو‏ں گیرارڈ لینگ (1881–1974) نے تخلیق کيتا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.weihnachtsmuseum.de/en/die-ausstellung/advent/adventskalender|title=Advent calendars|last=|first=|date=|website=Deutsches Weihnachtsmuseum|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * c 1790: جوہن کرسٹوف فریڈرک گوٹسموتس دے ذریعہ بیلنس بیم <ref>{{حوالہ کتاب|title=Gymnastics book|last=Dinoso|first=Clarita P.|publisher=Rex Book Store|year=2002|isbn=9712306291|location=Manila|pages=1–2}}</ref> * c 1810: فریڈرک لوڈویگ جان د‏‏ی افقی بار ، متوازی سلاخاں ، کڑے تے والٹ اپریٹس جنہاں نو‏ں اکثر "جدید [[جمناسٹک|جمناسٹکس دے]] والد" کہیا جاندا اے <ref>{{حوالہ کتاب|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1-4222-1734-4|location=|pages=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|date=|website=www.scholastic.com|accessdate=4 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 March 2016|website=Inside Sport|accessdate=4 December 2019}}</ref> * 1901: یوجین سینڈو دے ذریعہ جدید باڈی بلڈنگ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bodybuilding.com/fun/drobson61.htm|title=A History Lesson In Bodybuilding|last=Robson|first=David|date=16 July 2019|website=Bodybuilding.com|language=en|accessdate=11 November 2019|archivedate=23 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423123443/https://www.bodybuilding.com/fun/drobson61.htm}}</ref> * 1906: شٹزند ، اک کتے دا کھیل جو کتے د‏‏ی ٹریکنگ د‏‏ی جانچ کردا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://partner-hund.de/info-rat/sport-spiel/hundesport-von-a-bis-z/schutzhundesport|title=Schutzhundesport|last=|first=|date=|website=partner-hund.de|language=de|accessdate=8 November 2019|archivedate=20 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920013931/https://partner-hund.de/info-rat/sport-spiel/hundesport-von-a-bis-z/schutzhundesport}}</ref> * c 1910: ورنر رٹبرگر دے ذریعہ فگر اسکیٹنگ وچ لوپ جمپ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000hine/page/150|title=Historical Dictionary of Figure Skating|last=Hines|first=James R.|publisher=Scarecrow Press|year=2011|isbn=978-0-8108-6859-5|location=Lanham, Maryland|pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000hine/page/150 150]}}</ref> * 1917–1919: [[برلن]] وچ میکس ہیسر ، کارل شیلینز ، تے ایریک کونہی دے ذریعہ [[ہینڈ بال]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bchandball.ca/index.php/about/whatisteamhandball/history-of-handball|title=Origins of Handball|website=www.bchandball.ca|language=en-gb|accessdate=2018-01-18|archivedate=2018-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118204745/http://www.bchandball.ca/index.php/about/whatisteamhandball/history-of-handball}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.handball09.com/the-history-of-handball/|title=The history of handball|website=www.handball09.com|language=en|accessdate=2018-01-18|archivedate=2018-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180122023420/http://www.handball09.com/the-history-of-handball/}}</ref> * 1920: گلائڈنگ از آسکر ارسینس <ref>{{حوالہ ویب|title=History of Gliding|url=https://www.cugc.org.uk/about-gliding/history-gliding/|accessdate=19 August 2020|website=Cambridge University Gliding Club|archivedate=24 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024093351/https://www.cugc.org.uk/about-gliding/history-gliding/}}</ref> * 1925: پہلو جمناسٹک از اوٹو فیک نے سکناؤ ڈیر برینڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.deutschlandfunk.de/rhoenraderfinder-otto-feick-patent-fuer-zwei-reifen-und.871.de.html?dram:article_id=336201|title=Rhönraderfinder Otto Feick – Patent für zwei Reifen und sechs Sprossen [Patent For Two Hoops and Six Cross-bars]|last=Jaedicke|first=Thomas|date=8 November 2015|website=Deutschlandfunk|language=de-DE|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1936: برلن وچ کارل ڈیم تے الفریڈ شِف دے ذریعہ اولمپک مشعل ریلے د‏‏ی روایت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nytimes.com/2004/08/14/sports/olympics/14torch.html?ex=1207972800&en=732b3844bc19c839&ei=5070|title=Hitler's Berlin Games Helped Make Some Emblems Popular|last=|first=|date=14 August 2004|website=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424114315/http://www.nytimes.com/2004/08/14/sports/olympics/14torch.html?ex=1207972800&en=732b3844bc19c839&ei=5070|archivedate=2009-04-24|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1946: گول بال بذریعہ سیپ رینڈل * 1948: جرمنی وچ پیدا ہونے والے لڈوگ گٹ مین دے ذریعہ پیرا [[پیرالمپک کھیل|اولمپک کھیل]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/3NVTMSLr2ZT9XSFQzYYbcwf/ludwig-guttman-and-the-first-paralympic-games|title=The Best of Men – Ludwig Guttman and the First Paralympic Games – BBC Two|website=BBC|language=en-GB|accessdate=2018-04-23}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/healthcare-network/2012/sep/10/homage-founder-paralympics|title=A sincere and heartfelt homage to the founder of the Paralympics|last=Vinegar|first=Dick|date=2012-09-10|website=the Guardian|language=en|accessdate=2018-04-23}}</ref> * 1954: ایڈولف ( [[ایڈیڈاس|اڈیڈاس]] ) یا روڈولف ڈسلر ( پوما ) دے ذریعہ سکرو انہاں اسٹڈ والے جدید فٹ بال دے جوندے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.fourfourtwo.com/us/features/history-soccer-boots-cleats-nike-adidas-puma-evolution|title=From Super Atom to Flyknit: The history of the modern soccer boot|last=Newcomb|first=Tim|date=29 September 2017|website=FourFourTwo|language=en-US|accessdate=18 December 2019|archivedate=4 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200404182514/https://www.fourfourtwo.com/us/features/history-soccer-boots-cleats-nike-adidas-puma-evolution}}</ref> * 1961: [[کولون (علاقہ)|کولون]] وچ لڈ وِگ وان بیرسُودہ دے ذریعہ پانی دے اندر رگبی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cmas.org/underwater-rugby|title=Underwater Rugby|last=|first=|date=|website=www.cmas.org|language=en|accessdate=20 May 2018|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203055720/https://www.cmas.org/underwater-rugby}}</ref> * 1963: جوزف قیصر دے ذریعہ گھاہ اسکیئنگ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theskijournal.com/exclusive/grassholes/|title=Grassholes|last=Monthei|first=Amanda|date=|website=The Ski Journal|language=en-US|accessdate=10 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.svz.de/deutschland-welt/junge-zeitung/kinderseite/auf-skiern-die-bergwiese-hinab-id4218246.html|title=Auf Skiern die Bergwiese hinab|last=Kuska|first=Sylvia|date=6 July 2012|website=svz|accessdate=10 November 2019|archivedate=10 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110201336/https://www.svz.de/deutschland-welt/junge-zeitung/kinderseite/auf-skiern-die-bergwiese-hinab-id4218246.html}}</ref> * 1970: کارل والڈ دے ذریعہ فٹ بال وچ [[پینلٹی شوٹ آؤٹ (ایسوسی ایشن فٹ بال)|پینلٹی شوٹ آؤٹ]] <ref>{{حوالہ کتاب|title=Why Is Soccer Played Eleven Against Eleven?: Everything You Need to Know About Soccer|last=Wernicke|first=Luciano|publisher=Meyer & Meyer Sport|year=2018|isbn=978-1-78255-137-9|location=|pages=}}</ref> * 1989: [[ڈسلڈورف]] وچ بین الاقوامی پیرا اولمپک کمیٹی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.paralympic.org/ipc-25-year-anniversary/history|title=25 years IPC – history|last=|first=|date=2014|website=International Paralympic Committee|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1993: Jugger وچ [[ہائیڈل برک|ہائڈلبرگ]] * 2000: ڈوئچے ٹورن ویگن ماسٹرز (ڈی ٹی ایم) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.racecar-engineering.com/articles/touringcar/172003/dtm-at-close-quarters.html|title=DTM {{!}} Touring Car|last=Collins|first=Sam|date=3 January 2008|website=Racecar Engineering|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314104059/http://www.racecar-engineering.com/articles/touringcar/172003/dtm-at-close-quarters.html|archivedate=2008-03-14|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 2001: برلن وچ بل برانڈز دے ذریعہ اسپیڈ بیڈمنٹن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.morgenpost.de/sport/berlin-sport/article117148871/Speed-Badminton-ein-Sport-den-es-ohne-Berliner-nicht-gaebe.html|title=Speed Badminton – ein Sport, den es ohne Berliner nicht gäbe|last=Wenck|first=Dietmar|date=15 June 2013|website=Berliner Morgenpost|language=de-DE|accessdate=3 November 2019}}</ref> == سیاحت تے تفریح == [[فائل:Prinzessin Victoria Luise LOC det.4a15439.jpg|thumb|100x100px| ''پرنزیسن وکٹوریہ لوئس'']] * 1882: اسٹراڈکورب از ولہیم بارٹل مین روسٹاک <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/derstrandkorb/index.html|title=The Strandkorb|last=|first=|date=|website=Deutsches Patent- und Markenamt|language=en|accessdate=18 December 2019|archivedate=27 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327093015/https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/derstrandkorb/index.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/doodles/wilhelm-bartelmanns-172nd-birthday?hl=de|title=172. Geburtstag von Wilhelm Bartelmann|last=|first=|date=7 October 2017|website=Google|language=de|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1891: پہلا مقصد تو‏ں بنایا کروز جہاز ( ''پرنزیسن وکٹوریہ لوئس'' ) از البرٹ بالن <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thevintagenews.com/2016/10/21/the-beginnings-of-leisure-cruising-and-the-first-cruise-ships-in-the-world/|title=The beginnings of leisure cruising and the first cruise ships in the world|last=Docevski|first=Boban|date=21 October 2016|website=The Vintage News|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 20 واں صدی دے اوائل: جویلیٹ پائلٹس دے ذریعہ پیلیٹس <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/pilatesreturntol00jose|title=Pilates' Return to Life through Contrology|last=Pilates|first=Joseph|publisher=Presentation Dynamics LLC|year=1998|isbn=978-0-9614937-9-0|location=|pages=|url-access=registration}}</ref> * 1911: Carabiner دے اوٹو "ریمبو" ہرزوگ د‏‏ی طرف چڑھنے دے لئی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blog.mtnspirit.org/2011/07/02/a-history-of-the-carbiner/|title=A History of the Carabiner|publisher=Mountain Spirit Institute|accessdate=2013-01-07}}</ref> * 1920 د‏‏ی دہائی: جوہانس ہینرچ شلٹز دے ذریعہ آٹجینک تربیت <ref>{{حوالہ کتاب|title=Pathways to Illness, Pathways to Health|last=McGrady|first=Angele|last2=Moss|first2=Donald|publisher=Springer Science & Business Media|year=2013|isbn=978-1-4419-1379-1|location=|pages=224–25}}</ref> == کھلونے تے کھیل == [[فائل:Nachbildung 55PB Steiff Museum Giengen.jpg|thumb|142x142px| اک نقل Steiff ''55PB'' دے ماڈل]] [[فائل:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|thumb|100x100px| ''میگناووکس اوڈیسی'']] * c 1780: شیفکوف کارڈ گیم <ref>Karl Ferdinand Hommel: [https://books.google.de/books?id=bxdBAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false ''Rhapsodia quaestionum in foro quotidie obunientum,''] Vol. 3, Bayreuth, 1782, p. 115.</ref> * c 1810: [[الٹنبورگ|الٹینبرگ]] وچ اسکیٹ کارڈ گیم <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pagat.com/schafkopf/skat.html|title=Skat|last=|first=|date=|website=Pagat|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1890: پلازیلین از فرانز کولب <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kolb-technology.com/en/about/history.html|title=History|last=|first=|date=|website=Kolb Technology|accessdate=18 December 2019|archivedate=10 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210085529/http://www.kolb-technology.com/en/about/history.html}}</ref> * 1892: چینی چیکرس بذریعہ راوینس برگر <ref>{{حوالہ کتاب|title=Encyclopedia of Play in Today′s Society|last=Carlisle|first=Rodney P.|publisher=SAGE Publications|year=2009|isbn=978-1-4129-6670-2|location=|pages=137}}</ref> * 1902: ٹیڈی بیر ( ''55 PB'' ) از رچرڈ اسٹیف * 1907–08: جوزف فریڈرک شمٹ دے ذریعہ مینش اäرگیر ڈِچ نِچ بورڈ کھیل <ref>Schwarz, Helmut (2007). "''[https://www.deutsche-biographie.de/gnd139623558.html#ndbcontent Schmidt, Josef Friedrich]''" (in German)''.'' ''[[Neue Deutsche Biographie]]'' (NDB). Berlin: Duncker & Humblot. '''23''': 187.</ref> * 1964: آرچر فشر دے ذریعہ فشرر ٹیکنک <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.fischer.group/en/press/press-releases/fischer-group-of-companies/zum-tode-von-prof-artur-fischer|title=On the Death of Prof. Artur Fischer|last=|first=|date=28 January 2016|website=fischer|language=en|accessdate=18 December 2019|archivedate=18 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218212217/https://www.fischer.group/en/press/press-releases/fischer-group-of-companies/zum-tode-von-prof-artur-fischer}}</ref> * 1972: جرمنی وچ پیدا ہونے والے رالف ایچ بیئر دے ذریعہ گھر دا پہلا ویڈیو کنسول ( ''میگناووکس اوڈیسی'' ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ralphbaer.com/how_video_games.htm|title=How Video Games invaded the Home TV Set|last=Baer|first=Ralph|date=|website=|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1974: ہنس بیک دے ذریعہ پلے موبایل * 1995: کلاؤن ٹیوبر دے ذریعہ کیٹان دے آبادکار <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.catan.com/about-us/catan-gmbh|title=Catan|last=|first=|date=|website=Catan GmbH|accessdate=18 December 2019}}</ref> == آوا جائی == [[فائل:Draisine1817.jpg|thumb|142x142px| 1817 دا اصلی ''لاؤفماسین'' ؛ پہلا سائیکل]] [[فائل:1885Benz.jpg|thumb|100x100px| ''بینز پیٹنٹ - موٹر ویگن'']] [[فائل:Daimler Reitwagen.JPG|thumb|100x100px| مرسڈیز بینز میوزیم وچ ''ریٹ ویگن کی'' اک نقل]] [[فائل:Lilienthal in flight.jpg|thumb|100x100px| اوٹو لیلیینتھل اپنے گلائڈراں وچو‏ں اک د‏‏ی جانچ کررہیا اے (1895)]] [[فائل:DMG-Lastwagen von 1896.jpg|thumb|100x100px| ''ڈیملر موٹر لاسٹ ویگن'' دنیا دا پہلا ٹرک سی]] * 1655: First self-propelled wheelchair by Stephan Farffler<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mentalfloss.com/article/20768/who-invented-wheelchair|title=Who Invented the Wheelchair?|last=|first=|date=2 February 2009|website=www.mentalfloss.com|language=en|accessdate=12 November 2019|تاريخ-الأرشيف=6 November 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191106095200/https://www.mentalfloss.com/article/20768/who-invented-wheelchair|url-status=dead}}</ref> * 1817: The first [[سائیکل|bicycle]] (dandy horse, or ''Laufmaschine'' in German) by Baron Karl von Drais<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bicyclehistory.net/bicycle-history/dandy-horse/|title=Dandy Horse – Invented by Baron Karl Drais|website=www.bicyclehistory.net|language=en|accessdate=2018-04-22}}</ref> * 1817: Tachometer by Diedrich Uhlhorn<ref>{{حوالہ ویب|url=https://viaretro.com/2019/11/the-tachometer/|title=The Tachometer|last=Navntoft|first=Søren|date=5 November 2019|website=ViaRETRO|language=en-GB|accessdate=18 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Die große Chronik-Weltgeschichte: Neuordnung Europas und Restauration : [1793 – 1849]|last=Wienecke-Janz|first=Detlef|publisher=Wissen Media Verlag|year=2008|isbn=978-3-577-09072-8|location=|pages=198}}</ref> * 1834: First practical rotary [[برقی محرک|electric motor]] by Moritz von Jacobi<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eti.kit.edu/english/1382.php|title=Jacobi's first real electric motor|last=Doppelbauer|first=Martin|date=1 August 2018|website=www.eti.kit.edu|language=en-gb|accessdate=12 November 2019}}</ref> * 1838: First electric boat by Moritz von Jacobi<ref>{{حوالہ ویب|url=https://ethw.org/Electric_Boats|title=Electric Boats|last=|first=|date=|website=ethw.org|accessdate=12 November 2019}}</ref> * 1876: Otto engine, the first modern [[اندرونی احتراقی انجن|internal combustion engine]],<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/nicolaus-otto-engine-design-4072867|title=Nicolaus Otto: Inventor of the Gas Motor Engine|last=Bellis|first=Mary|date=18 June 2018|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=18 December 2019}}</ref> by [[نیکولاوس آٹو|Nicolaus Otto]] * 1879–1881: First [[برقی ریلوے انجن|electric locomotive]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Contact Lines for Electric Railways: Planning, Design, Implementation, Maintenance|last=Kiessling|first=Friedrich|last2=Puschmann|first2=Rainer|last3=Schmieder|first3=Axel|last4=Schneider|first4=Egid|publisher=John Wiley & Sons|year=2018|isbn=978-3-89578-961-8|pages=131–32}}</ref> and [[ٹرام|electric tramway]] (''Gross-Lichterfelde Tramway'') by Siemens &amp;amp; Halske<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lrta.org/mrthistory.html|title=History of Light Rail — LRTA|last=Taplin|first=Michael|website=www.lrta.org|accessdate=2018-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160825170136/http://www.lrta.org/mrthistory.html|archivedate=2016-08-25}}</ref> * 1882: Trolleybus (''Electromote'') by Werner von Siemens<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Encyclopedia of the Industrial Revolution in World History Volume 1-3|last=Hendrickson III|first=Kenneth E.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2014|isbn=978-0-8108-8887-6|location=|pages=1020–21}}</ref> * 1885: First [[کار|automobile]] (''Benz Patent-Motorwagen'') by [[کارل بنز|Karl Benz]] in [[مانہایم|Mannheim]]<ref name="stein">{{حوالہ کتاب|title=The Automobile Book|last=Ralph Stein|publisher=Paul Hamlyn Ltd|year=1967}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rac.co.uk/drive/features/who-invented-the-car/|title=Who invented the car – the story behind Karl Benz {{!}} RAC Drive|website=www.rac.co.uk|language=en|accessdate=2018-04-22}}</ref> * 1885, 1894: First [[موٹر سائیکل|motorcycle]] (''Daimler Reitwagen'') by Gottlieb Daimler and Wilhelm Maybach.<ref>{{حوالہ کتاب|title=Classic motorcycles|last=Gardiner|first=Mark|publisher=MetroBooks|year=1997|isbn=1-56799-460-1|location=|pages=16}}</ref> The motorcycle of Hildebrand &amp;amp; Wolfmüller from 1894 (created by Heinrich and Wilhelm Hildebrand, and Alois Wolfmüller) was the first machine to be called a "motorcycle" and the world's first production motorcycle.<ref>{{حوالہ کتاب|title=The encyclopedia of the motorcycle|last=Wilson|first=Hugo|publisher=Dorling Kindersley|year=1995|isbn=0-7513-0206-6|location=London, UK|pages=82}}</ref> * 1886: First automobile on four wheels, by Gottlieb Daimler<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.daimler.com/company/tradition/company-history/1886-1920.html|title=Beginnings of the automobile: the predecessor companies (1886–1920)|last=|first=|date=|website=Daimler|language=en|accessdate=11 November 2019|تاريخ-الأرشيف=22 January 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220122171521/https://www.daimler.com/company/tradition/company-history/1886-1920.html|url-status=dead}}</ref> * 1886: Motorboat by Lürssen, in commission of Gottlieb Daimler and Wilhelm Maybach, in [[بریمین|Bremen]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.superyachtworld.com/news/125-year-anniversary-of-worlds-first-motorboat-1610|title=125 year anniversary of world's first motorboat|last=Edwardson|first=Mike|date=16 November 2011|website=SuperYacht World|language=en-US|accessdate=11 November 2019}}</ref> * 1888: Driver's license by Karl Benz * 1888: The world's first filling station was the city pharmacy in Wiesloch<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bertha-benz.de/indexen.php?sub=2&col=b&inhalt=pers_erstetankst|title=Bertha Benz Memorial Route|last=|first=|date=|website=www.bertha-benz.de|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1888: ''Flocken Elektrowagen'', regarded by some as the first real [[برقی گڈی|electric car]],<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theverge.com/2018/8/15/17685634/germany-car-industry-battery-cells|title=Germany's car industry can't build its own battery cells|last=Kerler|first=Wolfgang|date=15 August 2018|website=The Verge|language=en|accessdate=12 November 2019}}</ref> by Andreas Flocken in Coburg * 1889: V engine by Gottlieb Daimler and Wilhelm Maybach<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.topspeed.com/cars/engine-s-history-ar11139.html|archiveurl=https://archive.today/20200127174925/https://www.topspeed.com/cars/engine-s-history-ar11139.html|archivedate=27 January 2020|title=V ENGINES|last=|first=|date=|website=www.topspeed.com|accessdate=11 November 2019}}</ref> * 1891: Taximeter by Friedrich Wilhelm Gustav Bruhn * 1893: [[ڈیزل انجن|Diesel engine]], [[ڈیزل (ایندھن)|diesel fuel]] and biodiesel by [[روڈلف ڈیزل|Rudolf Diesel]] in Augsburg<ref>{{حوالہ ویب|url=https://z.co.nz/about-z/news/sustainability-news/remembering-rudolf-diesel-inventor-of-the-diesel-engine-biofuels-enthusiast/|title=Remembering Rudolf Diesel: inventor of the diesel engine; biofuels enthusiast|last=|first=|date=9 August 2016|website=Z Energy|language=en|accessdate=18 December 2019|archivedate=11 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811220630/https://z.co.nz/about-z/news/sustainability-news/remembering-rudolf-diesel-inventor-of-the-diesel-engine-biofuels-enthusiast/}}</ref> * 1893: ''Lilienthal Normalsegelapparat'', the first [[طیارہ|aeroplane]] to be serially produced,<ref>{{حوالہ ویب|url=https://arts.eu/blog/otto-lilienthal-a-precursor-of-powered-human-flight|title=Otto Lilienthal – a precursor of powered human flight|last=|first=|date=|website=ARTS|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://invention.psychology.msstate.edu/inventors/i/Lilienthal/Lilienthal.html|title=Otto Lilienthal|last=|first=|date=|website=|accessdate=18 December 2019}}</ref> by Otto Lilienthal * 1893: Zeppelin, the first rigid airship,<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.invent.org/inductees/ferdinand-von-zeppelin|title=NIHF Inductee Ferdinand von Zeppelin Invented the Rigid Airship|website=National Inventors Hall of Fame|language=en|accessdate=6 March 2020}}</ref> by Ferdinand von Zeppelin * 1895: Internal combustion engine [[بس|bus]] by Daimler<ref>{{حوالہ کتاب|title=World History of the Automobile|last=Eckermann|first=Erik|publisher=Society of Automotive Engineers|year=2001|isbn=978-0-7680-0800-5|location=|pages=67–68}}</ref> * 1896: Modern truck (''Daimler Motor-Lastwagen'') by Gottlieb Daimler * 1897: Flat engine by Karl Benz * 1897: Internal combustion engine [[ٹیکسی|taxicab]] by Gottlieb Daimler<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/hailing-history-of-the-taxi-1992541|title=All About the Ubiquitous Taxi Cab|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=23 June 2019}}</ref> * 1901: ''Mercedes 35 hp'', regarded by some as the first ''real'' modern automobile,<ref>{{حوالہ ویب|url=https://auto.howstuffworks.com/1901-mercedes-35-hp.htm|title=1901 Mercedes 35 HP|last=|first=|date=6 December 2007|website=HowStuffWorks|language=en|accessdate=11 November 2019|archivedate=12 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812090235/https://auto.howstuffworks.com/1901-mercedes-35-hp.htm}}</ref> by Paul Daimler and Wilhelm Maybach. The car also had the world's first drum brakes.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://knowhow.napaonline.com/whats-up-with-those-old-drum-brakes/|title=What's Up With Those Old Drum Brakes?|last=Hagerty|first=Mike|date=6 August 2019|website=NAPA Know How Blog|language=en-US|accessdate=4 December 2019}}</ref> * 1902, 1934: Concept of [[علناطیس (مقالہ ثانی)|maglev]] by Alfred Zehden (1902) and Hermann Kemper (1934).<ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Linear Electric Motors|last=Laithwaite|first=Eric Robert|publisher=Palgrave Macmillan|year=1986|isbn=978-0-333-39928-6|location=|pages=125}}</ref> * 1902: First high voltage spark plug by Gottlob Honold<ref>{{حوالہ کتاب|title=1000 Inventions and Discoveries|last=Bridgman|first=Roger|publisher=DK Publishing (Dorling Kindersley)|year=2014|isbn=978-1-4093-5070-5|location=|pages=174}}</ref> * 1902: First practical [[رفتار پیما|speedometer]] by Otto Schultze<ref>{{حوالہ ویب|url=http://w1.siemens.com/press/en/pp_cc/2005/04_apr/sosep200501_10_(special200504)_1264810.htm|title=Speedometer|last=|first=|date=26 April 2005|website=Siemens|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228112741/http://w1.siemens.com/press/en/pp_cc/2005/04_apr/sosep200501_10_(special200504)_1264810.htm|archivedate=2009-02-28|accessdate=11 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Who Really Made Your Car?: Restructuring and Geographic Change in the Auto Industry|last=Klier|first=Thomas H.|last2=Rubenstein|first2=James M.|publisher=W.E. Upjohn Institute|year=2008|isbn=978-0-88099-333-3|location=|pages=348–350}}</ref> * 1906: Gyrocompass by Hermann Anschütz-Kaempfe<ref>{{حوالہ کتاب|title=The Anschutz Gyro-Compass and Gyroscope Engineering|last=|first=|publisher=Watchmaker Publishing|year=2003|isbn=978-1-929148-12-7|location=|pages=7–24}}</ref> * 1909, 1912: The world's first passenger [[ایئرلائن|airline]]; DELAG in [[فرینکفرٹ|Frankfurt]] (1909).<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.airships.net/delag-passenger-zeppelins/|title=DELAG: The World's First Airline|last=|first=|date=|website=Airships.net|language=en-US|accessdate=8 November 2019}}</ref> The company also employed the first flight attendant, Heinrich Kubis (1912).<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.airships.net/blog/worlds-first-flight-attendant/|title=The World's First Flight Attendant: Heinrich Kubis, 1912|last=Grossman|first=Dan|date=9 July 2010|website=Airships.net|language=en-US|accessdate=8 November 2019}}</ref> * 1912: The world's first [[ڈیزل ریلوے انجن|diesel locomotive]] by Gesellschaft für Thermo-Lokomotiven Diesel-Klose-Sulzer GmbH from Munich<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.deutsche-biographie.de/sfz42993.html|title=Klose, Adolph|last=Fischer|first=Walther|date=1979|website=Deutsche Biographie|language=de|accessdate=4 April 2020}}</ref> and Borsig from Berlin<ref>{{حوالہ کتاب|title=Deutsche Eisenbahnfahrzeuge von 1838 Bis Heute|last=Rossberg|first=Ralf|publisher=Springer-Verlag|year=2013|isbn=978-3-642-95770-3|pages=82–83|language=German}}</ref> * 1915: The world's first all-metal aircraft (''Junkers J 1'') by Junkers &amp;amp; Co<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=1703|title=Junkers J1|last=|first=|date=31 July 2019|website=www.militaryfactory.com|language=en-US|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1916: Gasoline direct injection (GDI) by Junkers & Co<ref>{{حوالہ کتاب|title=Ottomotor mit Direkteinspritzung und Direkteinblasung: Ottokraftstoffe, Erdgas, Methan, Wasserstoff|last=van Basshuysen|first=Richard|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-658-12215-7|location=Wiesbaden|pages=7–9}}</ref> * 1928: First rocket-powered aircraft (''Lippisch Ente'') by Alexander Lippisch * 1935: Swept wing by Adolf Busemann<ref>{{حوالہ کتاب|title=A History of Aerodynamics|last=Anderson|first=John D. Jr.|publisher=McGraw Hill|year=1997|isbn=|location=New York|pages=424}}</ref> * 1936: The first operational and practical [[ہیلی کاپٹر|helicopter]] (''Focke-Wulf Fw 61''), by Focke-Achgelis<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.airvectors.net/avheli_1.html|title=European Helicopter Pioneers|website=www.airvectors.net|accessdate=20 May 2018}}</ref> * 1939: First [[ہوائیہ|aircraft]] with a turbojet (''Heinkel He 178''), and the first practical jet aircraft, by Hans von Ohain<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aviation-history.com/heinkel/he178.html|title=Heinkel He 178|last=|first=|date=|website=www.aviation-history.com|accessdate=18 December 2019}}</ref> * 1943: Krueger flap by Werner Krüger<ref>{{حوالہ کتاب|title=Lexikon der Luftfahrt|last=Klußmann|first=Niels|last2=Malik|first2=Arnim|publisher=Springer Berlin Heidelberg|year=2011|isbn=978-3-642-22500-0|location=|pages=}}</ref> * 1951: Airbag by Walter Linderer<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thoughtco.com/history-of-airbags-1991232|title=Who Invented Airbags?|last=|first=|date=|website=ThoughtCo|language=en|accessdate=11 November 2019}}</ref> * 1957: [[وانکیل انجن|Wankel engine]] by Felix Wankel<ref>{{حوالہ رسالہ|last=Sherman|first=Don|date=February 2008|title=The Rotary Club|url=}}</ref> * 1960s: Defogger by Heinz Kunert<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.motorjournalist.de/namen-und-nachrichten/personalia/detailansicht-personalia.html?tx_aspresse_pi1%5Bitem%5D=135|title=VdM-Kollege Dr. Heinz Kunert gestorben|last=Kupfer|first=Erich|date=29 October 2013|website=Motor Journalist|language=de|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029190945/http://www.motorjournalist.de/namen-und-nachrichten/personalia/detailansicht-personalia.html?tx_aspresse_pi1%5Bitem%5D=135|archivedate=2013-10-29|accessdate=18 December 2019}}</ref> * Late 1960s: Oxygen sensor by Robert Bosch GmbH<ref>{{حوالہ کتاب|title=High-Temperature Solid Oxide Fuel Cells for the 21st Century: Fundamentals, Design and Applications|last=Kendall|first=Kevin|last2=Kendall|first2=Michaela|publisher=Academic Press|year=2015|isbn=978-0-12-410453-2|location=|pages=330}}</ref> * 1973: Spoiler on road cars by [[پورشے|Porsche]]<ref>{{حوالہ کتاب|title=Porsche 911 Performance Handbook|last=Anderson|first=Bruce|publisher=MotorBooks/MBI Publishing|year=1997|isbn=0-7603-0033-X|location=|pages=16}}</ref> * 1995: Electronic stability control (ESC) by Robert Bosch GmbH and [[مرسڈیز بنز|Mercedes-Benz]]<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.automobil-industrie.vogel.de/40-jahre-abs-urahn-des-autonomen-fahrens-a-681184/|title=40 Jahre ABS: Urahn des autonomen Fahrens|last=Waschbusch|first=Lisa Marie|date=29 January 2018|website=www.automobil-industrie.vogel.de|language=de|accessdate=18 December 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://motordialog.de/twd_esp/|title="Die Entwickler des ESP" Anton van Zanten und Armin Müller bei MD.TAGE WIE DIESER|last=|first=|date=June 2015|website=MOTORDIALOG|language=de-DE|accessdate=18 December 2019|archivedate=26 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226084339/http://motordialog.de/twd_esp/}}</ref> == ہور ویکھو == * [[جرمن موجد تے دریافت کرنے والے]] * [[جرمن کیمیا داناں د‏‏ی لسٹ]] * [[جرمن ریاضی داناں د‏‏ی لسٹ]] * [[جرمن فزکس داناں د‏‏ی لسٹ]] * [[جرمن سائنسداناں د‏‏ی لسٹ]] * [[جرمنی وچ سائنس تے ٹکنالوجی]] == حوالے == [[گٹھ:جرمنی د‏‏ی تریخ متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:جرمن ایجادات]] sk0rmuhga2mdqb0c56rq0wx2uk69mcq دارفور وچ جنگ 0 90552 706628 695572 2026-04-30T03:15:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706628 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=War in Darfur|commander3={{flagicon image|Flag of the Organization of African Unity (1970-2002).jpg}}{{flagicon|United Nations}} [[Martin Ihoeghian Uhomoibhi]]<ref>[https://www.un.org/press/fr/2015/sga1600.doc.htm : Le Secrétaire général et la Présidente de la Commission de l’Union africaine nomment M. Martin Ihoeghian Uhomoibhi, du Nigéria, Représentant spécial conjoint pour le Darfour et Chef de la MINUAD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012040529/https://www.un.org/press/fr/2015/sga1600.doc.htm |date=12 October 2017}}, ''UN'', 27 October 2015</ref><br /> {{flagicon image|Flag of the Organization of African Unity (1970-2002).jpg}}{{flagicon|United Nations}} [[Frank Mushyo Kamanzi]]<ref>[https://www.un.org/press/fr/2015/sga1618.doc.htm : Le Secrétaire général et l’Union africaine nomment le général de corps d’armée Frank Mushyo Kamanzi, du Rwanda, Commandant de la force de la MINUAD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012040850/https://www.un.org/press/fr/2015/sga1618.doc.htm |date=12 October 2017}}, ''UN'', 14 December 2015</ref>|notes={{notelist}} {{Note label|SRF|a}} Known as the [[National Redemption Front]] prior to 2011.<br /> {{Note label|Doha|b}} Signed the [[2011 Darfur Peace Agreement|Doha Darfur Peace Agreement]] in 2011.<ref name="Doha">{{cite news|url=http://www.sudantribune.com/IMG/pdf?DPA-_Doha_draft.pdf|title=Darfur Peace Agreement – Doha draft|work=Sudan Tribune|access-date=10 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121554/http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/?DPA-_Doha_draft.pdf|archive-date=22 December 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br /> {{Note label|SAF|c}} Number does not represent the number of soldiers stationed in Darfur, but the total number of military personnel.<ref name="IISS2007Sudan">Military Balance 2007, 293.</ref><ref name="GFP1">{{cite web|url=http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Sudan|title=Sudan Military Strength|publisher=GFP|accessdate=27 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413164906/http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=sudan|archive-date=13 April 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>|casualties3=235 killed<ref>[https://www.un.org/en/peacekeeping/fatalities/documents/stats_5a.pdf : (5a) Fatalities by Year, Mission and Incident Type up to 31 Aug 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113115252/http://www.un.org/en/peacekeeping/fatalities/documents/stats_5a.pdf |date=13 January 2017}}, ''UN'', 8 September 2016</ref>|casualties2=Unknown|casualties1=Unknown|strength3='''UNAMID:'''<br />15,845 soldiers and 3,403 police officers<ref>[https://www.un.org/fr/peacekeeping/missions/unamid/facts.shtml : Faits et chiffres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630071545/http://www.un.org/fr/peacekeeping/missions/unamid/facts.shtml |date=30 June 2017}}, ''UN'', 26 October 2016</ref>|strength2='''SAF:''' 109,300{{Ref label|SAF|c}} * '''RSF:''' 17,500<ref name="IISS2007Sudan" /> '''Janjaweed:''' <25,000|strength1='''SRF:''' 60,000 * '''JEM:''' 35,000<ref name="WhoAreJem">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2009/05/20095721141953829.html|title=Who are Sudan's Jem rebels?|publisher=Al Jazeera|access-date=28 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318142434/http://www.aljazeera.com/news/africa/2009/05/20095721141953829.html|archive-date=18 March 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>|units3=No specific units|units2=[[Sudanese Armed Forces]] * [[Popular Defence Forces]] (until April 2019)<ref>{{cite news|title=Series of explosions at weapons cache rock town in West Kordofan|date=6 June 2016|work=Sudan Tribune|url=http://sudantribune.com/spip.php?article59192|access-date=6 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606130014/http://sudantribune.com/spip.php?article59192|archive-date=6 June 2016|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=6 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160606130014/http://sudantribune.com/spip.php?article59192}}</ref> * [[Rapid Support Forces]]|units1={{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} [[Sudan Liberation Army|SLA]] * SLA-AW<ref name="detention pows" /> * SLA-MM<ref name="detention pows" /> * SLA-Second Revolution<ref>{{cite news|url=http://sudantribune.com/spip.php?article59187|title=Sudan, two rebel factions discuss ways to hold peace talks on Darfur conflict|work=Sudan Tribune|date=5 June 2016|access-date=6 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606120702/http://sudantribune.com/spip.php?article59187|archive-date=6 June 2016|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=6 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160606120702/http://sudantribune.com/spip.php?article59187}}</ref> * SLA-Unity<ref name="SLFA">{{cite web|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article62933|title=Three Darfur factions establish new rebel group|work=Sudan Tribune|date=7 July 2017|accessdate=20 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709104828/http://www.sudantribune.com/spip.php?article62933|archive-date=9 July 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Justice and Equality Movement|JEM]] * Gibril Ibrahim faction * Abdallah Bishir Jali faction<ref name="SLFA" />|commander2={{flagicon|Sudan}} [[عبد الفتاح عبد الرحمن برہان]]<br />{{flagicon|Sudan}} [[عمر البشیر]] (until April 2019)<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudans-bashir-forced-to-step-down-sources-say-idUSKCN1RN0AY|title=Sudan's Bashir Forced to Step Down|agency=[[روئٹرز]]|accessdate=April 11, 2019|date=11 April 2019}}</ref><br /> {{flagicon|Sudan}} [[Musa Hilal]] (until 2017)<br /> {{flagicon|Sudan}} [[Hamid Dawai]]<br /> {{flagicon|Sudan}} [[Ali Kushayb]]<br /> {{flagicon|Sudan}} [[Ahmed Haroun]] (until April 2019)<ref>{{cite web |url=https://www.amnesty.org/en/library/info/IOR10/002/2007/en |title=Sudan: Application for summonses for two war crimes suspects a small but significant step towards justice in Darfur &#124; Amnesty International |publisher=Amnesty.org |date=27 February 2007 |accessdate=24 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090809195324/http://amnesty.org/en/library/info/IOR10/002/2007/en |archive-date=9 August 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudanese-authorities-arrest-members-of-bashirs-party-source-idUSKCN1RW09C | title=Sudanese authorities arrest members of Bashir's party: Source| newspaper=Reuters| date=20 April 2019}}</ref><br /> {{flagicon|Sudan}} [[Mohamed Hamdan Dagalo]]<br /> {{flagicon|Sudan}}{{flagicon image|Flag of Chad.svg}} [[Mohammed Nour Abdelkerim]]{{efn|Although a Chadian rebel leader and head of an insurgent militia, Mohammed Nour Abdelkerim was so close to the Sudanese Armed Forces that he enlisted as officer in the [[Popular Defence Forces]], while his troops were temporarily organized has regular pro-government militia. He and his militia factually left Sudanese service in 2005 to take part in the [[Chadian Civil War (2005–2010)]].{{sfn|Debos|2016|p=86}} }}|partof=the [[Sudanese Civil War (disambiguation)|Sudanese Civil Wars]]|commander1={{flagicon image|Flag of the Sudan Revolutionary Front.svg}} [[Ahmed Diraige]]<br /> {{flagicon image|Flag of the Sudan Revolutionary Front.svg}} [[Khalil Ibrahim]]{{KIA}}<br /> {{flagicon image|Flag of the Sudan Revolutionary Front.svg}} [[Gibril Ibrahim]]<br /> {{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} [[Abdul Wahid al Nur]] (SLA-AW)<br /> {{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} [[Minni Minnawi]] (SLA-MM)<br /> [[Musa Hilal]]{{POW}}<ref name="detention pows">{{cite web|url=https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4448 |title=Continued Detention of Rebel POWs suggests Sudan's military rulers are not ready to settle with the Armed Opposition |author=Andrew McGregor |work=Aberfoyle Inzernational Security |date=31 May 2019 |access-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624094359/https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4448 |archive-date=24 June 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (SARC)|combatant3={{flagicon image|Flag of the Organization of African Unity (1970-2002).jpg}}{{flagicon|United Nations}} [[UNAMID]] (from 2007)|combatant2={{flag|Sudan}} * [[Sudanese Armed Forces|SAF]] * [[Janjaweed]] {{flagicon image|Flag of Chad.svg}} Chadian rebel groups{{sfn|Debos|2016|p=86}}<br /> '''Supported by:'''<br /> {{flag|China}}<br />{{flag|Iran}} (until 2016)<br />{{flag|Russia}}<br />{{Flag|Belarus}}<ref>[https://udf.by/news/economic/100206-top-10-obvineniy-belarusi-v-somnitelnyh-oruzheynyh-sdelkah.html Тоp-10 обвинений Беларуси в сомнительных оружейных сделках]</ref><ref>[http://maxpark.com/user/1407890/content/686582 Торговля оружием и будущее Белоруссии]</ref><ref>[http://maxpark.com/user/4297683205/content/4228990 Завоюет ли Беларусь позиции на глобальных рынках оружия?]</ref>|combatant1={{flagicon image|Flag of the Sudan Revolutionary Front.svg}} [[Sudan Revolutionary Front|SRF]]{{Ref label|SRF|a}}<br />(until 2020) * {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Justice and Equality Movement|JEM]] * {{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} [[Sudan Liberation Army|SLA]] * [[Liberation and Justice Movement|LJM]] (from 2010){{Ref label|Doha|b}} [[Sudanese Awakening Revolutionary Council|SARC]] (from 2014)<br /> [[Sudan Liberation Force Alliance|SLFA]] (from 2017)<ref name=SLFAsuperman1125article62933>{{cite news|title=Three Darfur factions establish new rebel group|author=|work=Sudan Tribune|date=7 July 2017|accessdate=<!-- 20 July 2017 -->}}</ref> * {{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} SLA-Unity * [[Sudan Liberation Movement for Justice|SLMJ]] * {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} JEM (Jali) '''Supported by:'''<br /> {{flag|South Sudan}}<ref>{{cite news|title=Al Bashir threatens to 'disarm Darfur rebels' in South Sudan|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/al-bashir-threatens-to-disarm-darfur-rebels-in-south-sudan|work=Radio Dabanga|date=29 April 2015|language=en|access-date=7 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208064613/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/al-bashir-threatens-to-disarm-darfur-rebels-in-south-sudan|archive-date=8 December 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br /> {{flag|Chad}} (2005–2010)<br /> {{flag|Eritrea}} (until 2008)<ref>[http://www.afrol.com/printable_article/13898 Afrol News – Eritrea, Chad accused of aiding Sudan rebels] {{webarchive|url=https://archive.today/20120629064002/http://www.afrol.com/printable_article/13898 |date=29 June 2012}} 7 de septiembre de 2007</ref><br /> {{flagdeco|Libyan Arab Jamahiriya|1977}} [[History of Libya under Muammar Gaddafi#Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya (1977–2011)|Libya]] (until 2011)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iQbSEifJvb4 |title=Archived copy |accessdate=2015-11-24 |url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120805142419/http://www.youtube.com/watch?v=iQbSEifJvb4 |archivedate=5 August 2012|df=dmy}} Sudan adjusting to post-Gaddafi era</ref><br /> {{flag|Uganda}} (until 2015)<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-13/uganda-signals-diplomatic-breakthrough-with-sudan-over-rebels|title=Uganda Signals Diplomatic Breakthrough With Sudan on Rebels|date=13 February 2015|access-date=22 January 2018|via=www.Bloomberg.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122235025/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-13/uganda-signals-diplomatic-breakthrough-with-sudan-over-rebels|archive-date=22 January 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br />|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * Intertwined with the [[Sudanese conflict in South Kordofan and Blue Nile]] * Comprehensive peace agreement signed with most rebel groups|result=|place=[[دارفور]], [[سوڈان]]|date=26 February 2003 – present<br />({{Age in months, weeks and days|month1=02|day1=26|year1=2003}})|caption=Military situation in Sudan on 6 June 2016. <!-- NOTICE: This is not a live map and does not auto-update daily. DO NOT change the date unless it has been manually updated. --> (Darfur on the far left)<br /> {{legend|#ebc0b3|Under control of the Sudanese Government and allies}} {{legend|#e3d975|Under control of the [[Sudan Revolutionary Front]] and allies}} {{legend|#b4b2ae|Under control of the [[Sudanese Awakening Revolutionary Council]]}} For a more detailed map of the current military situation in Sudan, see [[Template:Sudanese Internal Conflict detailed map|here]].|image_size=300px|image=[[File:Sudanese Internal Conflict.svg|350px]]|casualties4='''Total killed:'''<br /> 300,000 ([[اقوام متحدہ]] estimate)<br /> <small>10,000 ([[سوڈان]] estimate)<ref name="Thomson Reuters Foundation">{{cite web|url=http://www.trust.org/spotlight/Darfur-conflict|title=Darfur Conflict|publisher=[[Thomson Reuters Foundation]]|access-date=5 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524045929/http://www.trust.org/spotlight/Darfur-conflict|archive-date=24 May 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref></small><br /> ---- '''Total displaced:'''<br /> 2,850,000–3,000,000<ref>{{cite web|url=http://endgenocide.org/conflict-areas/sudan/|title=Sudan|work=United to End Genocide|access-date=12 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713040615/http://endgenocide.org/conflict-areas/sudan/|archive-date=13 July 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ([[اقوام متحدہ]] estimate)<br /><small>450,000 ([[سوڈان]] estimate)</small>}} '''دارفور وچ ''' '''جنگ''' ، جسنو‏ں '''لینڈ کروزر وار وی کہندے نيں''' ، {{Efn|The name "Land Cruiser War" for the conflict in Darfur is primarily used by [[Justice and Equality Movement]] (JEM) rebels due to the widespread use of [[Toyota Land Cruiser]]s as [[Technical (vehicle)|technicals]] on both sides of the war.{{sfnp|Neville|2018|p=20}}}} [[سوڈان|سوڈان دے]] [[دارفور]] خطے وچ اک وڈا مسلح تنازع اے جو فروری 2003 وچ شروع ہويا سی جدو‏ں سوڈان لبریشن موومنٹ (ایس ایل ایم) تے انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک (جے ای ایم) ) باغی گروپاں نے سوڈان د‏‏ی حکومت تو‏ں لڑنا شروع کيتا ، جس اُتے انہاں نے دارفور د‏‏ی غیر [[عرب قوم|عرب]] آبادی اُتے ظلم کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/SD_DAR.htm|title=Reuters AlertNet – Darfur conflict|publisher=Alertnet.org|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100501160059/http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/SD_DAR.htm|archivedate=1 May 2010}}</ref> حکومت نے دارفور دے غیر عرباں دے خلاف نسلی صفائی د‏‏ی مہم چلاندے ہوئے حملےآں دا جواب دتا۔ اس دے نتیجے وچ [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] نے سیکڑاں ہزاراں شہریاں د‏‏ی ہلاکت تے سوڈان دے صدر [[عمر البشیر|عمر البشیر پر]] [[نسل کشی]] ، [[جنگی جرائم]] تے انسانیت دے خلاف جرائم دا الزام عائد کيتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Prosecutor v. Omar Hassan Ahmad Al Bashir|url=https://www.icc-cpi.int/en_menus/icc/situations%20and%20cases/situations/situation%20icc%200205/related%20cases/icc02050109/Pages/icc02050109.aspx|website=International Criminal Court|accessdate=24 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508041245/https://www.icc-cpi.int/en_menus/icc/situations%20and%20cases/situations/situation%20icc%200205/related%20cases/icc02050109/Pages/icc02050109.aspx|archivedate=8 May 2016}}</ref> تنازعہ دا اک رخ بنیادی طور اُتے سوڈانی فوج ، پولیس تے جنجاوید اُتے مشتمل اے ، جو سوڈانی ملیشیا دا گروپ اے جس دے ممبر زیادہ تر عربی دیسی افریقیاں تے شمالی رایزیگٹ دے بیڈوین د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد وچ بھرتی کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ دارفور وچ دوسرے عرب گروپاں د‏‏ی اکثریت غیر حل طلب رہی۔ دوسری طرف باغی گروپاں تو‏ں بنا اے ، خاص طور اُتے ایس ایل ایم / اے تے جے ای ایم ، بنیادی طور اُتے غیر عرب مسلم فر ، زغاوہ تے مسالیت نسلی گروہاں تو‏ں بھرتی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] تے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دا]] وی خطے وچ مشترکہ امن مشن اے جس دا ناں UNAMID رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اگرچہ سوڈانی حکومت عوامی طور اُتے اس تو‏ں انکار کردی اے کہ اس نے جنجاوید د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن شواہد انہاں دعوواں د‏‏ی حمایت کردے نيں کہ اس نے مالی مدد تے اسلحہ فراہ‏م کیہ اے تے مشترکہ حملےآں نو‏‏ں مربوط کيتا ، بوہت سارے عام شہریاں دے خلاف۔ انساناں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ کئی لکھ مردہ افراد تک اے ، جنہاں وچو‏ں کسی دا مقابلہ جنگ یا فاقہ کشی تے بیماری تو‏ں ا‏‏ے۔ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی تے زبردستی نقل مکانی نے لکھاں افراد نو‏‏ں پناہ گزین کیمپاں یا سرحد پار پار کرنے اُتے مجبور کردتا ، تے اک انسانی بحران پیدا کيتا ۔ سابق امریکی وزیر خارجہ [[کولن پاول]] نے اس صورتحال نو‏‏ں نسل کشی یا نسل کشی د‏‏ی کارروائیاں تو‏ں تعبیر کيتا۔ <ref name="Jones2006">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RnO_Z3y5elgC|title=Genocide: A Comprehensive Introduction|last=Adam Jones|date=27 September 2006|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-25980-9|page=373|access-date=19 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319084804/http://books.google.com/books?id=RnO_Z3y5elgC|archive-date=19 March 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> سوڈانی حکومت تے جے ای ایم نے امن دے حصول دے لئی عارضی معاہدے دے نال فروری 2010 وچ جنگ بندی معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ جے ای ایم نو‏‏ں مذاکرات تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ فائدہ اٹھانا اے تے اوہ [[جنوبی سوڈان|جنوبی سوڈان دی]] طرح نیم خودمختاری نو‏‏ں دیکھ سکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں گل گل متاثر ہوئی کہ سوڈانی فوج نے طلو معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے اک پنڈ دے خلاف چھاپے تے ہوائی حملے شروع کیتے۔ دارفور دے سب تو‏ں وڈے باغی گروپ جے ای ایم نے مذاکرات دا بائیکاٹ کرنے دا عزم کيتا۔ سوڈانی انقلاب دے دوران فوجی تے سویلین نمائندےآں دے ذریعہ دستخط کیتے جانے والے اگست 2019 دے مسودے دے آئینی اعلامیے وچ ، مطالبہ کيتا گیا اے کہ سوفتان وچ دارفور تے سوڈان وچ مسلح تصادم دے ہور علاقےآں وچ 39 ماہ دے پہلے چھ ماہ دے اندر امن معاہدے دا باعث بننے والا امن عمل عمل وچ لیایا جائے۔ جمہوری شہری حکومت وچ منتقلی د‏‏ی مدت۔ سوڈانی حکا‏م تے متعدد باغی دھڑاں دے وچکار مسلح دشمنیاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی 31 اگست 2020 نو‏‏ں اک جامع امن معاہدہ کيتا گیا۔ <ref name="aljazeera2020">{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/sudan-signs-peace-deal-rebel-groups-darfur-200831091517458.html|title=Sudan signs peace deal with rebel groups from Darfur|website=Al Jazeera|date=31 August 2020}}</ref> {| style="float: left; clear:right; margin: 0 0 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #fffff4; border: 1px solid #ddb; width: 200px; font-size:85%;" | اس مضمون وچ استعمال ہونے والے مخففات د‏‏ی لسٹ اے یو: [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] ڈی ایل ایف: دارفور لبریشن فرنٹ آئی سی سی: [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] آئی ڈی پی: اندرونی طور اُتے بے گھر شخص جے ای ایم: انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک ایس ایل ایم / اے / اے: سوڈان لبریشن موومنٹ / فوج ایس ایل ایم / اے: سوڈان لبریشن موومنٹ SPLA: سوڈان پیپلز لبریشن آرمی اقوام متحدہ: اقوام متحدہ UNAMID: دارفور وچ اقوام متحدہ دے افریقی یونین مشن یو این ایس سی: [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] |} {{Short description|Ongoing genocidal conflict in Southwestern Sudan}}{{Campaignbox Sudan internal conflicts}} {{War in Darfur}} == تنازع د‏‏ی اصل == دارفور ، [[عربی زبان|عربی]] " فر دا گھر" دے لئی ، وادی [[دریائے نیل|نیل دے]] اوپری حصے وچ منظم ریاستاں دا روايتی حصہ نئيں سی بلکہ اس د‏ی بجائے 14 ويں صدی وچ آزاد [[سلطان|سلطانی دے]] طور اُتے منظم سی۔ گیارہويں صدی عیسوی وچ [[بنو ہلال]] قبیلے د‏‏ی ہجرت دے سبب ، وادی نیل دے عوام بہت زیادہ عربی ہوئے گئے جدو‏ں کہ پینڈو علاقےآں وچ سوڈانی ثقافتاں دے نیڑے ہی رہ‏‏ے۔ اسنو‏ں پہلے 1875 وچ [[خديويت مصر|مصر دے]] سوڈان تو‏ں منسلک کيتا گیا سی تے فیر اس دے گورنر سلاتین پاشا نے 1883 وچ مہدیہ دے سامنے ہتھیار ڈال دتے سن ۔ مہدسٹ جنگ وچ اینگلو مصری د‏‏ی فتح دے بعد ، [[سلطنت دارفور|سلطان]] علی دینار نو‏‏ں [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران [[سلطنت عثمانیہ|ترکی]] دے حق وچ پیش قدمی کرنے دے بعد 1916 دے اک مہم دے ذریعہ معزول ہونے تو‏ں پہلے ہی اک [[سلطنت برطانیہ|برطانوی]] مؤکل د‏‏ی حیثیت تو‏ں بحال کردتا گیا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، دارفر [[اینگلو مصری سوڈان|اینگلو - مصری سوڈان]] تے آزاد [[سوڈان|جمہوریہ]] [[اینگلو مصری سوڈان|سوڈان دا]] اک صوبہ رہیا۔ موجودہ تنازعہ د‏‏ی ابتدا دے لئی کئی مختلف وضاحتاں ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک وضاحت وچ نیم خانہ [[خانہ بدوش|بدوش]] مویشیاں دے چرواہے تے بیٹھے زراعت اُتے عمل کرنے والےآں دے درمیان زمینی تنازعات شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Genocide Debate 2005 pp. 123-133">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/60434/scott-straus/darfur-and-the-genocide-debate|title=Darfur and the Genocide Debate|first=Scott|last=Straus|journal=Foreign Affairs|volume=84|issue=1|date=January–February 2005|pages=123–133|doi=10.2307/20034212|access-date=23 March 2014}}</ref> پانی تک رسائی نو‏‏ں تنازعہ دا اک وڈا ذریعہ وی سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ دارفور دا بحران دوسرے تنازعہ تو‏ں وی وابستہ ا‏‏ے۔ جنوبی سوڈان وچ ، شمالی ، عرب اکثریت‏ی حکومت تے عیسائی تے سیاہ فام جنوبی دے باشندےآں دے درمیان کئی دہائیاں تو‏ں خانہ جنگی جاری ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اک ہور اصل اسلام ، خرطوم اُتے مبنی قومی حکومت تے دارفور وچ قائم دو باغی گروپاں : سوڈان لبریشن آرمی تے انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک دے درمیان تنازعہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Straus|first=Scott|title=Darfur and the Genocide Debate|journal=Foreign Affairs|date=January–February 2005|volume=84|issue=1|pages=123–133|doi=10.2307/20034212}}</ref> === اپارتھائیڈ دا الزام === 1991 دے اوائل وچ ، سوڈان دے زغاوہ قبیلے دے غیر عرباں نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ اوہ عرباں تے غیر عرباں نو‏‏ں وکھ کردے ہوئے ، اک تیز تر [[اپارتھائیڈ|اپارتھائیڈ نسل]] پرستی مہم دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Johnson2011">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WhlarBGyoQQC|title=Waging Peace in Sudan: The Inside Story of the Negotiations that Ended Africa's Longest Civil War|last=Johnson|first=Hilde F.|publisher=Sussex Academic Press|year=2011|isbn=978-1-84519-453-6|page=38|access-date=19 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629161134/https://books.google.com/books?id=WhlarBGyoQQC|archive-date=29 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> حکومت اُتے قابو پانے والے سوڈانی عرباں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے سوڈان دے غیر عرب شہریاں دے خلاف رنگ برنگے رنگ بردار کرنے دا حوالہ دتا گیا۔ حکومت اُتے رنگین تے نسلی صفائی د‏‏ی پالیسیاں چلانے دے لئی "وڈی تدبیر تو‏ں عرب یکجہت‏ی" دا الزام لگایا گیا سی۔ <ref name="Lasaga">Vukoni Lupa Lasaga, "The slow, violent death of apartheid in Sudan," 19 September 2006, Norwegian Council for Africa.</ref> [[امریکی یونیورسٹی|امریکی یونیورسٹی دے]] ماہر معاشیات جارج آئٹی نے سوڈان د‏‏ی عرب حکومت اُتے سیاہ فام شہریاں دے خلاف [[نسل پرستی|نسل پرستی دی]] کارروائی دا الزام عائد کيتا۔ <ref>George Ayittey, Africa and China, [[دی اکنامسٹ]], 19 February 2010</ref> آئیندی دے بقول ، "سوڈان وچ … عرباں نے اقتدار اُتے اجارہ داری بنائی تے کالاں نو‏‏ں خارج کر دتا - عربی رنگ برداری۔" <ref>"How the Multilateral Institutions Compounded Africa's Economic Crisis", George B.N. Ayittey; Law and Policy in International Business, Vol. 30, 1999.</ref> بہت سارے افریقی مبصرین نے سوڈان اُتے ایہ الزام عائد کيتا کہ اوہ عربی رنگ امتیازی سلوک اُتے عمل پیرا ني‏‏‏‏ں۔ ایلن ڈارشوٹز نے سوڈان نو‏‏ں ایسی حکومت کیت‏‏ی مثال دے طور اُتے نشان زد کيتا جو "دراصل مستحق (زبان)" د‏‏ی طرف تو‏ں اپیل "رنگبرداری" دے عنوان تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="Dershowitz2008">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/caseagainstisrae0000ders|title=The Case Against Israel's Enemies: Exposing Jimmy Carter and Others Who Stand in the Way of Peace|last=Alan Dershowitz|date=3 November 2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-44745-1|page=[https://archive.org/details/caseagainstisrae0000ders/page/24 24]|access-date=19 March 2016|url-access=registration|df=dmy-all}}</ref> کینیڈا دے سابق وزیر انصاف ایرون کوٹلر نے اس الزام د‏‏ی بازگشت کيتی۔ == ٹائم لائن == === آغاز === فلنٹ تے ڈی وال نے 26 فروری 2003 نو‏‏ں اس نسل کشی د‏‏ی شروعات د‏‏ی ، جدو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں ڈارفور لبریشن فرنٹ (ڈی ایل ایف) کہنے والے اک گروپ نے جیبل ماررا ڈسٹرکٹ دے صدر دفاتر گول اُتے حملے دا سرعام دعوی کيتا۔ اُتے ، اس حملے تو‏ں پہلے ، تنازع پھوٹ پيا سی ، کیونجے باغیاں نے پولیس اسٹیشناں ، فوج د‏‏ی چوکیو‏ں تے فوجی قافلاں اُتے حملہ کيتا سی تے حکومت مرہ پہاڑاں وچ باغی دے مضبوط گڑھ اُتے وڈے پیمانے اُتے فضائی تے زمینی حملے وچ مصروف سی۔ باغیاں دا پہلا فوجی کارروائی 25 فروری 2002 نو‏‏ں اک فوجی دستے اُتے اک کامیاب حملہ سی۔ جون 2002 وچ گولو پولیس اسٹیشن اُتے حملے دے بعد تو‏ں حکومت متحد باغی تحریک تو‏ں آگاہ سی۔ فلنٹ تے ڈی وال نے اس بغاوت د‏‏ی شروعات 21 جولائ‏ی 2001 نو‏‏ں د‏‏ی ، جدو‏ں غضاؤ تے فر دے اک گروپ نے ابو گامرا وچ ملاقات کيت‏ی تے [[قرآن]] اُتے حلف لیا کہ اوہ اپنے پنڈ اُتے حکومت دے زیر اہتمام حملےآں دے خلاف دفاع دے لئی مل ک‏ے کم کرن گے۔ {{Sfn|Flint|de Waal|2005}} دارفور دے لگ بھگ تمام رہائشی مسلما‏ن نيں ، جنہاں وچ جانجاوید دے علاوہ [[خرطوم]] وچ حکومت‏ی رہنما وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/News/dh/sudan/com_inq_darfur.pdf#search=%22un%20report%20darfur%20genocide%22|title=Report of the International Commission of Inquiry on Darfur to the United Nations Secretary-General (PDF)|publisher=United Nations|page=129|date=January 25, 2005|accessdate=August 14, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130901153924/http://www.un.org/news/dh/sudan/com_inq_darfur.pdf#search=%22un%20report%20darfur%20genocide%22|archivedate=September 1, 2013}}</ref> 25 مارچ ، 2003 نو‏‏ں ، باغیاں نے چاڈیان د‏‏ی سرحد دے نال واقع گیرسن شہر ٹائن اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے وڈی مقدار وچ سامان تے اسلحہ ضبط کيتا۔ صدر [[عمر البشیر|عمر البشیر دی]] طرف تو‏ں فوج نو‏‏ں "اتارنے" د‏‏ی دھمکی دے باوجود ، فوج دے پاس بوہت گھٹ رقم بچی ا‏‏ے۔ فوج پہلے ہی دونے جنوب وچ تعینات سی ، جتھ‏ے دوسری سوڈانی خانہ جنگی دا خاتمہ ہورہیا سی ، تے مشرق ، جتھ‏ے [[ارتریا|اریٹیریا دے]] زیر سرپرستی باغی مرکزی آئل فیلڈز تو‏ں [[پورٹ سوڈان]] تک اک نويں تعمیر شدہ پائپ لائن نو‏‏ں دھمکی دے رہے سن ۔ ہٹ اینڈ رن رنز د‏‏ی باغی [[گوریلا جنگ|گوریلا تدبیر]] ، صحرا د‏‏ی کارروائیاں وچ غیر تربیت یافتہ ، فوج دا مقابلہ کرنا تقریبا ناممکن ثابت ہوئی۔ اُتے ، اس پہاڑ اُتے باغیاں دے ٹھکانےآں اُتے فضائی بمباری تباہ کن سی۔ {{Sfn|Flint|de Waal|2005}} [[فائل:Darfur report - Page 4 Image 2.jpg|thumb|317x317px| اس تنازعہ وچ عرب [[جنجاوید]] قبیلے اک وڈا کھلاڑی رہیا ا‏‏ے۔ ]] ساڈھے 5 بجے &nbsp; 25 اپریل 2003 نو‏‏ں ، دارفور نسل کشی اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں سوڈان لبریشن موومنٹ تے جے ای ایم ، جو دارفور دا سب تو‏ں وڈا باغی گروہ اے ، شمالی دارفر دے راجگڑھ شہر [[الفاشر|الفاشیر]] وچ داخل ہويا تے نیند د‏‏ی چوکی اُتے حملہ کيتا۔ اگلے چار گھنٹےآں وچ ، چار انٹونوف بمبار تے ہیلی کاپٹر گن شپ (حکومت دے مطابق؛ باغیاں دے مطابق ست) زمین اُتے تباہ ہوگئے ، 75 فوجی ، پائلٹ تے ٹیکنیشن ہلاک ہوگئے تے 32 نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، جنہاں وچ ہوائی اڈے دے کمانڈر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ، اک [[میجر جنرل]] ۔ چھاپہ د‏‏ی کامیابی سوڈان وچ غیر معمولی سی۔ جنوب وچ جنگ دے ویہہ سالاں وچ ، باغی سوڈان پیپلز لبریشن آرمی (ایس پی ایل اے) نے اس تو‏ں پہلے کدی وی ایسا آپریشن نئيں کيتا سی۔ {{Sfn|Flint|de Waal|2005}} الفشیر دا چھاپہ فوجی تے نفسیا‏‏تی طور اُتے اک اہ‏م مقام سی۔ اس چھاپے تو‏ں مسلح افواج نو‏‏ں ذلیل و خوار کيتا گیا ، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں اک مشکل تزویراندی صورتحال دا سامنا کرنا پيا۔ بہت سارے دارفوران نان کمشنڈ افسران تے فوجیاں د‏‏ی وفاداری دے خدشےآں دے باوجود نااہل مسلح افواج نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں تربیت دینے تے دوبارہ ملازمت کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس جنگ دے مقدمے چلانے د‏‏ی ذمہ داری سوڈانی فوجی انٹیلیجنس نو‏‏ں دتی گئی سی۔ بہر حال ، 2003 دے وسط مہینےآں وچ ، باغیاں نے 38 وچو‏ں 34 مصروفیات جیت لاں۔ مئی وچ ، ایس ایل اے نے کچم وچ اک بٹالین نو‏‏ں تباہ کيتا ، جس وچ 500 افراد ہلاک تے 300 قیدی سن ۔ جولائ‏ی دے وسط وچ ، ٹائن اُتے دوسرے حملے وچ 250 افراد مارے گئے۔ ایس ایل اے نے [[کردفان|کاردوفان]] وچ جنگ ودھانے د‏‏ی دھمکی دیندے ہوئے مشرق بعید تک دراندازی شروع کردتی۔ اس دے پیش نظر کہ فوج مسلسل ہار رہی اے ، جنگی کوششاں نے تن عناصر: فوجی انٹیلیجنس ، ایئرفورس تے جنجاوید اُتے زور دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بعد دے باگارا گلہ بنے ہوئے مسلح افراد سن جنہاں نو‏ں حکومت نے 1986 تو‏ں لے ک‏ے 1999 ء تک اک ملیسیندی بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی استعمال کيتا سی۔ جنجاوید بغاوت د‏‏ی نويں حکمت عملی دا مرکز بن گئے۔ اگرچہ حکومت نے مستقل طور اُتے انہاں د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کيتا ، لیکن فوجی وسائل دارفور وچ ڈال دتے گئے تے جنجاوید نو‏‏ں نیم فوجی دستے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا گیا ، ایہ مواصلات دے سامان تے کچھ توپ خاناں تو‏ں مکمل سی۔ فوجی منصوبہ ساز اس طرح د‏‏ی حکمت عملی دے ممکنہ نتائج تو‏ں بخوبی واقف سن : ايس‏ے طرح دے طریقے 1990 دے دہائیاں دے دوران نوبا پہاڑاں تے جنوبی تیل دے اطراف وچ کيتے گئے سن جس دے نتیجے وچ انسانی حقوق د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے خلاف ورزی تے جبری نقل مکانی ہوئی تھی۔{{Sfn|Flint|de Waal|2005}} === 2004–2005 === 2004 وچ ، چاڈ نے نجمینہ وچ مذاکرات نو‏‏ں [[نجامینا|توڑ دتا]] ، جس دے نتیجے وچ سوڈانی حکومت ، جے ای ایم ، تے ایس ایل اے دے وچکار 8 اپریل نو‏‏ں ہونے والے انسان دوستی تو‏ں متعلق جنگ بندی معاہدہ ہويا۔ اک گروہ جس نے اپریل وچ ہونے والے فائر فائر مذاکرات یا معاہدے ، نیشنل موومنٹ فار ریفارم اینڈ ڈویلپمنٹ ، وچ حصہ نئيں لیا سی ، اوہ اپریل وچ جے ای ایم تو‏ں وکھ ہوگئے سن ۔ جنگ بندی دے باوجود جنجاوید تے باغی حملے جاری رہے تے [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] (اے یو) نے اس دے عمل د‏‏ی نگرانی دے لئی سیز فائر کمیشن (سی ایف سی) تشکیل دتا۔ [[فائل:Refugee camp Chad.jpg|thumb| چاڈ ، 2005 وچ دارفور مہاجر کیمپ]] اگست وچ افریقی یونین نے جنگ بندی اُتے نظر رکھنے والےآں د‏‏ی حفاظت دے لئی 150 [[روانڈا|روانڈا دے]] فوجی بھیجے سن ۔ اُتے ، جلد ہی ایہ گل عیاں ہوگئی کہ 150 فوجی کافی نئيں ہون گے ، تے بعد وچ انہاں وچ 150 [[نائیجیریا|نائیجیریا دے]] فوجی وی شامل ہوگئے۔ 18 ستمبر نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے قرار داد 1564 جاری د‏‏ی جس وچ اعلان کيتا گیا کہ سوڈان حکومت اپنے وعدےآں اُتے عمل نئيں کردی اے تے جنجاوید دے ہیلی کاپٹر حملےآں تے حملےآں اُتے تشویش دا اظہار کردی ا‏‏ے۔ اس نے افریقی یونین دے اپنے مانیٹرنگ مشن نو‏‏ں ودھانے دے ارادے دا خیرمقدم کيتا تے تمام ممبر ملکاں اُتے زور دتا کہ اوہ اس طرح د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت کرے۔ اپریل ، 2005 دے دوران ، سوڈان د‏‏ی حکومت نے سوڈان پیپلز لبریشن آرمی دے نال جنگ بندی معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے نتیجے وچ دوسری سوڈانی خانہ جنگی دا خاتمہ ہويا ، سوڈان وچ افریقی یونین مشن (اے ایم آئی ایس) فورس وچ 600 فوجیاں تے 80 فوجی مبصرین دا اضافہ کيتا گیا۔ جولائ‏ی وچ ، اس فورس وچ تقریبا 3،300 (220 ملین ڈالر دے بجٹ دے نال) اضافہ کيتا گیا سی &nbsp; اپریل ، 2005 وچ ، AMIS نو‏‏ں ودھیا کر 7000 کردتا گیا۔ [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل]] [[کوفی عنان]] نے نسل کشی دے خطرے تو‏ں متعلق انتباہ دے نال ، بحران دے پیمانے اُتے اک آنے والی تباہی د‏‏ی وارننگ دی۔ جنجاوید مہم دے وڈے پیمانے اُتے [[روانڈیائی نسل کشی|روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے]] نال موازنہ کرنے دا سبب بنی ، اس متوازی طور اُتے سوڈانی حکومت نے انکار کيتا۔ آزاد مبصرین نے نوٹ کيتا کہ جنہاں ہتھکنڈاں وچ ، چھوٹے بچےآں تے نوزائیدہ بچےآں سمیت بچےآں نو‏‏ں تقسیم کرنا تے انہاں وچ شامل کرنا شامل سی ، یوگوسلاو جنگاں وچ استعمال ہونے والی نسلی صفائی دے زیادہ یکساں سن تے متنبہ کيتا کہ اس خطے د‏‏ی دور دراز دا مطلب ایہ اے کہ سیکڑاں ہزاراں افراد نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں منقطع کردتا گیا سی۔ امداد تو‏ں برسلز وچ مقیم انٹرنیشنل کرائسس گروپ نے مئی 2004 وچ اطلاع دتی سی کہ فاقہ کشی تے بیماری دے نتیجے وچ 350،000 تو‏ں زیادہ افراد ممکنہ طور اُتے ہلاک ہوئے سکدے نيں<ref name="Dozens killed2">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3741875.stm 'Dozens killed' in Sudan attack] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201025316/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3741875.stm|date=1 December 2005}} (BBC) 24 May 2004</ref>۔ [[فائل:Rwandan Soldiers airlifted to Darfur 17july2005.jpg|کھبے|thumb|229x229px| [[روانڈا|روانڈا دے اے ایم آئی ایس]] فوجی 2005 وچ دارفر روانہ ہونے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ]] 10 جولائ‏ی 2005 نو‏‏ں ، ایس پی ایل دے سابق رہنما جان گرانگ نے سوڈان دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ اُتے ، 30 جولائ‏ی نو‏‏ں ، گارنگ اک ہیلی کاپٹر دے حادثے وچ ہلاک ہوگیا۔ بہتر سلامتی دے باوجود ، دارفور خطے وچ مختلف باغیاں دے درمیان گل گل آہستہ آہستہ ہوئی۔ سوڈانی سرحد دے نیڑے [[ادرے|چاڈیان]] قصبے [[ادرے|اڈری]] اُتے اک حملے دے نتیجے وچ دسمبر وچ 300 باغی ہلاک ہوگئے۔ سوڈان نو‏‏ں اس حملے دا ذمہ دار ٹھہرایا گیا ، جو تن دن وچ اس خطے وچ دوسرا سی۔ ودھدی ہوئی کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں چاڈ د‏‏ی حکومت سوڈان دے نال اپنی دشمنی دا اعلان کرنے تے چاڈیان نو‏‏ں "مشترکہ دشمن" دے خلاف متحرک ہونے دا مطالبہ کرنے اُتے مجبور ہوگئی۔ ( [[چاڈ سوڈان تنازع|چاڈ - سوڈان تنازع]] دیکھو) === 2006 === [[فائل:Minni Minnawi and George W Bush (cropped).jpg|سجے|thumb| مینی معاہدہ امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] دے نال مئی دے معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد۔ ]] 5 مئی 2006 نو‏‏ں ، سوڈانی حکومت نے دارفر امن معاہدہ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/peace/Sud%2020060505.pdf|title=Darfur Peace Agreement|publisher=Uppsala Conflict Data Program|date=5 May 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928071442/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/peace/Sud%2020060505.pdf|archivedate=28 September 2013}}</ref> دے نال نال منی مننوی د‏‏ی سربراہی وچ ایس ایل اے دے دھڑے دے نال دستخط کیتے۔ اُتے ، اس معاہدے نو‏‏ں چھوٹی [[انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک]] تے [[عبدالوحید النور|عبدالواحد النور]] د‏‏ی سربراہی وچ ایس ایل اے دے حریف دھڑے نے مسترد کردتا۔ ☃☃ ☃☃ اس معاہدے دا آغاز چیف مذاکرات کار [[سلیم احمد سلیم]] ( [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] د‏‏ی جانب تو‏ں کم کرنے والے) ، امریکی نائب سکریٹری برائے خارجہ رابرٹ بی زولک ، اے یو دے نمائندےآں تے نائیجیریا دے [[ابوجا]] وچ سرگرم ہور غیر ملکی عہدیداراں نے کيتا سی۔ 115 صفحات اُتے مشتمل اس معاہدے وچ قومی تے ریاستی اقتدار د‏‏ی شراکت ، جنجاوید تے ہور ملیشیاواں نو‏‏ں ختم کرنے ، سوڈانی مسلح افواج تے پولیس وچ ایس ایل ایم / اے تے جے ای ایم دے دستےآں دا انضمام ، فروغ دے لئی وفاقی دولت مشترکہ دے نظام دے معاہدے شامل سن ۔ دارفور اقتصادی مفادات ، دارفور د‏‏ی آئندہ حیثیت تے عوامی امداد دے بہاؤ نو‏‏ں فروغ دینے دے اقدامات دے بارے وچ [[ریفرنڈم]] ۔ افریقی یونین ، نائیجیریا ، لیبیا ، امریکا ، برطانیہ ، اقوام متحدہ ، یورپی یونین ، [[عرب لیگ]] ، [[مصر]] ، کینیڈا ، ناروے تے ہالینڈ دے نمائندےآں نے بطور گواہ خدمات انجام دتیاں۔ جولائ‏ی تے اگست 2006 وچ نويں لڑائی دیکھنے وچ آئی ، بین الاقوامی امدادی تنظیماں نے اپنے اہلکاراں دے خلاف حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں رخصت ہونے اُتے غور کيتا۔ عنان نے دارفور وچ 18،000 بین الاقوامی امن فوجیاں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ 7،000 افراد اُتے مشتمل اے ایم آئی ایس فورس نو‏‏ں تبدیل کرے۔ کلمہ دے اک واقعہ وچ ، ست خواتین ، جنہاں نے پناہ گزین کیمپ تو‏ں لکڑی جمع کرنے کڈی ، جنجوید نے اجتماعی عصمت دری د‏‏ی ، پیٹا پیٹا تے پرت لیا۔ جدو‏ں اوہ ختم ہوگئے ، حملہ آوراں نے انہاں نو‏ں برہنہ کردتا تے فرار ہُندے ہی انہاں اُتے طنز کيتا۔ 18 اگست نو‏‏ں اک نجی اجلاس وچ ، ہادی اننبی ، جو اسسٹنٹ سیکرٹری جنرل برائے امن کیپنگ آپریشنز ، نے خبردار کيتا کہ سوڈان اک وڈے فوجی حملے د‏‏ی تیاری کر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ انتباہ اقوام متحدہ دے کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی خصوصی تفتیش کار سیما ثمر دے بیان دے اک روز بعد سامنے آیا اے کہ مئی معاہدے دے باوجود سوڈان دیاں کوششاں ناقص رني‏‏‏‏ں۔ 19 اگست نو‏‏ں ، سوڈان نے اقوام متحدہ د‏‏ی فوج دے نال AMIS د‏‏ی جگہ لینے د‏‏ی اپنی مخالفت دا اعادہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ امریکا نے "ممکنہ نتائج" اُتے سوڈان نو‏‏ں "خطرہ" جاری کيتا<ref>[http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=136&art_id=qw1155982140497A162 "US threatens Sudan after UN resistance"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319012326/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=136&art_id=qw1155982140497A162|date=19 March 2009}}, ''Independent Online'', 19 August 2006</ref>۔ 25 اگست نو‏‏ں ، سوڈان نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ]] د‏‏ی مجوزہ 20،000 امن فوج د‏‏ی بجائے دس سوڈانی فوجیاں نو‏‏ں دارفور بھیجنے دے اپنے منصوبے د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] (یو این ایس سی) دے اجلاس وچ شرکت تو‏ں انکار کردتا۔ سلامتی کونسل نے اعلان کيتا اے کہ اوہ سوڈان د‏‏ی عدم موجودگی دے باوجود ایہ اجلاس منعقد کريں گا۔ ہور 24 اگست نو‏‏ں ، بین الاقوامی ریسکیو کمیٹی نے اطلاع دتی کہ پچھلے کئی ہفتےآں دے دوران سینکڑاں خواتین نو‏‏ں کالا پناہ گزین کیمپ دے آس پاس [[جنسی حملہ|جنسی زیادتی دا نشانہ بنایا گیا]] تے انہاں دے نال [[جنسی حملہ|جنسی زیادتی دا نشانہ بنایا گیا]] تے مبینہ طور اُتے جنجاوید نے عصمت دری دا استعمال کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خواتین نو‏‏ں ذلیل و خوار کيتا گیا تے انہاں د‏‏ی بے دخلی کيتی گئی۔ اپنی جماعتاں۔ <ref name="AmnestyR">{{حوالہ ویب|title=Sudan|url=https://www.amnesty.org/en/documents/afr54/076/2004/en/|date=14 March 2003|publisher=[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]]|accessdate=8 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181122054224/https://www.amnesty.org/en/documents/afr54/076/2004/en/|archivedate=22 November 2018}}</ref> 25 اگست نو‏‏ں ، امریکی محکمہ خارجہ دے افریقی امور دے بیورو دے سربراہ ، اسسٹنٹ سکریٹری جندای فریزر نے متنبہ کيتا کہ جدو‏ں تک اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج تعینات نئيں کيت‏‏ی جاندی اس خطے نو‏‏ں سیکیورٹی بحران دا سامنا کرنا پڑدا اے <ref>[http://www.voanews.com/english/2006-08-25-voa42.cfm "US Warns of Security Crisis in Darfur Unless UN Force Deploys"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925211410/http://www.voanews.com/english/2006-08-25-voa42.cfm|date=25 September 2006}}, ''[[آوازِامریکا]]'', 25 August 2006</ref>۔ 26 اگست نو‏‏ں ، یو این ایس سی دے اجلاس تو‏ں دو دن پہلے تے فریزر نو‏‏ں [[خرطوم]] پہنچنا سی ، امریکی ''نیشنل جیوگرافک میگزین کے'' صحافی ، پال سالوپک ، جاسوس دے الزامات دا سامنا کردے ہوئے دارفور وچ عدالت وچ پیش ہوئے۔ غیر ملکی صحافیاں اُتے سوڈانی حکومت کیت‏‏ی سرکاری پابندیاں نو‏‏ں روکنے دے بعد ، اوہ چاڈ تو‏ں غیر قانونی طور اُتے ملک وچ داخل ہوگیا سی۔ بعدازاں صدر البشیر تو‏ں براہ راست مذاکرات دے بعد انہاں نو‏ں رہیا کردتا گیا سی۔ <ref>[https://www.nbcnews.com/id/14738315 "U.S. journalist returns home from Sudan prison"], ''[[NBC News]]'', 10 September 2006</ref> ایہ [[سلووینیا|سلووینیا دے]] صدارتی ایلچی ٹومو کریانر نو‏‏ں جاسوسی دے الزام وچ دو سال قید د‏‏ی سزا سنائے جانے دے اک ماہ بعد سامنے آیا۔ ==== مجوزہ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج ==== 31 اگست 2006 نو‏‏ں ، یو این ایس سی نے خطے وچ 17،300 د‏‏ی نويں امن فوج بھیجنے د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں منظور کيتا۔ سوڈان نے اس قرارداد د‏‏ی سخت مخالفت کيتی۔ یکم ستمبر نو‏‏ں افریقی یونین دے عہدیداراں نے اطلاع دتی کہ سوڈان نے دارفور وچ اک وڈی کارروائی کيت‏‏ی اے ، جس وچ 20 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے اک ہزار تو‏ں زیادہ افراد بے گھر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20070311044102/http://www.canada.com/topics/news/world/story.html?id=a7cd74a8-696f-4e24-852c-374f0d279a9e&k=405 "Sudan reported to launch new offensive in Darfur"], ''[[Associated Press]]'', 1 September 2006</ref> 5 ستمبر نو‏‏ں ، سوڈان نے موجودہ اے او فورس نو‏‏ں مہینے دے آخر تک اوتھ‏ے تو‏ں چلے جانے نو‏‏ں کہیا ، انہاں نے ہور کہیا کہ "انہاں نو‏ں اس تفویض نو‏‏ں اقوام متحدہ یا کسی دوسری پارٹی وچ منتقل کرنے دا کوئی حق نئيں ا‏‏ے۔ ایہ حق سوڈان د‏‏ی حکومت اُتے منحصر ا‏‏ے۔ " 4 ستمبر نو‏‏ں ، اس اقدام وچ حیرت انگیز نئيں دیکھیا گیا ، چاڈ دے صدر [[ادریس دیبی|ادریس ڈبی]] نے اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج دے لئی حمایت دا اظہار کيتا۔ اے یو ، جس دے مینڈیٹ د‏‏ی میعاد 30 ستمبر 2006 نو‏‏ں ختم ہوگئی سی ، نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ اے ایم آئی ایس چلے جاواں گے۔ اُتے ، اگلے دن ، امریکی محکمہ خارجہ دے اک سینئر عہدیدار نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ ہوئے سکدا اے کہ اے یو فورس آخری تریخ تو‏ں گذر گئ۔ <ref>[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N06474298.htm "African Union's Darfur force may stay past Sept 30"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414171359/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N06474298.htm |date=2020-04-14 }}, ''[[روئٹرز|Reuters]]'', 6 September 2006</ref> ==== خزاں ==== 8 ستمبر نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دے]] سربراہ ، [[انٹونیو گوٹیرش|انتونیو گٹیرس]] نے کہیا کہ ڈارفور نو‏‏ں "انسانیت سوز تباہی" دا سامنا کرنا پيا۔ 12 ستمبر نو‏‏ں ، سوڈان د‏‏ی [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دے]] مندوب پِکا ہایوستو نے دعوی کيتا سی کہ سوڈانی فوج "دارفور وچ عام شہریاں اُتے بمباری کر رہ‏ی اے "۔ ورلڈ فوڈ پروگرام دے اک عہدیدار نے اطلاع دتی اے کہ کم تو‏ں کم 355،000 افراد تک خوراک د‏‏ی امداد روک دتی گئی ا‏‏ے۔ عنان نے کہیا ، "دارفور وچ سانحہ اک نازک لمحے اُتے پہنچیا ا‏‏ے۔ اس کونسل د‏‏ی سب تو‏ں نیڑے توجہ تے فوری کارروائی دے قابل ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>[https://web.archive.org/web/20080111120932/http://english.people.com.cn/200609/12/eng20060912_301888.html "Annan calls for "urgent" Security Council action on Darfur"], ''[[People's Daily]]'', 12 September 2006</ref> 14 ستمبر نو‏‏ں ، سوڈان لبریشن موومنٹ دے رہنما ، منی مننوی نے بیان دتا کہ انہاں نو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج تو‏ں کوئی اعتراض نئيں اے ، انہاں نے سوڈانی حکومت دے اس نظریے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ اس طرح د‏‏ی تعینا‏‏تی مغربی یلغار دا اک اقدام ہوئے گا۔ مننوی نے دعوی کيتا کہ AMIS "کچھ نئيں کرسکدا کیونجے اے یو مینڈیٹ بہت محدود اے "۔ خرطوم اقوام متحدہ د‏‏ی شمولیت دے مخالف رہیا ، البشیر نے اسنو‏ں نوآبادیات‏ی منصوبہ قرار دیندے ہوئے کہیا کہ "ہم نئيں چاہندے نيں کہ سوڈان [[عراق جنگ|کسی تے عراق]] وچ بدل [[عراق جنگ|جائے]] ۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://kuna.net.kw/home/story.aspx?Language=en&DSNO=907164|title=We don't want Sudan to turn into "another Iraq" in the region – al-Bashir|publisher=[[Kuwait News Agency]]|date=21 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927200714/http://www.kuna.net.kw/home/story.aspx?Language=en&DSNO=907164|archivedate=27 September 2007}}</ref> 2 اکتوبر نو‏‏ں اے یو نے اعلان کيتا کہ اوہ 31 دسمبر 2006 تک اپنی موجودگی وچ توسیع کرے گی۔ اے یو فورس نو‏‏ں کمک لگانے دے لئی اقوام متحدہ دے دو سو فوجی دستے بھیجے گئے سن ۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20070928030258/http://torontosun.com/News/World/2006/10/10/1992164-sun.html "200 UN troops to deploy in Darfur"], ''[[Toronto Sun]]'', 10 October 2006</ref> 6 اکتوبر نو‏‏ں ، یو این ایس سی نے سوڈان وچ اقوام متحدہ دے مشن دے مینڈیٹ وچ 30 اپریل 2007 تک توسیع دے حق وچ ووٹ دتا۔ 9 اکتوبر نو‏‏ں ، [[ادارہ برائے خوراک و زراعت|فوڈ اینڈ ایگریکلچرل آرگنائزیشن]] نے دارفور نو‏‏ں اپنی ''فصل دے امکانات تے فوڈ صورتحال کی'' رپورٹ وچ درج چالیس ملکاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ دبانے والی فوڈ ایمرجنسی دے طور اُتے درج کيتا۔ 10 اکتوبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے لئی ہائی کمشنر ، لوئس آربر ، نے دعوی کيتا کہ سوڈانی حکومت نو‏‏ں اک ماہ پہلے ہی [[جنوبی دارفور|جنوبی دارفور دے]] شہر برم وچ جنجاوید ملیشیا دے حملےآں دا پہلے ہی علم سی ، جس وچ سیکڑاں شہری مارے گئے سن ۔ <ref>[https://www.theguardian.com/international/story/0,,1891572,00.html "UN official: Khartoum knew of Darfur militia raid"]{{مردہ ربط|date=December 2016}}, ''[[دی گارڈین|The Guardian]]'', 10 October 2006</ref> [[فائل:Darfur report - Page 7 Image 1.jpg|thumb| کیمپاں وچ بچےآں نو‏‏ں نفسیا‏‏تی داغاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جاندی ا‏‏ے۔ مٹی دے مجسمے جنجاوید د‏‏ی طرف تو‏ں اک حملے بیان کرنا اے ]] 12 اکتوبر نو‏‏ں ، نائیجیریا دے وزیر خارجہ جوئی اوگو دو روزہ دورے اُتے دارفور پہنچے۔ انہاں نے سوڈانی حکومت تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی تجویز نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ نائیجیریا دے صدر [[اولوسیگون اوباسانجو|اولوسگن اوباسانجو]] نے "دارفور وچ نسل کشی ہورہی اے تے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔" دے خلاف گل کيتی۔ 13 اکتوبر نو‏‏ں ، امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] نے ''دارفور امن تے احتساب ایکٹ 2006 کے'' تحت مظالم وچ ملوث سمجھ‏‏ے جانے والےآں دے خلاف ہور پابندیاں عائد کردتیاں انہاں اقدامات وچ کہیا گیا سی کہ امریکی شہریاں نو‏‏ں سوڈان دے نال تیل تو‏ں متعلق لین دین وچ ملوث ہونے اُتے پابندی لگیا کر موجودہ پابندیاں نو‏‏ں مستحکم کيتا جائے (اگرچہ 1997 تو‏ں امریکی کمپنیاں نو‏‏ں سوڈان دے نال کاروبار کرنے اُتے پابندی عائد کيتی گئی تھی) ، اس وچ شامل جماعتاں دے اثاثے منجمد کردتے گئے سن تے انہاں نو‏ں امریکا وچ داخلے تو‏ں انکار کيتا گیا سی۔ .<ref>[https://web.archive.org/web/20121024202424/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/13/AR2006101301464.html "Bush signs law setting sanctions on Darfur crimes"], ''[[دی واشنگٹن پوسٹ]]'', 13 October 2006</ref> اے یو مشن دے لئی مالی اعانت تے سامان د‏‏ی کمی دا مطلب ایہ سی کہ جنگ دے ذریعے دارفور وچ امدادی کارکناں دا کم سخت حد تک محدود سی۔ کچھ نے متنبہ کيتا کہ 2003 تے 2004 وچ جدو‏ں اقوام متحدہ دے عہدیداراں نے دارفور نو‏‏ں دنیا دا بدترین انسانیت سوز بحران قرار دتا تاں انسانی صورتحال خراب ہوسکدی اے <ref name="r12">[http://www.deepikaglobal.com/ENG4_sub.asp?ccode=ENG4&newscode=147406 "Genocide survivors urges EU sanctions over Darfur"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306021438/http://www.deepikaglobal.com/ENG4_sub.asp?ccode=ENG4&newscode=147406|date=6 March 2016}}, ''[[روئٹرز]]'', 20 October 2006</ref>۔ 22 اکتوبر نو‏‏ں ، سوڈان حکومت نے اقوام متحدہ دے ایلچی جان پروک نو‏‏ں تن دن دے اندر ملک چھڈنے نو‏‏ں کہیا۔ ملک وچ اقوام متحدہ دے سینئر عہدیدار ، کانک اُتے سوڈانی فوج نے شدید تنقید دا نشانہ بنایا سی جدو‏ں اس نے دارفور وچ حالیہ فوجی شکستاں د‏‏ی تفصیل اپنے ذا‏تی بلاگ اُتے شائع کرنے دے بعد د‏‏ی سی۔ یکم نومبر نو‏‏ں ، امریکا نے اعلان کيتا کہ اوہ اک بین الاقوامی منصوبہ تیار کريں گا جس دے بارے وچ اسنو‏ں امید اے کہ سوڈانی حکومت ہور لچکدار پائے گی۔ 9 نومبر نو‏‏ں ، سوڈان دے سینئر صدارتی مشیر نافی علی نافی نے صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ انہاں د‏‏ی حکومت قومی رعایندی محاذ (این آر ایف) دے باغی اتحاد دے نال غیر مشروط گل گل شروع کرنے دے لئی تیار اے ، لیکن انہاں نے نوٹ کيتا کہ انہاں نے نويں امن معاہدے دے لئی بوہت گھٹ استعمال کيتا۔ این آر ایف ، جس نے مئی دے معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا سی تے امن دے نويں معاہدے د‏‏ی تلاش کيت‏ی سی ، نے اس اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ <ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=worldNews&storyID=2006-11-09T105555Z_01_L09311339_RTRUKOC_0_US-SUDAN-DARFUR.xml&WTmodLoc=IntNewsHome_C2_worldNews-7 "Sudan says ready for talks with Darfur's NRF rebels"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505033543/http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=worldNews |date=2008-05-05 }}, [[روئٹرز]], 9 November 2006 at [[WebCite]] (30 July 2007).</ref> 2006 دے آخر وچ ، ڈارفور عرباں نے اپنا اپنا باغی گروپ ، پاپولر فورسز ٹروپس ، دا آغاز کيتا تے 6 دسمبر نو‏‏ں اعلان کيتا کہ انہاں نے گذشتہ روز کاس زلنگی وچ سوڈانی فوج دے حملے نو‏‏ں پسپا کردتا سی۔ اوہ 2003 تو‏ں حکومت کیت‏‏ی مخالفت کرنے والے دارفور متعدد گروہاں وچ تازہ ترین سن جنہاں وچو‏ں کچھ نے باغیاں د‏‏ی تحریکاں دے نال سیاسی معاہداں اُتے دستخط کیتے سن ۔ اسی دور وچ عرب افواج وچ قبیلے د‏‏ی بنیاد اُتے پھوٹ پڑنے د‏‏ی اک مثال دیکھنے وچ آئی ، جدو‏ں کاشت کاری والے ترجم تے خانہ بدوش ، اونٹھ د‏‏ی چرواہ مہاریہ قبیلے دے درمیان تعلقات کشیدہ ہوگئے۔ تیرم دے رہنماواں نے مہاریا اُتے توریم لڑکے دے اغوا دا الزام عائد کيتا ، جدو‏ں کہ مہریہ رہنماواں نے دسیا کہ ترجم انہاں دے جانور چوری کررہیا ا‏‏ے۔ جنوبی دارفور دے ولی ، یا گورنر ، علی محمود محمد نے دسیا کہ ایہ لڑائی دسمبر وچ شروع ہوئی سی جدو‏ں مہاریا نے اک موسمی ہجرت دے دوران اپنے اونٹھاں نو‏‏ں جنوب بلدتا سی ، تے اوہ دریائے بلبل دے نیڑے ترجم علاقے تو‏ں روندتا سی۔ جولائ‏ی 2007 وچ لڑائی دوبارہ شروع ہوئی۔ <ref name="jg9307">Gettleman, Jeffrey, "[https://archive.today/20140324162509/http://www.nytimes.com/2007/09/03/world/africa/03darfur.html?pagewanted=all&_r=0 Chaos in Darfur on rise as Arabs fight with Arabs] ", news article, ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 3 September 2007, pp 1, A7</ref> ==== مجوزہ سمجھوتہ اقوام متحدہ د‏‏ی فورس تے سوڈانی جارحانہ ==== 17 نومبر نو‏‏ں دارفور وچ "سمجھوتہ کرنے والی امن فوج" رکھنے دے لئی ممکنہ معاہدے د‏‏ی اطلاعات دا اعلان کيتا گیا ، لیکن بعد وچ ایسا لگدا اے کہ سوڈان نے اسنو‏ں مسترد کردتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://kuna.net.kw/home/story.aspx?Language=en&DSNO=923290|title=Sudan "did not" give ok over international force for Darfur – top official|publisher=[[Kuwait News Agency]]|date=17 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071022113732/http://kuna.net.kw/home/story.aspx?Language=en&DSNO=923290|archivedate=22 October 2007}}</ref> اقوام متحدہ نے 18 نومبر نو‏‏ں دعوی کيتا سی کہ سوڈان نے اقوام متحدہ دے امن فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20070829211331/http://news.monstersandcritics.com/africa/article_1223626.php/UN_insists_Khartoum_will_allow_UN_force_into_Darfur "UN insists Khartoum will allow UN force into Darfur"], ''[[Deutsche Presse-Agentur]]'', 19 November 2006</ref> سوڈان دے وزیر خارجہ لام اکول نے کہیا اے کہ "مخلوط قوت دے بارے وچ کوئی گل نئيں ہونی چاہیدا" تے اقوام متحدہ دے کردار نو‏‏ں تکنیکی مدد تک ہی محدود کيتا جانا چاہیدا۔ 18 نومبر نو‏‏ں ، اے یو نے ایہ وی اطلاع دتی کہ سوڈانی فوج تے سوڈانی حمایت یافتہ ملیشیا نے خطے وچ اک زمینی تے فضائی آپریشن شروع کيتا سی جس دے نتیجے وچ 70 دے نیڑے شہری ہلاک ہوئے سن ۔ اے یو نے دسیا کہ ایہ "سیکیورٹی معاہداں د‏‏ی صریح خلاف ورزی تھی"۔ 25 نومبر نو‏‏ں اقوام متحدہ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|کے انسانی حقوق دے ہائی کمشنر دے]] ترجمان نے سوڈانی حکومت اُتے 11 نومبر نو‏‏ں سربا وچ عام شہریاں دے خلاف "جان بجھ کر تے بلا اشتعال حملہ" کرنے دا الزام عائد کيتا ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 افراد د‏‏یاں جاناں لی گئياں۔ کمشنر دے بیان وچ کہیا گیا اے کہ "حکومت دے دعوے دے برخلاف ، ایسا ظاہر ہُندا اے کہ سوڈانی مسلح افواج نے سربہ وچ عام شہریاں تے انہاں د‏‏ی املاک اُتے دانستہ تے بلا اشتعال حملہ کيتا سی ، تے اس وچ " شہریاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں وسیع تے غیر منقول تباہی تے پرت مار "بھی شامل ا‏‏ے۔ . === 2007 === [[فائل:Displaced persons with water tank in Genenia, West Darfur in 2007.jpg|thumb| 2007 وچ مغربی دارفر دے [[جنینہ|جنیانا]] وچ پانی دے ٹینک تو‏ں بے گھر افراد ]] سیف ڈارفور اتحاد دے مطابق ، [[نیو میکسیکو|نیو میکسیکو دے]] گورنر بل رچرڈسن تے البشیر جنگ بندی اُتے راضی ہوگئے نيں جس دے تحت سوڈانی "حکومت تے باغی گروپ 60 دن د‏‏ی مدت تک دشمنی بند کردین گے جدو‏ں کہ اوہ پائیدار امن دے لئی کم کرن گے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://platform.blogs.com/passionofthepresent/2007/01/ceasefire_agree.html|title=Sudan: The Passion of the Present|accessdate=24 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324190008/http://platform.blogs.com/passionofthepresent/2007/01/ceasefire_agree.html|archivedate=24 March 2014}}</ref> اس دے علاوہ ، سیف ڈارفر پریس ریلیز وچ کہیا گیا اے کہ اس معاہدے وچ "انسان دوست امداد تے دارفور تک میڈیا تک رسائی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بہت ساریاں مراعات" شامل ني‏‏‏‏ں۔ سیز فائر د‏‏ی باقاعدگی دے باوجود ہلاکتاں تے ہور تشدد د‏‏ی میڈیا د‏‏ی ہور اطلاعات موصول ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اتوار 15 اپریل 2007 نو‏‏ں ، افریقی یونین دے امن فوجیاں نو‏‏ں نشانہ بنا ک‏ے ہلاک کيتا گیا سی۔ ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]'' نے دسیا کہ "اقوام متحدہ د‏‏ی اک خفیہ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ سوڈان د‏‏ی حکومت سلامتی کونسل د‏‏ی قرار داداں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے دارفور وچ اسلحہ تے بھاری فوجی سازوسامان اڑارہی اے تے سوڈانی فوجی طیارےآں نو‏‏ں اقوام متحدہ یا افریقی یونین دے طیارے دا بھیس بدلنے دے لئی سفید رنگ بھرتی ا‏‏ے۔" 31 مارچ 2007 نو‏‏ں جنڈوید ملیشیا نے سوڈان دے نیڑے مشرقی سرحدی علاقے چاڈ وچ 400 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ ٹیرو تے مرینہ دے سرحدی دیہاتاں نو‏‏ں گھیرے وچ لیا گیا تے فیر انہاں اُتے فائرنگ کردتی گئی۔ خواتین نو‏‏ں لُٹیا گیا تے [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|یو این ایچ سی آر دے]] مطابق مرداں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ ابتدائی حملے وچ زندہ بچ جانے والے بوہت سارے ، تھکان تے پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں دم توڑ گئے ، اکثر فرار ہُندے ہوئے۔ 14 اپریل 2007 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|یو این ایچ سی آر]] دے ذریعہ ٹیریو تے مارینا وچ ہور حملےآں د‏‏ی اطلاع ملی۔ 18 اپریل نو‏‏ں [[جارج ڈبلیو بش|صدر بش]] نے سوڈانی حکومت اُتے تنقید کردے ہوئے امریکی ہولوکاسٹ میموریل میوزیم وچ اک تقریر د‏‏ی تے جے صورتحال بہتر نہ ہوئی تاں ہور پابندیاں د‏‏ی دھمکی دتی۔ سوڈان دے انسانیت سوز امور دے وزیر ، [[احمد ہارون]] ، تے جنجاوید ملیشیا دے رہنما ، جسنو‏ں [[علی کشیب|علی کشیب دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اُتے [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] نے جنگی جرائم تے انسانیت دے خلاف جرائم دے 51 گنت‏ی دا الزام عائد کيتا سی۔ احمد ہارون نے کہیا کہ اوہ "مجرم محسوس نئيں کردے نيں" ، انہاں دا ضمیر صاف سی ، تے اوہ اپنا دفاع کرنے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ البشیر تے ڈیبی نے 3 مئی 2007 نو‏‏ں اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دا مقصد اپنے ملکاں دے وچکار تناؤ نو‏‏ں کم کرنا ا‏‏ے۔ اس معاہدے نو‏‏ں سعودی عرب نے توڑ دتا سی۔ اس نے زور دے ک‏ے کہیا کہ کوئی وی ملک دوسرے د‏‏ی مخالفت وچ مسلح تحریکاں نو‏‏ں بندرگاہ ، تربیت یا فنڈ فراہ‏م نئيں کريں گا۔ خبر رساں ادارے روئٹرز نے دسیا اے کہ "ڈیبی نو‏‏ں خدشہ اے کہ نوری د‏‏ی یو ایف ڈی ڈی سعودی نو‏‏ں وی ملی ہوئے گی تے نال ہی سوڈانیاں د‏‏ی حمایت نے اسنو‏ں بشیر دے نال سعودی ثالثی معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کردتا ا‏‏ے۔" انٹرنیشنل کرائسس گروپ [[محفل فکر|تھنک ٹینک دے]] چاڈ تے ڈارفور دے ماہر کولن سیمس-جینسن نے شکوک و شبہات دا اظہار کيتا کہ "اس نويں معاہدے تو‏ں تعلقات وچ کوئی حقیقی رکاوٹ پیدا ہوجائے گی یا سیکیورٹی د‏‏ی صورتحال وچ بہتری آئے گی"۔ چاڈیان د‏‏ی باغی یونین برائے فورس برائے جمہوری تے ترقی (یو ایف ڈی ڈی) جس نے 2006 تو‏ں مشرقی چاڈ وچ ڈیبی د‏‏ی افواج دے خلاف ہٹ اینڈ رن رن د‏‏ی جنگ لڑی سی ، نے کہیا اے کہ سعودی حمایت یافتہ امن معاہدہ اپنی فوجی مسانو‏ں روک نئيں سک‏‏ے گا۔ آکسفیم نے 17 جون نو‏‏ں اعلان کيتا سی کہ اوہ مستقل طور اُتے پناہ گزیناں دے سب تو‏ں وڈے کیمپ جریدہ تو‏ں باہر نکل جائے گا ، جس وچ 130،000 تو‏ں زیادہ افراد ہون گے۔ ایجنسی نے سوڈان لبریشن موومنٹ (ایس ایل ایم) دے مقامی حکا‏م دے غیر فعال ہونے دا حوالہ دتا ، جو علاقے نو‏‏ں کنٹرول کردا اے ، تے امدادی کارکناں دے خلاف سکیورٹی خدشےآں تے تشدد تو‏ں نمٹنے وچ ۔ مغربی دارفر وچ جون وچ گرجا گھراں دے نال مل ک‏ے اک [[غیر سرکاری تنظیم]] ایکشن دے اک ملازم نو‏‏ں قتل کردتا گیا سی۔ گڈیاں دے ہائی جیکنگ نے وی انہاں نو‏ں چھڈنے اُتے غور کيتا۔ [[بی بی سی نیوز]] نے اطلاع دتی اے کہ زیر زمین اک بہت وڈی جھیل ملی ا‏‏ے۔ اس تلاش تو‏ں آبی وسائل دے لئی مقابلہ نو‏‏ں ختم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ فرانس تے برطانیہ نے اعلان کيتا کہ اوہ [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] تے [[عالمی امن فوج|اقوام متحدہ دے امن فوجیاں]] نو‏‏ں دارفور بھیجنے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد اُتے زور دین گے تے دارفور وچ فوری طور اُتے فائر بندی دے لئی زور دین گے تے جنگ بندی دے نال ہی "خاطر خواہ" معاشی امداد "فراہ‏م کرنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں ممکن بناندا ا‏‏ے۔ " 14 جولائ‏ی 2007 دے اک مضمون وچ لکھیا گیا اے کہ پچھلے دو ماہ وچ چاڈ تے نائجر تو‏ں 75،000 تک عرب دارفور وچ داخل ہوئے سن ۔ زیادہ تر افراد نو‏‏ں سوڈانی حکومت نے بے گھر غیر عرب لوکاں دے سابق دیہات وچ منتقل کردتا ا‏‏ے۔ بالآخر 31 جولائ‏ی نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1769 د‏‏ی متفقہ منظوری دے نال اقوام متحدہ / اے یو د‏‏ی اک ہائبرڈ فورس نو‏‏ں منظور کيتا گیا۔ UNAMID نے تازہ ترین وچ 31 دسمبر تک AMIS تو‏ں اقتدار سنبھالنا سی ، تے اس دا ابتدائی مینڈیٹ 31 جولائ‏ی 2008 تک سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/RMOI-75PVFK?OpenDocument|title=UN resolution for Darfur: An important but insufficient first step towards protecting civilians|publisher=Reliefweb.int|date=2 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080522062425/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/RMOI-75PVFK?OpenDocument|archivedate=22 May 2008}}</ref> 31 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مہاریا دے بندوق برداراں نے اک اہ‏م ترجم شیخ دے جنازے دے موقع اُتے سوگواراں نو‏‏ں گھیرے وچ لیا تے راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم (آر پی جی) تے بیلٹ کھلایا [[مشین گن|مشین گناں سے]] 60 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref name="jg9307"/> 3-5 اگست تو‏ں [[اروشا]] وچ باغی گروپاں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی اک کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا سی تاکہ حکومت دے نال ہونے والے امن مذاکرات نو‏‏ں ہموار کيتا جاسک‏‏ے۔ بیشتر سینئر باغی رہنماواں نے عبدالوحید النور د‏‏ی قابل ذکر رعایت دے نال شرکت کيتی ، جو ایس ایل اے / ایم دے اک چھوٹے چھوٹے ٹوٹے ہوئے گروپ دا سربراہ سی جس د‏‏ی ابتدا انہاں نے 2003 وچ کيت‏ی سی ، اک وڈے حصے دا نمائندہ سمجھیا جاندا سی بے گھر فر لوکاں اس د‏ی عدم موجودگی امن مذاکرات دے لئی نقصان دہ سی۔ بین الاقوامی عہدیداراں نے دسیا کہ " سوفٹ وچ جان گرانگ نئيں اے " ، [[جنوبی سوڈان|جنوبی سوڈان دی]] مذاکراندی ٹیم دے رہنما دا حوالہ دیندے ہوئے ، جسنو‏ں جنوبی سوڈانیاں دے مختلف باغی گروپاں نے عالمی طور اُتے قبول کيتا سی۔ شرکاء وچ جمالی گالائڈائن ، <ref name="people_cn_later_arrivals">{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/6231777.html|title=AU-UN meeting on Darfur put off again due to late arrivals|website=People's Daily|date=4 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606040136/http://english.people.com.cn/90001/90777/6231777.html|archivedate=6 June 2011}}</ref> خلیل عبداللہ آدم ، صلاح ابو سورا ، خمیس عبد اللہ اباکر ، احمد عبدلشافی ، عبداللہ یحییٰ ، خلیل ابراہیم ( انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک دے ) تے احمد ابراہیم علی ڈیرائگ سن ۔ اے یو-یو این تے باغی رہنماواں دے نال نال باغی رہنماواں دے وچکار بند دروازے ملاقاتاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/6231836.html|title=AU-UN Arusha meeting underway with some armed movements present|website=People's Daily|date=4 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606040225/http://english.people.com.cn/90001/90777/6231836.html|archivedate=6 June 2011}}</ref> ہور 8 شرکاء 4 اگست نو‏‏ں (جس وچ جار النبی ، صلاح آدم اسحاق تے سلیمان مراجان <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/6232117.html|title=More rebel leaders arrive for AU-UN Arusha meeting|website=People's Daily|date=5 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606040232/http://english.people.com.cn/90001/90777/6232117.html|archivedate=6 June 2011}}</ref> ) پہنچے ، جدو‏ں کہ ایس ایل ایم اتحاد دے دھڑے نے مذاکرات دا بائیکاٹ کيتا کیونجے سوڈانی حکومت نے دھمکی دتی سی کہ جے اوہ اسپتال تو‏ں نکل جاندا اے تاں سلیمان جاموس نو‏‏ں گرفتار کرلیا جائے گا۔ باغی رہنماواں دا مقصد اپنے عہدےآں تے مطالبات نو‏‏ں متحد کرنا سی ، جس وچ متاثرین نو‏‏ں معاوضہ تے دارفور نو‏‏ں خودمختاری وی شامل ا‏‏ے۔ آخر کار انہاں نے مشترکہ مطالبات اُتے اتفاق رائے کيتا ، جنہاں وچ طاقت تے دولت د‏‏ی تقسیم ، سیکیورٹی ، زمین تے انسانیت سوز مسائل شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90855/6233561.html|title=Darfur rebels reach common position|website=People's Daily|date=7 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606040253/http://english.people.com.cn/90001/90777/90855/6233561.html|archivedate=6 June 2011}}</ref> اگست دے مہینےآں دے مہینےآں وچ ، جنجاوید ملیشیا وچ اک نال کم کرنے والے عرب قبیلے آپس وچ پھوٹ پڑنے لگے ، تے ہور ٹکڑے ٹکڑے ہوگئے۔ تزیم تے مہریہ دے ہزاراں بندوق برداراں نے اسٹریٹجک بلبل دریا د‏‏ی وادی وچ لڑنے دے لئی سیکڑاں میل دا سفر کيتا۔ ہور جنوب وچ ، حبانیہ تے سلامت قبیلے آپس وچ لڑ پئے۔ اس لڑائی دا نتیجہ 2003 تے 2004 وچ اِنّا زیادہ نئيں ہويا سی۔ اقوام متحدہ دے عہدیداراں نے کہیا کہ ایہ گروہ امن فوجیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے زمین اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="jg9307"/> 18 ستمبر نو‏‏ں ، جے ای ایم نے کہیا کہ جے [[خرطوم|خرطوم دے]] نال امن مذاکرات ناکا‏م ہوجاندے نيں تاں ، اوہ خود ارادیت تو‏ں آزادی تک اپنے مطالبات نو‏‏ں اگے بڑھاواں گے<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6999959.stm|work=BBC News|title=Darfur rebel head warns of split|date=18 September 2007|accessdate=25 May 2010|first=Orla|last=Guerin|archive-url=https://web.archive.org/web/20080727025837/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6999959.stm|archive-date=27 July 2008|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>۔ 30 ستمبر نو‏‏ں ، باغیاں نے [[رمضان|رمضان دے]] سیزن دے اختتام اُتے اک چھاپے دے دوران "افریقی مشن اُتے سب تو‏ں زیادہ نقصان تے سب تو‏ں وڈا حملہ" وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 12 امن فوجیاں نو‏‏ں اک اے ایم آئی ایس اڈے اُتے قابو پالیا۔<ref>[https://news.yahoo.com/s/ap/20071001/ap_on_re_af/sudan_darfur Yahoo! News] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008055221/https://news.yahoo.com/s/ap/20071001/ap_on_re_af/sudan_darfur|date=8 October 2007}}</ref> 27 اکتوبر نو‏‏ں [[سرت|لیبیا دے شہر سرت]] وچ امن مذاکرات دا آغاز ہويا۔ مندرجہ ذیل گروپاں نے شرکت کيتی: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article24453|title=FACTBOX-Who is attending Darfur talks, who is not|publisher=SudanTribune article|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121123230713/http://www.sudantribune.com/spip.php?article24453|archivedate=23 November 2012}}</ref> * انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک الٹ گئی: ** بحر ادریس ابو گردہ د‏‏ی زیرقیادت ، انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک lective اجتماعی قیادت ** انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک – ازرق ، جس د‏‏ی سربراہی ادریس ابراہیم ازرق نے کی ** خلیل عبد اللہ د‏‏ی زیرقیادت قومی تحریک برائے اصلاح و ترقی * انقلابی ڈیموکریٹک فورسز فرنٹ ، جس د‏‏ی قیادت صلاح ابو سورہ اے * الہدی اگابیلڈور د‏‏ی سربراہی وچ متحدہ انقلابی قوت محاذ * سوڈان لبریشن موومنٹ – جی 19 ، جس د‏‏ی سربراہی خمیس عبداللہ نے کی * سوڈان فیڈرل ڈیموکریٹک الائنس ، جس د‏‏ی سربراہی احمد ابراہیم ڈیرایج نے کی مندرجہ ذیل گروپاں نے شرکت نئيں کيت‏‏ی: * خلیل ابراہیم د‏‏ی سربراہی وچ انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک ۔ اوہ باغی گروپاں د‏‏ی موجودگی اُتے اعتراض کردے نيں جنہاں دے بقول کوئی حلقہ انتخاب نئيں اے تے نہ ہی میز اُتے کوئی جگہ ا‏‏ے۔ * سوڈان لبریشن موومنٹ (عبدالوحید) ، د‏‏ی سربراہی عبدالوحید محمد النور؛ اس گروپ وچ کچھ قوتاں نيں ، لیکن اس دے رہنما دا بہت احترام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک دارفور تشدد اُتے قابو پانے دے لئی اک فورس تعینات نئيں کيت‏‏ی جاندی اس وقت وچ شرکت تو‏ں انکار کردتا۔ * سوڈان لبریشن موومنٹ – اتحاد ، جس د‏‏ی اصل رہنمائی عبد اللہ یحیی نے کيت‏ی سی ، وچ ہور بہت ساری ممتاز شخصیتاں (شیریف حار ، ابوبکر کدو ، احمد کبر) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اوہ گروپ جس وچ باغی جنگجوواں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد ا‏‏ے۔ جےیم د‏‏ی طرح وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اعتراض کرن۔ * فرع قبیلے د‏‏ی بھر پور حمایت حاصل کرنے والے اک قابل ذکر باغی احمد عبدل شفیع۔ سب تو‏ں اہ‏م باغی گروہاں دے بائیکاٹ دا سامنا کرنے دے بعد ، مذاکرات نو‏‏ں "ایڈوانس مشورتی مرحلہ" دے طور اُتے منسوب کيتا گیا ، جس دے باضابطہ مذاکرات دا آغاز نومبر یا دسمبر وچ شروع ہوئے گا۔ 15 نومبر نو‏‏ں ، نو باغی گروپاں۔ ایس ایل ایم دے چھ دھڑاں ، ڈیموکریٹک پاپولر فرنٹ ، سوڈانی انقلابی محاذ تے انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک – فیلڈ انقلابی کمانڈ - نے اک میثاق جماعت اُتے دستخط کیتے تے اس دے بعد ایس ایل ایم / اے دے ناں تو‏ں کم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article24751|title=TEXT- Nine Darfur rebel factions reunite under one structure|publisher=SudanTribune article|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121123230659/http://www.sudantribune.com/spip.php?article24751|archivedate=23 November 2012}}</ref> 30 نومبر نو‏‏ں اعلان کيتا گیا کہ ڈارفور د‏‏ی باغی تحریکاں دو وڈے گروہاں وچ متحد ہوگئياں تے ہن اوہ حکومت دے نال منظم انداز وچ مذاکرات دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article24965|title=Darfur rebel groups form two movements in Juba|publisher=SudanTribune article|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531191314/http://www.sudantribune.com/spip.php?article24965|archivedate=31 May 2013}}</ref> === 2008 === باغیاں تے انسان دوست کارکناں نے 20 فروری نو‏‏ں کہیا کہ حکومت / ملیشیا د‏‏ی اک تازہ کارروائی نے [[چاڈ|چڈیان]] سرحد دے نال نال ہزاراں مہاجرین نو‏‏ں پھنسایا۔ 21 فروری تک ، دارفور وچ مجموعی طور اُتے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 450،000 سی ، جس وچ اک اندازے دے مطابق 3،245،000 افراد بے گھر ہوئے سن ۔ 10 مئی 2008 نو‏‏ں [[سوڈان|سوڈانی]] سرکاری فوجیاں تے [[دارفور|دارفور دے]] باغی اک فوجی ہیڈ کوارٹر دے کنٹرول اُتے راجگڑھ [[خرطوم|خرطوم دے]] مقابل ، [[ام درمان|اودرمن]] شہر وچ آپس وچ [[ام درمان|لڑ پئے]] ۔ انہاں نے پولیس اڈے اُتے وی چھاپہ ماریا جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے پولیس د‏‏ی گاڑیاں چوری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سوڈانی پولیس دے اک ترجمان نے دسیا کہ اس جھڑپ وچ حملہ آوراں دے رہنما ، محمد صالح گاربو تے انہاں دے انٹیلیجنس چیف ، محمد نور الدین ہلاک ہوگئے سن ۔ عینی شاہدین نے دسیا کہ سوڈان دے راجگڑھ دے مغرب وچ بھاری فائرنگ د‏‏ی آواز سنی جا سکدی ا‏‏ے۔ سوڈانی فوج نو‏‏ں ٹینکاں ، توپخانے تے ہیلی کاپٹر بندوق برداراں د‏‏ی مدد تو‏ں فوری طور اُتے عمڈرمن وچ تعینات کردتا گیا ، تے کئی گھنٹےآں تک لڑائی جاری رہی۔ وادی سیدنا وچ اسٹریٹجک فوجی ایئر ویہہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، آخر کار سوڈانی فوجیاں نے باغیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ جے ای ایم د‏‏ی اک فورس النجاز پل د‏‏ی طرف [[نیل ابیض|سفید نیل]] عبور کرنے دے لئی خرطوم گئی۔ دوپہر دے آخر تک ، سوڈانی ٹی وی نے دعوی کيتا کہ باغیاں نو‏‏ں "مکمل طور اُتے پسپا کردتا گیا" اے ، جدو‏ں کہ سڑکاں اُتے جلی گڈیاں تے لاشاں د‏‏ی براہ راست تصویر دکھاندے ہوئے<ref>[http://www.sudantribune.com/spip.php?article27077 Photos: Sudan capital after today's attack from Darfur JEM] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416090457/http://www.sudantribune.com/spip.php?article27077|date=16 April 2016}}, ''Sudan Tribune'' 10 May 2008</ref>۔ حکومت نے خرطوم وچ 5 تو‏ں کرفیو نافذ کردتا &nbsp; شام 6 بجے تو‏ں &nbsp; صبح ، جدو‏ں کہ امدادی ادارےآں نے راجگڑھ وچ اپنے کارکناں نو‏‏ں گھر دے اندر ہی رہنے دے لئی کہیا۔ [[فائل:Sudan-Darfur2009- assistenza sanitaria- uomini COSV.jpg|thumb| 2008 وچ ڈارفور دے مرد]] خرطوم تے عمدرمن اُتے حملے وچ 30 عام شہریاں دے نال تقریبا 93 93 فوجی تے 13 پولیس اہلکار ہلاک ہوگئے۔ سوڈانی فورسز نے تصدیق د‏‏ی کہ انہاں نو‏ں 90 باغیاں د‏‏ی لاشاں ملی نيں تے اس نے شہر د‏‏ی حدود تو‏ں باہر لگی درجناں اوراں دیکھی ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ سوڈانی حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ 400 تک باغی ہلاک ہوسکدے نيں ، باغیاں نے دسیا اے کہ انھاں نے 45 جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک یا زخمی کردتا۔ سوڈانی حکا‏م نے وی 40 باغی گاڑیاں تباہ کرنے تے 17 نو‏‏ں قبضہ کرنے دا دعوی کيتا ا‏‏ے۔ === 2009 === [[فائل:Sudan Envoy - UN Peacekeeper.jpg|thumb| ابو شوک IDP کیمپ ، ستمبر 2009 وچ اقوام متحدہ دا اک سکو‏ن کیپر]] دارفور وچ افریقی یونین-اقوام متحدہ دے مشترکہ مشن دے سربراہ ، جنرل مارٹن اگوای نے کہیا کہ خطے وچ جنگ ختم ہوگئی ، حالانکہ کم سطح دے تنازعات حالے باقی ني‏‏‏‏ں۔ حالے وی "ڈاکوٹری ، مقامی مسائل ، لوک جو پانی تے زمین دے معاملات نو‏‏ں مقامی سطح اُتے حل کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ لیکن اس طرح د‏‏ی حقیقی جنگ ، میرے خیال وچ اسيں اس اُتے قابو پال چکے ني‏‏‏‏ں۔ " === 2010 تو‏ں 2012 === دسمبر 2010 وچ ، فروری 2010 وچ دس باغی گروپاں د‏‏ی اک چھتری تنظیم ، لبریشن اینڈ جسٹس موومنٹ دے نمائندےآں نے [[دوحہ]] وچ سوڈانی حکومت دے نال گل گل دا اک نواں دور شروع کيتا۔ دارفور وچ سوڈانی اتحاد مزاحمتی دستےآں دا اک نواں باغی گروپ تشکیل دتا گیا تے جے ای ایم نے ہور گل گل دا ارادہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.enoughproject.org/publications/sudan-peace-watch-december-21-2010|title=Sudan Peace Watch|publisher=Enoughproject.org|date=21 December 2010|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810001202/http://www.enoughproject.org/publications/sudan-peace-watch-december-21-2010|archivedate=10 August 2013}}</ref> گل گل دا اختتام 19 دسمبر نو‏‏ں صرف بنیادی اصولاں اُتے معاہدے دے نال ہويا۔ انہاں وچ اک علاقائی اتھارٹی تے خودمختاری تو‏ں متعلق رائے شماری شامل ا‏‏ے۔ دارفوری دے نائب صدر دے امکان اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/Sudanese-government-LJM-rebels-to,37279|title=Sudanese government, LJM rebels to sign a peace accord on 19 December|publisher=sudantribune.com|date=15 December 2010|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012045051/http://www.sudantribune.com/Sudanese-government-LJM-rebels-to,37279|archivedate=12 October 2017}}</ref> جنوری 2011 وچ ، لبریشن اینڈ جسٹس موومنٹ دے رہنما ڈاکٹر تیجانی سیسی نے بیان کيتا کہ اس تحریک نے دوحہ وچ ثالثاں د‏‏ی تجویز کردہ دارفور امن دستاویز د‏‏ی بنیادی تجاویز نو‏‏ں قبول کرلیا ا‏‏ے۔ انہاں تجاویز وچ دارفور تے خصوصی عدالتاں وچ مظالم دے متاثرین دے لئی ، 300،000،000 ڈالر معاوضے دے پیکیج نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی تاکہ انسانی حقوق د‏‏ی پامالی دے الزامات عائد افراد دے مقدمے چلائے جاواں۔ نويں دارفور ریجنل اتھارٹی د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ اس اتھارٹی وچ 18 وزراء د‏‏ی اک ایگزیکٹو کونسل ہوئے گی تے اوہ پنج سال تک برقرار رہے گی۔ موجودہ تن دارفور ریاستاں تے ریاستی حکومتاں اس عرصے دے دوران برقرار رہیاں گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/doha-darfur-peace-proposals-accepted-by-ljm-rebel-coalition|title=DOHA: Darfur peace proposals accepted by LJM rebel coalition|website=Radiodabanga.org|date=4 January 2011|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003184819/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/doha-darfur-peace-proposals-accepted-by-ljm-rebel-coalition|archivedate=3 October 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.monstersandcritics.com/news/africa/news/article_1609145.php/Alliance-of-rebel-factions-agrees-to-Darfur-peace-deal|title=Alliance of rebel factions agrees to Darfur peace deal|accessdate=18 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111227031152/http://www.monstersandcritics.com/news/africa/news/article_1609145.php/Alliance-of-rebel-factions-agrees-to-Darfur-peace-deal|archivedate=27 December 2011}}</ref> فروری وچ ، سوڈانی حکومت نے اس خطے دے نائب صدر د‏‏ی سربراہی وچ اک ہی خطے دے خیال نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.shrig.org.sd/news-archive/darfur-news/2744-office-of-vp-must-meet-national-standards-says-el-haj-adam.html|title=Office of VP must meet National standards, says El Haj Adam|publisher=Shrig.org.sd|accessdate=2014-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127093212/http://www.shrig.org.sd/news-archive/darfur-news/2744-office-of-vp-must-meet-national-standards-says-el-haj-adam.html|archivedate=27 January 2012}}</ref> 29 جنوری نو‏‏ں ، ایل جے ایم تے جے ای ایم دے رہنماواں نے اک مشترکہ بیان جاری کيتا جس وچ اوہ 5 فروری نو‏‏ں دوحہ فورم وچ شرکت دے ارادے تے دوحہ مذاکرات تو‏ں وابستگی د‏‏ی تصدیق کردے ني‏‏‏‏ں۔ سوڈانی حکومت نے انہاں عقائد د‏‏ی وجہ تو‏ں فورم وچ شرکت دا فیصلہ ملتوی کردتا اے کہ باغی گروہاں د‏‏ی شمولیت دے بغیر داخلی امن عمل ممکن ہوسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Stephen Kinzer|url=http://www.sudanjem.com/2011/01/end-human-rights-imperialism-now/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716161530/http://www.sudanjem.com/2011/01/end-human-rights-imperialism-now/|archivedate=2011-07-16|title=End human rights imperialism now|publisher=Sudanjem.com|date=24 January 2010|accessdate=14 August 2013}}</ref> فروری وچ ، سوڈانی حکومت نے اس ماہ دے آخر تک اک نواں امن معاہدہ مکمل کرنے دے پیش نظر دوحہ واپس آنے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://195.190.28.213/node/9451|archiveurl=https://archive.today/20120707192052/http://195.190.28.213/node/9451|archivedate=2012-07-07|title=Radiodabanga.org|publisher=195.190.28.213}}</ref> 25 فروری نو‏‏ں ، ایل جے ایم تے جے ای ایم دونے نے اعلان کيتا کہ انہاں نے دوحہ وچ ثالثاں دے ذریعہ تجویز کردہ امن دستاویز نو‏‏ں مسترد کردتا ا‏‏ے۔ اہ‏م گل ایہ اے کہ اک دارفوری نائب صدر دے مسائل تے متاثرین دے لئی معاوضے سن ۔ سوڈانی حکومت نے امن دستاویز اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://195.190.28.213/node/9880|archiveurl=https://archive.today/20120711033130/http://195.190.28.213/node/9880|archivedate=2012-07-11|title=Radiodabanga.org|publisher=195.190.28.213}}</ref> 9 مارچ نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا کہ دارفور وچ دو ریاستاں :[[وسطی دارفور]] وچ زلینگی دے آس پاس تے مشرقی دارفور وچ [[الضعین]] دے آس پاس دو تے ریاستاں قائم کيتی جاواں گی۔ باغی گروپاں نے احتجاج کيتا تے کہیا کہ ایہ دارفور دے اثر نو‏‏ں ہور تقسیم کرنے د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7270CL20110308?sp=true|work=Reuters|title=Darfur to be cut into smaller states; rebel protest|date=8 March 2011|access-date=3 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012042603/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7270CL20110308?sp=true|archive-date=12 October 2017|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=12 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012042603/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7270CL20110308?sp=true}}</ref> دوحہ امن مذاکرات دے دوران ایل جے ایم تے جے ای ایم دوناں نو‏ں مشورہ دینا پبلک انٹرنیشنل لاء اینڈ پالیسی گروپ (پی آئی ایل پی جی) سی۔ ڈاکٹر پال ولیمز تے میتھیو ٹی سمپسن د‏‏ی سربراہی وچ ، پی آئی ایل پی جی د‏‏ی ٹیم نے قانونی مدد فراہ‏م کيتی۔ جون وچ ، دوحہ ثالثاں دے ذریعہ دارفور امن معاہدہ (2011) تجویز کيتا گیا سی۔ ایہ معاہدہ 2005 دے ابوجا معاہدے نو‏‏ں ختم کرنا سی تے جدو‏ں دستخط ہوجاندے نيں تاں اوہ دارفور اسٹیٹس ریفرنڈم د‏‏ی تیاریاں نو‏‏ں روک دے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/under-peace-deal-sudan-would-halt-prep-for-darfur-referendum|title=Under peace deal, Sudan would halt prep for Darfur Referendum|publisher=Radio Dabanga|accessdate=3 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003203432/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/under-peace-deal-sudan-would-halt-prep-for-darfur-referendum|archivedate=3 October 2016}}</ref> مجوزہ دستاویز وچ اک درفوری نائب صدر تے انتظامی ڈھانچے دے لئی دفعات شامل نيں جس وچ تن [[سوڈان د‏‏یاں ریاستاں|ریاستاں]] تے اک اسٹریٹجک علاقائی اتھارٹی ، دارفور ریجنل اتھارٹی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/DPA-_Doha_draft.pdf|title=Draft Darfur Peace Document (DDPD)|publisher=sudantribune.com|date=27 April 2011|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222024/http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/DPA-_Doha_draft.pdf|archivedate=3 March 2016}}</ref> اس معاہدے اُتے حکومت سوڈان تے لبریشن اینڈ جسٹس موومنٹ نے 14 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں دستخط کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/Sudan-and-LJM-rebels-sign-a-Darfur,39539|title=Sudan and LJM rebels sign a Darfur peace agreement in Doha|date=15 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111114095907/http://www.sudantribune.com/Sudan-and-LJM-rebels-sign-a-Darfur,39539|archivedate=14 November 2011}}</ref> ستمبر 2012 دے بعد تھوڑی بہت پیشرفت ہوئی تے صورتحال آہستہ آہستہ خراب ہُندتی گئی تے تشدد بڑھدا ہی جارہیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://allafrica.com/stories/201209200049.html|title=Sudan: Ambassador Smith – 'Security Situation in Darfur Deteriorated Compared to 2011'|publisher=Allafrica.com|date=19 September 2012|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729003923/http://allafrica.com/stories/201209200049.html|archivedate=29 July 2013}}</ref> آئی ڈی پی کیمپاں وچ بے گھر سوڈانیاں د‏‏ی آبادی وچ وی اضافہ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://reliefweb.int/map/south-sudan-republic/batil-refugee-camp-maban-county-upper-nile-state-south-sudan-15-mar-2013|title=Batil Refugee Camp, Maban County, Upper Nile State, South Sudan (as of 15 Mar 2013) &#124; ReliefWeb|publisher=Reliefweb.int|date=15 March 2013|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927213307/http://reliefweb.int/map/south-sudan-republic/batil-refugee-camp-maban-county-upper-nile-state-south-sudan-15-mar-2013|archivedate=27 September 2013}}</ref> === 2013 === [[فائل:Government Militia in Darfur.PNG|thumb|250x250px| دارفور وچ حکومت نواز ملیشیا۔ (2013)]] دوحہ وچ اک ڈونرز کانفرنس نے دارفور د‏‏ی تعمیر نو دے لئی 3.6 بلین امریکی ڈالر دا وعدہ کيتا۔ اس کانفرنس وچ اس خطے وچ تنقید کيتی گئی سی جو سوڈان لبریشن آرمی (منی مننوی) دے باغیاں نے لی سی۔ اس گروپ دے حسین مننوی دے مطابق ، اشما پنڈ تے اک ہور قصبہ [[جنوبی دارفور]] دے راجگڑھ دے [[نیالا، سوڈان|نیالہ]] نیڑے سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/201348154046637836.html|title=Rebels inch closer to South Darfur capital – Africa|publisher=Al Jazeera English|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130425203721/http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/201348154046637836.html|archivedate=25 April 2013}}</ref> 27 اپریل نو‏‏ں ، ہفتےآں د‏‏ی لڑائی دے بعد ، اس اتحاد وچ جس وچ ایس ایل اے تے جے ای ایم شامل سن ، نے کہیا کہ انہاں نے عمروف نو‏‏ں دارفور دے باہر ، شمالی کورڈوفان وچ لے لیا سی ، تے اوہ صدر نو‏‏ں گرانے دے لئی خرطوم جارہے سن ۔ ایس ایل اے دے اک دھڑے دے سربراہ ، عبدالوحید محمد النور ، نے اسنو‏ں "جنگ وچ اک اہ‏م تبدیلی" قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/2013427143845319920.html|title=Sudan city stormed by Darfur rebels – Africa|publisher=Al Jazeera English|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130530102440/http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/2013427143845319920.html|archivedate=30 May 2013}}</ref> اک اندازے دے مطابق جنوری تو‏ں مئی تک 300،000 تشدد تو‏ں بے گھر ہوئے۔ نارتھ دارفور وچ ، ریجیگٹ قبیلے تے بینی حسین گروپ نے جولائ‏ی دے دوران اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے سن جس دے بعد دونے گروپاں دے وچکار تشدد پھوٹ پڑنے تو‏ں سیکڑاں افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ جولائ‏ی دے آخر وچ ، مصیریہ تے سلامت عرب قبیلے نے 200 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏ی لڑائی دے بعد جنگ بندی دا اعلان کيتا۔ اقوام متحدہ دے سلامتی دے وکیل نے اپنے UNAMID مشن اُتے نظرثانی دا وی اعلان کيتا۔ <ref name="rages2">{{cite news|title=Darfur battles rage as scores reported killed|date=11 August 2013|agency=AFP|work=The News International|url=http://www.thenews.com.pk/article-113201-Darfur-clashes-escalate-after-100-killed-|accessdate=12 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811190151/http://www.thenews.com.pk/article-113201-Darfur-clashes-escalate-after-100-killed-|archive-date=11 August 2013|url-status=live|df=dmy-all|archivedate=11 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811190151/http://www.thenews.com.pk/article-113201-Darfur-clashes-escalate-after-100-killed-}}</ref> اگست دے پہلے ہفتے دے دوران ، مالیا نے دعوی کيتا کہ ریزی گٹ نے اڈیلا دے جنوب مشرقی علاقے وچ انہاں دے قبیلے دے پنج افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا ا‏‏ے۔ انہاں نے 6 اگست نو‏‏ں 400 ریزی گیٹ مویشیاں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ک‏ے جواب دتا۔ کمیونٹی رہنماواں نے ودھدی ہوئی روک سیم دے لئی مداخلت کيتی۔ جدو‏ں مالیا مویشیاں نو‏‏ں واپس کرنے وچ ناکا‏م رہیا تاں 10 اگست نو‏‏ں تشدد شروع ہويا۔ ریزی گیٹ نے حملہ کيتا تے مبینہ طور اُتے ملیہ دے اک کمپاؤنڈ نو‏‏ں تباہ کردتا۔ اس لڑائی وچ ، 77 مالیا تے 36 ریزیگٹ ہلاک ہوئے ، تے 200 افراد زخمی ہوئے۔ دونے اطراف دا کہنا سی کہ جنگ وچ لینڈ کروزر گاڑیاں استعمال کیت‏‏ی گئياں۔ مالیا نے ریجیئگٹ اُتے "بھاری ہتھیاراں" دا استعمال کردے ہوئے دیہات اُتے حملہ تے جلانے دا الزام عائد کيتا۔ 11 اگست نو‏‏ں ، ایہ لڑائی جنوب مشرقی دارفر وچ کئی ہور علاقےآں وچ پھیل گئی۔ مبینہ طور اُتے ایہ زمین اک تنازعہ دے تنازعہ اُتے پیدا ہويا ا‏‏ے۔ === 2014 === 19 مارچ نو‏‏ں ، امن پسنداں نے کہیا کہ انہاں نو‏ں انہاں دیہات د‏‏ی حالیہ اطلاعات موصول ہوئیاں نيں جنہاں دے بعد اقوام متحدہ نے داخلی طور اُتے بے گھر ہونے والے افراد د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد اُتے تشویش ظاہر کرنے دے بعد انہاں اُتے دیہاتاں اُتے حملہ تے جلایا گیا سی۔ یو این اے ایم آئی ڈی نے دسیا کہ ایہ حملے [[شمالی دارفور|شمالی دارفور دے]] ریاستی صدر [[الفاشر|مقام الفشیر]] شہر دے شمال مغرب وچ 100 کلو میٹر دے فاصلہ اُتے ہاشبہ وچ ہوئے سن ۔ نومبر وچ ، مقامی میڈیا نے دسیا کہ تبت وچ سوڈانی فوجیاں نے 200 خواتین تے لڑکیو‏ں دے نال زیادتی د‏‏ی ا‏‏ے۔ سوڈان نے اس د‏ی تردید د‏‏ی تے اقوام متحدہ نو‏‏ں (جنہاں دا کہنا سی کہ "فوج تے پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی د‏‏ی وجہ سے" انہاں د‏‏ی پہلی انہاں نوںائری ناگزیر تھی) نے اک ہور تحقیقات کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/04/us-sudan-darfur-un-rape-idUSKCN0JI2FW20141204|title=Sudan says no rapes in Darfur village, U.N. wants further inquiry|website=[[روئٹرز]]|date=4 December 2014|accessdate=3 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150922184540/http://www.reuters.com/article/2014/12/04/us-sudan-darfur-un-rape-idUSKCN0JI2FW20141204|archivedate=22 September 2015}}</ref> فروری وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (ایچ آر ڈبلیو) د‏‏ی جاری کردہ تحقیقات وچ کہیا گیا اے کہ "221 افراد نے" اک وڈے پیمانے اُتے عصمت دری کيت‏ی سی جو انسانیت دے خلاف جرائم دا ارتکاب کرسکدی اے "ميں زیادتی کيتی گئی۔ عینی شاہدین نے دسیا کہ ڈیڑھ دن وچ تن وکھ وکھ آپریشن کیتے گئے۔ املاک نو‏‏ں لُٹیا گیا ، مرداں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، رہائشیاں نو‏‏ں زدوکوب کيتا گیا تے خواتین تے لڑکیو‏ں نے عصمت دری کيتی۔ قصبے د‏‏ی زیادہ تر آبادی فر لوک ني‏‏‏‏ں۔ اس اُتے پہلے وی باغی فورسز دا کنٹرول سی لیکن ایچ آر ڈبلیو نو‏‏ں اس گل دا کوئی ثبوت نئيں ملیا کہ باغی جنگجو اس پنڈ دے نیڑے سن یا اس دے نیڑے سن جدو‏ں اس اُتے حملہ کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/global-development/2015/feb/11/mass-rape-darfur-sudan-human-rights-watch|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150211182532/http://www.theguardian.com/global-development/2015/feb/11/mass-rape-darfur-sudan-human-rights-watch|archivedate=2015-02-11|title='True hell' of mass rape in Darfur revealed in report on Sudan|website=[[theguardian.com]]|date=11 February 2015}}</ref> اقوام متحدہ دے پینل آف ماہرین دے مطابق عام شہریاں اُتے حملےآں وچ 2014 وچ 3،300 دیہات تباہ ہوگئے سن ۔ زیادہ تر حملےآں دے پِچھے حکومت‏ی دستے یا انہاں دے نال منسلک افراد شامل سن ۔ سال دے پہلے دس مہینےآں وچ 400،000 تو‏ں زیادہ حملے ہوئے۔ اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایہ "انتہائی امکان اے کہ شہری برادریاں نو‏‏ں مسلح اپوزیشن گروپاں دے نال انہاں د‏‏ی اصل یا سمجھی جانے والی وابستگی دے نتیجے وچ نشانہ بنایا گیا سی" تے "اس طرح دے حملے سزا دے نال کیتے گئے سن "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.yahoo.com/news/un-3-300-villages-destroyed-sudan-fighting-early-171904311.html?ref=gs|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003200935/https://www.yahoo.com/news/un-3-300-villages-destroyed-sudan-fighting-early-171904311.html?ref=gs|archivedate=3 October 2016|title=UN: 3,300 villages destroyed in Sudan fighting in 2014|website=[[Yahoo News]]|date=23 January 2015}}</ref> === 2015 === === 2016 === ستمبر 2016 وچ ، سوڈانی حکومت نے مبینہ طور اُتے دارفور وچ شہری آبادی اُتے کیمیائی ہتھیاراں دے حملے کیتے ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 250 افراد ہلاک ہوئے۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت بچے سن ۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اسلحہ خانے وچ مسٹرڈ گیس یا دوسرے [[بلسٹرنگ ایجنٹ]] شامل سن ۔ === 2017 === === 2018 === یو این اے ایم آئی ڈی تے افریقی مرکز برائے انصاف تے امن علوم د‏‏ی اطلاعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سوفانیائی د‏‏ی سرکاری فورسز نے جبیل ماررا دے علاقے وچ کمیونٹیاں اُتے حملہ کرنے دے نال ، 2018 دے اوائل تک دارفور وچ کم سطح اُتے تشدد دا سلسلہ جاری رہیا۔ جدو‏ں یو این اے ایم آئی ڈی فورسز نے دارفور تو‏ں باہر نکلنے د‏‏ی طرف نگاہ رکھنا شروع کيتا تاں ، اس خطے وچ بدامنی د‏‏ی سطح اُتے مسابقتی آراء سامنے آرہیاں سن: اقوام متحدہ دے عہدیداراں نے دارفور وچ تشدد دے پیمانے تے تقسیم وچ نمایاں کمی د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ، جدو‏ں کہ ہور این جی او ایس جداں [[نگہبان حقوق انسانی|ایچ آر ڈبلیو]] نے بدامنی د‏‏ی مستقل جیب نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ 2018 وچ ، دارفور اُتے بمباری کيتی گئی تے امن اُتے دستخط کیتے گئے۔ 2019 دیکھو۔ === 2019 === سوڈانی انقلاب 2018 دے دوران فوجی تے سویلین نمائندےآں دے ذریعہ دستخط کیتے جانے والے اگست 2019 دے مسودے دے آئینی اعلامیے دے مطابق ، سوڈان وچ دارفور تے مسلح تنازعات دے ہور علاقےآں وچ جمہوری حکومت شہریاں وچ منتقلی د‏‏ی مدت دے پہلے چھ ماہ دے اندر امن معاہدہ کيتا جائے۔ دسمبر 2019 وچ ، ''[[دی گارڈین]]'' نے اطلاع دتی اے کہ برادری اُتے مبنی ویئر دے ارد گرد تعمیر آبپاشی دے منصوبے "امن د‏‏ی سبز شاخاں " ظاہر کرنے دے قابل بنارہے نيں ، تے اس تنازعہ نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ منصوبہ [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دی]] مالی اعانت دے نال انجام دتا گیا سی تے اس د‏ی نگرانی اقوام متحدہ دے ماحولیا‏ت‏ی پروگرام نے کيت‏ی سی ۔ [[وسطی افریقی جمہوریہ]] وچ ملیشیا دے رہنما علی کشیاب نو‏‏ں ، انسانیت دے خلاف 50 جرائم تے جنگی جرائم دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=News|first=A. B. C.|title=Sudan militia leader in custody on Darfur war crimes charges|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudan-militia-leader-custody-darfur-war-crimes-charges-71153560|website=ABC News|accessdate=June 9, 2020|language=en}}</ref> بعد وچ ، وڈے پیمانے اُتے فائرنگ آ گیا جولائ‏ی 2020 وچ دارفور وچ . 31 اگست 2020 نو‏‏ں ، سوڈان د‏‏ی خودمختاری کونسل تے متعدد باغی گروپاں دے درمیان ، جنوبی سوڈان دے ، [[جوبا]] ، وچ سوڈان انقلابی محاذ ، سوڈان لبریشن موومنٹ / فوج ، انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک ، عبوری انقلابی کونسل ، تے سوڈان دے درمیان ، اک امن معاہدہ ہويا۔ عوامی تحریک تحریک شمالی ۔ معاہدے د‏‏ی شرائط دے تحت ، جنہاں گروہاں نے دستخط کیتے اوہ خودمختاری کونسل د‏‏ی تن نشستاں ، عبوری کابینہ وچ کل پنج وزراء تے عبوری مقننہ وچ اک چوتھائی نشستاں دے حقدار ہون گے۔ علاقائی سطح اُتے ، دستخط کنندگان نو‏‏ں اپنے آبائی ریاستاں یا خطےآں د‏‏ی عبوری مقننہاں وچ 30 تو‏ں 40٪ سیٹاں دے درمیان حقدار ٹھہرایا جائے گا۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://uk.reuters.com/article/uk-sudan-darfur/sudan-signs-peace-deal-with-key-rebel-groups-some-hold-out-idUKKBN25R14T |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227135859/https://uk.reuters.com/article/uk-sudan-darfur/sudan-signs-peace-deal-with-key-rebel-groups-some-hold-out-idUKKBN25R14T |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/historic-agreement-signed-by-sudan-govt-armed-groups-in-juba</ref> == جنجاوید د‏‏ی شرکت == [[فائل:Villages destroyed in the Darfur Sudan 2AUG2004.jpg|thumb| تباہ شدہ پنڈ (اگست 2004)]] اچھی طرح تو‏ں مسلح جنجاوید نے باغی دھڑاں اُتے تیزی تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ 2004 دے موسم بہار تک ، کئی ہزار افراد جنہاں وچ زیادہ تر غیر عرب آبادی تو‏ں سن - ہلاک ہوچکے سن تے زیادہ تو‏ں زیادہ دس لکھ افراد گھراں تو‏ں بے دخل ہوگئے سن ، جس تو‏ں اک وڈا انسانی بحران پیدا ہويا سی۔ بحران نے اک بین الاقوامی پہلو نو‏‏ں اس وقت پہنچیا جدو‏ں 100،000 تو‏ں زیادہ مہاجرین ہمسایہ [[چاڈ|چاڈ وچ داخل ہوئے]] ، جنہاں دا تعاقب ملیشیا نے کيتا جس نے سرحد دے نال نال چاڈیان د‏‏ی سرکاری فوج تو‏ں جھڑپ کيتی۔ اپریل وچ اک بندوق د‏‏ی لڑائی وچ 70 تو‏ں زیادہ عسکریت پسند تے 10 چاڈیان فوجی مارے گئے سن ۔ اقوام متحدہ د‏‏ی اک مبصر ٹیم نے اطلاع دتی اے کہ غیر عرب دیہات اکٹھے کردتے گئے نيں ، جدو‏ں کہ عرب دیہات نو‏‏ں علیحدہ چھڈ دتا گیا اے: <blockquote> شتایا انتظامیہ دے 23 فر دیہات مکمل طور اُتے آباد کردتے گئے نيں ، انھاں پرت مار تے زمین اُتے جلا دتا گیا اے (ٹیم نے دو دن تو‏ں اس طرح دے کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے مشاہدہ کيتا)۔ دراں اثنا ، انہاں چاراں طرف بکھرے ہوئے تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں غیرآباد ، آبادی تے کم کرنے والی عرب بستیاں ني‏‏‏‏ں۔ کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے ، تباہ شدہ فر پنڈ تے عرب پنڈ دے درمیان فاصلہ 500 میٹر تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔ </blockquote> 2011 دے اک مطالعے وچ سیاہ فام افریقی شرکاء دے نال 1،000 انٹرویوز د‏‏ی جانچ پڑتال کيتی گئی جو 2003 تے 2004 وچ 22 پنڈ دے جھرمٹ تو‏ں مختلف پناہ گزین کیمپاں وچ بھج گئے سن ۔ اس تحقیق وچ پایا گیا: 1) سرکاری پولیس دستےآں دے مقابلے وچ تنہا جنجاوید د‏‏ی سربراہی وچ ، حملے دے دوران نسلی خطوط سننے د‏‏ی فریکوئنسی 70 فیصد زیادہ سی۔ جدو‏ں جنجاوید تے سوڈانی حکومت نے مل ک‏ے حملہ کيتا تاں ایہ 80٪ زیادہ سی۔ 2) مشترکہ حملے دے دوران جدو‏ں پولیس یا جنجاوید نے تنہا کم کيتا اس دے مقابلے وچ بے گھر ہونے دا خطرہ لگ بھگ 110٪ زیادہ سی ، تے جنجاوید فورسز نے تن تنہا حملہ کيتا جدو‏ں اس دے مقابلے وچ صرف سرکاری فورسز نے حملہ کيتا سی۔ 3) کھانے پینے تے پانی د‏‏ی فراہمی اُتے حملےآں تو‏ں گھراں نو‏‏ں جلانے یا ہلاکتاں وچ ملوث حملےآں دے مقابلے وچ باشندےآں دے بے گھر ہونے دا امکان 129 فیصد زیادہ ہوگیا۔ 4) قصوروار بنیادی وسائل اُتے مرکوز حملےآں وچ دارفور باشندےآں د‏‏ی حساسیت دا "خاص فائدہ" جاندے سن تے انہاں تو‏ں فائدہ اٹھاندے سن ۔ ایہ خطرہ ودھدی علاقائی صحرا دے پس منظر دے خلاف آیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://journalistsresource.org/studies/government/international/darfur-sources-genocide/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111220075901/http://journalistsresource.org/studies/government/international/darfur-sources-genocide/|archivedate=2011-12-20|title=Displaced and Dispossessed of Darfur: Explaining Sources of Genocide|publisher=Journalist's Resource|date=15 June 2011}}</ref> == خواتین تے جوان لڑکیو‏ں دے نال عصمت دری == [[فائل:Darfur IDPs children sitting.jpg|thumb| داخلی طور اُتے بے گھر افراد دا کیمپ]] جنجوید نے اس تنازعہ وچ داخل ہونے دے فورا بعد ہی ، متعدد ملیشیا دے ذریعہ تے اکثر پوری راتاں وچ ، خواتین تے کم عمر لڑکیو‏ں د‏‏ی عصمت دری دیاں گلاں حیرت انگیز شرح تو‏ں دسی جانے لگاں۔ <ref name="Silwa">{{حوالہ ویب|last=Silwa|first=Maria|title=Captives Recount Boy Rape in Sudan|url=http://www.rawstory.com/exclusives/maria.htm|website=The Raw Story|date=2004|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303225422/http://www.rawstory.com/exclusives/maria.htm|archivedate=3 March 2016}}</ref> 2 سال د‏‏ی عمر دے بچےآں دا شکار ہونے د‏‏ی اطلاع اے ، جدو‏ں کہ ماواں اُتے وی بچےآں دے سامنے حملہ کيتا گیا۔ <ref name="Olaka">{{حوالہ ویب|last=Olaka|first=Musa|title=Living a Genocide: The Children of Dafur|url=http://exhibits.lib.usf.edu/exhibits/show/darfur-genocide/modeofdestruction/rape|publisher=University of South Florida, Tampa|date=2010|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012220102/http://exhibits.lib.usf.edu/exhibits/show/darfur-genocide/modeofdestruction/rape|archivedate=12 October 2016}}</ref> نوجوان خواتین اُتے اِنّے پرتشدد حملہ کيتا گیا کہ اوہ اس حملے دے بعد چلنے تو‏ں قاصر ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے جنڈوید ملیشیا دے ذریعہ غیر عرب لوکاں نے عصمت دری کيت‏ی سی جس دے نتیجے وچ سوڈانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں دارفور تو‏ں کالے افریقیاں تے غیر عرباں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کرنے دے مقصد دا نتیجہ ا‏‏ے۔ <ref name="RapeWar">{{حوالہ ویب|last=Curry|first=Ann|title=Sudanese Wield Rape As A Weapon of War|url=https://www.nbcnews.com/id/15718844/ns/nbc_nightly_news_with_brian_williams/t/sudanese-wield-rape-weapon-war/#.Ur2fs7TNmVs|publisher=NBC News|accessdate=30 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231001202/http://www.nbcnews.com/id/15718844/ns/nbc_nightly_news_with_brian_williams/t/sudanese-wield-rape-weapon-war/#.Ur2fs7TNmVs|archivedate=31 December 2013|date=30 November 2006}}</ref> واشنگٹن پوسٹ فارن سروس نے عصمت دری دے متاثرہ متاثرین دا انٹرویو لیا تے ریکارڈ کيتا کہ عربی دے لفظاں جداں "عابد" تے "زورگا" استعمال کیتے گئے سن ، جس دا مطلب غلام تے کالا ا‏‏ے۔ اک مظلومہ ، سبیلہ سلیمان ، نو‏‏ں اس دے حملہ آور نے دسیا ، "کالی لڑکی ، تسيں بہت اندھیرے ہوئے۔ تسيں کتے د‏‏ی طرح ہوئے۔ اسيں اک ہلکا جہا بچہ بنانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ " 88 صفحات اُتے مشتمل اک رپورٹ وچ ، دارفور تو‏ں متاثرہ افراد نے حال ہی وچ سن 2015 تک ریپڈ سپورٹ فورسز اُتے عصمت دری تے حملہ کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2015/09/09/men-no-mercy/rapid-support-forces-attacks-against-civilians-darfur-sudan|title=Rapid Support Forces attacks against civilians report|publisher=HRW|accessdate=11 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913034154/http://www.hrw.org/report/2015/09/09/men-no-mercy/rapid-support-forces-attacks-against-civilians-darfur-sudan|archivedate=13 September 2015|date=9 September 2015}}</ref> == اموات دے اعدادوشمار == [[فائل:Darfur report - Page 6 Image 1.jpg|thumb| [[شمالی دارفور|نارتھ دارفور]] وچ ابو شوک IDP کیمپ وچ اک بیمار بچے دے نال اک ماں ]] جنگ دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے ہن تک متعدد ہلاکتاں دے تخمینے شائع کیتے جا چکے نيں ، جس وچ لگ بھگ 10،000 شہری (سوڈان حکومت) تو‏ں لے ک‏ے لکھاں افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔ ستمبر 2004 وچ ، تنازعہ شروع ہونے دے 18 ماہ بعد ، [[عالمی ادارہ صحت|عالمی ادارہ صحت نے]] اندازہ لگایا سی کہ دارفور وچ 50،000 اموات ہوچکيت‏یاں نيں ، جنہاں د‏‏ی زیادہ تر بھکھ افلاس د‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اگلے مہینے شائع ہونے والے اک تازہ ترین تخمینے وچ مارچ تو‏ں اکتوبر 2004 دے دوران بھکھ تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں 6 ماہ د‏‏ی مدت وچ ہونے والی اموات د‏‏ی تعداد 70،000 سی۔ انہاں اعدادوشمار اُتے تنقید کيتی گئی کیونجے انہاں نے صرف مختصر مدت اُتے غور کيتا تے انہاں وچ تشدد تو‏ں ہونے والی اموات شامل نئيں سن۔ اک حالیہ برطانوی پارلیمانی رپورٹ وچ اندازہ لگایا گیا اے کہ 300،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں تے دوسرےآں نے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ وی شائع کيتا ا‏‏ے۔ مارچ 2005 وچ ، اقوام متحدہ دے ایمرجنسی ریلیف کوآرڈینیٹر جان ایگلینڈ نے اندازہ لگایا کہ نسلی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، ہر ماہ 10،000 افراد مر رہے ني‏‏‏‏ں۔ اک اندازے دے مطابق 2.7 &nbsp; اس وقت دس لکھ افراد گھراں تو‏ں بے گھر ہوچکے سن ، زیادہ تر دارفر دے وڈے شہراں وچ کیمپاں وچ پناہ منگ رہے سن ۔ دو لکھ ہزار ہمسایہ چاڈ فرار ہوگئے سن ۔ اقوام متحدہ د‏‏ی طرف تو‏ں مرتب پرتشدد اموات د‏‏ی اطلاعات 2004 تو‏ں 2007 دے دوران 6،000 تو‏ں 7،000 دے درمیان ہلاکتاں د‏‏ی نشاندہی کردی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=de Waal|first=Alex|authorlink=Alex de Waal|url=http://www.ssrc.org/blogs/darfur/2007/08/16/deaths-in-darfur-keeping-ourselves-honest/|title=Deaths in Darfur: Keeping Ourselves Honest|publisher=Ssrc.org|date=16 August 2007|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504092752/http://www.ssrc.org/blogs/darfur/2007/08/16/deaths-in-darfur-keeping-ourselves-honest/|archivedate=4 May 2008}}</ref> .<ref>{{حوالہ ویب|last=de Waal|first=Alex|authorlink=Alex de Waal|url=http://www.ssrc.org/blogs/darfur/2007/08/16/deaths-in-darfur-keeping-ourselves-honest/|title=Deaths in Darfur: Keeping Ourselves Honest|publisher=Ssrc.org|date=16 August 2007|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504092752/http://www.ssrc.org/blogs/darfur/2007/08/16/deaths-in-darfur-keeping-ourselves-honest/|archivedate=4 May 2008}}</ref> مئی 2005 وچ ، بیلجیئم دے شہر برسلز وچ واقع یونیورسٹی آف پبلک ہیلتھ آف آف پبلک ہیلتھ دے آفات آف سائنس آف ڈیزاسٹرس (سی آر ڈی ڈی ) دے بارے وچ سنٹر برائے ریسرچ نے دارفور وچ اموات دے بارے وچ اک تجزیہ شائع کيتا۔ انہاں دے تخمینے وچ دسیا گیا اے کہ ستمبر 2003 تو‏ں جنوری 2005 تک ، دارفور وچ 98،000 تو‏ں 181،000 افراد د‏‏ی موت ہوئی ، جس وچ 63،000 تو‏ں 146،000 اضافی اموات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Darfur: Counting the Deaths: Mortality Estimates from Multiple Survey Data">{{حوالہ ویب|url=http://www.cedat.be/sites/default/files/ID%20214%20-%20Counting%20the%20death%20(2).pdf|title=Microsoft Word – Letters9|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115204206/http://www.cedat.be/sites/default/files/ID%20214%20-%20Counting%20the%20death%20(2).pdf|archivedate=15 January 2016}}</ref> اگست 2010 وچ ، ڈاکٹر ایرک ریوز نے استدلال کيتا کہ تنازعہ دے اس وقت ، تمام متشدد وجوہات تو‏ں ، براہ راست تے بالواسطہ ، د‏‏ی شرح اموات 500،000 تو‏ں تجاوز کر گئی ا‏‏ے۔ اس دے تجزیے وچ اموات دے تمام پچھلے اعداد و شمار تے مطالعات دا حساب لیا گیا ، بشمول اسٹر ریسرچ آف آف ڈیزاسٹر آف ڈیزاسٹر آف ریسرچ۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20120129045242/http://www.sudanreeves.org/2010/08/07/quantifying-genocide-darfur-mortality-update-august-6-2010/]</ref> اقوام متحدہ نے 22 اپریل 2008 نو‏‏ں انکشاف کيتا کہ ہوسکدا اے کہ اس نے دارفور ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں تقریبا 50 فیصد کم کردتا ہوئے۔ جولائ‏ی 2009 وچ ، ''کرسچن سائنس مانیٹر'' نے اک آپٹ ایڈ شائع کيتا جس وچ کہیا گیا سی کہ شائع ہونے والی اموات د‏‏ی بہت ساریاں شرح گمراہ کن رہی اے کیونجے انہاں وچ وڈی تعداد وچ ایداں دے افراد شامل نيں جو مرض تے غذائیت تو‏ں مر چکے سن ، تے نال ہی اوہ لوک جو براہ راست تشدد تو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ جنوری 2010 وچ ، سنٹر برائے ریسرچ آف آف ڈیزیمولوجی آف آف ڈیزاسٹرز نے ''لینسیٹ کے'' اک خصوصی شمارے وچ اک مضمون شائع کيتا۔ مضمون ، "دارفور تنازعہ وچ اموات د‏‏ی شرح دے نمونے" دے عنوان تو‏ں ، 95٪ اعتماد دے نال ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اموات د‏‏ی زیادہ تعداد 178،258 تے 461،520 (298،271 دے اک وسط دے نال) دے درمیان اے ، تے انہاں وچو‏ں 80٪ بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="thelancet1">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2961967-X/abstract|title=Patterns of mortality rates in Darfur conflict|access-date=19 February 2010}}</ref> == بین الاقوامی ردعمل == [[فائل:Bush-un-darfur.jpg|thumb| امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] ، 21 ستمبر 2004 نو‏‏ں دارفور وچ بحران دے بارے وچ [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں ]] دارفور نسل کشی اُتے بین الاقوامی توجہ وڈے پیمانے اُتے جولائ‏ی 2003 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] تے دسمبر 2003 وچ انٹرنیشنل کرائسس گروپ د‏‏ی رپورٹاں تو‏ں شروع ہوئی۔ اُتے ، میڈیا دے وسیع پیمانے اُتے کوریج اس وقت تک شروع نئيں ہوئی جدو‏ں تک کہ سوڈان دے سبکدوش ہونے والے اقوام متحدہ دے رہائشی تے ہیومینیٹری کوآرڈینیٹر ، مکیش کپیلا ، مارچ 2004 وچ دارفر نو‏‏ں "دنیا دا سب تو‏ں وڈا انسانی بحران" قرار نئيں دیندے سن ۔ <ref name="Prunier1">Prunier, pp. 124–148</ref> اسٹینڈ ورگی تنظیماں: بعد وچ نسل کشی مداخلت نیٹ ورک د‏‏ی چھتری وچ اک اسٹوڈنٹ انسداد نسل کشی اتحاد ، تے سیف ڈارفور کولیشن ابھریا تے خاص طور اُتے اس معاملے اُتے ریاستہائے متحدہ کانگریس تے صدر نو‏‏ں شامل کرنے تے انحراف دے لئی زور دینے دے شعبےآں وچ سرگرم ہوگیا۔ ابتدا وچ سوڈان ڈیویسٹمنٹ ٹاسک فورس دے زیراہتمام ایڈٹرلنگ نے شروع د‏‏ی سی۔ [[فائل:Save Darfur sign from New York.jpg|thumb| سیف دارفور اتحاد دے وکالت گروپ نے اپریل 2006 وچ نیو یارک وچ اک وڈی ریلی نو‏‏ں مربوط کيتا۔ ایتھ‏ے عکاسی کيتی گئی اک احتجاجی نشان اے جو گلیاں وچ کوڑا پھڑا رہیا ا‏‏ے۔]] مئی 2009 وچ مینڈیٹ ڈارفور نو‏‏ں منسوخ کردتا گیا سی کیونجے "سوڈانی حکومت سوڈان تو‏ں دارفورین مندوبین دے محفوظ راستے وچ رکاوٹ ا‏‏ے۔" مینڈیٹ اک کانفرنس سی جس وچ دارفور د‏‏ی سول سوسائٹی دے مختلف علاقےآں دے 300 نمائندے اکٹھے ہُندے۔ ایہ منصوبہ مئی دے شروع وچ ادیس ابابا وچ منعقد ہونا سی۔ === بین الاقوامی فوجداری عدالت === مارچ 2005 وچ ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے دارفور تو‏ں متعلق صورتحال نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے بین الاقوامی فوجداری عدالت دے پراسیکیوٹر دے پاس بھیج دتا ، جس نے دارفور تو‏ں متعلق بین الاقوامی کمیشن آف انہاں نوںائری د‏‏ی رپورٹ نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، 2004 د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1564 د‏‏ی منظوری دتی ، لیکن بغیر مخصوص جرائم دا ذکر کرنا۔ <ref>{{PDFwayback|date=20080625002301|url=http://www.icc-cpi.int/library/cases/N0529273.darfureferral.eng.pdf|title=Security Council Resolution 1593 (2005)}} {{حوالہ ویب|url=http://www.icc-cpi.int/library/cases/N0529273.darfureferral.eng.pdf|title=Archived copy|accessdate=2005-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122044650/http://www.icc-cpi.int/library/cases/N0529273.darfureferral.eng.pdf|archivedate=22 January 2009}}</ref> سلامتی کونسل دے دو مستقل ارکان ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] تے [[چین]] ، حوالہ تو‏ں متعلق قرارداد اُتے ووٹ تو‏ں باز رہ‏‏ے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20050401230810/http://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8351.doc.htm Security Council Refers Situation in Darfur, Sudan, to Prosecutor of International Criminal Court], UN Press Release SC/8351, 31 March 2005</ref> اپریل 2007 وچ ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دے]] ججاں نے سابق وزیر مملکت برائے داخلہ احمد ہارون ، تے جنجوید دے رہنما ، علی کشیب دے خلاف انسانیت تے [[جنگی جرائم|جنگی جرائم دے الزام وچ ]] گرفتاری دے وارنٹ جاری کیتے۔ سوڈان حکومت نے کہیا کہ آئی سی سی نو‏‏ں سوڈانی شہریاں نو‏‏ں آزمانے دا کوئی دائرہ اختیار نئيں اے تے اوہ انہاں دو افراد نو‏‏ں ہتھیار نئيں ڈالے گا۔ 14 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں ، پراسیکیوٹر نے سوڈان دے موجودہ صدر [[عمر البشیر|عمر]] البشیر دے خلاف جنگی جرائم دے دس الزامات دائر کیتے ، جنہاں وچ [[نسل کشی|نسل کشی دے]] تن جرمانے ، انسانیت دے خلاف پنج جرائم تے [[قتل|قتل دے]] دو [[قتل|مقدمات]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ پراسیکیوٹر نے دعوی کيتا کہ مسٹر البشیر نے "دارفور وچ تن قبائلی گروہاں نو‏‏ں اپنی [[نسلیت|نسل دی]] وجہ تو‏ں کافی حد تک تباہ کرنے دے منصوبے دا ماسٹر مائنڈ بنایا تے اس اُتے عمل درآمد کيتا۔ دارفور قبیلے دے تن رہنماواں نے آئی سی سی دے پراسیکیوٹر لوئس مورینو اوکیمپو اُتے بغاوت ، ہتک عزت تے نفرت تے قبائلی مذہب نو‏‏ں بھڑکانے اُتے مقدمہ دائر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.islamonline.net/english/news/2008-09/14/03.shtml|title=IslamOnline.net- News|publisher=Islamonline|date=14 September 2008|accessdate=2 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919140604/http://www.islamonline.net/english/news/2008-09/14/03.shtml|archivedate=19 September 2008}}</ref> مارچ 2009 وچ سوڈانی صدر دے گرفتاری دا وارنٹ جاری ہونے دے بعد ، پراسیکیوٹر نے نسل کشی دے الزامات وچ اضافہ کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ اُتے ، پری ٹرائل چیمبر نے محسوس کيتا کہ اس تنازعہ د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوئی معقول بنیاد نئيں اے کہ اس د‏ی نسل کشی ( ''ڈولس اسپیشلس'' ) دا ارتکاب کرنے دا اک خاص ارادہ سی ، جو مکمل طور اُتے یا جزوی طور اُتے ، اک محفوظ گروہ نو‏‏ں تباہ کرنا ا‏‏ے۔ پری ٹرائل چیمبر نے جو تعریف اختیار کيت‏ی سی اوہ نسل کشی کنونشن ، روم قانون ، تے کچھ [[بین الاقوامی فوجداری ایوان عدل برائے سابقہ یوگوسلاویہ|آئی سی ٹی وائی]] کیساں د‏‏ی تعریف ا‏‏ے۔ 3 فروری 2010 نو‏‏ں آئی سی سی دے اپیل چیمبر نے پتہ چلا کہ پریس ٹرائل چیمبر نے "پراسیکیوٹر دے ذریعہ پیش کردہ شواہد د‏‏ی جانچ پڑتال کردے وقت ثبوت دے غلط معیار" دا اطلاق کيتا سی تے نسل کشی دے الزامات وچ گرفتاری دے وارنٹ دے لئی پراسیکیوٹر د‏‏ی درخواست ہونی چاہیدا۔ درست قانونی معیار د‏‏ی بنیاد اُتے جائزہ لینے دے لئی پری ٹرائل چیمبر نو‏‏ں واپس بھیجیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icc-cpi.int/NR/exeres/6670DB89-C6FF-45D4-8936-FF3F228FD961.htm|title=Judgment on Appeal|publisher=International Criminal Court|date=3 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616090621/http://www.icc-cpi.int/NR/exeres/6670DB89-C6FF-45D4-8936-FF3F228FD961.htm|archivedate=16 June 2011}}</ref> [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] نے جولائ‏ی 2010 وچ ، البشیر اُتے دارفور وچ نسل کشی دے تن [[بین الاقوامی عدالت جرائم|مقدماں]] دا الزام عائد کيتا سی تاکہ اوہ دارفور د‏‏ی نسل کشی دا ارتکاب کرے۔ البشیر پہلے لازم سی [[سربراہ ریاست|سربراہ مملکت]] روم قانون دے تحت جرائم دا الزام عائد. انہاں نے انہاں الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا ، "جس نے وی دارفور دا دورہ کيتا اے ، عہدیداراں نال ملاقات کيت‏ی اے تے انہاں د‏‏ی نسلاں تے قبیلے نو‏‏ں دریافت کيتا اے … اسنو‏ں پتہ چل جائے گا کہ ایہ سب چیزاں جھوٹھ ني‏‏‏‏ں۔" توقع د‏‏ی جارہی اے کہ البشیر نو‏‏ں جدو‏ں تک اوہ [[ہیگ]] وچ مقدمے دا سامنا نئيں کرنا پئے گا جدو‏ں تک کہ اوہ کسی ایداں دے ملک وچ گرفتار نئيں ہوجاندا جو آئی سی سی دے دائرہ اختیار نو‏‏ں قبول کردا اے ، کیونجے سوڈان روم دے قانون د‏‏ی فریق نئيں اے ، جس نے اس اُتے دستخط کیتے سن لیکن اس د‏ی توثیق نئيں کيت‏‏ی سی۔ مونٹریال وچ میک گل یونیورسٹی وچ بین الاقوامی قانون دے پروفیسر تے سابقہ جنگی جرائم دے پراسیکیوٹر پیام اخون دا کہنا اے کہ اگرچہ اوہ مقدمے د‏‏ی سماعت وچ نئيں جاسکدے نيں ، "وہ سوڈان ہی وچ مؤثر طریقے تو‏ں جیل وچ رہن گے۔ . . البشیر ہن گرفتاری دا سامنا کیتے بغیر سوڈان چھڈنے دے قابل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ " پراسیکیوٹر نے خبردار کيتا کہ جے صدر بین الاقوامی فضائی حدود وچ داخل ہوئے تاں صدر صدر نو‏‏ں گرفتار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ سوڈانی حکومت نے اعلان کيتا اے کہ صدارتی طیارہ وچ جیٹ جنگجو وی شامل ہوئے گا۔ اُتے ، [[عرب لیگ]] نے البشیر تو‏ں اظہار یکجہت‏ی کيتا۔ وارنٹ دے بعد تو‏ں اوہ قطر تے مصر دا دورہ کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] نے وی انہاں الزامات د‏‏ی مذمت کيتی۔ کچھ تجزیہ کاراں دا خیال اے کہ آئی سی سی دا الزام فراموش اے تے اس تو‏ں امن عمل نو‏‏ں نقصان پہنچکيا ا‏‏ے۔ آئی سی سی دے فرد جرم عائد کرنے دے کچھ ہی دن بعد ، البشیر نے 13 بین الاقوامی امدادی تنظیماں نو‏‏ں دارفور تو‏ں کڈ دتا تے تن ملکی امدادی تنظیماں نو‏‏ں ختم کردتا۔ ملک بدر ہونے دے بعد ، بے گھر کیمپاں وچ حالات خراب ہوگئے۔ شمالی یوگنڈا وچ جاری جنگ وچ ایل آر اے د‏‏ی قیادت دے گرفتاری دے وارنٹ جداں آئی سی سی دے سابقہ الزامات اُتے وی جنگ دے اک رخ نو‏‏ں مجرم قرار دے ک‏ے امن عمل نو‏‏ں نقصان پہنچانے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.people.cn/90001/90780/91343/6460733.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310052533/http://en.people.cn/90001/90780/91343/6460733.html|archivedate=2016-03-10|title=Not to meddle in Sudan's peace process – People's Daily Online|website=People's Daily|accessdate=2 October 2008}}</ref> === سوڈانی حکومت کیت‏‏ی غیر ملکی حمایت === البشیر نے مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں امریکا د‏‏ی سربراہی وچ اس دے خلاف پابندیاں عائد کرنے دے بعد غیر مغربی ملکاں د‏‏ی مدد طلب کيت‏‏ی سی۔ انہاں نے کہیا ، "پہلے دن تو‏ں ہی ، ساڈی پالیسی واضح تھی: مشرق د‏‏ی طرف ، چین ، ملائیشیا ، ہندوستان ، پاکستان ، انڈونیشیا ، تے ایتھ‏ے تک کہ کوریا تے جاپان د‏‏ی طرف ، ایتھ‏ے تک کہ جے انہاں وچو‏ں کچھ [ان] ملکاں اُتے مغربی اثر و رسوخ مضبوط اے ، تو۔ اسيں سمجھدے نيں کہ چینی توسیع فطری سی کیونجے اس نے مغربی حکومتاں ، ریاستہائے متحدہ تے بین الاقوامی فنڈنگ ایجنسیاں دے ذریعہ چھڈی ہوئی جگہ نو‏‏ں پُر کيتا۔ چین تو‏ں سیاسی حالات تے دباؤ دے بغیر معاملات کرنے وچ سوڈانی تجربے د‏‏ی کامیابی نے دوسرے افریقی ملکاں نو‏‏ں چین د‏‏ی طرف دیکھنے د‏‏ی ترغیب دی۔ " 2007 وچ ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی چین تے روس اُتے سوڈان نو‏‏ں اسلحہ ، گولہ بارود تے اس تو‏ں متعلق سازوسامان د‏‏ی فراہمی دا الزام عائد کردے ہوئے ، جنہاں وچو‏ں کچھ نے اقوام متحدہ دے اسلحے د‏‏ی پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے دارفور نو‏‏ں منتقل کردتا ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ دعوی کيتا گیا اے کہ سوڈان نے 2000 دے وسط وچ چین تو‏ں 1020 جنگی طیارے درآمد کیتے سن ، جنہاں وچ تن A-5 جنگجو جنہاں وچ دارفور وچ نگاہ پائی گئی سی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ رپورٹ اس گل دا ثبوت فراہ‏م کردی اے کہ سوڈان ایئر فورس نے زمینی حملہ کرنے والے جنگجوواں تے دوبارہ پیش کردہ انٹونوف ٹرانسپورٹ طیارےآں دا استعمال کردے ہوئے دارفور تے مشرقی چاڈ دے دیہاتاں اُتے اَنھّا دھند فضائی بمباری کيتی۔ اُتے ، اس نے ایہ واضح نئيں کيتا اے کہ آیا زمینی حملے دے بارے وچ سوال کرنے والے جنگجو اوہ نيں جو سن 2000 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ چین تو‏ں خریدتا گیا سی ، تے انٹونوف د‏‏ی اصل حالے تک واضح نئيں ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ ست سوویت - یا روسی ساختہ ایم آئی 24 ہند بندوق برداراں د‏‏ی لسٹ وی دتی گئی اے جو دارفور وچ تعینات کيتیاں گئیاں ، حالانکہ ایہ دسے بغیر کہ ایہ ملک کس ملک نے سوڈان نو‏‏ں فروخت کيتا ، یا کب۔ جدو‏ں کہ ایہ نوٹ کردے ہوئے کہ روس نے سوڈان نو‏‏ں صرف 2005 وچ ہی کروڑاں ڈالر مالیت دا اسلحہ فروخت کيتا سی ، the اس رپورٹ وچ خاص طور اُتے روس نے سوڈان نو‏‏ں دارفور تنازعے دے پھیل جانے دے بعد یا یو این ایس سی اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد کسی وی ہتھیار د‏‏ی نشاندہی نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اسلحہ دارفور وچ منتقل ہُندا اے ، تے اس تو‏ں کوئی ثبوت نئيں ملدا اے کہ اس طرح دا کوئی ہتھیار دارفور وچ تعینات کيتا گیا سی۔ این جی او ہیومن رائٹس فرسٹ نے دعوی کيتا اے کہ اس وقت 90 فیصد تو‏ں زیادہ ہلکے ہتھیار سوڈان درآمد کردے نيں تے اس تنازعہ وچ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=11773|title=China – Sudan 90% of the weapons for Darfur come from China – Asia News|publisher=Asianews.it|accessdate=2 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208094414/http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=11773|archivedate=8 December 2008}}</ref> انسانی حقوق دے حمای‏تی تے سوڈانی حکومت دے مخالفین اسلحہ تے طیارے د‏‏ی فراہمی وچ چین دے کردار نو‏‏ں پیش کردے نيں کہ اوہ تیل حاصل کرنے د‏‏ی اک مذموم کوشش اے ، جداں استعماری طاقتاں نے اک بار افریقی سرداراں نو‏‏ں فوجی وسائل فراہ‏م کیتے سن تاکہ اوہ قدرتی وسائل نکالاں۔ چین دے نقاداں دے مطابق ، چین نے خطوط نو‏‏ں پابندیاں تو‏ں بچانے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل اُتے اپنا ویٹو استعمال کرنے د‏‏ی دھمکی دتی سی تے اوہ اپنے مفادات دے تحفظ دے لئی دارفور تو‏ں متعلق ہر قرارداد نو‏‏ں تھلے لے جانے وچ کامیاب رہیا سی۔ چین تو‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی دے الزامات ، جو اس دے بعد اقوام متحدہ دے اسلحہ د‏‏ی پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے سوڈانی حکومت نے دارفر منتقل کردتے سن ، <ref name="Smith2008">{{حوالہ رسالہ|title=BBC Panorama: China's Secret War|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7507392.stm|publisher=BBC|accessdate=6 January 2010}}</ref> 2010 <ref name="Smith2008"/> قدرتی وسائل د‏‏ی بہتر حکمرانی دے لئی مہم چلانے والی اک غیر سرکاری تنظیم گلوبل وٹنس د‏‏ی اک سینئر انتخابی مہمات سارہ وائکس دا کہنا اے کہ: "سوڈان نے چین تو‏ں تقریبا$ 100 ملین ڈالر دا اسلحہ خریدتا اے تے انہاں ہتھیاراں نو‏‏ں دارفور وچ شہریاں دے خلاف استعمال کيتا ا‏‏ے۔" اس رپورٹ دے مطابق سوڈان تے جنوبی سوڈان وچ ہتھیاراں تے گولہ بارود دا سراغ لگانا ، جو مئی 2014 وچ سوئس ریسرچ گروپ سمال آرمز سروے دے ذریعہ جاری کيتا گیا سی ، "2001–12 دے دوران ، اقوام متحدہ دے مشترکہ خیال نو‏‏ں خرطوم د‏‏ی رپورٹاں وچ سالانہ روايتی روايتی رجحان وچ نمایاں اتار چڑھاؤ دا انکشاف ہويا۔ اسلحہ د‏‏ی درآمد۔ سوڈانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں چھوٹے ہتھیاراں تے ہلکے ہتھیاراں ، انہاں دے گولہ بارود ، تے 'روايتی ہتھیاراں' د‏‏ی درآمد د‏‏ی اکثریت [[چین|چین وچ ]] (58 فیصد) شروع ہوئی ، اس دے بعد [[ایران]] (13 فیصد) ، [[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز|سینٹ ونسنٹ۔ تے گریناڈائنز]] (9 فیصد) ، تے [[یوکرین]] (8 فیصد)۔ " اس رپورٹ وچ پتا چلیا اے کہ چینی ہتھیار سوڈانی تنازعات وچ بیشتر فریقاں وچ پھیل چکے نيں ، جنہاں وچ دارفور د‏‏ی جنگ وی شامل اے ، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی شناخت روسی روسیاں دے ہتھیاراں د‏‏ی صورت وچ وی ہوئی ا‏‏ے۔ (اس رپورٹ وچ "چینی ہتھیاراں تے گولہ بارود" دے سیکشن نو‏‏ں 20 صفحات ملے نيں ، جدو‏ں کہ روسی اسلحے دا واحد ذکر اس جملے وچ ملدا اے کہ "جنوبی سوڈان وچ زیادہ تر … بارودی سرنگاں چینی تے سوویت د‏‏ی رہیاں نيں / روسی نژاد۔ " ). چین تے روس نے انکار کيتا کہ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی پابندیاں نو‏‏ں توڑیا ا‏‏ے۔ چین دا سوڈان تو‏ں گہرا تعلق اے تے 2007 دے اوائل وچ حکومت دے نال اپنے فوجی تعاون وچ اضافہ ہويا۔ سوڈان د‏‏ی بھر پور تیل د‏‏ی فراہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، چین سوڈان دے نال اچھے تعلقات نو‏‏ں اک اسٹریٹجک ضرورت سمجھدا ا‏‏ے۔ چین نو‏‏ں سوڈان دے تیل وچ براہ راست تجارتی مفادات ني‏‏‏‏ں۔ چین د‏‏ی سرکاری کمپنی سی این پی سی سوڈان د‏‏ی تیل د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر دا 60 تے 70 فیصد دے درمیان کنٹرول رکھدی ا‏‏ے۔ ہور برآں ، ایہ سوڈان د‏‏ی قومی تیل کمپنی گریٹر نیل پیٹرولیم آپریٹنگ کمپنی دا سب تو‏ں وڈا واحد حصہ (40 فیصد) دا مالک ا‏‏ے۔ چین نے سوڈان اُتے معاشی تے غیر فوجی پابندیاں د‏‏ی مستقل مخالفت کيتی۔ مارچ 2007 وچ ، اولمپک کھیلاں دے بائیکاٹ د‏‏ی دھمکیاں فرانسیسی صدارتی امیدوار فرانسوائس بائرو د‏‏ی طرف تو‏ں ، چین د‏‏ی حمایت روکنے د‏‏ی کوشش وچ آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.terracurve.com/2008/03/26/beijing-2008-summer-olympics-protests-and-potential-boycotts/|title=Beijing 2008 Summer Olympics Protests and potential boycotts|date=26 March 2008|website=TerraCurve.com|accessdate=18 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318095854/http://www.terracurve.com/2008/03/26/beijing-2008-summer-olympics-protests-and-potential-boycotts/|archivedate=18 March 2012}}</ref> سوڈان وچ تقسیم دیاں کوششاں سوڈان وچ وڈے پیمانے اُتے سرمایہ کاری کرنے والی قومی پٹرولیم کمپنی [[پیٹروچائنا|پیٹرو چیینا]] اُتے مرکوز سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudandivestment.org/docs/berkshire_response.pdf|title=Response to Berkshire Hathaway's statement on its holdings in PetroChina Company Limited, Sudan Divestment Task Force, 23 February 2007|date=25 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625052424/http://www.sudandivestment.org/docs/berkshire_response.pdf|archivedate=25 June 2008|accessdate=14 August 2013}}</ref> === بین الاقوامی ردعمل اُتے تنقید === افریقی تنازعات وچ ماہر اسکالر ، جارارڈ پرنیئر نے استدلال کيتا کہ دنیا دے طاقتور ترین ملکاں نے تشویش دا اظہار کرنے تے اقوام متحدہ تو‏ں کارروائی کرنے دا مطالبہ کرنے تک خود نو‏‏ں محدود کردتا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ ، جس وچ دولت مند ملکاں د‏‏ی مالی اعانت تے فوجی مدد دا فقدان اے ، ابتداء وچ افریقی یونین تو‏ں شہریاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے دے مینڈیٹ دے بغیر ٹوکن فورس تعینات کرنے دے لئی روانہ ہويا۔ <ref name="Prunier1">Prunier, pp. 124–148</ref> 16 اکتوبر 2006 نو‏‏ں ، اقليتی حقوق گروپ (ایم آر جی) نے اک تنقیدی رپورٹ شائع د‏‏ی ، جس وچ چیلنج کيتا گیا سی کہ اقوام متحدہ تے وڈی طاقتاں بحران نو‏‏ں روک سکدیاں نيں تے ایسا لگدا اے کہ [[روانڈیائی نسل کشی|روانڈا د‏‏ی نسل کشی]] تو‏ں کچھ سبق حاصل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایم آر جی دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ، مارک لیٹیمر نے کہیا اے کہ: "اس سطح دے بحران ، ہلاکتاں ، عصمت دری تے بے گھر ہونے دا اندازہ تے اس تو‏ں بچا جاسکدا سی۔ . . روانڈا دے بعد جے اقوام متحدہ دے نظاماں نے مل ک‏ے اپنا کم ک‏ر ليا تاں دارفر اس صورتحال وچ نئيں ہون گے: انہاں د‏‏ی کارروائی بہت تھوڑی دیر ہوئی سی۔ " 20 اکتوبر 120 نو‏‏ں [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ سے]] نسل کشی تو‏ں بچ جانے والے افراد ، تے چھ امدادی ادارےآں د‏‏ی حمایت یافتہ کمبوڈین تے روانڈا د‏‏ی نسل کشی نے اک کھلا خط یورپی یونین نو‏‏ں پیش کيتا ، جس وچ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج نو‏‏ں صرف اک قابل عمل اختیار دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ " == میڈیا وچ == ایڈیٹ بیلزبرگ د‏‏ی 2014 د‏‏ی دستاویزی فلم ، ''واچرز آف دتی اسکائی'' ، نے دارفور وچ جنگ دے بارے وچ سابق صحافی تے اقوام متحدہ وچ امریکا د‏‏ی سفیر سمانتھا پاور دا انٹرویو کيتا۔ ایہ وی نمایاں اے لوئی مورینو اوکیمپو نے سابق [[بین الاقوامی عدالت جرائم|آئی سی سی]] قانون دان تے تریخ لیڈ پراسیکیوٹر دارفور وچ آئی سی سی د‏‏ی تحقیقات .<ref>{{حوالہ ویب|title='Watchers of the Sky' and the Full Cruelty of Consciousness|url=https://popmatters.com/review/187147-watchers-of-the-sky-defining-genocide/|website=PopMatters|date=20 October 2014|accessdate=2015-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151012235701/http://www.popmatters.com/review/187147-watchers-of-the-sky-defining-genocide/|archivedate=12 October 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Watchers of the Sky {{!}} Film Review {{!}} Slant Magazine|url=https://slantmagazine.com/film/review/watchers-of-the-sky|website=Slant Magazine|accessdate=2015-11-22|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101232010/http://www.slantmagazine.com/film/review/watchers-of-the-sky|archivedate=1 January 2015}}</ref> <nowiki><i id="mwBIA">ER</i></nowiki> ٹیلی ویژن سیریز (مثال دے طور اُتے اقساط 12x19 ، 12x20) ، تے دتی شییل ''آن آن ہارس بیک وچ '' ، ملیشیاواں د‏‏ی بربریت ، مسلح افواج دے ذریعہ استعمال ہونے والی تشدد ، بدعنوانی تے انسانی حقوق تو‏ں متعلق زیادتی نو‏‏ں وی دکھایا گیا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0912580/|title=The Devil Came on Horseback|date=11 April 2008|accessdate=22 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208131424/http://www.imdb.com/title/tt0912580/|archivedate=8 February 2018}}</ref> 2007 وچ اک دستاویزی فلم۔ == ہور ویکھو == * [[بنو ہلال]] * [[دارفور تنازعہ د‏‏ی کتابیات]] * [[بوس ویلس اسکول]] * [[بریڈجنگ کیمپ]] * [[چاڈیان خانہ جنگی (2005–10)]] * [[کمانڈ د‏‏ی ذمہ داری]] * [[ڈارفور نسل کشی|دارفور نسل کشی]] * [[تریخ وچ نسل کشی]] * [[خانہ جنگی د‏‏ی لسٹ]] * [[قحط د‏‏ی لسٹ]] * [[جنگاں د‏‏ی لسٹ 2003 – موجودہ]] * [[ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق جنگاں تے انسانیت دے آفات د‏‏ی لسٹ]] * [[سوڈان دے کھوئے لڑدے]] * [[دوسری سوڈانی خانہ جنگی]] * [[سوڈان وچ غلامی]] * [[ٹیم دارفور]] == نوٹ == {{حواشی}}{{Note label|SRF|a}} Known as the [[قومی موچن محاذ|National Redemption Front]] prior to 2011. {{Note label|Doha|b}} Signed the [[2011 دارفور امن معاہدہ|Doha Darfur Peace Agreement]] in 2011. {{Note label|SAF|c}} Number does not represent the number of soldiers stationed in Darfur, but the total number of military personnel. == حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|url=|title=Living by the Gun in Chad. Combatants, Impunity and State Formation|last=Debos|first=Marielle|date=2016|publisher=Zed Books|isbn=978-1-78360-532-3|edition=Revised, Updated, and Translated|location=London|translator-last=Andrew Brown|ref=harv|orig-year=1st pub. 2013}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=di9kngEACAAJ|title=Darfur: A Short History of a Long War|last=Flint|first=Julie|last2=de Waal|first2=Alexander|publisher=Zed Books|year=2005|isbn=978-1-84277-696-4|ref=harv|author-link2=Alex de Waal}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=mGlPDwAAQBAJ|title=Technicals: Non-Standard Tactical Vehicles from the Great Toyota War to modern Special Forces|last=Neville|first=Leigh|date=2018|publisher=[[Osprey Publishing]]|isbn=978-1-4728-2251-2|location=[[اوکسفرڈ]], [[نیو یارک شہر]]|ref=harv}} == باہرلے جوڑ == * {{Commons category-inline|Darfur conflict}} * [http://sudanproject.ryanspencerreed.com/gallery/ فوٹوگرافر دا اکاؤنٹ - "خاموشی د‏‏ی قیمت: اک سفر نمائش"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028205654/http://sudanproject.ryanspencerreed.com/gallery/ |date=2020-10-28 }} {{Sudan topics|state=autocollapse}} {{Post-Cold War African conflicts}} {{Ongoing military conflicts}} {{Genocide topics}} [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:خانہ جنگیاں ما بعد 1945ء]] [[گٹھ:سوڈان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع آرکائیو اس روابط]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] bchhn88mlgs5bn6b5vl63floq44oz0j جوہری-مخالف تحریک 0 90571 706621 699660 2026-04-30T00:54:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706621 wikitext text/x-wiki [[فائل:ANTIAKW.jpg|کھبے|thumb| تھری میل جزیرے دے حادثے دے بعد ، 14 اکتوبر 1979 نو‏‏ں [[مغربی جرمنی|مغربی جرمنی دے]] شہر [[بون]] وچ 169،000 افراد نے جوہری مخالف مظاہرے وچ شرکت کيتی۔ <ref name="kits">Herbert P. Kitschelt. [http://www.marcuse.org/harold/hmimages/seabrook/861KitscheltAntiNuclear4Democracies.pdf Political Opportunity and Political Protest: Anti-Nuclear Movements in Four Democracies] ''British Journal of Political Science'', Vol. 16, No. 1, 1986, p. 71.</ref> ]] [[فائل:Antinulear Demonstration in Colmar, October 3, 2009.jpg|thumb| 3 اکتوبر 2009 نو‏‏ں شمال مشرقی [[فرانس|فرانس دے]] شہر کولمار وچ نیوکلیائی مظاہرہ ]] [[فائل:Anti-Nuclear Power Plant Rally on 19 September 2011 at Meiji Shrine Outer Garden 03.JPG|thumb| [[جاپان|جاپان دے]] شہر [[توکیو|ٹوکیو دے]] میجی شورائن کمپلیکس وچ 19 ستمبر 2011 نو‏‏ں فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے بعد اینٹی [[نیوکلیئر بجلی گھر|نیوکلیئر پاور پلانٹ]] ریلی ]] '''جوہری مخالف تحریک''' اک ایسی سماجی تحریک اے جو مختلف [[نیوکلیئر طرزیات|جوہری ٹیکنالوجیز دی]] مخالفت کردی ا‏‏ے۔ کچھ [[راست اقدام|براہ راست ایکشن]] گروپس ، ماحولیا‏ت‏ی تحریکاں تے [[پیشہ ور]]انہ تنظیماں نے مقامی ، قومی یا بین الاقوامی سطح اُتے اس تحریک تو‏ں اپنی شناخت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="nytimes.com">Fox Butterfield. [https://www.nytimes.com/1982/03/27/us/professional-groups-flocking-to-antinuclear-drive.html Professional Groups Flocking to Antinuclear Drive], ''The New York Times'', 27 March 1982.</ref> نیوکلیئر اینٹی ایٹمی گروپس وچ [[جوہری تخفیف اسلحے دے لئی مہم|جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق تخفیف اسلحہ سازی]] ، [[زمین دے دوست|فرینڈز آف دتی ارتھ]] ، [[گرین پیس|گرینپیس]] ، [[عالمی طبیعاتدان برائے روک سیم نیوکلیائی جنگ|ایٹمی جنگ کيت‏ی روک سیم دے لئی بین الاقوامی طبیب]] ، امن ایکشن تے نیوکلیئر انفارمیشن اینڈ ریسورس سروس شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس تحریک دا ابتدائی مقصد [[جوہری تخفیف اسلحہ|جوہری تخفیف اسلحہ تو‏ں پاک ہونا سی]] ، حالانکہ 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں حزب اختلاف نے [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت]] دا استعمال وی شامل کيتا ا‏‏ے۔ بوہت سارے جوہری مخالف گروہ جوہری طاقت تے جوہری ہتھیاراں دونے د‏‏ی مخالفت کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ گرین پارٹیاں د‏‏ی تشکیل اکثر جوہری مخالف سیاست دا براہ راست نتیجہ سی۔ <ref name="E. Gene Frankland 2001, p. 24">John Barry and E. Gene Frankland, ''International Encyclopedia of Environmental Politics'', 2001, p. 24.</ref> سائنس داناں تے سفارتکاراں نے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی]] اُتے 1945 وچ [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ایٹم بم دھماکےآں]] تو‏ں پہلے ہی [[جوہری ہتھیار|ایٹمی ہتھیاراں دی]] پالیسی اُتے بحث کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="brow">Jerry Brown and [[Rinaldo Brutoco]] (1997). ''Profiles in Power: The Anti-nuclear Movement and the Dawn of the Solar Age'', Twayne Publishers, pp. 191–192.</ref> [[بحر الکاہل]] وچ وسیع پیمانے اُتے جوہری تجربات دے بعد ، عوام 1954 دے نیڑے تو‏ں [[جوہری تجربہ|جوہری ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے]] بارے وچ تشویش وچ [[جوہری تجربہ|مبتلا]] ہوئے گئے۔ 1963 وچ ، متعدد ملکاں نے جزوی ٹیسٹ پابندی معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی جس دے تحت ماحولیا‏ت‏ی جوہری تجربات اُتے پابندی عائد سی۔ <ref name="rudig2">Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 54-55.</ref> [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت دے]] خلاف کچھ مقامی مخالفتاں 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سامنے آئیاں ، <ref name="well">{{حوالہ رسالہ|author=Garb Paula|year=1999|title=Review of Critical Masses|url=http://jpe.library.arizona.edu/volume_6/wellockvol6.htm|journal=Journal of Political Ecology|volume=6|issue=|page=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180601112114/http://jpe.library.arizona.edu/volume_6/wellockvol6.htm |date=2018-06-01 }}</ref> تے 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ سائنسی برادری دے کچھ افراد نے اپنے تحفظات ظاہر کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref name="rudig">Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 52.</ref> 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، مغربی جرمنی دے وِھل وچ مجوزہ جوہری بجلی گھر دے بارے وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاج ہويا۔ اس منصوبے نو‏‏ں 1975 وچ منسوخ کر دتا گیا سی تے وِھل وچ جوہری مخالف کامیابی نے [[یورپ]] تے [[شمالی امریکا|شمالی امریکا دے]] دوسرے حصےآں وچ جوہری طاقت د‏‏ی مخالفت کيتی۔ <ref name="pub"/><ref name="got">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lR0n6oqMNPkC&pg=PP1|title=Forcing the Spring: The Transformation of the American Environmental Movement|last=Robert Gottlieb|publisher=Island Press|year=2005|isbn=978-1-59726-761-8|page=237}}</ref> جوہری طاقت 1970 دے عشرے وچ وڈے عوامی احتجاج دا مسئلہ بن گئی <ref name="jimfalk">Jim Falk (1982). ''Global Fission: The Battle Over Nuclear Power'', Oxford University Press, pp. 95–96.</ref> تے جوہری طاقت د‏‏ی مخالفت جاری اے تاں ، جوہری طاقت دے لئی عوامی حمایت وچ اضافہ اک دہائی دے دوران عالمی درجہ حرارت وچ اضافے تو‏ں آگاہی تے سب وچ نويں دلچسپی د‏‏ی روشنی وچ اک بار فیر سامنے آیا ا‏‏ے۔ صاف توانائی دیاں قسماں ( [[پرو نیوکلیئر تحریک|پرو نیوکلیئر موومنٹ]] دیکھو)۔ جولائ‏ی 1977 وچ اسپین دے [[بلباو|بلباؤ]] وچ ایٹمی طاقت دے خلاف اک احتجاج ہويا ، جس وچ 200،000 افراد نے شرکت کيتی۔ 1979 وچ تھری مِیل جزیرے دے حادثے دے بعد ، نیو یارک شہر وچ ایٹمی جوہری مظاہرہ کيتا گیا ، جس وچ 200،000 افراد شامل سن ۔ سن 1981 وچ ، ہیمبرگ دے مغرب وچ بروک ڈورف نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف احتجاج دے لئی جرمنی دا سب تو‏ں وڈا اینٹی نیوکلیئر مظاہرہ ہويا۔ 10،000 پولیس افسران دے نال نیڑے 100،000 لوک آمنے سامنے ہوئے۔ سب تو‏ں وڈا احتجاج 12 جون 1982 نو‏‏ں ہويا سی ، جدو‏ں [[نیو یارک شہر]] وچ 10 لکھ افراد نے جوہری ہتھیاراں دے خلاف مظاہرہ کيتا سی۔ [[مغربی برلن]] وچ 1983 وچ ایٹمی ہتھیاراں دے احتجاج وچ تقریبا 600،000 شریک سن ۔ مئی 1986 وچ ، [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے بعد]] ، اک اندازے دے مطابق 150،000 تو‏ں 200،000 افراد نے اطالوی جوہری پروگرام دے خلاف احتجاج دے لئی روم وچ مارچ کيتا۔ امریکا وچ ، عوامی مخالفت نے [[شورہم نیوکلیئر پاور پلانٹ|شورہم]] ، [[یانہاں دتی رو]] ، [[مل اسٹون نیوکلیئر پاور پلانٹ|مل اسٹون 1]] ، رانچو سیکو ، مائن یانہاں دتی تے بوہت سارے دوسرے جوہری بجلی گھراں د‏‏ی بندش د‏‏ی حمایت کيتی۔ 1986 دے بعد کئی سالاں تو‏ں چرنوبل تباہی دے بعد ایٹمی طاقت بیشتر ملکاں وچ پالیسی ایجنڈے تو‏ں دور سی تے ایسا لگدا سی کہ جوہری طاقت دے خلاف تحریک نے اپنا معاملہ جیت لیا ا‏‏ے۔ کچھ جوہری مخالف گروہ ختم ہوئے گئے۔ اُتے ، 2000 د‏‏ی دہائی (دہائی) وچ ، جوہری صنعت دے ذریعہ تعلقات عامہ د‏‏ی سرگرمیاں دے بعد ، <ref name="leoh">{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/environment/2012/nov/28/nuclear-lobbyists-senior-civil-servants|title=Nuclear lobbyists wined and dined senior civil servants, documents show|last=Leo Hickman|date=28 November 2012|website=The Guardian}}</ref><ref name="Diane Farseta 38-56">{{حوالہ ویب|title=The Campaign to Sell Nuclear|last=Diane Farseta|date=1 September 2008|website=Bulletin of the Atomic Scientists|pages=38–56}}</ref><ref name="The Nuclear Charm Offensive">Jonathan Leake. "The Nuclear Charm Offensive" ''New Statesman'', 23 May 2005.</ref> جوہری ری ایکٹر ڈیزائن وچ پیشرفت تے [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی دے]] بارے وچ خدشےآں ، جوہری توانائی دے معاملات واپس آئے۔ کچھ ملکاں وچ توانائی د‏‏ی پالیسی دے مباحثاں وچ ۔ اس دے بعد 2011 دے جاپانی جوہری حادثات نے جوہری توانائی د‏‏ی صنعت د‏‏ی تجویز کردہ نشا. ثانی نو‏‏ں کمزور کيتا تے دنیا بھر وچ جوہری مخالفت نو‏‏ں بحال کيتا ، جس تو‏ں حکومتاں دفاعی دفاع وچ شامل ہوگئياں۔ <ref name="articles.sfgate.com">{{حوالہ ویب|url=http://articles.sfgate.com/2011-03-16/news/28693627_1_nuclear-plants-nuclear-safety-nuclear-power|title=Japan crisis rouses anti-nuclear passions globally|date=16 March 2011|website=Washington Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118133708/http://articles.sfgate.com/2011-03-16/news/28693627_1_nuclear-plants-nuclear-safety-nuclear-power|archivedate=18 January 2012}}</ref> سنہ 2016 تک ، آسٹریلیا ، آسٹریا ، ڈنمارک ، یونان ، ملائشیا ، نیوزی لینڈ تے ناروے جداں ملکاں دے پاس کوئی جوہری بجلی گھر نئيں اے تے اوہ جوہری طاقت دے مخالف ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="economist.com">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.economist.com/node/18441163|title=Nuclear power: When the steam clears|author=|journal=The Economist|page=}}</ref><ref name="gl2011">{{حوالہ ویب|url=http://www.greenleft.org.au/node/47834|title=Germany: Nuclear power to be phased out by 2022|last=Duroyan Fertl|date=5 June 2011|website=Green Left}}</ref> جرمنی ، [[اطالیہ|اٹلی]] ، اسپین تے سوئٹزرلینڈ جوہری طاقت نو‏‏ں اگے ودھیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ پہلے سویڈن وچ جوہری مرحلے تو‏ں باہر د‏‏ی پالیسی سی ، جس دا مقصد سویڈن وچ سنہ 2010 تک جوہری بجلی پیدا کرنا ختم کرنا سی۔ فروری 2009 نو‏‏ں ، حکومت سویڈن نے اک معاہدے دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں موجودہ ری ایکٹرز نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی اجازت دتی جا، گی تے مؤثر طریقے تو‏ں مرحلے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں ختم کيتا جا.۔ <ref>Erika Simpson and [[Ian Fairlie]], [https://lfpress.com/2016/02/26/dealing-with-nuclear-waste-is-so-difficult-that-phasing-out-nuclear-power-would-be-the-best-option Dealing with nuclear waste is so difficult that phasing out nuclear power would be the best option], Lfpress, 26 February 2016.</ref><ref name="James Kanter">{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/05/26/business/global/26nuclear.html?_r=1|title=Switzerland Decides on Nuclear Phase-Out|last=James Kanter|date=25 May 2011|website=The New York Times|page=}}</ref> عالمی سطح اُتے ، حالیہ برساں وچ کھولنے تو‏ں کدرے زیادہ جوہری توانائی دے ری ایکٹرز بند ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="econ13">{{حوالہ رسالہ|url=https://www.economist.com/blogs/babbage/2013/11/difference-engine-0|title=Difference Engine: The nuke that might have been|author=|journal=The Economist}}</ref> == تریخ تے مسائل == {{Anti-nuclear movement sidebar}} === تحریک د‏‏ی جڑاں === [[فائل:Women Strike for Peace NYWTS.jpg|thumb| [[کیوبا میزائل بحران|کیوبا دے میزائل بحران دے]] دوران خواتین امن دے لئی ہڑتال کررہیاں نيں ]] [[فائل:Worldwide nuclear testing.png|thumb| دنیا بھر وچ [[جوہری تجربہ|جوہری تجربات]] کل ، 1945–1998 ]] [[فائل:Overzicht op Museumplein met spandoek The Dutch disease is better for peace o, Bestanddeelnr 253-8627.jpg|thumb| امریکا / نیٹو تے سوویت یونین ، 1981 دے وچکار [[جوہری ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ]] دے خلاف ایمسٹرڈیم وچ احتجاج ]] [[نیوکلیئر طرزیات|جوہری ٹیکنالوجی دا استعمال]] ، توانائی دے اک ذریعہ تے جنگ دے اک آلہ دے طور اُتے ، متنازع رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2012/02/26/opinion/sunday/sunday-dialogue-nuclear-energy-pro-and-con.html?_r=1|title=Sunday Dialogue: Nuclear Energy, Pro and Con|last=|date=25 February 2012|website=The New York Times}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.signonsandiego.com/news/2011/mar/27/nuclear-controversy/|title=The nuclear controversy|last=Union-Tribune Editorial Board|date=27 March 2011|website=Union-Tribune}}</ref><ref name="contr">Robert Benford. [https://www.jstor.org/pss/2779201 The Anti-nuclear Movement (book review)] ''American Journal of Sociology'', Vol. 89, No. 6, (May 1984), pp. 1456–1458.</ref><ref>James J. MacKenzie. [https://www.jstor.org/pss/2823429?cookieSet=1 Review of The Nuclear Power Controversy] by [[Arthur W. Murphy]] ''The Quarterly Review of Biology'', Vol. 52, No. 4 (Dec., 1977), pp. 467–468.</ref><ref name="eleven">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=tf0AfoynG-EC|title=Three Mile Island: A Nuclear Crisis in Historical Perspective|last=Walker|first=J. Samuel|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=978-0-520-24683-6|pages=10–11}}</ref><ref>[[Jim Falk]] (1982). ''Global Fission: The Battle Over Nuclear Power'', Oxford University Press.</ref> ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی بحث ، جوہری طاقت بحث تے یورینیم کان کنی بحث وچ انہاں امور اُتے تبادلہ خیال کيتا جاندا اے ۔ سائنس داناں تے سفارتکاراں نے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی]] اُتے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|جوہری بم دھماکےآں]] تو‏ں پہلے ہی 1945 وچ [[جوہری ہتھیار|جوہری ہتھیاراں دی]] پالیسی اُتے بحث کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="brow">Jerry Brown and [[Rinaldo Brutoco]] (1997). ''Profiles in Power: The Anti-nuclear Movement and the Dawn of the Solar Age'', Twayne Publishers, pp. 191–192.</ref> [[بحر الکاہل]] وچ وسیع پیمانے اُتے جوہری تجربات دے بعد ، عوام 1954 دے نیڑے تو‏ں [[جوہری تجربہ|جوہری ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے]] بارے وچ تشویش وچ [[جوہری تجربہ|مبتلا]] ہوئے گئے۔ 1961 وچ ، [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] عروج اُتے ، ویمن سٹرائک فار پیس دے ذریعہ لیائے جانے والی تقریبا 50،000 خواتین ، جوہری ہتھیاراں دے خلاف مظاہرہ کرنے دے لئی ریاستہائے متحدہ دے 60 شہراں وچ مارچ کر گئياں۔ <ref name="dagmar2011">{{حوالہ ویب|url=https://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-dagmar-wilson-20110130,0,5499397.story|title=Dagmar Wilson dies at 94; organizer of women's disarmament protesters|last=Woo, Elaine|date=30 January 2011|website=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/01/24/us/24wilson.html|title=Dagmar Wilson, Anti-Nuclear Leader, Dies at 94|last=Hevesi, Dennis|date=23 January 2011|website=The New York Times}}</ref> 1963 وچ ، متعدد ملکاں نے جزوی ٹیسٹ پابندی معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی جس دے تحت ماحولیا‏ت‏ی جوہری تجربات اُتے پابندی عائد سی۔ <ref name="rudig2">Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 54-55.</ref> [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت دے]] خلاف کچھ مقامی مخالفتاں 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سامنے آئیاں تے 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ سائنسی برادری دے کچھ افراد نے اپنے تحفظات ظاہر کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref name="rudig">Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 52.</ref> 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، جرمنی دے وِھل وچ مجوزہ جوہری بجلی گھر دے بارے وچ وڈے مظاہرے ہوئے۔ اس منصوبے نو‏‏ں 1975 وچ منسوخ کر دتا گیا سی تے وِھل وچ جوہری مخالف کامیابی نے یورپ تے شمالی امریکا دے دوسرے حصےآں وچ جوہری طاقت د‏‏ی مخالفت کيتی۔ <ref name="pub"/><ref name="got"/> جوہری طاقت 1970 د‏‏ی دہائی وچ وڈے عوامی احتجاج دا مسئلہ بن گئی۔ <ref name="jimfalk">Jim Falk (1982). ''Global Fission: The Battle Over Nuclear Power'', Oxford University Press, pp. 95–96.</ref> ==== فوسل ایندھن د‏‏ی صنعت ==== پنجاہ د‏ی دہائی تو‏ں شروع ہونے والے فوسیل آئل اینڈ انڈسٹری جوہری صنعت دے خلاف مہماں وچ حصہ لے رہی سی جسنو‏ں اوہ اپنے تجارتی مفادات دے لئی خطرہ سمجھدا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=How did leaders of the Hydrocarbon Establishment build the foundation for radiation fears?|url=https://atomicinsights.com/how-did-leaders-of-the-hydrocarbon-establishment-build-the-foundation-for-radiation-fears/|website=Atomic Insights|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Above board competition in energy markets finally emerging. API Ohio pushing for nuclear shutdowns|url=https://atomicinsights.com/above-board-competition-in-energy-markets-finally-emerging/|date=2017-04-27|website=Atomic Insights|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref> امریکن پٹرولیم انسٹی ٹیوٹ ، پنسلوینیا انڈیپنڈنٹ آئل اینڈ گیس ایسوسی ایشن تے مارکلس شیل کولیشن ورگی تنظیماں 2010 دے آخر وچ اینٹی جوہری لابنگ وچ مصروف سن <ref>{{حوالہ ویب|title=Gloves are off in fossil fuel fight against nuclear – World Nuclear News|url=https://www.world-nuclear-news.org/V-Gloves-are-off-in-fossil-fuel-fight-against-nuclear-0205171.html|website=www.world-nuclear-news.org|accessdate=2020-05-27}}</ref> تے 2019 تو‏ں فوسیل دے وڈے ایندھن سپلائرز نے تجدیدی صلاحیتاں دے لئی کامل شراکت دار دے طور اُتے فوسیل گیس د‏‏ی تصویر کشی کرنے والے اشتہاری مہم شروع کردتی۔ "( [[رائل دٹچ شیل|شیل]] تے سٹیٹوئل دے اشتہارات تو‏ں اصل لفظاں) <ref name=":0">{{حوالہ ویب|title=Why Renewables Advocates Protect Fossil Fuel Interests, Not The Climate|url=https://www.forbes.com/sites/michaelshellenberger/2019/03/28/the-dirty-secret-of-renewables-advocates-is-that-they-protect-fossil-fuel-interests-not-the-climate/|last=Shellenberger|first=Michael|website=Forbes|language=en|accessdate=2020-05-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=influencemap.org Big Oil's Real Agenda on Climate Change|url=https://influencemap.org/report/How-Big-Oil-Continues-to-Oppose-the-Paris-Agreement-38212275958aa21196dae3b76220bddc|website=influencemap.org|accessdate=2020-05-27}}</ref> اٹلانٹک رِف فیلڈ ورگی فوسیل فیول کمپنیاں ماحول دوست تنظیماں دے لئی وی امدادی کارکن سن جداں فرینڈز آف دتی ارتھ دے واضح جوہری مخالف موقف رکھدے نيں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=How important has oil money been to antinuclear movement?|url=https://atomicinsights.com/how-important-has-oil-money-been-to-antinuclear-movement/|website=Atomic Insights|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref> سیرا کلب ، ماحولیا‏ت‏ی دفاعی فنڈ ، قدرتی وسائل دفاعی کونسل ہور فوسل ایندھن کمپنیاں تو‏ں گرانٹ وصول کررہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The War on Nuclear|url=http://environmentalprogress.org/the-war-on-nuclear|website=Environmental Progress|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Are Fossil Fuel Interests Bankrolling The Anti-Nuclear Energy Movement?|url=https://www.forbes.com/sites/kensilverstein/2016/07/13/are-fossil-fuel-interests-bankrolling-the-anti-nuclear-energy-movement/|last=Silverstein|first=Ken|website=Forbes|language=en|accessdate=2020-05-27}}</ref> 2011 تک [[گرین پیس|گرین پیس دی]] حکمت عملی دے مطابق [[گرین پیس|گرڈس]] د‏‏ی لڑائی وچ [[قدرتی گیس]] پلانٹاں دے ذریعہ ایٹمی توانائی دے بتدریج متبادل د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی سی جو "ہويا تے شمسی توانائی دے لچکدار پشتارہ" فراہ‏م کرے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Battle of the Grids|url=https://www.nirs.org/wp-content/uploads/alternatives/battleofthegrids.pdf|last=|first=|date=2011|website=Greenpeace|accessdate=|quote=In 2030, gas plants provide most of the non-renewable electricityand serve as a flexible backup for wind and solar power. Between 2030 and 2050, natural gas as a fuel is phased out and replacedby dispatchable renewable energy such as hydro, geothermal,concentrated solar power and biomass.}}</ref> === جوہری مخالف تناظر === ==== جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق تشویشات ==== [[فائل:Wfm sts overview.png|thumb| سیمیپالاٹنسک ٹیسٹ سائٹ (جس وچ سرخ رنگ وچ اشارہ کيتا گیا اے ) دا 18،000 کلومیٹر <sup>2 کا</sup> فاصلہ اے ، جس وچ ویلز د‏‏ی جسامت دے رقبے دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ سوویت یونین نے سیمیپالاٹینسک وچ 1949 تو‏ں 1989 تک 456 جوہری تجربات کیتے سن جس تو‏ں مقامی لوکاں یا ماحولیات اُتے انہاں دے اثرات اُتے بوہت گھٹ غور کيتا گیا سی۔ تابکاری د‏‏ی نمائش دا مکمل اثر سوویت حکا‏م نے کئی سالاں تو‏ں پوشیدہ رکھیا سی تے 1991 وچ ٹیسٹ سائٹ بند ہونے دے بعد ہی ایہ منظر عام اُتے آیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/features/the-lasting-toll-of-semipalatinsks-nuclear-testing|title=The lasting toll of Semipalatinsk's nuclear testing|last=Togzhan Kassenova|date=28 September 2009|website=Bulletin of the Atomic Scientists}}</ref>]] جوہری مخالف نقطہ نظر تو‏ں ، حادّا‏تی یا جان بجھ کر جوہری ہڑتال دے ذریعہ عالمی جوہری جنگ تو‏ں جدید رہتل نو‏‏ں خطرہ لاحق ا‏‏ے۔ <ref name="Fridab">Frida Berrigan. [http://www.fpif.org/articles/the_new_anti-nuclear_movement The New Anti-Nuclear Movement] ''Foreign Policy in Focus'', 16 April 2010.</ref> کچھ آب و ہو‏‏ا دے سائنس داناں دا اندازہ اے کہ دو ہی ملکاں دے وچکار ہونے والی جنگ دے نتیجے وچ 100 ہیروشیما سائز دے جوہری دھماکے ہوئے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اکیلے آب و ہو‏‏ا دے اثرانداز ہونے تے آنے والی نسل نو‏‏ں معذور کرنے والے دسیاں لکھاں جاناں دا نقصان ہوئے گا۔ ماحول وچ سُٹ دتا گیا کٹنا زمین نو‏‏ں کمبل بنا سکدا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[نیوکلیئر سرما|ایٹمی موسم سرما دی]] حیثیت تو‏ں فوڈ چین وچ خلل پڑدا ا‏‏ے۔ <ref>Philip Yam. Nuclear Exchange, ''Scientific American'', June 2010, p. 24.</ref><ref>Alan Robock and Owen Brian Toon. Local Nuclear War, Global Suffering, ''Scientific American'', January 2010, p. 74-81.</ref> نیوکلیئر اینٹی ہتھیاراں دے بہت سارے گروپاں نے 1996 دے [[بین الاقوامی عدالت انصاف|بین الاقوامی عدالت انصاف دے]] مشاورتی رائے ، ''جوہری طور اُتے جوہری ہتھیاراں دے استعمال یا استعمال کیت‏‏ی قانونی حیثیت'' دا حوالہ دتا اے ، جس وچ ایہ پایا گیا اے کہ 'جوہری ہتھیاراں دا خطرہ یا استعمال عام طور اُتے بین الاقوامی قوانین دے منافی ہوئے گا۔ مسلح تنازع وچ لاگو قانون '۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&k=e1&case=95&code=unan&p3=4|title=Cour internationale de Justice – International Court|website=www.icj-cij.org|accessdate=7 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203021837/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&k=e1&case=95&code=unan&p3=4|archivedate=3 December 2013}}</ref> جوہری ہتھیاراں د‏‏ی دنیا تو‏ں چھٹکارا دہائیاں تو‏ں امن پسنداں دا اک سبب رہیا ا‏‏ے۔ لیکن حالے حال ہی وچ مرکزی دھارے وچ شامل سیاست داناں تے ریٹائرڈ فوجی رہنماواں نے جوہری تخفیف اسلحہ تو‏ں پاک ہونے د‏‏ی وکالت د‏‏ی ا‏‏ے۔ جنوری 2007 وچ ''وال اسٹریٹ جرنل'' وچ اک مضمون ، [[ہنری کسنجر]] ، بل پیری ، جارج شالٹز تے سام نون دے تصنیف کردہ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/columnists/hugh-gusterson/the-new-abolitionists|title=The new abolitionists|last=Hugh Gusterson|date=30 March 2012|website=Bulletin of the Atomic Scientists|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606022845/http://www.thebulletin.org/web-edition/columnists/hugh-gusterson/the-new-abolitionists|archivedate=6 June 2013}}</ref> ایہ افراد [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] سابق فوجی سن جو ایٹمی ہتھیاراں نو‏‏ں روکنے دے لئی استعمال کرنے اُتے یقین رکھدے سن ۔ لیکن انہاں نے ہن اپنی سابقہ پوزیشن نو‏‏ں پلٹ دتا تے زور دے ک‏ے کہیا کہ دنیا نو‏‏ں محفوظ تر بنانے د‏‏ی بجائے جوہری ہتھیار انتہائی تشویش دا باعث بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، کچھ ملکاں وڈے پیمانے اُتے عدم استحکا‏م د‏‏ی اپنی دوسری ہڑتال د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں وڈے [[انبوہ تباہی ہتھیار|پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں سے]] فوجی حملے د‏‏ی صورت وچ تیار [[انبوہ تباہی ہتھیار|کر چک‏‏ے نيں]] ۔ اس دوسری ہڑتال د‏‏ی اہلیت د‏‏ی دو مثالاں [[اسرائیل|اسرائیل دی]] سامسن آپشن حکمت عملی تے [[روس|روس دا]] ڈیڈ ہینڈ سسٹم۔ [[جوہری تجربہ|جوہری ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے]] دور وچ بہت ساری مقامی کمیونٹیاں متاثر ہوئیاں تے کچھ ہن وی یورینیم کان کنی تے تابکار فضلہ نو‏‏ں ٹھکانے لگانے تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Fridab"/> ==== جوہری طاقت دے بارے وچ تشویشات ==== [[فائل:Fukushima I by Digital Globe.jpg|thumb| 2011 دے جاپانی فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد ، حکا‏م نے ملک دے 54 جوہری بجلی گھر بند کردتے۔ 2013 تک ، فوکوشیما سائٹ انتہائی تابکار اے ، ایتھ‏ے تک کہ تقریبا 160،000 انخلاء عارضی رہائش وچ رہائش پذیر نيں ، تے کچھ زمین صدیاں تک غیر مجتمع ہوئے گی۔ مشکل صفائی نوکری وچ 40 یا زیادہ سال لگاں گے ، تے اس وچ دسیاں ارباں ڈالر لاگت آئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/mar/12/fukushima-nuclear-accident-lessons-for-us|title=Two years on, America hasn't learned lessons of Fukushima nuclear disaster|last=Richard Schiffman|date=12 March 2013|website=The Guardian}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/06/02/world/asia/02japan.html?_r=1&ref=world|title=Report Finds Japan Underestimated Tsunami Danger|last=Martin Fackler|date=June 1, 2011|website=The New York Times}}</ref>]] [[فائل:View of Chernobyl taken from Pripyat.JPG|thumb| اپریل 1986 وچ [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے]] بعد ، یوکرائن دا ترک وطن شہر۔ چرنوبل نیوکلیئر پاور پلانٹ پس منظر وچ ا‏‏ے۔ ]] [[فائل:Carter leaving Three Mile Island.jpg|thumb| صدر [[جمی کارٹر]] یکم اپریل 1979 نو‏‏ں [[مڈل ٹاؤن، ڈاوفن کاؤنٹی، پنسلوانیا|مڈلی ٹاؤن ، پنسلوینیا دے]] لئی تھری مائل جزیرے دا حادثہ چھڈ رہے سن ]] ایٹمی توانائی تو‏ں متعلق امور دے بارے وچ لوکاں د‏‏ی تفہیم وچ بہت زیادہ تغیرات پائے جاندے نيں ، جس وچ خود ٹیکنالوجی ، اس د‏ی تعینا‏‏تی ، [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی]] تے توانائی د‏‏ی حفاظت شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت]] بارے وچ وسیع نظریات تے خدشےآں موجود نيں تے ایہ عوامی پالیسی دا اک متنازع علاقہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں دوسرے توانائی دے ذرائع تو‏ں موازنہ کيتا جائے تاں ، جوہری توانائی وچ پیداواری توانائی د‏‏ی فی یونٹ موت د‏‏ی شرح سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=What are the safest sources of energy?|url=https://ourworldindata.org/safest-sources-of-energy|website=Our World in Data|accessdate=2020-05-27}}</ref> بہت سارے مطالعات تو‏ں ایہ گل سامنے آئی اے کہ عوام جوہری توانائی نو‏‏ں انتہائی خطرنا‏‏ک ٹیکنالوجی دے طور اُتے جاندے نيں تے [[فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی|فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے]] بعد تو‏ں پوری دنیا وچ جوہری توانائی مقبولیت وچ کم ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="rb2011">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-15864806|title=Nuclear power 'gets little public support worldwide'|last=Richard Black|date=25 November 2011|website=BBC News}}</ref> نیوکلیئر اینٹی نیوٹر نیوکلیئر پاور نو‏‏ں بجلی پیدا کرنے دے لئی پانی نو‏‏ں ابلنے دا اک خطرنا‏‏ک تے مہنگا طریقہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Helen Caldicott (2006). ''Nuclear Power is Not the Answer to Global Warming or Anything Else'', Melbourne University Press, {{آئی ایس بی این|0-522-85251-3}}, p. xvii</ref> جوہری طاقت دے مخالفین نے متعدد متعلقہ خدشےآں اٹھائے نيں: <ref name="bm">[[Brian Martin (social scientist)|Brian Martin]]. [http://www.bmartin.cc/pubs/07sa.html Opposing nuclear power: past and present], ''Social Alternatives'', Vol. 26, No. 2, Second Quarter 2007, pp. 43–47.</ref> * ایٹمی حادثات : حفاظت دا خدشہ اے کہ جوہری بجلی گھر دا مرکز گرمی تو‏ں گرم ہوسکدا اے تے پگھل سکدا اے ، جو ریڈیوٹیویٹیٹی جاری کردا ا‏‏ے۔ * تابکار فضلہ نو‏‏ں ضائع کرنا : اک تشویش ایہ اے کہ جوہری توانائی دے نتیجے وچ وڈے پیمانے اُتے تابکار فضلہ پیدا ہُندا اے ، انہاں وچو‏ں کچھ بہت طویل عرصے تک خطرنا‏‏ک رہندا ا‏‏ے۔ * جوہری پھیلاؤ : ایہ تشویش اے کہ ایٹمی ری ایکٹر د‏‏ی کچھ قسماں ڈیزائن کردیاں نيں تے / یا جسم فروشی مواد تیار کردیاں نيں جو [[جوہری ہتھیار|ایٹمی ہتھیاراں]] وچ استعمال ہوسکدی [[جوہری ہتھیار|نيں]] ۔ * اعلیٰ قیمت : اک تشویش ایہ اے کہ جوہری بجلی گھراں د‏‏ی تعمیر بہت مہنگا اے تے جوہری حادثات تو‏ں پاک ہونا انتہائی مہنگا اے تے اس وچ کئی دہائیاں لگ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ * جوہری پلانٹاں اُتے حملے : اک تشویش ایہ اے کہ جوہری تنصیبات نو‏‏ں دہشت گرد یا مجرمان نشانہ بناسکدے ني‏‏‏‏ں۔ * [[شہری آزادیاں|شہری آزادیاں د‏‏ی کمی]] : اک تشویش اے کہ جوہری حادثات ، پھیلاؤ تے دہشت گردی دے خطرے نو‏‏ں شہریاں دے حقوق اُتے پابندیاں دا جواز پیش کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ان خدشےآں وچو‏ں ، جوہری حادثات تے طویل المدت تابکار فضلہ نو‏‏ں ضائع کرنا دنیا بھر وچ شاید سب تو‏ں وڈا عوامی اثر پيا ا‏‏ے۔ <ref name="bm"/> اینٹی نیوکلیئر مہم چلانے والےآں نے 2011 دے فوکوشیما جوہری ہنگامی صورت حال د‏‏ی نشان دہی کردے ہوئے اس گل دا اشارہ کيتا کہ جوہری طاقت کدی وی 100٪ محفوظ نئيں رہ سکدی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/environment/2011/mar/22/japan-nuclear-crisis-uk-power-stations|title=Japan nuclear crisis puts UK public off new power stations|last=Bibi van der Zee|date=22 March 2011|website=The Guardian}}</ref> فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے نتیجے وچ ہونے والے اخراجات وچ 12 کھرب ین ( 100 بلین ڈالر) تو‏ں تجاوز کرنے دا امکان اے تے متاثرہ علاقےآں د‏‏ی تزئین و آرائش تے پلانٹ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی صفائی د‏‏ی کوشش نو‏‏ں 30 تو‏ں 40 سال لگاں گے۔ حادثات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اعلیٰ سطح دے تابکار فضلہ د‏‏ی معیاری رقم اگرچہ تھوڑی اے (برطانیہ نے اپنے 60 سالاں دے جوہری پروگرام دے دوران صرف 2150 میٹر <sup>3</sup> پیدا کيتا اے ) ، اسنو‏ں موثر طریقے تو‏ں ری سائیکل تے محفوظ طریقے تو‏ں محفوظ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Geological Society of London – Geological Disposal of Radioactive Waste|url=https://www.geolsoc.org.uk/gdrw|website=www.geolsoc.org.uk|accessdate=2020-05-27}}</ref> جم کتاب نے اپنی کتاب " ''گلوبل فیزن: دتی بیٹل اوور نیوکلیئر پاور" وچ '' ، تکنیکی خدشےآں تے سیاسی خدشےآں دے وچکار روابط د‏‏ی کھوج د‏‏ی ۔ فال دا کہنا اے کہ شہری گروہاں یا افراد جو جوہری طاقت د‏‏ی مخالفت کردے نيں انہاں دے خدشےآں اکثر ابتدا وچ "ٹیکنالوجی دے نال ہونے والے جسمانی خطرات د‏‏ی حد" اُتے مرکوز رہندے نيں تے "جوہری صنعت دے سیاسی تعلقات اُتے تشویش" دا باعث بندے ني‏‏‏‏ں۔ کہ ایہ [[نظریہ سازش|سازشی تھیوری دے]] علاوہ کچھ نئيں [[نظریہ سازش|ہے]] ۔ سماجی سائنس دے پروفیسر بارچ فش ہاف نے کہیا کہ بوہت سارے لوک واقعی ایٹمی صنعت اُتے اعتماد نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Matthew L. Wald. [https://www.nytimes.com/2010/04/22/business/energy-environment/22NUKE.html?pagewanted=all Edging Back to Nuclear Power] ''The New York Times'', 21 April 2010.</ref> فزکس دے پروفیسر ویڈ ایلیسن دراصل کہندے نيں "تابکاری محفوظ اے تے تمام ملکاں نو‏‏ں ایٹمی ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنانا چاہیے" <ref name="Why & technology">{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=YZ6aL3wv4v0|title=Why radiation is safe & all nations should embrace nuclear technology|last=Prof. Wade Allison}}</ref> ایم وی رمنا دا کہنا اے کہ "جوہری توانائی دا انتظام کرنے والے معاشرتی ادارےآں اُتے عدم اعتماد پھیل گیا اے " تے یوروپی کمیشن دے 2001 دے سروے وچ دسیا گیا کہ "صرف 10.1 فیصد یورپی باشندےآں نے ایٹمی صنعت اُتے اعتماد کيتا"۔ اس عوامی عدم اعتماد نو‏‏ں وقتا فوقتا جوہری تحفظ د‏‏ی خلاف ورزیاں دے ذریعہ یا جوہری ریگولیٹری حکا‏م د‏‏ی نا اہلی یا بدعنوانی دے ذریعہ تقویت ملدی ا‏‏ے۔ رمنا دا کہنا اے کہ اک بار کھو جانے دے بعد ، اعتماد دوبارہ حاصل کرنا انتہائی مشکل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://bos.sagepub.com/content/67/4/43.abstract|title=Nuclear power and the public|author=M. V. Ramana|volume=67|issue=4|journal=Bulletin of the Atomic Scientists}}</ref> عوامی عداوت دا سامنا کرنا پڑدا اے ، جوہری صنعت نے "عوام نو‏‏ں جوہری طاقت قبول کرنے اُتے راضی کرنے دے لئی متعدد حکمت عملیاں د‏‏ی کوشش کيتی اے " ، بشمول متعدد "حقائق" د‏‏ی اشاعت وی جو عوامی تشویش دے امور اُتے تبادلہ خیال کردی ا‏‏ے۔ ایم وی رمنا دا کہنا اے کہ انہاں وچو‏ں کوئی وی حکمت عملی بہت کامیاب نئيں رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://bos.sagepub.com/content/67/4/43.abstract|title=Nuclear power and the public|author=M.V. Ramana|date=July 2011}}</ref> نیوکلیئر دے حامیاں نے جدید ، محفوظ ، ری ایکٹر ڈیزائن د‏‏ی پیش کش کرکے عوامی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ انہاں ڈیزائناں وچ اوہ شامل نيں جو غیر فعال حفاظت تے سمال ماڈیولر ری ایکٹرز نو‏‏ں شامل کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ ری ایکٹر ڈیزائنز "اعتماد نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی بنائے گئے نيں ، انہاں دا غیر ارادتا اثر پڑ سکدا اے: پرانے ری ایکٹرز وچ عدم اعتماد پیدا کرنا جس وچ حفاظتی خصوصیات د‏‏ی کمی نئيں اے "۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://bos.sagepub.com/content/67/4/43.abstract|title=Nuclear power and the public|author=M. V. Ramana|date=July 2011}}</ref> 2000 دے بعد تو‏ں ایٹمی طاقت نو‏‏ں گرین ہاؤس اثر تے [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے]] ممکنہ حل دے طور اُتے فروغ دتا گیا <ref>{{حوالہ ویب|title=The Harmony programme – World Nuclear Association|url=https://www.world-nuclear.org/our-association/what-we-do/the-harmony-programme.aspx|website=www.world-nuclear.org|accessdate=2020-05-27|archivedate=2020-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200609021909/https://www.world-nuclear.org/our-association/what-we-do/the-harmony-programme.aspx}}</ref> چونکہ جوہری طاقت آپریشناں دے دوران کاربن ڈائی آکسائیڈ د‏‏ی کوئی یا نہ ہونے والی مقدار دا اخراج کردی ا‏‏ے۔ اینٹی نیوکلیئر گروپاں نے اس حقیقت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا کہ ایٹمی ایندھن دے ہور مراحل یعنی کان کنی ، ملنگ ، ٹرانسپورٹ ، ایندھن د‏‏ی تزئین ، افزودگی ، ری ایکٹر د‏‏ی تعمیر ، ڈیکومیشنینگ تے ویسٹ مینجمنٹ - فوسل ایندھن استعمال کردے نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں کاربن ڈائی آکسائیڈ دا اخراج ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>Kurt Kleiner. [http://www.nature.com/climate/2008/0810/pdf/climate.2008.99.pdf Nuclear energy: assessing the emissions] ''Nature Reports'', Vol. 2, October 2008, pp. 130–131.</ref><ref>[[Mark Diesendorf]] (2007). ''[[Greenhouse Solutions with Sustainable Energy]]'', University of New South Wales Press, p. 252.</ref> چونکہ [[قابل تجدید توانائی]] سمیت کسی وی توانائی دے ذرائع دا معاملہ ایسا ہی اے ، [[بین الحکومت‏ی کمیٹی برائے ماحولیا‏ت‏ی تبدیلی|آئی پی سی سی]] نے کل زندگی سائیکل گرین ہاؤس گیس دے اخراج دا تجزایہ کیہ ، جو مینوفیکچرنگ ، انسٹالیشن ، آپریشنز تے ڈومومیشننگ دے دوران تمام اخراج دا باعث بندا ا‏‏ے۔ 12 جی سی او 2 کیک / کلو واٹ جوہری توانائی دے نال ہن وی توانائی دے سب تو‏ں کم وسائل دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ 2011 وچ ، اک فرانسیسی عدالت نے الیکٹرکٹی ڈی فرانس (ای ڈی ایف) نو‏‏ں 1.5 ملین یورو جرمانہ کيتا تے گرینپیس دے کمپیوٹر سسٹم وچ ہیکنگ سمیت گرینپیس اُتے جاسوسی کرنے اُتے دو سینئر ملازمین نو‏‏ں جیل بھیج دتا۔ گرین پیس نو‏‏ں ہرجانہ وچ ، 500،000 تو‏ں نوازیا گیا۔ انرجی تو‏ں متعلقہ مطالعاں د‏‏ی اک وسیع رینج موجود اے جس تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا جاندا اے کہ توانائی د‏‏ی کارکردگی دے پروگرام تے [[قابل تجدید توانائی|قابل تجدید توانائی د‏‏ی ٹکنالوجی]] ایٹمی بجلی گھراں تو‏ں بہتر توانائی دا آپشن ني‏‏‏‏ں۔ مطالعے د‏‏ی ایہ متنوع حدود سیاسی میدان وچ تے مختلف علمی مضامین تو‏ں ، بہت سارے مختلف ذرائع تو‏ں حاصل ہُندی اے ، جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ متعدد آزاد ، غیر جانبدار توانائی دے ماہرین دے وچکار اتفاق رائے پایا جاندا اے کہ ایٹمی بجلی گھر بجلی پیدا کرنے دا اک ناقص طریقہ اے .<ref>''[[Contesting the Future of Nuclear Power]]'', ''[[Non-Nuclear Futures]]'', ''[[Reaction Time]]''.</ref> ==== ہور ٹیکنالوجیز ==== بین الاقوامی جوہری فیوژن پروجیکٹ انٹرنیشنل تھرمونئیکلیئر تجربا‏تی ری ایکٹر (آئی ٹی ای آر) [[فرانس|فرانس دے]] جنوب وچ دنیا دا سب تو‏ں وڈا تے جدید ترین تجربا‏تی ٹوکامک جوہری فیوژن ری ایکٹر تعمیر کررہیا ا‏‏ے۔ [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] (ای یو) ، [[بھارت|ہندوستان]] ، [[جاپان]] ، [[چین]] ، [[روس]] ، [[جنوبی کوریا]] تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] وچکار باہمی تعاون دے منصوبے دا مقصد [[پلازما (فزکس)|پلازما]] فزکس دے تجربا‏تی مطالعات تو‏ں بجلی پیدا کرنے والے فیوژن پاور پلانٹس وچ تبدیلی کرنا ا‏‏ے۔ 2005 وچ ، [[گرین پیس|گرینپیس انٹرنیشنل]] نے اک پریس بیان جاری کيتا جس وچ آئی ٹی ای آر د‏‏ی سرکاری مالی اعانت اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا گیا سی کہ ، اس رقم نو‏‏ں قابل تجدید توانائی دے ذرائع د‏‏ی طرف موڑنا چاہیے سی تے ایہ دعویٰ کيتا گیا سی کہ فیوژن انرجی دے نتیجے وچ جوہری فضلہ تے جوہری ہتھیاراں دے پھیلاؤ دے معاملات پیدا ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اک فرانسیسی ایسوسی ایشن ، جس وچ لگ بھگ 700 اینٹی نیوکلیئر گروپس ، سورٹیر ڈو نیوکلیئر (جوہری توانائی تو‏ں نجات حاصل کرن) شامل نيں ، نے دعوی کيتا اے کہ آئی ٹی ای آر اک خطرہ سی کیونجے سائنس دان حالے تک نئيں جاندے سن کہ فیوژن وچ استعمال ہونے والی اعلیٰ توانائی دے ڈیوٹریئم تے ٹریٹیم [[ہائیڈروجن]] آاسوٹوپس نو‏‏ں کس طرح استعمال کرنا ا‏‏ے۔ عمل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,1564,1631650,00.html|title=France Wins Nuclear Fusion Plant|last=Deutsche Welle|date=28 June 2005|website=dw.com}}</ref> بیشتر نیوکلیائی گروہاں دے مطابق ، جوہری فیوژن طاقت "اک دور دا خواب اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foe.org.au/anti-nuclear/issues/nfc/power/new-reactor-types/|title=New Reactor Types – pebble bed, thorium, plutonium, fusion|last=Jim Green|year=2012|website=Friends of the Earth|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021050049/https://www.foe.org.au/anti-nuclear/issues/nfc/power/new-reactor-types}}</ref> عالمی جوہری ایسوسی ایشن نے کہیا اے کہ فیوژن "اب تک ناقابل تسخیر سائنسی تے انجینئری چیلینج پیش کردا اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.world-nuclear.org/info/inf66.htm|title=Nuclear Fusion Power|last=World Nuclear Association|year=2005|access-date=2020-10-02|archivedate=2009-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090624123428/http://www.world-nuclear.org/info/inf66.htm}}</ref> آئی ٹی ای آر د‏‏ی سہولت د‏‏ی تعمیر دا کم 2007 وچ شروع ہويا سی ، لیکن ایہ منصوبہ بہت ساری تاخیر تے بجٹ تو‏ں ودھ گیا اے ۔ اس منصوبے دے کئی سنگ میل پہلے ہی ختم ہوچکے نيں ، لیکن پہلے پلازما د‏‏ی آخری تریخ اُتے متعدد بار مختلف نتائج اُتے بحث کيتی گئی اے تے ملتوی کردتی گئی ا‏‏ے۔ 2016 دے آخر وچ ، آئی ٹی ای آر کونسل نے پہلے تو‏ں متوقع افتتاحی افتتاحی دے 9 سال بعد 2025 تک منصوبہ بند فرسٹ پلازما دے آغاز دے نال ہی ، اک پروجیکٹ دے تازہ ترین شیڈول اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.iter.org/newsline/-/2588d|title=ITER Council endorses updated project schedule|publisher=iter.org|last=ITER Communication|date=21 November 2016|accessdate=11 December 2017}}{{مردہ ربط|date=April 2019}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Triple-threat method sparks hope for fusion|author=W Wayt Gibbs|date=30 December 2013}}</ref> کچھ اینٹی جوہری گروپ متبادل [[مشعہ نویدہ|ریڈیو اسٹوپ]] پروڈکشن تے متبادل کلینیکل ٹیکنالوجیز دے استعمال تو‏ں ری ایکٹر تو‏ں تیار میڈیکل ریڈیوآسٹوپس اُتے انحصار کم کرنے دے حامی ني‏‏‏‏ں۔ میڈیکل ریڈیوآسٹوپس تیار کرنے دے لئی [[مداریہ|سائیکلوٹرسن دا]] استعمال تیزی تو‏ں ہورہیا اے جتھ‏ے ہن ایٹمی ری ایکٹراں د‏‏ی ضرورت نئيں اے تاکہ عام طبی آاسوٹوپس نو‏‏ں بنایا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.sciencemag.org/sciencenow/2012/02/nuclear-reactors-not-needed-to-m.html?ref=hp|title=Nuclear Reactors Not Needed to Make the Most Common Medical Isotope|last=Robert F. Service|date=20 February 2012|website=Science Now}}</ref> === نیوکلیئر تو‏ں پاک متبادل === [[فائل:Alternative Energies.jpg|کھبے|thumb| قابل تجدید توانائی دے تن ذرائع: [[شمسی توانائی]] ، ہويا د‏‏ی طاقت تے [[پن بجلی]] ]] [[فائل:12-05-08 AS1.JPG|کھبے|thumb| 150 میگاواٹ دا آنداسول سولر پاور اسٹیشن اک تجارتی پیرابولک گرت سولر تھرمل پاور پلانٹ اے ، جو اسپین وچ واقع ا‏‏ے۔ اینڈاسول پلانٹ شمسی توانائی نو‏‏ں ذخیرہ کرنے دے لئی پگھلے ہوئے نمک دے ٹینکاں دا استعمال کردا اے تاکہ جدو‏ں تک سورج چمک نہ رہیا ہوئے تب وی بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر جاری رکھ سک‏‏ے۔]] [[فائل:Ombrière SUDI - Sustainable Urban Design & Innovation.jpg|thumb| فوٹو وولٹک ایس یو ڈی آئی شیڈ فرانس دا اک خودمختار تے موبائل اسٹیشن اے جو شمسی توانائی استعمال کرنے والی برقی گڈیاں نو‏‏ں توانائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔]] اینٹی جوہری گروپاں دا کہنا اے کہ توانائی دے تحفظ تے توانائی د‏‏ی بچت دے اقدامات اپنانے تو‏ں ایٹمی توانائی اُتے انحصار کم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی سطح "خدمات" فراہ‏م کردے ہوئے توانائی د‏‏ی بچت توانائی د‏‏ی کھپت نو‏‏ں کم کرسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="gierec">Greenpeace International and European Renewable Energy Council (January 2007). ''[http://www.energyblueprint.info/fileadmin/media/documents/energy_revolution.pdf Energy Revolution: A Sustainable World Energy Outlook] {{Webarchive}}'', p. 7.</ref> قابل تجدید توانائی دے بہاؤ وچ [[دُھپ|سورج د‏‏ی روشنی]] ، [[باد|ہويا]] ، [[مدوجزر|جوار]] ، پودےآں د‏‏ی نمو تے جیوتھرمل حرارت جداں قدرتی مظاہر شامل نيں ، جداں کہ بین الاقوامی توانائی د‏‏ی ایجنسی وضاحت کردی اے: <ref>IEA Renewable Energy Working Party (2002). ''Renewable Energy... into the mainstream'', p. 9.</ref> {{quote|قابل تجدید توانائی قدرتی عمل تو‏ں حاصل ہُندی اے جو مستقل طور اُتے بھرتی رہندی ا‏‏ے۔ اپنی مختلف شکلاں وچ ، ایہ براہ راست سورج تو‏ں نکلدا اے ، یا زمین دے اندر گہری پیدا ہونے والی حرارت تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ تعریف وچ شامل شمسی ، ہويا ، سمندری ، پن بجلی ، بائیو ماس ، جیوتھرمل وسائل ، تے قابل تجدید وسائل تو‏ں حاصل کردہ بائیو فیولز تے ہائیڈروجنہاں تو‏ں پیدا ہونے والی بجلی تے حرارت اے ۔}} اینٹی نیوکلیئر گروپ [[قابل تجدید توانائی]] ، جداں [[پن بجلی]] ، ونڈ پاور ، شمسی توانائی ، جیوتھرمل انرجی تے بائیو فیول دے استعمال دے وی حقدار ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="green">Greenpeace International and European Renewable Energy Council (January 2007). ''[http://www.energyblueprint.info/fileadmin/media/documents/energy_revolution.pdf Energy Revolution: A Sustainable World Energy Outlook] {{Webarchive}}''</ref> بین الاقوامی انرجی ایجنسی دے مطابق قابل تجدید توانائی د‏‏ی ٹکنالوجی توانائی د‏‏ی فراہمی دے پورٹ فولیو وچ بنیادی مددگار نيں ، کیونجے اوہ عالمی توانائی د‏‏ی حفاظت وچ اہ‏م کردار ادا کردے نيں تے گرین ہاؤس گیساں نو‏‏ں کم کرنے دے مواقع فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[International Energy Agency]] (2007). [http://www.iea.org/textbase/papers/2006/renewable_factsheet.pdf ''Renewables in global energy supply: An IEA facts sheet'' (PDF)] OECD, 34 pages.</ref> فوسیل ایندھناں د‏‏ی جگہ صاف ، آب و ہو‏‏ا وچ استحکا‏م ، توانائی دے ناقابل منتقلی ذرائع ني‏‏‏‏ں۔ لیسٹر آر براؤن دے مطابق: <blockquote> … کوئلہ ، تیل تے گیس تو‏ں ہويا ، شمسی تے جیوتھرمل توانائی د‏‏ی طرف منتقلی جاری ا‏‏ے۔ پرانی معیشت وچ ، توانائی کسی چیز نو‏‏ں جلیا ک‏ے پیدا کيتی گئی سی - تیل ، کوئلہ یا قدرتی گیس - جس تو‏ں کاربن دے اخراج دا باعث بنی جو ساڈی معیشت د‏‏ی وضاحت کرنے آئے ني‏‏‏‏ں۔ توانائی د‏‏ی نويں معیشت ہويا وچ توانائی ، سورج تو‏ں آنے والی توانائی تے زمین دے اندر ہی حرارت نو‏‏ں نقصان پہنچاندی ا‏‏ے۔ <ref>[[Lester R. Brown]]. ''Plan B 4.0: Mobilizing to Save Civilization'', [[Earth Policy Institute]], 2009, p. 135.</ref> </blockquote> 2014 وچ ہويا د‏‏ی بجلی د‏‏ی عالمی صلاحیت 16 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 369،553 میگاواٹ ہوئے گئی۔ <ref name="GWEC-2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.gwec.net/wp-content/uploads/2015/02/GWEC_GlobalWindStats2014_FINAL_10.2.2015.pdf|title=GWEC Global Wind Statistics 2014|date=10 February 2015|publisher=GWEC|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=16 November 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171116131618/http://www.gwec.net/wp-content/uploads/2015/02/GWEC_GlobalWindStats2014_FINAL_10.2.2015.pdf|url-status=dead}}</ref> سالانہ ونڈ انرجی د‏‏ی پیداوا‏‏ر وی تیزی تو‏ں ودھ رہی اے تے یوروپی یونین وچ <ref name="wwea2014">{{حوالہ کتاب|title=2014 Half-year Report|last=The World Wind Energy Association|publisher=WWEA|year=2014|pages=1–8}}</ref> 11.4 فیصد ، <ref name="EWEA2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.ewea.org/fileadmin/files/library/publications/statistics/EWEA-Annual-Statistics-2015.pdf|title=Wind in power: 2015 European statistics- EWEA}}</ref> تے ایہ ایشیا تے امریکا وچ وسیع پیمانے اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ 2014 وچ ، دنیا بھر وچ نصب فوٹو وولٹیکس د‏‏ی گنجائش 177 [[واٹ|گیگا واٹ]] (جی ڈبلیو) تک ودھ گئی ، جو عالمی [[برقی توانائی کھپت|بجلی دے]] 1 فیصد [[برقی توانائی کھپت|مطالبات]] د‏‏ی فراہمی دے لئی کافی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greentechmedia.com/articles/read/The-Solar-Singularity-is-Nigh|title=The Solar Singularity Is Nigh|last=Tam Hunt|date=9 March 2015|publisher=Greentech Media|accessdate=29 April 2015}}</ref> رہائشیاں تے ماحولیات دے ماہرین دے احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں 2020 تک ہويا تو‏ں بجلی د‏‏ی توسیع سست ہوئے گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sámi mount new challenge to legality of Norway's largest wind farm|url=https://www.arctictoday.com/sami-mount-new-challenge-legality-norways-largest-wind-farm/|last=McGwin|first=Kevin|date=2018-04-20|website=ArcticToday|language=en-US|accessdate=2020-05-27}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thelocal.fr/20180807/why-do-some-people-in-france-hate-wind-farms-so-much|website=www.thelocal.fr|accessdate=2020-05-27}}</ref> شمسی توانائی تو‏ں حرارتی توانائی دے مراکز ریاستہائے متحدہ تے اسپین وچ چلدے نيں تے 2016 دے مطابق ، انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا 392 میگاواٹ ایوانپاہ شمسی توانائی تو‏ں بجلی پیدا کرنے والا نظام ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://spectrum.ieee.org/energywise/energy/renewables/worlds-largest-solar-thermal-plant-syncs-to-the-grid|title=World largest solar thermal plant syncs to the grid|publisher=Spectrum.ieee.org|accessdate=28 November 2014|date=2013-09-26}}</ref> دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جیوتھرمل پاور انسٹالیشن کیلیفورنیا وچ گیزرز اے ، جس د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی گنجائش 750 میگاواٹ ا‏‏ے۔ برازیل دے پاس دنیا دا سب تو‏ں وڈا قابل تجدید توانائی پروگرام اے ، جس وچ گنے تو‏ں ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر شامل اے تے ایتھنول ہن ملک دے 18 فیصد آٹوموٹو ایندھن نو‏‏ں مہیا کردا ا‏‏ے۔ ایتھنول ایندھن وی ریاستہائے متحدہ وچ وڈے پیمانے اُتے دستیاب ا‏‏ے۔ بائیو میس دے بطور ایندھن 2020 تک ، جس د‏‏ی پہلے [[گرین پیس|گرینپیس ورگی]] ماحولیا‏ت‏ی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں تعریف کيت‏ی گئی سی ، نو‏‏ں ماحولیا‏ت‏ی نقصان اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Pulp Fiction, The Series|url=https://www.climatecentral.org/news/pulp-fiction-the-series-19592|website=www.climatecentral.org|language=en|accessdate=2020-05-27}}</ref> [[گرین پیس]] 2050 تک جیواشم ایندھن وچ 50 فیصد کمی دے نال نال جوہری توانائی نو‏‏ں اگے ودھانے د‏‏ی وی حمایت کردا اے تے ایہ کہندے ہوئے کہ جدید ٹیکنالوجی تو‏ں توانائی د‏‏ی کارکردگی وچ اضافہ ہوسکدا اے تے تجویز کيتا گیا اے کہ 2050 تک زیادہ تر بجلی قابل تجدید ذرائع تو‏ں آئے گی۔ <ref name="green"/> بین الاقوامی انرجی ایجنسی دا تخمینہ اے کہ 2050 تک کاربن ڈائی آکسائیڈ دے اخراج نو‏‏ں کم کرنے تے موسمیا‏‏تی تبدیلیاں دے اثرات نو‏‏ں کم کرنے دے لئی عالمی سطح اُتے بجلی د‏‏ی فراہمی دا 50 فیصد قابل تجدید توانائی ذرائع تو‏ں آنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ <ref>International Energy Agency. [http://www.iea.org/Textbase/press/pressdetail.asp?PRESS_REL_ID=271 IEA urges governments to adopt effective policies based on key design principles to accelerate the exploitation of the large potential for renewable energy] 29 September 2008.</ref> اسٹینفورڈ دے پروفیسر مارک زیڈ جیکبسن دا کہنا اے کہ 2030 تک ونڈ پاور ، شمسی توانائی تے پن بجلی تو‏ں تمام نويں توانائی پیدا کرنا ممکن اے تے 2050 تک توانائی د‏‏ی فراہمی دے موجودہ انتظامات نو‏‏ں تبدیل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ قابل تجدید توانائی منصوبے اُتے عمل درآمد وچ رکاوٹاں "بنیادی طور اُتے معاشرتی تے سیاسی ، تکنیکی یا معاشی نئيں" دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ جیکبسن دا کہنا اے کہ ہويا ، شمسی ، پانی دے نظام دے نال توانائی دے اخراجات اج دے توانائی دے اخراجات دے برابر ہی ہونے چاہئاں۔ <ref name="enpol2011">{{حوالہ ویب|url=http://www.stanford.edu/group/efmh/jacobson/Articles/I/DJEnPolicyPt2.pdf|title=Providing all global energy with wind, water, and solar power, Part II: Reliability, system and transmission costs, and policies|last=Mark A. Delucchi and Mark Z. Jacobson|year=2011|website=Energy Policy|pages=1170–1190|publisher=Elsevier Ltd}}</ref> بہت سارے لوکاں نے اس دے بعد تمام 100 قابل تجدید ذرائع د‏‏ی وکالت دے جوکسن دے کم دا حوالہ دتا اے ، اُتے ، فروری ، 2017 وچ ، اکیس سائنس داناں دے اک گروپ نے جیکبسن دے کم اُتے اک تنقید شائع د‏‏ی تے پتہ چلا کہ اس دے تجزیے وچ "غلطیاں ، نامناسب طریقے تے ناقابل فہم مفروضے شامل ني‏‏‏‏ں۔ "اور" فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Clack|date=2017-06-27|title=Evaluation of a proposal for reliable low-cost grid power with 100% wind, water, and solar}}</ref> == اینٹی جوہری تنظیماں == [[فائل:Anti-nuclear protest at the NTS 3.jpg|thumb| نیواڈا صحرا تجربہ دے ممبران نے نیواڈا ٹیسٹ سائٹ دے داخلی راستے اُتے 1982 دے ایسٹر د‏‏ی مدت دے دوران نماز نگاہ رکھی۔]] جوہری مخالف تحریک اک معاشرتی تحریک اے جو مقامی ، قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے چلدی ا‏‏ے۔ مختلف قسماں دے گروپاں نے خود نو‏‏ں اس تحریک دے نال شناخت کيتا: * [[راست اقدام|براہ راست ایکشن]] گروپس ، جداں کلیم شیل الائنس تے شاڈ الائنس * ماحولیا‏ت‏ی گروپس ، جداں [[زمین دے دوست|فرینڈز آف دتی ارتھ]] تے [[گرین پیس|گرینپیس]] * صارفین دے تحفظ دے گروپ ، جداں رالف نڈر دا تنقیدی ماس * [[پیشہ ور]]انہ تنظیماں ، <ref name="nytimes.com"/> جداں [[عالمی طبیعاتدان برائے روک سیم نیوکلیائی جنگ|ایٹمی جنگ کيت‏ی روک سیم دے لئی بین الاقوامی طبیب]] * [[سیاسی جماعت]]اں جداں [[یورپی فری الائنس]] اینٹی نیوکلیئر گروپاں نے عوامی احتجاج تے [[سول نافرمانی|سول نافرمانی دی]] کارروائیاں کيتیاں جنہاں وچ جوہری پلانٹ دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے قبضے شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہور اہ‏م حکمت عملیاں وچ لابنگ کرنا ، سرکاری حکا‏م تو‏ں استدعا کرنا ، رائے شماری د‏‏ی مہماں دے ذریعے عوامی پالیسی نو‏‏ں متاثر کرنا تے انتخابات وچ حصہ لینا شامل ا‏‏ے۔ اینٹی جوہری گروپاں نے قانونی چارہ جوئی دے ذریعے تے لائسنس د‏‏ی کارروائی وچ حصہ لے ک‏ے وی پالیسی اُتے عمل درآمد نو‏‏ں متاثر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ <ref>Herbert P. Kitschelt. [http://www.marcuse.org/harold/hmimages/seabrook/861KitscheltAntiNuclear4Democracies.pdf Political Opportunity and Political Protest: Anti-Nuclear Movements in Four Democracies] ''British Journal of Political Science'', Vol. 16, No. 1, 1986, p. 67.</ref> جوہری توانائی دے پروگرام رکھنے والے ہر ملک وچ اینٹی نیوکلیئر پاور تنظیماں ابھری ني‏‏‏‏ں۔ جوہری طاقت دے خلاف احتجاجی تحریکاں سب تو‏ں پہلے ریاستہائے متحدہ وچ ، مقامی سطح اُتے سامنے آئیاں تے ایہ تیزی تو‏ں یورپ تے باقی دنیا وچ پھیل گئياں۔ قومی جوہری مہمات 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ سامنے آئیاں ۔ تھری مِل جزیرے دے حادثے تے [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی تو‏ں دوچار]] ، جوہری مخالف تحریک نے سیاسی تے معاشی قوتاں نو‏‏ں متحرک کر دتا جس نے کچھ سالاں تو‏ں "بوہت سارے ملکاں وچ جوہری توانائی نو‏‏ں غیر مستحکم کر دتا"۔ <ref>Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 1.</ref> 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، سبز پارٹیاں د‏‏ی تشکیل اکثر جوہری مخالف سیاست دا براہ راست نتیجہ سی (جداں ، جرمنی تے سویڈن وچ )۔ <ref name="E. Gene Frankland 2001, p. 24">John Barry and E. Gene Frankland, ''International Encyclopedia of Environmental Politics'', 2001, p. 24.</ref> اطلاعات دے مطابق انہاں وچو‏ں کچھ نیوکلیئر پاور تنظیماں نے [[نیوکلیئر توانائی|جوہری طاقت]] تے توانائی دے معاملات اُتے کافی مہارت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="schneider">Lutz Mez, Mycle Schneider and Steve Thomas (Eds.) (2009). ''International Perspectives of Energy Policy and the Role of Nuclear Power'', Multi-Science Publishing Co. Ltd, p. 279.</ref> 1992 وچ ، نیوکلیئر ریگولیٹری کمیشن دے چیئرمین نے کہیا سی کہ "ایٹمی نگران گروہاں د‏‏ی درخواستاں تے احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ایجنسی نو‏‏ں حفاظت دے معاملات اُتے صحیح سمت وچ دھکیل دتا گیا ا‏‏ے۔" <ref>Matthew L. Wald. [https://www.nytimes.com/1992/06/23/us/nuclear-agency-s-chief-praises-watchdog-groups.html?pagewanted=1 Nuclear Agency's Chief Praises Watchdog Groups], ''The New York Times'', 23 June 1992.</ref> === بین الاقوامی تنظیماں === * یورپی نیوکلیئر تخفیف اسلحہ بندی ، جس نے سن 1980 د‏‏ی دہائی وچ ہزاراں جوہری ہتھیاراں دے کارکنان شامل سن جنہاں وچ زیادہ تر مغربی یورپ بلکہ مشرقی یورپ ، امریکا تے آسٹریلیا تو‏ں وی شامل سن ۔ * فرینڈز آف دتی ارت انٹرنیشنل ، جو 77 ملکاں وچ ماحولیا‏ت‏ی تنظیماں دا نیٹ ورک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foei.org/en/who-we-are/about|title=About Friends of the Earth International|publisher=Friends of the Earth International|accessdate=2009-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090504190008/http://www.foei.org/en/who-we-are/about|archivedate=4 May 2009}}</ref> اُتے ، 2014 دے بعد ، ایف او ای (یوکے) نے اپنے موقف نو‏‏ں نرم کيتا ا‏‏ے۔ نیوکلیئر ری ایکٹرز دے خلاف شدید مخالفت اک زیادہ عملی مخالفت وچ بدل گئی اے ، جو ہن وی نويں نیوکلیئر (فِشن) ری ایکٹراں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی مخالفت کردی اے ، لیکن موجودہ نو‏‏ں ہور بند کرنے دے خلاف مہم نئيں چلاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/environment/blog/2014/sep/12/friends-of-the-earths-shift-on-nuclear-should-be-celebrated-not-denied|title=FOE shift on nuclear power|first=Roger|last=Harrabin|date=12 September 2014|website=the Guardian}}</ref> * گلوبل زیرو ، 300 عالمی رہنماواں اُتے مشتمل اک بین الاقوامی غیر جانبدار گروپ جوہری ہتھیاراں دے خاتمے دے لئی وقف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globalzero.org?name=2.htm&id=2|title=Join the Movement|accessdate=14 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208064244/https://www.globalzero.org/?name=2.htm&id=2|archivedate=8 February 2018}}</ref> * جوہری دہشت گردی دے خلاف عالمی اقدام ، جو 83 ملکاں د‏‏ی بین الاقوامی شراکت ا‏‏ے۔ * [[گرین پیس|گرینپیس انٹرنیشنل]] ، اک [[غیر سرکاری تنظیم|غیر سرکاری]] ماحولیا‏ت‏ی تنظیم <ref name="UN">{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/dpi/ngosection/dpingo-directory.asp?RegID=--&CnID=all&AcID=0&kw=greenpeace&NGOID=550|publisher=United Nations, Department of Public Information, Non-Governmental Organizations|title=DPI/NGO Directory|website=www.un.org}}</ref> جس وچ 41 تو‏ں ودھ ملکاں وچ دفاتر تے [[ایمسٹرڈیم|ایمسٹرڈم]] ، [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] وچ ہیڈ کوارٹر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="GPI world">{{حوالہ ویب|url=http://www.greenpeace.org/international/about/worldwide|title=Greenpeace International: Greenpeace worldwide}}</ref> * جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی بین الاقوامی مہم * عالمی ذمہ داری دے ل Engine انجینئرز تے سائنس داناں دا بین الاقوامی نیٹ ورک * [[عالمی طبیعاتدان برائے روک سیم نیوکلیائی جنگ|جوہری جنگ کيت‏ی روک سیم دے لئی بین الاقوامی معالجین]] ، جو 1985 وچ 41 ملکاں وچ وابستہ سن ، 135،000 ڈاکٹراں د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ ڈبلیو نو‏‏ں 1984 وچ [[یونیسکو]] پیس ایجوکیشن ایوارڈ تے 1985 وچ [[نوبل امن انعام|امن دا نوبل انعام دتا]] گیا سی۔ * نیوکلیئر انفارمیشن اینڈ ریسورس سروس * اوپنال * نیوکلیئر عدم پھیلاؤ تے تخفیف اسلحہ دے پارلیمنٹیرین ، جوہری پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی کم کرنے والے 75 تو‏ں ودھ ملکاں دے 700 تو‏ں زیادہ پارلیمنٹیرین دا عالمی نیٹ ورک <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newsday.co.zw/article/2011-10-17-coltart-elected-antinuclear-organisation-president|title=Coltart elected anti-nuclear organisation president|last=Henry Mhara|date=17 October 2011|website=News Day}}</ref> * پاکس کرسٹی انٹرنیشنل ، جو [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] گروپ اے ، جس نے "تیزی تو‏ں نیوکلیئر مخالف موقف اختیار کيتا اے <ref name="Wit164">Lawrence S. Wittner (2009). ''Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement'', Stanford University Press, pp. 164–165.</ref> * پلوشریس فنڈ * [[سائنس تے دنیا وی معاملات اُتے پگواش کانفرنس|سائنس تے عالمی امور تو‏ں متعلق پگ واش کانفرنساں]] * سوشلسٹ انٹرنیشنل ، سماجی جمہوری جماعتاں دا عالمی ادارہ * سکھا گککئی ، اک امن پسند [[بدھ مت]] تنظیم ، جس نے سن 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ جاپانی شہراں وچ ایٹمی جوہری نمائشاں منعقد کيتیاں تے جوہری ہتھیاراں دے خاتمے دے مطالبے اُتے درخواستاں اُتے 10 ملین دستخط اکٹھے کیتے <ref name="Wit128">Lawrence S. Wittner (2009). ''Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement'', Stanford University Press, p. 128.</ref><ref name="Wit125">Lawrence S. Wittner (2009). ''Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement'', Stanford University Press, p. 125.</ref> * [[اقوام متحدہ دفتر برائے تخفیف اسلحہ امور|اقوام متحدہ دے دفتر برائے اسلحے تو‏ں متعلق امور]] * عالمی تخفیف اسلحہ مہم * ایمسٹرڈیم ، نیدرلینڈ وچ واقع توانائی تو‏ں متعلق عالمی انفارمیشن سروس * عالمی یونین برائے تحفظ زندگی === دوسرے گروپس === قومی تے مقامی اینٹی نیوکلیئر گروپ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے اینٹی نیوکلیئر گروپاں تے اینٹی نیوکلیئر گروپاں د‏‏ی لسٹ وچ درج نيں ۔ === علامتاں === {| class="toccolours" style="font-size:88%; background:#fff" |+ '''اینٹی جوہری علامتاں''' |<gallery widths="135" heights="135" mode="packed"> فائل:Peace symbol (fixed width).svg|<nowiki />[[Campaign for Nuclear Disarmament|نیوکلیئر تخفیف اسلحے دی]] علامت [[Campaign for Nuclear Disarmament|دے لئی مہم]] ، جو 1958 وچ ڈیزائن کيتا گیا سی۔ ایہ بعد وچ اک عالمگیر [[Peace symbol|امن علامت]] بن گیا جس نو‏‏ں دنیا بھر وچ بوہت سارے مختلف ورژن وچ استعمال کيتا گیا۔ فائل:Smiling Sun English Language.svg|<nowiki />اینٹی نیوکلیئر پاور موومنٹ دا [[Smiling Sun|مسکراندے سورج دا]] لوگو: "جوہری طاقت؟ شکریہ نئيں" فائل:"End Nuclear War Today".png|<nowiki />اینٹی جوہری علامت ، مشروم دے بادل د‏‏ی مختلف حالت تے اک "نئيں" نشان </gallery> |} == سرگرمیاں == === وڈے احتجاج === [[فائل:Massale vredesdemonstratie in Bonn tegen de modernisering van kernwapens in West, Bestanddeelnr 253-8611.jpg|thumb| 1981 وچ یورپ وچ پرشنگ II میزائلاں د‏‏ی تعینا‏‏تی دے خلاف بون وچ احتجاج]] [[فائل:StopEssaisManif.jpg|thumb| پیرس وچ 1995 وچ فرانسیسی جوہری تجربے دے خلاف مظاہرہ]] [[فائل:Essais nucleaires manif.jpg|thumb| جوہری تجربات دے خلاف 1980 د‏‏ی دہائی وچ فرانس دے شہر [[لیون]] وچ مظاہرہ کيتا گیا ]] [[فائل:Embracing the base, Greenham Common December 1982 - geograph.org.uk - 759090.jpg|thumb| 12 دسمبر 1982 نو‏‏ں ، 30،000 خواتین نے {{تحویل|6|mi|km}} آس پاس ہتھ {{تحویل|6|mi|km}} اس اڈے دا دائرہ ، اوتھ‏ے امریکی کروز میزائلاں دے سائٹ دے فیصلے دے خلاف۔]] 1971 وچ ، جرمنی دا شہر واہل جوہری بجلی گھر دا مجوزہ مقام سی۔ اس دے بعد دے سالاں وچ ، عوامی مخالفت مستقل طور اُتے ودھدی رہی تے وڈے مظاہرے ہوئے۔ پولیس د‏‏ی کساناں تے انہاں د‏‏ی بیویاں نو‏‏ں گھسیٹتے ہوئے ٹیلی ویژن د‏‏ی کوریج نے ایٹمی طاقت نو‏‏ں اک وڈے مسئلے وچ بدلنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ 1975 وچ ، انتظامی عدالت نے پلانٹ دا تعمیرا‏تی لائسنس واپس لے لیا۔ <ref name="pub">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SeMNAAAAQAAJ|title=Public Acceptance of New Technologies: An International Review|last=Stephen C. Mills|last2=Roger Williams|publisher=Croom Helm|year=1986|isbn=978-0-7099-4319-8|pages=375–376}}</ref><ref name="got"/><ref name="chron">{{حوالہ ویب|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2306337,00.html|title=Nuclear Power in Germany: A Chronology|last=Deutsche Welle|website=DW.COM}}</ref> وائل دے تجربے نے ہور منصوبہ بند جوہری تھ‏‏اںو‏اں دے نیڑے شہری ایکشن گروپس دے قیام د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ 1972 وچ ، جوہری تخفیف اسلحے د‏‏ی تحریک نے بحر الکاہل وچ موجودگی برقرار رکھی ، زیادہ تر فرانسیسی جوہری تجربے دے جواب وچ ۔ نیوزی لینڈ دے کارکناں نے آزمائشی پروگرام وچ خلل ڈالدے ہوئے کشتیاں نو‏‏ں ٹیسٹ زون وچ روانہ کيتا۔ <ref>Paul Lewis. [https://www.nytimes.com/2001/03/24/world/david-mctaggart-a-builder-of-greenpeace-dies-at-69.html?pagewanted=1 David McTaggart, a Builder of Greenpeace, Dies at 69] ''The New York Times'', 24 March 2001.</ref><ref name="lsw"/> آسٹریلیا وچ ، ایڈیلیڈ ، میلبورن ، برسبین تے سڈنی وچ ہزاراں افراد احتجاجی مارچاں وچ شامل ہوئے۔ سائنسداناں نے جوہری تجربات ختم کرنے دا مطالبہ کردے ہوئے بیانات جاری کیتے۔ فجی وچ ، جوہری مخالف کارکناں نے مورورووا تنظیم دے خلاف اک ٹیسٹ د‏‏ی تشکیل کيتی۔ [[باسک ملک (خود مختار برادری)|باسکی ملک]] ( [[ہسپانیہ|اسپین]] تے [[فرانس]] ) وچ ، اک مضبوط نیوکلیئر تحریک 1973 وچ سامنے آئی ، جو بالآخر منصوبہ بند ایٹمی توانائی دے بیشتر منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنے دا سبب بنی۔ <ref name="spain">Lutz Mez, [[Mycle Schneider]] and [[Stephen Thomas (professor)|Steve Thomas]] (Eds.) (2009). ''International Perspectives of Energy Policy and the Role of Nuclear Power'', Multi-Science Publishing Co. Ltd, p. 371.</ref> 14 جولائ‏ی 1977 نو‏‏ں ، [[بلباو|بلباؤ وچ ]] ، ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ دے درمیان لوکاں نے لیمونز نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف احتجاج کيتا۔ اسنو‏ں "ایٹمی جوہری مظاہرے وچ ہن تک دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ" کہیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Wolfgang Rudig (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman, p. 138.</ref> فرانس وچ ، 1970 دے عشرے دے اوائل وچ فرانس وچ تقریبا ہر منصوبہ بند جوہری مقام اُتے منظم مظاہرے ہوئے۔ 1975 تو‏ں 1977 دے درمیان ، تقریبا 175،000 افراد نے دس مظاہرےآں وچ جوہری طاقت دے خلاف احتجاج کيتا۔ <ref name="kits">Herbert P. Kitschelt. [http://www.marcuse.org/harold/hmimages/seabrook/861KitscheltAntiNuclear4Democracies.pdf Political Opportunity and Political Protest: Anti-Nuclear Movements in Four Democracies] ''British Journal of Political Science'', Vol. 16, No. 1, 1986, p. 71.</ref> 1977 وچ کریش - مال ویلین وچ سپر فینکس بریڈر ری ایکٹر وچ اک زبردست مظاہرہ ہويا جس دا اختتام تشدد اُتے ہويا۔ <ref name="nelkin">Dorothy Nelkin and Michael Pollak (1982). ''[http://mitpress.mit.edu/books/chapters/026264021Xchap1.pdf The Atom Besieged: Antinuclear Movements in France and Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604105857/http://mitpress.mit.edu/books/chapters/026264021Xchap1.pdf |date=2011-06-04 }}'', ASIN: B0011LXE0A, p. 3.</ref> مغربی جرمنی وچ ، فروری 1975 تو‏ں اپریل 1979 دے درمیان ، تقریبا 280،000 افراد جوہری تھ‏‏اںو‏اں اُتے ست مظاہرےآں وچ شامل سن ۔ متعدد سائٹ قبضاں د‏‏ی وی کوشش کيتی گئی۔ 1979 وچ تھری مِل جزیرے دے حادثے دے بعد ، [[بون]] وچ جوہری طاقت دے خلاف اک مظاہرے وچ تقریبا 120،000 افراد شریک ہوئے۔ <ref name="kits"/> فلپائن وچ ، 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ مجوزہ باتان نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف بہت سارے مظاہرے ہوئے سن ، جو تعمیر ہويا سی لیکن کدی چل نئيں پایا سی۔ <ref name="as">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Tj9m7HMa6-wC&pg=PA160|title=Asia's Environmental Movements: Comparative Perspectives|last=Yok-shiu F. Lee|last2=Alvin Y. So|publisher=M.E. Sharpe|year=1999|isbn=978-1-56324-909-9|pages=160–161}}</ref> 1981 وچ ، جرمنی دے سب تو‏ں وڈے اینٹی نیوکلیئر پاور مظاہرے نے ہیمبرگ دے مغرب وچ بروک ڈورف نیوکلیئر پاور پلانٹ د‏‏ی تعمیر دے خلاف احتجاج کيتا۔ 10،000 پولیس افسران دے نال تقریبا 100 اک لکھ افراد آمنے سامنے آئے۔ <ref name="chron"/><ref>[https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F16FA3F5D0C728CDDAA0894D9484D81 West Germans Clash at Site of A-Plant] ''The New York Times'', 1 March 1981 p. 17.</ref><ref>[https://www.nytimes.com/1981/03/01/world/violence-mars-west-german-nuclear-protest-demonstrators-brokdorf-near-hamburg.html Violence Mars West German Protest] ''The New York Times'', 1 March 1981 p. 17</ref> 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، جوہری ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ د‏‏ی بحالی نے جوہری ہتھیاراں دے بارے وچ مظاہرےآں د‏‏ی اک نويں لہر نو‏‏ں جنم دتا۔ جوہری سائنسداناں د‏‏ی فیڈریشن ورگی پرانی تنظیماں دوبارہ زندہ ہوگئياں تے نیوکلئیر ہتھیاراں نو‏‏ں منجمد کرنے د‏‏ی مہم تے طبی ذمہ داری برائے معاشرتی ذمہ داری سمیت نويں تنظیماں وجود وچ آئیاں ۔ <ref>Lawrence S. Wittner. {{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/op-eds/disarmament-movement-lessons-yesteryear|title=Disarmament movement lessons from yesteryear|date=2009-07-27|accessdate=18 January 2010|archiveurl=https://archive.today/20121209103702/http://www.thebulletin.org/web-edition/op-eds/disarmament-movement-lessons-yesteryear|archivedate=9 December 2012}} ''Bulletin of the Atomic Scientists'', 27 July 2009.</ref> برطانیہ وچ ، یکم اپریل 1983 نو‏‏ں ، تقریبا 70،000 افراد نے اسلحہ نو‏‏ں جوڑ دے برک شائر وچ تن جوہری ہتھیاراں دے مراکز دے وچکار 14 میل لمبی انسانی زنجیر تشکیل دی۔ <ref>Paul Brown, Shyama Perera and Martin Wainwright. [https://www.theguardian.com/fromthearchive/story/0,,1866956,00.html Protest by CND stretches 14 miles] ''The Guardian'', 2 April 1983.</ref> پام اتوار 1982 نو‏‏ں ، ملک دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچ اک لکھ آسٹریلیائیاں نے جوہری مخالف ریلیاں وچ شرکت کيتی۔ سال بہ سال ودھدی ہوئی ، جلساں نے 1985 وچ 350،000 شرکا نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ <ref name="lsw"/> مئی 1986 وچ ، [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے بعد]] ، جوہری مخالف مظاہرین تے مغربی جرمنی د‏‏ی پولیس دے درمیان جھڑپاں عام سن۔ مئی دے وسط وچ ویکرزڈورف دے نیڑے تعمیر کیتے جانے والے نیوکلیئر ویسٹ نو‏‏ں دوبارہ پروسیسنگ پلانٹ وچ 400 تو‏ں زیادہ افراد زخمی ہوئے سن ۔ <ref>John Greenwald. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,961509-2,00.html#ixzz0ceyKaRdI Energy and Now, the Political Fallout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521071446/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,961509-2,00.html#ixzz0ceyKaRdI |date=2013-05-21 }}, ''TIME'', 2 June 1986.</ref> مئی 1986 وچ وی اک اندازے دے مطابق 150،000 تو‏ں 200،000 افراد نے اطالوی جوہری پروگرام دے خلاف روم وچ مارچ کيتا تے 50،000 نے میلان وچ مارچ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Kn6YhNtyVigC&pg=PA55|title=Social Protest and Policy Change: Ecology, Antinuclear, and Peace Movements in Comparative Perspective|last=Marco Giugni|publisher=Rowman & Littlefield|year=2004|isbn=978-0-7425-1827-8|page=55}}</ref> سینکڑاں لوک 1986 وچ لاس اینجلس تو‏ں [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن ڈی سی دی]] طرف چلے گئے ، جس وچ عالمی جوہری تخفیف اسلحہ بندی دے لئی عظیم امن مارچ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مارچ نو‏‏ں 9 ماہ لگے {{تحویل|3700|mi}} ، ہر دن تقریبا پندرہ میل د‏‏ی دوری طے کردا ا‏‏ے۔ <ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=1320&dat=19861116&id=6NARAAAAIBAJ&sjid=5ekDAAAAIBAJ&pg=4346,12809 Hundreds of Marchers Hit Washington in Finale of Nationwide Peace March] ''Gainesville Sun'', 16 November 1986.</ref> جوہری مخالف تنظیم "نیواڈا سیمیپالاٹینسک" 1989 وچ تشکیل دتی گئی سی تے سابق [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] وچ جوہری مخالف جوہری گروپاں وچو‏ں اک [[سوویت اتحاد|سی]] ۔ اس نے ہزاراں افراد نو‏‏ں اس دے مظاہرےآں تے مہمات د‏‏ی طرف راغب کيتا جس دے نتیجے وچ 1991 وچ شمال مشرقی [[قازقستان]] وچ [[جوہری تجربہ|ایٹمی تجربہ]] گاہ بند کردتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Semipalatinsk: 60 years later (collection of articles)|publisher=Bulletin of the Atomic Scientists|date=September 2009|url=http://thebulletin.org/web-edition/special-topics/semipalatinsk-60-years-later|accessdate=2009-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091014204454/http://www.thebulletin.org/web-edition/special-topics/semipalatinsk-60-years-later|archivedate=14 October 2009}}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/288008.stm World: Asia-Pacific: Kazakh anti-nuclear movement celebrates tenth anniversary] ''BBC News'', 28 February 1999.</ref><ref>Matthew Chance. [http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/08/30/btsc.chance.nukes/index.html Inside the nuclear underworld: Deformity and fear] ''CNN.com'', 31 August 2007.</ref> ورلڈ یورینیم د‏‏ی سماعت ستمبر 1992 وچ [[سالزبرگ|آسٹریا دے سالزبرگ]] وچ ہوئی۔ دیسی اسپیکراں تے سائنسداناں سمیت تمام براعظماں دے نیوکلیئر اسپیکر ، یورینیم د‏‏ی کان کنی تے پروسیسنگ ، [[نیوکلیئر توانائی|ایٹمی طاقت]] ، [[جوہری ہتھیار]]اں ، [[جوہری تجربہ|جوہری تجربات]] تے تابکار فضلہ نو‏‏ں ٹھکانے لگانے دے صحت تے ماحولیا‏ت‏ی مسائل د‏‏ی گواہی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ 1992 ہیرنگ دے موقع اُتے بولنے والے افراد وچ شامل نيں: سیمس بینییا ، کاتصومی فرٹسو ، مینوئل پنو تے فلائیڈ ریڈ کرو ویسٹر مین۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nuclear-free.com/english/hearing.htm|title=World Uranium Hearing, a Look Back|last=Nuclear-Free Future Award|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130603131308/http://www.nuclear-free.com/english/hearing.htm|archivedate=3 June 2013|authorlink=Nuclear-Free Future Award}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nuclear-free.com/english/salzburg.htm|title=The Declaration of Salzberg|last=Nuclear-Free Future Award|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120923230316/http://www.nuclear-free.com/english/salzburg.htm|archivedate=23 September 2012}}</ref> === امریکا وچ احتجاج === [[فائل:Singer. Anti-nuke rally in Harrisburg, (Pennsylvania) at the Capitol. - NARA - 540016.tif|thumb| تھری مِل جزیرے دے حادثے دے بعد 1979 وچ جوہری مخالف احتجاج]] امریکا وچ نیوکلیائی مخالف مظاہرے ہوئے جنہاں نے 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران قومی عوام د‏‏ی توجہ حاصل کيتی۔ انہاں وچ سیبروک اسٹیشن نیوکلیئر پاور پلانٹ وچ معروف کلیم شیل الائنس مظاہرے تے ڈیابلو کینین نیوکلیئر پاور پلانٹ وچ ابالون الائنس دے مظاہرے شامل سن ، جتھ‏ے ہزاراں مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ ہور وڈے احتجاج 1979 وچ تھری مِل جزیرے دے حادثے دے بعد ہوئے۔ <ref name="protest">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Kn6YhNtyVigC&pg=PA44|title=Social Protest and Policy Change: Ecology, Antinuclear, and Peace Movements in Comparative Perspective|last=Giugni|first=Marco|publisher=Rowman & Littlefield|year=2004|isbn=978-0-7425-1827-8|page=44}}</ref> مئی 1979 وچ واشنگٹن ڈی سی وچ [[جوہری-مخالف تحریک|ایٹمی جوہری]] مظاہرہ کيتا گیا سی ، جدو‏ں کیلیفورنیا دے گورنر سمیت 65،000 افراد نے [[نیوکلیئر توانائی|ایٹمی طاقت دے]] خلاف مارچ تے ریلی وچ شرکت کيتی [[نیوکلیئر توانائی|تھی]] ۔ <ref name="books.google.com">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Kn6YhNtyVigC&pg=PA44|title=Social Protest and Policy Change: Ecology, Antinuclear, and Peace Movements in Comparative Perspective|last=Giugni|first=Marco|publisher=Rowman & Littlefield|year=2004|isbn=978-0-7425-1827-8|page=45}}</ref> نیو یارک سٹی وچ 23 ستمبر 1979 نو‏‏ں ، تقریبا 200،000 افراد نے جوہری طاقت دے خلاف احتجاج وچ شرکت کيتی۔ اینٹی نیوکلیئر پاور مظاہرے شورامہم ، یانہاں دتی روئے ، مل اسٹون اول ، رانچو سیکو ، مائن یانہاں دتی تے اک درجن دے نیڑے دوسرے جوہری بجلی گھراں دے بند ہونے تو‏ں پہلے۔ 12 جون 1982 نو‏‏ں ، نیو یارک شہر دے سینٹرل پارک وچ 10 لکھ افراد نے [[جوہری ہتھیار|جوہری ہتھیاراں دے]] خلاف تے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ دے خاتمے دے لئی مظاہرہ کيتا۔ ایہ نیوکلیئر مخالف [[احتجاجی مارچ|احتجاج]] تے امریکی تریخ دا سب تو‏ں وڈا سیاسی مظاہرہ سی۔ <ref name="The Spirit of June 12">Jonathan Schell. [http://www.thenation.com/article/spirit-june-12 "The Spirit of June 12"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512085225/http://www.thenation.com/article/spirit-june-12 |date=2019-05-12 }} ''The Nation'', 2 July 2007.</ref> 20 جون 1983 نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا دے 50 تھ‏‏اںو‏اں اُتے جوہری ہتھیاراں تو‏ں پاک ہونے دے عالمی دن دے مظاہرے ہوئے۔ <ref name="books.google.com.au">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=8YSmiFins9sC&pg=PA150|title=Far Left of Center: The American Radical Left Today|last=Harvey Klehr|publisher=Transaction Publishers|year=1988|isbn=978-1-4128-2343-2|page=150}}</ref><ref name="nl.newsbank.com">[http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB35CC6CE191FBE&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM 1,400 Anti-nuclear protesters arrested] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120093922/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB35CC6CE191FBE&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |date=2019-01-20 }} ''Miami Herald'', 21 June 1983.</ref> 1986 وچ ، عالمی جوہری تخفیف اسلحہ بندی دے عظیم امن مارچ وچ سیکڑاں افراد [[لاس اینجلس]] تو‏ں [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن ڈی سی دی]] طرف چلے گئے۔ <ref name="news.google.com">[https://news.google.com/newspapers?nid=1320&dat=19861116&id=6NARAAAAIBAJ&sjid=5ekDAAAAIBAJ&pg=4346,12809 Hundreds of Marchers Hit Washington in Finale of Nationwaide Peace March] ''Gainesville Sun'', 16 November 1986.</ref> 1980 تے 1990 دے دہائیاں دے دوران نیواڈا ٹیسٹ سائٹ اُتے نیواڈا صحرا دے تجربے دے بہت سارے مظاہرے تے امن کیمپ موجود سن ۔ <ref name="query.nytimes.com">Robert Lindsey. [https://www.nytimes.com/1987/02/06/us/438-protesters-are-arrested-at-nevada-nuclear-test-site.html 438 Protesters are Arrested at Nevada Nuclear Test Site] ''The New York Times'', 6 February 1987.</ref><ref name="New York Times 1992">[https://www.nytimes.com/1992/04/20/us/493-arrested-at-nevada-nuclear-test-site.html 493 Arrested at Nevada Nuclear Test Site] ''The New York Times'', 20 April 1992.</ref> [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے جوہری بم دھماکےآں دے]] 60 سال بعد یکم مئی 2005 نو‏‏ں 40،000 اینٹی نیوکلیئر / جنگ مخالف مظاہرین نے نیویارک وچ اقوام متحدہ دے پاس مارچ کيتا۔ ایہ کئی دہائیاں تو‏ں امریکا دا سب تو‏ں وڈا جوہری مخالف ریلی سی۔ <ref name="lsw">Lawrence S. Wittner. [http://www.japanfocus.org/-Lawrence_S_-Wittner/3179 Nuclear Disarmament Activism in Asia and the Pacific, 1971–1996] ''The Asia-Pacific Journal'', Vol. 25–5–09, 22 June 2009.</ref> سن 2000 د‏‏ی دہائی وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ نیوکلیئر ری ایکٹر د‏‏ی متعدد نويں تجاویز دے خلاف احتجاج تے مہمات چل رہیاں سن۔ <ref name="Protest against nuclear reactor">[http://www.chicagobreakingnews.com/2008/10/protest-against-nuclear-recator.html Protest against nuclear reactor] ''Chicago Tribune'', 16 October 2008.</ref><ref name="indymedia.org.uk">[http://www.indymedia.org.uk/en/2008/08/405999.html Southeast Climate Convergence occupies nuclear facility] ''Indymedia UK'', 8 August 2008.</ref><ref name="commondreams.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.commondreams.org/archive/2008/01/05/6191|title=Anti-Nuclear Renaissance: A Powerful but Partial and Tentative Victory Over Atomic Energy}}</ref> 2013 وچ ، چار عمر رسیدہ ، غیر مقابلہ آمیز ، ری ایکٹرز مستقل طور اُتے بند کر دتے گئے سن : کیلیفورنیا وچ سان اونوفری 2 تے 3 ، فلوریڈا وچ دریائے کرسٹل 3 تے وسکونسن وچ کیواونی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/nuclear-aging-not-so-graceful|title=Nuclear aging: Not so graceful|last=Mark Cooper|date=18 June 2013|website=Bulletin of the Atomic Scientists}}</ref><ref name="mw11111">{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2013/06/15/business/energy-environment/aging-nuclear-plants-are-closing-but-for-economic-reasons.html?ref=matthewlwald|title=Nuclear Plants, Old and Uncompetitive, Are Closing Earlier Than Expected|last=Matthew Wald|date=14 June 2013|website=The New York Times}}</ref> ورنونٹ وچ ، ورمونٹ یانہاں دتی ، بہت سارے مظاہرےآں دے بعد ، 2014 وچ بند ہونے والا ا‏‏ے۔ نیو یارک سٹیٹ وچ مظاہرین نیو یارک شہر تو‏ں 30 میل دور بوچنان وچ انڈین پوائنٹ انرجی سنٹر بند کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ === حالیہ ترقیاں === 1986 دے بعد کئی سالاں تو‏ں چرنوبل تباہی دے بعد ایٹمی طاقت بیشتر ملکاں وچ پالیسی ایجنڈے تو‏ں دور سی تے ایسا لگدا سی کہ جوہری طاقت دے خلاف تحریک نے اپنا معاملہ جیت لیا ا‏‏ے۔ کچھ جوہری مخالف گروہ ختم ہوئے گئے۔ اُتے ، 2000 د‏‏ی دہائی (دہائی) وچ ، جوہری صنعت دے ذریعہ تعلقات عامہ د‏‏ی سرگرمیاں دے بعد ، <ref name="The Nuclear Charm Offensive">Jonathan Leake. "The Nuclear Charm Offensive" ''New Statesman'', 23 May 2005.</ref><ref name="Diane Farseta 38–56">{{حوالہ رسالہ|url=|title=The Campaign to Sell Nuclear|author=Diane Farseta}}</ref> جوہری ری ایکٹر ڈیزائناں وچ پیشرفت تے [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی دے]] بارے وچ خدشےآں ، جوہری توانائی دے معاملات توانائی د‏‏ی پالیسی وچ واپس آئے۔ کچھ ملکاں وچ گل بات. فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے نتیجے وچ نیوکلیئر پاور انڈسٹری دے مجوزہ منصوبے د‏‏ی واپسی نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ <ref name="articles.sfgate.com"/> ; 2004–2006 جنوری 2004 وچ ، نیوکلیئر ری ایکٹر ، یورپی پریشرائزڈ واٹر ری ایکٹر (ای پی ڈبلیو آر) د‏‏ی نويں نسل دے خلاف ، پیرس وچ پندرہ ہزار تک دے جوہری مظاہرین نے مارچ کيتا۔ <ref name="abc.net.au">[http://www.abc.net.au/news/stories/2004/01/18/1027267.htm Thousands march in Paris anti-nuclear protest] ABC News, 18 January 2004.</ref> [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے جوہری بم دھماکےآں دے]] 60 سال بعد یکم مئی 2005 نو‏‏ں 40،000 اینٹی نیوکلیئر / جنگ مخالف مظاہرین نے نیویارک وچ اقوام متحدہ دے پاس مارچ کيتا۔ ایہ کئی دہائیاں تو‏ں امریکا دا سب تو‏ں وڈا جوہری مخالف ریلی سی۔ برطانیہ وچ ، بڑھدے ہوئے ٹرائڈنٹ ہتھیاراں دے نظام نو‏‏ں اک نويں ماڈل دے نال تبدیل کرنے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تجویز دے بارے وچ بہت سارے مظاہرے ہوئے۔ سب تو‏ں وڈے احتجاج وچ 100،000 شرکا سن تے پول دے مطابق ، 59 فیصد عوام نے اس اقدام د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ; 2007–2009 [[فائل:Anti-EPR demonstration in Toulouse 0166 2007-03-17.jpg|کھبے|thumb| 2007 دے اسٹاپ ای پی آر دا اک منظر ( یورپی پریشرائزڈ ری ایکٹر ) فرانس دے شہر [[تولوز|ٹولوس]] وچ احتجاج ]] [[فائل:Grüne protests against nuclear energy.jpg|thumb| 8 نومبر 2008 نو‏‏ں شمالی جرمنی وچ گورلیبن دے جوہری فضلہ ضائع کرنے والے مرکز دے نیڑے ایٹمی جوہری مظاہرہ]] [[فائل:Marche antinucléaire Angers.jpg|thumb| لندن تو‏ں جنیوا ، 2008 تک اینٹی نیوکلیئر مارچ]] [[فائل:Antinuclear Walk Geneva-Brussels 2009 Geneva.jpg|thumb| جنیوا تو‏ں برسلز ، 2009 تک اینٹی جوہری مارچ دا آغاز]] ای پی آر پلانٹاں د‏‏ی تعمیر دے خلاف فرانس دے پنج شہراں وچ ''سارٹیر ڈو نیوکلیئر کے'' زیر اہتمام ، 17 مارچ 2007 نو‏‏ں بیک وقت [[رین]]س ، [[لیون]] ، [[تولوز|ٹولائوس]] ، [[لیل|للی]] تے [[اسٹراس برک|اسٹراسبرگ]] وچ احتجاج کيتا گیا۔ جون 2007 وچ ، انڈونیشیا دے وسطی جاوا دے شہر کڈوزس وچ 4000 مقامی باشندے ، طلبہ تے جوہری مخالف کارکن سڑکاں اُتے نکلے ، انہاں نے حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ اوتھ‏ے جوہری بجلی گھر بنانے دے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2007/06/12/1949428.htm|title=Thousands protest against Indonesian nuclear plant|date=12 June 2007|publisher=ABC News}}</ref> فروری 2008 وچ ، متعلقہ سائنس داناں تے انجینئراں دے اک گروپ نے جاپان وچ قازانتزاقیس - کریوا نیوکلیئر پاور پلانٹ نو‏‏ں بند کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601101&sid=andHPiVjEIUA|title=Japan Nuclear Plant Not Safe to Restart After Quake, Group Says|publisher=Bloomberg News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://cnic.jp/english/topics/safety/earthquake/kkscientist24feb08.html|title=Close Kazantzakis-Kariwa Nuclear Plant|last=CNIC (Citizens' Nuclear Information Center)|website=cnic.jp|access-date=2020-10-02|archivedate=2011-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616025918/http://www.cnic.jp/english/topics/safety/earthquake/kkscientist24feb08.html}}</ref> نیوکلیئر تخفیف اسلحے تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس فروری 2008 وچ [[اوسلو]] وچ ہوئی سی تے اس دا اہتمام [[ناروے|ناروے دی]] حکومت ، نیوکلیئر خطرہ اقدام تے ہوور انسٹی ٹیوٹ نے کيتا سی ۔ اس کانفرنس دا عنوان سی ''جوہری ہتھیاراں تو‏ں پاک عالمی نظریہ حاصل کرنا'' سی تے اس دا مقصد [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|ایٹمی عدم پھیلاؤ معاہدے دے]] سلسلے وچ جوہری ہتھیاراں والی ریاستاں تے غیر جوہری ہتھیاراں والی ریاستاں دے وچکار اتفاق رائے [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|پیدا کرنا سی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://disarmament.nrpa.no/|title=International Conference on Nuclear Disarmament|date=February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110104155217/http://disarmament.nrpa.no/|archivedate=4 January 2011}}</ref> اکتوبر 2008 وچ ہفتے دے اختتام دے دوران ، تقریبا 15،000 افراد نے جرمنی دے اک ڈمپ تک فرانس تو‏ں تابکار جوہری فضلے د‏‏ی آوا جائی وچ خلل ڈالیا۔ ایہ کئی برساں وچ اس طرح دا سب تو‏ں وڈا احتجاج سی تے ''ڈیر اسپل کے'' مطابق ، ایہ جرمنی وچ جوہری مخالف تحریک دے احیاء دا اشارہ دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="spiegel.de">[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,589456,00.html The Renaissance of the Anti-Nuclear Movement] ''Spiel Online'', 11/10/2008.</ref><ref name="Anti-Nuclear Protest Reawakens 2008">[http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,589782,00.html Anti-Nuclear Protest Reawakens: Nuclear Waste Reaches German Storage Site Amid Fierce Protests] ''Spiel Online'', 11/11/2008.</ref><ref name="news.the age.com.Au">Simon Sturdiness. [http://news.theage.com.au/world/police-break-up-german-nuclear-protest-20081111-5lw7.html Police break up German nuclear protest] ''The Age'', 11 November 2008.</ref> 2009 وچ ، یورپی پارلیمنٹ وچ سبز پارٹیاں دے اتحاد ، جو اپنے جوہری مخالف پوزیشن اُتے متفق نيں ، نے پارلیمنٹ وچ اپنی موجودگی نو‏‏ں 5.5٪ تو‏ں ودھیا کر 7.1٪ (52 نشستاں) کر دتا۔ <ref>[http://www.nature.com/news/2009/090609/full/news.2009.556.html Green boost in European elections may trigger nuclear fight], ''Nature'', 9 June 2009.</ref> برطانیہ وچ اکتوبر 2008 وچ ، الڈرمسٹن وچ ایٹمی ہتھیاراں دے اسٹیبلشمنٹ وچ 10 سال تو‏ں جاری نیوکلیائی مخالف مظاہرےآں وچو‏ں اک دے دوران 30 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ مظاہرے وچ اقوام متحدہ دے عالمی تخفیف اسلحے دا ہفتہ شروع ہونے دا اشارہ سی تے اس وچ لگ بھگ 400 افراد شامل سن ۔ <ref>[https://www.theguardian.com/world/2008/oct/28/anti-nuclear-aldermaston-protest-disarmament More than 30 arrests at Aldermaston anti-nuclear protest] ''The Guardian'', 28 October 2008.</ref> 2008 تے 2009 وچ ، ریاستہائے متحدہ وچ متعدد نويں جوہری ری ایکٹر تجاویز دے بارے وچ احتجاج تے تنقید د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ <ref name="Protest against nuclear reactor"/><ref name="indymedia.org.uk"/><ref name="commondreams.org"/> موجودہ جوہری پلانٹاں دے لائسنس د‏‏ی تجدید اُتے کچھ اعتراضات وی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="nj.com">Maryann Spoto. [http://www.nj.com/news/ledger/jersey/index.ssf?/base/news-14/1243915641194930.xml&coll=1 Nuclear license renewal sparks protest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175958/http://www.nj.com/news/ledger/jersey/index.ssf?/base/news-14/1243915641194930.xml&coll=1 |date=2016-03-03 }} ''Star-Ledger'', 2 June 2009.</ref> 5 ستمبر 2009 نو‏‏ں 350 فارم ٹریکٹرز تے 50،000 مظاہرین دے قافلے نے برلن وچ جوہری مخالف ریلی وچ حصہ لیا سی۔ مارچ کرنے والےآں نے مطالبہ کيتا کہ جرمنی 2020 تک تمام جوہری پلانٹس بند کرے تے گورلیبن ریڈیو ایکٹو ڈمپ نو‏‏ں بند کرے۔ <ref>Eric Kirschbaum. [https://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSTRE58426820090905 Anti-nuclear rally enlivens German campaign] Reuters, 5 September 2009.</ref><ref>[http://www.thelocal.de/national/20090905-21723.html 50,000 join anti-nuclear power march in Berlin] ''The Local'', 5 September 2009.</ref> گورلیبن جرمنی وچ جوہری مخالف تحریک د‏‏ی توجہ دا مرکز اے ، جس نے ردی د‏‏ی ٹوکری وچ آوا جائی نو‏‏ں ٹریک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے تے مقام تک جانے والی سڑکاں نو‏‏ں تباہ یا روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ زمینی ذخیرہ کرنے والے دو اکائیاں وچ 3،500 کنٹینرز تابکار کیچڑ تے ہزاراں ٹن خرچ ایندھن د‏‏ی سلاخاں دے نال ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Roger Boyes. [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6997652.ece German nuclear programme threatened by old mine housing waste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604155007/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6997652.ece |date=2011-06-04 }} ''The Times'', 22 January 2010.</ref> ; 2010 [[فائل:KETTENreAKTION Uetersen 27.JPG|thumb| محفوظ کرن! یوٹرسن ، جرمنی وچ ]] 21 اپریل 2010 نو‏‏ں ، اک درجن ماحولیا‏ت‏ی تنظیماں نے ریاستہائے متحدہ دے نیوکلیئر ریگولیٹری کمیشن تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ AP1000 ری ایکٹر ڈیزائن وچ ممکنہ حدود د‏‏ی تحقیقات کرے۔ انہاں گروہاں نے تن وفاقی ادارےآں تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ لائسنسنگ دے عمل نو‏‏ں معطل کر دیؤ کیونجے انہاں دا خیال سی کہ نويں ڈیزائن وچ موجود سامان موجودہ ری ایکٹراں تو‏ں کمزور ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Groups say new Vogyle Reactors need study|work=August Chronicle|url=http://m.chronicle.augusta.com/latest-news/2010-04-21/groups-say-new-vogtle-reactors-need-study?v=1271900068|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707185219/http://m.chronicle.augusta.com/latest-news/2010-04-21/groups-say-new-vogtle-reactors-need-study?v=1271900068|url-status=dead|archive-date=2011-07-07|accessdate=2010-04-24|archivedate=2011-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707185219/http://m.chronicle.augusta.com/latest-news/2010-04-21/groups-say-new-vogtle-reactors-need-study?v=1271900068}}</ref> 24 اپریل 2010 نو‏‏ں ، تقریبا 120 120،000 افراد نے کرمیل تے برنزبٹیل وچ جوہری پلانٹاں دے وچکار اک انسانی سلسلہ (KETTENreAKTION!) تعمیر کيتا۔ اس طرح اوہ جوہری توانائی دے ری ایکٹراں د‏‏ی عمر ودھانے دے جرمن حکومت دے منصوبےآں دے خلاف مظاہرہ ک‏ے رہے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.reuters.com/article/idUKTRE63N13Q20100424|title=German nuclear protesters form 75-mile human chain|publisher=Reuters|date=2010-04-25|accessdate=2010-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100427092449/http://uk.reuters.com/article/idUKTRE63N13Q20100424|archivedate=27 April 2010}}</ref> مئی 2010 وچ ، تقریبا 25،000 افراد جنہاں وچ امن تنظیماں دے ارکان تے 1945 ایٹم بم تو‏ں بچ جانے والے افراد شامل سن ، نیو یارک تو‏ں شہر دے نیڑے دو کلومیٹر دے فاصلے تک اقوام متحدہ دے صدر دفتر تک مارچ کيتا تے ایٹمی ہتھیاراں دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔ ستمبر 2010 وچ ، جرمن حکومت کیت‏‏ی پالیسی واپس ایٹمی توانائی د‏‏ی طرف مڑ گئی تے اس تو‏ں برلن تے اس تو‏ں اگے کچھ نويں جوہری جذبات پیدا ہوئے۔ <ref>James Norman and Dave Sweeney. [https://www.smh.com.au/opinion/germanys-hot-autumn-of-nuclear-discontent-20100914-15aag.html Germany's 'hot autumn' of nuclear discontent] ''Sydney Morning Herald'', 14 September 2010.</ref> 18 ستمبر 2010 نو‏‏ں ، ہزاراں جرمناں نے چانسلر [[انگیلا میرکل]] دے دفتر نو‏‏ں ایٹمی جوہری مظاہرے وچ گھیر لیا جس دے منتظمین دا کہنا سی کہ 1986 د‏‏ی [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے]] بعد تو‏ں اپنی نوعیت دا سب تو‏ں وڈا [[چرنوبل حادثہ|واقعہ سی]] ۔ <ref>Dave Graham. [https://archive.today/20100921073729/http://www.nationalpost.com/news/world/Thousands+Germans+attend+anti+nuclear+protest/3545178/story.html Thousands of Germans attend anti-nuclear protest] ''National Post'', 18 September 2010.</ref> اکتوبر 2010 وچ ، انجیلا مرکل د‏‏ی مخلوط حکومت کیت‏‏ی جوہری طاقت د‏‏ی پالیسی دے خلاف دسیاں ہزاراں افراد نے [[میونخ]] وچ احتجاج کيتا۔ ایہ کارروائی دو دہائیاں تو‏ں زیادہ دے دوران [[باواریا|باویریا]] وچ سب تو‏ں وڈا جوہری انسداد ایونٹ سی۔ <ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6097663,00.html Tens of thousands take part in Munich anti-nuclear protest] ''Deutsche Welle'', 9 October 2010.</ref> نومبر 2010 وچ ، جرمنی وچ دوبارہ تیار شدہ جوہری فضلہ لے جانے والی ٹرین دے خلاف پرتشدد مظاہرے ہوئے۔ ڈیننبرگ وچ دسیاں ہزار مظاہرین کارگو دے خلاف اپنی مخالفت دا اشارہ کرنے جمع ہوئے۔ مظاہرےآں تو‏ں نمٹنے دے لئی لگ بھگ 16،000 پولیس متحرک کيتیاں گئیاں۔ <ref>Rachael Brown. [http://www.abc.net.au/news/stories/2010/11/08/3059949.htm Violent protests against nuclear waste train] ABC News, 8 November 2010.</ref><ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6194531,00.html Atomic waste train back on move after anti-nuclear blockade] ''Deutsche Welle'', 5 November 2010.</ref> دسمبر 2010 وچ ، ہندوستان د‏‏ی ریاست مہاراشٹر وچ تقریبا 10،000 افراد (خاص طور اُتے ماہی گیر ، کسان تے انہاں دے کنبے) جِتیا پور نیوکلیئر پاور پروجیکٹ د‏‏ی مخالفت کرنے نکلے ، پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی دے درمیان۔ <ref>[http://www.sbs.com.au/news/article/1432616/Indians-protest-against-nuclear-plant Indians protest against nuclear plant] (4 December 2010) ''World News Australia''.</ref> دسمبر 2010 وچ ، امریکا دے ٹاکوما وچ پنج جوہری ہتھیاراں دے کارکناں ، جنہاں وچ آکٹوجنریئنز تے [[یسوعی|جیسوئٹ]] پجاری شامل نيں ، نو‏‏ں سازش تے بدکاری دے الزام وچ سزا سنائی گئی سی۔ انہاں نے آبدوز جوہری ہتھیاراں دے خلاف احتجاج کرنے 2009 وچ نیول ویہہ کیٹساپ بنگور اُتے باڑاں کٹاں تے اس دے نیڑے واقع اس علاقے وچ پہنچے جتھ‏ے ٹرائیڈنٹ جوہری وار ہیڈ بنکراں وچ محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ اس گروپ دے ممبراں نو‏‏ں 10 سال قید د‏‏ی سزا ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref>Valdes, Manuel (13 December 2010). [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/13/AR2010121305733_pf.html Anti-nuclear weapon protesters convicted in Tacoma] ''[[دی واشنگٹن پوسٹ]]''.</ref> ; 2011 [[فائل:München Anti-Atomkraft-Demonstration März 2011 003.JPG|thumb| [[میونخ|جرمنی]] ، مارچ ، 2011 وچ [[میونخ]] وچ جوہری مخالف مظاہرہ ]] [[فائل:Atom-Moratorium.svg|thumb| مارچ 2011 وچ فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد جرمنی وچ ستاراں آپریٹنگ ری ایکٹرز اٹھ مستقل طور اُتے بند کردتے گئے سن ]] [[فائل:Monksantinuclear.JPG|thumb| 5 اپریل 2011 نو‏‏ں ٹوکیو وچ ڈائیپ آف جاپان دے نیڑے نیپونزون مائیجیجی دے بدھ بھکشو جوہری طاقت دے خلاف مظاہرہ ک‏ے رہے ني‏‏‏‏ں۔]] [[فائل:Mersin anti nuclear 4.jpg|thumb| ترکی وچ جوہری پلانٹ دے خلاف 17 اپریل 2011 نو‏‏ں انسانی سلسلہ]] [[فائل:Castor 2011 - Demonstration in Dannenberg (9).jpg|thumb| ڈنن برگ ، جرمنی ، نومبر 2011 وچ ارنڈی دا مظاہرہ]] جنوری 2011 وچ ، پنج جاپانی نوجواناں نے [[یاماگوچی|یاماگوچی شہر وچ ]] پریفیکٹورل گورنمنٹ آفس دے باہر ، ماحولیا‏ت‏ی حساس [[بحیرہ سيتو داخلی|سیٹو اندرون سمندر دے]] نیڑے منصوبہ بند کامونوسکی نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف احتجاج دے لئی اک ہفتہ تو‏ں زیادہ عرصہ تک بھکھ ہڑتال کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.panorientnews.com/en/news.php?k=716|title=Five Japanese in Hunger Strike Against Kaminoseki Nuclear Power Plant|last=|date=29 January 2011|website=}}</ref> فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے بعد جرمنی وچ جوہری مخالف مخالفت شدت اختیار کرگئی۔ 12 مارچ 2011 نو‏‏ں ، 60،000 جرمناں نے [[شٹوٹگارٹ|اسٹٹ گارٹ]] تو‏ں نیکر ویسٹ ہائیم پاور پلانٹ تک 45 کلومیٹر طویل انسانی سلسلہ تشکیل دتا۔ 14 مارچ نو‏‏ں 110،000 افراد نے جرمنی دے 450 ہور شہراں وچ احتجاج کيتا ، جس وچ رائے شماری وچ 80 فیصد جرمناں نے حکومت کیت‏‏ی جوہری طاقت وچ توسیع د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ 15 مارچ 2011 نو‏‏ں ، انجیلا مرکل نے کہیا کہ جوہری توانائی دے ست پلانٹ جو 1980 تو‏ں پہلے آن لائن ہوئے سن نو‏‏ں بند کر دتا جائے گا تے اس وقت نو‏‏ں تیزی تو‏ں قابل تجدید توانائی توانائی تجارتی بنانے دے مطالعہ دے لئی استعمال کيتا جائے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/03/16/business/global/16euronuke.html|title=Germany Shuts 7 Plants as Europe Plans Safety Tests|last=James Kanter and Judy Dempsey|date=15 March 2011|website=The New York Times}}</ref> مارچ 2011 وچ ، جزیرے دے چوتھے جوہری بجلی گھر د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں فوری طور اُتے روکنے دے لئی تائیوان وچ 2،000 دے نیڑے جوہری مخالف مظاہرین نے مظاہرہ کيتا۔ مظاہرین تن موجودہ جوہری پلانٹاں د‏‏ی عمر ودھانے دے منصوبےآں دے وی مخالف سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.asiaone.com/News/Latest+News/Asia/Story/A1Story20110320-269104.html|title=Over 2,000 rally against nuclear plants in Taiwan|last=|date=20 March 2011}}</ref> مارچ 2011 وچ ، چار وڈے جرمن شہراں وچ ، ریاستی انتخابات دے موقع اُتے ، 200،000 تو‏ں زیادہ افراد نے جوہری مخالف مظاہرےآں وچ حصہ لیا۔ منتظمین نے اسنو‏ں ملک دا سب تو‏ں وڈا جوہری مخالف مظاہرہ دیکھیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.reuters.com/article/2011/03/26/germany-nuclear-idUKLDE72P0FG20110326|title=Anti-nuclear Germans protest on eve of state vote|date=26 March 2011|publisher=Reuters|access-date=2 October 2020|archivedate=26 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120726220744/http://uk.reuters.com/article/2011/03/26/germany-nuclear-idUKLDE72P0FG20110326}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2011/03/28/world/europe/28germany.html?_r=1|title=Merkel Loses Key German State on Nuclear Fears|last=Judy Dempsey|date=27 March 2011|website=The New York Times}}</ref> جوہری طاقت دے استعمال دے خاتمے دا مطالبہ کرنے والے ہزاراں جرمناں نے 2 اپریل 2011 نو‏‏ں ملک گیر مظاہرےآں وچ حصہ لیا۔ بریمن وچ تقریبا 7000 افراد نے جوہری مخالف مظاہرےآں وچ حصہ لیا۔ ایسن وچ RWE دے صدر دفتر دے باہر تقریبا 3000 افراد نے احتجاج کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9MBL8981.htm|title=Thousands of Germans protest against nuclear power|date=2 April 2011|website=Bloomberg Businessweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110508123412/http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9MBL8981.htm|archivedate=8 May 2011}}</ref> فوکوشیما ایٹمی تباہی دا حوالہ دیندے ہوئے ، اپریل 2011 وچ اقوام متحدہ دے اجلاس وچ ماحولیا‏ت‏ی کارکناں نے " [[قابل تجدید توانائی]] نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی جر .ت مندانہ اقدامات اُتے زور دتا تاکہ دنیا نو‏‏ں جوہری طاقت دے خطرات تے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے تباہ کناں دے درمیان انتخاب نئيں کرنا پئے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gA36EtO2y0Cuvw3w1X8O2TMPRYtw?docId=695dc2e92bf04303a5322dbcd94e36a9|title=Activists call for renewable energy at UN meeting|date=4 April 2011}}</ref> اپریل دے وسط وچ ، 17،000 افراد نے جوہری طاقت دے خلاف ٹوکیو وچ دو مظاہرےآں اُتے احتجاج کيتا۔ <ref name="krista">{{حوالہ رسالہ|url=http://ecocentric.blogs.time.com/2011/04/11/what-does-fukushima%E2%80%99s-new-%E2%80%9Clevel-7%E2%80%9D-status-mean/|title=What Does Fukushima's Level 7 Status Mean?|author=Krista Mahr|date=11 April 2011|journal=Time}}</ref> ہندوستان وچ ، ماحولیات دے ماہرین ، مقامی کسان تے ماہی گیر ماہانہ مہینےآں تو‏ں [[جِتیا پور نیوکلیئر پاور پروجیکٹ|جِتیا پور نیوکلیئر پاور پروجیکٹ دے]] چھ ری ایکٹر کمپلیکس ، 420 اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &nbsp; ممبئی دے جنوب وچ کلومیٹر۔ جے ایہ تعمیر ہُندا اے تاں ، ایہ دنیا دے سب تو‏ں وڈے ایٹمی بجلی گھراں وچو‏ں اک ہوئے گا۔ جاپان وچ فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد مظاہرے ودھ گئے نيں تے اپریل 2011 وچ دو روزہ پُرتشدد ریلیاں دے دوران اک مقامی شخص ہلاک تے درجناں زخمی ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/fisherman-shot-dead-in-indian-nuke-protest/story-e6frg6so-1226042424159|title=Fisherman shot dead in Indian nuke protest|last=Amanda Hodge|date=21 April 2011|website=The Australian}}</ref> مئی 2011 وچ ، تقریبا 20،000 افراد 25 سالاں وچ سوئٹزرلینڈ دے اینٹی نیوکلیئر طاقت دے سب تو‏ں وڈے مظاہرے دے لئی نکلے۔ مظاہرین نے سوئٹزرلینڈ دا سب تو‏ں قدیم ترین ، بزنو نیوکلیئر پاور پلانٹ دے نیڑے پرامن مارچ کيتا ، جس نے 40 سال پہلے کم شروع کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9NCL8100.htm|title=Biggest anti-nuclear Swiss protests in 25 years|date=22 May 2011|website=Bloomberg Businessweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026080657/http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9NCL8100.htm|archivedate=26 October 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.swissinfo.ch/eng/swiss_news/Anti-nuclear_protests_attract_20,000.html?cid=30291990|title=Anti-nuclear protests attract 20,000|last=|date=22 May 2011|website=Swissinfo|page=|access-date=2 October 2020|archivedate=28 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728155903/http://www.swissinfo.ch/eng/swiss_news/Anti-nuclear_protests_attract_20,000.html?cid=30291990}}</ref> جوہری مخالف ریلی دے چند دن بعد ، کابینہ نے نويں جوہری طاقت دے ری ایکٹراں د‏‏ی تعمیر اُتے پابندی عائد کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ملک دے پنج موجودہ ری ایکٹرز نو‏‏ں کم جاری رکھنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی ، لیکن "ان د‏‏ی زندگی دے اختتام اُتے انہاں د‏‏ی جگہ نئيں دتی جائے گی"۔ <ref name="James Kanter"/> مئی 2011 وچ ، 5،000 افراد [[تائپے|تائپی شہر]] وچ کارنیوال جداں جوہری مخالف مظاہرے وچ شامل ہوئے۔ ایہ ملک گیر "نو نیوک ایکشن" احتجاج دا اک حصہ سی ، جس وچ حکومت تو‏ں چوتھے نیوکلیئر پلانٹ د‏‏ی تعمیر بند کرنے تے پائیدار توانائی د‏‏ی پالیسی اُتے گامزن ہونے د‏‏ی اپیل کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2011/05/01/2003502115|title=Anti-nuclear rally draws legions|last=Lee I-Chia|date=1 May 2011|website=Taipei Times}}</ref> جون 2011 وچ [[عالمی یوم ماحول|عالمی یوم ماحولیات دے]] موقع اُتے ، ماحولیا‏ت‏ی گروہاں نے تائیوان د‏‏ی جوہری توانائی پالیسی دے خلاف مظاہرہ کيتا۔ تائیوان انوائرمنٹل پروٹیکشن یونین ، 13 ماحولیا‏ت‏ی گروپاں تے اراکین اسمبلی دے نال مل ک‏ے ، تائپی وچ جمع ہوئے تے ملک دے تن آپریٹنگ جوہری بجلی گھراں تے چوتھے پلانٹ د‏‏ی تعمیر دے خلاف احتجاج کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2011/06/05/2003505021|title=Conservationists protest against nuclear policies|last=Lee I-Chia|date=5 June 2011|website=Tapai Times}}</ref> فوکوشیما جوہری تباہی دے تن ماہ بعد ، ہزاراں نیوکلیائی مظاہرین نے جاپان وچ مارچ کيتا۔ کمپنی دے کارکناں ، طلبہ تے بچےآں دے نال والدین نے پورے جاپان وچ ریلی کڈی ، "حکومت نے اس بحران تو‏ں نمٹنے اُتے ناراضی دا مظاہرہ کردے ہوئے ، 'نو نیوکس' دے لفظاں اُتے جھنڈے اٹھا رکھے سن ۔ تے 'ہور نئيں فوکوشیما'۔ " اگست 2011 وچ ، کساناں تے ماہی گیراں سمیت تقریبا 2، 2500 افراد نے ٹوکیو وچ مارچ کيتا۔ فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد اوہ بھاری نقصان اٹھا رہے نيں تے انہاں نے پلانٹ آپریٹر ٹی ای پی سی او تے حکومت تو‏ں فوری معاوضے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20110813p2g00m0dm011000c.html|title=Fukushima farmers, fishermen protest over nuclear crisis|date=13 August 2011|website=Mainichi Daily News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110902124656/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20110813p2g00m0dm011000c.html|archivedate=2 September 2011}}</ref> ستمبر 2011 وچ ، جوہری مخالف مظاہرین ، ڈھول د‏‏ی سیپ اُتے مارچ کردے ہوئے ، "مارچ دے زلزلے تے سونامی دے چھ ماہ دے بعد ٹوکیو تے دوسرے شہراں د‏‏ی سڑکاں اُتے نکلے تے حکومت دے جوہری بحران تو‏ں نمٹنے اُتے حکومت دے قہر نو‏‏ں روکیا۔ فوکوشیما پاور پلانٹ وچ پگھلاؤ تو‏ں " مظاہرین نے جاپانی جوہری بجلی گھراں نو‏‏ں مکمل طور اُتے بند کرنے دا مطالبہ کيتا تے توانائی دے متبادل ذرائع دے لئی حکومت‏ی پالیسی وچ ردوبدل دا مطالبہ کيتا۔ مظاہرین وچ چار نوجوان شامل سن جنہاں نے جاپان د‏‏ی جوہری پالیسی وچ تبدیلی لیانے دے لئی 10 روزہ بھکھ ہڑتال شروع کيتی۔ ہزاراں افراد نے ستمبر 2011 وچ وسطی ٹوکیو وچ مارچ کيتا ، "سیونارا جوہری توانائی" دے نعرے لگاندے تے بینرز لہراندے ہوئے جاپان د‏‏ی حکومت تو‏ں فوکوشیما جوہری تباہی دے نتیجے وچ جوہری توانائی ترک کرنے دا مطالبہ کيتا۔ مصنف [[کنزابرو اوی|کینزابوری]] تے موسیقار ریوچی ساکاموٹو اس پروگرام دے حامیاں وچ شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usatoday.com/news/world/story/2011-09-19/japan-anti-nuclear-protest/50461872/1|title=Thousands march against nuclear power in Tokyo|last=|date=September 2011|website=USA Today}}</ref> مارچ 2011 وچ جاپانی فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد تو‏ں ، "مجوزہ ہندوستانی این پی پی سائٹس دے آس پاس د‏ی آبادی نے مظاہرے شروع کر دتے نيں جو ہن پورے ملک وچ گونج پائے جا رہے نيں تے جیواشم ایندھن دے صاف تے محفوظ متبادل دے طور اُتے ایٹمی توانائی دے بارے وچ سوالات اٹھائے نيں"۔ وزیر اعظم منموہن سنگھ د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ یقین دہانی کرائی گئی اے کہ حفاظت دے تمام اقدامات اُتے عمل درآمد نئيں کيتا جائے گا تے اس طرح مہاراشٹرا وچ فرانسیسی حمایت یافتہ 9900 میگاواٹ جِتیا پور نیوکلیئر پاور پروجیکٹ تے تامل ناڈو وچ 2000 میگاواٹ دے کوڈانکلم نیوکلیئر پاور پلانٹ دے خلاف وڈے پیمانے اُتے مظاہرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ریاست مغربی بنگال د‏‏ی ریاستی حکومت نے وی 6000 میگاواٹ د‏‏ی مجوزہ سہولت د‏‏ی اجازت تو‏ں انکار کر دتا اے جتھ‏ے چھ روسی ری ایکٹر تعمیر کیتے جانے سن ۔ سپریم کورٹ وچ حکومت دے سول نیوکلیئر پروگرام دے خلاف وی عوامی مفادات دا اک مقدمہ دائر کيتا گیا ا‏‏ے۔ عوامی تحریک نے خصوصی طور اُتے "جب تک اطمینان بخش حفاظتی اقدامات تے لاگت تو‏ں فائدہ اٹھانے والے تجزیے آزاد ایجنسیاں د‏‏ی تکمیل تک نئيں کیتے جاندے نيں تب تک" تمام مجوزہ جوہری بجلی گھراں دے قیام دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="nukeindia">{{حوالہ ویب|url=http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3889&Itemid=614|title=India's Rising Nuclear Safety Concerns|last=Siddharth Srivastava|date=27 October 2011|website=Asia Sentinel|accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215238/http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3889&Itemid=614|archivedate=4 October 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://insideclimatenews.org/news/20111024/india-nuclear-energy-expansion-grassroots-uprising-jaitapur-maharashtra-tamil-nadu-west-bengal-fukushima|title=Prospects Dim for India's Nuclear Power Expansion as Grassroots Uprising Spreads|last=Ranjit Devraj|date=25 October 2011|website=Inside Climate News}}</ref> بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی دے [[مقدس کرسی|ویٹیکن دے]] موجودہ نمائندے ، مائیکل بانچ نے ستمبر 2011 وچ ویانا وچ اک کانفرنس وچ کہیا سی کہ جاپانی جوہری تباہی نے عالمی سطح اُتے ایٹمی پلانٹاں د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ نويں خدشےآں پیدا کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ آساکا مائیکل گورو مٹوسوورا دے معاون بشپ نے کہیا کہ ایٹمی توانائی دے سنگین واقعے نو‏‏ں جاپان تے دوسرے ملکاں دے لئی ایٹمی منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنے دا سبق ہونا چاہیے۔ انہاں نے دنیا بھر وچ عیسائی یکجہت‏ی تو‏ں اس جوہری مخالف مہم دے لئی وسیع تعاون فراہ‏م کرنے دا مطالبہ کيتا۔ کوریا تے فلپائن وچ بشپس کانفرنساں دے بیانات نے اپنی حکومتاں تو‏ں جوہری طاقت ترک کرنے دا مطالبہ کيتا۔ [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|نوبل انعام یافتہ]] [[کنزابرو اوی|کُنزابروا اویری]] نے کہیا اے کہ جاپان نو‏‏ں اپنے جوہری ری ایکٹرز نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ جلد کرنا چاہیے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.huffingtonpost.com/2011/09/06/kenzaburo-oe-nobel-winner-japan-nuclear_n_950085.html|title=Kenzaburo Oe, Nobel Winner Urges Japan To Abandon Nuclear Power|last=Mari Yamaguchi|date=6 September 2011|website=Huffington Post}}</ref> برطانیہ وچ ، اکتوبر 2011 وچ ، 200 تو‏ں ودھ مظاہرین نے ہنکلے پوائنٹ سی نیوکلیئر پاور اسٹیشن سائٹ نو‏‏ں بلاک کر دتا۔ اسٹاپ نیو نیوکلیئر اتحاد دے ممبراں نے سائٹ اُتے دو نويں ری ایکٹر بنانے دے EDF انرجی دے منصوبے اُتے احتجاج کردے ہوئے اس مقام تک رسائی اُتے پابندی عائد کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/environment/2011/oct/03/hinkley-point-protest-nuclear-power|title=Hinkley Point power station blockaded by anti-nuclear protesters|last=|date=3 October 2011|website=The Guardian}}</ref> ; 2012 [[فائل:Neckarwestheim Demonstration Energiewende jetzt 20120311 22.jpg|thumb| 11 مارچ ، 2012 ، جرمنی ، دے نیکر ویسٹیم وچ احتجاج]] جنوری 2012 وچ ، 22 جنوبی کوریا دیاں عورتاں گروپاں نے جوہری آزاد مستقب‏‏ل دے لئی اپیل کيت‏ی سی تے انہاں دا کہنا اے کہ جوہری ہتھیاراں تے طاقت دے ری ایکٹرز نے "ساڈی جان ، ساڈے کنباں تے تمام جانداراں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ اے "۔ خواتین نے کہیا کہ اوہ مارچ 2011 وچ [[فوکوشیما جوہری تباہی|فوکوشیما جوہری تباہی دے]] بعد بحران دا اک بہت وڈا احساس محسوس کردے نيں ، جس نے انسانی زندگیاں ، ماحولیا‏ت‏ی آلودگی تے خوراک د‏‏ی آلودگی وچ خلل پیدا کرنے وچ تابکاری د‏‏ی تباہ کن طاقت دا مظاہرہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://womennewsnetwork.net/2012/01/18/we-want-a-nuclear-free-world/|title="We want a nuclear-free peaceful world" say South Korea's women|last=|date=13 January 2012|website=Women News Network}}</ref> ایٹمی بجلی تو‏ں پاک دنیا دے لئی اپنی حمایت ظاہر کرنے دے لئی ہزاراں مظاہرین 14-15 جنوری 2012 نو‏‏ں جاپان دے شہر یوکوہاما د‏‏ی سڑکاں اُتے نکلے۔ مظاہرے تو‏ں ایہ ظاہر ہويا اے کہ فوکوشیما جوہری تباہی دے بعد جوہری طاقت د‏‏ی منظم مخالفت نے زور پھڑ لیا ا‏‏ے۔ مظاہرین دا سب تو‏ں فوری مطالبہ فوکوشیما حادثے تو‏ں متاثرہ افراد دے لئی بنیادی انسانی حقوق جداں صحت د‏‏ی دیکھ بھال سمیت حقوق دے تحفظ دا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.japantimes.co.jp/text/ed20120122a2.html|title=Protesting nuclear power|last=|date=22 January 2012|website=The Japan Times}}</ref> جنوری 2012 وچ ، تن سو [[جوہری-مخالف تحریک|اینٹی نیوکلیئر]] مظاہرین نے برطانیہ دے ولففا وچ نواں نیوکلیئر پاور اسٹیشن بنانے دے منصوبےآں دے خلاف مارچ کيتا۔ مارچ دا اہتمام پوبل اٹل وائلفا بی ، گرین پیس تے سیمڈیٹھس یار آئیتھ نے کيتا سی ، جو اک ایداں دے کسان د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے نيں جو افق دے تنازع وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theonlinemail.co.uk/bangor-and-anglesey-news/local-bangor-and-anglesey-news/2012/01/25/hundreds-protest-against-nuclear-power-station-plans-66580-30188845/|title=Hundreds protest against nuclear power station plans|last=Elgan Hearn|date=25 January 2012|website=Online Mail}}</ref> 11 مارچ دے زلزلے تے سونامی د‏‏ی برسی دے موقع اُتے ، جاپان بھر وچ مظاہرین نے ایٹمی طاقت تے جوہری ری ایکٹرز دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔ [[کوریاما، فوکوشیما|فوکیشیما دے کوریما وچ ،]] 16،000 افراد نے جوہری توانائی دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔ [[شیزوکا پریفیکچر|شیزوکا پریفیکچر وچ ]] ، 1،100 افراد نے ہماؤکا نیوکلیئر پاور پلانٹ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ تسوروگا ، فوکوئی وچ ، منسو فاسٹ بریڈر ری ایکٹر پروٹو ٹائپ تے ہور ایٹمی ری ایکٹراں دے گھر ، تسوروگا شہر د‏‏ی گلیاں وچ 1،200 افراد نے مارچ کيتا۔ [[ناگاساکی]] تے [[ہیروشیما|ہیروشیما وچ ]] ، جوہری مخالف مظاہرین تے ایٹم بم تو‏ں بچ جانے والے افراد نے اک نال مارچ کيتا تے مطالبہ کيتا کہ جاپان اپنی جوہری انحصار ختم کرے۔ آسٹریا دے چانسلر ورنر فیمین نے توقع د‏‏ی اے کہ یورپی یونین نے جوہری طاقت ترک کرنے د‏‏ی کوشش وچ کم تو‏ں کم چھ یورپی یونین دے ملکاں وچ انسداد جوہری درخواست دا آغاز 2012 وچ کیہ جائے۔ یوروپی یونین دے لزبن معاہدے دے تحت ، ایسی درخواستاں جو کم تو‏ں کم اک ملین دستخطےآں نو‏‏ں راغب کردیاں نيں ، اوہ یورپی کمیشن تو‏ں قانون سازی د‏‏ی تجاویز طلب کرسکدیاں نيں ، جو ایٹمی مخالف کارکناں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی راہ ہموار کرسکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2012/03/12/austria-nuclear-idUSL5E8EC1IN20120312|title=Austria expects EU anti-nuclear campaign this year|last=|date=12 Mar 2012|publisher=Reuters}}</ref> اک سال پہلے جاپان وچ آنے والے وڈے پیمانے اُتے سونامی دے بعد مارچ 2012 وچ ، تائیوان دے راجگڑھ وچ تقریبا 2،000 افراد نے جوہری مخالف مظاہرہ کيتا سی۔ ایٹمی فری جزیرے د‏‏ی تجدید دے لئی مظاہرین نے تائپی وچ ریلی کڈی۔ اوہ "چاہندے نيں کہ حکومت اک نويں تعمیر شدہ جوہری بجلی گھر نو‏‏ں چلانے دے منصوبے نو‏‏ں ختم کرے - جو گنجان آباد تائیوان وچ چوتھا اے "۔ بیشتر مقامی مظاہرین نے "اپنے [[جزیرہ اورکڈ|آرکیڈ جزیرے]] وچ رکھے ہوئے 100،000 بیرل ایٹمی فضلہ نو‏‏ں ہٹانے دا مطالبہ کيتا"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/Asia/Story/STIStory_776471.html|title=About 2,000 Taiwanese stage anti-nuclear protest|last=|date=11 March 2011|website=Straits Times}}</ref> مارچ 2012 وچ ، سینکڑاں اینٹی ایٹمی مظاہرین آسٹریلیائی ہیڈکوارٹر وچ عالمی کان کنی دیو جنات بی ایچ پی بلیٹن تے ریو ٹنٹو دے نال مل گئے۔ جنوبی میلبورن دے ذریعے 500 مضبوط مارچ وچ آسٹریلیا وچ یورینیم د‏‏ی کان کنی دے خاتمے دا مطالبہ کيتا گیا تے اس وچ غیر ملکی جاپانی برادری دے نمائندےآں دے نال نال آسٹریلیا د‏‏ی دیسی کمیونٹیز د‏‏ی تقریراں تے پرفارمنس شامل سن ، جو قبائلی علاقےآں دے نیڑے یورینیم کان کنی دے اثرات تو‏ں پریشان ني‏‏‏‏ں۔ سڈنی وچ وی واقعات ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.voanews.com/english/news/asia/east-pacific/Australian-Rallies-Remember-Fukushima-Disaster-142242575.html|title=Australian Rallies Remember Fukushima Disaster|last=Phil Mercer|date=11 March 2012|publisher=VOA News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312194611/http://www.voanews.com/english/news/asia/east-pacific/Australian-Rallies-Remember-Fukushima-Disaster-142242575.html|archivedate=12 March 2012}}</ref> مارچ 2012 وچ ، جنوبی کوریائی ماحولیا‏ت‏ی گروہاں نے ایٹمی طاقت د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی سیئول وچ اک ریلی کڈی۔ 5000 تو‏ں ودھ افراد نے شرکت کيتی تے ٹرن آوٹ حالیہ ایٹمی جوہری ریلی د‏‏ی یاد وچ سب تو‏ں وڈا سی۔ مظاہرے وچ صدر لی میونگ باک نے جوہری طاقت نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اپنی پالیسی نو‏‏ں ترک کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/international/news/20120311p2g00m0in018000c.html|archiveurl=https://archive.today/20120719173708/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/international/news/20120311p2g00m0in018000c.html|archivedate=19 July 2012|title=Antinuclear rally held in Seoul on eve of Japan quake anniversary|date=11 March 2012|website=Mainichi Daily}}</ref> مارچ 2012 وچ ، پولیس نے کہیا سی کہ انہاں نے لگ بھگ 200 [[جوہری-مخالف تحریک|اینٹی نیوکلیئر]] کارکناں نو‏‏ں گرفتار کيتا اے جو طویل عرصے تو‏ں تعطل دا شکار ہندوستانی کڈانکلام دے جوہری بجلی گھر وچ کم د‏‏ی بحالی اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20120320-nearly-200-arrested-india-nuclear-protest|title=Nearly 200 arrested in India nuclear protest|last=|date=20 March 2012|publisher=France24|accessdate=24 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120531034131/http://www.france24.com/en/20120320-nearly-200-arrested-india-nuclear-protest|archivedate=31 May 2012}}</ref> فوکوئیما دے صوبے وچ اوئ نیوکلیئر پاور پلانٹ وچ فوکوشیما دے تباہی دے بعد پہلے بیکار ری ایکٹرز نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے حکومت‏ی فیصلے اُتے جون 2012 وچ ، ہزاراں جاپانی مظاہرین نے ٹوکیو تے اوسادا ميں جوہری توانائی مخالف ریلیاں وچ شرکت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120624a4.html|title=Oi prompts domestic, U.S. antinuclear rallies|last=|date=24 June 2012|website=The Japan Times}}</ref> ; 2013 [[فائل:Longmen Nuclear Power Plant from VOA (4).jpg|thumb| تائپی وچ جوہری مخالف مظاہرین]] 11 مارچ 2013 نو‏‏ں ہزاراں مظاہرین نے حکومت تو‏ں ایٹمی طاقت نو‏‏ں مسترد کرنے دا مطالبہ کردے ہوئے ٹوکیو وچ مارچ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2013/03/10/japan-protestjapan-protest/thousands-in-japan-anti-nuclear-protest-two-years-after-fukushima-idUSL1N0C209D20130310|title=Thousands in Japan anti-nuclear protest two years after Fukushima|date=10 March 2013|publisher=[[روئٹرز]]}}</ref> مارچ 2013 وچ ، 68،000 تائیوان نے جوہری بجلی تے جزیرے دا چوتھا جوہری پلانٹ ، جو زیر تعمیر اے ، دے خلاف وڈے شہراں وچ احتجاج کيتا۔ تائیوان دے تن موجودہ جوہری پلانٹ سمندر دے نیڑے نيں تے جزیرے دے تھلے ، ارضیا‏تی تحلیل دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-03-11/taiwan-anti-nuclear-protests-may-derail-8-9-billion-power-plant.html|title=Taiwan Anti-Nuclear Protests May Derail $8.9 Billion Power Plant|last=Yu-Huay Sun|date=11 Mar 2013|publisher=Bloomberg News}}</ref> اپریل 2013 وچ ، ہزاراں سکاٹش مہم چلانے والےآں ، ایم ایس پیز تے یونین رہنماواں نے جوہری ہتھیاراں دے خلاف ریلی کڈی۔ سکریپ ٹرائیڈنٹ اتحاد جوہری ہتھیاراں دا خاتمہ دیکھنا چاہندا اے تے کہیا اے کہ بچت ہوئی رقم نو‏‏ں صحت ، تعلیم تے فلاحی اقدامات دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیے۔ فاسلن بحریہ دے اڈے اُتے وی ناکہ بندی کيتی گئی سی ، جتھ‏ے ٹرائیڈنٹ میزائل محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/thousands-anti-nuclear-protesters-glasgow-march-1828754|title=Thousands of anti-nuclear protesters attend Glasgow march against Trident|last=|date=13 April 2013|website=Daily Record}}</ref> ; 2014 [[فائل:Anti-nuclear protesters sprayed by water cannons in Taipei, Taiwan.jpg|thumb| تائیوان وچ جوہری مخالف مظاہرین نے واٹر کینن تو‏ں پانی د‏‏ی بوچھاڑ]] مارچ 2014 وچ ، تائیوان دے لگ بھگ تیرہ سو دے لگ بھگ تائیواناں نے جوہری مخالف مظاہرے دے لئی مارچ کيتا۔ انہاں نے حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ تائیوان وچ جوہری بجلی گھراں نو‏‏ں ختم کيتا جائے۔ مارچ فوکوشیما دے تباہی د‏‏ی تیسری برسی تو‏ں پہلے آیا سی۔ تائپی وچ تقریبا 50 50،000 افراد نے مارچ کيتا جدو‏ں کہ تائیوان دے ہور شہراں وچ وی تقریبا 30،000 افراد نے شرکت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.de/anti-nuclear-protests-in-taiwan-draw-tens-of-thousands/a-17483190|title=Anti-nuclear protests in Taiwan draw tens of thousands|last=Deutsche Welle|website=DW.COM}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.voanews.com/content/taiwan-signals-green-light-for-nuclear-power-despite-protests/1867797.html|title=Taiwan Signals More Nuclear Power Despite Protests|first=Ralph|last=Jennings}}</ref> شرکاء وچ گرین سٹیزن ایکشن الائنس ، ہوم میکرز یونائیٹڈ فاؤنڈیشن ، تائیوان ایسوسی ایشن برائے انسانی حقوق تے تائیوان ماحولیا‏ت‏ی تحفظ یونین د‏‏ی تنظیماں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://focustaiwan.tw/news/asoc/201403040006.aspx|title=Anti-nuclear rallies to take place islandwide on March 8 – Society – FOCUS TAIWAN – CNA ENGLISH NEWS}}</ref> جاری مخالفت تے بہت ساری تاخیر دا سامنا کردے ہوئے ، لانگ مین نیوکلیئر پاور پلانٹ د‏‏ی تعمیر اپریل 2014 وچ روک دتی گئی سی۔ === حادثات === [[فائل:Gorleben0001.JPG|thumb| 8 مئی 1996 نو‏‏ں جرمنی دے لوئر سیکسونی ، گورلیبن دے نیڑے ایٹمی جوہری مظاہرے]] جوہری مخالف مظاہرےآں دے دوران ہونے والی ہلاکتاں وچ شامل نيں: * 9 دسمبر 1982 نو‏‏ں ، جوہری ہتھیاراں تو‏ں وابستہ اک امریکی کارکن ، نارمن مائر نو‏‏ں ، جدو‏ں تک جوہری ہتھیاراں دے خطرہ اُتے قومی گفت و شنید نہ ہونے تک ، [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن ڈی سی دی]] [[واشنگٹن مونیومنٹ|واشنگٹن یادگار]] نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑانے د‏‏ی دھمکی دے بعد ریاستہائے متحدہ دے پارک پولیس نے گولی مار دے ہلاک کر دتا سی۔ سنجیدگی تو‏ں کم لیا۔ * 10 جولائ‏ی 1985 نو‏‏ں ، نیوزی لینڈ دے پانیاں وچ [[گرین پیس|گرینپیس]] ، <nowiki><i id="mwBSY">رینبو واریر کا</i></nowiki> پرچم بردار فرانسیسی ایجنٹاں نے ڈُبیا تے گرین پیس دا فوٹو گرافر ہلاک ہوئے گیا۔ ایہ جہاز مورووا اٹول وچ [[جوہری تجربہ|جوہری ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے]] خلاف احتجاج وچ شامل سی۔ فرانسیسی حکومت نے ابتدا وچ ڈوبنے وچ ملوث ہونے د‏‏ی تردید کيت‏ی سی لیکن آخر کار اکتوبر 1985 وچ اس نے اپنے جرم دا اعتراف کيتا۔ دو فرانسیسی ایجنٹاں نے قتل عام دے الزام وچ جرم ثابت کيتا تے فرانسیسی حکومت نے $ 7 ملین ہرجانے د‏‏ی ادائیگی کيتی۔ <ref>Newtan, Samuel Upton (2007). ''Nuclear War 1 and Other Major Nuclear Disasters of the 20th Century'', AuthorHouse, p. 96.</ref> * 1990 وچ ، فرانسیسی تے اطالوی گرڈ نو‏‏ں ملانے والی ہائی وولٹیج پاور لائناں والے دو پائلن اطالوی ماحول دوست دہشت گرداں نے اڑا دتے سن تے خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ حملہ براہ راست سپر فینکس دے خلاف ہويا سی۔ <ref>WISE Paris. [http://www.wise-paris.org/english/reports/conferences/011210Terrorisme.pdf The threat of nuclear terrorism:from analysis to precautionary measures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016194158/http://www.wise-paris.org/english/reports/conferences/011210Terrorisme.pdf |date=2007-10-16 }}. 10 December 2001.</ref> * 2004 وچ ، کارکن سباسٹین بریئٹ ، جس نے دوبارہ پیدا شدہ جوہری فضلہ د‏‏ی کھیپ دے سامنے ٹرین د‏‏ی پٹریاں نو‏‏ں بنھ لیا سی ، نو‏‏ں ٹرین دے پہی byاں نے چلادتا ۔ ایہ واقعہ فرانس دے شہر ، ایورکورٹ وچ پیش آیا تے ایہ ایندھن (مجموعی طور اُتے 12 کنٹینر) اک جرمن پلانٹ تو‏ں سی ، جس د‏‏ی دوبارہ تخلیق کيتی جارہی سی۔ <ref>Indymedia UK. [http://www.indymedia.org.uk/en/2004/11/300681.html Activist Killed in Anti-nuke Protest].</ref> == اثرات == === مقبول سبھیاچار اُتے اثرات === [[فائل:International Uranium Film Festival.jpg|thumb| بین الاقوامی یورینیم فلم فیسٹیول تو‏ں فلم د‏‏ی منتقلی]] 1950 د‏‏ی دہائی تو‏ں ابتدا وچ ، اینٹی ایٹمی نظریات نو‏‏ں مقبول میڈیا وچ کوریج موصول ہويا جس وچ ''فیل سیف'' تے فیڈ فلماں جداں ''گوڈزیلہ (1954)'' ، ''ڈاکٹر اسٹرجینلوو یا: ميں نے کِداں فکر کرنا بند د‏‏ی تے بم نال محبت کرنا سیکھ لی'' (1964) ، ''چائنہ سنڈروم'' (1979) ، ''سلک ووڈ'' (1983) تے ''رینبو واریر'' (1992)۔ ''ڈاکٹر اسٹرینج لیو'' نے اس ''بات اُتے روشنی'' پائی کہ "پینٹاگون دے اندر کيتا ہوسکدا اے … جے کچھ پاگل ایئر فورس دے جنرل اچانک سوویت یونین اُتے جوہری حملے دا حکم داں"۔ اک جائزہ نگار نے اس فلم نو‏‏ں "فوج د‏‏ی عجیب و غریب تے بے وقوفیت اُتے جو کدی اسکرین اُتے رہیا اے " وچو‏ں اک ہوشیار تے انتہائی مزاحیہ طنزیہ تنقید قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>Bosley Crowther. [https://movies.nytimes.com/movie/review?res=EE05E7DF173DE367BC4950DFB766838F679EDE Movie Review: Dr. Strangelove (1964)] ''The New York Times'', 31 January 1964.</ref> ''چائنہ سنڈروم'' نو‏‏ں "جوہری طاقت دے خطرات تو‏ں متعلق 1979 دے اک زبردست ڈراما" دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے جس دا اک اضافی اثر پيا جدو‏ں فلم کھولی جانے دے کئی ہفتےآں بعد تھری میل جزیرے دے جوہری پلانٹ وچ واقع زندگی دا حادثہ پیش آیا۔ [[جین فونڈا]] نے اک ایداں دے ٹی وی رپورٹر دا کردار ادا کيتا جو مقامی جوہری پلانٹ وچ نیڑے نیڑے پگھلاؤٹ (" چائنا سنڈروم ") دا مشاہدہ کردا اے ، جسنو‏ں جیک لیمون نے ادا کيتا ، اک تیز سوچ سوچنے والے انجینئر نے ٹالا۔ پلاٹ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ کارپوریٹ لالچ تے لاگت کٹنے "پلانٹ د‏‏ی تعمیر وچ ممکنہ طور اُتے مہلک عیب دا باعث بنا اے "۔ <ref>[https://movies.nytimes.com/movie/9338/The-China-Syndrome/overview The China Syndrome (1979)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018155620/http://movies.nytimes.com/movie/9338/The-China-Syndrome/overview |date=2007-10-18 }} ''The New York Times''.</ref> ''ریشم ووڈ'' نو‏‏ں کیرن سلک ووڈ د‏‏ی سچی زندگی د‏‏ی کہانی تو‏ں متاثر کيتا گیا سی ، جو کیر میک جی [[پلوٹونیئم|پلاٹونیم]] پلانٹ وچ کم کرنے والی مبینہ غلطی د‏‏ی تحقیقات دے دوران اک مشکوک کار حادثے وچ ہلاک ہوئے گئی سی۔ <ref name="contr"/> ''ڈارک سرکل'' 1982 وچ اک امریکی دستاویزی فلم اے جو [[جوہری ہتھیار|ایٹمی ہتھیاراں]] تے [[نیوکلیئر توانائی|جوہری توانائی دی]] صنعتاں دے وچکار رابطےآں اُتے مرکوز اے ، جس وچ اس وچ شامل انفرادی انسانی تے طویل عرصے تو‏ں امریکی ماحولیا‏ت‏ی اخراجات اُتے سخت زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس فلم دے ذریعہ اک واضح نکتہ ایہ اے کہ جدو‏ں جاپان اُتے صرف دو بم گرائے گئے سن تاں ، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ کئی سیکڑاں پھٹے سن ۔ اس فلم نے سنڈینس فلم فیسٹیول وچ دستاویزی فلماں دے لئی گرانڈ پرائز جِتیا سی تے "خبراں تے دستاویزی فلماں وچ نمایاں انفرادی کارنامہ" دے لئی اک قومی [[ایمی اعزاز|ایمی ایوارڈ]] حاصل کيتا سی۔ <ref name="Dark Circle">''[https://www.pbs.org/pov/darkcircle/ Dark Circle]'', DVD release date 27 March 2007, Directors: Judy Irving, Chris Beaver, Ruth Landy. {{آئی ایس بی این|0-7670-9304-6}}.</ref> افتتاحی مناظر تے اس د‏ی لمبائی دے نصف حصے دے لئی ، فلم راکی فلیٹس پلانٹ تے اس دے علاقے دے ماحول نو‏‏ں پلوٹونیم آلودگی اُتے مرکوز اے ۔ ایشز ٹو ہنی (its ツ バ チ の 羽 羽 音 と と 地球 の の 転 転 ، دوستسوشی نہ ہیٹو ٹو چکیو کٹین نئيں) ، (لفظی طور اُتے "شہد د‏‏ی مکھیاں د‏‏ی ہمنگ تے زمین د‏‏ی گردش") جاپان د‏‏ی اک دستاویزی فلم اے جسنو‏ں ہدایتکار ہتومی کاماکاکا اے تے اسنو‏ں 2010 وچ جاری کيتا گیا ا‏‏ے۔ کامناکا د‏‏ی ایٹمی طاقت تے تابکاری دے مسائل اُتے فلماں د‏‏ی تریی وچ تیسری ، جس دا آغاز ہیبکوشا دے بعد اختتام دنیا وچ ہويا سی (جسنو‏ں تابکاری وی کہیا جاندا اے: اک سست موت) تے روککشو راسپوڈی۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Mitsubashi no haoto to chikyū no kaiten|url=http://www.cinematoday.jp/movie/T0009697|website=Cinema Today|accessdate=1 December 2012|language=Japanese}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Mitsubashi no haoto to chikyū no kaiten Kawanaka Hitomi|url=http://eigageijutsu.com/article/186180130.html|website=Eiga Geijutsu|accessdate=1 December 2012|language=Japanese}}</ref> ''نیوکلیئر ٹپنگ پوائنٹ'' اک 2010 د‏‏ی دستاویزی فلم اے جو نیوکلیئر خطرہ اقدام دے ذریعہ تیار کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ چار امریکی سرکاری عہدیداراں دے انٹرویوز پیش کیتے گئے نيں جو [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] دور وچ اپنے عہدے اُتے سن ، لیکن ہن اوہ [[جوہری ہتھیار|جوہری ہتھیاراں دے]] خاتمے د‏‏ی وکالت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ نيں: [[ہنری کسنجر]] ، جارج شولٹز ، سیم نن تے ولیم پیری ۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=2010-06-10|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=123012569&sc=emaf|title=Documentary Advances Nuclear Free Movement|publisher=NPR}}</ref> میوزین یونائیٹڈ فار سیف انرجی (MUSE) اک میوزیکل گروپ سی جس د‏‏ی بنیاد 1979 وچ جیکسن براؤن ، گراہ‏م نیش ، بونی رائٹ تے جان ہال نے تھری میل جزیرے دے جوہری حادثے دے بعد کيت‏ی سی ۔ اس گروپ نے ستمبر 1979 وچ نیو یارک سٹی دے میڈیسن اسکوائر گارڈن وچ منعقدہ پنج ''نو نیوکس'' کنسرٹس د‏‏ی اک سیریز دا اہتمام کيتا۔ 23 ستمبر 1979 نو‏‏ں ، نیویارک وچ بیٹری پارک سٹی لینڈ فل دے اس وقت دے خالی شمال سرے اُتے MUSE دے ذریعہ کڈی گئی اک وڈی اینٹی نیوکلیئر ریلی وچ تقریبا 200،000 افراد شریک ہوئے۔ پرفارمنس د‏‏ی دستاویزات پیش کرنے دے لئی ، البم ''نو نوکس'' تے اک فلم ، جس دا ناں ''نو نوکس'' وی سی ، 1980 وچ جاری کيتا گیا سی۔ 2007 وچ ، بونی راٹ ، گراہ‏م نیش تے جیکسن براؤن نے ، نو نیوکس گروپ دے اک حصے دے طور اُتے ، بفیلو اسپرنگ فیلڈ دے گانے " فار واٹ ایٹ واس " دے اک میوزک ویڈیو نو‏‏ں ریکارڈ کيتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nukefree.org/node/96|title="For What It's Worth," No Nukes Reunite After Thirty Years|website=www.nukefree.org|accessdate=11 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719202100/http://www.nukefree.org/node/96|archivedate=19 July 2011}}</ref> فلمساز ٹیلر ڈن تے ایرک اسٹیورٹ "آف کنٹری" نامی اک دستاویزی فلم اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں جس وچ نیو میکسیکو وچ وائٹ سینڈز میزائل رینج دے آس پاس د‏ی کمیونٹیز ، نیواڈا ٹیسٹ سائٹ تے کولوراڈو وچ راکی فلیٹس پلانٹ دے اطراف د‏‏ی کمیونٹیاں اُتے ایٹم بم د‏‏ی جانچ دے تباہ کن اثرات نو‏‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ . انہاں دا انٹرویو 2017 وچ سکرین کمنٹ دے سام ویسبرگ نے کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Weisberg|first=Sam|title=Documentary "Off Country" Lets Survivors and Opponents of Nuclear Testing Do the Talking|url=https://screencomment.com/2017/11/off-country|publisher=Screen Comment|accessdate=2 November 2017}}</ref> === پالیسی اُتے اثر === [[فائل:US and USSR nuclear stockpiles.svg|thumb| امریکی تے یو ایس ایس آر / روسی جوہری ہتھیاراں دا ذخیرہ ، 1945–2005]] {{multiple image|align=right|direction=vertical|width=250|image1=One of a set of two billboards in Davis, California advertising its nuclear-free policy.jpg|image2=|caption2=A pair of billboards in [[ڈیوس، کیلیفورنیا]], advertising its nuclear-free policy}} ''ایٹمی سائنسداناں'' دا ''بلیٹن'' اک نانٹیکنیکل آن لائن میگزین اے جو سن 1945 تو‏ں مسلسل شائع ہُندا اے ، جدو‏ں [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں دے]] بعد اس د‏ی بنیاد مین ہیٹن پروجیکٹ دے [[فزکس دان|ماہر طبیعات]] نے رکھی سی۔ ''بلیٹن'' {{'}} بنیادی مقصد جوہری ہتھیاراں د‏‏ی بین الاقوامی کنٹرول دے لئی د‏‏ی وکالت کردے ہوئے ایٹمی پالیسی مباحثے دے بارے وچ عوام نو‏‏ں مطلع کرنے دے لئی اے . ''بلیٹن'' د‏‏ی تخلیق دے پِچھے ڈرائیونگ افواج دے اک دے آغاز وچ ایٹمی توانائی دے ارد گرد دے عوامی مفاد د‏‏ی رقم سی جوہری دور 1945 وچ جوہری جنگ تے اسلحہ سازی وچ عوامی دلچسپی نے ''بلٹین وچ '' مدد کرنے والےآں نو‏‏ں حوصلہ افزائی د‏‏ی کہ ایٹمی جنگ دے لئی خطرات تے تباہی دے بارے وچ دلچسپی رکھنے والےآں نو‏‏ں آگاہ کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔ <ref name="Bombs Early Light">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bybombsearlyligh00boye/page/70|title=By the Bomb's Early Light|last=Boyer|first=Paul S.|publisher=Pantheon|year=1985|isbn=978-0-394-52878-6|page=[https://archive.org/details/bybombsearlyligh00boye/page/70 70]|author-link=Paul Boyer (historian)}}</ref> 1950 د‏‏ی دہائی وچ ، ''بلیٹن'' [[سائنس تے دنیا وی معاملات اُتے پگواش کانفرنس|سائنس تے عالمی امور]] تو‏ں متعلق [[سائنس تے دنیا وی معاملات اُتے پگواش کانفرنس|پگ واش کانفرنساں دے]] قیام ، جوہری پھیلاؤ تو‏ں متعلق سائنس داناں د‏‏ی سالانہ کانفرنساں وچ شامل سی۔ مورخ لارنس ایس وٹنر نے استدلال کيتا اے کہ جوہری مخالف جذبات تے سرگرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں براہ راست جوہری ہتھیاراں تو‏ں متعلق حکومت‏ی پالیسی وچ ردوبدل ہُندا ا‏‏ے۔ عوام د‏‏ی رائے نے پالیسی سازاں نو‏‏ں انہاں دے اختیارات نو‏‏ں محدود کرکے تے دوسرےآں اُتے مخصوص پالیسیاں اُتے عمل کرنے اُتے مجبور کرکے وی متاثر کيتا۔ وٹنر نے عوامی دباؤ تے ایٹمی جوہری سرگرمی نو‏‏ں "ٹرومین دے بارچ پلان د‏‏ی دریافت کرنے دے فیصلے ، جوہری تجربے اُتے پابندی تے 1958 دے ٹیسٹنگ موڈوریم د‏‏ی طرف د‏‏ی جانے والی کوششاں تے کینیڈی دے جزوی ٹیسٹ پابندی معاہدے اُتے دستخط " دا سہرا دتا ا‏‏ے۔ <ref>Woodrow Wilson International Center for Scholars. [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.event_summary&event_id=537775 Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement]</ref> جوہری طاقت دے معاملے وچ ، ''[[فوربس (جریدہ)|فوربس]]'' میگزین نے ستمبر 1975 دے شمارے وچ ایہ اطلاع دتی اے کہ "جوہری مخالف اتحاد غیر معمولی کامیاب رہیا اے … [اور] یقینی طور اُتے ایٹمی طاقت د‏‏ی توسیع نو‏‏ں سست کر دتا ا‏‏ے۔" <ref name="eleven"/> کیلیفورنیا نے 1970 دے دہائی دے آخر تو‏ں نويں جوہری ری ایکٹرز د‏‏ی منظوری اُتے پابندی عائد کردتی اے کیونجے فضلہ نو‏‏ں ضائع کرنے دے خدشےآں نيں ، <ref>Jim Doyle. [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/03/08/MN3H16ANEN.DTL Nuclear power industry sees opening for revival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429204451/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/03/08/MN3H16ANEN.DTL |date=2011-04-29 }} ''San Francisco Chronicle'', 9 March 2009.</ref> تے کچھ دوسری ریاستاں وچ ایٹمی بجلی گھراں د‏‏ی تعمیر اُتے تعطل ا‏‏ے۔ 1975 تو‏ں 1980 دے درمیان ، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ مجموعی طور اُتے 63 جوہری یونٹ منسوخ کر دتے گئے۔ اینٹی نیوکلیئر سرگرمیاں اسباب وچ شامل سن ، لیکن بنیادی محرکات بجلی د‏‏ی طلب دے تقاضاں د‏‏ی ودھ چڑھ تے مستقل طور اُتے بڑھدے ہوئے سرمایہ اخراجات سن ، جس نے نويں پلانٹاں د‏‏ی معاشیات نو‏‏ں ناگوار بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=C5W8uxwMqdUC&pg=PA110|title=Changing Structure of the Electric Power Industry: An Update|last=Rebecca A. McNerney|publisher=DIANE Publishing|year=1998|isbn=978-0-7881-7363-9|page=110}}</ref> جوہری ہتھیاراں دا پھیلاؤ 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ کارٹر انتظامیہ دے لئی صدارتی ترجیح دا مسئلہ بن گیا۔ پھیلاؤ دے مسائل تو‏ں نمٹنے دے لئی ، صدر کارٹر نے جوہری ری ایکٹر ٹیکنالوجی سمیت ایٹمی ٹیکنالوجی اُتے مضبوط بین الاقوامی کنٹرول نو‏‏ں فروغ دتا۔ اگرچہ عام طور اُتے ایٹمی طاقت دا اک مضبوط حامی ، کارٹر بریڈر ری ایکٹر دے خلاف ہوئے گیا کیونجے اس نے پیدا کيتا [[پلوٹونیئم|پلوٹونیم]] ایٹمی ہتھیاراں وچ موڑا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="gamson2">William A. Gamson and Andre Modigliani. [http://www.faculty.virginia.edu/mclaibourn/plap324/gamson_modigliani1989.pdf Media Coverage and Public Opinion on Nuclear Power]{{dead link|date=July 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''American Journal of Sociology'', Vol. 95, No. 1, July 1989, p. 15.</ref> 1986 دے بعد کئی سالاں تو‏ں [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی دے بعد]] ایٹمی طاقت بیشتر ملکاں وچ پالیسی ایجنڈے تو‏ں دور رہی۔ حالیہ برساں وچ ، ایٹمی صنعت دے ذریعہ عوامی تعلقات د‏‏ی شدید سرگرمیاں ، آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تے اس اُتے توجہ دینے وچ ناکامی دے بڑھدے ہوئے ثبوتاں نے ایٹمی توانائی دے معاملات نو‏‏ں ایٹمی پنرجہ بندی کرنے والے ملکاں وچ پالیسی بحث وچ سب تو‏ں اگے لیایا ا‏‏ے۔ لیکن کچھ ملکاں جوہری طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی تیار نئيں نيں تے حالے وی ایٹمی طاقت دے مرحلے تو‏ں باہر ہونے والی قانون سازی دے ذریعے ، اپنی جوہری میراث تو‏ں وکھ ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="res">[https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS101123+06-May-2009+BW20090506 Research and Markets: International Perspectives on Energy Policy and the Role of Nuclear Power] ''Reuters'', 6 May 2009.</ref> ''نیوزی لینڈ نیوکلیئر فری زون ، اسلحے تو‏ں پاک تے اسلحہ کنٹرول ایکٹ 1987 دے تحت'' ، نیوزی لینڈ دے تمام علاقائی سمندر تے زمین نو‏‏ں نیوکلیئر فری زون قرار دتا گیا اے ۔ ایٹمی قوت تو‏ں چلنے والے تے جوہری ہتھیاراں تو‏ں چلنے والے جہازاں نو‏‏ں ملک دے علاقائی پانیاں وچ داخل ہونے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ غیر ملکی تابکار فضلہ سُٹنا تے ملک وچ جوہری ہتھیاراں د‏‏ی تیاری غیر قانونی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://canterbury.cyberplace.org.nz/peace/nukefree.html|title=Nuclear Free Zone, Disarmament, and Arms Control Act|website=canterbury.cyberplace.org.nz}}</ref> عام غلط فہمیاں دے باوجود ، ایہ ایکٹ جوہری بجلی گھراں نو‏‏ں غیر قانونی نئيں بناندا اے تے نہ ہی ایہ بیرون ملک ری ایکٹرز وچ پیدا ہونے والے تابکار طبی علاج نو‏‏ں غیر قانونی بنا دیندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.world-nuclear.org/info/inf97.html|title=Nuclear Energy Prospects in New Zealand|publisher=World Nuclear Association|date=April 2009|accessdate=2009-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100103024718/http://www.world-nuclear.org/info/inf97.html|archivedate=3 January 2010}}</ref> 2008 دے اک سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ نیوزی لینڈ دے 19٪ افراد نیوکلیئر پاور نو‏‏ں بہترین توانائی دے ذریعہ دے حامی نيں ، جدو‏ں کہ 77 فیصد ہويا دے توانائی نو‏‏ں بہترین توانائی دے ذریعہ ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="TVNZ_1690587">{{حوالہ ویب|url=http://tvnz.co.nz/view/page/413551/1690587|title=Nuclear power backed by 19%|date=7 April 2008|website=[[Television New Zealand]]|accessdate=16 September 2011|تاريخ-الأرشيف=20 May 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110520013806/http://tvnz.co.nz/view/page/413551/1690587|url-status=dead}}</ref> 26 فروری 1990 نو‏‏ں ، ایف ڈبلیو ڈی کلرک نے ملک دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام نو‏‏ں ختم کرنے دے احکامات جاری کیتے ، جو اس وقت تک ریاستی راز سی۔ <ref>http://people.reed.edu/~ahm/Courses/Stan-PS-314-2009-Q1_PNP/Syllabus/EReadings/Albright1994South.pdf{{dead link|date=July 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> جنوبی افریقہ اپنے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے ترک کرنے والا دنیا دا پہلا ملک بن گیا۔ [[فائل:Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons.svg|thumb|250x250px| اقوام متحدہ نے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ممانعت تو‏ں متعلق معاہدہ نو‏‏ں اپنانے اُتے 7 جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں ووٹ دتا <br /><br /><br /><br />{{Leftlegend|#008cff|Yes}}{{Leftlegend|#ff0000|No}}{{Leftlegend|#c0c0c0|Did not vote}}]] آئرلینڈ دا ، 1999 وچ ، اپنے غیر جوہری موقف نو‏‏ں تبدیل کرنے تے مستقب‏‏ل وچ جوہری طاقت دے حصول دا کوئی منصوبہ نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.irishstatutebook.ie/1999/en/act/pub/0023/sec0018.html|title=Electricity Regulation Act, 1999|last=eISB|website=www.irishstatutebook.ie}}</ref> ریاستہائے متحدہ وچ ، ناواجو نیشن نے اپنی سرزمین وچ یورینیم د‏‏ی کان کنی تے پروسیسنگ تو‏ں منع کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wise-uranium.org/uregusa.html#NAVCOUTLAWSU|title=Navajo Nation outlaws|website=www.wise-uranium mining.org}}</ref> ریاستہائے متحدہ وچ ، 2007 [[یونیورسٹی آف میری لینڈ، کالج پارک|وچ میری لینڈ یونیورسٹی دی]] اک سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سروے شدہ 73 فیصد عوام نے تمام جوہری ہتھیاراں دے خاتمے د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، 64 فیصد تمام جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں ہائی الرٹ تو‏ں ہٹانے د‏‏ی حمایت کردے نيں تے 59 فیصد امریکی تے روسی جوہری ذخائر نو‏‏ں 400 تک کم کرنے د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہتھیاراں وچو‏ں ہر اک. جوہری ہتھیاراں د‏‏ی غیر مقبولیت دے پیش نظر ، امریکی سیاست دان نويں جوہری پروگراماں د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں محتاط ني‏‏‏‏ں۔ ریپبلکن اکثریت‏ی کانگرس نے " بش انتظامیہ دے ناں نہاد 'بنکر بسٹرس' تے 'منی نیوکس' بنانے دے منصوبے نو‏‏ں شکست دے دتی ا‏‏ے۔" میگاٹن ٹو میگا واٹ پروگرام ایٹمی وار ہیڈز تو‏ں ہتھیاراں تو‏ں متعلق گریڈ دے مواد نو‏‏ں ایٹمی بجلی گھراں وچ ایندھن وچ تبدیل کردا ا‏‏ے۔ <ref name="thebulletin.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/op-eds/support-of-the-megatons-to-megawatts-program|title=In support of the Megatons to Megawatts program|accessdate=2012-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708162741/http://www.thebulletin.org/web-edition/op-eds/support-of-the-megatons-to-megawatts-program|archivedate=8 July 2011|date=2008-10-23}} ''Bulletin of atomic scientists''</ref> اکتیس ملکاں ایٹمی بجلی گھر چلاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Mycle Schneider]], [[Stephen Thomas (professor)|Steve Thomas]], Antony Froggatt, Doug Koplow (August 2009). [http://www.nirs.org/neconomics/weltstatusbericht0908.pdf The World Nuclear Industry Status Report], [[Federal Ministry for Environment, Nature Conservation and Nuclear Safety|German Federal Ministry of Environment, Nature Conservation and Reactor Safety]], p. 6.</ref> نو ملکاں دے پاس ایٹمی ہتھیار موجود نيں: <ref>Ralph Summy. Confronting the Bomb (book review), ''Social Alternatives'', Vol. 28, No. 3, 2009, p. 64.</ref> <blockquote> اج کل ، تقریبا، 26،000 جوہری ہتھیار نو ایٹمی طاقتاں دے ذخیراں وچ موجود نيں ، ہزاراں ہیئر ٹرگر الرٹ ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ امریکا ، روسی تے برطانوی جوہری ہتھیاراں دے سائز وچ سکڑ رہے نيں ، لیکن ایشین چار ایٹمی ملکاں یعنی چین ، ہندوستان ، پاکستان تے شمالی کوریا وچ انہاں لوکاں وچ تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ ایشیائی اسلحے د‏‏ی دوڑ وچ جاپان نو‏‏ں جوہری کلب وچ لیانے دے وی امکانات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="lsw"/> </blockquote> [[فائل:Obama and Medvedev sign Prague Treaty 2010.jpeg|کھبے|thumb| امریکی صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما]] ، پراگ ، 2010 وچ نويں START معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد روسی صدر [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف]] دے نال ]] [[بارک اوباما|باراک اوباما]] د‏‏ی کامیاب امریکی صدارتی انتخابی مہم دے دوران ، انہاں نے جوہری ہتھیاراں دے خاتمے د‏‏ی وکالت کيتی۔ اپنے انتخاب دے بعد تو‏ں ہی اس نے کئی اہ‏م پالیسیاں وچ اس مقصد دا اعادہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="lsw"/> 2010 وچ ، اوبامہ انتظامیہ نے روس دے نال ہر طرف طے شدہ جوہری ہتھیاراں د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ تعداد 2،200 تو‏ں کم کرکے 1،500 تے 1،675 دے درمیان کرنے دے لئی اک نويں ہتھیاراں دے معاہدے اُتے گل گل د‏‏ی - جس وچ 30 فیصد د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، صدر اوباما نے جوہری ہتھیاراں دے ذخیرے د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اگلے پنج سالاں وچ 15 بلین ڈالر تو‏ں ودھ دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>Jeremy Bernstein. [http://www.nybooks.com/articles/archives/2010/apr/20/nukes-sale/?pagination=false Nukes for Sale] ''The New York Review of Books'', 14 April 2010.</ref> [[فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی|فوکوشیما داچی ایٹمی تباہی دے بعد]] ، اٹلی د‏‏ی حکومت نے جوہری طاقت نو‏‏ں بحال کرنے دے منصوبےآں اُتے اک سال د‏‏ی مورتی رکھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9M504RG0.htm|title=Italy puts 1 year moratorium on nuclear|date=23 March 2011|website=Businessweek}}</ref> 11–12 جون 2011 نو‏‏ں ، اطالوی رائے دہندگان نے نويں ری ایکٹرز دے منصوبےآں نو‏‏ں منسوخ کرنے دے لئی ریفرنڈم منظور کيتا۔ 94 94 فیصد تو‏ں زیادہ ووٹرز نے تعمیرا‏تی پابندی دے حق وچ ووٹ دتا ، 55 فیصد اہل ووٹرز نے حصہ لیا تے ووٹ نو‏‏ں پابند بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://referendum.interno.it/referendum/refe110612/RFT0003.htm|title=Italy Nuclear Referendum Results|date=13 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325171121/http://referendum.interno.it/referendum/refe110612/RFT0003.htm|archivedate=25 March 2012}}</ref> جرمنی دے چانسلر [[انگیلا میرکل]] دے اتحاد نے 30 مئی 2011 نو‏‏ں اعلان کيتا سی کہ جرمنی دے فوکوشیما ایٹمی حادثات تے جرمنی دے اندر جوہری مخالف مظاہرےآں دے بعد ہونے والی پالیسی وچ الٹ جانے دے بعد 2022 تک جرمنی دے 17 جوہری بجلی گھر بند کر دتے جاواں گے۔ جرمنی دے ست بجلی گھراں نو‏‏ں مارچ وچ عارضی طور اُتے بند کر دتا گیا سی تے اوہ آف لائن رہن گے تے مستقل طور اُتے ختم ہوجاواں گے۔ اٹھويں نمبر پہلے ہی لائن آف سی تے ايس‏ے طرح رہے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.reuters.com/article/2011/05/30/us-germany-nuclear-idUKTRE74Q2P120110530|title=German government wants nuclear exit by 2022 at latest|last=Annika Breidthardt|date=30 May 2011|website=Reuters|access-date=2 October 2020|archivedate=4 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150604164150/http://uk.reuters.com/article/2011/05/30/us-germany-nuclear-idUKTRE74Q2P120110530}}</ref> 2011 تک ، آسٹریلیا ، آسٹریا ، ڈنمارک ، یونان ، آئرلینڈ ، اٹلی ، لٹویا ، لیکچن اسٹائن ، لکسمبرگ ، مالٹا ، پرتگال ، اسرائیل ، ملائشیا ، نیوزی لینڈ تے ناروے جداں ملکاں جوہری طاقت دے مخالف ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="economist.com"/><ref name="gl2011"/> جرمنی تے سوئٹزرلینڈ جوہری طاقت نو‏‏ں اگے ودھیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="James Kanter"/> === جوہری امور اُتے رائے عامہ دے سروے === 2005 وچ ، [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی]] نے ''جوہری امور'' تو‏ں متعلق ''عالمی رائے عامہ کی'' رپورٹ وچ رائے عامہ دے اک سروے دے سلسلے دے نتائج پیش کیتے۔ سروے کیتے گئے 18 ملکاں وچو‏ں 14 وچ اکثریت دے جواب دہندگان دا خیال اے کہ ناکافی تحفظ د‏‏ی وجہ تو‏ں جوہری تنصیبات اُتے تابکار مادے اُتے مشتمل دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دا خطرہ زیادہ ا‏‏ے۔ اگرچہ شہریاں د‏‏ی اکثریت عام طور اُتے موجودہ جوہری توانائی دے ری ایکٹراں دے مستقل استعمال کیت‏‏ی حمایت کردی اے ، لیکن زیادہ تر لوکاں نے نويں جوہری پلانٹاں د‏‏ی تعمیر دے حق وچ نئيں تے 25 فیصد جواب دہندگان نے محسوس کيتا کہ تمام جوہری بجلی گھر بند کر دتے جاواں۔ ایٹمی توانائی دے [[عالمی حرارت|موسمیا‏‏تی تبدیلی دے]] فائدے اُتے زور دینا 10 ٪ لوکاں نو‏‏ں مثبت انداز وچ متاثر کردا اے تاکہ اوہ دنیا وچ جوہری طاقت دے کردار نو‏‏ں ودھانے دے لئی زیادہ معاون ثابت ہاں ، لیکن حالے وی زیادہ جوہری بجلی گھراں د‏‏ی تعمیر وچ مدد کرنے وچ اک عمومی ہچکچاہٹ باقی ا‏‏ے۔ بی بی سی دے اک 2011 دے سروے وچ اشارہ کيتا گیا اے کہ نويں جوہری ری ایکٹر بنانے دے لئی پوری دنیا وچ بوہت گھٹ حمایت حاصل ا‏‏ے۔ بی بی سی نیوز دے زیر انتظام عالمی تحقیقا‏تی ایجنسی گلوب اسکین نے فوکوشیما جوہری تباہی دے کئی ماہ بعد جولائ‏ی تو‏ں ستمبر 2011 تک 23 ملکاں وچ 23،231 افراد اُتے رائے شماری کيتی۔ جوہری پروگراماں دے حامل ملکاں وچ ، لوک 2005 دے مقابلے وچ نمایاں طور اُتے زیادہ مخالف نيں ، صرف برطانیہ تے امریکا ہی اس رجحان نو‏‏ں فروغ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر دا خیال اے کہ توانائی د‏‏ی کارکردگی تے قابل تجدید توانائی نو‏‏ں بڑھانا انہاں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="rb2011"/> یوروبومیٹر 2008 دے سروے وچ یورپی یونین وچ 44 فیصد حمای‏تی تے 45 فیصد جوہری توانائی د‏‏ی مخالفت کرنے دا عندیہ دتا گیا ا‏‏ے۔ اکثریت (62٪ تو‏ں زیادہ) نے وی [[عالمی حرارت|آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی]] نو‏‏ں روکنے دے لئی ایٹمی طاقت د‏‏ی تعریف کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=World Nuclear Association – World Nuclear News|url=https://www.world-nuclear-news.org/NP_European_support_rises_0407081.html|website=www.world-nuclear-news.org|accessdate=2020-05-27}}</ref> یوروبومیٹر تے اس دے بعد دے [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|او ای سی ڈی]] سروے (2010) دونے نے "علم تے مدد دے وچکار واضح ارتباط" د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی ، لہذا توانائی دے شعبے تو‏ں گرین ہاؤس گیس دے اخراج دے بارے وچ زیادہ جاننے والے مدعا کم اخراج ایٹمی توانائی د‏‏ی حمایت کرنے دا زیادہ امکان رکھدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Public Attitudes to Nuclear Power|url=https://www.oecd-nea.org/ndd/pubs/2010/6859-public-attitudes.pdf|last=|first=|date=2010|website=OECD NEA|accessdate=}}</ref> 2012 دے میٹا تجزیے وچ جوہری توانائی د‏‏ی حمایت تے جوہری توانائی دے کماں د‏‏ی تفہیم دے وچکار مثبت ارتباط د‏‏ی وی تصدیق ہوئی ، اس اہ‏م اثر دے نال جتھ‏ے ایٹمی بجلی گھر دے نیڑے رہنے والے لوکاں نے عام طور اُتے اعانت د‏‏ی اعلیٰ سطح دا مظاہرہ کيتا۔ امریکا وچ جوہری بجلی گھراں د‏‏ی حمایت تے مخالفت وچ تقریبا برابر تقسیم ہوچکيا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=40 Years After Three Mile Island, Americans Split on Nuclear Power|url=https://news.gallup.com/poll/248048/years-three-mile-island-americans-split-nuclear-power.aspx|last=Inc|first=Gallup|date=2019-03-27|website=Gallup.com|language=en|accessdate=2020-05-27}}</ref> == تنقید == [[فائل:Nuclear Environmentalist.jpg|متبادل=Stewart Brand wearing a shirt bearing the radioactive trefoil symbol with the caption "Rad."|کھبے|thumb| اسٹیورٹ برانڈ نے 2010 وچ ہونے والی بحث وچ ، "کیا دنیا نو‏‏ں ایٹمی توانائی د‏‏ی ضرورت اے ؟" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ted.com/talks/debate_does_the_world_need_nuclear_energy.html|title=Stewart Brand + Mark Z. Jacobson: Debate: Does the world need nuclear energy?|date=February 2010|website=[[TED (conference)|TED]]|accessdate=21 October 2013}}</ref> ]] آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی دے لئی موثر پالیسیاں اُتے سیاسی سمجھوتہ کرنے دیاں کوششاں جاری نيں تے جوہری حامی ماحولیات ماہرین ماحولیات دے روايتی طور اُتے ایٹمی مخالف رویاں نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ فلمساز روب اسٹون دا ''پنڈورا دا وعدہ'' (2013) اس رجحان د‏‏ی اک عمدہ مثال ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|date=Oct 2015|title=Pro-Nuclear Environmentalism: Should We Learn to Stop Worrying and Love Nuclear Energy?|url=}}</ref> کچھ ماحولیا‏ت‏ی ماہرین [[موسمی تبدیلیاں دے خطرات|فوسل ایندھن]] تے غیر جوہری متبادل دے ماحولیا‏ت‏ی اخراجات نو‏‏ں کم درجہ دینے تے جوہری توانائی دے ماحولیا‏ت‏ی اخراجات نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے لئی جوہری مخالف تحریک اُتے تنقید کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated4">{{حوالہ ویب|url=http://www.ecolo.org/media/articles/articles.in.english/love-indep-24-05-04.htm|title=James Lovelock: Nuclear power is the only green solution|website=www.ecolo.org}}</ref><ref name="autogenerated3">{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/14/AR2006041401209.html|title=Going Nuclear|first=Patrick|last=Moore|date=16 April 2006}}</ref> متنازع جوہری ماہرین جنہاں نے تنازعات نو‏‏ں دور کرنے وچ اپنی مہارت د‏‏ی پیش کش د‏‏ی اے ، انہاں وچو‏ں ، پیٹسبرگ یونیورسٹی وچ فزکس دے پروفیسر ایمریٹس ، برنارڈ کوہن ، دا امکان اکثر ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اپنی وسیع تحریراں وچ اوہ حفاظت دے امور دا تفصیل تو‏ں جائزہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جوہری تحفظ نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے دوسرے مظاہر کیت‏‏ی نسبت تو‏ں حفاظت تو‏ں موازنہ کرنے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.phyast.pitt.edu/~blc/|title=Bernard Cohen|website=www.phyast.pitt.edu}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.phyast.pitt.edu/~blc/book/BOOK.html|title=The Nuclear Energy Option|first=Bernard L|last=Cohen|website=www.phyast.pitt.edu}}</ref> اینٹی نیوکلیئر کارکناں اُتے عوام وچ ریڈیو فوبک جذگل کيتی حوصلہ افزائی دا الزام ا‏‏ے۔ ''ایٹم دے خلاف جنگ'' (بنیادی کتاباں ، 1982) بوسٹن یونیورسٹی دے سیموئل میک کریکن نے استدلال کيتا کہ 1982 وچ ، ہر سال 50،000 اموات براہ راست غیر جوہری بجلی گھراں تو‏ں منسوب کيت‏ی جاسکدی نيں ، جے ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے آوا جائی دے نال نال آلودگی نو‏‏ں وی شامل کيتا جاندا۔ کھاتہ. انہاں نے استدلال کيتا کہ جے غیر جوہری پلانٹاں نو‏‏ں جوہری منصوبےآں دے مطابق ہی معیار دے مطابق پرکھیا جاندا اے تاں ، ہر امریکی غیر جوہری بجلی گھر نو‏‏ں ہر سال 100 دے نیڑے اموات دا ذمہ دار ٹھہرایا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>Samuel MacCracken, ''The War Against the Atom'', 1982, Basic Books, pp. 60–61</ref> [[نیوکلیئر انرجی انسٹی ٹیوٹ]] <ref>[http://www.nei.org/ Nuclear Energy Institute] website</ref> (NEI) ریاستہائے متحدہ وچ جوہری کم کرنے والی کمپنیاں دا اک اہ‏م لابی گروپ اے ، جدو‏ں کہ جوہری توانائی اُتے کم کرنے والے زیادہ تر ملکاں وچ قومی صنعت گروپ ا‏‏ے۔ [[عالمی جوہری ایسوسی ایشن|ورلڈ نیوکلیئر ایسوسی ایشن واحد عالمی تجارتی ادارہ ا‏‏ے۔]] جوہری مخالفین دے دلائل دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، ایہ آزادانہ مطالعات د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے جو جوہری توانائی دے اخراجات تے فائدے د‏‏ی مقدار طے کردا اے تے انہاں دا موازنہ متبادلات دے اخراجات تے فائدے تو‏ں کردا ا‏‏ے۔ NEI اپنے مطالعات د‏‏ی کفالت کردا اے ، لیکن ایہ [[عالمی ادارہ صحت]] ، ☃☃ دے [[بین الاقوامی توانائی د‏‏ی ایجنسی|بین الاقوامی توانائی ایجنسی]] ، ☃☃ تے یونیورسٹی دے محققاں دے ذریعہ انجام دتے گئے مطالعات دا وی حوالہ دیندا ا‏‏ے۔ ☃☃ اینٹی جوہری تحریک دے ناقدین آزادانہ مطالعات د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں جو ایہ ظاہر کردے نيں کہ قابل تجدید توانائی دے ذرائع دے لئی درکار سرمائے دے وسائل جوہری طاقت دے لئی درکار انہاں تو‏ں کدرے زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated2">[http://ww.iea.org/Textbase/npsum/ElecCostSUM.pdf Executive Summary]{{مردہ ربط|date=July 2017}}</ref> جوہری توانائی دے سابق مخالفین سمیت کچھ لوک اس دعوے د‏‏ی بنیاد اُتے اس تحریک اُتے تنقید کردے نيں کہ کاربن ڈائی آکسائیڈ دے اخراج نو‏‏ں کم کرنے دے لئی جوہری طاقت ضروری اے ۔ انہاں افراد وچ گائیا مفروضے دے ابتدا کرنے والے جیمز لولوک ، <ref name="autogenerated4"/><ref name="autogenerated3"/> [[گرین پیس|گرینپیس]] دے ابتدائی ممبر تے گرینپیس انٹرنیشنل دے سابق ڈائریکٹر جورج مونبیوٹ تے پوری ارتھ کیٹلاگ دے خالق اسٹیورٹ برانڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.technologyreview.com/article/16398/|title=Environmental Heresies|first=Stewart|last=Brand}}</ref> لیولاک جوہری توانائی تے اس د‏ی فضلہ مصنوعات دے خطرے تو‏ں متعلق دعوےآں د‏‏ی تردید کرنے دے لئی ہور کم کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ecolo.org/lovelock/|title=James LOVELOCK's web site – the international homepage|first=Bruno|last=Comby|website=www.ecolo.org}}</ref> جنوری 2008 دے اک انٹرویو وچ مور نے کہیا کہ "گرینپیس چھڈنے دے بعد تے موسمیا‏‏تی تبدیلیاں دا معاملہ منظرعام اُتے آنے لگیا جدو‏ں ميں نے عام طور اُتے توانائی د‏‏ی پالیسی اُتے دوبارہ غور کرنا شروع کيتا تے مینو‏ں احساس ہويا کہ وچ اپنے تجزیے وچ غلط سی۔ جوہری طور اُتے کسی طرح د‏‏ی بری سازش ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.news.com/From-eco-warrior-to-nuclear-champion/2008-13840_3-6228461.html|title=Technology News|website=CNET}}</ref> اسٹیوارٹ برانڈ نے 2010 د‏‏ی کتاب پوری ارتھ ڈسپلن وچ اپنے سابقہ نیوکلیائی موقف اُتے معذرت کردے ہوئے وضاحت کيتی اے کہ "گرین نے کاربن ڈائی آکسائیڈ دے گیگاٹون نو‏‏ں کوئلے تے گیس تو‏ں جلانے تو‏ں فضا وچ داخل ہونے دا سبب بنایا سی جو جوہری د‏‏ی بجائے اگے ودھیا سی"۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/wholeearthdiscip00stew|title=Whole Earth Discipline|last=Brand|first=Stewart|publisher=|year=2010|isbn=|location=|pages=|url-access=registration}}</ref> کچھ نیوکلیئر اینٹی تنظیماں نے اعتراف کيتا اے کہ انہاں دے عہدےآں اُتے نظرثانی کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.usatoday.com/news/nation/2007-03-22-nuclear-power_N.htm Some rethinking nuke opposition] USA Today</ref> اپریل 2007 وچ ، سیرا کلب دے لئی گلوبل وارمنگ دے ڈائریکٹر ، ڈین بیکر نے اعلان کيتا ، "کوئلے دے گندے پلانٹاں تو‏ں خطرنا‏‏ک جوہری طاقت وچ تبدیل ہونا سگریٹ تمباکو نوشی ترک کرنا تے کریک اپ لینے دے مترادف ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite web |url=http://www.newstrib.com/featured-series/energy-series/Articles/A_7-20-2007_1_4.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2020-09-20 |archive-date=2012-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301132505/http://www.newstrib.com/featured-series/energy-series/Articles/A_7-20-2007_1_4.pdf |url-status=dead}}</ref> جیمس لولوک نے اس خیال دے حامل افراد اُتے تنقید د‏‏ی اے: "جوہری توانائی د‏‏ی مخالفت ہالی ووڈ طرز دے افسانہ ، گرین لابی تے میڈیا دے ذریعہ دتے گئے غیر معقول خوف اُتے مبنی ا‏‏ے۔" "۔ . . وچ اک گرین ہاں تے وچ اپنے دوستاں تو‏ں اس تحریک وچ التجا کردا ہاں کہ اوہ ایٹمی توانائی اُتے اپنے غلط سراں اُتے اعتراض ڈالاں۔ " <ref name="autogenerated4"/> اک جارجی مونبیوٹ ، اک انگریزی مصنف جو اپنی ماحولیا‏ت‏ی تے سیاسی سرگرمی دے لئی جانیا جاندا اے ، نے اک بار جوہری صنعت تو‏ں گہری عداوت دا اظہار کيتا سی۔ <ref>George Monbiot [https://www.theguardian.com/environment/2000/mar/30/energy.nuclearindustry?INTCMP=ILCNETTXT3487 "The nuclear winter draws near"], ''The Guardian'', 30 March 2000</ref> آخر کار اس نے مارچ 2011 وچ ایٹمی طاقت دے حوالے تو‏ں اپنے بعد دے غیر جانبدارانہ موقف نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ اگرچہ اوہ "ایٹمی صنعت نو‏‏ں چلانے والے جھوٹھے لوکاں تو‏ں ہن وی نفرت کردے نيں"<ref name="Monbiot20112">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/mar/21/pro-nuclear-japan-fukushima/|title=Why Fukushima made me stop worrying and love nuclear power|last=Monbiot|first=George|date=21 March 2011|work=The Guardian|accessdate=22 March 2011}}</ref> ، مونبیوٹ ہن اس دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، کیونجے اس نے اس دے رشتہ دار حفاظت دے بارے وچ قائل کيتا اے کہ اوہ اس دے جوہری ری ایکٹرز اُتے 2011 دے سونامی دے محدود اثرات نو‏‏ں سمجھدا ا‏‏ے۔ خطہ اس دے بعد ، انہاں نے جوہری مخالف تحریک د‏‏ی سختی تو‏ں مذمت کيتی اے تے لکھیا اے کہ اس نے "انسانی صحت اُتے تابکاری دے اثرات دے بارے وچ دنیا نو‏‏ں گمراہ کيتا اے … [دعوے] سائنس وچ بے بنیاد ، چیلنج کیتے جانے تے غیر معقول طور اُتے غلط ثابت ہونے پر۔" انہاں نے ہیلن کالڈکوٹ نو‏‏ں اس دے لئی اک خط قرار دتا ، انہاں نے غیر مصدقہ تے غلط دعوے کردے ہوئے مخالف شواہد نو‏‏ں کوریج دے حصے دے طور اُتے مسترد کردے ہوئے تے [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی]] تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں 140 تو‏ں زیادہ دے عنصر تو‏ں بڑھاندے ہوئے لکھیا ا‏‏ے۔ <ref name="Monbiot2011-22">{{cite news|url=http://www.monbiot.com/2011/04/04/evidence-meltdown/|title=Evidence Meltdown|last=Monbiot|first=George|date=4 April 2011|work=The Guardian|accessdate=17 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110409001858/http://www.monbiot.com/2011/04/04/evidence-meltdown/|archivedate=9 April 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == ہور ویکھو == {{Div col}} * {{Books-inline|The Atomic Age}} * ''[[The Bomb (film)|The Bomb]]'' * [[Doomsday Clock]] * [[Environmental movement]] * [[John Gofman]] * [[Green politics]] * [[جوہری تجرباں دے خلاف بین الاقوامی دن]] * [[List of Chernobyl-related articles]] * [[List of nuclear whistleblowers]] * [[List of peace activists]] * [[جوہری طاقتاں]] * [[Lists of nuclear disasters and radioactive incidents]] * [[Mainau Declaration]] * [[Mayors for Peace]] * [[Gregory Minor]] * [[Nuclear-Free Future Award]] * [[Nuclear-free zone]] * [[:Category:Nuclear organizations|Nuclear organizations]] (Wikipedia category) * [[Nuclear power phase-out]] * [[Nuclear safety and security]] * [[Nuclear weapons convention]] * [[Nuclear weapons in popular culture]] * [[Otto Hahn Peace Medal]] * ''[[Pandora's Promise]]'' * [[The Ribbon International]] * [[یورینیئم]] * [[Vulnerability of nuclear plants to attack]] * [[World Association of Nuclear Operators]] {{Div col end}} == نوٹ تے حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == {{refbegin}} * Brown, Jerry and [[Rinaldo Brutoco]] (1997). ''Profiles in Power: The Anti-nuclear Movement and the Dawn of the Solar Age'', Twayne Publishers. * Byrne, John and Steven M. Hoffman (1996). ''Governing the Atom: The Politics of Risk'', Transaction Publishers. * Clarfield, Gerald H. and William M. Wiecek (1984). ''Nuclear America: Military and Civilian Nuclear Power in the United States 1940–1980'', Harper & Row. * [[Stephanie Cooke|Cooke, Stephanie]] (2009). ''[[In Mortal Hands: A Cautionary History of the Nuclear Age]]'', Black Inc. * Cragin, Susan (2007). ''[[Nuclear Nebraska|Nuclear Nebraska: The Remarkable Story of the Little County That Couldn’t Be Bought]]'', AMACOM. * Dickerson, Carrie B. and Patricia Lemon (1995). ''Black Fox: Aunt Carrie's War Against the Black Fox Nuclear Power Plant'', Council Oak Publishing Company, {{ISBN|1-57178-009-2}} * Diesendorf, Mark (2009). ''Climate Action: A Campaign Manual for Greenhouse Solutions'', University of New South Wales Press. * [[Mark Diesendorf|Diesendorf, Mark]] (2007). ''[[Greenhouse Solutions with Sustainable Energy]]'', University of New South Wales Press. * [[David Elliott (professor)|Elliott, David]] (2007). ''[[Nuclear or Not?|Nuclear or Not? Does Nuclear Power Have a Place in a Sustainable Energy Future?]]'', Palgrave. * Falk, Jim (1982). ''Global Fission: The Battle Over Nuclear Power'', Oxford University Press. * [[Philip L. Fradkin|Fradkin, Philip L.]] (2004). ''[[Fallout: An American Nuclear Tragedy]]'', University of Arizona Press. * Giugni, Marco (2004). ''Social Protest and Policy Change: Ecology, Antinuclear, and Peace Movements in Comparative Perspective'', Rowman and Littlefield. * [[Amory Lovins|Lovins, Amory B.]] (1977). ''[[Soft energy path|Soft Energy Paths: Towards a Durable Peace]]'', Friends of the Earth International, {{ISBN|0-06-090653-7}} * Lovins, Amory B. and John H. Price (1975). ''[[Non-Nuclear Futures: The Case for an Ethical Energy Strategy]]'', Ballinger Publishing Company, 1975, {{ISBN|0-88410-602-0}} * [[Ian Lowe|Lowe, Ian]] (2007). ''[[Reaction Time: Climate Change and the Nuclear Option]]'', [[Quarterly Essay]]. * McCafferty, David P. (1991). ''The Politics of Nuclear Power: A History of the Shoreham Power Plant'', Kluwer. * Natti, Susanna and Bonnie Acker (1979). ''No Nukes: Everyone's Guide to Nuclear Power'', South End Press. * Newtan, Samuel Upton (2007). ''Nuclear War 1 and Other Major Nuclear Disasters of the 20th Century'', AuthorHouse. * Ondaatje, Elizabeth H. (c1988). ''Trends in Antinuclear Protests in the United States, 1984–1987'', Rand Corporation. * Parkinson, Alan (2007). ''[[Maralinga: Australia’s Nuclear Waste Cover-up]]'', ABC Books. * [[Ron Pernick|Pernick, Ron]] and [[Clint Wilder]] (2012). '' [[Clean Tech Nation|Clean Tech Nation: How the U.S. Can Lead in the New Global Economy]]''. * Peterson, Christian (2003). ''Ronald Reagan and Antinuclear Movements in the United States and Western Europe, 1981–1987'', Edwin Mellen Press. * Price, Jerome (1982). ''The Antinuclear Movement'', Twayne Publishers. * Rudig, Wolfgang (1990). ''Anti-nuclear Movements: A World Survey of Opposition to Nuclear Energy'', Longman. * [[Mycle Schneider|Schneider, Mycle]], [[Stephen Thomas (professor)|Steve Thomas]], [[Antony Froggatt]], Doug Koplow (August 2009). ''[[The World Nuclear Industry Status Report]]'', [[Federal Ministry for Environment, Nature Conservation and Nuclear Safety|German Federal Ministry of Environment, Nature Conservation and Reactor Safety]]. * Smith, Jennifer (Editor), (2002). ''The Antinuclear Movement'', Cengage Gale. * [[Benjamin K. Sovacool|Sovacool, Benjamin K.]] (2011). ''[[Contesting the Future of Nuclear Power]]: A Critical Global Assessment of Atomic Energy'', [[World Scientific]]. * Surbrug, Robert (2009). ''Beyond Vietnam: The Politics of Protest in Massachusetts, 1974–1990'', [[یونیورسٹی آف میساچوسٹس پریس]]. * [[J. Samuel Walker|Walker, J. Samuel]] (2004). ''[[Three Mile Island (book)|Three Mile Island: A Nuclear Crisis in Historical Perspective]]'', University of California Press. * [[Thomas Wellock|Wellock, Thomas R.]] (1998). ''[[Critical Masses: Opposition to Nuclear Power in California, 1958–1978]]'', The University of Wisconsin Press, {{ISBN|0-299-15850-0}} * Wills, John (2006). ''[[Conservation Fallout: Nuclear Protest at Diablo Canyon]]'', University of Nevada Press. * [[Lawrence S. Wittner|Wittner, Lawrence S.]] (2009). ''Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement'', Stanford University Press. {{refend}} == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} * [[ک‏‏تب خانہ کانگریس|لائبریری آف کانگریس]] وچ موجود [https://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/MS.html ایم تے ایس کلیکشن] وچ اینٹی جوہری تحریک دے مواد شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{Anti-nuclear movement}} {{Nuclear and radiation accidents and incidents}} {{Anti-war}} {{Counterculture of the 1960s}} {{Portal bar|Society|Nuclear technology}} {{Authority control}} [[گٹھ:سماجی تحریکاں]] [[گٹھ:جوہری ہتھیاراں د‏‏ی حکمت عملی]] [[گٹھ:نیوکلیئر تریخ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ جاپانی بولی دا متن اے ]] b59vxk9o64e14xvwe60hlhyubojtgmf تمغائے حسن کارکردگی (2010–2019) 0 91747 706610 686755 2026-04-29T22:00:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706610 wikitext text/x-wiki '''تمغا حسن کارکردگی''' {{ہور نام|انگریزی= Pride of Performance}} [[حکومت پاکستان]] د‏‏ی طرف تو‏ں اک شہری [[اعزاز]] اے جو پاکستان وچ [[ادب]]، [[فنیات|فنون]]، [[کھیل]]، [[طب]]، [[سائنس]] تے ہور شعبےآں وچ اعلیٰ کاردکرگی دکھانے والےآں نو‏‏ں سال وچ اک دفعہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ == 2010 == 2009 وچ مندرجہ ذیل وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ دا اعلان کيتا گیا۔<ref name="css">[http://www.cssforum.com.pk/general/news-articles/25954-cabinet-division-issues-civil-awards-list.html Civil Awards List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716082045/http://www.cssforum.com.pk/general/news-articles/25954-cabinet-division-issues-civil-awards-list.html |date=2020-07-16 }} CSS Forum Retrieved 31 January 2011</ref> {| class="wikitable" |- ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">نام ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">میدان ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">تخصص ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">ملک ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">صوبہ |- |[[ستار شبیر]] |[[معاشرتی علوم]] |اکانومسٹ / پالیسی ساز |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[عطاء محمد کاکڑ]] |[[کھیل]] |[[کھیل]] |[[پاکستان]] |[[بلوچستان]] |- |[[ایاز ایوب]] |[[سائنس]] |[[برقیا‏‏تی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[محمد جاوید اختر]] |[[سائنس]] |[[کیمیاء]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |[[راجا علی رضا انور]] |[[سائنس]] |جوہری انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[ربیکا ڈی ایون]] |خدمات [[پاکستان]] | |[[برطانیہ]] | |- |[[فیض الحسن]] |[[سائنس]] |[[برقیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[فہمیدہ ریاض]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[حمید اختر]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[کلیم شوکت]] |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[خواجہ ذکاء ​​الدین]] |[[کھیل]] |[[ہاکی]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[لعل سعید]] |[[کھیل]] |[[مکے بازی]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |[[محمود شام]] |[[صحافت]] |[[صحافت]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[مسعوداشعر]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[مسعود مفتی]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[محمودہ کاظمی]] |[[سائنس]] |[[حیاتیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[افضل توصیف]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[مسرت مصباح]] |[[فن]] |چہراں د‏‏ی تنظیم نو |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[محمد ابراہیم جویو]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[محمد مسعود مرزا]] |[[سائنس]] |انجینئری کان کنی |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[محمد سلیم خان]] |[[ادب]] |[[شاعری]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |[[انعام الحق جاوید]] |[[ادب]] |[[شاعری]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[محمد اعظم]] اعظم |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |[[رابعہ زبیری]] |[[فن]] |تعلیم تے مجسمہ |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[ریاض عالم خان]] |[[سائنس]] |[[ہوافضائی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[ایس ایم جاوید اختر]] |[[سائنس]] |لیزر آپٹکس |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[صفدر حبیب]] |[[سائنس]] |[[ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[شاہد آفریدی]] |[[کھیل]] |[[کرکٹ]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |[[شاہد محمود ندیم]] |[[ادب]] |تمثیل نگار |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[سوبھو گیانچندانی]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[سلطان احمد]] |[[صحافت]] |[[صحافت]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[سید خالد حسین]] |[[سائنس]] |جوہری انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[سید طاہر حسن ہاشمی]] |[[سائنس]] |[[کیمیائی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[اسلام آباد]] |- |[[Ursula H. Schmitz]] |خدمات [[پاکستان]] | |[[جرمنی]] | |- |[[یونس خان]] |[[کھیل]] |[[کرکٹ]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |[[زاہد شکیل]] |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[ذو الفقار علی]] |[[فن]] |فن تے سبھیاچار |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |} == 2011 == 14 اگست 2010 کو، مندرجہ ذیل وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ دا اعلان کيتا گیا <ref>[http://www.pid.gov.pk/press14-08-2010.htm PR. NO. 192, PRESS RELEASE, [[اسلام آباد]] August 14, 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216205940/http://www.pid.gov.pk/press14-08-2010.htm |date=February 16, 2015 }} Press Information Department, GoP, [[اسلام آباد]]. Retrieved 2 February 2011.</ref><ref name="dm">[http://www.dailymailnews.com/0810/15/CityPage/index.php?id=2 President confers civil awards on Independence Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226174235/http://www.dailymailnews.com/0810/15/CityPage/index.php?id=2 |date=2012-02-26 }} The Daily Mail. 15 August 2010. Retrieved 2 February 2011.</ref> {| class="wikitable" |- ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">نام ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">میدان ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">تخصص ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">ملک ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">صوبہ |- |احمد سلیم (محمد سلیم خواجہ) |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[علیم ڈار]] |[[کھیل]] |[[کرکٹ]] انپائرنگ |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |امجد پرویز |[[سائنس]] |لیزر آپٹکس |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |انور سلیم احمد (مرحوم) |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[آزاد کشمیر]] |- |[[اشفاق حسین]] |[[ادب]] | |[[کینیڈا]] | |- |خالدہ عنایت نور |[[سائنس]] |[[ریاضی]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |مبشر احمد |[[سائنس]] |میٹالرجیکل انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد ارشد |[[سائنس]] |جوہری انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد نذر |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |شفقت کریم |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |شہزاد محمود |[[سائنس]] |پلازما [[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |سمیرہ اکرام |[[سائنس]] |[[کیمیاء]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |سید تجمل حسین |[[سائنس]] |[[قزمہ طرزیات]] |[[پاکستان]] |[[اسلام آباد]] |- |غنی پرواز |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[بلوچستان]] |- |گوشپی بیرم آواری |[[کھیل]] |کشتی رانی |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |گلزار احمد شیخ |[[سائنس]] |زیر زمین کان کنی انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |حبیب |[[فن]] |فلم تے ٹی وی آرٹسٹ |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |ہاشم ندیم خان |[[ادب]] |[[طب]] |[[پاکستان]] |[[بلوچستان]] |- |اقبال جاوید خان |[[سائنس]] |تجربا‏تی ایروڈائنامکس انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |احسان اللہ قاضی |[[سائنس]] |[[کیمیاء]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |جاوید احسن بھٹی |[[سائنس]] |ویکیوم سائنس تے ٹیکنالوجی |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |خالد احمد |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |خان تحصیل |[[فن]] |لوک گائیکی |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |منظور اختر |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد افضل اراواں |[[سائنس]] |[[زراعت]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |محمد احمد |[[سائنس]] |[[برقیات]] [[ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |محمد اسلم |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد خالد زاہد |[[سائنس]] |[[برقیا‏‏تی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[بلوچستان]] |- |[[نسیم حمید]] |[[کھیل]] |[[ایتھلیٹکس]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |عبد الرحیم ناگوری |[[فن]] |[[نقاشی]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |محمد نواز |[[سائنس]] |ادویات د‏‏ی جزب و تقسیم دا مطالعہ |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد رسول جان |[[سائنس]] |[[کیمیاء]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |ایس امجد بخاری |[[فن]] |ٹی وی پروڈیوسر |[[پاکستان]] |[[اسلام آباد]] |- |[[ایس بی جان]] |[[فن]] |[[گلوکاری]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |ایس ایچ قاسم جلالی |[[فن]] |ڈراما پروڈکشن |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |سیف الرحمن سیفی |[[ادب]] |[[شاعری]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |سلیم اکرم انصاری |[[سائنس]] |نووی |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |ثمینہ احمد |[[فن]] |[[اداکاری]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |شاہد پرویز بٹ |[[کھیل]] |کشتی |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |شمس ملک |[[ادب]] |[[صحافت]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[سہیل احمد]] |[[فن]] |ڈراما [[اداکاری]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |تاجدار عالم |[[سائنس]] |[[اطلاعاندی طرزیات]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |استاد حسین بخش گلو |[[فن]] |[[موسیقی]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |استاد محمد عالم |[[فن]] |نیلی ظروف سازی |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |استاد شرافت علی خان (مرحوم) |[[فن]] |کلاسیکی [[گلوکاری]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |وزیر افضل |[[فن]] |[[موسیقی]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |ظفر کاظمی (مرحوم) |[[فن]] |[[نقاشی]] تے مجسمہ سازی |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[معین اختر]] |[[فن]] | [[فنکار]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |} == 2012 == 14 اگست 2011 کو، مندرجہ ذیل وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ دا اعلان کيتا گیا<ref>[http://www.presidentof%5B%5Bپاکستان].gov.pk/index.php?lang=en&opc=3&sel=3&id=553] Media Coverage, Press Centre, President of [[پاکستان]] Official Website. Dated 14 August 2011.</ref><ref>[https://archive.is/20120723184854/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2011\08\15\story_15-8-2011_pg7_17] Daily Times. 15 August 2011. Retrieved 20 December 2011.</ref> {| class="wikitable" |- ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">نام ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">میدان ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">تخصص ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">ملک ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">صوبہ |- |اسد الرحمن |[[سائنس]] |[[شمارندیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |راجا شاہد نذیر |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |عبد الحمید |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |سجاد احمد محمود |[[سائنس]] |[[کیمیائی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |غلام حسین |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |مرزا ظفر اسلام |[[سائنس]] |[[ارضیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد عاقل الرحمن |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |سمیع اللہ خان |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |رشید احمد علوی |[[سائنس]] |[[کیمیاء]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد ابراہیم |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد زمان |[[سائنس]] |ٹیلی کمیونیکیشن انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد امجد صدیق الماس |جیو مقامی ٹیکنالوجیز |فوجی اپلیکیشنز |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |طارق عزیز خان |[[سائنس]] |[[برقیات]] [[ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |عرفان احمد |[[سائنس]] |[[برقیا‏‏تی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد عمران |[[سائنس]] |مائیکرو ویو سائنس |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |تسلیم بیگ |[[سائنس]] |[[ہوافضائی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |شکیل زاہد |[[سائنس]] |[[ہوافضائی ہندسیات]] (مصنوعی سیارہ ٹیکنالوجی) |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |وقاص مسعود |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |وقاص عمر |[[سائنس]] |[[برقیا‏‏تی ہندسیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محبوب الرحمن |[[سائنس]] |پلانٹ بریڈنگ تے عمومی جینیات |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |سید توصیف محی الدین |[[سائنس]] |[[ریاضی]]/[[علوم طبیعیہ]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |فرزانہ سلیمان |[[تعلیم]] | |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |محمد شریف طاہر |[[تعلیم]] | |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |گلزار عالم |[[موسیقی]](گلوکار) | |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |اعجاز حسین ہزاروی |[[موسیقی]] |پرفارمنگ [[فنیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |Shigeyuki Ataka |[[فنیات]] & [[ادب]] | |[[جاپان]] | |- |سائرہ کاظمی |[[فن]] | |[[پاکستان]] | |- |محسن گیلانی |[[فن]] |ڈراما اداکار |[[پاکستان]] | |- |نعمان اعجاز |[[فن]] |ڈراما اداکار |[[پاکستان]] | |- |[[صبا حمید]] |[[فن]] |ڈراما اداکارہ |[[پاکستان]] | |- |میرا |[[فن]] |فلمی اداکارہ |[[پاکستان]] | |- |جاوید شیخ |[[فن]] |فلم اداکار / ڈائریکٹر |[[پاکستان]] | |- |راحت نوید مسعود |[[فن]] |[[فنیات]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |اظہر جاوید |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |طارق خورشید ملک |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد لطف اللہ خان |[[ادب]]/[[وثق]] | |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |محمد امان (سرشار صدیقی) |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |زاہدہ حنا |[[ادب]] |[[صحافت]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |خواجہ محمد زکریا |[[ادب]] | |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |[[محمد یوسف (کرکٹر)]] |[[کھیل]] |[[کرکٹ]] |[[پاکستان]] | |- |قاسم ضیا |[[کھیل]] |[[ہاکی]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] |- |محمد خمیس |عوامی خدمات | |[[پاکستان]] | |- |ظہور احمد اعوان |عوامی خدمات | |[[پاکستان]] | |} == 2013 == 13 فروری 2013 کو، مندرجہ ذیل وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ دا اعلان کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=Tribune|url=http://tribune.com.pk/story/421617/civilian-awards-presidency-issues-list-of-192-recipients/|publisher=tribune.com.pk|accessdate=14 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225064502/https://tribune.com.pk/story/421617/civilian-awards-presidency-issues-list-of-192-recipients/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=vusolutions.com|url=http://www.vusolutions.com/tag/list-of-pride-of-performance-%5B%5B%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%5D%5D-2013/|publisher=vusolutions.com|accessdate=14 February 2013|archive-date=12 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112103115/http://www.vusolutions.com/tag/list-of-pride-of-performance-%255B%255B%25D9%25BE%25D8%25A7%25DA%25A9%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586%255D%255D-2013/|dead-url=yes}}</ref> {| class="wikitable" |- ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">نام ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">میدان ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">تخصص ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">ملک ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">صوبہ |- |طاہرہ سید |[[فنیات]] |[[گلوکاری]] |[[پاکستان]] | |- |شاہدہ لطیف |[[ادب]] |[[ادب]]/[[شاعری]] |[[پاکستان]] |[[اسلام آباد]] |- |انجینئر رفاقت علی مغل |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] | |- |سعدیہ چوہدری |[[سائنس]] |اطلاقی ریاضی |[[پاکستان]] | |- |زاہد احمد |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] | |- |محمد علیم مرزا |[[سائنس]] |[[برقیا‏‏تی ہندسیات]] |[[پاکستان]] | |- |ڈاکٹر عبد المنان |[[سائنس]] |[[ہوافضائی ہندسیات]] |[[پاکستان]] | |- |وجیہہ انور |[[سائنس]] |[[آلاندی ہندسیات]] |[[پاکستان]] | |- |محمد عمران اکرم |[[سائنس]] |طير برقیات انجینئری |[[پاکستان]] | |- |ڈاکٹر آصف حمید |[[سائنس]] |لاسلکی مواصلات انجینئری |[[پاکستان]] | |- |محمد افتخار احمد |[[سائنس]] |[[کیمیاء]] |[[پاکستان]] | |- |ضیاء اللہ |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] | |- |عامر سرفراز احمد |[[سائنس]] |مصنوعی سیارہ ٹیکنالوجی انجینئری |[[پاکستان]] | |- |محمد اقبال راؤ |[[سائنس]] |[[خلائی طرزیات]] |[[پاکستان]] | |- |سکندر ماجد مرزا |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] | |- |ڈاکٹر جاوید بشیر |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] | |- |ڈاکٹر سردار محمود احمد خان |[[تعلیم]] |[[طب]] |[[پاکستان]] | |- |پرویز اقبال چیمہ |[[تعلیم]] |تدریس تے تحقیق |[[پاکستان]] | |- |محمد رفیع اللہ خان |[[تعلیم]] | |[[پاکستان]] | |- |محمد اجمل خان |[[فنیات]] |[[موسیقی]] (تبلا نواز) |[[پاکستان]] | |- |عالمگیر |[[فنیات]] |[[گلوکاری]] |[[پاکستان]] | |- |شاہدہ منی |[[فنیات]] |[[گلوکاری]] |[[پاکستان]] | |- |نغمہ |[[فنیات]] |پشتو گلوکار |[[پاکستان]] |[[خیبر پختونخوا]] |- |در محمد کاسی |[[ادب]] |[[ادب]] / دستاویزی فلم |[[پاکستان]] | |- |ماریا وزیر |[[کھیل]] |[[اسکوائش]] |[[پاکستان]] | |} == 2014 == 14 اگست [[2013ء]] نو‏‏ں وصول کنندگان د‏‏ی مندرجہ ذیل لسٹ دا اعلان کيتا گیا۔ ایہ 40 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=President confers Civil Awards on Pakistani, foreign nationals|url=http://mediacellppp.wordpress.com/2013/08/15/president-confers-civil-awards-on-pakistani-foreign-nationals/|publisher=mediacellppp|accessdate=11 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225064452/https://mediacellppp.wordpress.com/2013/08/15/president-confers-civil-awards-on-pakistani-foreign-nationals/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Honouring the distinguished: President approves national civil awards|url=http://tribune.com.pk/story/590036/honouring-the-distinguished-president-approves-national-civil-awards/|publisher=Tribune|accessdate=11 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225064453/https://tribune.com.pk/story/590036/honouring-the-distinguished-president-approves-national-civil-awards/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=President confers awards|url=http://www.nation.com.pk/karachi/14-Aug-2013/president-confers-awards|accessdate=11 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225064459/https://nation.com.pk/14-Aug-2013/president-confers-awards|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |- ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">نام ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">میدان ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">تخصص ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">ملک ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">صوبہ |- |سید توقیر اشرف |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |جناب خلیل الرحمن |[[سائنس]] |[[فزکس]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |[[ولی خان بابر]] (مرحوم) |[[تعلیم]] |[[صحافت]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |ڈاکٹر محمد عارف چوہدری |[[سائنس]] |کیمیاء |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |فاروق احمد بھٹی |[[سائنس]] |تجزیا‏‏تی فزکس |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |جناب غلام رسول اختر |[[سائنس]] |کمپیوٹیشنل فزکس |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |ملک مرید حسین |[[سائنس]] |[[کیمیکل انجینئرنگ]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |جناب منیر احمد |[[سائنس]] |[[سول انجینرنگ]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |جناب طارق حمید |[[سائنس]] |جوہری انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |طارق اکرام الحق |[[سائنس]] |ایویونکس انجینئری |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |جناب جہانزیب خان لودھی |[[سائنس]] |ایرو اسپیس انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |ڈاکٹر حامد سلیم |[[سائنس]] |پلازما فزکس |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |ڈاکٹر محمد مجاہد |[[سائنس]] |مواد انجینئری |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |محمد یوسف خان |[[سائنس]] |الیکٹرانکس و کمیونیکیشن انجینئری |[[پاکستان]] |[[قبائلی علاقہ جات|فاٹا]] |- |ڈاکٹر بریگیڈیئر مسعود رضا |[[سائنس]] |مصنوعی ذہانت (فوجی) |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |جناب حیدر علی پلیجو |[[سائنس]] |پراجیکٹ مینیجمنٹ |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |پروفیسر حسن شاہنواز زیدی |[[تعلیم]] |آرٹ تے ڈیزائن |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |[[سیسل چودھری]] |[[تعلیم]] |[[تعلیم]]ی تے انسانی حقوق فعالیت |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |ڈاکٹر مہرین افضل |[[سائنس]] |خفیہ نگاری (فوجی) |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |شاہد عبد اللہ |[[فنون]] |آرٹ تے ڈیزائن |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |استاد شفیق الزمان خان |[[فنون]] |خطاطی |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[تبسم کاشمیری|پروفیسر ڈاکٹر تبسم کاشمیری]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |[[آغا سلیم]] |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |پروفیسر ولی محمد خان سیال کاکڑ |[[ادب]] |[[ادب]] |[[پاکستان]] |بلوچستان |- |ڈاکٹر یونس جاوید |[[ادب]] |[[ادب]]/سکالر |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |علی محمدی خراسانی |[[ادب]] |[[ادب]] |تاجکستان | |- |سید ارشاد حسین راشد (مرحوم) |[[تعلیم]] |[[صحافت]] |[[پاکستان]] | |- |[[خالد احمد]] |[[تعلیم]] |[[صحافت]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |[[نذیر لغاری]] |[[تعلیم]] |[[صحافت]] |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |اظہر حسین جعفری |[[تعلیم]] |تصویری صحافت |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |[[منیر حسین (کرکٹر)|منیر حسین]] (مرحوم) |[[تعلیم]] |[[صحافت]]/کرکٹ تبصرہ |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |- |[[مصباح الحق]] |[[کھیل]] |کرکٹ کھلاڑی |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |[[ذیشان عباسی]] |[[کھیل]] |کرکٹ کھلاڑی |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |اورنگزیب لغاری |[[فنون]] |اداکاری |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |ایوب خاور |[[فنون]] |ہدایتکاری |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |- |ڈاکٹر بخت جمال |[[سائنس]] |صحت پیشہ ورانہ |[[پاکستان]] | |- |ڈاکٹر محمد نعیم |[[سائنس]] |صحت پیشہ ورانہ |[[پاکستان]] | |- |احد خان چیمہ | |سول سروسز |[[پاکستان]] | |- |[[حنیف خان]] |[[کھیل]] |فیلڈ ہاکی |[[پاکستان]] |[[سندھ]] |} == 2019 == {| class="wikitable" |- ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">نام ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">میدان ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">تخصص ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">ملک ! style="background:#9BF" |<span style="color:black;">صوبہ |- |[[نسیم اختر]] |[[فنیات]] |کڑھائی |[[پاکستان]] |[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{تمغا برائے حسن کارکردگی}} {{تمغا حسن کارکردگی برائے کھیل}} [[گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات و علامات]] [[گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے ]] d5pl0bv5h41gn3pfvf91xoow4ndnkh8 سکینہ سموں 0 92902 706654 666451 2026-04-30T10:46:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706654 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکارہ | name =سکینہ سمو Sakina Samo | image = SakinaSamo OnSet2019.jpg | caption = سامو ، اپنی پہلی فیچر فلم د‏‏ی تیاری دے دوران سیٹ اُتے | birth_name = | birth_place = [[سہون شریف]], [[سندھ]], [[پاکستان]] | nationality = [[متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم|برٹش]], [[پاکستان]]ی | occupation = [[اداکارہ]], [[فلم ڈائریکٹر|ڈائریکٹر]] | years_active = 1982-حال | website = sakinasamo.com | imagesize = }} '''سکینہ سموں''' اک پاکستانی اداکارہ، پروڈیوسر تے ہدایتکار نيں۔ اوہ یکم مارچ 1960 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sakina Samo biography age height weight movies name affairs & pictures|url=https://moviesplatter.com/actor/sakina-samo/|accessdate=2020-06-05|website=Movies Platter|language=en-US|archivedate=2020-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200605164943/https://moviesplatter.com/actor/sakina-samo/}}</ref> == کیریئر == سکینہ سمو نے اپنے اداکاری کیریئر دا آغاز پاکستان وچ علاقائی ٹیلی ویژن ڈرامےآں تے ریڈیو ڈرامےآں تو‏ں کيتا۔ ''دیواورین'' وچ اس د‏ی کامیابی د‏‏ی اسکرین پرفارمنس، جو پاکستانی معاشرے وچ غیرت دے ناں اُتے ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی جانچ کرنے والی اک سماجی ڈراما اے، نے سکینہ نو‏‏ں عوامی شعور وچ شروع کيتا تے عوام نے دیکھیا کہ انہاں نو‏ں بہترین اداکارہ د‏‏ی نامزدگیاں وچ پہلی کامیابی ملی ا‏‏ے۔ ''دیوارین'' وچ سکینہ سمو نے ملک د‏‏ی معروف اداکارہ دے طور اُتے اپنی پہچان بنائی۔ انڈسٹری دے بہترین ہدایت کاراں وچو‏ں کچھ دے نال کم کردے ہوئے، سکینہ نے ایسی پرفارمنس جاری رکھی جس تو‏ں تنقیدی تے تجارتی دونے تعریفاں ہوئیاں۔ <ref>http://www.dawn.com/news/705320/sakinas-pearls-of-wisdom</ref> اک وسیع وقفے دے بعد، سکینہ 2000 وچ اداکاری کرنے تے کئی ایوارڈ یافتہ ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت کاری دے لئی اسکرین اُتے واپس آئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://magtheweekly.com/19-25may2012/lastpage.asp|title=Archived copy|accessdate=2014-10-31|archiveurl=https://archive.is/20141031150212/http://magtheweekly.com/19-25may2012/lastpage.asp|archivedate=2014-10-31}}</ref> 2011 وچ ، انہاں نے پاکستانی تفریحی صنعت وچ اپنے کم دے اعتراف وچ [[تمغائے امتیاز|تمغہ امتیاز]] حاصل کيتا۔ <ref>http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-99206-President-confers-189-civil-awards {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103182252/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-99206-President-confers-189-civil-awards |date=2014-11-03 }}</ref> 2014 وچ ، اس نے پاکستانی مصنف [[عمیرہ احمد]] ، ''[[محبت صبح دا ستارہ اے ]]'' کےنال اپنی پنجويں تعاون د‏‏ی ہدایت کاری د‏‏ی جس نو‏‏ں تنقیدی تے تجارتی تعریف وی ملی۔ حالے حال ہی وچ ، اس نے اپنی پہلی فیچر فلم انتظار (انگریزی: ''Waiting'') د‏‏ی ہدایتکاری د‏‏ی تے پروڈیوس کيتا جو 2020 وچ ریلیز ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://images.dawn.com/news/1182990|title=Sakina Samo's pulling out all the stops for her debut feature film|last=Haq|first=Irfan Ul|date=2019-06-11|website=Images|language=en|accessdate=2019-06-25}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://celebdhaba.com/sakina-samo-revealed-official-poster-for-her-film-inteezar/|title=Sakina Samo Revealed Official Poster For Her Film 'Inteezar'|last=Mirza|first=Muhammad Umer|date=2019-06-12|website=Celebdhaba|language=en-US|accessdate=2019-06-25}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://1nfluence.us/blog/i-dont-label-my-film-as-commercial-or-art-cinema-says-sakina-samoo/|title=‘I don’t label my film as commercial or art cinema’, says Sakina Samoo|last=Staff|first=1nfluence|date=2019-06-13|website=1nfluence Media|language=en-US|accessdate=2019-06-25|archivedate=2019-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190617134827/http://1nfluence.us/blog/i-dont-label-my-film-as-commercial-or-art-cinema-says-sakina-samoo/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sakinasamo.com/intezaar|title=Intezaar|website=Sakina Samo|language=en-GB|accessdate=2019-06-25|archivedate=2020-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607112011/http://www.sakinasamo.com/intezaar}}</ref> == فلمو گرافی == {| class="wikitable" |- ! سال !! عنوان !! کردار |- | 1983 || [[دیوارین]] || اداکار |- | 1985 || [[جنگل]] || اداکار |- | 1985 || میجر سرور شہید || اداکار |- | 1987 || [[چھوٹی سی دنیا]] || اداکار |- | 1987 || [[پانی پے لکھا تھا]] || اداکار |- | 1988 || [[خلش]] || اداکار |- | 1988 || [[وادی]] || اداکار |- | 1988 || [[روبی (1988 فلم)|روبی]] || اداکار |- | 1989 || [[ہوا کی بیٹی]] || اداکار |- | 1989 || [[کاک محل]] || اداکار |- | 1990 || [[ماروی]] || اداکار |- | 2000 || [[آنسو]] || اداکار |- | 2001 || [[محبتین]] || اداکار |- | 2001 || [[اور زندگی بدلتی ہے]] || اداکار |- | 2003 || [[عشق آتش]] || ڈائریکٹر، پروڈیوسر، اداکار |- | 2004 || [[وجودِ لاریب]] || ڈائریکٹر، پروڈیوسر، اداکار |- | 2004 || [[نصف کھو گیا (ماں اور ممتا)]] || اداکار |- | 2006 || [[سودہ]] || اداکار |- | 2008 || [[شھزادی]] || اداکار |- | 2010 || [[وفا کیسی کہاں کا عشق]] || اداکار |- | 2010 || [[کون قمر آرا]] || ڈائریکٹر |- | 2010 || [[انگوری]] || اداکار |- | 2011 || [[قربت]] || اداکار |- | 2011 || [[زپ- بس چپ رہو]] || اداکار |- | 2011 || [[میرا نصیب]] || اداکار |- | 2012 || [[انجم]] || اداکار |- | 2012 || [[سارے موسم اپنے ہیں]] || اداکار |- | 2013 || [[ماہی آئیگا]] || اداکار |- | 2013 || [[اسیرزادی|اسیر زادی]] || اداکار |- | 2013 || [[گوہرِ نایاب]] || ڈائریکٹر |- | 2014 || [[محب صبح کا ستارہ ہے]] || ڈائریکٹر |- | 2014 || [[مئیں نہ مانوں ہار]] || اداکار |- | 2015 || [[انتہا]] || اداکار |- | 2015 || [[ای زندگی]] || اداکار |- | 2015 || [[تمھاری سیوا]] || ڈائریکٹر |- | 2015 || [[اب کر میری رفوگری]] || اداکار |- | 2016 || [[دل بنجارہ]] || اداکار |- | 2017 || [[نذرِ بد]] || اداکار |- | 2017 || [[گھڑی دو گھڑی]] || اداکار |- | 2017 || [[ڈر سی جاتی ہے سیلا]] || اداکار |- |2019 | انتظار | ڈائریکٹر، پروڈیوسر |} == ایوارڈ == {| class="wikitable" !سال ! نتیجہ ! ایوارڈ ! قسم |- | 2020 | جِتیا | پرائیڈ آف پرفارمنس | آرٹس کیٹیگری |- | 2011|| {{Won}} | [[تمغائے امتیاز|تمغہ امتیاز]] | تفریحی صنعت د‏‏ی خدمات |- | 2005|| {{Won}} | پہلا انڈس ڈراما ایوارڈ | بہترین ڈائریکٹر سیریل تے بہترین ٹی وی سیریل ایوارڈ |- | 1990|| {{Won}} | [[پی ٹی وی ہوم|پی ٹی وی ہوم ایوارڈ]] | 'ماروی' دے لئی ڈراما گٹھ د‏‏ی بہترین اداکارہ۔ |- | 1989|| {{Nom}} | [[پی ٹی وی ہوم|پی ٹی وی ہوم ایوارڈ]] | 'کاک محل' دے لئی ڈراما گٹھ د‏‏ی بہترین اداکارہ۔ |- | 1985|| {{Nom}} | [[پی ٹی وی ہوم|پی ٹی وی ہوم ایوارڈ]] | 'میجر سرور شہید' دے لئی ڈراما گٹھ د‏‏ی بہترین اداکارہ۔ |- | 1985|| {{Won}} | [[پی ٹی وی ہوم|پی ٹی وی ہوم ایوارڈ]] | 'جنگل' دے لئی ڈراما گٹھ د‏‏ی بہترین اداکارہ |- | 1984|| {{Nom}} | [[پی ٹی وی ہوم|پی ٹی وی ہوم ایوارڈ]] | 'دیواناں' دے لئی ڈراما گٹھ د‏‏ی بہترین اداکارہ |} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی نام|6476198}} {{اداکار-نامکمل}} [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:ضلع جامشورو دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] 21csblrxox2u7tikclipy5lexkzquky زہرہ یوسف 0 95816 706644 699348 2026-04-30T07:23:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706644 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = Zohra Yusuf }} '''زہرہ یوسف''' (پیدائش۔ 2 مئی 1950 ، ہندوستان) اک [[اشتہارات|اشتہاری]] پیشہ ور ، اک [[فعالیت پسندی|سرگرم کارکن]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Pakistan and violence against women: Small steps towards rights {{!}} Dialogue {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/576109-small-steps-towards-women-rights|accessdate=2020-11-16|website=www.thenews.com.pk|language=en|تاريخ-الأرشيف=2021-06-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210616235825/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/576109-small-steps-towards-women-rights|url-status=dead}}</ref> تے [[صحافی|صحافی اے ]] جو خواتین دے حقوق ، انسانی حقوق تے میڈیا وچ اپنے کم دے لئی سراہی جاندی ا‏‏ے۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|last=Zohra Yousaf|first=|date=|title=FIDH|url=https://www.fidh.org/IMG/pdf/bio-zohra_yusuf-en.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=}}</ref> اوہ [[تنظیم حقوق انسانی پاکستان|ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان (ایچ آر سی پی)]] د‏‏ی سابقہ چیئر پرسن نيں۔ == تعلیم == زہرا نے [[ہولی کراس کالج ، ڈھاکہ|ہولی کراس کالج]] ، [[ڈھاکہ]] ، [[مشرقی پاکستان]] (اب [[بنگلہ دیش]] ) تو‏ں گریجویشن کیتی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|date=2019-10-30|title=Zohra Yusuf|url=https://www.vmlyr.com/en-pk/pakistan/people/zohra-yusuf|accessdate=2020-11-15|website=VMLY&R|language=en-pk}}</ref> == کیریئر == فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، زہرہ یوسف نے بطور ایڈیٹر کم شروع کيتا تے بعد وچ اخبارات دے [[ڈان (اخبار)|ڈان]] گروپ وچ ریسرچ اینڈ ڈویلپمنٹ ڈیپارٹمنٹ دے جنرل منیجر بن گئے۔ <ref name=":0"/> 1971 تو‏ں 1981 تک انہاں نے بطور اشتہاری ایم این جے مواصلات وچ کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Zohra Yusuf|url=https://effiepakistan.org/judges/zohra-yusuf/|accessdate=2020-11-15|website=Effie Pakistan|language=en-US|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195356/https://effiepakistan.org/judges/zohra-yusuf/}}</ref> 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، اوہ ہفتے دے آخر وچ اک نیوز لیٹر 'دی اسٹار' د‏‏ی ایڈیٹر بن گئياں۔ اوہ سپیکٹرم مواصلات وائی اینڈ آر وچ 1986 وچ تخلیقی ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوگئياں۔ <ref name=":1"/> بعد وچ اوہ وائی اینڈ آر د‏‏ی چیف تخلیقی افسر بن گئياں۔ یوسف چھ سالاں تو‏ں خواتین ، قانون تے ترقی تو‏ں متعلق ایشیاء پیسیفک فورم دے کونسل ممبر سن ۔ اوہ جنوبی ایشینز برائے انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم دے بیورو ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے چک‏ی نيں تے ست سال تک دولت مشترکہ انسانی حقوق انیشیٹو د‏‏ی بورڈ ممبر رہیاں نيں۔ 1988 وچ ، یوسف نے انسانی حقوق کمیشن آف پاکستان (ایچ آر سی پی) وچ شمولیت اختیار کيتی۔ بین الاقوامی فیڈریشن آف ہیومن رائٹس (FIDH) د‏‏ی اک غیر منفعتی رکن تنظیم <ref>{{حوالہ ویب|date=2018-07-20|title=Silence from judiciary over media attacks increases self-censorship, Pakistan's journalists say|url=https://cpj.org/2018/07/silence-from-judiciary-over-media-attacks-increase/|accessdate=2020-11-15|website=Committee to Protect Journalists|language=en-US}}</ref> ۔ 1990 وچ ، اوہ کونسل د‏‏ی ممبر منتخب ہوگئياں تے انہاں نے نائب چیئرپرسن ہور سیکرٹری جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ 2011 وچ ، یوسف 2011 وچ چیئر پرسن بننے تو‏ں پہلے ایچ آر سی پی دا چیئر پرسن بنیا۔ یوسف 2013 وچ ایف آئی ڈی ایچ دا نائب صدر وی منتخب ہويا سی۔ اوہ 2014-15ء د‏‏ی مدت دے لئی ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان (ایچ آر سی پی) د‏‏ی دوبارہ چیئرپرسن منتخب ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=HRCP|date=2011-04-17|title=Zohra Yusuf new HRCP head|url=https://hrcpblog.wordpress.com/2011/04/17/zohra-yusuf-new-hrcp-head/|accessdate=2020-11-15|website=HRCP Blog|language=en}}</ref> یوسف آزاد خیال مصنف وی نيں تے میڈیا تے تنازعات دے حل ، حقوق نسواں تے خواتین دے حقوق جداں موضوعات اُتے بہت ساری کتاباں ، جریدے تے اخبارات وچ حصہ ڈال چکے نيں۔ === سرگرمی === زہرہ یوسف [[انسانی حقوق]] تے میڈیا دے وکیل نيں۔ اوہ خاص طور اُتے خواتین دے حقوق تو‏ں متعلق وکالت تے خواتین تنظیماں دے نال اپنی وابستگی دے لئی مشہور نيں۔ 1979 وچ ، یوسف شرکات گاہ وچ شامل ہوگیا ۔ اک تنظیم جو 1975 وچ خواتین دے حقوق دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ ایتھے تو‏ں یوسف نے سرگرمی وچ اپنا کم شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Interview: Zohra Yusuf|url=https://newslinemagazine.com/magazine/interview-zohra-yusuf/|accessdate=2020-11-15|website=Newsline|language=en|تاريخ-الأرشيف=2021-06-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210616074111/https://newslinemagazine.com/magazine/interview-zohra-yusuf/|url-status=dead}}</ref> شرکات گاہ وچ شمولیت اختیار کرنے اُتے ، یوسف [[حقوق نسواں|خواتین دے حقوق دے]] لئے تشکیل دتی جانے [[حقوق نسواں|والی]] تنظیم ویمن ایکشن فورم ( ڈبلیو اے ایف ) د‏‏ی بانی ممبراں وچ شامل ہوگئی۔ ڈبلیو اے ایف نے 1981 وچ شروع کيتا <ref>{{حوالہ ویب|last=Inam|first=From InpaperMagazine {{!}} Moniza|date=2013-03-03|title=WAF — the beginning|url=https://www.dawn.com/2013/03/03/waf-the-beginning/|accessdate=2020-11-16|website=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-07-07|title=Past in Perspective|url=https://nation.com.pk/08-Jul-2020/past-in-perspective|accessdate=2020-11-16|website=The Nation|language=en}}</ref> ، جدو‏ں فہمیدہ اللہ بخش کیس <ref>{{حوالہ ویب|date=2018-02-26|title=Five Questions|url=https://nation.com.pk/26-Feb-2018/five-questions|accessdate=2020-11-16|website=The Nation|language=en}}</ref> وچ فیصلے دا اعلان [[محمد ضیاء الحق|ضیا]] <ref>{{حوالہ ویب|date=2002-06-05|title=DAWN – Features; June 5, 2002|url=http://www.dawn.com/news/1063196|accessdate=2020-11-16|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> دور حکومت وچ [[حدود آرڈیننس|ہڈود آرڈیننس]] <ref>{{حوالہ ویب|date=2008-12-09|title=Fighting Hudood, protecting women|url=https://www.himalmag.com/fighting-hudood-protecting-women/|accessdate=2020-11-16|website=Himal Southasian|language=en-GB}}</ref> تحت کيتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|last=women under siege|first=|date=|title=women under seige|url=https://uh.edu/class/ws/_docs/asia-to-houston/VBB-ArtCatalogue-WomenUnderSiege-Excerpt.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=}}</ref> ۔ اس شخص (اللہ بخش) نو‏‏ں سنگسار کرنے د‏‏ی سزا سنائی گئی تے اس خاتون (فہمیدہ) ، جو نابالغ سی ، نو‏‏ں سرعام 100 کوڑے مارے گئے۔ اس فیصلے تو‏ں مختلف خواتین تنظیماں نو‏‏ں اکٹھا کيتا گیا ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Salman|first=Peerzada|date=2013-03-01|title=‘Women’s rights movement is a political struggle’|url=https://www.dawn.com/2013/03/01/womens-rights-movement-is-a-political-struggle/|accessdate=2020-11-16|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> یعنی شرکات گاہ ، تحریک نسوان ، آل پاکستان ڈیموکریٹک ویمن ایسوسی ایشن ، [[آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن|اے پی ڈبلیو اے]] ۔ تنظیماں نے اک اتحاد بنایا تے ویمن ایکشن فورم تشکیل دتا گیا۔ یوسف نے ہور کارکناں دے ہمراہ ڈبلیو اے ایف دے اجلاساں تے لاہور وچ منعقدہ احتجاج وچ حصہ لیا۔ اس نے فیصلہ سنا‏تے ہوئے 'دی اسٹار' وچ مضامین وی شائع کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Saeed|first=From InpaperMagazine {{!}} Hilda|date=2013-03-03|title=The first spark|url=https://www.dawn.com/2013/03/03/the-first-spark/|accessdate=2020-11-16|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> یوسف نے ڈان تے ٹرائبون اخبارات وچ میڈیا سنسرشپ ، خواتین دے حقوق تے انسانی حقوق دے بارے وچ وی بوہت سارے مضامین شائع کیتے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Zohra Yusuf, Author at The Express Tribune|url=http://tribune.com.pk/author/901/zohra-yusuf|accessdate=2020-11-15|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> == ایوارڈ == زہرہ یوسف نو‏‏ں 2011 وچ اے پی این ایس ایوارڈ 'ٹی وی چینلز یا الیکٹرانک پلپیٹس' دے لئی ملیا ، جو نیوز لائن وچ شائع ہويا سی۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.linkedin.com/in/zohra-yusuf-150b5bb/?originalSubdomain=pk زوہرا یوسف پروفائل] * [https://www.crunchbase.com/person/zohra-yusuf زوہرا یوسف] * [https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1080/03064220208537155 ڈبلیو اے ایف] [[گٹھ:پاکستانی انسان دوست]] [[گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق]] [[گٹھ:پاکستانی خواتین]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں]] [[گٹھ:1950 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۵۰ دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] fm6fu23sww4mszino48xdfxjptmsofs تنویر جہاں 0 96802 706611 677127 2026-04-29T22:06:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706611 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = Tanveer Jahan | التصویر = Tanveer Jahan.jpg }} '''تنویر جہاں''' (پیدائش 14 اپریل 1962) اک انسانی حقوق د‏‏ی محافظ تے تربیت دہندہ اے ، جو [[پاکستان]] وچ گذشتہ 35 سالاں تو‏ں [[سماجی ترقی دا نظریہ|سماجی ترقی دے شعبے سے]] وابستہ نيں۔ اوہ ڈیموکریٹک کمیشن برائے ہیومن ڈویلپمنٹ <ref>{{حوالہ ویب|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2019-09-14|title=Activists demand laws against corporal punishment|url=https://www.dawn.com/news/1505037|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> وچ [[ایگزیکٹو ڈائریکٹر]] ، تے پاکستان ہیومن رائٹس ڈیفنڈرس نیٹ ورک <ref name=":0">{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Civil society sets up network for protection of rights activists|url=https://dailytimes.com.pk/51822/civil-society-sets-up-network-for-protection-of-rights-activists/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210910071943/https://dailytimes.com.pk/51822/civil-society-sets-up-network-for-protection-of-rights-activists/|archivedate=10 September 2021|accessdate=6 December 2020|website=Daily Times Newspaper|language=}}</ref> نیشنل کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کررہیاں نيں۔ اوہ [[سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن]] (این سی ایس [[سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن|ڈبلیو]] ) وچ ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکيا‏‏ں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Mamnoon for empowering women|url=https://nation.com.pk/20-Jun-2014/mamnoon-for-empowering-women|accessdate=2020-12-05|website=The Nation|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Shahid|first=Jamal|date=2015-07-31|title=‘The immoral and reprehensible practice of torture must end’|url=http://www.dawn.com/news/1197526|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> == تعلیم تے خاندانی زندگی == اوہ [[لاہور]] ، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] ، [[پاکستان]] وچ پیدا ہوئی تے اوتھے پرورش پائی۔ اس نے ابتدائی تعلیم گورنمنٹ ہائی اسکول تو‏ں مکمل د‏‏ی ، تے [[پنجاب یونیورسٹی|پنجاب یونیورسٹی]] تو‏ں [[ایم فل|فلسفہ وچ پوسٹ گریجویشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Annual report NCSW, bionote of members|url=https://www.ncsw.gov.pk/previewpublication/65|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=NCSW}}</ref> اس د‏ی شادی اک تجزیہ کار تے کالم نگار [[وجاہت مسعود|وجاہت مسعود نال ہوئی اے ]] ، تے اس د‏ی اک بیٹی، کامنی ا‏‏ے۔ == کیریئر == انھاں نے [[جمہوریت|جمہوریت د‏‏ی بحالی]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Rights activists concerned about chaos in country|url=https://www.thenews.com.pk/print/248943-rights-activists-concerned-about-chaos-in-country|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> تے [[صنفی مساوات|صنفی مساوات دی]] [[انسانی حقوق د‏‏ی تحریک|تحریکاں]] وچ اسوقت حصہ لینا شروع کيتا جدو‏ں اوہ طالب علم سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=NCSW Annual Report, bionote of its members|url=https://www.ncsw.gov.pk/previewpublication/58|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=NCSW}}</ref> اپنے کیریئر دے ابتدائی برساں وچ ، انہاں نے 1995 وچ [[ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان|ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان دے]] نال کم کرنا شروع کيتا <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Seminar IN THE FRONTLINE OF DEFENSE FOR HUMAN RIGHTS|url=https://nnn.no/wp-content/uploads/2013/09/Invitation-and-program-NHRF-seminar.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210910071944/https://nnn.no/wp-content/uploads/2013/09/Invitation-and-program-NHRF-seminar.pdf|archivedate=2021-09-10|accessdate=|website=NNN}}</ref> جو اک آزاد انسانی حقوق دا ادارہ اے ، جو سب دے لئی [[انسانی حقوق|انسانی حقوق دی]] فراہمی د‏‏ی جدوجہد وچ اک باخبر تے معروضی آواز فراہ‏م کرنے وچ مصروف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hrcp-web.org/publication/book-genre/annual-reports/|accessdate=2020-12-06|website=hrcp-web.org}}</ref> سوانیاں دے حقوق پروگرام دے اک نو‏‏ں آرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ حقائق تلاش کرنے دے مشناں وچ مصروف رہیاں ، تے پاکستان وچ انسانی حقوق تو‏ں متعلق ایچ آر سی پی د‏‏ی سالانہ رپورٹ وچ [[حقوق نسواں|سوانیاں دے حقوق دی]] خلاف ورزی دے ثبوت اُتے مبنی اعداد و شمار د‏‏ی فراہمی وچ مدد کيت‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Conflicting Women’s Rights|url=https://www.kios.fi/wp-content/uploads/julkaisu-2009-semma-netti2.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=KIOS}}</ref> 2003 تو‏ں ، اوہ ڈیموکریٹک کمیشن برائے ہیومن ڈویلپمنٹ دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیاں نيں ، جو [[انسانی حقوق د‏‏ی تعلیم]] ، تحقیق ، تے [[وکالت|وکالت دے لئی]] مربوط اقدامات وچ مصروف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Home|url=https://dchd.org.pk/|accessdate=2020-12-06|website=DCHD|language=en-US|archivedate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126141537/https://dchd.org.pk/}}</ref> اس نے [[تنازعات د‏‏ی یکسوئی|تنازعات دے حل]] ، روک تھام ، انسانی حقوق د‏‏ی وکالت ، [[بچےآں دے حقوق]] ، [[حقوق نسواں|سوانیاں دے حقوق]] ، تے [[فعال شہریت|فعال شہریت سے]] [[تنازعات د‏‏ی یکسوئی|متعلق]] کئی تربيت‏ی طریقہ کار تیار کیتے [[فعال شہریت|ہاں]] ۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Publications|url=https://dchd.org.pk/our-publications/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027160143/https://dchd.org.pk/our-publications/|archivedate=2020-10-27|accessdate=|website=Democratic Commission for Human Development}}</ref> ، تے اس نے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] [[انسانی حقوق دے بین الاقوامی آلات|انسانی حقوق دے معاہدیاں تے اعلامیہ]] نو‏‏ں اردو وچ دستیاب کرنے وچ معاونت د‏‏ی ا‏‏ے۔ جنہاں وچ [[انسانی حقوق دا آفاقی منشور|UDHR]] ، [[شہری تے سیاسی حقوق تو‏ں متعلق بین الاقوامی عہد نامہ|ICCPR]] ، [[اقتصادی ، معاشرتی تے ثقافتی حقوق تو‏ں متعلق بین الاقوامی عہد نامہ|ICESCR]] ، [[سوانیاں دے خلاف امتیازی سلوک دے خاتمے دے سلسلے وچ کنونشن|CEDAW]] ، [[تشدد دے خلاف اقوام متحدہ دا کنونشن|CAT]] ، [[اقوام متحدہ کنونشن برائے حقوق اطفال|CRC]] ، رواداری دے اصولاں دے اعلامیہ تے عدم برداشت دے خاتمے تے امتیازی سلوک د‏‏ی ، تے بوہت سارے دوسرے مواد شامل نيں. اس نے ثانوی اسکول دے طلبہ دے لئی انسانی حقوق دا اک کورس متعارف کرایا <ref>{{حوالہ ویب|date=2013-11-01|title=Children’s Literature Festival: ‘Textbooks full of lies and conspiracy theories’|url=http://tribune.com.pk/story/625295/childrens-literature-festival-textbooks-full-of-lies-and-conspiracy-theories|accessdate=2020-12-06|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> جس تو‏ں بچےآں نو‏‏ں انسانی حقوق ، عدم تفریق تے مساوات ، شہریت تے رواداری دے تصورات نو‏‏ں روشناس کرنے وچ مدد ملی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Call to check violenceagainst domestic workers|url=https://www.thenews.com.pk/print/217407-Call-to-check-violenceagainst-domestic-workers|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> انہاں نے انسانی حقوق دے ایجنڈے نو‏‏ں چھوٹی کمیونٹی اُتے مبنی تنظیماں دے ترقیا‏ت‏‏ی کماں وچ لیانے دے لئی وسیع پیمانے اُتے کم کيتا اے ، تے ہزاراں وکلا ، صحافی تے کارکناں نو‏‏ں <ref>{{حوالہ ویب|last=Correspondent|first=The Newspaper's|date=2015-07-01|title=Workshop on HR activists’ security|url=http://www.dawn.com/news/1191439|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> جداں موضوعات اُتے <ref>{{حوالہ ویب|last=Correspondent|first=The Newspaper's|date=2015-07-01|title=Workshop on HR activists’ security|url=http://www.dawn.com/news/1191439|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ؛ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=NHRF annual report|url=https://www.nhrf.no/assets/documents/Annual-Report-2012-web.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Norwegian Human Rights Fund}}</ref> تربیت فراہ‏م د‏‏ی اے [[تنازعات دا تجزیہ]] ، [[تنازعات د‏‏ی یکسوئی|تنازعات دے حل]] ، تے [[ابتدائی انتباہی نظام]] ، [[انسانی حقوق]] ، [[کارکن انسانی حقوق|انسانی حقوق دے محافظاں دا تحفظ]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Development in no-go area {{!}} Political Economy {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563734-development-south-punjab|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en|تاريخ-الأرشيف=2021-06-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210617002328/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563734-development-south-punjab|url-status=dead}}</ref> ، قومی تے بین الاقوامی انسانی حقوق دے تحفظ دا طریقہ کار وغیرہ۔ اوہ [[کم سنی د‏‏ی شادی|بچےآں د‏‏ی شادیاں]] ، <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=activists demand law against child marriage|url=https://www.dawn.com/news/1054449/legislation-against-child-marriage-sought|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Dawn Newspaper}}</ref> [[جسمانی سزا]] ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Call to enforce laws on smacking|url=https://www.thenews.com.pk/print/526190-call-to-enforce-laws-on-smacking|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> خلیجی ریاستاں وچ اونٹھ دوڑ دے کھیل دے لئی [[بچےآں د‏‏ی اسمگلنگ]] ، بچےآں دے خلاف بدسلوکی <ref>{{حوالہ ویب|last=Jalil|first=Xari|date=2018-01-13|title=Civil society for sustainable policy for child protection|url=https://www.dawn.com/news/1382633|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ، روايتی [[ایذا رسانی|تشدد]] ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Torture in custody a crime against humanity: speakers|url=https://www.thenews.com.pk/print/47953-torture-in-custody-a-crime-against-humanity-speakers|accessdate=2020-12-02|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> [[سزائے موت]] <ref>{{حوالہ ویب|title=‘Verdict to strengthen rule of law’|url=https://www.thenews.com.pk/print/584919-verdict-to-strengthen-rule-of-law|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> ، [[مذہبی جنونیت|مذہبی انتہا پسندی]] ، [[سوانیاں دے خلاف تشدد|صنف اُتے مبنی تشدد]] <ref>{{حوالہ ویب|last=Newspaper|first=From the|date=2014-02-12|title=Call to observe ‘National Women Day’|url=http://www.dawn.com/news/1086427|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> تے [[بچےآں دے حقوق|بچےآں دے حقوق دے]] لئے اک خودمختار کمیشن قائم کرنے دا مطالبہ کر رہ‏ی اے ، <ref>{{حوالہ ویب|date=2015-11-24|title=Children’s rights: Formulation of autonomous commission demanded|url=http://tribune.com.pk/story/997790/childrens-rights-formulation-of-autonomous-commission-demanded|accessdate=2020-12-06|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> جو پاکستان وچ اپریل 2020 تو‏ں قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ [[حقوق نسواں|سوانیاں دے حقوق]] <ref>{{حوالہ ویب|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2020-01-22|title=Underrepresentation of women in politics highlighted|url=https://www.dawn.com/news/1529724|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ، مؤثر [[پاکستانی سیاست وچ سوانیاں|سوانیاں د‏‏ی سیاسی شراکت]] ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Ahmed|first=Shahzada Irfan|title=Let them play their cards|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/684818-let-them-play-their-cards|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> [[صنفی مساوات|سوانیاں تے مرداں دے مساوی حقوق]] <ref>{{حوالہ ویب|date=2016-01-14|title=Gender equality: ‘Pakistani women lag behind men in every field’|url=http://tribune.com.pk/story/1027579/gender-equality-pakistani-women-lag-behind-men-in-every-field|accessdate=2020-12-06|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> د‏‏ی حمایت کردی اے ، تے [[عالمی یوم سوانیاں|سوانیاں دے عالمی دن دے]] موقع اُتے سوانیاں مارچ وچ سوانیاں دے مطالبے د‏‏ی حمایت کردی [[عالمی یوم سوانیاں|ہے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Haya march to counter Aurat march: Women march for rights world over|url=https://www.thenews.com.pk/print/626423-haya-march-to-counter-aurat-march-women-march-for-rights-world-over|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2014-02-13|title=Hear me roar: ‘Women need to come out and state their case now more than ever’|url=http://tribune.com.pk/story/671009/hear-me-roar-women-need-to-come-out-and-state-their-case-now-more-than-ever|accessdate=2020-12-06|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> جدو‏ں کہ این سی ایس ڈبلیو د‏‏ی اک رکن مذہبی اقلیت دے حقوق تو‏ں متعلق پینل مباحثاں وچ شامل رہی ، <ref>{{حوالہ ویب|date=2013-12-25|title=Minority communities: ‘Constitutional rights cannot be denied’|url=http://tribune.com.pk/story/650141/minority-communities-constitutional-rights-cannot-be-denied|accessdate=2020-12-06|website=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2013-12-25|title=Need for enforcing minority laws|url=https://nation.com.pk/25-Dec-2013/need-for-enforcing-minority-laws|accessdate=2020-12-06|website=The Nation|language=en}}</ref> نے سوانیاں دے حامی قوانین تے پالیسیاں دے بارے وچ پالیسی گفت و شنید ، تے سوانیاں دے حقوق تو‏ں متعلق رپورٹاں تے تحقیقی مطالعات وچ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Asad|first=Malik|date=2013-09-30|title=Prostitution spreads as law looks on|url=http://www.dawn.com/news/1046355|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> اوہ کئی تحریکاں دا حصہ رہی ہی انہاں مہم <ref>{{حوالہ ویب|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2015-03-03|title=Multi-sectoral approach stressed to curb child marriages|url=http://www.dawn.com/news/1167026|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ، تے نیٹ ورکس ، تے انہاں وچ شامل نيں، بچےآں دے حقوق د‏‏ی تحریک <ref>{{حوالہ ویب|date=2015-11-24|title=Children’s rights: Formulation of autonomous commission demanded|url=http://tribune.com.pk/story/997790/childrens-rights-formulation-of-autonomous-commission-demanded|accessdate=2020-12-06|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> اوہ جی ایس پی + اُتے [[شہری معاشرہ|سول سوسائٹی]] ورکنگ گروپ د‏‏ی رکن اے ، جو اک ایسا [[وکالت گروپ|وکالت گروپ اے ]] جو پاکستان دے [[انسانی حقوق دے بین الاقوامی آلات|انسانی حقوق]] دے [[انسانی حقوق دے بین الاقوامی آلات|بین الاقوامی وعدےآں پر]] عمل پیرا ہونے د‏‏ی نگرانی دے لئی قائم اے ، تے جی ایس پی + شرائط نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ضروری اصلاحات اُتے یورپی یونین دے وفد تے حکومتاں سمیت اسٹیک ہولڈرز دے نال مشغول ا‏‏ے۔ اوہ عوامی حقوق د‏‏ی مشترکہ ایکشن کمیٹی د‏‏ی رکن وی نيں ، جو [[انسانی حقوق|انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دے خلاف]] اجتماعی طور اُتے آواز اٹھانے دے لئی پورے پاکستان وچ کم کرنے والی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں تے محافظاں دا اک پلیٹ فارم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Newspaper|first=From the|date=2012-04-13|title=A few stand up for Rinkle Kumaris of world|url=https://www.dawn.com/2012/04/13/a-few-stand-up-for-rinkle-kumaris-of-world/|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> اسنو‏ں بین الاقوامی تنظیماں دے نال کم کرنے دا تجربہ ملیا اے ، تے اوہ 2004 <ref>{{حوالہ ویب|title=Team – STEP|url=https://www.label-step.org/en/step/team/|accessdate=2020-12-06|website=www.label-step.org}}</ref> تو‏ں سوئٹزرلینڈ دے لیبل اسٹیپ دے کنٹری نمائندہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیاں نيں تے 2003 تو‏ں 2014 تک ناروے دے انسانی حقوق دے فنڈ دے نال مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=NHRF annual report,|url=https://nhrf.no/assets/documents/Annual-Report-2014-web.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Norwegian Human Rights Fund}}</ref> اس نے [[حقوق نسواں|سوانیاں دے حقوق]] <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Human Rights Framework to Women’s Role in Post Conflict Countries|url=https://www.kios.fi/en/2009/11/conflicting-womens-rights-human-rights-framework-to-womens-role-in-post-conflict-countries/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121110203/http://www.kios.fi/en/2009/11/conflicting-womens-rights-human-rights-framework-to-womens-role-in-post-conflict-countries/|archivedate=2017-11-21|accessdate=|website=KIOS}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Conflicting Women's rights|url=https://www.kios.fi/wp-content/uploads/julkaisu-2009-semma-netti2.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=KIOS}}</ref> تے [[کارکن انسانی حقوق|انسانی حقوق دے محافظاں]] [[حقوق نسواں|کے حقوق]] جداں موضوعات اُتے متعدد بین الاقوامی فورماں اُتے گل گل تے لیکچر دتے نيں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Perspectives on the Shrinking Space for Civil Society and Human Rights Defenders|url=https://www.kios.fi/wp-content/uploads/KIOS-Seminar-Report-2015.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=KIOS}}</ref> اوہ خلاف اک مہم شروع د‏‏ی توہین آمیز سلوک تے [[ایذا رسانی|تشدد]] 2013 وچ <ref>{{حوالہ ویب|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2013-08-28|title=Study on police torture points to flaws in criminal justice system|url=http://www.dawn.com/news/1038852|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> نو‏‏ں حق اُتے اک مطالعہ اے جس دے تحت [[حقوق شفاف آزمائش|منصفانہ سماعت]] دے ذریعے سفر: مجرمانہ انصاف دے نظام نو‏‏ں پاکستان وچ منعقد کيتا گیا سی وچ انصاف د‏‏ی منصفانہ فراہمی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹاں تے رکاوٹاں اُتے روشنی پائی اے کہ فوجداری انصاف دا نظام ، تے پاکستان وچ قانون دے مطابق عمل د‏‏ی حالت دا سنگین فرد جرم۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2013-06-26|title=57pc of accused tortured during investigation: study|url=http://beta.dawn.com/news/1020798/57pc-of-accused-tortured-during-investigation-study|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> انہاں نے 2016 وچ پاکستان وچ انسانی حقوق دے محافظاں تے سوانیاں مرکوز تنظیماں دے تحفظ دے لئی اک مہم شروع د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|title=Women rights defenders are actual agents of change|url=https://www.thenews.com.pk/print/168784-Women-rights-defenders-are-actual-agents-of-change|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> جس دے تحت دو مطالعات کيتیاں گئیاں جنہاں وچ انہاں نو‏‏ں درپیش چیلنجاں تے خطرات دا اندازہ کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2014-12-13|title=‘Govt must protect rights defenders’|url=http://tribune.com.pk/story/806094/govt-must-protect-rights-defenders|accessdate=2020-12-06|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> اوہ 2016 تو‏ں پاکستان ہیومن رائٹس ڈیفنڈرس نیٹ ورک (پی ایچ آر ڈی این) دے قومی کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیاں نيں ، <ref name=":0"/> جس دا مقصد انسانی حقوق دے محافظاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانا اے جو [[خطرے د‏‏ی تشخیص]] تے صلاحیت د‏‏ی تشخیص <ref>{{حوالہ ویب|date=2016-10-15|title=Measures taken to defend the defenders|url=https://dailytimes.com.pk/51953/measures-taken-to-defend-the-defenders/|accessdate=2020-12-06|website=Daily Times|language=en-US|archivedate=2021-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210729025932/https://dailytimes.com.pk/51953/measures-taken-to-defend-the-defenders/}}</ref> تے انہاں د‏‏ی تشکیل دے قابل بناندا ا‏‏ے۔ انہاں دے اپنے تحفظ دے لئی خطرات تے دھمکیو‏ں دے نال نال انہاں تنظیماں دے نال نمٹنے دے لئی اک طریقہ کار <ref>{{حوالہ ویب|title=Call to review regulation policy for NGOs|url=https://www.thenews.com.pk/print/457198-call-to-review-regulation-policy-for-ngos|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> سیکورٹی جسمانی تے ڈیجیٹل.<ref>{{حوالہ ویب|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2016-10-16|title=Rights defenders network launched|url=http://www.dawn.com/news/1290319|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ، تے حقوق انسانی دے محافظاں دے حقوق <ref>{{حوالہ ویب|last=Jalil|first=Xari|date=2017-06-17|title=Civil society rejects ‘unreasonable’ taxes on NGOs|url=https://www.dawn.com/news/1340003|accessdate=2020-12-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> دے تحفظ دے لئی وکالت کردے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Junaidi|first=Ikram|date=2018-12-11|title=State is responsible for protection of HR defenders: NCHR chairman|url=https://www.dawn.com/news/1450663|accessdate=2020-12-02|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> 2018 وچ ، دوسری تنظیماں دے نال ، پی ایچ آر ڈی این نے پاکستان وچ انسانی حقوق دے محافظاں دے تحفظ دے لئی پالیسی رہنما خطوط وضع کرنے اُتے انسانی حقوق دے قومی کمیشن تو‏ں مشاورت کیتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-09-03|title=NCHR unveils guidelines for protecting rights activists|url=http://tribune.com.pk/story/2048764/nchr-unveils-guidelines-protecting-rights-activists|accessdate=2020-12-06|website=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2019-09-03|title=Civil society lauds NCHR policy guidelines on protection of Human Rights Defenders|url=https://dailytimes.com.pk/459563/civil-society-lauds-nchr-policy-guidelines-on-protection-of-human-rights-defenders/|accessdate=2020-12-06|website=Daily Times|language=en-US|archivedate=2021-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128162152/https://dailytimes.com.pk/459563/civil-society-lauds-nchr-policy-guidelines-on-protection-of-human-rights-defenders/}}</ref> 2019 وچ اس نے اک تحقیقی مطالعہ شروع کيتا <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Study on defining national interest in Human Development|url=http://www.csjpak.org/pdf/Defining%20National%20Interest%20in%20Human%20Development%20-001.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210108120230/http://www.csjpak.org/pdf/Defining%20National%20Interest%20in%20Human%20Development%20-001.pdf|archivedate=2021-01-08|accessdate=|website=Centre for Social Justice}}</ref> پاکستان وچ آئی این جی اوز دے قواعد و ضوابط دے لئی پالیسی دے معاشی ، ترقیا‏ت‏‏ی تے متعلقہ اثرات <ref>{{حوالہ ویب|title=Experts for improving civic space in interest of economy, human rights – Business Recorder|url=https://fp.brecorder.com/2019/05/20190503469245/|accessdate=2020-12-06|language=en-US}}</ref> تے معاشرتی شعبے وچ قومی مفادات دے نشانات دا جائزہ لینے کے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sustainable economy linked to quality of civil liberties|url=https://www.thenews.com.pk/print/466224-sustainable-economy-linked-to-quality-of-civil-liberties|accessdate=2020-12-06|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> === مضامین === # بچےآں دے حقوق دا تحفظ (اردو) <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Protecting Child Rights|url=https://www.humsub.com.pk/358799/tanveer-jahan-4/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Hum Sub|language=Urdu}}</ref> # وینٹیلیٹر نے مینو‏ں زندگی بخشی (اردو) <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Ventilator gave me life|url=https://www.humsub.com.pk/307305/tanveer-jahan-3/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Hum Sub|language=Urdu}}</ref> # [[جلیانوالہ باغ قتل عام|جلیانوالہ باغ]] قتل عام (اردو) <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Jallianwala Bagh massacre|url=https://www.humsub.com.pk/11981/tanveer-jahan-2/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Hum Sub|language=Urdu}}</ref> # عدالت (اردو) وچ [[بھگت سنگھ]] دا بیان <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Bhagat Singh's statement in the Court|url=https://www.humsub.com.pk/9406/%d8%a8%da%be%da%af%d8%aa-%d8%b3%d9%86%da%af%da%be-%d9%86%db%92-%d8%b9%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%aa-%d9%85%db%8c%da%ba-%da%a9%db%8c%d8%a7-%da%a9%db%81%d8%a7%d8%9f/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Hum Sub|language=Urdu}}</ref> # سوانیاں اُتے تشدد دے اثرات <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Effects of violence on Women|url=https://www.humsub.com.pk/7556/tanveer-jahan/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Hum Sub|language=Urdu}}</ref> # واحد آواز: سوانیاں دے حقوق کارکن ، نگہت سید خان <ref>{{حوالہ ویب|last=Jahan|first=Tanveer|date=2016-03-08|title=The sole voice: Women's rights activist, Nighat Said Khan|url=http://herald.dawn.com/news/1153358|accessdate=2020-12-06|website=Herald Magazine|language=en}}</ref> # سوانیاں دے لئی انصاف: بوہت گھٹ تے بہت سست <ref>{{حوالہ ویب|date=2011-12-26|title=Justice for women: too little and too slow|url=https://dailytimes.com.pk/110689/justice-for-women-too-little-and-too-slow/|accessdate=2020-12-06|website=Daily Times|language=en-US|archivedate=2021-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210729035209/https://dailytimes.com.pk/110689/justice-for-women-too-little-and-too-slow/}}</ref> ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں]] [[گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق اطفال]] [[گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق اطفال]] [[گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں]] [[گٹھ:پاکستانی انسان دوست]] [[گٹھ:پنجابی سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی سوانیاں]] [[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1962 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] cw39we1eeqngp82p86vkeawp81d0wq8 خدا اک عورت اے (گانا) 0 100791 706625 676878 2026-04-30T02:25:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706625 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات گیت|name=God Is a Woman|length=3:17|next_year=2018|next_title=[[Breathin]]|prev_year=2018|prev_title=[[Bed (Nicki Minaj song)|Bed]]|producer=Ilya|writer=* Ariana Grande * [[Ilya Salmanzadeh]] * [[Max Martin]] * [[Savan Kotecha]] * [[Carolina Liar#Rickard Göransson|Rickard Göransson]]|label=[[Republic Records|Republic]]|genre=* <!-- Do not add unsourced genres -->[[پاپ موسیقی|Pop]]<ref name="Forbes rev" /><ref name="forbes" /> * [[ہپ ہاپ موسیقی]]<ref name="forbes" />|cover=God Is a Woman single cover.png|studio=|recorded=|released={{Start date|2018|7|13}}|album=[[Sweetener (album)|Sweetener]]|artist=[[Ariana Grande]]|type=single|alt=Grande emerging from a pool of blue and purple paint, wearing body paint of the same colors|misc={{External music video|{{YouTube|kHLHSlExFis|"God Is a Woman"}}}}}} " '''خدا اک عورت اے ''' " ( جملے د‏‏ی طرز اُتے استعمال ہويا اے ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=kHLHSlExFis|title=Ariana Grande – God is a woman|publisher=[[یوٹیوب]]|date=جولائ‏ی 13, 2018|accessdate=اپریل 17, 2019}}</ref> امریک‏‏ی گلوکارہ اریانا گرانڈے دا اک گانا ا‏‏ے۔ ایہ 13 جولائ‏ی، 2018H نو‏‏ں گرینڈے دے چوتھے اسٹوڈیو البم ''سویٹنر'' (2018H) دے دوسرے سنگل دے طور اُتے جاری کيتا گیا سی۔ گانا گرانڈے، میکس مارٹن، ساون کوٹیچا، ریکارڈ گورسن تے اس دے پروڈیوسر الیا نے لکھیا سی۔ "خدا اک عورت اے " نے گیارہ نمبر تو‏ں آغاز کيتا تے بعدازاں یو ایس <i id="mwIQ">بل بورڈ</i> ہاٹ 100 وچ گرانڈے دے دسواں ٹاپ ٹین سنگل بننے والے نمبر اٹھ تک پہنچیا۔ ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے مرکزی دھارے وچ شامل 40 تھ‏‏انو‏اں اُتے ائیر پلے چارٹ حاصل کرنے والا چوتھا سنگل بن گیا۔ اس گانے نے ستاراں ملکاں دے چارٹ وچ وی ٹاپ ٹین وچ جگہ حاصل کيتی، جس وچ یونان، آئس لینڈ تے اسرائیل وچ نمبر اک، برطانیہ، آئرلینڈ، سنگاپور تے ملائشیا وچ نمبر چار، آسٹریلیا، کینیڈا، ہنگری تے نیوزی لینڈ وچ پانچويں نمبر اُتے رہیا۔ ہور آسٹریا، ڈنمارک، ناروے، نیدرلینڈز، تے سوئٹزرلینڈ وچ ویہہ نمبر اُتے پہنچ گیا۔ سنگل برازیل وچ ڈبل ڈائمنڈ دے علاوہ چھ ملکاں وچ پلاٹینم تک گيا ا‏‏ے۔ گانا نو‏‏ں 61 ويں سالانہ گریمی ایوارڈز وچ بہترین پاپ سولو پرفارمنس دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ == پسندیگی == {| class="wikitable plainrowheaders" !سال ! تنظیم ! ایوارڈ ! نتیجہ ! ریفری |- ! rowspan="2" scope="row" | 2019 | گریمی ایوارڈ | بہترین پاپ سولو کارکردگی | {{Nom}} |{{center|<ref>{{cite news |last1=Barsanti |first1=Sam |title=Here are the winners of the 2019 Grammy Awards |url=https://news.avclub.com/here-are-the-winners-of-the-2019-grammy-awards-1832512031 |access-date=11 فروری 2019 |work=The A.V. Club |date=10 فروری 2019 |accessdate=2021-02-16 |archivedate=2021-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210516095221/https://news.avclub.com/here-are-the-winners-of-the-2019-grammy-awards-1832512031 }}</ref>|}} |- | ایم ٹی وی ویڈیو میوزک ایوارڈ | بہترین بصری اثرات |{{Nom}} |{{center|<ref>{{cite news |last1=Montgomery |first1=Daniel |title=2019 MTV Video Music Awards nominations: Full list of VMA nominees led by Taylor Swift and Ariana Grande |url=https://www.goldderby.com/article/2019/mtv-video-music-awards-nominations-full-list-vma-nominees-news/|access-date=12 دسمبر 2019 |work=The A.V. Club |date=23 جولائ‏ی 2019}}</ref>}} |} == شریک افراد == ٹائڈل تو‏ں موافقت پزیر <ref>{{حوالہ ویب|title=Try the TIDAL Web Player|url=https://listen.tidal.com/album/93686128/credits|accessdate=2021-01-14|website=listen.tidal.com|language=en}}</ref> == چارٹس == {{Col-begin}} {{Col-2}} === ہفتہ وار چارٹ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| چارٹ (2018) ! scope="col"| حد<br /> نمبر |- ! scope="row"| Argentina ([[Billboard Argentina|Argentina Hot 100]])<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com.ar/chart/hot100/2018-10-12|title=Argentina Hot 100 – Semana del 20 de Octubre del 2018|work=[[Billboard Argentina]]|language=es|access-date=اکتوبر 18, 2018|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331065629/http://www.billboard.com.ar/chart/hot100/2018-10-12|dead-url=yes}}</ref> | 63 |- {{single chart|Australia|5|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 21, 2018}} |- {{single chart|Austria|11|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 26, 2018}} |- {{single chart|Flanders|47|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=ستمبر 14, 2018}} |- {{single chart|Wallonia Tip|4|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=اگست 31, 2018}} |- ! scope="row"| Bolivia ([[Monitor Latino]])<ref>{{cite web|url=http://charts.monitorlatino.com/top20/Print/bolivia/general/20180910|title=Bolivia General|language=es|publisher=[[Monitor Latino]]|access-date=جولائ‏ی 17, 2019}}</ref> | 13 |- {{single chart|Canada|5|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 25, 2018}} |- {{single chart|Billboardcanadachrtop40|4|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=اکتوبر 9, 2018}} |- {{single chart|Billboardcanadahotac|25|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=اکتوبر 9, 2018}} |- ! scope="row" | Croatia ([[Croatian Radiotelevision|HRT]])<ref>{{cite web|url=http://radio.hrt.hr/clanak/arc-100-datum-3-rujna-2018/178313/|title=Croatia ARC TOP 100|publisher=HRT|access-date=ستمبر 11, 2018|archive-date=2021-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112021316/https://radio.hrt.hr/clanak/arc-100-datum-3-rujna-2018/178313/|dead-url=yes}}</ref> | 44 |- {{single chart|Czechdigital|8|year=2018|week=29|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 23, 2018}} |- ! scope="row"| Denmark ([[Tracklisten]])<ref>{{cite web|url=http://hitlisten.nu/default.asp?w=34&y=2018&list=t40|title=Track Top-40 Uge 34, 2018|publisher=[[Hitlisten]]|access-date=اگست 29, 2018}}</ref> | 17 |- {{single chart|Finland|8|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 30, 2018}} |- ! scope="row"| France ([[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]])<ref>{{cite web|url=http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-megafusion/?ye=2018&we=34|title=Le Top de la semaine : Top Singles Téléchargés – SNEP (Week 34, 2018)|publisher=([[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]])|access-date=اگست 27, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219023643/http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-singles-megafusion/?ye=2018&we=34|archive-date=فروری 19, 2019|url-status=dead}}</ref> | 38 |- {{single chart|Germany|20|songid=1778892|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 20, 2018}} |- ! scope="row"|Greece Digital Songs (''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'')<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/biz/charts/2018-07-28/greece-digital-song-sales|work = [[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=جولائ‏ی 28, 2018|title=Greece Digital Songs – جولائ‏ی 28, 2018}}{{subscription required}}</ref> | 1 |- {{single chart|Hungarysingle|5|year=2018|week=30|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 30, 2018}} |- {{single chart|Hungarystream|3|year=2018|week=30|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 30, 2018}} |- ! scope="row"| Iceland ([[Music of Iceland|Tonlist]])<ref>{{Cite web|url=https://plotutidindi.is/lagalistinn/|title=TÓNLISTINN – Vika 31 – 2018; Plötutíðindi}}</ref> | 1 |- ! scope="row"| Ireland ([[Irish Recorded Music Association|IRMA]])<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/george-ezra-claims-fourth-week-at-number-1-ariana-grande-is-highest-new-entry-on-official-irish-singles-chart__23435/|title=George Ezra tops Official Irish Singles Chart, Ariana is highest new entry|publisher=Official Charts Company|date=جولائ‏ی 20, 2018|access-date=جولائ‏ی 21, 2018}}</ref> | 4 |- ! scope="row"| Italy ([[Federazione Industria Musicale Italiana|FIMI]])<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche#/category:digital/id:2726|title=Top Singoli – Classifica settimanale WK 29|publisher=[[Federazione Industria Musicale Italiana]]|language=it|access-date=جولائ‏ی 21, 2018}}</ref> | 27 |- ! scope="row"| Israel ([[Media Forest]])<ref>{{cite web|url=http://mediaforest.biz/WeeklyCharts/#/international|title=Year 2018, Week 36|publisher=Media Forest Israel|access-date=ستمبر 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002213912/http://www.mediaforest.biz/WeeklyCharts/#/international|archive-date=اکتوبر 2, 2017|url-status=dead}}</ref> | 1 |- {{single chart|Billboardjapanhot100|73|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 26, 2018}} |- !scope="row"| Lebanon ([[The Official Lebanese Top 20|Lebanese Top 20]])<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.olt20.com/Ariana_Grande_#fragment-2|title=The Official Lebanese Top 20 – Ariana Grande|publisher=[[The Official Lebanese Top 20]]|access-date=اگست 22, 2018}}</ref> | 14 |- ! scope="row"| Malaysia ([[Recording Industry Association of Malaysia|RIM]])<ref>{{cite web|url=http://www.rim.org.my/main/images/stories/RIM/Chart%202018/29_i_dm.pdf|publisher=([[Recording Industry Association of Malaysia|RIM]])|title=RIM CHARTS Top 20 Most Streamed International|date=جولائ‏ی 19, 2018|access-date=جولائ‏ی 20, 2018}}</ref> | 4 |- {{single chart|Dutch40|26|year=2018|week=32|rowheader=true|access-date=اگست 11, 2018}} |- ! scope="row"| Netherlands ([[Mega Top 50]])<ref>{{cite web|title=Lijst van 04-08-2018 – Mega Top 50|url=https://www.npo3fm.nl/megatop30/lijst/2018-08-04|language=nl|publisher=[[Mega Top 50]]|access-date=20 فروری 2020|archive-date=2020-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220173110/https://www.npo3fm.nl/megatop30/lijst/2018-08-04|dead-url=yes}}</ref> | 22 |- {{single chart|Dutch100|19|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=اگست 24, 2018}} |- ! scope="row"| New Zealand ([[Recorded Music NZ]])<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4504|title=NZ Top 40 Singles Chart|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=جولائ‏ی 30, 2018|access-date=جولائ‏ی 27, 2018|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201215120/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4504}}</ref> | 5 |- ! scope="row"| Norway ([[VG-lista]])<ref>{{cite web|url=http://www.vglista.no/topplister/topp-20-single-2018-34/|title=VG-lista – Topp 20 Single uke 34, 2018|publisher=[[VG-lista]]|access-date=اگست 24, 2018}}</ref> | 13 |- {{single chart|Portugal|2|artist=Ariana Grande|song=God Is A Woman|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 31, 2018}} |- ! scope="row"| Romania ([[Airplay 100 (Romania)|Airplay 100]])<!-- Please do not change this to Romanian Top 100 or Media Forest. The Airplay 100 is Romania's national singles chart from 2012 onwards. For further information, see WP:GOODCHARTS --><ref>{{cite news|url=https://www.unsitedemuzica.ro/topuri/Top-Airplay-100-Carlas-Dreams-ne-emotioneaza-pana-la-lacrimi-si-pumni-in-pereti-p6228|title=Top Airplay 100 – Carla's Dreams ne emoţionează până la.۔۔ lacrimi şi pumni în pereţi|trans-title=Top Airplay 100 – Carla's Dreams gives us emotions until.۔۔ tears and punches in walls|language=ro|author=Arvunescu, Victor|date=اکتوبر 7, 2018|access-date=اکتوبر 7, 2018|publisher=Un site de muzică|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007152702/https://www.unsitedemuzica.ro/topuri/Top-Airplay-100-Carlas-Dreams-ne-emotioneaza-pana-la-lacrimi-si-pumni-in-pereti-p6228|archive-date=اکتوبر 7, 2018|accessdate=2021-02-16|archivedate=2018-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007152702/https://www.unsitedemuzica.ro/topuri/Top-Airplay-100-Carlas-Dreams-ne-emotioneaza-pana-la-lacrimi-si-pumni-in-pereti-p6228}}</ref> | 92 |- {{single chart|Scotland|8|date=20180720|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 21, 2018}} |- ! scope="row"| Singapore ([[Recording Industry Association (Singapore)|RIAS]])<ref>{{cite web|url=http://www.rias.org.sg/chart.pdf|title=Singapore Top 30 Digital Streaming Chart Week 20|publisher=Recording Industry Association (Singapore)|archive-url=http://www.freezepage.com/1533101196AWTBWWHWDP?url=http://www.rias.org.sg/chart.pdf|archive-date=اگست 1, 2018}}</ref> | 4 |- {{single chart|Slovakia|66|year=2018|week=44|rowheader=true|access-date=نومبر 6, 2018}} |- ! scope="row"| Spain ([[Productores de Música de España|PROMUSICAE]])<ref>{{cite web|url=http://www.promusicae.es/listas/semana/3784-canciones-semana-29-2018|title=Top 100 Canciones – Semana 29: del 13. جولا&lrm;ئی 2018 al 19.07.2018|publisher=Productores de Música de España|access-date=جولائ‏ی 25, 2018|language=es|format=PDF}}</ref> | 35 |- ! scope="row"| Sweden ([[Sverigetopplistan]])<ref>{{cite web|url=http://www.sverigetopplistan.se/|title=Sverigetopplistan – Sveriges Officiella Topplista|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=جولائ‏ی 20, 2018}}</ref> | 12 |- {{single chart|Switzerland|9|artist=Ariana Grande|song=God Is a Woman|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 23, 2018}} |- {{single chart|UK|4|date=20180720|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 21, 2018}} |- {{single chart|UKrandb|2|date=20180720|rowheader=true|access-date=جولائ‏ی 21, 2018}} |- {{single chart|Billboardhot100|8|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=اگست 28, 2018}} |- {{single chart|Billboardadultpopsongs|36|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=نومبر 5, 2018}} |- {{single chart|Billboarddanceclubplay|1|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=اکتوبر 5, 2018}} |- {{single chart|Billboarddanceairplay|6|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=اکتوبر 27, 2018}} |- {{single chart|Billboardpopsongs|1|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=نومبر 6, 2018|refname="Pop Songs"}} |- {{single chart|Billboardrhythmic|27|artist=Ariana Grande|rowheader=true|access-date=اکتوبر 9, 2018}} |} {{Col-2}} === ماہانہ چارٹ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| چارٹ (2018) ! scope="col"| حد<br /> نمبر |- ! scope="row"| Brazil Streaming ([[Pro-Música Brasil|Pro-Música]])<ref>{{cite web|url=http://pro-musicabr.org.br/home/top-50-streaming/?top50sPeriodo=08/2018|title=Streaming Chart|language=pt|publisher=[[Pro-Música Brasil]]|access-date=اگست 16, 2018}}</ref> | 37 |} === سال اختتام چارٹ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| چارٹ (2018) ! scope="col"| نمبر |- ! scope="row"| Australia (ARIA)<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/2018/singles-chart|title=ARIA End of Year Singles 2018|publisher=Australian Recording Industry Association|access-date=جنوری 10, 2019}}</ref> | 91 |- ! scope="row"| Canada (Canadian Hot 100)<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2018/canadian-hot-100|title=Canadian Hot 100 – Year-End 2018|work=Billboard|access-date=دسمبر 4, 2018}}</ref> | 66 |- ! scope="row"| Hungary (Single Top 40)<ref>{{cite web|url=http://zene.slagerlistak.hu/archivum/eves-osszesitett-listak/single_chart/2018|title=Single Top 100 – eladási darabszám alapján – 2018|access-date=جنوری 20, 2019|publisher=[[Mahasz]]}}</ref> | 84 |- ! scope="row"| Hungary (Stream Top 40)<ref>{{cite web|url=http://zene.slagerlistak.hu/archivum/eves-osszesitett-listak/stream/2018|title=Stream Top 100 – 2018|access-date=جنوری 20, 2019|publisher=[[Mahasz]]}}</ref> | 56 |- ! scope="row"| Israel (''Galgalatz'')<ref>{{cite web|url=https://e.walla.co.il/item/3210360|title=2018 International Singles Chart of Galgalatz and Walla|work=Walla|access-date=دسمبر 31, 2018}}</ref> | 17 |- ! scope="row"| Portugal (AFP)<ref>{{cite web|url=http://www.audiogest.pt/documents/files/top_vendas/Top_200_2018.xls|title=Top AFP – Audiogest – Top 200 Singles 2018|publisher=[[Associação Fonográfica Portuguesa]]|language=pt|access-date=جولائ‏ی 7, 2020}}</ref> | 83 |- ! scope="row"| UK Singles (Official Charts Company)<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/end-of-year-singles-chart/|title=End of Year Singles Chart Top 100 – 2018|publisher=Official Charts Company|access-date=جنوری 3, 2019}}</ref> | 76 |- ! scope="row"| US ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/hot-100-songs|title=Hot 100 Songs – Year-End 2018|work=Billboard|access-date=دسمبر 4, 2018}}</ref> | 62 |- ! scope="row"| US Dance Club Songs (''Billboard'')<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/dance-club-songs|title=US Dance Club Songs – Year-End2018|work=Billboard|access-date=دسمبر 20, 2018}}</ref> | 40 |- ! scope="row"| US Mainstream Top 40 (''Billboard'')<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/year-end/2018/pop-songs|title=Pop Songs – Year-End 2018|work=Billboard|access-date=دسمبر 5, 2018}}</ref> | 27 |- ! scope="col"| Chart (2019) ! scope="col"| Position |- ! scope="row"| Portugal (AFP)<ref>{{cite web|url=http://www.audiogest.pt/documents/files/Top%20AFP-AUDIOGEST_01-52_2019_V2%20site%281%29.pdf|title=Top AFP – Audiogest – Top 3000 Singles + EPs Digitais|publisher=[[Associação Fonográfica Portuguesa]]|language=pt|access-date=جولائ‏ی 7, 2020}}</ref> | 263 |} {{Col-end}}{{Certification Table Top}} {{Certification Table Entry|region=Australia|type=single|award=Platinum|relyear=2018|certyear=2018|access-date=ستمبر 15, 2018}} {{Certification Table Entry|region=Brazil|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|type=single|award=Diamond|number=2|relyear=2018|certyear=2020|access-date=جنوری 24, 2020}} {{Certification Table Entry|region=Canada|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|type=single|award=Platinum|number=2|relyear=2018|certyear=2018|access-date=دسمبر 12, 2018}} {{Certification Table Entry|region=Denmark|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|type=single|award=Gold|relyear=2018|certyear=2019|access-date=دسمبر 12, 2018}} {{Certification Table Entry|region=France|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|type=single|award=Gold|relyear=2018|certyear=2019|access-date=ستمبر 25, 2019}} {{Certification Table Entry|region=Italy|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|type=single|award=Gold|relyear=2018|certyear=2019|access-date=فروری 13, 2019}} {{Certification Table Entry|region=Mexico|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|type=single|award=Platinum|relyear=2018|certyear=2018|access-date=اکتوبر 25, 2019}} {{Certification Table Entry|region=New Zealand|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|award=Gold|type=single|relyear=2018|relmonth=7|recent=website|id=4519|access-date=اگست 31, 2018}} {{Certification Table Entry|region=Norway|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|type=single|award=Gold|relyear=2018|certyear=2020|access-date=اکتوبر 23, 2020}} {{Certification Table Entry|region=Poland|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|award=Platinum|type=single|relyear=2018|certyear=2019|access-date=ستمبر 18, 2019}} {{Certification Table Entry|region=Portugal|artist=Ariana Grande|title=God Is a Woman|award=Platinum|type=single|relyear=2018|certyear=2020|id=file 2021-01-06-12-15-58.pdf|access-date=ستمبر 21, 2020}} {{Certification Table Entry|region=United Kingdom|title=God Is A Woman|artist=Ariana Grande|type=single|award=Platinum|relyear=2018|certyear=2018|access-date=اگست 28, 2018}} {{Certification Table Entry|region=United States|type=single|award=Platinum|number=2|artist=Ariana Grande|title=God is a Woman|relyear=2018|certyear=2019|access-date=اپریل 8, 2019|refname=RIAA}} {{Certification Table Bottom|nosales=true|noshipments=true|streaming=true}} == تریخ جاری کرن == {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |علاقہ ! scope="col" | تریخ ! scope="col" | فارمیٹ ! scope="col" | لیبل لگاواں ! scope="col" | {{abbr|Ref.|References}} |- ! scope="row" | مختلف | rowspan="4" | 13 جولائ‏ی، 2018 |{{Hlist|[[Music download|Digital download]]|[[Streaming media|streaming]]}} | جمہوریہ | <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.billboard.com/articles/news/8465289/ariana-grande-god-is-a-woman-stream-it-now|title=Ariana Grande's 'God Is A Woman' Is Here: Stream It Now|accessdate=نومبر 21, 2016|date=جولائ‏ی 13, 2018|website=Billboard}}</ref> |- ! scope="row" | آسٹریلیا | rowspan="4" | معاصر ہٹ ریڈیو |{{Hlist|Republic|[[Universal Music Australia|Universal Australia]]}} | |- ! scope="row" | اٹلی | [[یونیورسل میوزک گروپ|عالمگیر]] | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://radiodate.it/radio-date/ariana-grande-god-is-a-woman-178151-13-07-2018-radiodate/|title=Ariana Grande – God Is a Woman RadioDate|accessdate=جولائ‏ی 14, 2018|date=جولائ‏ی 13, 2018|website=Radioairplay.fm}}</ref> |- ! scope="row" | متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم | جزیرہ | <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/radio1/playlist|title=BBC – Radio 1 – Playlist|publisher=[[BBC Radio 1]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714173700/http://bbc.co.uk/radio1/playlist|archivedate=جولائ‏ی 14, 2018|accessdate=جولائ‏ی 14, 2018}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" | ریاستہائے متحدہ | 24 جولائ‏ی، 2018 | rowspan="2" | جمہوریہ | <ref name="top40">{{حوالہ ویب|title=Top 40 Mainstream Future Releases|url=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|publisher=All Access|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180724012744/https://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|archivedate=جولائ‏ی 24, 2018|accessdate=جولائ‏ی 14, 2018}}</ref> |- | 7 اگست، 2018 {{Efn|"God Is a Woman" was originally set to be released to rhythmic contemporary radio on جولائ‏ی 24, 2018, along with contemporary hit radio, but it was rescheduled to اگست 7.<ref>{{cite web|title=Top 40/Rhythmic-Crossover > Future Releases|url=https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|publisher=All Access|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724013000/https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|archive-date=جولائ‏ی 24, 2018|access-date=جولائ‏ی 14, 2018}}</ref>}} | تال میل ہ‏م عصر ریڈیو | <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|title=Top 40/Rhythmic-Crossover > Future Releases|publisher=All Access|accessdate=اگست 4, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180804190459/https://www.allaccess.com/top40-rhythmic/future-releases|archivedate=اگست 4, 2018}}</ref> |} == ہور ویکھو == * 2018 وچ <i id="mwAc8">بل بورڈ</i> ہاٹ 100 ٹاپ ٹین سنگلز د‏‏ی لسٹ * <i id="mwAdI">بل بورڈ</i> مین اسٹریم د‏‏ی لسٹ 2018 دے بہترین 40 نمبر ون گانےآں کی * 2018 (یو ایس) دے اول ون ڈانس سنگلز د‏‏ی لسٹ ) * <i id="mwAdc">بل بورڈ</i> ڈانس / مکس شو د‏‏ی لسٹ ایئر پلے نمبر ون سنگلز 2018 == نوٹ == {{حواشی}} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:2018ء دے نغمے]] 4mu9lbdx27dnl3oq0hkyg5whg71hvi1 برطانیہ وچ سکھ دھرم 0 102808 706602 644046 2026-04-29T17:34:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706602 wikitext text/x-wiki '''[[سکھی|سکھ دھرم]]''' اک دھرم اے جو بریٹیش سامراج دیاں پرانیاں [[برطانوی راج|سامراجی چیزاں]]، [[سکھی|'''<span lang="pa" dir="ltr">سکھ دھرم</span>''']] [[بھارت]] اتے [[پاکستان]] دے [[پنجاب]] کھیتر وچ پیدا ہندا اے۔ دھرم وچ 420,196 لوک نواسی دے دھرم دے روپ وچ درج کیتا گیا [[انگلینڈ|انگلڈ]] اُتے 2011 دی مردمشماری وچ 2.962 لوک دے نال نال [[ویلز]]، <ref>{{Cite web|url=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/2011censuskeystatisticsforlocalauthoritiesinenglandandwales/r21ewrttableqs210ewladv1_tcm77-290988.xls|title=Table QS210EW 2011 Census: Religion (Detailed)، local authorities in England and Wales|date=11 دسمبر 2012|publisher=Office for National Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409021530/https://www.ons.gov.uk/file?uri=%2Fpeoplepopulationandcommunity%2Fpopulationandmigration%2Fpopulationestimates%2Fdatasets%2F2011censuskeystatisticsforlocalauthoritiesinenglandandwales%2Fr21ewrttableqs210ewladv1_tcm77-290988.xls|archive-date=9 اپریل 2017|access-date=8 اپریل 2017}}</ref> وچ 9,055 [[سکاٹلینڈ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Religion_detailed_Scotland.pdf|title=Religion (detailed): All people|publisher=National Records of Scotland|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022094604/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Religion_detailed_Scotland.pdf|archive-date=22 اکتوبر 2016|access-date=8 اپریل 2017}}</ref> اتے 216 [[شمالی آئرلینڈ]]،<ref>{{Cite web|url=http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011/QS218NI.ods|title=Religion – Full Detail: QS218NI|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916182540/http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011/QS218NI.ods|archive-date=16 ستمبر 2017|access-date=8 اپریل 2017}}</ref> دی کل سکھ آبادی لئی بناؤن 432,429.<ref>{{Cite web|url=https://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/united-kingdom-submission-for-united-nations-questionnaire-on-population-and-housing-censuses--part-2-/rft-table-1.xls|title=United Nations Table 9: Population by religion, sex and urban/rural residence|date=21 جنوری 2015|publisher=Office for National Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115215/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/united-kingdom-submission-for-united-nations-questionnaire-on-population-and-housing-censuses--part-2-/rft-table-1.xls|archive-date=24 ستمبر 2015|access-date=8 اپریل 2017}}</ref> == اتہاس == [[تصویر:Sikh_march_against_Indian_policy,_London_10-Jun-12.JPG|thumb| [[لنڈن]] وچ سکھ 2012 وچ بھارت سرکار خلاف خلاف کارکردگی کر رہے سن ]] [[تصویر:Sikhs_celebrating_Vaisakhi_in_Trafalgar_Square.jpg|thumb| ٹریفلگر چوک وچ وساکھی مناؤندے ہوئے سکھ ]] سکھ اتے برٹین دا لما اتے منزلا اتہاس اے۔ اخیرلے سکھ راجا، دلیپ سنگھ، 19 ویں صدی دے ادھ وچ بریٹیش دی دھرتی اتے قدم رکھن توں کئی دہاکے پہلاں، اپنے پیؤ مہاراجہ رنجیت سنگھ نال 1800 وچ پنجاب وچ اینگلو-سکھو رابطہ ہویا سی۔ اس ویلے توں، حالانکہ ایہہ تعلق کئی وار سبھاء وچ بدلیا اے، دوواں بھائیچاریاں نے اک دوجے اتے مستقل نشان چھڈّ دتا اے۔ اداہرن وجوں، بریٹیش سماج دے بھانت بھانت دے بھانت بھانت، بولی، سیاسی پرنالیاں، فوجی اتے کرکٹ کرکٹ وچ بریٹیش-سکھٹش تعلق نے جدید بریٹیش اتے بھارتی سماج دے کئی نویں پہلوآں نوں جم دتا اے۔ برٹین وچ پہلے سکھ سیٹلر مہاراجہ دلیپ سنگھ (1838–1893) سن، جو 1844–1849 تک شاہی سکیرکیا راجٹبر دا آخری سکھ بادشاہ سی۔ اوہ 1854 وچ انگلینڈ پہنچے سن، بریٹیش ولوں اس دے راج توں غلام ہو گئے سن۔ اسدی ماں، مہارانی جند کور (1817–1863)، 1860 وچ وکٹوریئن لنڈن دے کینسنگٹن وکھے پہنچی اتے 1849 وچ سکھ راجٹبر دے پتن تک بریٹیش نال لڑن توں بعد پکے طور تے سیٹل ہو گئی۔ اسنوں بریٹیش پارلیمنٹ ولوں آگیا دتی گئی سی انگریزی دھرتی اُتے سیٹل کرن لئی۔ پہلے سکھ وشندیا نے 1911 وچ، جدوں لندن وچ پہلا سکھ گرودوارہ کھولھیا گیا سی، پنجاب توں پرواس کرنا شروع کر دتا سی۔ ترتیب وار پہلے اتے دوسرے عالمی لڑائیاں دی شروعات دے ویلے، انگلینڈ دے بہت سارے حصیاں وچ پہلاں توں ہی قائم سکھ موجودگی سی۔ لنڈن وچ ہی بھائی چارا چھوٹا سی پر ایہہ 1950 اتے 60 دے دہاکے وچ بہت تیزی نال ودھیا اتے مکھ طور تے دکھّ اتے چمڑی دے رنگ دے کارن بہت زیادہ نسل واد اتے وتکرے دا ساہمنا کیتا۔ 2019 وچ، سیما ملہوترا پارلیمنٹ میمبر نے پچھلے 70 سالاں وچ سکھ قوم دے مثبت یوگدان بارے وچار وٹاندرے لئی پارلیمنٹ وچ پہلی بحث شروع کیتی۔ بریٹیش سکھ رپورٹ سمیت کھوجاں دی ورتوں بریٹیش سکھ سمودای نوں سمجھن لئی کیتی گئی اے۔ == جنآبادی == بریٹیش سکھ یونائیٹڈ کنگڈم وچ تہذیبی ایکیکرن دی اک اتم مثال منے جاندے ہن۔ پروار دی اہمیت اُتے زور دے نال اک مضبوط کم دی اخلاقیات سکھ انا کامیاب ہون دے کارن رہے ہن۔<ref>{{Cite news|url=http://www.politics.co.uk/comment-analysis/2013/03/14/comment-british-sikhs-are-the-best-example-of-cultural-integ|title=Comment: British Sikhs are the best example of cultural integration|work=politics.co.uk|access-date=2018-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150938/http://www.politics.co.uk/comment-analysis/2013/03/14/comment-british-sikhs-are-the-best-example-of-cultural-integ|archive-date=2018-06-24|language=en}}</ref> ایہہ اوہ تھاں ہن جتھے زیادہ تر سکھ ریہندے ہن۔ ساؤتھہال، ہونسلو، سلوپھ، ویسٹ مڈلینڈز، ناٹنگھمشائر، بریڈپھورڈ، لیڈز، ڈربیشائر، بیکسلیتھ، آئیلپھورڈ، لیسٹرشائر، ایرتھ، لنڈن بورو آف ہلنگن، پلمسٹیڈ اتے ایلنگ وچ رہندے ہن۔ اتے کجھ لنڈن بورو آف بارکنگ اینڈ ڈیگینہیم، وولوچ، مینچیسٹر لوٹن اتے نورتھولٹ وچ رہندے ہن۔ === سکھیا === [[تصویر:British_Sikh_Professionals_speaking_in_Parliament.jpg|thumb| پارلیمنٹ وچ بولدے ہوئے بریٹیش سکھ پیشہ ور ]] 65% سکھاں کول گریجوئیٹ پدھر دی اہلیت اے جاں اس توں ودھ عمر۔ 20 – 34 عمر گروہ دے سکھ سکھ بھائیچارے دے اندر اچّ پدھر دے گریجوئیٹ (55%) ہن۔ ماسٹر ڈگری (22%) دی پوسٹ گریجوئیٹ اہلیت دا سبھ توں اچّ پدھر 35 – 49 عمر گروہ وچ اے۔ 65% جاں استوں ودھ عمر دے 8% سکھ پیئیچڈی کر رہے ہن۔ عورتاں اتے مرداں وچکار رسمی سکھیا دا ونڈنا لگبھگ برابر اے، کجھ ہور عورتاں جو یونیورسٹی دی ڈگری جاں اس دے برابر ہن (48% ،رتاں، 42% آدمی)۔<ref>{{Cite web|url=http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-2018/|title=British Sikh Report 2018 {{!}} British Sikh Report|website=www.britishsikhreport.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150347/http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-2018/|archive-date=2018-06-24|access-date=2018-06-24}}</ref> === روزگار === [[تصویر:Hundreds_of_Sikh_professionals_come_together_regularly_in_London_to_be_inspired_and_to_share_their_life_journeys.jpg|thumb| سینکڑے سکھ پیشہ ور لنڈن وچ نیمت طور تے اکٹھے ہندے ہن تاں جو اوہ متاثر ہو سکن اتے اپنی زندگی دے سفر سانجھے کرن۔ ]] برٹینیا دے سکھاں لئی سبھ توں مشہور روزگار دے کھیتراں وچ شامل ہن: ہیلتھکیئر (10%)، آئیٹی اتے تکنالوجی (8%)، ٹیچنگ اتے سکھیا (9%)، اکاؤنٹینسی اتے مالی پربندھن (7%)۔ ایہہ درساؤندا اے کہ سکھ دوجیاں دے مقابلے پیشہ ور اتے تکنیکی روزگار دے کھیتراں دے پکھ وچ ہن۔ ہیلتھکیئر سارے عمر گروہاں لئی مشہور کھیتر اے۔ ٹیچنگ اتے سکھیا ہور گروہاں نالوں 35 – 49 اتے 50 – 64 عمر گروہاں نال ودھیرے مشہور اے، جدوں کہ اکاؤنٹینسی اتے مالی پربندھن 20 – 34 عمر گروہ (9%) دے نال ترتیب وار 35% دے لئی 6% دے مقابلے ودھیرے مشہور ہن۔ - 49 اتے 50 – 64 عمر گروہ۔ سکھ عورتاں لئی کریئر دیاں چوٹی دیاں چوناں ہیلتھکیئر (14%) اتے ٹیچنگ اتے ایجوکیشن (15%) ہن۔ ہیلتھکیئر، اکاؤنٹینسی اتے مالی پربندھن دے نال-نال سکھ آدمیاں لئی اک متحدہ دوجا سبھ توں ودھ مشہور آپشن اے، آئیٹی اتے ٹیکنولوجی (13%) سبھ توں مشہور کھیتر اے۔ === دولت === بریٹیش سکھاں وچ گھراں دی مالکیت بہت زیادہ اے اتے 87% پروار اپنے گھر دے گھٹو-گھٹو حصے دے مالک ہن۔ بریٹیش سکھ پریواراں وچوں 30% اپنے مکاناں دے مالک ہن اتے صرف 9% اپنی جائداد کرائے تے لیندے ہن۔ صرف 1% بریٹیش سکھ ہاؤزنگ بینیپھٹ دا دعوہ کردے ہن۔ ایہہ یوکے وچ کسے وی ہور سمودای نالوں پرائیویٹ گھراں دی مالکیت دی در دا سبھ توں اچّ پدھر درساؤندا اے۔ اس توں علاوہ، سارے بریٹیش سکھ پریواراں وچوں ادھے (49%) یوکے وچ اک توں ودھ جائداد دے مالک ہن، اکو جہی گنتی وچ (50%) بھارت وچ گھٹو گھٹ اک جائداد دے مالک ہن۔ بریٹیش سکھ پروار مستقبل لئی جائداد بناؤن دے زریعہ وجوں جائداد دی ورتوں کردے پرتیت ہندے ہن۔ 6% بریٹیش سکھ یورپ وچ کتے ہور جائداد دے مالک ہن۔ ==== آمدنی ==== اوئینئیس دے مطابق، بریٹیش گھرانیاں دی قومی ست آمدن ٹیکس توں پہلاں لگبھگ 40,000 اے۔ ایہناں قیمتاں نوں دھیان وچ رکھدیاں بریٹیش سکھ رپورٹ 2014 نے پایا کہ سکھ پروار امیر بندے ہن۔ بریٹیش سکھ پرواراں وچوں ہر دو وچوں (66%) 40,000 توں ودھ دی ٹیکس توں پہلاں دی آمدنی ہندی اے، اتے بریٹیش سکھ پریواراں وچوں اک تہائی (34%) دی آمدن 80,000 توں ودھ اے جو سکھ پاؤنڈ لئی اک ملّ دندی اے۔ 7.63 عرب۔<ref>{{Cite web|url=http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-download-2014/|title=BSR 2014 {{!}} British Sikh Report|website=www.britishsikhreport.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150349/http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-download-2014/|archive-date=2018-06-24|access-date=2018-06-24}}</ref> ==== غریبی ==== برٹین وچ غریبی وچ رہن والے 27% بریٹیش سکھاں نال سکھاں دی غریبی دی در دوجی اے۔ ایہہ سمچی آبادی دے 18% دے مقابلے اے۔<ref>{{Cite web|url=http://csi.nuff.ox.ac.uk/wp-content/uploads/2015/03/religion-and-poverty-working-paper.pdf|title=Review of the relationship between religion and poverty – an analysis for the Joseph Rowntree Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505063032/http://csi.nuff.ox.ac.uk/wp-content/uploads/2015/03/religion-and-poverty-working-paper.pdf|archive-date=2015-05-05|access-date=2019-02-23}}</ref> بریٹیش سکھ بریٹیش معیشت لئی واضع طور اُتے یوگدان پاؤن والے ہن اتے اک مضبوط ادمک چال اے، بریٹیش سکھ پریواراں وچوں اک وچوں (34%) یوکے وچ اپنا کاروبار لیندے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-download-2014/|title=BSR 2014 {{!}} British Sikh Report|website=www.britishsikhreport.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150349/http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-download-2014/|archive-date=2018-06-24|access-date=2018-06-24}}</ref> === چیریٹیبل دینا اتے سوے-سیوی کرنا === [[تصویر:Sikhs_distributing_langar_(free_food)_in_London.jpg|thumb| لنڈن وچ لنگر ونڈدے ہوئے سکھ ]] سیوا (نرخود خواہی سیوا) کرنا سکھ دھرم دا مُ basicلا اصول اے، اتے سکھاں توں وی امید کیتی جاندی اے کہ اوہ اپنی کمائی گھٹو-گھٹو 10 فیصد گھٹ قسمت والے اتے چنگے ادیساں (دسوندھ) نال سانجھے کرنگے۔ برٹین دے 64 فی صدی سکھ کجھ سوے-سیوی کماں وچ لگے ہوئے ہن۔ 40 فیصد اوہناں دے [[گرودوارہ|گردوارے]] وچ سیوا سمیت سویئچھک سرگرمیاں اُتے اپنے ہفتے دے اک توں پنج گھنٹے دے وچالے دندے ہن، جدوں کہ دو فیصد توں ودھ اجہیاں سرگرمیاں' تے 25 گھنٹے بتاؤندے ہن۔ سکھ ہر سال hoursستن سویئچھک سرگرمیاں تے 200 گھنٹے بتاؤندے ہن۔ 93 فی صدی سکھ وی ہر مہینے کجھ پیسہ دان کردے ہن، صرف ستّ فی صدی نے کوئی دان نہیں کیتا۔ 50 فیصد توں ودھ سکھ ہر مہینے 1 توں 20 ڈالر وچ دان کردے ہن، اتے 7 فیصد متعلق مہینہ 100 توں ودھ دان کردے ہن۔ ایہہ اندازا لگایا جاندا اے کہ برٹین وچ سکھ charityستن charityستن چیرٹی لئی 380 ڈالر متعلق سال دان کردے ہن۔ کل ملا کے، یوکے وچ سکھ متعلق سال 125 ملیان ڈالر دان کرن لئی دان کردے ہن اتے ہر سال سویئچھک سرگرمیاں تے 65 ملیان توں ودھ گھنٹے خرچ کردے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-download-2016/|title=British Sikh Report 2016 {{!}} British Sikh Report|website=www.britishsikhreport.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150321/http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-download-2016/|archive-date=2018-06-24|access-date=2018-06-24}}</ref> === بزرگاں دی دیکھبھال === اک روایت اے کہ ایشیئن پروار وستھارت گھراں وچ اکٹھے رہن دا رجھان رکھدے ہن، اتے بہو گنتی سکھ وڈے ہون کرکے وڈے پروار نال رہن نوں ترجیح دندے ہن - 61% مرد اتے 52% عورتاں۔ دوسری سبھ توں ودھ پسند اوہناں دے اپنے گھر (44% مرد اتے 41% )عورتاں) وچ اے اتے تیجی ترجیح رٹائرمینٹ پنڈ وچ اے جس وچ 31% عورتاں اتے 24% مرد رٹائرمینٹ پنڈ وچ رہنا چاہندے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-2018/|title=British Sikh Report 2018 {{!}} British Sikh Report|website=www.britishsikhreport.org|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150347/http://www.britishsikhreport.org/british-sikh-report-2018/|archive-date=2018-06-24|access-date=2018-06-24}}</ref> == تہوار اتے کمنٹی دے پروگرام == [[تصویر:Members_of_the_Sikh_armed_forces_celebrating_Vaisakhi_at_Number_10_with_the_Prime_Minister.jpg|thumb| وزیر اعظم نال 10 ویں نمبر اُتے [[وساکھی|وساکھی دا]] جشن منا رہے سکھ ہتھیاربند فوجاں دے میمبر ]] بریٹیش سکھ بھائیچارے دے کجھ وڈے تیوہاراں وچ [[وساکھی]] شامل ہندی اے جس وچ عامَ طور اُتے دیس بھر وچ [[دیوالی]] اتے [[دیوالی|دیوالی شامل ہندی اے]] ۔ ساؤتھال یورپ وچ اک وڈا وساکھی سٹریٹ جلوساں وچوں اک دی میزبانی کردا اے۔<ref>{{Cite news|url=https://www.getwestlondon.co.uk/news/west-london-news/southall-vaisakhi-nagar-kirtan-14509095|title=Thousands brave rain for Vaisakhi celebration in Southall|last=Clifton|first=Katy|date=2018-04-09|work=getwestlondon|access-date=2018-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624204533/https://www.getwestlondon.co.uk/news/west-london-news/southall-vaisakhi-nagar-kirtan-14509095|archive-date=2018-06-24}}</ref> سال 2009 توں، وساکھی اتے دیوالی دوویں سال بریٹیش وزیر اعظم دی رہائش 10 ڈاؤننگ سٹریٹ وکھے منائے جا رہے ہن۔ <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-17/uk/28096259_1_diwali-downing-street-joginder-sangar|title=Brown celebrates Diwali at 10, Downing Street, in a 'historic' first|last=PTI|date=17 اکتوبر 2009|work=Times of India|access-date=3 نومبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104183112/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-17/uk/28096259_1_diwali-downing-street-joginder-sangar|archive-date=4 نومبر 2013|accessdate=2021-03-15|archivedate=2013-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104183112/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-17/uk/28096259_1_diwali-downing-street-joginder-sangar}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm|title=Dazzle at downing, colour at commons|last=Roy|first=Amit|date=25 اکتوبر 2011|work=Mumbai Miday|access-date=3 نومبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104191637/http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm|archive-date=4 نومبر 2013|accessdate=2021-03-15|archivedate=2013-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104191637/http://www.mid-day.com/news/2011/oct/251011-Dazzle-at-downing-colour-at-commons.htm}}</ref> == سکھاں لئی بریٹیش قانون وچ چھوٹاں == سکھاں نوں برٹین دے کئی قنوناں توں مکت کیتا گیا اے؛ اداہرن لئی اوہ (اس چر اوہ پگّ پہنن ہن) اتے اپنے آلے-دوآلے دے پورا کرن لئی آگیا اے ٹوپ بنا موٹرسائیکل سوار کرن دی اجازت ہندی [[کرپان]] جتھے حالات اس نوں ہور اک اپمانجنک ہتھیار دے طور تے دیکھیا جا رہا اے وچ۔ فروری 2010 وچ برٹین دے پہلے ایشیئن ججّ سر [[موتا سنگھ]] نے سکولاں ورگیاں عوامی تھاواں اُتے کرپان' تے پابندی دی تنقید کیتی۔ <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/8500712.stm|title=Sikh judge Sir Mota Singh criticises banning of Kirpan|last=Taneja|first=Poonam|date=8 فروری 2010|access-date=5 ستمبر 2013}}</ref> اک کرپان لگبھگ اوہی اے جو انڈونیشیا توں کریسٹ چاقو ورگا اے۔ دوویں بلیدان چڑھاؤن والے چاقو ہن۔ اتہاس وچ، اس قسم دی چاقو لڑائی دے قیدیاں اتے ہور چلاؤنیوگ قیدیاں نوں بدنام کرن لئی ورتی جاندی سی۔ == بریٹیش سکھ دھرم وچ بدلدا اے == [[تصویر:City_Sikhs_Team_hosting_the_Sikhnet_Team_from_America_in_the_UK_Parliament.jpg|alt=|thumb| نِ [[نیو میکسیکو|New میکسیکو]] واقع سکھٹ ٹیم دے امریکی سکھ برٹین دا دورہ کر رہے ہن اتے بریٹیش سکھاں نال پارلیمنٹ وچ اک تقریب وچ بولدے ہوئے۔ ]] * الیگزینڈرا ایٹکن - اداکارہ اتے سابقہ بریٹیش کیبنٹ وزیر جوناتھن ایٹکن دی دھی * وکّ برگیس - سابقہ [[بلوز]] سنگیتکار، ہن وکرم سنگھ خالصہ؛ [[ہرمندر صاحب]] وکھے کیرتن کرن والے پہلے غیر-اپ-کونٹینینٹل بن گئے * [[میکس آرتھر میکالف]] (1841–1913) – [[برطانوی راج|بریٹیش راج]] دا سینئر پرحکمران جو پنجاب وچ تعینات سی؛ مفکر اتے لکھاری؛ 1860 دے دہاکے وچ سکھ دھرم وچ بدلیا یوکے وچ 650 سکھاں دے اک surveyنلائین سرویکھن وچ، اوہناں وچوں تن چوتھائی لوکاں نے کیہا کہ اوہناں نے نسل واد دا تجربہ کیتا اے۔ اس دے باو جود، 95% نے کیہا کہ اوہ برٹین وچ پیدا ہون جاں رہن تے مان محسوس کردے ہن۔ سرویکھن کیتے گئے 43% رتاں نے کیہا کہ اوہناں نے لنگ دی بنیاد تے وتکرے دا تجربہ کیتا سی، اتے اوہناں وچوں 71% نے اپنے وستھارت پروار وچ وی اسدا تجربہ کیتا سی۔ <ref name="BBCBSR">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-22782524|title=British Sikh Report finds majority 'proud of Britain'|last=Talwar|first=Divya|date=2013-06-06|access-date=5 ستمبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815054620/http://www.bbc.co.uk/news/uk-22782524|archive-date=15 اگست 2013|publisher=BBC News}}</ref> == بااثر بریٹیش سکھ تنظیماں== ایہہ گرودوارہ سکھ قوم دا مرکز نقطہ بنیا ہویا اے۔ اتھے ہن کئی طرحاں دیاں نامور ادارےآں وی ہن جو سکھ قوم دی مدد لئی قائم کیتیاں گئیاں ہن: {{کالم شروع}} * [[برٹش سکھ رپورٹ]] * [[City Sikhs]] * [[Gurdwara Sahib Leamington and Warwick]] * [[Guru Nanak Nishkam Sevak Jatha]] * [[Gurdwara Sri Guru Singh Sabha]] Southall * [[Guru Nanak Gurdwara Smethwick]] * [[Guru Nanak Darbar Gurdwara]] * [[Sangat TV]] * [[Sikh Pioneers & Sikh Light Infantry Association UK]] * [[Sikh Channel]] * [[Sikh Federation (UK)]] * [[The Sikh Awards]] {{Div col end}} == اختلاف == 2018 وچ، کجھ سکھ سنگٹھناں نے اوئینئیس نوں سکھاں لئی نسلی ٹکّ باکس شامل کرن دی بینتی کیتی۔ اس نال کئی سکھ سنگٹھناں وچ لمبے ویلے توں اختلاف پیدا ہویا اے کہ کی ایہہ کرنا صحیح اے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/india-news/british-sikhs-to-get-ethnicity-status-in-2021-census-says-report/1254900/|title=Sikhism being considered as separate ethnicity for UK census|date=2018-07-23|website=The Financial Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053654/https://www.financialexpress.com/india-news/british-sikhs-to-get-ethnicity-status-in-2021-census-says-report/1254900/|archive-date=2019-01-30|access-date=2019-01-29}}</ref> اوئینئیس نے اپنے شائع پیپر وچ منگ نوں ردّ کر دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/uk-body-rejects-separate-sikh-ethnic-identifier-for-2021-census/story-3Qr5J7DzlFBUXFZJIGEbIK.html|title=UK body rejects separate Sikh ethnic identifier for 2021 census|date=2018-12-18|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053704/https://www.hindustantimes.com/world-news/uk-body-rejects-separate-sikh-ethnic-identifier-for-2021-census/story-3Qr5J7DzlFBUXFZJIGEbIK.html|archive-date=2019-01-30|access-date=2019-01-29}}</ref> اک سکھ اتے اک غیر-سکھ وچالے ''[[انند کم]]'' ویاہ تقریب کرنا اک ووادپورن مدعا بن گیا اے۔ سال 2016 وچ، [[پولیس|ہتھیاربند پولیس]] نے لیمنگٹن سپا دے گرودوارہ صاحب وکھے کئی مظاہرین نوں گرفتار کیتا، جسدا ''دِ ٹیلیگراف'' دعوہ کردا اے کہ "مکسڈ ویاہ نوں لے کے تناء دا اتہاس اے"۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/11/fifty-five-arrested-after-armed-siege-at-sikh-temple-in-protest/|title=Fifty-five arrested after armed siege at Sikh temple in protest over interfaith marriage|last=Bodkin|first=Henry|date=11 ستمبر 2016|access-date=16 جون 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406120834/http://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/11/fifty-five-arrested-after-armed-siege-at-sikh-temple-in-protest/|archive-date=6 اپریل 2017|agency=The Telegraph}}</ref> سکھ یوتھ یوکے، جو اس خلاف کارکردگی دے پچھے سن، نے “اک ٹھگّ گرودوارہ کمیٹی نے اختلاف پیدا کرن” نوں قصوروار ٹھہرایا۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.sikhpa.com/sikh-youth-uk-statement-on-leamington-gurdwara-protest/|title=Sikh Youth UK Statement on Leamington Gurdwara Protest|website=Sikh youth UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309005829/http://sikhpa.com/sikh-youth-uk-statement-on-leamington-gurdwara-protest/|archive-date=9 مارچ 2017|access-date=16 جون 2017}}</ref> اک سکھ صحافی نے اس مدعے نوں “ڈونگھی گٹبندی” کیہا <ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.uk/mixed-faith-marriages-should-be-banned-sikh-temples-1581152|title=Mixed faith marriages should be banned in Sikh temples|last=Singh|first=Hardeep|date=13 ستمبر 2016|access-date=16 جون 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216083459/http://www.ibtimes.co.uk/mixed-faith-marriages-should-be-banned-sikh-temples-1581152|archive-date=16 فروری 2017|agency=international Business Times}}</ref> جدوں کہ اک ہور نے مخالفاں دے مکھوٹے دی ورتوں دی نندا کیتی، اتے اوہناں دے کماں نال ''[[کرپان]]'' (رسمی ڈانگر) نوں اک بلیڈ والے ہتھیار وجوں ویکھن دی ازازت دتی، اس طرحاں "نسل وادی اتے" اوہناں دے انجان نفرت دے وڈے دھرم جائز ہن۔<ref>{{Cite news|url=http://the-ipf.com/2016/09/13/young-british-sikh-interfaith-marriage/|title=Young British Sikh: 'Protests Against Interfaith Marriages Have Left Me Worrie'|last=Sawhney|first=Navjot|date=13 ستمبر 2016|access-date=16 جون 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426192626/http://the-ipf.com/2016/09/13/young-british-sikh-interfaith-marriage/|archive-date=26 اپریل 2017|agency=International Press Foundation}}</ref> بیبیسی ایشیئن نیٹورک دی اک جانچ وچ پایا گیا کہ انتر-ویاہ ویاہ نوں لے کے ایہہ وگھن سالاں توں چل رہا سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-21721519|title=Sikh weddings crashed by protesters objecting to mixed faith marriages|last=Neiyyar|first=Dil|date=11 مارچ 2013|access-date=16 جون 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111230438/http://www.bbc.co.uk/news/uk-21721519|archive-date=11 جنوری 2017|agency=BBC}}</ref> === اتواد === * 2018 وچ وکھ-وکھ وچاراں دے حمایت لئی سکھاں اُتے حملے کیتے جان والے گوردواریاں وچ وکھ-وکھ پرتشدد واقعے واپرے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.sikh24.com/2018/05/08/bhai-amrik-singh-chandigarh-attacked-by-hooligans-at-park-ave-gurdwara-in-southall/#۔XFV2jVyTLIU|title=Bhai Amrik Singh Chandigarh Attacked By Hooligans at Park Ave Gurdwara in Southall|website=www.sikh24.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202212249/https://www.sikh24.com/2018/05/08/bhai-amrik-singh-chandigarh-attacked-by-hooligans-at-park-ave-gurdwara-in-southall/#۔XFV2jVyTLIU|archive-date=2019-02-02|access-date=2019-02-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sikh24.com/2018/12/10/uk-protestors-cause-disruption-at-hounslow-gurdwara-police-enters-gurus-darbar-to-control-situation/#۔XFV2uFyTLIU|title=UK: Protestors Cause Disruption at Hounslow Gurdwara; Police Enters Guru's Darbar to Control Situation|website=www.sikh24.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202212225/https://www.sikh24.com/2018/12/10/uk-protestors-cause-disruption-at-hounslow-gurdwara-police-enters-gurus-darbar-to-control-situation/#۔XFV2uFyTLIU|archive-date=2019-02-02|access-date=2019-02-02}}</ref> * سال 2018 وچ اینٹی ٹیرر پولیس ولوں 5 سکھ گھراں اتے چھاپے مارے گئے سن۔ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/uk-raids-targeted-khalistani-activists-2-websites-shut-down/articleshow/65908692.cms|title=UK raids targeted Khalistani activists, 2 websites shut down – Times of India|website=The Times of India|access-date=2019-01-29}}</ref> ایم پی پریت گل ولوں گرفتاریاں دے کارناں اُتے سوال اٹھایا گیا اے۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-45789679|title=MP wants answers over raids on Sikh homes|last=Sheikh|first=Rahil|date=2018-10-09|access-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130080316/https://www.bbc.com/news/uk-45789679|archive-date=2019-01-30|language=en-GB}}</ref> * سال 2017 وچ، اک سکاٹش سکھ جگتار سنگھ جوہل نوں ویاہ دی خریداری دوران اتواد دے الزاماں وچ بھارت وچ گرفتار کیتا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-glasgow-west-44000840|title=Scots Sikh could face murder charge in India|date=2018-05-04|access-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130101942/https://www.bbc.com/news/uk-scotland-glasgow-west-44000840|archive-date=2019-01-30|language=en-GB}}</ref> حالے تک اس نوں بناں کسے الزام دے پھڑیا گیا اے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thenational.scot/news/17199614.wife-of-jagtar-singh-johal-speaks-out-about-their-12-month-ordeal/|title=Wife of Scot imprisoned in India speaks out about their 12-month ordeal|website=The National|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053933/https://www.thenational.scot/news/17199614.wife-of-jagtar-singh-johal-speaks-out-about-their-12-month-ordeal/|archive-date=2019-01-30|access-date=2019-01-29}}</ref> * سال 2016 وچ، اک انتر-ویاپی جوڑے نوں اتوادیاں ولوں گرپھتار کرکے سکھ ویاہ کراؤن دی حادثہ واپری سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/nov/03/i-never-thought-id-be-terrorised-by-my-fellow-sikhs-at-a-wedding|title='I never thought I'd be terrorised by my fellow Sikhs at a wedding'|last=correspondent|first=Nazia Parveen North of England|date=2016-11-03|work=The Guardian|access-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053758/https://www.theguardian.com/world/2016/nov/03/i-never-thought-id-be-terrorised-by-my-fellow-sikhs-at-a-wedding|archive-date=2019-01-30|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> * سال 2015 وچ، [[سکھ فیڈریشن (یوکے)|سکھ فیڈریشن]] ولوں بوبی پھرکشن نوں ‘سکھ طالبان’ شبد دی ورتوں کرن لئی معافی منگی گئی سی۔ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/BBC-presenter-Bobby-Friction-apologises-for-using-offensive-term-against-Sikhs/articleshow/48543728.cms|title=BBC presenter Bobby Friction apologises for using offensive term against Sikhs – Times of India|website=The Times of India|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828071052/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/BBC-presenter-Bobby-Friction-apologises-for-using-offensive-term-against-Sikhs/articleshow/48543728.cms|archive-date=2018-08-28|access-date=2019-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theasiantoday.com/index.php/2015/08/17/bobby-friction-issues-apology/|title=Bobby Friction Issues Apology – National|last=Today|first=The Asian|date=2015-08-17|website=The Asian Today Online|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053520/https://www.theasiantoday.com/index.php/2015/08/17/bobby-friction-issues-apology/|archive-date=2019-01-30|access-date=2019-01-29}}</ref> * سال 2015 وچ، اک سکھ لائیوز میٹرو مظاہرہ ہنسک ہو گیا جس وچ گھٹو گھٹ اک پولیس اہلکار زخمی ہو گیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/11948341/Sikh-Lives-Matter-protest-in-central-London-turns-violent.html|title=Sikh Lives Matter protest in central London turns violent as policeman injured|last=Evans|first=Martin|date=2015-10-22|website=www.telegraph.co.uk|language=en|access-date=2019-01-29}}</ref> * سال 2014 وچ، اک سکھ پنتھ دے اک مذہبی آگوُ اتے تڑکے تڑکے اک کہاڑے نے حملہ کر دتا سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-26153844|title=Man 'wanted to scare Sikh leader'|date=2014-02-12|access-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130080312/https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-26153844|archive-date=2019-01-30|language=en-GB}}</ref> حملہ آور ہرجیت سنگھ طور نوں 17 سال دی قید ہوئی سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-27541960|title=Temple axe attack man convicted|date=2014-05-23|access-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130083451/https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-27541960|archive-date=2019-01-30|language=en-GB}}</ref> * سال 2012 وچ، سکھ جرنیل دے پوتر استھان اُتے چھاپیماری کرن والے بھارتی جرنیل' تے اپنی بیوی دے نال لنڈن وچ 4 سکھاں دے اک گروہ ولوں جاندے ویلے حملہ کیتا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-19796418|title=Murder attempt on Indian general|date=2012-10-02|access-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130074833/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-19796418|archive-date=2019-01-30|language=en-GB}}</ref> اس گروہ نوں 2013 وچ جیل بھیجیا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-london-25316370|title=Indian general's attackers jailed|date=2013-12-10|access-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130101946/https://www.bbc.com/news/uk-england-london-25316370|archive-date=2019-01-30|language=en-GB}}</ref> * 2011 وچ، اک 21رت نوں بھرماؤن دے بدلے وچ اک 21 سالا سکھ وپاری اتے کروڑپتی دا قتل کر دتا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/8350420/Sikh-businessman-murdered-in-burning-car-boot-in-revenge-for-seducing-woman.html|title=Sikh businessman 'murdered in burning car boot in revenge for seducing woman'|last=Bloxham|first=Andy|date=2011-02-28|work=Daily Telegraph|access-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053453/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/8350420/Sikh-businessman-murdered-in-burning-car-boot-in-revenge-for-seducing-woman.html|archive-date=2019-01-30|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> اوہ طالب علم جسنے کاروباری نوں اپنے اپارٹمینٹ دا لالچ دتا سی اتے جسنوں جیبیئیچ لئی جیل بھیجیا گیا سی، اس ویلے توں اسدی زندگی بنی اے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/crime-court/cranbrook-councillor-singh-bola-steps-away-from-redbridge-mayor-role-1-5852054|title=Redbridge's newly selected mayor steps down to 'shield' his wife from speculation about her involvement in the murder of a Sikh TV executive|last=Cruse|first=Ellena|website=Ilford Recorder|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053905/https://www.ilfordrecorder.co.uk/news/crime-court/cranbrook-councillor-singh-bola-steps-away-from-redbridge-mayor-role-1-5852054|archive-date=2019-01-30|access-date=2019-01-29}}</ref> * 2004 وچ گرپریت کور بھٹی دا اک ناٹک اختلاف پیدا ہویا اتے اس دے کارکردگی نوں ہنسک خلاف کارکردگی توں بعد ردّ کر دتا گیا۔ اک [[گرودوارہ|گردوارے]] وچ بنے اک نظارہ وچ بلاتکار، جسمانی استحصال اتے قتل دے نظارہ شامل سن۔ سکھاں نے اس دی شروعاتی رات نوں برمنگھم رپیٹری تھئیٹر وکھے روس کارکردگی کیتا۔<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1479519/Play-seeks-new-venue-after-Sikh-protests-closed-show.html|title=Play seeks new venue after Sikh protests closed show|date=2004-12-21|work=Daily Telegraph|access-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130053505/https://www.telegraph.co.uk/news/1479519/Play-seeks-new-venue-after-Sikh-protests-closed-show.html|archive-date=2019-01-30|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> === مسلمان آدمیاں ولوں سکھ کڑیاں دی کٹمار کرن دا الزام === بیبیسی دے ''انسائیڈ آؤٹ(لنڈن) دے'' ستمبر 2013 وچ ٹیلیوژن وچ کئی مسلم آدمیاں ولوں کتھت طور اُتے تیار کیتے گئے اتے جنسی استحصال کرن والیاں کئی سکھ عورتاں دی انٹروِed لئی گئی سی، اک کتھت سابقہ گرومر نے ایہہ وی منیا کہ اوہناں نے خاص طور' تے سکھ لڑکیاں نوں نشانہ بنایا۔ سکھ جاگروکتا سوسائٹی (ایس۔اے۔ایسّ۔) لئی کم کر رہے بھائی موہن سنگھ نے بیبیسی نوں دسیا کہ اوہ 19 معاملیاں دی پڑتال کر رہا اے جتھے سکھ کڑیاں نوں بزرگ مسلمان آدمیاں ولوں کتھت طور اُتے تیار کیتا جا رہا سی، <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=7hXTM7ehvtk&feature=player_detailpage#t=1446] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222182441/https://www.youtube.com/watch?v=7hXTM7ehvtk#t=1446|date=2017-02-22}} BBC ''Inside Out'' London, 02/09/2013: see from 06:00</ref> جس وچ اک کامیاب دوشی نال ختم ہویا۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b039kmx6|title=Code of silence on sexual grooming?|date=2 Sep 2013|publisher=bbc.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901234308/http://www.bbc.co.uk/programmes/b039kmx6|archive-date=1 ستمبر 2013|access-date=5 ستمبر 2013}}</ref><ref name="Insideoutconvict">[https://www.youtube.com/watch?v=7hXTM7ehvtk&feature=player_detailpage#t=1446] BBC ''Inside Out'' London, 02/09/2013: see from 24:10</ref> اگست 2013 وچ چار مسلماناں اتے دو ہندواں نوں لیسٹر کرا Courtن کورٹ وچ اک 16 سالا سکھ لڑکی نوں سیکس لئی “کمزور اتے نقصان پہنچاؤن” دا بھگتان کرن دا دوشی ٹھہرایا گیا سی: <ref name="BBCnews">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-23896937|title=Leicester child prostitution trial: Men admit paying girl, 16, for sex|last=|first=|date=1 اگست 2013|access-date=2 اکتوبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901231841/http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-23896937|archive-date=1 ستمبر 2013|publisher=BBC News}}</ref> جانچ جس کارن اوہناں نوں گرفتار کیتا گیا سی اتے الزام آئد کیتے گئے سن، اوہ کھولھ دتی گئی سی ثبوت دین لئی بھائی موہن سنگھ نے پولیس نوں پیش کیتا سی۔ حالانکہ، پچھلے سال پھیتھ میٹرز ولوں شائع اک رپورٹ (جو ٹیلی ماما -مسلم مخالف تشدد ہیلپلائین نوں چلاؤندی اے اتے یہودی کمِ کمیونٹی سرکھیا ٹرسٹ <ref>Clegg, Nick. "[https://www.gov.uk/government/news/deputy-prime-minister-extends-funding-to-tackle-hate-crime-against-muslims Deputy Prime Minister extends funding to tackle hate crime against Muslims] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923085430/https://www.gov.uk/government/news/deputy-prime-minister-extends-funding-to-tackle-hate-crime-against-muslims|date=2013-09-23}}"۔ Office of the Deputy Prime Minister. Retrieved 06 اکتوبر 2013.</ref> نال مل کے کم کردی اے) نے دعوہ کیتا کہ سکھ جاگروکتا سوسائٹی نے اس وچ سخت گیر مسلم مخالف تتاں نوں شامل کیتا۔ سدسّ؛ <ref name="faithmatterseld">{{Cite journal|last=Lane|first=H.S.|last2=Feldman, Matthew|date=ستمبر 2012|title=A Study of the English Defence League|url=http://faith-matters.org/images/stories/edl%20report.pdf|journal=Faith Matters|pages=29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021023708/http://faith-matters.org/images/stories/edl%20report.pdf|archive-date=2012-10-21|access-date=2013-09-05}}</ref><ref name="HuffPostJessicaElgot">{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/09/23/edl-religious-groups-targeted-anti-islam_n_1907562.html|title=EDL Target Religious Groups Including Jews And Sikhs For Recruitment, Exploit Anti-Islam Tensions, Says Report|last=Elgot|first=Jessica|date=2012-09-24|work=The Huffington Post|access-date=7 ستمبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005002807/http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/09/23/edl-religious-groups-targeted-anti-islam_n_1907562.html|archive-date=5 اکتوبر 2013}}</ref> پھیتھ میٹس نے اگے الزام لایا کہ ایہہ "عامَ رضا مندی" دی گل اے کہ سخت گیر سکھاں نے کیہا سی کہ انگلش ڈفینس لیگ نال خفیہ ملاقاتاں ہوئیاں سن، جو ایس۔اے۔ایسّ۔ ایسئیئیس الزاماں نوں نکاردا اے اتے تنظیم توں اپنے آپ نوں دور کر لیندا اے، اک بلارے نے امید نوں نفرت نہ کرن والے نوں کیہا: “ساڈا کسے وی نسل وادی جاں پھاسیوادی گروہ نال کوئی لینا دینا نہیں ہووےگا، جو لوکاں نوں ونڈن لئی دھرم دی ورتوں کردا اے… میں اس بارے کجھ وی نہیں جاندے اتے نہیں، اسیں اوہناں نال کسے قسم دی گل بات اتے وچار وٹاندرے وچ نہیں ہاں۔<ref>Hope Not Hate magazine, جولائی–اگست 2012, p.27 (cited by Faith Matters on [http://faith-matters.org/images/stories/edl%20report.pdf page 29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021023708/http://faith-matters.org/images/stories/edl%20report.pdf|date=2012-10-21}} of their [http://faith-matters.org/images/stories/edl%20report.pdf report on the EDL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021023708/http://faith-matters.org/images/stories/edl%20report.pdf|date=2012-10-21}})</ref> بیبیسی ایشیئن نیٹورک اُتے نہال شو نے اس مدعے' تے وچار وٹاندرے کیتے اتے ستمبر 2013 وچ اپنے داعویاں دے گناں اُتے بحث کیتی۔<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b039dsw7|title=Nihal|first=|website=02/09/2013|publisher=BBC Asian Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201224719/https://www.bbc.co.uk/programmes/b039dsw7|archive-date=1 فروری 2019|access-date=5 ستمبر 2013}}</ref> === سکھ کڑیاں نوں اسلام وچ جبری مذہب تبدیل کرن دے الزام === 2007 وچ اک سکھ لڑکی دے پروار نے دعوہ کیتا کہ اس نوں زبردستی مسلمان بنایا گیا سی، اتے اوہناں نوں اک ہتھیاربند گروہ نے حملہ کرن توں بعد اک پولیس گارڈ حاصل کیتا سی۔ <ref>{{Cite web|url=http://icbirmingham.icnetwork.co.uk/mail/news/tm_headline=police-guard-girl--forced-to-become-muslim-%26method=full%26objectid=19253457%26siteid=50002-name_page.html|title=Police guard girl 'forced to become Muslim'|last=Cowan|first=Mark|date=Jun 6, 2007|publisher=Birmingham Mail|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004221654/http://icbirmingham.icnetwork.co.uk/mail/news/tm_headline=police-guard-girl--forced-to-become-muslim-%26method=full%26objectid=19253457%26siteid=50002-name_page.html|archive-date=4 اکتوبر 2013|access-date=19 اگست 2013}}</ref> ایہناں خبراں دے جواب وچ، دس مفکراں ولوں دستخط کیتے سر ایان بلیار نوں اک کھلا پتر، دلیل دتا گیا کہ ہندو اتے سکھ کڑیاں نوں زبردستی تبدیل کیتا جا رہا سی، ایہہ دعوہ کیتا گیا اے کہ "بھارت وچ سجے پکھی ہندو سربوتموادی سنگٹھناں ولوں پرچارے گئے اساطیری کماں دا حصہ سی۔ “۔<ref>{{Cite news|url=http://www.pickledpolitics.com/archives/1045|title=Where is the Hindu Forum's evidence?|last=[http://www.pickledpolitics.com/about-us/contributors Hundal]|first=Sunny|date=13 مارچ 2007 <!-- at 4:27 am -->|work=Pickled Politics|access-date=26 اکتوبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192236/http://www.pickledpolitics.com/archives/1045|archive-date=29 اکتوبر 2013|quote=<br /> :Dear Ian Blair, :As academics teaching at British universities, we are disturbed by your recent announcement reported in the Daily Mail (22 فروری)، Metro (23 فروری) and elsewhere, that the police and universities are working together to target extremist Muslims who force vulnerable teenage Hindu and Sikh girls to convert to Islam. Your statements appear to have been made on the basis of claims by the Hindu Forum of Britain who have not presented any evidence that such forced conversions are taking place. In fact the notion of forced conversions of young Hindu women to Islam is part of an arsenal of myths propagated by right-wing Hindu supremacist organisations in India and used to incite violence against minorities. For example, inflammatory leaflets referring to such conversions were in circulation before the massacres of the Muslim minority in Gujarat exactly five years ago which left approximately 2,000 dead and over 200,000 displaced :In our view, it is highly irresponsible to treat such allegations at face value or as representative of the views of Hindus in general. While we would condemn any type of pressure on young women to conform to religious beliefs or practices (whether of their own community or another) we can only see statements such as yours as contributing to the further stigmatising of the Muslim community as a whole and as a pretext for further assaults on civil liberties in Britain.}}</ref> برٹین دی مسلم کونسل نے اک پریس بیان جاری کردیاں کیہا کہ اتھے کسے زبردستی مذہب تبدیل دے ثبوت دی گھاٹ سی اتے سجھاء دتا گیا کہ ایہہ بریٹیش مسلم آبادی نوں گندھلا کرن دی آخری کوشش سی۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.mcb.org.uk/media/presstext.php?ann_id=242|title=MCB Calls For Evidence Of Alleged 'Forced Conversions'|archive-url=https://web.archive.org/web/20130123171030/http://www.mcb.org.uk/media/presstext.php?ann_id=242|archive-date=2013-01-23|access-date=2013-10-26}}</ref> کاٹی سین دا اک اکادمک پیپر، جو کہ سال 2011 وچ ساؤتھ ''ایشیئن پاپولر کلچر'' دے رسالے وچ شائع ہویا سی، نے اس سوال دی پڑتال کیتی سی کہ کویں یونائیٹڈ کنگڈم وچ سکھ ڈائسپورا دے دوآلے "زبردستی مذہب تبدیل دا ذکر" پیدا ہویا سی۔ <ref name="Forced">{{Cite journal|last=Sian|first=Katy P.|date=6 جولائی 2011|title='Forced' conversions in the British Sikh diaspora|journal=South Asian Popular Culture|volume=9|issue=2|pages=115–130|doi=10.1080/14746681003798060}}</ref> سیان، جو رپورٹ کردا اے کہ یوکے وچ کینپساں وچ کچہریاں راہیں مذہب تبدیل کرن دے داعوے پھیلے ہوئے ہن، دا کہنا اے کہ اصل ثبوتاں اُتے بھروسہ کرن دی بجائے اوہ مکھ طور' تے "کسے دوست دے دوست" دے شبد جاں نجی قصے اُتے بھروسہ کردے ہن۔ سیان دے مطابق، ایہہ ذکر یہودی بھائیچارے اتے غیرملکی لوکاں اتے یوکے اتے امریکہ وچ دائر " [[انسانی سمگلنگ|چٹے غلامی]] " دے الزاماں دے سامان اے، جسدا پرانے تعلق [[یہود مخالف]] نال تعلق اے جو اجوکے ذکر ولوں دھوکھا کیتے گئے [[اسلاموفوبیا]] نوں [[اسلاموفوبیا|درساؤندا]] اے۔ سین نے ایہناں وچاراں اُتے 2013 دیاں ''غلط پچھان، زبردستی تبدیلیاں اتے پوسٹکولونیئل'' بنتراں دا پھلار کیتا۔<ref name="Sian2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-9AZ2atcd-kC&pg=PA127|title=Unsettling Sikh and Muslim Conflict: Mistaken Identities, Forced Conversions, and Postcolonial Formations|last=Katy P. Sian|date=4 اپریل 2013|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7391-7874-4|pages=55–71|access-date=15 جون 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012221937/http://books.google.com/books?id=-9AZ2atcd-kC&pg=PA127|archive-date=12 اکتوبر 2013}}</ref> == ایہہ وی ویکھو == * بریٹیش سکھاں دی لسٹ * انگلینڈ وچ سکھ دھرم * اتری آئرلینڈ وچ سکھ دھرم * سکاٹلینڈ وچ سکھ دھرم * ویلز وچ سکھ دھرم * بریٹیش انڈین * بریٹیش پنجابیاں * بریٹیش سکھ رپورٹ * دیس ولوں سکھی {{حوالے}} [[گٹھ:دیش مطابق سکھ دھرم]] [[گٹھ:Pages with unreviewed translations]] s6ayoevt97jclwk7o6hcuya4jla9xht خواتین کرکٹ عالمی کپ، ۱۹۹۷ء 0 102988 706626 645195 2026-04-30T02:58:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706626 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1997ء | image = | imagesize = | caption = | administrator = [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل]] | cricket format = [[اک روزہ بین الاقوامی]] | tournament format = [[راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ]] تے [[Single-elimination tournament|Knockout]] | host = {{flagicon|IND}} [[بھارت]] | champions = [[آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]] | count = 4 | runner up = {{crw|New Zealand}} | participants = 11 | matches = 33 | attendance = | player of the series = | most runs = {{flagicon|NZ}} [[Debbie Hockley]] (456) | most wickets ={{flagicon|NZ}} [[Katrina Keenan]] (13) | previous_year = 1993 | previous_tournament = سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1993ء | next_year = 2000 | next_tournament = سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 2000ء }} '''سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1997ء'''، [[سوانیاں اک روزہ بین الاقوامی|اک روزہ]] [[سوانیاں کرکٹ عالمی کپ]] دا چھٹا ٹونامنٹ سی جو [[بھارت]] وچ منعقد ہويا۔ 32 میچ<ref name=matches /> گیارہ ٹیماں دے درمیان وچ <ref name=points /> 25 کرکٹ میداناں اُتے منعقد ہوئے، <ref name=grounds /> [[انگلستان قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم|انگلینڈ]]، [[آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]]، [[نیوزی لینڈ قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم|نیوز لینڈ]] تے [[بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]] سیمی فائنل وچ پہنچاں، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے فائںل مچ کھیلا، جو 29 دسمبر 1997ء نو‏‏ں کھیلا گیا۔ آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ نو‏‏ں ہرا نو‏‏ں ایہ اعزاز چوتھ‏ی بار اپنے ناں کيتا۔ <ref name=tribune /> == میدان == * [[ایڈن گارڈنز]]، [[کولکات‏ا]]، قیام 1864, گنجائش: 100,000 اس وقت (ابھی 66,000)۔ * [[Eklavya Sports Stadium]]، [[آگرہ]]۔ * [[Feroz Shah Kotla]]، [[دہلی]]، قیام 1883. * [[Gangothri Glades Cricket Ground]]، [[میسور]]، گنجائش: 15,000. * [[Gymkhana Ground, Secunderabad]] * [[Harbax Singh Stadium]]، [[دہلی]]۔ * [[اندرا گاندھی اسٹیڈیم، وجئے واڑہ]]، [[وجئے واڑہ]]۔ * [[Jamia Millia Islamia University Ground]]، [[نويں دہلی]]، قیام 1989. * [[کے ڈی سنگھ بابو اسٹیڈیم، لکھنؤ]]، [[لکھنؤ]]، قیام 1957, گنجائش: 25,000. * [[Karnail Singh Stadium]]، [[دہلی]]۔ * [[لال بہادر شاستری اسٹیڈیم]]، [[حیدرآباد، دکن]]۔ * [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم]]، [[بنگلور]]، قیام 1969, گنجائش: 40,000. * [[ایم اے چدمبرم اسٹیڈیم]]، [[چیپاک]]، [[چینائی]]، گنجائش: 50,000. * [[Middle Income Group Club Ground]]، [[باندرہ]]، [[ممبئی]]۔ * [[معین الحق اسٹیڈیم]]، [[پٹنہ]]، قیام 1969–70. * [[نہار سنگھ اسٹیڈیم]]، [[فرید آباد]]۔ * [[Mohan Meakins Cricket Stadium]]، [[غازی آباد، بھارت]]، قیام 1974, گنجائش: 200. * [[Nehru Stadium, Gurgaon]]۔ * [[جواہر لال نہرو اسٹیڈیم (دہلی)]]، [[اندور]]۔ * [[نہرو اسٹیڈیم، پونے]]، [[پونے]]، قیام 1969, گنجائش: 25,000. * [[پنجاب کرکٹ ایسوسی آئی ایس بندرا اسٹیڈیم]]، [[اجیت گڑھ]]، [[چندی گڑھ]]، قیام 1993. * [[آئی پی سی ایل اسپورٹس کمپلیکس گراؤنڈ]]، [[وڈودرا]]۔ * [[سیکٹر 16 اسٹیڈیم]]، [[چندی گڑھ]]۔ * [[ودربھ کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ]]، [[ناگپور]]، گنجائش: 40,000. * [[وانکھیڈے اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]]، قیام 1974, گنجائش: 45,000. === گروپ اے === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=175|ٹیم !width=20 abbr="Played" |کھیلے !width=20 abbr="جتے" |ج !width=20 abbr="ہارے" |ہ !width=20 abbr="برابر" |ب !width=20 abbr="بلا نتیجہ" |ب ن !width=20 abbr="پوائنٹس" |پوائنٹ |- bgcolor="#ccffcc" |align="right"|{{crw|AUS}} |5||4||0||0||1||'''27''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="right"|{{crw|ENG}} |5||4||1||0||0||'''24''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="right"|{{crw|RSA}} |5||3||2||0||0||'''18''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="right"|{{crw|IRE}} |5||2||2||0||1||'''15''' |- |align="right"|{{crw|DEN}} |5||1||4||0||0||'''6''' |- |align="right"|{{crw|PAK}} |5||0||5||0||0||'''0''' |} === گروپ بی === {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|ٹیم !width=20 abbr="Played" |کھیلے !width=20 abbr="جتے" |ج !width=20 abbr="ہارے" |ہ !width=20 abbr="برابر" |ب !width=20 abbr="بلا نتیجہ" |ب ن !width=20 abbr="پوائنٹس" |پوائنٹ |- bgcolor="#ccffcc" |align="right"|{{crw|NZL}} |4||3||0||1||0||'''21''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="right"|{{crw|IND}} |4||2||0||1||1||'''18''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="right"|{{crw|NED}} |4||1||2||0||1||'''9''' |- bgcolor="#ccffcc" |align="right"|{{crw|SRI}} |4||1||2||0||1||'''9''' |- |align="right"|{{crw|WIN}} |4||0||3||0||1||'''3''' |} == میچ == === کوائٹر فائنل === {{Limited Overs Matches | date = 20 دسمبر 1997 | team1 = {{crw-rt|AUS}} | score1 = 223/4 (50 اوور) | score2 = 108/6 (50 اوور) | team2 = {{crw|NED}} | runs1 = [[Bronwyn Calver]] 76 (108) | wickets1 = [[Caroline Rambaldo]] 2/28 (8 اوور) | runs2 = [[Ariette van Noortwijk]] 17 (54) | wickets2 = [[Bronwyn Calver]] 1/3 (4 اوور) | result = آسٹریلیا ٹیم 115 رن تو‏ں میچ جِت گئی | report = [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/67143.html اسکور کارڈ] | venue = [[کے ڈی سنگھ بابو اسٹیڈیم، لکھنؤ]]، [[لکھنؤ]] | umpires = [[Satish Gupta]] and [[Subhash Mathur]] | motm = [[Bronwyn Calver]] (Aus) | toss = آسٹریلیا ٹیم نے ٹاس جِت کر پہلے بلے بازی دا فیصلہ کيتا۔ }} ---- {{Limited Overs Matches | date = 21 دسمبر 1997 | team1 = {{crw-rt|SRI}} | score1 = 104 (43.2 اوور) | score2 = 105/1 (22.1 اوور) | team2 = {{crw|ENG}} | runs1 = [[Vanessa Bowen]] 38 (100) | wickets1 = [[Charlotte Edwards]] 3/21 (7 اوور) | runs2 = [[Charlotte Edwards]] 57 (65) | wickets2 = [[Dona Indralatha]] 1/17 (4 اوور) | result = انگلینڈ ٹیم 9 وکٹاں تو‏ں میچ جِت گئی | report = [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/67204.html اسکور کارڈ] | venue = [[پنجاب کرکٹ ایسوسی آئی ایس بندرا اسٹیڈیم]]، [[اجیت گڑھ]] | umpires = [[Jasbir Singh]] تے [[Sekhon]] | motm = [[Charlotte Edwards]] (Eng) | toss = سری لنکا ٹیم نے ٹاس جِت کر پہلے بلے بازی دا فیصلہ کيتا۔ | rain = کم روشنی د‏‏ی وجہ میچ 46 اوور تک محدود کيتا گيا }} ---- {{Limited Overs Matches | date = 22 دسمبر 1997 | team1 = {{crw-rt|RSA}} | score1 = 80 (43.1 اوور) | score2 = 81/5 (28 اوور) | team2 = {{crw|IND}} | runs1 = [[Daleen Terblanche]] 25 (56) | wickets1 = [[Deepa Marathe]] 2/4 (9.1 اوور) | runs2 = [[Purnima Rau]] 24 (40) | wickets2 = [[Kim Price]] 2/3 (5 اوور) | result = بھارت ٹیم 5 وکٹاں تو‏ں جِت گئی | report = [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/66911.html اسکور کارڈ] | venue = [[معین الحق اسٹیڈیم]]، [[پٹنہ]] | umpires = نامعلوم | motm = نامعلوم | toss = جنوبی افریقا ٹیم نے ٹاس جِت کر پہلے بلے بازی دا فیصلہ کيتا۔ | rain = }} ---- {{Limited Overs Matches | date = 23 دسمبر 1997 | team1 = {{crw-rt|NZL}} | score1 = 244/3 (50 اوور) | score2 = 105/9 (50 اوور) | team2 = {{crw|IRE}} | runs1 = [[Debbie Hockley]] 70 (118) | wickets1 = [[Clare Shillington]] 1/33 (8 اوور) | runs2 = [[Adele Spence]] 18[[ناٹ آؤٹ]] (35) | wickets2 = [[Kelly Brown (cricketer)|Kelly Brown]] 2/12 (9 اوور) | result = نیوزی لینڈ 139 رن تو‏ں جِت گیا | report = [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/67205.html اسکور کارڈ] | venue = [[وانکھیڈے اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = [[Sameer Bandekar]] تے [[Borni Jamula]] | motm = [[Debbie Hockley]] (NZ) | toss = نیوزی لینڈ ٹیم نے ٹاس جِت کر پہلے بلے بازی دا فیصلہ کيتا۔ | rain = }} === سیمی فائنل === {{Limited Overs Matches | date = 24 دسمبر 1997 | team1 = {{crw-rt|AUS}} | score1 = 123/7 (32 اوور) | score2 = 104/9 (30 اوور) | team2 = {{crw|IND}} | runs1 = [[Joanne Broadbent]] 33 (77) | wickets1 = [[Pramila Bhatt]] 3/25 (7 اوور) | runs2 = [[Chanderkanta Kaul]] 48 (78) | wickets2 = [[Cathryn Fitzpatrick]] 3/18 (7 اوور) | result = آسٹریلیا 19 رن تو‏ں جِت گیا | report = [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/67203.html اسکور کارڈ] | venue = [[Harbax Singh Stadium]]، [[دہلی]] | umpires = [[Des Raj]] and [[Yashpal Sharma (cricketer)|Yashpal Sharma]] | motm = [[Cathryn Fitzpatrick]] (Aus) | toss = بھارت ٹیم نے ٹاس جِت کر پہلے گیند بازی دا فیصلہ۔ |کم روشنی سبب میچ 32 اوور تک محددو رکھیا گیا۔ * ''بھارت نو‏‏ں سست اوور ریٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں دو اوور دا جرمانہ ہويا۔'' }} {{Limited Overs Matches | date = 26 دسمبر 1997 | team1 = {{crw-rt|NZL}} | score1 = 175/6 (50 اوور) | score2 = 155 (47.5 اوور) | team2 = {{crw|ENG}} | runs1 = [[Debbie Hockley]] 43 (104) | wickets1 = [[Karen Smithies]] 3/40 (10 اوور) | runs2 = [[Janette Brittin]] 32 (88) | wickets2 = [[Clare Nicholson]] 2/29 (10 اوور) | result = نیوزی لینڈ 20 رن تو‏ں جِت گیا | report = [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/66988.html اسکور کارڈ] | venue = [[ایم اے چدمبرم اسٹیڈیم]]، [[چیپاک]] | umpires = این مورالی تے پی وینکاسین | motm = [[Debbie Hockley]] (NZ) | toss = نیوزی لینڈ ٹیم نے ٹاس جِت کر پہلے بلے بازی دا فیصلہ کيتا۔ | rain = }} === فائنل === {{Limited Overs Matches | date = 29 دسمبر 1997 | team1 = {{crw-rt|NZL}} | score1 = 164 (49.3 اوور) | score2 = 165/5 (47.4 اوور) | team2 = {{crw|AUS}} | runs1 = [[Debbie Hockley]] 79 (121) | wickets1 = [[Bronwyn Calver]] 2/29 (10 اوور) | runs2 = [[Belinda Clark]] 52 (81) | wickets2 = [[Katrina Keenan]] 2/23 (10 اوور) | result = آسٹریلیا 5 وکٹاں تو‏ں جِت گیا | report = [http://www.cricinfo.com/ci/engine/match/66905.html اسکور کارڈ] | venue = [[ایڈن گارڈنز]]، [[کولکات‏ا]] | umpires = [[Aloke Bhattacharjee]] تے ایس چودھری | motm = [[Debbie Hockley]] (NZ) | toss = نیوزی لینڈ ٹیم نے ٹاس جِت کر پہلے بلے بازی دا فیصلہ کيتا۔ | rain = }} == ریکارڈ تے شماریات == === بلے بازی === * '''ہائی ایس کل:''' [[آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]] 412/3.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=963;type=tournament ہائی ایس totals = ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ رن:''' [[Debbie Hockley]] ([[نیوزی لینڈ قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 456 رن۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ رن – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''ہائی ایس اسکور:''' [[Belinda Clark]] ([[آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 229*۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=963;type=tournament High scores – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''ہائی ایس اوسط:''' [[Belinda Clark]] ([[آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 148.33.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/batting/highest_career_batting_اوسط۔html?id=963;type=tournament ہائی ایس اوسط – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ سنچریاں:''' [[Debbie Hockley]] ([[نیوزی لینڈ قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) دو۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/batting/most_سنچریاں_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ سنچریاں – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ ففٹیاں:''' [[Debbie Hockley]] ([[نیوزی لینڈ قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) دو۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/batting/most_fifties_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ ففٹیاں– ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ صفر:''' [[Thanuga Ekanayake]] ([[سری لنکا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) تین۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/batting/most_ducks_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ صفر– ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> === گیند بازی === * '''سب تو‏ں زیادہ وکٹاں:''' [[Katrina Keenan]] ([[نیوزی لینڈ قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 13.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/most_وکٹاں_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ وکٹاں – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''بہترینگیند بازی ریکارڈ اک اننگ وچ :''' [[Purnima Choudhary]] ([[بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 5/21.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=963;type=tournament بہترینگیند بازی ریکارڈ اک اننگ وچ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''بہترین اوسط:''' [[Jodi Dannatt]] ([[آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 7.25.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/best_career_bowling_اوسط۔html?id=963;type=tournament بہترین اوسط – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''بہترین اکانومی ریٹ:''' [[Sangita Dabir]] ([[بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 1.5.<ref>[http://content-uk.cricinfo.com/women/content/player/54242.html بہترین اکانومی ریٹ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''بہترین اسٹرائیک ریٹ:''' [[Denise Reid]] ([[جنوبی افریقا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 14.3.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=963;type=tournament بہترین اسٹرائیک ریٹ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ 4-وکٹیں-اک اننگ وچ :''' [[Suthershini Sivanantham]] ([[سری لنکا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) One.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/most_4wi_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ four-وکٹیں-اک اننگ وچ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ 5-وکٹیں-اک اننگ وچ :''' [[Purnima Choudhary]] ([[بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) One.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/most_5wi_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ five-وکٹیں-اک اننگ وچ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''بہترین اکانومی ریٹs اک اننگ وچ :''' [[Avril Fahey]] ([[آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 0.2. (5 overs)<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/best_economy_rate_innings.html?id=963;type=tournament بہترین اکانومی ریٹs اک اننگ وچ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''بہترین اسٹرائیک ریٹ اک اننگ وچ :''' [[Olivia Magno]] ([[آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 3.3.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/best_strike_rate_innings.html?id=963;type=tournament بہترین اسٹرائیک ریٹs اک اننگ وچ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ رن دتے اک اننگ وچ :''' [[Susanne Neilsen]] ([[Denmark women's cricket team|DEN]]) 77 (10 overs)۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/bowling/most_runs_conceded_innings.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ رن دتے اک اننگ وچ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> === وکٹ کیپنگ === * '''سب تو‏ں زیادہ ڈسمس:''' [[Jane Smit]] ([[انگلستان قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 13.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ ڈسمس – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ ڈسمس اننگ وچ :''' [[Jane Smit]] ([[انگلستان قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) چار۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/keeping/most_dismissals_innings.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ dismissals in an innings – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> === فیلڈنگ === * '''سب تو‏ں زیادہ کیچ:''' [[Nicola Payne (cricketer)|Nicola Payne]] ([[نیوزی لینڈ قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) چھ۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ کیچ– ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> * '''سب تو‏ں زیادہ کیچ اننگ وچ :''' [[Kathryn Ramel]] ([[نیوزی لینڈ قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) تین۔<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/fielding/most_catches_innings.html?id=963;type=tournament سب تو‏ں زیادہ کیچ اک اننگ وچ – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> === شراکت داری === * '''ہائی ایس شراکت داری:''' [[Janette Brittin]] تے [[Barbara Daniels]] ([[انگلستان قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم]]) 203.<ref>[http://stats.cricinfo.com/women/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=963;type=tournament ہائی ایس partnerships by runs – ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ، 1997/98] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] اخذ کردہ بتریخ 2 جون 2008</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور مطالعہ == {{refbegin}} * {{cite book |last1=Davies |first1=Pete |title=Mad Dogs and English Women: The Story of England at the 6th Women's Cricket World Cup in India |date=1998 |publisher=Abacus |location=London |isbn=0-349-11009-3}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [http://content-uk.cricinfo.com/women/engine/series/61222.html ہیرو ہنڈا سوانیاں عالمی کپ] از [[ای ایس پی این کرک انفو]] * [https://www.auscricket.com.au/news-media/news-articles/the-game-changers-an-oral-history-of-australia%E2%80%99s-1997-women%E2%80%99s-world-cup-winners The Game Changers: An oral history of Australia's 1997 World Cup winners, Part I"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200409022902/https://www.auscricket.com.au/news-media/news-articles/the-game-changers-an-oral-history-of-australia%E2%80%99s-1997-women%E2%80%99s-world-cup-winners |date=2020-04-09 }}، [https://www.auscricket.com.au/news-media/news-articles/the-game-changers-part-ii-that%E2%80%99s-what-you-do-all-the-training-for,-because-it-comes-together-without-even-thinking-about-it "Part II"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200409023125/https://www.auscricket.com.au/news-media/news-articles/the-game-changers-part-ii-that%E2%80%99s-what-you-do-all-the-training-for,-because-it-comes-together-without-even-thinking-about-it |date=2020-04-09 }} and [https://www.auscricket.com.au/news-media/news-articles/the-game-changers-part-iii-(4) "Part III"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200409023350/https://www.auscricket.com.au/news-media/news-articles/the-game-changers-part-iii-(4) |date=2020-04-09 }} – retrospective by the [[Australian Cricketers' Association]] (published in 2020) {{سوانیاں کرکٹ عالمی کپ}} [[گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1997ء]] [[گٹھ:سوانیاں کرکٹ عالمی کپ ٹورنامنٹ]] [[گٹھ:بھارتی کرکٹ وچ 1997ء]] [[گٹھ:کرکٹ]] ohl6kqboa5hbhtirsm785q85ak7gw6x امائرہ دستور 0 103099 706594 643414 2026-04-29T13:38:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706594 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = امائرہ دستور | التصویر =Amyra Dastur snapped during photoshoot (2) (cropped).jpg | othername = ایمی روہنٹن دستور | birth_date = {{birth date and age|df= yes | 1993|5|07}} | birth_place = ممبئی، بھارت | occupation = [[اداکارہ]] | height = {{height | فٹ = 5 | in = 7}} | religion = [[زرتشتیت|پارسی]] | website = http://www.amayradastur.tk }} '''امائرہ دستور''' (ولادت: 7 مئی 1993ء)<ref name="bd1">{{Cite web|title=Amyra Dastur celebrates her 22nd birthday in Thailand|work=Mid-Day|date=12 May 2015|access-date=2016-07-28|url=http://www.mid-day.com/articles/amyra-dastur-celebrates-her-22nd-birthday-in-thailand/16202150|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429070554/https://www.mid-day.com/articles/amyra-dastur-celebrates-her-22nd-birthday-in-thailand/16202150|url-status=live}}</ref><ref name="bd2">{{Cite web|title=Amyra's flaunts her bikini in Thailand|author=TNN|work=The Times of India|date=9 May 2015|access-date=2016-07-28|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Amyras-flaunts-her-bikini-in-Thailand/articleshow/47211243.cms|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423074129/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Amyras-flaunts-her-bikini-in-Thailand/articleshow/47211243.cms|url-status=live}}</ref> اک بھارتی فلم اداکارہ نيں جنھاں نے ہندی، تمل، بین الاقوامی تے تیلگو فلماں وچ اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔۔<ref>[http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jun/100613-a-royal-gift-for-manish-tiwary.htm A royal gift for Manish Tiwary<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106043213/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jun/100613-a-royal-gift-for-manish-tiwary.htm |date=2014-01-06 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Issaq: Amyra’s headstrong nature helped her bag debut film {{!}} Hindi Movie News – Times of India<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-12/news-interviews/40535872_1_issaq-romeo-and-juliet-dhaval-gada |access-date=2021-03-24 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105105053/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-12/news-interviews/40535872_1_issaq-romeo-and-juliet-dhaval-gada |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-12/news-interviews/40535872_1_issaq-romeo-and-juliet-dhaval-gada|title=Amyra's headstrong nature helped her bag debut film|work=The Times of India|access-date=15 July 2013|archive-date=5 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105105053/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-12/news-interviews/40535872_1_issaq-romeo-and-juliet-dhaval-gada|url-status=live}}</ref> انہاں نے اپنے کیریئر د‏‏ی شروعات 16 سال د‏‏ی عمر وچ بطور ہندوستانی ماڈل نال کيتی تے کلین اینڈ کلئیر ، [[ایئرٹیل]] ، گارنیئر تے مائیکرو میکس ورگے وڈے برانڈ دے اشتہار وچ کم کيتا۔ == مڈھلا جیون تے کیریئر == امائرہ دستور نے اپنی تعلیم [[کیتھڈرل اینڈ جان کینون اسکول]] تو‏ں شروع کیتی۔ انہاں نے اپنی ثانوی تعلیم [[دھیرو بھائی امبانی انٹرنیشنل اسکول]] تو‏ں شروع کيتی سی لیکن اوہ اداکاری دے سلسلے وچ باہر ہوگئياں۔ امائرہ دستور پارسی نيں تے اوہ گھر وچ انگریزی تے گجرا‏تی بولدی نيں۔<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-never-really-wanted-to-act-for-fame-Amyra-Dastur/articleshow/21861008.cms|title=I never really wanted to act for fame: Amyra Dastur|work=The Times of India|access-date=16 August 2013|archive-date=22 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722032527/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-never-really-wanted-to-act-for-fame-Amyra-Dastur/articleshow/21861008.cms|url-status=live}}</ref> اوہ فی الحال ممبئی دے ایچ آر کالج وچ زیر تعلیم نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/I-am-not-a-romantic-person-Amyra-Dastur/Article1-1101793.aspx|title=I am not a romantic person: Amyra Dastur|work=Hindustan Times|access-date=16 August 2013|archive-date=15 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815070635/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/I-am-not-a-romantic-person-Amyra-Dastur/Article1-1101793.aspx|url-status=live}}</ref> امائرہ دستور نے اشتہارات وچ بطور ماڈل اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ انہاں نے ہندی سنیما وچ اداکاری دا آغاز منیش تیواری دے رومانوی ڈراما اساق تو‏ں کیا، جس وچ انہاں دے نال پرتیک بابر وی سن ۔<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/juliet-comes-to-benaras/article4927906.ece|title=Juliet comes to Benaras|author=Priya Sharma|newspaper=The Hindu|date=2013-07-18|access-date=16 August 2013|archive-date=5 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105105053/http://www.thehindu.com/features/cinema/juliet-comes-to-benaras/article4927906.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1854808/report-director-manish-tiwary-talks-about-his-film-issaq-prateik-babbar-and-amyra-dastur|title=Director Manish Tiwary talks about his film Issaq, Prateik Babbar and Amyra Dastur|work=dna|date=2013-06-29|access-date=15 July 2013|archive-date=6 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130706025534/http://www.dnaindia.com/entertainment/1854808/report-director-manish-tiwary-talks-about-his-film-issaq-prateik-babbar-and-amyra-dastur|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jul/030713-prateik-goes-down-on-his-knees-for-amyra-dastur.htm|title=Prateik goes down on his knees for Amyra Dastur|work=mid-day.com|access-date=15 July 2013|archive-date=6 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130706225225/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jul/030713-prateik-goes-down-on-his-knees-for-amyra-dastur.htm|url-status=live}}</ref> == فلماں == {| class="wikitable" |- ! سال ! فلم ! کردار ! زبان |- | 2003ء || ''عسّک (عشق)''||بچی کشیپ||ہندی |- | 2015ء || ''انے گان''||سمُدھرا، کلیانی، شین باگوالی، مدھمدا (چارکردار)||تامل، تلیگو |- | 2015ء || ''مسٹر ایکس (فلم)''||سیا ورما||ہندی |- | 2016ء || ''ٹکٹ ٹو بالی وڈ''||(زیر تکمیل)||ہندی |- |} == حوالے == <div class="reflist " style=" list-style-type: decimal;"> {{حوالے}}</div> == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی نام|5711339}} [[گٹھ:1993 دے جم]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں]] [[گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ممبئی د‏‏ی پارسی شخصیتاں]] [[گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:پارسی شخصیتاں]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] 91890121khtgejmqgiforv1z7pu5x3w ایہانا ڈھلوں 0 103168 706600 643922 2026-04-29T16:45:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706600 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = ایہانا ڈھلوں | التصویر = Ihana Dhillon graces the special screening of Hate Story IV (05) (cropped).jpg }} '''ایہانا ڈھلوں'''(پیدائش 18 اگست 1989) اک بھارتی اداکارہ نيں جو [[بالی وڈ]] تے پنجابی فلمی صنعت دونے وچ کم کررہیاں نيں۔ ''انہاں نے فلم 'ہٹ اسٹوری 4' تو‏ں'' بالی ووڈ د‏‏ی فلمی دنیا وچ قدم رکھیا تے اس نے ملک بھر وچ ناقدین د‏‏ی توجہ حاصل کيتی۔ ''اس د‏ی کثیر لسانی صلاحیتاں نے 'ڈیڈی کول منڈے فول'' '(2013) ،' ٹائیگر '(2016) اور' ''ٹھگ لائف'<nowiki/>'' (2017) ورگی سنسنی خیز پنجابی فلماں وچ کامیابی حاصل کرنے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ اوہ حالے اک بار فیر وڈی اسکریناں اُتے نظر آنے والی نيں جس وچ ارجن رامپال دے مدمقابل ادکاری کرن گی۔ ایہ فلم شیلیش ورما د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی متوقع فلم ''ناستک<nowiki/> اے'' ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mid-day.com/articles/arjun-rampal-and-ihana-dhillon-on-sets-of-nastik-in-ranchi/18825188|title=Arjun Rampal And Ihana Dhillon On Sets Of Nastik In Ranchi|تاريخ-الوصول=2021-03-27|تاريخ-الأرشيف=2018-12-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181226091650/https://www.mid-day.com/articles/arjun-rampal-and-ihana-dhillon-on-sets-of-nastik-in-ranchi/18825188|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ihana-dhillon-to-sizzle-alongside-arjun-rampal-in-new-item-song/articleshow/62076615.cms|title=Ihana Dhillon to sizzle alongside Arjun Rampal in new item song}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.republicworld.com/s/15918/hate-story-4-actor-ihana-dhillon-in-sizzling-new-avatar|title=Hate Story 4 Actor Ihana Dhillon In Sizzling New Avatar|accessdate=23 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224101310/http://www.republicworld.com/s/15918/hate-story-4-actor-ihana-dhillon-in-sizzling-new-avatar|archivedate=24 December 2017}}</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == ایہانا دا تعلق [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] دے جنوب مغربی شہر [[فرید کوٹ|فرید کوٹ]] تو‏ں ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک وڈی بہن کرن ڈھلون ا‏‏ے۔ ایہانا نے [[آکسفورڈ]] تو‏ں سیاحت تے مہمان نوازی وچ بیچلر ڈگری حاصل کيتی۔ گریجویشن دے بعد اوہ ہوٹل مینجمنٹ وچ پوسٹ گریجویشن دے لئی [[امریکا]] چلی گئياں۔ == کیریئر == ایہانا نے اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد [[اٹلانٹا]] دے ہوٹل کراؤن پلازہ وچ کم کيتا ، جتھے اک ماڈلنگ ایجنسی د‏‏ی نظر اس اُتے پئی تے انہاں نے ایہانا نو‏‏ں ماڈلنگ اسائنمنٹ د‏‏ی پیش کش د‏‏ی جسنو‏ں اس نے قبول ک‏ر ليا۔ اس طرح اٹلانٹا وچ اس دے ماڈلنگ کیریئر دا آغاز ہويا۔ بھارت واپس جانے دے بعد ، اس نے اپنا پہلا ٹیلی ویژن شو ، جواہرات آف رائلس ، وچ ، اداکارہ [[لیزا رے]] دے نال ، چینل ٹی ایل سی دے لئی سن 2010 وچ کیہ سی۔ 2013 وچ ، اس نے اپنی پہلی فلم ' ڈیڈی کول منڈے فول ' د‏‏ی تے پنجابی فلم انڈسٹری وچ منکی ، اک چھوٹے تو‏ں قصبے د‏‏ی لڑکی دے طور اُتے ، جو اپنی والدہ د‏‏ی خواہشات تے دیکھ بھال دا خیال رکھدی اے ، دے لئی اس نے شہرت حاصل کيتی۔ == فلموگرافی == {| class="wikitable" |+ !سال ! فلم ! کردار ! ڈائریکٹر ! زبان |- | 2013 | ڈیڈی کول منڈے فول | منکی | سمرجیت سنگھ | پنجابی |- | 2016 | ''ٹائیگر'' | ایکم | سرتاج سنگھ پنوں | پنجابی |- | 2017 | ''ٹھگ لائف'' | روچی | مکیش وہرہ | پنجابی |- | 2018 | ''ہیٹ سٹوری 4'' | ریشمہ | وشال پانڈیا | ہندی |- | 2019 | ''بلیکیا'' | شیتل | سکھمندر دھنجل | پنجابی |- | rowspan="5" | 2021 | ''بھوج: بھارت کا فخر'' | آئی اے ایس آفیسر | ابھیشیک دودھائی | ہندی |- | ''ناسٹک'' | آئٹم گرل | ستیش کوشک | پنجابی |- | گول گپے | تریخ دا اعلان نئيں ہويا | تریخ دا اعلان نئيں ہويا | پنجابی |- | ''بھوٹ انسل ٹوسی گریٹہو'' | تریخ دا اعلان نئيں ہويا | کے سی بوکوڈیا | پنجابی |- | ''غلام'' | تریخ دا اعلان نئيں ہويا | تریخ دا اعلان نئيں ہويا | پنجابی |} == ویب سیریز == {| class="wikitable" |+ !سال ! فلم ! کردار ! ڈائریکٹر ! زبان |- | 2020 | کسک | شیتل | دیپک پانڈے | ہندی |} == موسیقی ویڈیو == # 'میری عاشقی '، التمش فراز <ref>{{حوالہ ویب|last=Ihana Dhillon|first=Biggest Hit|title=Meri Ashiqui Jubin Nautiyal|url=https://lyricsretro.com/artist/jubin-nautiyal.html|website=www.lyricsretro.com|publisher=T-Series|accessdate=14 June 2020|archivedate=15 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615182742/https://lyricsretro.com/artist/jubin-nautiyal.html}}</ref> <ref>{{حوالہ ویب|last=Nautiyal|first=Jubin|title=Meri Aashiqui|url=https://www.youtube.com/watch?v=SVjkxdjivts|website=www.youtube.com|publisher=T-Series|accessdate=5 June 2020}}</ref> <ref>{{حوالہ ویب|last=Nautiyal|first=Jubin|title=Meri Aashiqui Song|url=https://www.youtube.com/watch?v=SVjkxdjivts|website=www.youtube.com|publisher=T-Series|accessdate=5 June 2020}}</ref> تے جوبن نوتیال دے ہمراہ۔ # 'یار بولدا'، نوراج ہنس دے نال # 'بارش'، ڈیپ منی دے نال # 'خاص'، نوراج ہنس دے ساتھ # 'بے وفا تیرا معصوم چہرہ'، کرن مہرہ تے جوبن نوتیال دے ساتھ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی نام|5911796}} [[گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی اداکاراواں]] 3ptvwb7nl85tojqjyo0n8c715rgq0q0 ساگر گپتا 0 103646 706650 584059 2026-04-30T08:23:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706650 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ساگر گپتا|التصویر =Saagar Gupta.jpg|image_size=|caption=|birth_date=4 مارچ 1969|birth_place=[[میرٹھ]]، یوپی، [[بھارت]]|death_date=|death_place=|occupation=سکرین-لیکھکن، [[گیت کار]]، فلم پروڈیؤسر|spouse=|parents=بدھپرکاش گپتا، شیل گپتا|children=}}'''ساگر گپتا''' (جم 4 مارچ 1969) اک بھارتی سکرین لکھاری، [[گیت کار]] اتے فلم پروڈیؤسر اے۔<ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/news+patrolling-epaper-newspatr/shubha+mudgal+s+song+for+film+evening+shadows-newsid-105888157|title=Shubha Mudgal's song for film Evening Shadows|date=9 Jan 2019|publisher=Dailyhunt|access-date=9 Jan 2019}}</ref> اس نے فلم اوننگ شیڈوز دا 'شرمئی شام' گیت لکھے ہن، جو [[شبھا مدگل]] ولوں تیار کیتا اتے گایا گیا۔<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/shubha-mudgal-i-dont-specialise-in-playback-singing/19122150|title=Shubha Mudgal: I Don't Specialise In Playback Singing|date=27 Feb 2018|access-date=27 Feb 2018|publisher=MidDay|accessdate=13 April 2021|archivedate=27 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227105610/https://www.mid-day.com/articles/shubha-mudgal-i-dont-specialise-in-playback-singing/19122150}}</ref> اسنے فلم 68 پیجس وچ اک گانے دے بول وی لکھے ہن۔ اوہ شریدھر رنگائن دے نال سولارس پکچرز دی کمپنی وچ شركت كنندہ اے اتے اسنے پنک مرر، یوئر اموشنلی، بریکنگ فری، اوننگ شیڈوز ورگیاں کئی فلماں دی اساری کیتا اے۔ اوہ کشیش ممبئی کئیر فلم فیسٹیول دا بانی ٹیم میمبر اے اتے سال 2010 وچ شروعات توں ہی پروگرامنگ ڈائریکٹر رہا اے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/international-queer-film-festival-returns-to-mumbai-in-may-2020/articleshow/72121390.cms|title=International Queer Film Festival returns to Mumbai in May 2020|date=19 Nov 2019|publisher=TimesOfIndia|access-date=19 Nov 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-with-31-in-tow-india-leads-list-of-films-to-be-screened-at-kashish-2019-2753972|title=With 31 in tow, India leads list of films to be screened at KASHISH 2019|date=27 مئی 2019|publisher=DNA|access-date=27 مئی 2019}}</ref> ساگر گپتا نے گولڈن ہاتھی انٹرنیشنل چلڈرن فلم فیسٹیول آف انڈیا دے دو ایڈیشناں لئی چلڈرن فلم سوسائٹی نال جونیئر فیسٹیول افسر وجوں کم کیتا اے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.swaindia.org/article_dyn.php?q=TmpZPQ==Lesbian|title=Lesbian, Bisexual & Trans Narratives in Indian Cinema – A Microview|date=3 ستمبر 2019|publisher=SWAindia.org|access-date=3 ستمبر 2019}}</ref> == فلموگرافی == === لکھاری === * 1999 رشتے (ٹیوی سیریز) * 1999 گبرے (ٹیوی سیریز) * 1999 کرشن ارجن (ٹیوی سیریز) * 1999 کاگر (ٹیوی سیریز) * 2004 پیار کی کشتی میں (ٹی وی سیریز) * 2006 د پنک مرر (چھوٹی فلم) * 2007 یوئر اموشنلی (فیچر) * 2007 68 پیجس (فیچر) * 2014 پرپل سکائی (دستاویزی فیچر) * 2014 آ مسکرا (تعلیمی فلم) * 2015 بریکنگ فری (دستاویزی فیچر) * 2018 اوننگ شیڈوز (فیچر) == اوارڈ == پروڈیؤسر دے طور اُتے ساگر گپتا دیاں فلماں نے بھارتی اتے قومانتری دوویں کئیاں اوارڈ جتے ہن، جو ہیٹھ لکھے مطابق ہن: * کییوپھلکس پھلڈیلپھیا 2016, یو۔ایس۔اے۔ وچ باربرا گٹنگز ہیومن رائیٹس اوارڈ (فلم 'بریکنگ فری' لئی)<ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbai-diary-wednesday-dossier/17449192|title=Breaking Free wins big|date=20 جولائی 2016|publisher=MidDay|access-date=20 جولائی 2016}}</ref> * نیویارک شہر ("گلابی آئینہ " لئی) فائر آئیلینڈ فلم فیسٹیول 2004 وکھے سبتوں وڈا فلم لئی جوری ایوارڈ * بیسٹ فلم آف د فیسٹیول اوارڈ، کواشن ڈی جانر فلم پھیسٹیول- 2003, للی، فرانس وکھے (فلم "گلابی آئنا" لئی) * بیسٹ کامیڈی ایپیسوڈ، 1999 لئی ریپا ایوارڈ ("پیا کا گھر" - گبرے، زی ٹی وی لئی) * بیسٹ ٹیلیفلم، 2000 لئی راپا اوارڈ ("کھموشیاں" لئی - رشتے، [[زی ٹیوی|زی]] ٹی۔وی۔) == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == * {{IMDb name|1481242/}} [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری]] [[گٹھ:جم 1969]] pxfv3gl7o568qsu6a7p044kbtjwnukn اداکاری 0 104420 706620 585624 2026-04-30T00:02:39Z Themeramisin 44114 706620 wikitext text/x-wiki [[File:Bernhardt Hamlet2.jpg|thumb|left|250px|[[سارا برنہارٹ]] اداکاری کر دے ہوئے]] '''اداکاری''' (اكتينج, acting)، جلوہ کاری، بعید نمائی، [[فلم]] تے دوسرے قصا گوئی وسائل وچ اک [[اداکار]] یا [[اداکارہ]] دا کَم اے جو کسے کردار دی نقشا کشی تے عمومن کھیل یا لکھے ہوئے متن نوں بولدے ، گاوندے تے پرفارم کر دے ہوئے کہانی بیان کردا اے ۔ [[گٹھ:اداکاری]] [[گٹھ:آرٹ]] [[گٹھ:فن]] lfj8zeex8iuw655fartlm1knspso3is دیپتی نۆل 0 104601 706634 658765 2026-04-30T04:58:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706634 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | bgcolour = chocolate | name = دیپتی نۆل | image = Deepti Naval.jpg | caption = دیپتی نول اپنی فلم ''[[میمریز ان مارچ]]'' دی سکریننگ ویلے (2011) | imagesize = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1957|2|3}} | birth_place = [[امبرسر]]، پنجاب، بھارت | occupation = اداکارہ، ڈریکٹر | death_date = | death_place = | othername = دیپتی نول | years_active = 1979 - ہن | spouse = [[پرکاش جھا]] (1985–2002) | website = http://www.deeptinaval.com/ | notable role = | academyawards = | emmyawards = | tonyawards = }} '''دیپتی نۆل ''' (جم 3 فروری 1957) ہندی فلماں دی اک مشہور پنجابی اداکارہ اے۔ دیپتی نۆل دی شخصیت بہایامی اتے آکرشک اے۔ اوہ شاعرہ اتے چترکار ہون دے ناݪ ناݪ اک کامیاب چھایاکار وی اے۔ اسدے علاوہ اس نوں سنگیت نال وی بہت لگاؤ اے اتے اوہ اپنے آپ وی کئی ساز وجا لیندی اے۔ اس دی شائع کتاباں وچوں ''لمحا لمحا'' بہت مقبول ہوئی اے۔ == جیون تے کم == دیپتی نۆل دا جم 3 فروری 1957 نوں [[امبرسر]]، [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] وچ ہویا۔ اس نے اپنے کیریئر دی شروعات 1977 وچ فلم 'جلیانوالا باغ' ناݪ 1977 وچ کیتی۔ اس توں بعد دیپتی نے 1978 دی فلم جنون تے 1980 وچ 'ہم پانچ' وچ کم کیتا۔ 1981 دی فلم '[[چشم بدور]]' دیپتی نول دے کیریئر دی پہلی سپرہٹّ فلم سی۔ اس توں بعد اس نے 'کہاݨی'، 'کسی سے نہ کہنا'، 'رنگ برنگی' آدی فلماں وچ کم کیتا۔ 1985 وچ دیپتی نۆل نے [[پرکاش جھا]] نال شادی کر لئی، پر 2002 چ دوویں وکھ ہو گئے۔ 2009 چ دیپتی نول نے 'دو پیسے کی دھوپ چار آنے کی بارش' دی ڈریکشن کیتی۔ کملا فلم وچ دیپتی نۆل نے خریدی گئی اک غریب کُڑی دا کردار نبھایا سی۔ ایہ اک سچی کہاݨی اُتے مبنی سی۔ دیپتی نݩل نے پنجابی فلم ''[[مڑھی دا دیوا]]'' دی ہیروئن دا کردار وی نبھایا اے۔ == ہور کم == نۆل نے اپݨی فلم دی شروعات "دو پیسے کی دھوپ"، "چار آنے کی باریش" اداکار منیشا کوئرالا اتے رجت کپور ناݪ کیتی۔ فلم نے 2009 دے نیو یارک انڈین فلم فیسٹیول وکھے سبتوں ودھیا سکرین پلےء ایوارڈ جتیا سی جو کہ 2019 وچ نیٹ فلکس اُتے جاری ہوئی سی۔ اس نے "تھوڑا سا آسمان"، اک ٹی وی سیریل، جو کہ دھکڑ عورت پاتراں دے دوآلے مرتکز اے، نوں وی لکھیا اتے ڈاریکٹ کیتا، اتے اک ٹریول شو، "دی پاتھ لیسّ ٹریولڈ" دی اساری کیتی۔ ہندی وچ اس دی کویتاواں دی پہلی چون "لمحا لمحا" 1983 وچ شائع ہوئی سی۔ 2004 وچ، میپنلٹّ نے "بلیک ونڈ اینڈ ادر پوئمس" ناں دا اک نواں مجموعہ شائع کیتا۔ نول 2011 وچ شائع چھوٹیاں کہانیاں دے سنگرہ، "دِ میڈ تبتی" دی لکھاری وی اے۔ نیول اک پینٹر اتے فوٹوگرافر وی اے جس دی کریڈٹ لئی اس دیاں کئی نمائشاں ہوئیاں ہن۔ اس دے پینٹر دے کم وچ ووادپورن حاملہ نن شامل اے۔ اوہ "ونود پنڈت چیریٹیبل ٹرسٹ" وی چلاؤندی اے، جو اس دے سورگی ساتھی دی یاد وچ قائم کیتا گیا اے، جو کہ کڑیاں دی سکھیا لئی اے۔ == نجی جیون == نول دا ویاہ فلم پروڈیؤسر پرکاش جھا نال ہویا سی اتے دوہاں دی اک دھی، سمت، نوں گود لیا اے۔ بعد وچ نول دا تعلق مرحوم ونود پنڈت نال بنیا جو [[پنڈت جسراج]] دے بھتیجے سن۔ اوہ پینٹنگ اتے فوٹوگرافی وچ وی دلچسپی رکھدی اے۔ == انعام == * 1988, بنگال فلم جرنلسٹس ایسوسی ایشن اوارڈ، سبتوں ودھیا شراکت دار اداکارہ، مرچ مسالہ [حوالہ لوڑیندا] * 2003, کراچی فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا شراکت دار اداکارہ دا انعام * 2012, سوچ انڈیا فلم فیسٹیول (سپین) وکھے سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام [حوالہ لوڑیندا] * 2013, نیو-یارک انڈین فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام == پرمکھ فلماں == {| class="wikitable" |- ! سال !! فلم !! کردار !! حوالا |- | 1978 || '' [[جنون (1978 فلم)|جنون]] '' || راشد دی بیوی || |- | 1979 || '' [[جلیاں والا باغ]] '' || || |- | 1980 || '' [[ہم پانچ (1980 فلم)|ہم پانچ]] '' || لجیا || |- | 1980 || '' [[ایک بار پھر (1980 فلم)|ایک بار پھر]] '' || کلپنا کمار || |- | 1981 || '' [[چشمیبددور (1981 فلم)|چشمیبددور]] '' || نیہا راجن || |-1981 || "چرتھا" (1981 فلم) | 1982 || '' [[انگور (1982 فلم)|انگور]] '' || تنو || |- | 1982 || '' [[ساتھ ساتھ (فلم)|ساتھ ساتھ]] '' || گیتانجلی گپتا 'گیتا' || |- | 1982 || '' [[سریمان شریمتی]] '' || وینا || |- | 1983 || '' [[رنگ برنگی]] '' || انیتا سود || |- | 1983 || '' [[ایک بار چلے آؤ]] '' || گلاب ڈی دیال || |- | 1983 || '' [[کہانی (1983 فلم)|کہانی]] '' || سندھیا سبنس || |- | 1983 || '' [[کسی سے نہ کہنا]] '' || ڈاکٹر رامولا شرما || |- | 1984 || '' [[موہن جوشی حاضر ہو!]] '' || || |- | 1984 || '' [[قانون کیا کریگا]] '' || سری متی انجو گوتم مہرا || |- | 1984 || '' [[کملا (فلم)|کملا]] '' || کملا || |- | 1984 || '' [[ہپ ہپ ہررے (فلم)|ہپ ہپ ہررے]] '' || || |- | 1984 || '' [[یہ عشقَ ناہی آسان]] '' || صحرا ایچّ خان / صحرا س سلیم || |- | 1984 || '' [[وانٹڈ (1984 فلم)|وانٹڈ]] '' || اینجلا|| |- | 1984 || '' [[اندھی گلی]] '' || || |- | 1985 || '' [[دامل]] '' || || |- | 1985 || '' [[فاصلے]] '' || شیتل || |- | 1985 || '' [[ٹیلیفون (فلم)|ٹیلیفون]] || || |- | 1985 || '' [[ہولی (فلم)|ہولی]] '' || پروفیسر سہگل || |- | 1985 || '' [[آنکھیں (1985 فلم)|آنکھیں]] '' || اندو اگنیہوتری || |- | 1985 || '' اپنا جہان '' || امن اے ساہنی || ٹیوی فلم |- | 1985 || '' [[عورت پیر کی جتی ناہی اے]] '' || || |- | 1986 || '' [[آشیانہ (1986 فلم)|آشیانہ]] '' || || |- | 1986 || '' [[بیگانہ (1986 فلم)|بیگانہ]] '' || آشا ماتھر / آشا وی کمار || |- | 1986 || '' [[نصیحت]] '' || || |- | 1987 || '' [[میرا سہاگ]] '' || || خاص دکھّ |- | 1987 || '' [[مرچ مسالہ]] '' || سرسوتی، مکھیا دی بیوی || |- | 1988 || '' [[ابھشاپت]] '' || || |- | 1988 || '' [[شوربیر]] '' || نندہ (شنکر دی بیوی) || |- | 1988 || '' [[میں زندہ ہوں]] '' || || |- | 1989 || '' [[مڑھی دا دیوا (1989 فلم)|مڑی دا دیوا]] '' || بھان کور / بھانی || پنجابی فلم |- | 1989 || '' [[جسم کا رشتہ]] '' || || |- | 1990 || '' [[گھر ہو تو ایسا]] '' || شاردا وی۔ کمار || |- | 1991 || '' [[مین (فلم)|مین]] '' || گیتا || کنڑ فلم |- | 1991 || '' [[ایک گھر]] '' || || |- | 1991 || '' [[سوداگر (1991 فلم)|سوداگر]] '' || آرتی || |- | 1992 || '' [[کرینٹ (ہندی 1992 فلم)|کرینٹ]] '' || سیتا || |- | 1992 || '' [[یلغار (1992 فلم)|یلغار]] '' || سنیتا (دیپک دی بیوی) || |- | 1994 || '' [[بالیوڈّ (فلم)|بالیوڈّ]] '' || || |- | 1994 || '' [[مسٹر آزاد]] '' ||راجلکشمی || |- | 1995 || '' [[دشمنی: پرتشدد پریم کہانی]] '' || رام اوبرائے || |- | 1995 || '' [[جےَ وکرانت]] '' || ہرنام دی بیوی || |- | 1995 || '' [[گڈو]] '' || شاعری بہادر || |- | 1996 || '' [[سوتیلا بھائی]] '' || سرسوتی || |- | 1998 || Aie Sangharsha || || |- | 1999 || '' [[کبھی پاس کبھی فیل]] '' || || |- | 2000 || '' [[بھونڈر]] '' || شوبھا دیوی || |- | 2002 || '' [[لیلا (2002 فلم)|لیلا]] '' || Chaitali || [[کراچی فلم فیسٹیول]] تے سبھ توں ودھیا معاون اداکارہ انعام جیتو - 2003<ref name="awkarachi">{{cite web|url=http://www.the-south-asian.com/jan%202004/letter_from_pakistan.htm |title=Letter From Pakistan- دسمبر 2003 – جنوری 2004|date=جنوری 2004|accessdate=21 اکتوبر 2015}}</ref> |- | 2002 || '' [[طاقت]] '' || شیکھر دی ماں || |- | 2003 || '' [[فریکی چکرا]] '' || سری متی تھامس || |- | 2004 || '' [[انہت (فلم)|انہت]] || مہاتارکا || مراٹھی فلم |- | 2006 || '' [[سفر (فلم)|سفر]] '' || سمتا ڈی جوگیلکر / شاردا || |- | 2008 || '' [[فراقَ]] '' || آرتی || |- | 2011 دے || ''[[ٹیل می او خدا]] '' || سری متی آر کپور || |- | 2010 || ''[[میمریز ان مارچ]]'' || آرتی س مشرا ||امیجنئنڈیا فلم فیسٹیول (سپین) تے سبھ توں ودھیا اداکارہ دا اوارڈ<ref name="awmadrid">{{cite web|url=http://www.imagineindia.net/2012/eng/|title=ImagineIndia 2012 Awards|accessdate=21 اکتوبر 2015|archive-date=2016-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203135628/http://www.imagineindia.net/2012/eng/|dead-url=yes}}</ref> |- | 2011 دے || ''ٹریپڈ ان ٹریڈیشن: رواج'' || پارو || |- | 2011 دے || '' [[زندگی نہ ملے گی دوبارا]] '' || راحیلا قریشی || |- | 2011 دے || '' [[بھنڈی بازار انک]] '' || بانو || |- | 2013 || '' [[مہابھارت (2013 فلم)|مہابھارت]] '' || کنتی (ووآئس-اوورئس) || |- | 2013 || '' [[بیئے پاس]] '' || سری متی سہاسنی || خاص دکھ<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/deepti-naval-makes-friendly-appearance-in-ba-pass/218603|title=Deepti Naval makes friendly appearance in 'BA Pass'|date=18 جون 2013|accessdate=21 اکتوبر 2015|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304062220/http://www.mid-day.com/articles/deepti-naval-makes-friendly-appearance-in-ba-pass/218603}}</ref> |- | 2013 || '' [[اورنگزیب (فلم)|اورنگزیب]] '' || سری متی بیک فٹّ پھوگٹ (رشی کپور دی سکرین بیوی) |- | 2013 || '' [[انکار (2013 فلم)|انکار]] '' || سری متی کامدھر|| [[معاون کردار وچ سبھ توں ودھیا اداکارہ لئی اپسرا ایوارڈ]] لئی نامزد - |- | 2013 || '' لسن امایا '' || لیلا || [[نیویارک بھارتی فلم فیسٹیول]] سبتوں ودھیا اداکارہ انعام جیتو - 2013<ref name="awnewyork">{{cite web|url=http://www.iaac.us/nyiff2013/winners.htm|title=Winners|accessdate=21 اکتوبر 2015}}</ref> |- | 2014 || '' [[یاریاں (2014 فلم)|یاریاں]] '' || گرلز ہوسٹل وارڈن<ref>{{cite web|title=Yaariyan movie review|url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/yaariyan-movie-review-914|accessdate=18 جنوری 2014|archive-date=2016-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117211255/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/yaariyan-movie-review-914|dead-url=yes}}</ref> || |- | 2014 || '' [[بینگ بینگ!]] '' || جےَ اتے ویرین دی ماں || |- | 2015 || '' [[اینئیچ 10]] '' || اماجی || |- | 2015 || '' [[ہارٹلیسّ (2014 فلم)|ہارٹلیسّ]] '' || سوتردھار دی ماں|| |- | 2015 || '' [[طیور]] '' || پنٹو دی ماں || |- | 2016 || '' [[لوآئن (2016 فلم)|لوآئن]] '' || || پوسٹ-پروڈکشن |- |} == شائع کتاباں == * ''لمحا-لمحا'' * ''بلیک ونڈ اینڈ ادر پوئمز''<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2011/01/%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%AA%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A8%B2-%E0%A8%B5%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A9%8%E0%A8%82-%E0%A8%95%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%A0/ دیپتی نۆل ولوں شاعری پاٹھ، پنجابی ٹربیون - 7 جنوری 2011]</ref> == باہرلے جوڑ == * {{IMDb name|id=0622732}} * [http://www.deeptinaval.com/ Naval's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809035750/http://www.deeptinaval.com/ |date=2007-08-09 }} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] 37ix5wi3xgh8xpjs4qz0uk15hoy92uh جامعہ نصرت العلوم گوجرانوالہ 0 106719 706616 589763 2026-04-29T23:21:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706616 wikitext text/x-wiki '''جامعہ نصرت العلوم''' گوجرانوالہ ، پنجاب ، پاکستان وچ واقع اک مدرسہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد 1952ء وچ [[عبد الحمید خان سواتی|مولا‏نا صوفی عبد الحمید سواتی]] نے رکھی۔ بعد وچ انہاں دے بھائی مولا‏نا [[محمد سرفراز خان صفدر]] وی نال شام‏ل ہو گئے۔<ref name="alsharia">{{cite news|url=http://alsharia.org/2015/aug/madar-ilmi-jamia-nusratululoom-maulana-zahidurrashdi|publisher=alsharia.org|author=|title=مادرِ علمی جامعہ نصرۃ العلوم|date=|access-date=15 June 2021}}</ref> اس مدرس‏ے وچ شعبہ بنات وی ا‏‏ے۔ 2000ء تو‏ں [[زاہد الراشدی]] اس وقت مدرسہ نصرت العلوم گوجرانوالہ دے صدر تے شیخ الحدیث نيں۔<ref name="Notable Visitors">{{cite news|url=https://ebrahimcollege.org.uk/notable-visitors/|publisher=ebrahimcollege.org.uk|title=Notable Visitors|access-date=15 June 2020|accessdate=15 June 2021|archivedate=2 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200702075740/https://ebrahimcollege.org.uk/notable-visitors/}}</ref><ref name="محمد عبد المتین خان زاہد (المعروف ابوعمار زاہد الراشدی)">{{cite news|url=http://zahidrashdi.org/taaruf|publisher=zahidrashdi.org|title=محمد عبد المتین خان زاہد (المعروف ابوعمار زاہد الراشدی)|access-date=15 June 2020}}</ref> == قابل ذکر فضلاء == * [[زاہد الراشدی]] * [[عمار خان ناصر]] * [[محمد الیاس گھمن]] * [[مولا‏نا محمد اسلم شيخوپوری]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:جامعہ نصرت العلوم گوجرانوالہ| ]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1952ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:گوجرانوالہ]] [[گٹھ:1952ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:پاکستان وچ اسلامی درسگاہاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:پاکستان وچ تعلیم]] a8hbbcsp7ywjvpixvqo0hssnj2kg176 محمد اسماعیل کٹکی 0 109442 706597 648414 2026-04-29T14:44:37Z Khaatir 28127 706597 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography|religion=[[اسلام]] |title = |honorific_prefix = {{small|مناظر{{زیر}} اسلام، مولا‏نا}} |name= محمد اسماعیل کٹکی |image= |birth_date = [[1914ء]] سونگڑہ، [[کٹک ضلع|کٹک]]، [[اوڈیشا]] |death_date = {{death date and age|df=yes|2005|02|20|1913}} سونگڑہ، [[کٹک ضلع|کٹک]]، [[اوڈیشا]] |alma_mater= [[جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی]]، [[دار العلوم دیوبند]] |notable_works= یادگار{{زیر}} یادگیر، قادیانی اسلام، ذرا غور کریں |jurisprudence = [[حنفی]] |movement = تحفظ ختم نبوت |office1 = صدر جمعیت علمائے [[اوڈیشا]] (اول) |term1= |office2 = امیر شریعت [[اوڈیشا]] (اول) |term2 = 1964 تو‏ں 2005 |office3 = رکن{{زیر}} مجلس{{زیر}} شوری، [[دار العلوم دیوبند]] |term3= 1992 تو‏ں 2005 |disciple_of = [[حسین احمد مدنی]]، [[مرتضی حسن چاند پوری]]، [[محمد میاں دیوبندی]]، [[محمد ابراہیم بلیاوی]]، [[اصغر حسین دیوبندی]]، [[محمد شفیع دیوبندی]]، [[محمد طیب قاسمی|قاری محمد طیب]] |founder = جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم، سونگڑہ، کٹک }} '''محمد اسماعیل کٹکی''' (1914ء-20 فروری 2005ء) اک بھارتی [[دیوبندی]] [[علماء|عالم]]، مقرر، مناظر تے محافظ{{زیر}} [[ختم نبوت|ختم{{زیر}} نبوت]] سن ۔ [[بھارت]] وچ خصوصاً ریاست [[اوڈیشا]] وچ [[تحریک تحفظ ختم نبوت]] اُتے انہاں دے بے بہا خدمات نيں۔ اوہ جمعیت علمائے اوڈیشا و ''امارت شرعیہ اوڈیشا'' دے پہلے صدر سن ۔ سونگڑہ، [[ضلع کٹک|کٹک]] وچ انہاں دے زیر اہتمام ''جامعہ مرکز العلوم'' د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ == ولادت و تعلیم == اسماعیل کٹکی د‏‏ی پیدائش 1914ء نو‏‏ں رسول پور سونگڑہ، [[ضلع کٹک]]، [[اوڈیشا]] وچ ہوئی۔<ref name="interview">{{cite book |author1= |title=آئینۂ دار العلوم |publisher=[[دار العلوم دیوبند]] |edition=28 صفر 1417ھ بہ مطابق 15 جولائ‏ی 1996ء |chapter=مناظر اسلام حضرت مولا‏نا سید محمد اسماعیل صاحب کٹکی رکن [[مجلس شورٰی دار العلوم دیوبند|شوری]] تو‏ں اک انٹرویو (مولا‏نا سید علی اشرف کٹکی قاسمی) |language=ur}}</ref><ref name="Amīn">{{Cite web|url=https://www.baseeratonline.com/158650|title=مناظر اسلام مولا‏نا سید محمد اسماعیل کٹکی قاسمی رحمہ اللّٰہ: حیات و خدمات|date=4 اکتوبر 2021|accessdate=5 October 2021|website=بصیرت آن لائن|last=روح الامین|first=محمد}}</ref> ابتدائی تعلیم اپنی پھوپھی”سیدن بی بی “ دے پاس ہوئی۔<ref name="interview" /><ref name="Ad-Dā'ī">{{cite book |author1=[[نور عالم خلیل امینی]]|title=إلى رحمة الله.١. الشيخ السيد محمد إسماعيل الكتكي|publisher=[[مجلہ الداعی]]، [[دار العلوم دیوبند]]|edition=2005 |date=ربیع الاول-ربیع الثانی 1426ھ م اپریل -مئی 2005ء|url=http://www.darululoom-deoband.com/arabic/articles/tmp/1551002437%2019-Ila-Rahmatillah-03-04_1426_1.htm |accessdate=05 October 2021}}</ref> اگے د‏‏ی تعلیم دے لئی اوہ [[جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی]] مرادآباد پہنچے تے اوتھ‏ے دے جبال{{زیر}} علم استاداں تو‏ں اکتساب{{زیر}} علم کیا، جنہاں وچو‏ں کچھ استاداں دے ناں ایہ نيں: [[محمد میاں دیوبندی]]، محمد اسماعیل سنبھلی، عبد الحق مدنی تے مولا‏نا قدرت اللّٰہ قدرت۔<ref name="Ad-Dā'ī" /> اس دے بعد اوہ [[دار العلوم دیوبند]] تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے داخلہ ہوگیا تے اوتھ‏ے انہاں دے استاداں وچ [[حسین احمد مدنی]]، [[محمد ابراہیم بلیاوی]]، [[محمد طیب قاسمی|قاری محمد طیب]]، رسول خان ہزاروی، [[محمد شفیع دیوبندی]]، [[اصغر حسین دیوبندی]]، [[اعزاز علی امروہوی]]، [[مرتضی حسن چاند پوری]]، نبیہ حسن دیوبندی تے عبد السمیع دیوبندی شام‏ل نيں۔<ref name="Ad-Dā'ī" /><ref name="Mansoorpuri2">{{cite book |last1=کٹکی |first1=سید محمد اسماعیل|author-link=سید محمد اسماعیل کٹکی|title=ذرا غور کرن |publisher=شیخ الہند اکیڈمی، [[دار العلوم دیوبند]] |location=دیوبند |chapter=قاطع قادیانیت مناظر اسلام سید محمد اسماعیل کٹکی امیر شریعت اڑیسہ از [[عثمان منصور پوری]] |language=ur}}</ref> دار العلوم دیوبند وچ دورۂ حدیث تو‏ں انہاں د‏‏ی فراغت؛ 1353ھ بہ مطابق 1934ء وچ ہوئی، [[صحیح البخاری]]؛ حسین احمد مدنی تو‏ں پڑھی۔<ref name="Diary">{{cite book |author1=مولا‏نا طیب قاسمی ہردوئی |title=دار العلوم ڈائری '''تلامذۂ [[حسین احمد مدنی|شیخ الاسلام]] نمبر|publisher=ادارہ پیغام{{زیر}} محمود|location=[[دیوبند]] |edition=2015ء |language=ur}}</ref><ref name="Mansoorpuri" /> دار العلوم دیوبند تو‏ں فراغت دے بعد ہور چھ ماہ انھاں نے عظیم مناظر [[مرتضی حسن چاند پوری]] دے پاس رہ ک‏ے مناظرہ اُتے مشق و تمرین کيتا تے انہاں تو‏ں مناظرہ دے اصول و ضوابط سیکھے، زمانۂ طالب علمی ہی وچ اوہ اک کامیاب مناظر بن چکے سن ۔<ref name="Amīn" /><ref name="Mansoorpuri2" /> == تدریسی و خدمات‏‏ی زندگی == فراغت دے بعد [[کوراپٹ ضلع|کوراپٹ]]، اوڈیشا وچ (1947ء تک<ref name="interview" />) اسکول د‏‏ی سرکاری ملازمت وچ مشغول رہ‏ے،<ref name="Amīn" /> 1946ء ہی وچ اوہ مولا‏نا مدنی دے ایما اُتے اوڈیشا ہی وچ تحفظ ختم نبوت د‏‏ی اک تحریک "انجمن تبلیغ الاسلام" تو‏ں منسلک ہوک‏ے سرگرم{{زیر}} عمل ہوچکے سن، ایہ تحریک 1945ء وچ سونگڑہ ہی دے اہل فکر افراد نے قائم کيتی سی۔<ref name="Amīn" /> انھاں دے انتظام وچ 1946ء وچ باقاعدہ ''جامعہ مرکز العلوم'' قائم کيتا گیا تے اوہ تدریسی و اصلاحی خدمات وچ مشغول ہوگئے۔<ref name="Amīn" /> فراغت دے بعد تو‏ں لے ک‏ے نوے د‏‏ی دہائی تک انھاں نے نوے تو‏ں ودھ مناظرے کیتے،<ref name="Mansoorpuri2" /> جنہاں وچ ردّ{{زیر}} [[احمدیہ|قادیانیت]] اُتے ہونے والے مناظرےآں وچ : 1958ء دا "مناظرۂ [[بھدرک]]، 1963ء دا مناظرۂ [[یادگیر]]، 1988ء دا مناظرۂ [[کوتھاگودیم|کتہ گوڑم]] تے ردّ{{زیر}} [[بریلوی مکت‏‏ب فکر|بریلویت]] اُتے ہونے والا 1979ء دا مناظرۂ [[بارہ بٹی اسٹیڈیم]] مشہور ا‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> اٹھ سو تو‏ں ودھ افراد آپ دے ہتھ اُتے مشرف با اسلام ہوئے<ref name="Mansoorpuri2" /> تے آپ د‏‏ی وعظ و تقریر تے اظہار{{زیر}} حق و ابطال{{زیر}} باطل تو‏ں لاتعداد مسلماناں دا ایمان مضبوط و مستحکم ہويا۔<ref name="Mansoorpuri">{{cite book |last1=کٹکی |first1=سید محمد اسماعیل|author-link=سید محمد اسماعیل کٹکی|title=ذرا غور کرن |publisher=شیخ الہند اکیڈمی، [[دار العلوم دیوبند]] |location=دیوبند |chapter=عرض ناشر از [[عثمان منصور پوری]] (21 ذو الحجہ 1426ھ)|language=ur}}</ref> قادیانیاں دے مشہور مناظرین مفتی صادق، سرور شاہ، محمد حنیف کشمیری، غلام احمد مجاہد تے محمد سلیم وغیرہ نو‏‏ں بار بار عبرت ناک شکست دتی۔<ref name="Mansoorpuri2" /> بریلوی مناظرین وچ [[ارشد القادری]] تے مولا‏نا حبیب الرحمن [[بھدرک]] تو‏ں وی انہاں دا اپنے رفقا دے نال مناظرہ ہويا تے کامیاب وی رہ‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> 1964ء تو‏ں وفات تک یعنی 2005ء تک آپ امیر شریعت اوڈیشا رہ‏‏ے۔ اوہ اپنی وفات تک [[جمعیت علمائے ہند#انتظامیہ|جمعیت علمائے اوڈیشا]] دے صدر وی رہ‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> 1986ء وچ "کل ہند مجلس{{زیر}} تحفظ{{زیر}} [[ختم نبوت]]" دا انھاں نائب صدر منتخب کيتا گیا سی۔<ref name="Mansoorpuri" /> 1992ء وچ اوہ [[مجلس شورٰی دار العلوم دیوبند]] دے رکن بنائے گئے تے اپنی وفات یعنی 2005ء تک اس عہدہ اُتے سرفراز رہ‏‏ے۔<ref name="Jāme o Mukhtasar">{{cite book |author1=محمد اللّٰہ قاسمی |title=دار العلوم دیوبند د‏‏ی جامع و مختصر تریخ|publisher=شیخ الہند اکیڈمی|location=دیوبند |page=322،323،758|edition=اکتوبر 2020 |chapter=حضرت مولا‏نا حبیب الرحمن قاسمی اعظمی|language=ur}}</ref> اوہ [[انڈین نیشنل کانگریس|کانگریس]] دے حامی سن تے اخیر عمر تک ايس‏ے تو‏ں منسلک رہے تے [[تحریک آزادی ہند|تحریک آزادی]] وچ وی سرگرم رہ‏‏ے۔<ref name="interview" /> == شاگرد== انہاں دے تربیت یافتہ تلامذہ وچو‏ں بعض مشاہیر دے ناں تھلے لکھے نيں:<ref name="Amīn" /> * مولا‏نا سید محمد سراج الساجدین کٹکی قاسمی؛ جو امیر شریعت ثانی اوڈیشا تے جمعیت علمائے اوڈیشا دے دوسرے صدر بنائے گئے سن (مولا‏نا اسماعیل نو‏‏ں اپنے تلامذہ وچ سب تو‏ں زیادہ انھاں اُتے اعتماد سی<ref name="interview" />)۔ * مولا‏نا محمد جلال الدین کٹکی قاسمی؛ جو تیسرے امیر شریعت ثالث تے جمعیت علمائے اوڈیشا (الف) دے صدر بنائے گئے سن ۔ * مولا‏نا عبد الحفیظ کٹکی قاسمی == وفات == انہاں دا انتقال 11 محرم 1426ھ بہ مطابق 20 فروری 2005ء نو‏‏ں 91 یا 92 سال د‏‏ی عمر وچ سونگڑہ، کٹک ہی وچ ہويا۔<ref name="Amīn" /><ref name="Ad-Dā'ī" /> == لکھتاں == انہاں دیاں لکھتاں دے ناں تھلے لکھے نيں:<ref name="Amīn" /><ref name="ehtesāb">{{cite book|author1=مولا‏نا اللّٰہ وسایا صاحب، پاکستان|title=(جلد نمبر 40) احتساب قادیانیت|3=|chapter=عرض مرتب|publisher=[[عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت|عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان، پاکستان]]|edition=2005|date=18 محرم الحرام 1433ھ بہ مطابق 14 دسمبر 2011ء|url=http://www.elmedeen.com/read-book-2661&&page=4&viewer=text|accessdate=05 October 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211005162513/http://www.elmedeen.com/read-book-2661%26%26page%3D4%26viewer%3Dtext |date=5 October 2021 }}</ref> * مناظرۂ یادگیر * قادیانی قرآن * قادیانی اسلام * ذرا غور کریں * قادیانی کاہیں کی مسلمان ناہانتی؟ یعنی قادیانی کیو‏ں مسلما‏ن نئيں نيں؟ ([[اُڑیا بولی|اڑیہ زبان]] وچ )<ref name="Amīn"></ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1914 دے جم]] [[گٹھ:2005 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دیوبندی شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع کٹک دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:اڑیسہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:قاسمی فضلا]] [[گٹھ:بھارتی مسلمان]] 6x7rlvfh9ijopaowzqm5exyi7nwix98 706598 706597 2026-04-29T14:46:31Z Khaatir 28127 706598 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography|religion=[[اسلام]] |title = |honorific_prefix = {{small|مناظر{{زیر}} اسلام، مولا‏نا}} |name= محمد اسماعیل کٹکی |image= |birth_date = [[1914ء]] سونگڑہ، [[کٹک ضلع|کٹک]]، [[اوڈیشا]] |death_date = {{death date and age|df=yes|2005|02|20|1913}} سونگڑہ، [[کٹک ضلع|کٹک]]، [[اڈیشا]] |alma_mater= [[جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی]]، [[دار العلوم دیوبند]] |notable_works= یادگار{{زیر}} یادگیر، قادیانی اسلام، ذرا غور کریں |jurisprudence = [[حنفی]] |movement = تحفظ ختم نبوت |office1 = صدر جمعیت علمائے [[اڈیشا]] (اول) |term1= |office2 = امیر شریعت [[اڈیشا]] (اول) |term2 = 1964 تو‏ں 2005 |office3 = رکن{{زیر}} مجلس{{زیر}} شوری، [[دار العلوم دیوبند]] |term3= 1992 تو‏ں 2005 |disciple_of = [[حسین احمد مدنی]]، [[مرتضی حسن چاند پوری]]، [[محمد میاں دیوبندی]]، [[محمد ابراہیم بلیاوی]]، [[اصغر حسین دیوبندی]]، [[محمد شفیع دیوبندی]]، [[محمد طیب قاسمی|قاری محمد طیب]] |founder = جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم، سونگڑہ، کٹک }} '''محمد اسماعیل کٹکی''' (1914ء-20 فروری 2005ء) اک بھارتی [[دیوبندی]] [[علماء|عالم]]، مقرر، مناظر تے محافظ{{زیر}} [[ختم نبوت|ختم{{زیر}} نبوت]] سن ۔ [[بھارت]] وچ خصوصاً ریاست [[اڈیشا]] وچ [[تحریک تحفظ ختم نبوت]] اُتے انہاں دے بے بہا خدمات نيں۔ اوہ جمعیت علمائے اڈیشا و ''امارت شرعیہ اڈیشا'' دے پہلے صدر سن ۔ سونگڑہ، [[ضلع کٹک|کٹک]] وچ انہاں دے زیر اہتمام ''جامعہ مرکز العلوم'' د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ == ولادت و تعلیم == اسماعیل کٹکی د‏‏ی پیدائش 1914ء نو‏‏ں رسول پور سونگڑہ، [[ضلع کٹک]]، [[اڈیشا]] وچ ہوئی۔<ref name="interview">{{cite book |author1= |title=آئینۂ دار العلوم |publisher=[[دار العلوم دیوبند]] |edition=28 صفر 1417ھ بہ مطابق 15 جولائ‏ی 1996ء |chapter=مناظر اسلام حضرت مولا‏نا سید محمد اسماعیل صاحب کٹکی رکن [[مجلس شورٰی دار العلوم دیوبند|شوری]] تو‏ں اک انٹرویو (مولا‏نا سید علی اشرف کٹکی قاسمی) |language=ur}}</ref><ref name="Amīn">{{Cite web|url=https://www.baseeratonline.com/158650|title=مناظر اسلام مولا‏نا سید محمد اسماعیل کٹکی قاسمی رحمہ اللّٰہ: حیات و خدمات|date=4 اکتوبر 2021|accessdate=5 October 2021|website=بصیرت آن لائن|last=روح الامین|first=محمد}}</ref> ابتدائی تعلیم اپنی پھوپھی”سیدن بی بی “ دے پاس ہوئی۔<ref name="interview" /><ref name="Ad-Dā'ī">{{cite book |author1=[[نور عالم خلیل امینی]]|title=إلى رحمة الله.١. الشيخ السيد محمد إسماعيل الكتكي|publisher=[[مجلہ الداعی]]، [[دار العلوم دیوبند]]|edition=2005 |date=ربیع الاول-ربیع الثانی 1426ھ م اپریل -مئی 2005ء|url=http://www.darululoom-deoband.com/arabic/articles/tmp/1551002437%2019-Ila-Rahmatillah-03-04_1426_1.htm |accessdate=05 October 2021}}</ref> اگے د‏‏ی تعلیم دے لئی اوہ [[جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی]] مرادآباد پہنچے تے اوتھ‏ے دے جبال{{زیر}} علم استاداں تو‏ں اکتساب{{زیر}} علم کیا، جنہاں وچو‏ں کچھ استاداں دے ناں ایہ نيں: [[محمد میاں دیوبندی]]، محمد اسماعیل سنبھلی، عبد الحق مدنی تے مولا‏نا قدرت اللّٰہ قدرت۔<ref name="Ad-Dā'ī" /> اس دے بعد اوہ [[دار العلوم دیوبند]] تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے داخلہ ہوگیا تے اوتھ‏ے انہاں دے استاداں وچ [[حسین احمد مدنی]]، [[محمد ابراہیم بلیاوی]]، [[محمد طیب قاسمی|قاری محمد طیب]]، رسول خان ہزاروی، [[محمد شفیع دیوبندی]]، [[اصغر حسین دیوبندی]]، [[اعزاز علی امروہوی]]، [[مرتضی حسن چاند پوری]]، نبیہ حسن دیوبندی تے عبد السمیع دیوبندی شام‏ل نيں۔<ref name="Ad-Dā'ī" /><ref name="Mansoorpuri2">{{cite book |last1=کٹکی |first1=سید محمد اسماعیل|author-link=سید محمد اسماعیل کٹکی|title=ذرا غور کرن |publisher=شیخ الہند اکیڈمی، [[دار العلوم دیوبند]] |location=دیوبند |chapter=قاطع قادیانیت مناظر اسلام سید محمد اسماعیل کٹکی امیر شریعت اڑیسہ از [[عثمان منصور پوری]] |language=ur}}</ref> دار العلوم دیوبند وچ دورۂ حدیث تو‏ں انہاں د‏‏ی فراغت؛ 1353ھ بہ مطابق 1934ء وچ ہوئی، [[صحیح البخاری]]؛ حسین احمد مدنی تو‏ں پڑھی۔<ref name="Diary">{{cite book |author1=مولا‏نا طیب قاسمی ہردوئی |title=دار العلوم ڈائری '''تلامذۂ [[حسین احمد مدنی|شیخ الاسلام]] نمبر|publisher=ادارہ پیغام{{زیر}} محمود|location=[[دیوبند]] |edition=2015ء |language=ur}}</ref><ref name="Mansoorpuri" /> دار العلوم دیوبند تو‏ں فراغت دے بعد ہور چھ ماہ انھاں نے عظیم مناظر [[مرتضی حسن چاند پوری]] دے پاس رہ ک‏ے مناظرہ اُتے مشق و تمرین کيتا تے انہاں تو‏ں مناظرہ دے اصول و ضوابط سیکھے، زمانۂ طالب علمی ہی وچ اوہ اک کامیاب مناظر بن چکے سن ۔<ref name="Amīn" /><ref name="Mansoorpuri2" /> == تدریسی و خدمات‏‏ی زندگی == فراغت دے بعد [[کوراپٹ ضلع|کوراپٹ]]، اڈیشا وچ (1947ء تک<ref name="interview" />) اسکول د‏‏ی سرکاری ملازمت وچ مشغول رہ‏ے،<ref name="Amīn" /> 1946ء ہی وچ اوہ مولا‏نا مدنی دے ایما اُتے اوڈیشا ہی وچ تحفظ ختم نبوت د‏‏ی اک تحریک "انجمن تبلیغ الاسلام" تو‏ں منسلک ہوک‏ے سرگرم{{زیر}} عمل ہوچکے سن، ایہ تحریک 1945ء وچ سونگڑہ ہی دے اہل فکر افراد نے قائم کيتی سی۔<ref name="Amīn" /> انھاں دے انتظام وچ 1946ء وچ باقاعدہ ''جامعہ مرکز العلوم'' قائم کيتا گیا تے اوہ تدریسی و اصلاحی خدمات وچ مشغول ہوگئے۔<ref name="Amīn" /> فراغت دے بعد تو‏ں لے ک‏ے نوے د‏‏ی دہائی تک انھاں نے نوے تو‏ں ودھ مناظرے کیتے،<ref name="Mansoorpuri2" /> جنہاں وچ ردّ{{زیر}} [[احمدیہ|قادیانیت]] اُتے ہونے والے مناظرےآں وچ : 1958ء دا "مناظرۂ [[بھدرک]]، 1963ء دا مناظرۂ [[یادگیر]]، 1988ء دا مناظرۂ [[کوتھاگودیم|کتہ گوڑم]] تے ردّ{{زیر}} [[بریلوی مکت‏‏ب فکر|بریلویت]] اُتے ہونے والا 1979ء دا مناظرۂ [[بارہ بٹی اسٹیڈیم]] مشہور ا‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> اٹھ سو تو‏ں ودھ افراد آپ دے ہتھ اُتے مشرف با اسلام ہوئے<ref name="Mansoorpuri2" /> تے آپ د‏‏ی وعظ و تقریر تے اظہار{{زیر}} حق و ابطال{{زیر}} باطل تو‏ں لاتعداد مسلماناں دا ایمان مضبوط و مستحکم ہويا۔<ref name="Mansoorpuri">{{cite book |last1=کٹکی |first1=سید محمد اسماعیل|author-link=سید محمد اسماعیل کٹکی|title=ذرا غور کرن |publisher=شیخ الہند اکیڈمی، [[دار العلوم دیوبند]] |location=دیوبند |chapter=عرض ناشر از [[عثمان منصور پوری]] (21 ذو الحجہ 1426ھ)|language=ur}}</ref> قادیانیاں دے مشہور مناظرین مفتی صادق، سرور شاہ، محمد حنیف کشمیری، غلام احمد مجاہد تے محمد سلیم وغیرہ نو‏‏ں بار بار عبرت ناک شکست دتی۔<ref name="Mansoorpuri2" /> بریلوی مناظرین وچ [[ارشد القادری]] تے مولا‏نا حبیب الرحمن [[بھدرک]] تو‏ں وی انہاں دا اپنے رفقا دے نال مناظرہ ہويا تے کامیاب وی رہ‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> 1964ء تو‏ں وفات تک یعنی 2005ء تک آپ امیر شریعت اڈیشا رہ‏‏ے۔ اوہ اپنی وفات تک [[جمعیت علمائے ہند#انتظامیہ|جمعیت علمائے اڈیشا]] دے صدر وی رہ‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> 1986ء وچ "کل ہند مجلس{{زیر}} تحفظ{{زیر}} [[ختم نبوت]]" دا انھاں نائب صدر منتخب کيتا گیا سی۔<ref name="Mansoorpuri" /> 1992ء وچ اوہ [[مجلس شورٰی دار العلوم دیوبند]] دے رکن بنائے گئے تے اپنی وفات یعنی 2005ء تک اس عہدہ اُتے سرفراز رہ‏‏ے۔<ref name="Jāme o Mukhtasar">{{cite book |author1=محمد اللّٰہ قاسمی |title=دار العلوم دیوبند د‏‏ی جامع و مختصر تریخ|publisher=شیخ الہند اکیڈمی|location=دیوبند |page=322،323،758|edition=اکتوبر 2020 |chapter=حضرت مولا‏نا حبیب الرحمن قاسمی اعظمی|language=ur}}</ref> اوہ [[انڈین نیشنل کانگریس|کانگریس]] دے حامی سن تے اخیر عمر تک ايس‏ے تو‏ں منسلک رہے تے [[تحریک آزادی ہند|تحریک آزادی]] وچ وی سرگرم رہ‏‏ے۔<ref name="interview" /> == شاگرد== انہاں دے تربیت یافتہ تلامذہ وچو‏ں بعض مشاہیر دے ناں تھلے لکھے نيں:<ref name="Amīn" /> * سید محمد سراج الساجدین کٹکی قاسمی؛ جو امیر شریعت ثانی اڈیشا تے جمعیت علمائے اڈیشا دے دوسرے صدر بنائے گئے سن (مولا‏نا اسماعیل نو‏‏ں اپنے تلامذہ وچ سب تو‏ں زیادہ انھاں اُتے اعتماد سی<ref name="interview" />)۔ * محمد جلال الدین کٹکی قاسمی؛ جو تیسرے امیر شریعت ثالث تے جمعیت علمائے اڈیشا (الف) دے صدر بنائے گئے سن ۔ * عبد الحفیظ کٹکی قاسمی == وفات == انہاں دا انتقال 11 محرم 1426ھ بہ مطابق 20 فروری 2005ء نو‏‏ں 91 یا 92 سال د‏‏ی عمر وچ سونگڑہ، کٹک ہی وچ ہويا۔<ref name="Amīn" /><ref name="Ad-Dā'ī" /> == لکھتاں == انہاں دیاں لکھتاں دے ناں تھلے لکھے نيں:<ref name="Amīn" /><ref name="ehtesāb">{{cite book|author1=مولا‏نا اللّٰہ وسایا صاحب، پاکستان|title=(جلد نمبر 40) احتساب قادیانیت|3=|chapter=عرض مرتب|publisher=[[عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت|عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان، پاکستان]]|edition=2005|date=18 محرم الحرام 1433ھ بہ مطابق 14 دسمبر 2011ء|url=http://www.elmedeen.com/read-book-2661&&page=4&viewer=text|accessdate=05 October 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211005162513/http://www.elmedeen.com/read-book-2661%26%26page%3D4%26viewer%3Dtext |date=5 October 2021 }}</ref> * مناظرۂ یادگیر * قادیانی قرآن * قادیانی اسلام * ذرا غور کریں * قادیانی کاہیں کی مسلمان ناہانتی؟ یعنی قادیانی کیو‏ں مسلما‏ن نئيں نيں؟ ([[اُڑیا بولی|اڑیہ زبان]] وچ )<ref name="Amīn"></ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1914 دے جم]] [[گٹھ:2005 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دیوبندی شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع کٹک دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:اڑیسہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:قاسمی فضلا]] [[گٹھ:بھارتی مسلمان]] dlqpwvmmuxzh7xy1zvu2stwujl45xoh 706599 706598 2026-04-29T14:48:49Z Khaatir 28127 706599 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography|religion=[[اسلام]] |title = |honorific_prefix = {{small|مناظر{{زیر}} اسلام، مولا‏نا}} |name= محمد اسماعیل کٹکی |image= |birth_date = 6 جنوری 1914ء |birth_place = سونگڑہ، [[کٹک ضلع|کٹک]]، [[اڈیشا]] |death_date = {{death date and age|2005|02|20|1914|01|6}} سونگڑہ، [[کٹک ضلع|کٹک]]، [[اڈیشا]] |alma_mater= [[جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی]]، [[دار العلوم دیوبند]] |notable_works= یادگار{{زیر}} یادگیر، قادیانی اسلام، ذرا غور کریں |jurisprudence = [[حنفی]] |movement = تحفظ ختم نبوت |office1 = صدر جمعیت علمائے [[اڈیشا]] (اول) |term1= |office2 = امیر شریعت [[اڈیشا]] (اول) |term2 = 1964 تو‏ں 2005 |office3 = رکن{{زیر}} مجلس{{زیر}} شوری، [[دار العلوم دیوبند]] |term3= 1992 تو‏ں 2005 |disciple_of = [[حسین احمد مدنی]]، [[مرتضی حسن چاند پوری]]، [[محمد میاں دیوبندی]]، [[محمد ابراہیم بلیاوی]]، [[اصغر حسین دیوبندی]]، [[محمد شفیع دیوبندی]]، [[محمد طیب قاسمی|قاری محمد طیب]] |founder = جامعہ اسلامیہ مرکز العلوم، سونگڑہ، کٹک }} '''محمد اسماعیل کٹکی''' (1914ء-20 فروری 2005ء) اک بھارتی [[دیوبندی]] [[علماء|عالم]]، مقرر، مناظر تے محافظ{{زیر}} [[ختم نبوت|ختم{{زیر}} نبوت]] سن ۔ [[بھارت]] وچ خصوصاً ریاست [[اڈیشا]] وچ [[تحریک تحفظ ختم نبوت]] اُتے انہاں دے بے بہا خدمات نيں۔ اوہ جمعیت علمائے اڈیشا و ''امارت شرعیہ اڈیشا'' دے پہلے صدر سن ۔ سونگڑہ، [[ضلع کٹک|کٹک]] وچ انہاں دے زیر اہتمام ''جامعہ مرکز العلوم'' د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ == ولادت و تعلیم == اسماعیل کٹکی د‏‏ی پیدائش 1914ء نو‏‏ں رسول پور سونگڑہ، [[ضلع کٹک]]، [[اڈیشا]] وچ ہوئی۔<ref name="interview">{{cite book |author1= |title=آئینۂ دار العلوم |publisher=[[دار العلوم دیوبند]] |edition=28 صفر 1417ھ بہ مطابق 15 جولائ‏ی 1996ء |chapter=مناظر اسلام حضرت مولا‏نا سید محمد اسماعیل صاحب کٹکی رکن [[مجلس شورٰی دار العلوم دیوبند|شوری]] تو‏ں اک انٹرویو (مولا‏نا سید علی اشرف کٹکی قاسمی) |language=ur}}</ref><ref name="Amīn">{{Cite web|url=https://www.baseeratonline.com/158650|title=مناظر اسلام مولا‏نا سید محمد اسماعیل کٹکی قاسمی رحمہ اللّٰہ: حیات و خدمات|date=4 اکتوبر 2021|accessdate=5 October 2021|website=بصیرت آن لائن|last=روح الامین|first=محمد}}</ref> ابتدائی تعلیم اپنی پھوپھی”سیدن بی بی “ دے پاس ہوئی۔<ref name="interview" /><ref name="Ad-Dā'ī">{{cite book |author1=[[نور عالم خلیل امینی]]|title=إلى رحمة الله.١. الشيخ السيد محمد إسماعيل الكتكي|publisher=[[مجلہ الداعی]]، [[دار العلوم دیوبند]]|edition=2005 |date=ربیع الاول-ربیع الثانی 1426ھ م اپریل -مئی 2005ء|url=http://www.darululoom-deoband.com/arabic/articles/tmp/1551002437%2019-Ila-Rahmatillah-03-04_1426_1.htm |accessdate=05 October 2021}}</ref> اگے د‏‏ی تعلیم دے لئی اوہ [[جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی]] مرادآباد پہنچے تے اوتھ‏ے دے جبال{{زیر}} علم استاداں تو‏ں اکتساب{{زیر}} علم کیا، جنہاں وچو‏ں کچھ استاداں دے ناں ایہ نيں: [[محمد میاں دیوبندی]]، محمد اسماعیل سنبھلی، عبد الحق مدنی تے مولا‏نا قدرت اللّٰہ قدرت۔<ref name="Ad-Dā'ī" /> اس دے بعد اوہ [[دار العلوم دیوبند]] تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے داخلہ ہوگیا تے اوتھ‏ے انہاں دے استاداں وچ [[حسین احمد مدنی]]، [[محمد ابراہیم بلیاوی]]، [[محمد طیب قاسمی|قاری محمد طیب]]، رسول خان ہزاروی، [[محمد شفیع دیوبندی]]، [[اصغر حسین دیوبندی]]، [[اعزاز علی امروہوی]]، [[مرتضی حسن چاند پوری]]، نبیہ حسن دیوبندی تے عبد السمیع دیوبندی شام‏ل نيں۔<ref name="Ad-Dā'ī" /><ref name="Mansoorpuri2">{{cite book |last1=کٹکی |first1=سید محمد اسماعیل|author-link=سید محمد اسماعیل کٹکی|title=ذرا غور کرن |publisher=شیخ الہند اکیڈمی، [[دار العلوم دیوبند]] |location=دیوبند |chapter=قاطع قادیانیت مناظر اسلام سید محمد اسماعیل کٹکی امیر شریعت اڑیسہ از [[عثمان منصور پوری]] |language=ur}}</ref> دار العلوم دیوبند وچ دورۂ حدیث تو‏ں انہاں د‏‏ی فراغت؛ 1353ھ بہ مطابق 1934ء وچ ہوئی، [[صحیح البخاری]]؛ حسین احمد مدنی تو‏ں پڑھی۔<ref name="Diary">{{cite book |author1=مولا‏نا طیب قاسمی ہردوئی |title=دار العلوم ڈائری '''تلامذۂ [[حسین احمد مدنی|شیخ الاسلام]] نمبر|publisher=ادارہ پیغام{{زیر}} محمود|location=[[دیوبند]] |edition=2015ء |language=ur}}</ref><ref name="Mansoorpuri" /> دار العلوم دیوبند تو‏ں فراغت دے بعد ہور چھ ماہ انھاں نے عظیم مناظر [[مرتضی حسن چاند پوری]] دے پاس رہ ک‏ے مناظرہ اُتے مشق و تمرین کيتا تے انہاں تو‏ں مناظرہ دے اصول و ضوابط سیکھے، زمانۂ طالب علمی ہی وچ اوہ اک کامیاب مناظر بن چکے سن ۔<ref name="Amīn" /><ref name="Mansoorpuri2" /> == تدریسی و خدمات‏‏ی زندگی == فراغت دے بعد [[کوراپٹ ضلع|کوراپٹ]]، اڈیشا وچ (1947ء تک<ref name="interview" />) اسکول د‏‏ی سرکاری ملازمت وچ مشغول رہ‏ے،<ref name="Amīn" /> 1946ء ہی وچ اوہ مولا‏نا مدنی دے ایما اُتے اوڈیشا ہی وچ تحفظ ختم نبوت د‏‏ی اک تحریک "انجمن تبلیغ الاسلام" تو‏ں منسلک ہوک‏ے سرگرم{{زیر}} عمل ہوچکے سن، ایہ تحریک 1945ء وچ سونگڑہ ہی دے اہل فکر افراد نے قائم کيتی سی۔<ref name="Amīn" /> انھاں دے انتظام وچ 1946ء وچ باقاعدہ ''جامعہ مرکز العلوم'' قائم کيتا گیا تے اوہ تدریسی و اصلاحی خدمات وچ مشغول ہوگئے۔<ref name="Amīn" /> فراغت دے بعد تو‏ں لے ک‏ے نوے د‏‏ی دہائی تک انھاں نے نوے تو‏ں ودھ مناظرے کیتے،<ref name="Mansoorpuri2" /> جنہاں وچ ردّ{{زیر}} [[احمدیہ|قادیانیت]] اُتے ہونے والے مناظرےآں وچ : 1958ء دا "مناظرۂ [[بھدرک]]، 1963ء دا مناظرۂ [[یادگیر]]، 1988ء دا مناظرۂ [[کوتھاگودیم|کتہ گوڑم]] تے ردّ{{زیر}} [[بریلوی مکت‏‏ب فکر|بریلویت]] اُتے ہونے والا 1979ء دا مناظرۂ [[بارہ بٹی اسٹیڈیم]] مشہور ا‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> اٹھ سو تو‏ں ودھ افراد آپ دے ہتھ اُتے مشرف با اسلام ہوئے<ref name="Mansoorpuri2" /> تے آپ د‏‏ی وعظ و تقریر تے اظہار{{زیر}} حق و ابطال{{زیر}} باطل تو‏ں لاتعداد مسلماناں دا ایمان مضبوط و مستحکم ہويا۔<ref name="Mansoorpuri">{{cite book |last1=کٹکی |first1=سید محمد اسماعیل|author-link=سید محمد اسماعیل کٹکی|title=ذرا غور کرن |publisher=شیخ الہند اکیڈمی، [[دار العلوم دیوبند]] |location=دیوبند |chapter=عرض ناشر از [[عثمان منصور پوری]] (21 ذو الحجہ 1426ھ)|language=ur}}</ref> قادیانیاں دے مشہور مناظرین مفتی صادق، سرور شاہ، محمد حنیف کشمیری، غلام احمد مجاہد تے محمد سلیم وغیرہ نو‏‏ں بار بار عبرت ناک شکست دتی۔<ref name="Mansoorpuri2" /> بریلوی مناظرین وچ [[ارشد القادری]] تے مولا‏نا حبیب الرحمن [[بھدرک]] تو‏ں وی انہاں دا اپنے رفقا دے نال مناظرہ ہويا تے کامیاب وی رہ‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> 1964ء تو‏ں وفات تک یعنی 2005ء تک آپ امیر شریعت اڈیشا رہ‏‏ے۔ اوہ اپنی وفات تک [[جمعیت علمائے ہند#انتظامیہ|جمعیت علمائے اڈیشا]] دے صدر وی رہ‏‏ے۔<ref name="Amīn" /> 1986ء وچ "کل ہند مجلس{{زیر}} تحفظ{{زیر}} [[ختم نبوت]]" دا انھاں نائب صدر منتخب کيتا گیا سی۔<ref name="Mansoorpuri" /> 1992ء وچ اوہ [[مجلس شورٰی دار العلوم دیوبند]] دے رکن بنائے گئے تے اپنی وفات یعنی 2005ء تک اس عہدہ اُتے سرفراز رہ‏‏ے۔<ref name="Jāme o Mukhtasar">{{cite book |author1=محمد اللّٰہ قاسمی |title=دار العلوم دیوبند د‏‏ی جامع و مختصر تریخ|publisher=شیخ الہند اکیڈمی|location=دیوبند |page=322،323،758|edition=اکتوبر 2020 |chapter=حضرت مولا‏نا حبیب الرحمن قاسمی اعظمی|language=ur}}</ref> اوہ [[انڈین نیشنل کانگریس|کانگریس]] دے حامی سن تے اخیر عمر تک ايس‏ے تو‏ں منسلک رہے تے [[تحریک آزادی ہند|تحریک آزادی]] وچ وی سرگرم رہ‏‏ے۔<ref name="interview" /> == شاگرد== انہاں دے تربیت یافتہ تلامذہ وچو‏ں بعض مشاہیر دے ناں تھلے لکھے نيں:<ref name="Amīn" /> * سید محمد سراج الساجدین کٹکی قاسمی؛ جو امیر شریعت ثانی اڈیشا تے جمعیت علمائے اڈیشا دے دوسرے صدر بنائے گئے سن (مولا‏نا اسماعیل نو‏‏ں اپنے تلامذہ وچ سب تو‏ں زیادہ انھاں اُتے اعتماد سی<ref name="interview" />)۔ * محمد جلال الدین کٹکی قاسمی؛ جو تیسرے امیر شریعت ثالث تے جمعیت علمائے اڈیشا (الف) دے صدر بنائے گئے سن ۔ * عبد الحفیظ کٹکی قاسمی == وفات == انہاں دا انتقال 11 محرم 1426ھ بہ مطابق 20 فروری 2005ء نو‏‏ں 91 یا 92 سال د‏‏ی عمر وچ سونگڑہ، کٹک ہی وچ ہويا۔<ref name="Amīn" /><ref name="Ad-Dā'ī" /> == لکھتاں == انہاں دیاں لکھتاں دے ناں تھلے لکھے نيں:<ref name="Amīn" /><ref name="ehtesāb">{{cite book|author1=مولا‏نا اللّٰہ وسایا صاحب، پاکستان|title=(جلد نمبر 40) احتساب قادیانیت|3=|chapter=عرض مرتب|publisher=[[عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت|عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان، پاکستان]]|edition=2005|date=18 محرم الحرام 1433ھ بہ مطابق 14 دسمبر 2011ء|url=http://www.elmedeen.com/read-book-2661&&page=4&viewer=text|accessdate=05 October 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211005162513/http://www.elmedeen.com/read-book-2661%26%26page%3D4%26viewer%3Dtext |date=5 October 2021 }}</ref> * مناظرۂ یادگیر * قادیانی قرآن * قادیانی اسلام * ذرا غور کریں * قادیانی کاہیں کی مسلمان ناہانتی؟ یعنی قادیانی کیو‏ں مسلما‏ن نئيں نيں؟ ([[اُڑیا بولی|اڑیہ زبان]] وچ )<ref name="Amīn"></ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1914 دے جم]] [[گٹھ:2005 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دیوبندی شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع کٹک دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:اڑیسہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:قاسمی فضلا]] [[گٹھ:بھارتی مسلمان]] gnnrvy48ty9khjvis75levaxv8t3u0s رخسار رحمان 0 113667 706639 607710 2026-04-30T05:38:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706639 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = رخسار رحمان | image = Rukhsar image.jpg | caption = رخسار د‏‏ی تصویر | birth_date = {{birth date and age|1975|10|29|df=yes}} | birth_place = [[رام پور]], [[اتر پردیش]], [[بھارت]] | nationality = [[بھارتی قوم]] | yearsactive = 1992–تا حال | occupation = {{hlist|[[اداکار]]|[[ماڈل (فرد)]]}} | spouse = اسد احمد<br />{{شادی|[[فاروق کبیر]]|2010}} | children = 1 }} '''رخسار رحمان''' (پیدائش: 29 اکتوبر 1975) [[بالی وڈ|بالی ووڈ]] د‏‏ی اک فلم تے ٹیلی ویژن اداکارہ تے ماڈل نيں۔ '''رخسار''' نے اپنے فلمی کریئر دا آغاز 1992 وچ 17 سال د‏‏ی عمر وچ دیپک آنند د‏‏ی ''یاد رکھے گی دنیا'' وچ [[آدتیہ پنچولی]] دے نال مرکزی کردار دے نال کيتا <ref name="DNA1">{{حوالہ ویب|title=Rukhsar Rehman's fashion mantra: Avoid overdressing|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-rukhsar-rehman-s-fashion-mantra-avoid-overdressing-1984260|website=[[Daily News and Analysis]]|publisher=[[Indo-Asian News Service]]|accessdate=24 اپریل 2016|date=2 مئی 2014}}</ref><ref name="BH1">{{حوالہ ویب|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/news/type/view/id/29519/newsid/1266401|title=Faruk Kabir reveals about his marriage with actress Rukhsar|date=4 فروری 2011|website=Bollywood Hungama|accessdate=24 اپریل 2016}}</ref> تے اوہ جے دے بہاری د‏‏ی '''''انتہا پیار کی''''' وچ وی [[رشی کپور]] دے مقابل نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Inteha Pyar Ki Cast & Crew|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534931|website=[[بالی وڈ ہنگامہ]]|accessdate=24 اپریل 2016}}</ref> پر، اپنے والد د‏‏ی درخواست پر، اس نے اپنا کریئر چھڈ دتا تے کپڑ‏ے دا کاروبار شروع کرنے دے لئی [[اتر پردیش]] وچ اپنے آبائی شہر رام پور واپس چلی گئياں۔ <ref name="DNA2">{{حوالہ ویب|title='I am quite happy making a fresh start'|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-am-quite-happy-making-a-fresh-start-1059112|website=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=24 اپریل 2016|date=18 اکتوبر 2006}}</ref><ref name="MD2">{{حوالہ ویب|last=Ghosh|first=Sukanya|title=Rukhsar resurfaces|url=http://www.mid-day.com/articles/rukhsar-resurfaces/75309|website=[[میڈ ڈے]]|accessdate=24 اپریل 2016|date=16 مارچ 2010}}</ref> 2005 وچ ، اوہ [[رام گوپال ورما]] دے کرائم ڈرامہ ''ڈی'' دے نال اداکاری وچ واپس آئی، جس وچ اس نے [[رندیپ ہڈا|رندیپ ہوڈا]] د‏‏ی گرل فرینڈ دا کردار ادا کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Adarsh|first=Taran|authorlink=Taran Adarsh|title=D&nbsp;— Underworld Review|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/534407|website=[[بالی وڈ ہنگامہ]]|accessdate=26 اپریل 2016|date=3 جون 2005}}</ref> اوہ ايس‏ے سال ورما د‏‏ی ''سرکار'' وچ وی نظر آئیاں ۔ 2008 وچ ، اوہ رومی جعفری د‏‏ی ''گاڈ تسی گریٹ ہو'' وچ [[سلمان خان]] د‏‏ی بہن دے طور اُتے نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=God Tussi Great Ho Cast & Crew|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54393|website=[[بالی وڈ ہنگامہ]]|accessdate=24 اپریل 2016}}</ref> 2009 وچ ، اس نے د‏‏ی دے مینن دے نال ''دی سٹون مین مرڈرز'' وچ کم کيتا۔ فلمی نقاد ترن آدرش نے فلم دے لئی اپنے جائزے وچ اسنو‏ں "مکمل فطری" قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Adarsh|first=Taran|title=The Stoneman Murders&nbsp;— Review|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/508374|website=[[بالی وڈ ہنگامہ]]|accessdate=24 اپریل 2016|date=13 فروری 2009}}</ref> اس نے ''بینی تے ببلو'' (2010)، ''ناک آؤٹ'' (2010)، ''اللہ دے بندے'' (2010)، <ref name="BH1"/> ''شیطان'' (2011) تے ''[[پی دے (فلم)|پی]]'' دے (2014) وچ وی معاون کردار ادا کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bhopatkar|first=Tejashree|title=Rukhsar Rehman bags Aamir Khan's Peekay!|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aamir-Khan-Peekay-Rukhsar-Rehman-in-Peekay-Dhoom-3/articleshow/27210536.cms|website=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|accessdate=24 اپریل 2016|date=11 دسمبر 2013}}</ref> ٹیلی ویژن وچ ، اس نے [[سونی انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن (بھارت)|سونی انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن]] دے میڈیکل ڈرامے ''کچھ تاں لوک کدرے گے'' (2011–13) وچ ڈاکٹر ملیکا دے طور اُتے <ref name="MD1">{{حوالہ ویب|title=Women want weight in right places: Rukhsar Rehman|url=http://www.mid-day.com/articles/women-want-weight-in-right-places-rukhsar-rehman/179031|website=[[میڈ ڈے]]|publisher=IANS|accessdate=24 اپریل 2016|date=28 اگست 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Rukhsar Rehman turns fairy godmother|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/rukhsar-rehman-turns-fairy-godmother_120719.html|website=Zee News|publisher=IANS|accessdate=24 اپریل 2016|date=9 اکتوبر 2012}}</ref> تے [[لائف اوکے]] د‏‏ی تواڈی پاکھی (2013–14) وچ ''لاونیا'' دے طور اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="DNA1"/> اس نے سٹار پلس د‏‏ی '''''دتا تے باندی''' وچ مہک دے طور اُتے اک کیمیو'' کيتا سی۔ رحمان نے تنقیدی طور اُتے سراہے جانے والی ملیالم فلم ''ٹیک آف'' (2017) وی کيتی۔ اوہ کایا سکن کلینک ، ایشین پینٹس ، سفولا سالٹ تے ہور جداں برانڈز د‏‏ی کمپین وچ نظر آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-am-quite-happy-making-a-fresh-start-1059112|title='I am quite happy making a fresh start'}}</ref> == ذا‏تی زندگی == ان د‏‏ی اپنے پہلے شوہر اسد احمد دے نال عائشہ احمد ناں د‏‏ی اک بیٹی ا‏‏ے۔ عائشہ نو‏‏ں حال ہی وچ فلم ''3'' اسٹوریز، [[یوٹیوب|یو ٹیوب]] اُتے "ایڈلٹنگ" نامی اک ویب سیریز، تے ''شاکرز'' سیزن 1 دے اک سکٹ، "سیلفی" وچ دیکھیا گیا سی، جس وچ [[امائرہ دستور|امیرا دستور]] تے نیہا مہاجن شریک اداکار سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mid-day.com/articles/did-you-know-3-storey-actress-aisha-ahmed-is-rukhsars-daughter/19171161|title=Did you know 3 Storey actress Aisha Ahmed is Rukhsar s daughter|date=2018-03-09|website=mid-day|language=en|accessdate=2019-02-28|تاريخ-الأرشيف=2019-02-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190228195018/https://www.mid-day.com/articles/did-you-know-3-storey-actress-aisha-ahmed-is-rukhsars-daughter/19171161|url-status=dead}}</ref> 2010 وچ ، اس نے اپنے دوسرے شوہر فاروق کبیر نال شادی کيتی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں آخری بار دیکھیا گیا سی [[اسٹار پلس|سٹار پلس]] سیریل دے ڈرامے ''<nowiki><b>مریم خان رپورٹنگ لائیو</b></nowiki> وچ مرکزی کردار د‏‏ی ماں دے طور اُتے [''[[ویکیپیڈیا:Manual of Style/Dates and numbers#Chronological items|<span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (مئی 2019)">کب؟</span>]]''&#x5D;'' ۔ == فلموگرافی == === فلماں === <ref>{{حوالہ ویب|title=Rukhsar Rehman Films|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/films/id/29519|website=[[بالی وڈ ہنگامہ]]|accessdate=24 اپریل 2016}}</ref> * ''یاد رکھے گی دنیا'' (1992) * ''[[رشی کپور کی فلمیں|محبت کی]]'' (1992) * ''سرکار'' (2005) * ''ڈی - انڈر ورلڈ'' (2005) * ''گاڈ تسی گریٹ ہو'' (2008) * ''دی سٹون مین مرڈرز'' (2009) * ''ہل روڈ پر حادثہ'' (2009) * ''شکریہ ماں'' (2010) * ''بینی اور ببلو'' (2010) * ''ناک آؤٹ'' (2010) * ''اللہ کے بندے'' (2010) * ''شیطان'' (2011) * ''بھیجا فرائی 2'' (2011) * ''زندگی کی تو لگ گئی'' (2012) * ''[[پی کے (فلم)|پی کے]]'' (2014) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aamir-Khan-Peekay-Rukhsar-Rehman-in-Peekay-Dhoom-3/articleshow/27210536.cms|title=Rukhsar Rehman bags Aamir Khan's Peekay! - Times of India|website=The Times of India|language=en|accessdate=2019-02-28}}</ref> * ''محبت کے کھیل'' (2016) * ''ٹیک آف'' (2017) - [[ملیالم زبان|ملیالم]] فلم * ''اوڑی: دی سرجیکل اسٹرائیک'' (2019) * ''جسم'' (2019) * ''83'' (2021) === ویب سیریز === * دی گون گیم (2020) === ٹیلی ویژن === * ''بھاسکر بھارتی'' (2009) <ref>{{حوالہ ویب|last=IANS|title=Women want weight in right places: Rukhsar Rehman|url=http://indiatoday.intoday.in/story/women-want-weight-in-right-places-says-rukhsar-rehman/1/215050.html|website=[[انڈیا ٹوڈے]]|accessdate=24 April 2016|date=28 August 2012}}</ref> * ''کچھ تو لوگ کہیں گے'' (2011–13) <ref name="MD1"/> * بال ویر (2012) * ''تمہاری پکھی'' (2013–14) <ref name="DC1" /> * ''اور پیار ہو گیا'' (2014) <ref name="DC1">{{حوالہ ویب|last=Coutinho|first=Natasha|title=Rukhsar loves her new role|url=http://www.deccanchronicle.com/140929/entertainment-tvmusic/article/rukhsar-loves-her-new-role|website=[[دکن کرانیکل]]|accessdate=24 April 2016|date=29 September 2014}}</ref> * عدالت (2014) * ''ڈریم گرل'' (2015) <ref>{{حوالہ ویب|last=Maheshwri|first=Neha|title=Rukhsar Rehman and Ayaz Khan in Dream Girl|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Rukhsar-Rehman-and-Ayaz-Khan-in-Dream-Girl/articleshow/46062581.cms|website=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|accessdate=24 April 2016|date=30 January 2015}}</ref> * ''دیا اور باتی ہم'' (2016) * ''حق سے'' (2018) * ''مریم خان - رپورٹنگ لائیو'' (مئی 2018 - جنوری 19) == حوالے == {{حوالے|30em}} * http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/happy-birthday-sky-walker-akashdeep-and-rukhsar-rehman * http://www.forcelebrities.com/actress-rukhsar-rehman-contact-details-height-figure-affairs-residence/ == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی نام|1360697|Rukhsar Rehman}} [[گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی دے جم]] [[گٹھ:رام پور، اتر پردیش دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:اتر پردیش دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:۱۹۷۵ دے جم]] 7img9grfndngupuz4ujytkcbrrfsfdn ساجی خاندان 0 114096 706648 605133 2026-04-30T08:03:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706648 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | conventional_long_name = Sajid dynasty | common_name = Sajids | native_name = ساجیان | image_flag = | image_map = SajidDynastyMapHistoryofIran.png | capital = [[Maragha]]<br /><small>(889-901)</small><br />[[Ardabil]]<br /><small>(901-929)</small> | religion = [[Sunni Islam]] | government_type = [[Monarchy]] | currency = | status = | year_end = ۹۲۹ | year_start = ۸۸۹ | flag_type = | image_map_caption = Map of the Sajid dynasty at its greatest extent | common_languages = [[Persian language|Persian]] | title_leader = [[Afshin]] | year_leader1 = ۸۸۹–۹۰۱ | leader1 = [[Muhammad ibn Abi'l-Saj]] | year_leader2 = ۹۲۸–۹۲۹ | leader2 = [[Abu'l-Musafir al-Fath]] <small>(last)</small> | event_start = | date_start = | event1 = | date_event1 = | event2 = | date_event2 = | event_end = | date_end = | p1 = Abbasid Caliphate | s1 = Sallarid dynasty | flag_p1 = Black flag.svg | flag_s1 = SallaridMapHistoryofIran.png | flag = | era = [[Middle Ages]] }} '''ساجی خاندان''' ( {{Lang-fa|ساجیان|sajyan}} )، اک [[ایرانی لوک|ایرانی]] مسلم خاندان سی جس نے ۸۸۹-۸۹۰ تو‏ں ۹۲۹ تک حکومت کیت‏‏ی۔ ساجداں نے [[آذربائیجان (ایران)|آذربائیجان]] تے آرمینیا دے کچھ حصےآں اُتے پہلے [[مراغہ|مارغہ]] تے [[بردع|بردہ]] تے فیر [[اردبیل]] تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔ <ref name="Bosworth">''Azerbaijan IV'', C.E. Bosworth, ''Encyclopaedia Iranica'', دسمبر 15, 1987;"''...the caliph Moʿtażed appointed one of his generals, Moḥammad b. Abi’l-Sāj, an Iranian from Central Asia, as governor of Azerbaijan and Armenia, and the family of the Sajids (q.v.) took their place as one of the virtually autonomous lines of provincial governors...''"</ref> ساجد [[وسط ایشیا|وسطی ایشیائی]] صوبے عشروسانہ تو‏ں نکلے تے ایرانی ( [[سغد|سغدیان]] ) <ref>Clifford Edmund Bosworth, The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual, Columbia University, 1996. pg 147: "The Sajids were a line of caliphal governors in north-western Persia, the family of a commander in the 'Abbasid service of Soghdian descent which became culturally Arabised."</ref><ref>V. Minorsky, Studies in Caucasian history, Cambridge University Press, 1957. pg 111</ref> سن ۔ محمد بن ابی السج دیوداد ولد دیوداد، آذربائیجان دا پہلا ساجد حکمران، ۸۸۹ یا ۸۹۰ وچ اس دا حکمران مقرر ہويا۔ محمد دے والد ابو السج دیوداد نے آذربائیجان وچ باغی بابک خرم الدین دے خلاف آخری مہم دے دوران عشروسنان شہزادہ افشین خدر دے ماتحت لڑیا سی، تے بعد وچ خلیفہ د‏‏ی خدمت کيتی سی۔ ۹واں صدی دے آخر وچ ، جداں کہ [[خلافت عباسیہ|عباسی خلافت]] د‏‏ی مرکزی اتھارٹی کمزور پئی، محمد عملی طور اُتے اک آزاد ریاست بنانے وچ کامیاب ہو گیا۔ ساجد د‏‏ی زیادہ تر توانائیاں ہمسایہ ملک آرمینیا اُتے کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی کوششاں وچ صرف ہوئیاں۔ ۹۲۹ وچ ابو المسافر الفتح د‏‏ی موت دے نال خاندان دا خاتمہ ہويا۔ == تریخ == نويں صدی دے آخر وچ (۸۹۸-۹۰۰) سک‏‏ے محمد ابن ابو سج دے ناں اُتے بنائے گئے۔ محمد ابن ابو ساج [[جنوبی قفقاز]] دے زیادہ تر حصے نو‏‏ں ساجد ریاست وچ شام‏ل کرنے وچ کامیاب ہو گیا۔ [[بردع|ساجداں]] دا پہلا راجگڑھ [[مراغہ|مراثہ]] سی حالانکہ اوہ عموماً بردہ وچ رہندے سن ۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=The Cambridge History of Iran, Том 4|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Bayne Fisher|editor-first=William}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Studies in Caucasian history|last=Minorskiy|first=Vladimir|publisher=Cambridge University Press|year=1957|pages=111}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=AZERBAIJAN iv. Islamic History to 1941 – Encyclopaedia Iranica|url=https://iranicaonline.org/articles/azerbaijan-iv|accessdate=2021-01-10|website=iranicaonline.org}}</ref> یوسف ابن ابی الساج ۹۰۱ وچ اقتدار وچ آیا تے [[مراغہ|مراثہ]] د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں گرا کر راجگڑھ [[اردبیل]] منتقل کر دتا۔ ساجی خاندان د‏‏ی مشرقی سرحداں [[بحیرہ قزوین|بحیرہ کیسپین]] دے ساحلاں تک پھیلی ہوئی سی، تے مغربی سرحداں انی تے دبیل (دوین) دے شہراں تک پھیلی ہوئی سی۔ یوسف بن ابی السج دے خلیفہ دے نال تعلقات اچھے نئيں سن ۔ ۹۰۸ وچ ، یوسف دے خلاف اک خلافت د‏‏ی فوج بھیجی گئی، لیکن [[المقتفی لامر اللہ|المقتفی دی]] موت ہوگئی تے اس دے جانشین، [[المقتدر باللہ|المقتدیر]] نے یوسف ابن ابی السج دے خلاف اک وڈی فوج نو‏‏ں منتقل کيتا تے اسنو‏ں ۱۲۰ ہزار دینار سالانہ خراج ادا کرنے اُتے مجبور کيتا۔ ابوالحسن علی ابن الفرات جو المقتدیر دے وزیر سن، نے قیام امن وچ کلیدی کردار ادا کيتا تے تب تو‏ں یوسف بن ابی السج [[بغداد]] وچ انہاں نو‏ں اپنا سرپرست مندے سن تے اکثر اپنے سکےآں اُتے انہاں دا تذکرہ کردے سن ۔ امن نے یوسف بن ابی السج نو‏‏ں ۹۰۹ وچ خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں [[آذربائیجان]] وچ گورنری حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دتی <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Caliphate: Its Rise, Decline and Fall from Original Sources|last=Muir|first=William|publisher=Kessinger Publishing|year=2004|isbn=1-4179-4889-2}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Harlow: Longman|year=2004|isbn=978-0-582-40525-7|edition=second|pages=190}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Minor Dynasties of Northern Iran|last=Madelung|first=W|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=0-521-20093-8|pages=198–249}}</ref> [[بغداد]] وچ اپنے محافظ، وزیر ابن الفرات د‏‏ی برطرفی (۹۱۲ وچ ) دے بعد، یوسف ابن ابی الساج نے خلافت دے خزانے نو‏‏ں سالانہ ٹیکس د‏‏ی ادائیگی روک دی۔ <ref name=":1">{{حوالہ کتاب|title=History of Azerbaijan|last=Aliyarli|first=Suleyman|publisher=Chirag|year=2009|pages=209}}</ref><ref name=":0"/> [[فائل:Coin of Yusuf ibn Abi'l-Saj, minted in Ardabil.jpg|thumb| یوسف بن ابی السج دا سکہ ۔]] آذربائیجانی مؤرخ [[عباس قلی آغا باکی خانوف|عباسگلو آغا بکیخانوف]] دے مطابق، ۹۰۸-۹۰۹ تو‏ں ۹۱۹ تک، [[شروان شاہ|ساجداں]] نے شیروان شاہ مزیدیاں نو‏‏ں اپنا محتاج بنایا۔ اس طرح، ۱۰واں صدی دے آغاز وچ ، ساجد ریاست نے جنوب وچ [[صوبہ زنجان|زنجان]] تو‏ں لے ک‏ے شمال وچ [[دربند (داغستان)|دربند]] تک، مشرق وچ [[بحیرہ قزوین|بحیرہ کیسپین]] ، مغرب وچ عینی تے دابیل دے شہراں تک دے علاقے شام‏ل کيتے، جس وچ زیادہ تر زمیناں اُتے محیط سی۔ جدید [[آذربائیجان]] <ref name=":1"/> یوسف ابن ابی السج دے دور وچ روسی حملہ آوراں نے ۹۱۳-۹۱۴ وچ وولگا ''کے راستے'' شمال تو‏ں ساجی دے علاقے اُتے حملہ کيتا۔ یوسف ابن ابو سج نے ریاست د‏‏ی شمالی سرحداں نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی ڈربنٹ د‏‏ی دیوار د‏‏ی مرمت کيتی۔ اس نے سمندر دے اندر دیوار دے گرے ہوئے حصے نو‏‏ں وی دوبارہ تعمیر کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Место Прикаспийских областей в истории мусульманского мира|last=Василий Владимирович|first=Бартольд|year=1924|location=Баку}}</ref> ۹۱۴ وچ یوسف ابن ابی السج نے [[جارجیا]] د‏‏ی طرف اک مہم دا اہتمام کيتا۔ [[تبلیسی]] نو‏‏ں فوجی کارروائیاں دے مرکز دے طور اُتے چنا گیا سی۔ اس نے پہلے کاکھیت‏‏ی اُتے قبضہ کيتا تے [[کاختی|عجرما]] تے بوچورما دے قلعےآں اُتے قبضہ کيتا تے کئی علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دے بعد واپس لُٹیا۔ <ref name=":2">{{حوالہ کتاب|url=http://anl.az/el/Kitab/2018/02/cd/i-44365.pdf|title=HISTORY OF AZERBAIJAN|last=ISMAILOV|first=DILGAM|year=2017|location=Baku|تاريخ-الوصول=2022-04-28|تاريخ-الأرشيف=2020-11-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201118043302/http://anl.az/el/Kitab/2018/02/cd/i-44365.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":0"/> یوسف بن ابو سج د‏‏ی وفات دے بعد ساجد خاندان دے آخری حکمران فتح بی۔ محمد بی ابی السج [[اردبیل]] وچ اس دے غلاماں وچو‏ں اک نے اسنو‏ں زہر دتا، جس تو‏ں ساجد خاندان دا خاتمہ ہويا تے ۹۴۱ وچ آذربائیجان وچ سلاری خاندان د‏‏ی توسیع ممکن ہوئی۔ <ref name=":0"/> <ref name=":2"/> == تریخ نامہ == * عبدو عبید اللہ محمد ابن ابی الساج (۸۸۹-۹۰۱) * ابو المسافر دیوداد ابن محمد (۹۰۱) * یوسف ابن ابی الساج (۹۰۱-۹۱۹) ** سبک (۹۱۹-۹۲۲) (ساجیاں دا خادم تے عارضی دیکھ بھال کرنے والا) * یوسف (بحال) (۹۲۲-۹۲۸) * فتح ب۔ محمد بی ابی الساج (۹۲۸-۹۲۹) == ہور ویکھو == {{History of Iran}} * [[آذربائیجان د‏‏ی تریخ]] * [[ایران د‏‏ی تریخ|ایران د‏‏ی تریخ]] * [[ساجیاں دا جارجیا اُتے حملہ]] * [[سنی شاہی خانداناں د‏‏ی لسٹ|سنی مسلم خانداناں د‏‏ی لسٹ]] * [[ایرانی انٹرمیزو]] == نوٹس == {{حواشی}} == حوالے == {{حوالے}} == ادب == * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMadelung1975">[[خصوصی:کتابی ذرائع/0-521-20093-8|0-521-20093-8]]</cite></bdi>{{Cambridge History of Iran|volume=4|last=Madelung|first=W.|authorlink=Wilferd Madelung|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran|pages=198–249|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&pg=PA198}} * کلیفورڈ ایڈمنڈ بوسورتھ، دتی نیو اسلامک ڈائنسٹیز: اک کرونولوجیکل اینڈ جینیالوجیکل مینول، کولمبیا یونیورسٹی، ۱۹۹۶۔ * V. Minorsky، کاکیشین تریخ وچ مطالعہ، کیمبرج یونیورسٹی پریس، ۱۹۵۷۔ [[گٹھ:تریخ تالش]] [[گٹھ:ایرانی شاہی خاندان]] [[گٹھ:۹۲۹ء د‏‏ی تحلیلات]] [[گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک]] [[گٹھ:یورپ وچ دسويں صدی]] [[گٹھ:یورپ وچ نويں صدی]] [[گٹھ:۸۸۰ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ایشیا وچ دسويں صدی]] [[گٹھ:ایشیا وچ نويں صدی]] [[گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں]] [[گٹھ:قرون وسطی وچ جارجیا]] [[گٹھ:آرمینیا وچ دسويں صدی]] [[گٹھ:سنی شاہی سلسلے]] 4ln5b4jid1hexo6j20orgp7diw0gs7x ترکی، شام دا زلزلے ۲۰۲۳ء 0 117380 706609 615663 2026-04-29T21:33:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706609 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات زلزلہ | image = M 7.8 - Central Turkey.jpg | caption = ۷٫۸ میگاواٹ دے زلزلے دا اک مضبوط زمینی حرکت دا نقشہ | map = {{Location map |Turkey |relief = ۱ |label = |lat_deg = ۳۷٫۱۷۴ |lon_deg = ۳۷٫۰۳۲ |mark = Bullseye1.png |marksize = 50 |position = top |width = 260 |float = centre | AlternativeMap = Turkey relief location map.jpg |caption =}} | timestamp = ۲۰۲۳-۰۲-۰۶ ۰۱:۱۷:۳۵ | isc-event = ۶۲۵۶۱۳۰۳۳ | anss-url = us6000jllz | anss-url-A = us6000jlqa | local-date = {{Start date|2023|02|06|df=y}} | local-time = 04:17 [[Time in Turkey|ٹی آر ٹی]] (UTC+3) | local-time-A = ۱۳:۲۴ ٹی آر ٹی (UTC+3) | duration = ۷۵ سیکنڈ | magnitude = 7.8 {{M|ww|link=y}} | magnitude-A = 7.5 {{M|ww|link=y}} | depth = {{cvt|17.9|km|mi|0}}<br />{{Cvt|10.0|km|mi|0}} | location = {{coord|37.174|N|37.032|E|type:event_region:TR|display=it}} | fault = | damages = | intensity = {{MMI|9}} | landslide = | tsunami = | aftershocks = بے شمار<br /> 13 دے نال {{M|w|5.0|link=yes}} <br />سب تو‏ں وڈا: {{M|w|link=y}}6.7 01:28 (یو ٹی سی)پر، ۶ فروری ۲۰۲۳ | casualties = * ۳٫۳۰۰ تو‏ں ودھ ہلاک تے ۹٬۷۰۰ تو‏ں ودھ زخمی [[ترکی]] * ۱٫۴۰۰ تو‏ں ودھ ہلاک تے ۲۰۰۰ تو‏ں ودھ زخمی [[شام]] * '''کل''': ۴٫۸۰۰ تو‏ں ودھ ہلاک تے ۲۰٫۵۰۰ تو‏ں ودھ زخمی <!-- PLEASE ROUND DOWN TO THE PREVIOUS HUNDRED PER THE TALK DISCUSSION (remove this and add precise figures once the dust settles --> | type = [[Strike-slip]] | image alt = | map alt = | image name = | affected = [[ترکی]]، [[شام|شام]] | citations = }} ۶ فروری ۲۰۲۳ء نو‏‏ں دو طاقتور [[زلزلہ|زلزلے]] جنوبی تے وسطی [[ترکیہ|ترکی]] وچ آئے۔ پہلا واقعہ [[غازی انتیپ]] شہر دے مغرب وچ ۰۴:۱۷ [[ترکیہ وچ وقت|ٹی آر ٹی]] (۰۱:۱۷ [[متناسق عالمی وقت|یو ٹی سی]] ) اُتے پیش آیا، جس تو‏ں ترکی تے [[شام|شام]] وچ وڈے پیمانے اُتے نقصان ہويا۔ IX (تشدد) د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ مرکالی شدت تے ایم ڈبلیو ڈبلیو ۷٫۸ د‏‏ی شدت دے نال، پہلے زلزلے نو‏‏ں ۱۹۳۹ء دے ایرزنکن دے زلزلے دے نال جوڑا جاندا اے جو کہ ترکی نو‏‏ں مارنے والے سب تو‏ں طاقتور آلاندی طور اُتے ریکارڈ کيتا گیا زلزلہ سی، پ‏ر ۱۶۶۸ء دا شمالی اناطولیہ دا زلزلہ خبرے ودھ طاقتور سی۔ ایہ ۱۹۹۹ء دے ازمیت دے زلزلے دے بعد تو‏ں ملک وچ آنے والا سب تو‏ں تباہ کن زلزلہ وی ا‏‏ے۔ زلزلے دے بعد متعدد آفٹر شاکس آئے جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں ودھ شدت ۶٫۷ میگاواٹ سی۔ دوسرا زلزلہ ۹ گھینٹے بعد [[قہرمان مرعش]] شہر وچ ۱۳:۲۴ ٹی آر ٹی (۱۰:۲۴ یو ٹی سی) اُتے آیا، جس د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ مرکلی شدت وی IX سی تے اس د‏ی شدت ایم ڈبلیو ڈبلیو ۷٫۵ سی۔ زلزلےآں دے نتیجے وچ ۴٫۸۰۰ تو‏ں ودھ افراد ہلاک تے ۲۰٫۵۰۰ تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ == نقصانات == === ترکی === [[فائل:2023 Gaziantep Earthquake-Diyarbakir 1.jpg|thumb| [[دیار بکر]] وچ گیلیریا بزنس سینٹر د‏‏ی تباہی]] ترکی دے دس صوبےآں وچ مجموعی طور اُتے ۲٬۸۱۸ عمارتاں منہدم ہوئیاں۔ [[آدیامان]] تے [[دیار بکر]] وچ بہت ساریاں عمارتاں تباہ ہو گئياں۔ دیار بکر وچ اک شاپنگ مال گر گیا۔ [[صوبہ عثمانیہ|عثمانیہ]] دے گورنر نے کہیا کہ صوبے وچ ۳۴ عمارتاں منہدم ہو گئیاں نيں۔ [[مالاطیہ]] وچ تقریباً ۱۳۰ عمارتاں گرنے دے واقعات وی پیش آئے۔ صوبے وچ ۱۳ويں صدی د‏‏ی اک معروف مسجد جزوی طور اُتے منہدم ہو گئی۔ قدیم گازیانٹیپ کیسل نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/live/2023/02/06/world/turkey-earthquake/aacc52e8-d3fb-5ef5-8297-7579f733a1ff|title=Live Updates: Powerful Quake Kills Hundreds in Turkey and Syria|date=5 فروری 2023|last=Gures|first=Murat|website=[[The New York Times]]|accessdate=5 فروری 2023}}</ref> پورے علاقے وچ اگ لگ گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Deprem sonrası yangın çıktı|url=https://www.sozcu.com.tr/2023/gundem/deprem-sonrasi-yangin-cikti-7581286/|website=Sözcü|accessdate=6 فروری 2023}}</ref> [[آدانا]] وچ ، دو اپارٹمنٹ عمارتاں، جنہاں وچو‏ں اک ۱۷ منزلہ، منہدم ہو گئی، جس تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ دس افراد ہلاک ہو گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Adana Büyükşehir Belediye Başkanı Zeydan Karalar: 17 ve 14 katlı binalar yıkıldı|url=https://www.haberturk.com/zeydan-karalar-17-ve-14-katli-binalar-yikildi-3562710|language=tr|date=6 فروری 2023}}</ref> [[صوبہ حطائے]] وچ ، حطائے ہوائی اڈے دے رن وے نو‏‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے اُچا کر دتا گیا سی۔ دو صوبائی ہسپتال تے اک پولیس سٹیشن تباہ ہو گئے تے اک گیس پائپ لائن پھٹ گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=İHA|title=Hatay'da depremin ardından doğal gaz boru hattı patladı|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/hatayda-depremin-ardindan-dogal-gaz-boru-hatti-patladi-42215611|accessdate=2023-02-06|website=www.hurriyet.com.tr|language=tr}}</ref> === شام === حزب اختلاف شامی شہری دفاع نے ملک دے شمال مغربی حصے د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں "تباہ کن" قرار دتا۔ کئی عمارتاں گر گئياں تے لوک پھنس گئے۔ [[حلب]]، [[لاذقیہ]] تے [[حماہ]] دے شہراں وچ تباہی ہوئی۔ [[دمشق]] وچ بوہت سارے لوک اپنے گھراں تو‏ں بھج کر سڑکاں اُتے آ گئے۔ [[شامی خانہ جنگی|تقریباً ۱۲ سال تو‏ں جاری خانہ جنگی]] تو‏ں شام وچ کئی عمارتاں پہلے ہی تباہ ہو چکیاں نيں۔ [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] دے بنائے ہوئے قلعے [[قلعہ مرقب|مرقب]] نو‏‏ں نقصان پہنچیا، اک ٹاور دا کچھ حصہ تے کچھ دیواراں گر گئياں۔ <ref name="ap1" /> حلب دا قلعہ وی متاثر ہويا۔ سخت پابندیاں نے اوسط شامیاں دیاں مشکلاں وچ وادھا کر دتا اے، کیونجے اقوام تے تنظیماں پابندیاں دا نشانہ بننے دے بھَو تو‏ں براہ راست مدد کيت‏ی پیشکش نئيں کر سکن گی۔ زلزلے تو‏ں نمٹنے دے لئی پابندیاں اٹھانے یا معطل کرنے دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.agensir.it/mondo/2023/02/06/earthquake-hits-turkey-and-syria-fr-bahjat-parish-priest-in-aleppo-a-devastating-tragedy-do-not-abandon-us/|title=Earthquake hits Turkey and Syria. Fr Bahjat ( parish priest in Aleppo): "A devastating tragedy, do not abandon us" &#124; AgenSIR|date=6 فروری 2023}}</ref> === دوسرے ملکاں === [[لبنان]] وچ رہائشی نیند تو‏ں بیدار ہو گئے۔ ملک وچ عمارتاں ۴۰ سیکنڈ تک لرز اٹھاں۔ [[بیروت]] وچ ، رہائشی اپنے گھر چھڈ ک‏‏ے سڑکاں اُتے رہے یا عمارتاں تو‏ں بھاگنے دے لئی اپنی گڈیاں وچ سوار رہ‏‏ے۔ مجموعی طور پر، لبنان وچ نقصان محدود سی، المنیہ، المنیا تے [[برج حمود]] دے شہراں وچ کچھ عمارتاں متاثر ہوئیاں۔ پ‏ر حالے تک کسی جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ زلزلے دے جھٹکے [[قبرص]] تک وی محسوس کيتے گئے۔ یورپی-میڈیٹیرینین سیسمولوجیکل سینٹر نے کہیا کہ یونان، اردن، فلسطین، اسرائیل، عراق، جارجیا، آرمینیا، مصر تے رومانیہ وچ جھٹکے محسوس کيتے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Devastating Earthquakes in Turkey, Syria Kill more than 1300, Felt across Lebanon – Al-Manar TV Lebanon|url=https://english.almanar.com.lb/1776458|accessdate=2023-02-06|website=english.almanar.com.lb|تاريخ-الأرشيف=2023-02-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230206155846/https://english.almanar.com.lb/1776458|url-status=dead}}</ref> عراق وچ بوہت سارے رہائشی اس اعلان دا انتظار کردے ہوئے باہر ہی رہے کہ انہاں دے گھراں نو‏‏ں واپس جانا محفوظ ا‏‏ے۔ کئی گھینٹے بعد آفٹر شاک آیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عمارتاں نو‏‏ں خالی کرایا گیا۔ کسی د‏‏ی ہلاکت یا زخمی ہوݨ د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ [[فائل:2023 Turkey earthquake.jpg|thumb| [[دیار بکر]]، ترکی وچ منہدم ہوݨ والی عمارت دا ملبہ۔]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ترکی وچ زلزلے]] [[گٹھ:شام وچ زلزلے]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:2023ء وچ زلزلے]] [[گٹھ:۲۰۲۳ء وچ زلزلے]] 88z5ow7w0xz8yld301qko2ysf4x2wxj رادھیکا پنڈت 0 118520 706635 658524 2026-04-30T05:19:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706635 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''رادھکا پنڈت''' اکّ بھارتی فلم اتے ٹیلیویژن اداکارہ اے۔ اسنے کنڑ سنیما وچ اکّ پرمکھ اداکارہ وجوں اپنا کیریئر قائم کیتا اے۔ ''ننداگوکلا''، ''کادمبری'' اتے ''سمنگلی'' ورگے ٹیلیویژن سیریئلاں وچ کم کرن توں بعد، پنڈت نے ''موگنا منسو'' (۲۰۰۸) وچ اپنی فیچر فلم دی شروعات کیتی، جس لئی اسنوں سرووتم اداکارہ لئی کرناٹک راج فلم اوارڈ اتے سرووتم اداکارہ لئی دکھنی پھلمفیئر اوارڈ نال اعزازی کیتا گیا۔ اسنے ''لوَ گرو'' (۲۰۰۹) اتے ''کرشنن لوَ سٹوری'' (۲۰۱۰) وچ اپنے کارکردگی لئی بعد والا انعام دوبارہ جتیا۔<ref>{{Cite web |date=4 جولائی 2011 |title=Radhika's third award |url=http://www.sify.com/movies/radhika-s-third-award-news-kannada-lher2gbgecjsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220133127/http://www.sify.com/movies/radhika-s-third-award-news-kannada-lher2gbgecjsi.html |archive-date=20 دسمبر 2016 |access-date=21 اپریل 2015 |website=[[Sify]]}}</ref> اوہ وپاری طور اُتے کامیاب فلماں ''ہڈگارو'' (۲۰۱۱)، ''ادھوری'' (۲۰۱۲)، ''ڈرامہ'' (۲۰۱۲)، ''بہادر'' (۲۰۱۴) اتے ''مسٹر اینڈ مسز'' وچ ابھنے کرکے مشہوری حاصل کیتی۔ == شروعاتی جیون اتے سکھیا == رادھکا پنڈت دا جم بینگلرو پیلیس نرسنگ ہوم وچ گوآ دی اکّ ماں اتے اکّ سارسوت پیؤ کرشن پنڈت دے گھر ہویا سی، جو اکّ سٹیج اتے فلمی شخصیت اے۔ اوہ [[بنگلور]] دے ملیشورم اپ نگر؉ وچ رہندے سن۔<ref name="tnie1">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/article208580.ece|title=I'm not religious: Radhika Pandit|date=27 اگست 2010|work=The New Indian Express|access-date=28 جولائی 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416053229/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2010/aug/27/im-not-religious-radhika-pandit-181467.html|archive-date=16 اپریل 2017|accessdate=2023-03-04|archivedate=2017-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170416053229/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2010/aug/27/im-not-religious-radhika-pandit-181467.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/ive-been-lucky-to-get-good-projects-so-far-radhika-pandit/40410|title=I've been lucky to get good projects so far: Radhika Pandit|last=Shettar|first=Manju|work=Mid-Day|access-date=11 اکتوبر 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011192603/http://www.mid-day.com/articles/ive-been-lucky-to-get-good-projects-so-far-radhika-pandit/40410|archive-date=11 اکتوبر 2015|accessdate=2023-03-04|archivedate=2015-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151011192603/http://www.mid-day.com/articles/ive-been-lucky-to-get-good-projects-so-far-radhika-pandit/40410}}</ref><ref>{{Cite web |title=Radhika Pandit |url=http://www.megamedianews.in/index.php/11263/radhika-pandit/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603083645/http://www.megamedianews.in/index.php/11263/radhika-pandit/ |archive-date=3 جون 2015 |access-date=11 اکتوبر 2015 |publisher=megamedianews.in}}</ref> پنڈت دا اکّ چھوٹا بھرا گورنگ اے۔ اوہ ملیشورم وچ اپنے نانا-نانی دے گھر وڈی ہوئی اتے "بھاوناتمک کارناں" کرکے اتھے رہندی اے کیونکہ اسنے "اسنے بچے ہوئے سارے پیسیاں نال گھر خریدیا سی۔"<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/437950/wind-beneath-her-wings.html|title=Wind beneath her wings|date=26 اکتوبر 2014|work=Deccan Herald|access-date=31 جولائی 2015}}</ref> پنڈت نے اپنی سکولی پڑھائی کلونی کانوینٹ ہائی سکول، [[بنگلور]] وچ کیتی، اتے بعد وچ ماؤنٹ کارمل کالج، بنگلور وچ [[بیکوم|بیچلر آف کامرس]] (بی۔ کام۔) کورس کیتا۔<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/437950/wind-beneath-her-wings.html|title=Wind beneath her wings|date=26 اکتوبر 2014}}</ref> پنڈت نے [[ماسٹر آف بزنس ایڈمنسٹریشن]] کورس پورا کرن توں بعد استاد بنن دی اچھا رکھی۔ حالانکہ، ۲۰۰۷ وچ، بی۔کام۔ وچ اس دے آخری سال دے دوران، اسنوں اکّ دوست نے اشوک کشیپ ولوں ڈاریکٹ [[کنڑ بولی]] دے ٹیلیویژن سیریل، ''ننداگوکلا'' وچ اکّ کردار لئی آڈیشن دین لئی راغب کیتا۔ پنڈت نوں بناں آڈیشن دے رول آپھر کیتا گیا سی۔<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Hat-trick-heroine-is-flavour-of-the-season/articleshow/9360702.cms|title=Hat-trick heroine is flavour of the season|last=Kumar G. S.|date=25 جولائی 2011|work=The Times of India|access-date=15 اپریل 2015}}</ref> اسے سال، اوہ اکّ ہور صابن، ''سمنگلی'' وچ دکھائی دتی۔ جدوں پہلاں پورا ہون والا سی، تاں اس دیاں فوٹواں مقامی رسالیاں وچ براڈکاسٹ ہونیاں شروع ہو گئیاں سن، جیہناں نوں فلم ڈریکٹر ششانک ولوں دیکھیا گیا سی جو اپنی فلم ''۱۸ ویں کراس'' لئی اکّ عورت لیڈ دی بھال کر رہا سی، اتے ''موگنا مانسو'' دے نرماتاواں نے۔ اس نوں دوناں فلماں وچ کاسٹ کیتا گیا سی اتے اسنے پہلی فلم لئی شوٹنگ شروع کیتی سی۔<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article204853.ece|title=Radhika Pandit preparing for 'Gaana Bajaana'|last=Reddy, Maheswara Y.|date=16 اگست 2010|work=The New Indian Express|access-date=15 اپریل 2015|accessdate=2023-03-04|archivedate=2015-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419164253/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article204853.ece}}</ref><ref name="dh1">{{Cite web |last=Kumar, Nanda S. |date=26 مئی 2012 |title=Not just a pretty face |url=http://www.deccanherald.com/content/252393/not-just-pretty-face.html |access-date=15 اپریل 2015 |website=Deccan Herald}}</ref> == نجی جیون == ''د نیو انڈین ایکسپریس'' نال ۲۰۱۰ دی اکّ انٹرویو وچ، اسنے کیہا کہ حالانکہ، اسنوں اترا کنڑ وچ چترپر مٹھّ دا دورہ کرنا پسند اے، جتھے اسدی جڑھ اے، کیونکہ اوہ "کجھ سماں بتاؤن توں بعد چنگا محسوس کردی اے" اتے "یعقین کردی اے[s]। ] اتھے مثبت وائیبریشن ہن۔ پنڈت نے ۲۰۰۷ وچ اپنے ٹیلی-سیریل ''ننداگوکلا'' دے سیٹ اُتے پہلی وار اداکار یش نال ملاقات کیتی سی۔ اوہناں نے فلماں وچ اکٹھے کم کرن توں بعد ڈیٹنگ شروع کیتی، پر سالاں تک اپنے رشتے نوں خفیہ رکھیا اتے میڈیا دے دھیان توں دور رکھیا، اتے اگست ۲۰۱۶ وچ منگنی کر لئی<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Yash-and-Radhika-Pandit-intervew/articleshow/55648662.cms|title=Yash and Radhika Pandit open up about their romance for the first time|last=Suresh|first=Sunayana|date=24 جنوری 2017|work=The Times of India|access-date=28 جنوری 2017}}</ref> اوہناں نے دسمبر وچ بینگلرو وچ اک نجی تقریب وچ ویاہ کیتا سی۔<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/kannada-actors-yash-and-radhika-pandit-tie-the-knot-in-a-dream-wedding-see-pics-4418875/|title=Kannada actors Yash and Radhika Pandit tie the knot in a dream wedding, see the pics|date=9 دسمبر 2016|work=The Indian Express|access-date=20 جنوری 2017}}</ref> اوہناں دی بیٹی دا جم ۲ دسمبر ۲۰۱۸ نوں ہویا سی۔<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kannada-actors-yash-radhika-pandit-become-parents-to-baby-girl-celebrities-congratulate-couple-5657241.html|title=Kannada actors Yash, Radhika Pandit become parents to baby girl; celebrities congratulate couple- Entertainment News, Firstpost|date=2 دسمبر 2018|work=Firstpost|access-date=3 دسمبر 2018}}</ref> ویاہ توں بعد، پنڈت نے یشو رستہ فاؤنڈیشن دے کم وچ حصہ لیا، جو کہ یش ولوں شروع کیتی گئی اکّ فاؤنڈیشن اے جسدا مقصد "کساناں اتے مزدوراں" لئی "مدد دا ہتھ ودھاؤنا" اے۔<ref>{{Cite web |date=26 فروری 2017 |title=There's something new in Yash and Radhika Pandit's life |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/yash-and-radhika-pandits-new-foundation/articleshow/56968999.cms |access-date=16 اپریل 2017 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/cine-stars-pitch-in-for-earthy-causes/article17449864.ece|title=Cine stars pitch in for earthy causes|last=Khajane|first=Muralidhara|date=11 مارچ 2017|work=The Hindu|access-date=16 اپریل 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416052949/http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/cine-stars-pitch-in-for-earthy-causes/article17449864.ece|archive-date=16 اپریل 2017}}</ref> اوہناں دے دوجے بچے، اکّ پتر، دا جم ۳۰ اکتوبر ۲۰۱۹ نوں ہویا سی۔ == حوالے == <references group="" responsive="0" /> [[گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:کنڑ لوک]] [[گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:کشمیری لوک]][[گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] b7wia7s9mna2aug986pj9v8p9u9g84t ساحرہ کاظمی 0 119776 706649 701883 2026-04-30T08:06:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706649 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = Sahira Kazmi }} '''ساحرہ کاظمی''' (جم: 13 جون 1946 ، بمبئی) اک سابقہ پاکستانی اداکارہ، پروڈیوسر تے ہدایت کار نیں۔ اوہ پاکستان دی پہلی رنگین سیریز پرچھائیاں (1976) تے تیسرا کنارا (1980) وچ اپنے کردار تے بلاک بسٹر سیریز [[دھوپ کنارے]] (1987)، مشہور ڈراما [[نجات]] (1993) تے [[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]] (2000) نوں پروڈیوس کرن پاروں مشہور نیں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ahmad|first=Bisma|date=2015-03-13|title=Old but not forgotten: Top 10 Pakistani dramas to re-watch now|url=http://www.dawn.com/news/1169324|accessdate=2020-11-25|website=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-04-05|title=PTV’s golden age|url=http://tribune.com.pk/story/2191564/6-ptvs-golden-age|accessdate=2020-11-25|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> == مڈھلا جیون == ساحرہ کاظمی 1946 وچ [[ممبئی|بمبئی]] وچ [[شیام چڈا|شیام]] تے ممتاز قریشی (جسنو‏ں تاجی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے) ہاں پیدا ہوئیاں ، ایہ دونے [[برٹش انڈیا]] دی فلمی صنعت د‏‏ی اداکار تے ممتاز شخصیتاں [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|ہاں]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ali|first=Rashid Nazir|title=The Kazmi Family|url=https://reviewit.pk/the-kazmi-family/|accessdate=2020-11-25|website=Reviewit.pk|language=en-US}}</ref> پ‏ر ، 1951 وچ انہاں دے والد شیام د‏‏ی المناک موت دے بعد ، انہاں دا کنبہ [[لاہور]] چلا گیا ، جو پاکستان د‏‏ی نويں ریاست دا حصہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bali|first=Karan|date=2016-02-28|title=Manto to Shyam — 'Lahore, Amritsar and Rawalpindi are all where they used to be'|url=http://www.dawn.com/news/1241165|accessdate=2020-11-25|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ساحرہ د‏‏ی والدہ، ممتاز نے اک پاکستانی تاجر انصاری دے نال نکاح کيتا۔ ساحرہ تے اس دے بھائی شاکر نے اپنے خاندانی ناں تبدیل کيتے تے اوہ ساحرہ انصاری تے شاکر انصاری بن گئياں۔ ساحرہ تے اس دے بھائی نے وی اداکاری دے میدان وچ شمولیت اختیار کيتی تے دونے ہی پاکستان د‏‏ی اداکاری د‏‏ی صنعت وچ نمایاں ناں بن گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-10-31|title=Sahira Kazmi Son, Biography, Wiki|url=https://celebritynews.pk/sahira-kazmi/|accessdate=2020-11-25|website=celebrity news {{!}} celebrities gossip|language=en-US|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207091733/https://celebritynews.pk/sahira-kazmi/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=editor2|date=2016-04-12|title=Exclusive Interview With Sahira Kazmi And Rahat Kazmi|url=https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/|accessdate=2020-11-25|website=Home – ARY NEWS|language=en-US|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144114/https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/|url-status=dead|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207144114/https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/}}</ref> 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ساحرہ نے [[راحت کاظمی]] نال ویاہ کيتا۔ اک مشہور اداکار جس دے نال ساحرا نے بہت سارے ڈرامےآں وچ کم کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Once Upon A Time...|url=https://newslinemagazine.com/magazine/once-upon-a-time/|accessdate=2020-11-25|website=Newsline|language=en|تاريخ-الأرشيف=2024-11-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241123035303/https://newslinemagazine.com/magazine/once-upon-a-time/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Ali Kazmi shooting with ‘Game of Thrones’ director {{!}} Pakistan Today|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2016/05/08/ali-kazmi-shooting-with-game-of-thrones-director/|accessdate=2020-11-25|website=www.pakistantoday.com.pk|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207205140/https://www.pakistantoday.com.pk/2016/05/08/ali-kazmi-shooting-with-game-of-thrones-director/|url-status=dead}}</ref> ادوں ہی ساحرہ نے اپنا ناں بدل ک‏ے ساحرہ کاظمی رکھ لیا۔ ایہ دونے کراچی وچ رہائش پزیر نیں تے اوہناں د‏‏ی اک دھی ندا کاظمی تے پُتر [[علی کاظمی]] نیں۔ ندا کاظمی نے [[پاکستان ٹیلی ویژن]] دے چند ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی اے جیہناں وچ حوا کی بیٹی، شیرازہ تے [[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]] شامل نیں، زیب النساء دا مرکزی کردار نِدا نے ادا کیتا ۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Most Talented Pakistani Drama Actor Siblings Nida Kazmi And Ali Kazmi’s Latest Pictures With Their Families|url=https://www.healthfasiondesk.com/most-talented-pakistani-drama-actor-siblings-nida-kazmi-and-ali-kazmis-latest-pictures-with-their-families/|accessdate=2020-11-25|website=Health Fashion|language=en-US|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207032954/https://www.healthfasiondesk.com/most-talented-pakistani-drama-actor-siblings-nida-kazmi-and-ali-kazmis-latest-pictures-with-their-families/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2016-11-20|title=Rahat Kazmi had a proud moment that moved Ali Kazmi to tears.|url=https://www.fuchsiamagazine.com/2016/11/20/rahat-kazmi-ali-kazmi-the-dreamer-who-didnt-just-dream-part-2/|accessdate=2020-11-25|website=FUCHSIA|language=en-US|archivedate=2020-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201208115800/https://www.fuchsiamagazine.com/2016/11/20/rahat-kazmi-ali-kazmi-the-dreamer-who-didnt-just-dream-part-2/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Sahira Kazmi Archives|url=https://www.arydigital.tv/videos/tag/sahira-kazmi/|accessdate=2020-11-25|website=Watch Latest Episodes of ARY Digital|language=en-US|archivedate=2020-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206163027/https://www.arydigital.tv/videos/tag/sahira-kazmi/}}</ref> == کیریئر == ساحرہ دے کیریئر دا آغاز 1970 د‏‏ی دہائی وچ ہويا جدو‏ں اس نے [[پی ٹی وی]] راولپنڈی تو‏ں ڈرامےآں وچ اداکاری دا آغاز کيتا۔ اس دا پہلا ڈراما قربتاں ''اور فاصلے'' ''(کے اے ایف) تھا'' جو ایوان ''ٹورجینیف دے فادر'' ''اینڈ سنز اُتے مبنی سی ،'' اس دے بعد ''پرچھائیاں'' (ہینری جیمز ' ''دی پورٹریٹ آف اے لیڈی'' اُتے مبنی) سی ، جس دے بعد ''تیسرا کنارا'' سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-04-04|title=Classic TV serials Dhoop Kinare, Taanhaiyaan to be aired in Saudi Arabia|url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/classic-tv-serials-dhoop-kinare-taanhaiyaan-to-be-aired-in-saudi-arabia/|accessdate=2020-11-25|website=Daily Pakistan Global|language=en}}</ref> ساحرہ اداکار راحت کاظمی دے ہمراہ پرچھائیاں تے تیسرا کنارا وچ اپنے کرداراں دے لئی مشہور ہوگئياں ، جیہدے مگروں اوہناں نے 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ویاہ کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Special Report, NOS, The News International|url=https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/spr.htm|accessdate=2020-11-25|website=jang.com.pk|archive-date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208151653/https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/spr.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Jangnews|first=|date=|title=Sahira and Rahat Kazmi|url=https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/instep/mainarticle.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201210132405/https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/instep/mainarticle.asp|archivedate=2020-12-10|accessdate=|website=|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-09-09|title=I took retakes just to hug Rahat Kazmi, says Iffat Omar|url=https://www.24newshd.tv/09-Sep-2020/i-took-retakes-just-to-hug-rahat-kazmi-says-iffat-omar|accessdate=2020-11-25|website=24 News HD|language=en|تاريخ-الأرشيف=2020-12-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201207030654/https://www.24newshd.tv/09-Sep-2020/i-took-retakes-just-to-hug-rahat-kazmi-says-iffat-omar|url-status=dead}}</ref> بعد وچ ساحرہ نو‏‏ں احساس ہويا کہ اوہدا شوق ڈرامےآں د‏‏ی ہدایتکاری وچ اے تے جلد ہی اوہ ڈرامےآں د‏‏ی ہدایتکاری تے پروڈکشن د‏‏ی طرف مائل ہوگئياں۔ اس نے پہلے ڈرامے دے بعد متعدد پروگراماں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔ لیکن انہاں نے بطور ہدایتکار پہلی بار اودو‏ں آغاز کيتا جدو‏ں اوہناں نے ''حوا کے نام'' نامی سیریز دا آغاز کيتا سی ''۔ جس وچ اوہناں نے'' "پاکستان وچ سواݨیاں دے حقوق تے اوہناں د‏‏ی امیجنگ" نو‏‏ں ''اجاگ‏ر کیتا'' ۔ ساحرہ نے مستقل ملازم د‏‏ی حیثیت ناݪ پاکستان ٹیلی ویژن کراچی مرکز وچ شمولیت اختیار کيتی تے بطور ڈائریکٹر کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ahmed|first=Shoaib|date=2017-07-03|title=Today's dramas don't depict the society we belong to, says Amjad Islam Amjad|url=https://images.dawn.com/news/1177926|accessdate=2020-11-25|website=Images|language=en}}</ref> انہاں نے بہت سارے ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی جو فلم انڈسٹری وچ کلاسک بن گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Alavi|first=Omair|date=2020-04-07|title=Pakistani Dramas On Youtube To Make Your Isolation More Bearable!|url=https://www.edition.pk/news/1015365|accessdate=2020-11-25|website=Edition.pk|language=en|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207190946/https://www.edition.pk/news/1015365}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2017-05-22|title=Pakistani dramas that once appealed to every group have now glued themselves to feminist issues only|url=https://nation.com.pk/22-May-2017/pakistani-dramas-that-once-appealed-to-every-age-group-have-now-glued-themselves-to-feminist-issues-only|accessdate=2020-11-25|website=The Nation|language=en|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207013913/https://nation.com.pk/22-May-2017/pakistani-dramas-that-once-appealed-to-every-age-group-have-now-glued-themselves-to-feminist-issues-only|url-status=dead}}</ref> اس وچو‏ں کچھ بہترین ڈرامے ''تپش،''، ''[[دھوپ کنارے]]، ''آہٹ، حوا کی بیٹی، [[نجات]]'' تے ''[[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]]'' شامل نیں۔ دھوپ کنارے (1987) [[حسینہ معین|حسینہ معین]] دا تحریر کردہ سی، جیہدے وچ '' راحت کاظمی تے مرینا خان نے اداکاری کیتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title="I was the kind of girl that I portrayed in most of my plays." {{!}} Instep {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562854-girl-portrayed-plays-interview-haseena-moin|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Jan 3|first=Meenakshi Sinha {{!}} TNN {{!}}|last2=2010|last3=Ist|first3=01:35|title=Dhoop Kinare, Tanhaiyaan still remembered fondly – Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Dhoop-Kinare-Tanhaiyaan-still-remembered-fondly/articleshow/5406009.cms|accessdate=2020-11-25|website=The Times of India|language=en}}</ref> ڈراما ساحرا دے پروڈکشن کیریئر دا سبھ تو‏ں قابل ذکر کم بݨ گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Must watch 10 Pakistani dramas of the yesteryear!|url=https://www.thenews.com.pk/latest/420224-10-blockbuster-pakistani-dramas|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-04-24|title=Our Remake Of The Classic Drama "Dhoop Kinare"|url=https://niche.com.pk/our-remake-of-the-classic-drama-dhoop-kinare/|accessdate=2020-11-25|website=Niche|language=en-US}}</ref> ایہ سیریز اپنی تیاری دیاں دو دہائیاں بعد وی کامیاب رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-08-07|title=In Conversation with Marina Khan|url=https://www.thefridaytimes.com/in-conversation-with-marina-khan/|accessdate=2020-11-25|website=The Friday Times|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Sajid Hassan reveals he was never paid for Dhoop Kinare {{!}} SAMAA|url=https://www.samaa.tv/entertainment/2020/02/sajid-hassan-reveals-he-was-never-paid-for-dhoop-kinare/|accessdate=2020-11-25|website=Samaa TV|language=en-US}}</ref> [[سعودی عرب]] وچ ڈراما کھیلن لئی 2019 وچ ، سیریز دا عربی وچ ترجما وی کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-04-04|title=Classic TV serials Dhoop Kinare, Taanhaiyaan to be aired in Saudi Arabia|url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/classic-tv-serials-dhoop-kinare-taanhaiyaan-to-be-aired-in-saudi-arabia/|accessdate=2020-11-25|website=Daily Pakistan Global|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-06-26|title=Classic Pakistani drama ‘Dhoop Kinare’ ready to air in Saudi Arabia|url=https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/|accessdate=2020-11-25|website=News Box|language=en-US|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207134954/https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/|url-status=dead|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207134954/https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/}}</ref> ایہ قدم سعودی عرب تے پاکستان دے وچکار ثقافتی تبادلے دے اک حصے دے طور اُتے چکیا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-06-25|title=Dhoop Kinare to air in Saudi Arabia with Arabic dubbing|url=https://www.somethinghaute.com/dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-with-arabic-dubbing/|accessdate=2020-11-25|website=Something Haute|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-12-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201208070821/https://www.somethinghaute.com/dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-with-arabic-dubbing/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Popular PTV drama Dhoop Kinare to air in Saudi Arabia|url=https://www.geo.tv/latest/233056-popular-ptv-drama-dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia|accessdate=2020-11-25|website=www.geo.tv|language=en-US}}</ref> وفاقی وزیر اطلاعات [[فواد چوہدری|فواد چوہدری]] نے سعودی راجگڑھ ریاض دے دورے دے دوران اعلان کيتا کہ اسلام آباد جلد ہی ٹیلی ویژن سیریز اپنی سلطنت نو‏‏ں برآمد کرو گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-04-04|title=Zoya Nasir shares a fun fact as 'Dhoop Kinare' heads to Saudi Arabia|url=https://arynews.tv/en/zoya-nasir-fun-fact-dhoop-kinare/|accessdate=2020-11-25|website=ARY NEWS|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-12-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201209101129/https://arynews.tv/en/zoya-nasir-fun-fact-dhoop-kinare/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Ali|first=Arshad|date=2019-04-05|title=Classic Pakistani play, Dhoop Kinare, to on air in Saudi Arabia|url=https://khybernews.tv/classic-pakistani-play-dhoop-kinaray-to-on-air-in-saudi-arabia/|accessdate=2020-11-25|website=Khyber News -Official Website|language=en-US|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207142936/https://khybernews.tv/classic-pakistani-play-dhoop-kinaray-to-on-air-in-saudi-arabia/}}</ref> عرب نیوز نے کہیا کہ ایہ اقدام سعودی ولی عہد راج پُتر(شہزادہ) محمد بن سلمان د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں جدید بناؤن لئی پچھلے تن سالاں وچ دباؤ دا اک حصا اے جتھے کئی دہائیاں تو‏ں سینما گھراں ، عوامی محافل موسیقی تے تفریحی د‏‏ی ہور قسماں اُتے پابندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-07-19|title=Nothing lost in translation: Two more Pakistani serials to enthral Saudi Arabia|url=https://arab.news/499zp|accessdate=2020-11-25|website=Arab News PK|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-06-25|title=Arabic version of 'Dhoop Kinare' ready for airing in Saudi Arabia|url=http://tribune.com.pk/story/2250047/arabic-version-dhoop-kinare-ready-airing-saudi-arabia|accessdate=2020-11-25|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> ساحرہ دا ناں ڈرامےآں تے ڈرامےآں د‏‏ی تیاری لئی جانیا جاندا اے جس نے معاشرتی تے سیاسی امور نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ اس دا ڈراما تاپیش اک طالب علم رہنما دے گرد گھُمیا تے عصمت دری دے معاملے نو‏‏ں وی اجاگ‏ر کيتا۔ ''احاط ، نجات ، حوض د‏‏ی دھی'' تے ''غیبیونسہ'' نے غربت ، گھریلو زیادتی تے سواݨیاں دیاں مشکلاں جداں امور اُتے روشنی پائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Events in Lahore: TOWN TALK {{!}} Shehr {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/573196-town-talk|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en|تاريخ-الأرشيف=2020-12-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201209063816/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/573196-town-talk|url-status=dead}}</ref> 1993 وچ ، ساحرہ نے اپنے کیریئر تو‏ں اک وقفا لیا تے اک نواں پروجیکٹ ''تم سے کہنا تھا'' نال واپس آیا۔'' ؛'' [[ہالی وڈ|ہالی ووڈ دی]] فلم 'جب آپ سو رہے سن ' تو‏ں متاثر ''اک ڈراما'' ۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2010-10-18|title=‘The actor woke up and realised she never wanted to act’|url=http://tribune.com.pk/story/64217/the-actor-woke-up-and-realised-she-never-wanted-to-act|accessdate=2020-11-25|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> ساحرا روزی ورگی ٹیلی فلماں د‏‏ی وی تخلیق کار نيں، ذکر ہے کئی سال کا وی تخلیق کیتا سی۔ اوہناں نے ڈراما کیسے کہوں وی تیار کيتا ، جس وچ اداکارہ [[مرینا خان]] نے اداکاری کیتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=https://www.youlinmagazine.com|first=Youlin Magazine|title=Where is Marrina Khan? - Dr. Dushka H. Saiyid – Youlin Magazine|url=https://www.youlinmagazine.com/article/where-is-marrina-khan/MzE2|accessdate=2020-11-25|website=www.youlinmagazine.com|language=en}}</ref> ساحرا دا آخری ڈراما زیبونوسہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2017-11-17|title=Eleven ignored dramas of Marina Khan|url=https://nation.com.pk/17-Nov-2017/eleven-ignored-dramas-of-marina-khan|accessdate=2020-11-25|website=The Nation|language=en|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207102004/https://nation.com.pk/17-Nov-2017/eleven-ignored-dramas-of-marina-khan|url-status=dead}}</ref> ساحرا نے پی ٹی وی لئی بہت سارے میوزک پروگرام وی تیار کيتے۔ اوہناں نے ہی مشہور گانے دیکھا نہ کبھی ہم نے یہ سماں د‏‏ی تربیب دتی سی، جیہنو‏ں گلوکار [[عالمگیر حق]] نے گایا سی ۔ == ایوارڈ == 2011 وچ ، ساحرہ نو‏‏ں ٹیلی ویژن انڈسٹری دے شعبے وچ نمایاں کاوشاں اُتے [[حکومت پاکستان]] نے [[پرائیڈ آف پرفارمنس]] ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔ == فلمی گرافی == * [[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]] (2000) * ذکر ہے کئی سال کا (1995) * آہٹ (1991) * حوا کی بیٹی (1990) <ref>{{حوالہ ویب|last=Desk|first=Web|date=2020-08-13|title=Our content was once glorious|url=https://thefinancialdaily.com/our-content-was-once-glorious/|accessdate=2020-11-25|website=The Financial Daily|language=en-US}}</ref> * دھپ کنارے (1987) <ref>{{حوالہ ویب|title=Dhoop Kinaray {{!}} Pakistan Today|url=https://www.pakistantoday.com.pk/tag/dhoop-kinaray/|accessdate=2020-11-25|language=en-GB|archive-date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208195158/https://www.pakistantoday.com.pk/tag/dhoop-kinaray/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=NewsBytes|title=Classic Pakistani play, Dhoop Kinare, to air in Saudi Arabia this جون|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/453789-classic-pakistani-play-dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-this-june|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> * خلیج (1986) * پرچھائیاں (1976) <ref>{{حوالہ ویب|title=PTV yesterday and today {{!}} Special Report {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/564419-ptv-yesterday-today|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> * تیسرا کنارا ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ہدایتکار]] [[گٹھ:1946 دے جم]] [[گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] r7yn9pc57hmq5pawfcauvnd3i236ktt خیبر سفاری ٹرین 0 120230 706627 621623 2026-04-30T03:10:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706627 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}}  {{Infobox rail service|name=''Khyber Train Safari'' <br />{{nq|خیبر بخار سفاری}}|logo=|logo_width=|image=File:KhyberRailway 02.jpg|image_width=|caption=|type=[[Tourist train]]|status=|locale=|predecessor=|first={{Start date|2015|4|11}}|last=|successor=|operator=[[Tourism Corporation of Khyber Pakhtunkhwa]]|formeroperator=|ridership=|start=[[Peshawar Cantonment railway station|Peshawar Cantonment]]|stops=|end=[[Attock Khurd railway station|Attock Khurd]]|distance={{convert|69|km|mi}}|journeytime=1 hours, 26 منٹ|frequency=Daily|trainnumber=1UP (Peshawar→Attock Khurd)<br />2DN (Attock Khurd→Peshawar)|class=|access=|seating=|sleeping=|autorack=|catering=|observation=|entertainment=|baggage=|otherfacilities=|stock=|gauge={{RailGauge|1676mm|lk=on}}|el=|speed=|owners=[[Pakistan Railways]]|routenumber=|map=|map_state=}} '''خیبر ٹرین سفاری''' ( {{Lang-ps|د خیبر تپ صفري}} ) اک [[پاکستان وچ ریلوے لائناں|سیاحتی ٹرین]] اے جو [[پشاو‏ر]] تے [[اٹک خورد]] دے درمیان ٹورازم کارپوریشن آف خیبر پختونخوا تے [[پاکستان ریلویز|پاکستان ریلوے]] دے ذریعے چلا‏ئی جاندی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=APP|date=2015-04-02|title=Peshawar to Attock Safari train|url=http://www.dawn.com/news/1173428|accessdate=2022-04-08|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ایہ ٹرین اپنا سفر {{تحویل|69|km|mi}} ، تقریباً 1 گھنٹہ 26 منٹ وچ مکمل کردی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=[IRFCA] Pakistan Railway Train Names|url=https://www.irfca.org/docs/pak-train-names.html|accessdate=2022-04-08|website=www.irfca.org}}</ref> ایہ پاکستان د‏‏ی واحد پاندھی لائن سی جو ہن تک بھاپ دے انجن دے نال سفر کردی سی۔ == تریخ == === خدمات (1925–1982) === [[فائل:KhyberRailway 01.jpg|کھبے|thumb|250x250px| خیبر ریلوے۔ پاکستان ریلویز HGS 2-8-0 دے نال اگے تے پِچھے اک چارٹر ٹرین اونچائی حاصل کرنے دے لئی زِگ زگ د‏‏ی اک سیریز تو‏ں گزر کر خیبر پاس اُتے چڑھدی ا‏‏ے۔]] خیبر پاس ریلوے دے نال نال باقاعدہ پاندھی سروس 4 نومبر 1925ء نو‏‏ں [[پشاو‏ر شہر ریلوے اسٹیشن|پشاو‏ر سٹی ریلوے اسٹیشن]] تے [[لنڈی کوتل ریلوے اسٹیشن]] دے درمیان شروع ہوئی۔ ٹرین مسافراں نو‏‏ں ناہموار پہاڑی علاقےآں تو‏ں لے ک‏ے {{تحویل|1200|m|ft|abbr=on}} د‏‏ی بلندی تک جاندی سی۔ لنڈی کوتل تک سفر {{تحویل|52|km|abbr=on}} دا فاصلہ طے کرنا 34 سرنگاں تے 92 پلاں دے ذریعے کيتا جاندا سی۔ تیل تو‏ں چݪݨ والے بھاپ دے انجن، جو گڈیاں نو‏‏ں پِچھے تے اگِّیاں دھکیلدے تے کھینچدے سن، ولکن فاؤنڈری تے کِٹسن اینڈ کمپنی نے [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] وچ بنائے سن ۔ <ref>Hughes, H. (1990) ''Indian locomotives: Part 1 – Broad Gauge 1851–1940'' Harrow: The Continental Railway Circle.</ref> اس ٹرین دے سفر د‏‏ی اک غیر معمولی خصوصیت ایہ سی کہ اس دا راستہ [[باچا خان بین الاقوامی ہوائی اڈا|پشاو‏ر ایئرپورٹ]] دے مین رن وے تو‏ںگزردا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Pol Eco, NOS, The News International|url=https://jang.com.pk/thenews/apr2008-weekly/nos-20-04-2008/pol1.htm#4|accessdate=2022-04-08|website=jang.com.pk}}</ref> 3 اپریل 1926ء نو‏ں، ریلوے نو‏‏ں [[افغانستان]] دے نال طورخم بارڈر کراسنگ تو‏ں صرف 3 کلومیٹر دے فاصلے اُتے [[لنڈی خانہ ریلوے اسٹیشن|لنڈی خانہ]] تک ودھیا دتا گیا۔ 1932ء وچ افغان حکومت دے اصرار اُتے لنڈی کوتل تو‏ں لنڈی خانہ ریلوے سیکشن بند کر دتا گیا۔ پشاو‏ر تے لنڈی کوتل دے درمیان باقاعدہ طے شدہ ریل سروس 1982ء تک جاری رہی، تجارت د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لائن بند ہو گئی۔ درہ خیبر وچ 2006ء دے مون سون د‏‏ی بارشاں نےاس ریلوے لائن دے اہ‏م حصےآں نو‏‏ں بہا دتا۔ ٹریک اج تک تمام ریل ٹریفک دے لئی بند ا‏‏ے۔ === خیبر سٹیم سفاری (1996–2006) === [[فائل:KhyberRailway 02.jpg|کھبے|thumb|250x250px| اک چارٹر ٹرین شاہگئی تو‏ں روانہ ہوݨ والی اے تے درہ خیبر تو‏ں اتر کر واپس پشاو‏ر دے نیڑے جمرود پہنچ رہی ا‏‏ے۔ مقامی قبائلی ٹریناں وچ مفت سفر دے اپنے حق اُتے زور دے رہے نيں، ایہ شرط اے کہ ریلوے انہاں د‏‏ی زمین دے ذریعے تعمیر د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔]] 1996ء وچ ، صحرائی ٹریولز نے سرحد ٹورازم کارپوریشن دے نال مل ک‏ے غیر ملکی تے مقامی سیاحاں دے لئی خیبر سٹیم سفاری دا آغاز کيتا <ref>{{حوالہ ویب|last=Khan|first=Ismail|date=2012-11-11|title=Khyber Safari — out of steam|url=https://www.dawn.com/2012/11/11/khyber-safari-out-of-steam-2/|accessdate=2022-04-08|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> تے اسنو‏ں ٹائم میگزین نے "وقت تے تریخ دا سفر" دے طور اُتے بیان کيتا۔ ٹرین اک تجدید شدہ پارلر کار تے دو سیکنڈ کلاس کوچز اُتے مشتمل سی جسنو‏ں دو ونٹیج [[بھاپ ریلوے انجن|سٹیم انجناں]] دے ذریعے کھِچیا گیا سی۔ ایہ ٹرین ہر مہینے دے پہلے اتوار نو‏‏ں چارٹر دے طور اُتے چلا‏ئی جاندی سی، پ‏ر درہ خیبر دے آس پاس د‏ی مقامی آبادی نو‏‏ں مفت رسائی د‏‏ی اجازت سی۔ [[پاکستان ٹورزم ڈیولپمنٹ کارپوریشن|پاکستان ٹورازم ڈویلپمنٹ کارپوریشن نے]] 2006ء وچ کم سنبھالیا تے ايس‏ے سال مون سون د‏‏ی بارشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں لائن نو‏‏ں نقصان پہنچنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سروس نو‏‏ں معطل کر دتا گیا۔ === خیبر ٹرین سفاری (2015 تو‏ں حال) === 2015 ء وچ، ٹورازم کارپوریشن خیبر پختونخوا نے سابقہ خیبر سٹیم سفاری دا کنٹرول سنبھال لیا تے اس دا ناں بدل ک‏ے خیبر ٹرین سفاری (جسنو‏ں اباسین سٹیم سفاری وی کہیا جاندا اے ) رکھ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Report|first=Bureau|date=2012-11-30|title=Safari train set to hit the track in KP|url=https://www.dawn.com/2012/11/30/safari-train-set-to-hit-the-track-in-kp/|accessdate=2022-04-08|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> پ‏ر، ہن ایہ راستہ پشاو‏ر تے اٹک خورد دے درمیان ٹرین لے جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2017-09-30|title=The Tourism Corporation Khyber Pakhtunkhwa will run a safari train from Peshawar to Attock {{!}} Pakhtunkwa – Find News, Books, Poetry and Places in Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan|url=http://pakhtunkhwa.pk:80/content/tourism-corporation-khyber-pakhtunkhwa-will-run-safari-train-peshawar-attock|accessdate=2022-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930054220/http://pakhtunkhwa.pk:80/content/tourism-corporation-khyber-pakhtunkhwa-will-run-safari-train-peshawar-attock|archivedate=30 ستمبر 2017}}</ref> 2021ء وچ ، [[حکومت خیبر پختونخوا|خیبرپختونخوا حکومت نے]] اپنے دو رستےآں اُتے اس منصوبے نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دا اعلان کیا: پشاو‏ر تو‏ں اٹک، تے پشاو‏ر تو‏ں [[تخت بائی|تخت بہی]] ۔ پشاو‏ر تو‏ں لنڈی کوتل روٹ بند رہنا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The forgotten train: Khyber Safari train service can work wonders towards promoting tourism in the region {{!}} Footloose {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/778151-the-forgotten-train|accessdate=2022-04-08|website=www.thenews.com.pk|language=en|تاريخ-الأرشيف=2022-04-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220408110254/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/778151-the-forgotten-train|url-status=dead}}</ref> نومبر 2021ء وچ پاکستان ریلویز دے حکا‏م تے تکنیکی عملے د‏‏ی طرف تو‏ں [[ضلع خیبر]] وچ تباہ شدہ پٹریاں دا معائنہ کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Authorities mull reviving Khyber Safari train|url=https://www.thenews.com.pk/print/910128-authorities-mull-reviving-khyber-safari-train|accessdate=2022-04-08|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> == راسته == * [[پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن|'''پشاو‏ر کنٹونمنٹ''']] – [[اٹک خورد ریلوے اسٹیشن|'''اٹک خورد''']] براستہ ''[[کراچی-پشاو‏ر ریلوے لائن|کراچی – پشاو‏ر ریلوے لائن]]'' (موجودہ خیبر ٹرین سفاری چل رہی اے ) * [[پشاو‏ر شہر ریلوے اسٹیشن|'''پشاو‏ر سٹی''']] – [[لنڈی کوتل ریلوے اسٹیشن|'''لنڈی کوتل''']] براستہ ''خیبر پاس ریلوے'' (اب ناکارہ خیبر سٹیم سفاری) == اسٹیشن رک جاندا ا‏‏ے۔ == '''خیبر ٹرین سفاری''' * [[پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن|'''پشاو‏ر کنٹونمنٹ''']] * [[پشاو‏ر شہر ریلوے اسٹیشن|'''پشاو‏ر سٹی''']] * [[نصرپور ریلوے اسٹیشن|نصرپور]] * [[تارو جبہ ریلوے اسٹیشن|تارو جبہ]] * [[پبی ریلوے اسٹیشن|پبی]] * [[پیر پیائی ریلوے اسٹیشن|پیر پیائی]] * [[خوشحال ریلوے اسٹیشن|خوشحال]] * [[نوشہرہ جنکشن ریلوے اسٹیشن|'''نوشہرہ جنکشن''']] * [[حیات شیر پاؤ شہید ریلوے اسٹیشن|حیات شیر پاو شاہد]] * [[اکوڑا خٹک ریلوے اسٹیشن|اکوڑہ خٹک]] * [[جہانگیرہ روڈ ریلوے اسٹیشن|جھانگیرہ روڈ]] * [[خیرآباد کنڈ ریلوے اسٹیشن|خیر آباد کنڈ]] * [[اٹک خورد ریلوے اسٹیشن|'''اٹک خورد''']] '''خیبر سٹیم سفاری''' * [[پشاو‏ر شہر ریلوے اسٹیشن|'''پشاو‏ر سٹی''']] * [[پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن|'''پشاو‏ر کنٹونمنٹ''']] * [[جمرود جنکشن ریلوے اسٹیشن|جمرود]] * [[باگیا راری ریلوے اسٹیشن|بگیاراری]] * [[میڈانک ریلوے اسٹیشن|میڈانک]] (پہلا ریورسنگ اسٹیشن) * [[چاغی ریلوے اسٹیشن|چاغی]] (دوسرا ریورسنگ اسٹیشن) * [[شاہ گئی ریلوے اسٹیشن|شاہگئی]] * [[کٹا کشتہ ریلوے اسٹیشن|کٹا کشتہ]] * [[زنتارا ریلوے اسٹیشن|زنترہ]] * [[سلطان خیل ریلوے اسٹیشن|سلطان خیل]] * [[لنڈی کوتل ریلوے اسٹیشن|'''لنڈی کوتل''']] * [[تورا تیگا ریلوے اسٹیشن|''ٹورا ٹیگا'']] ''(تیسرا ریورسنگ اسٹیشن)'' * [[لنڈی خانہ ریلوے اسٹیشن|'''''لنڈی خانہ''''']] ''(چوتھا ریورسنگ اسٹیشن)'' == سامان == پشاو‏ر لوکوموٹیو شیڈ 3 بھاپ انجناں نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے اے، جو خیبر پاس ریلوے، خیبر سٹیم سفاری تے ہن خیبر ٹرین سفاری اُتے اصل پاندھی سروس اُتے استعمال ہُندے سن ۔ * 2-8-0 HG/S #2216 کٹسن اینڈ کمپنی نے 1916 وچ بنایا سی۔ * 2-8-0 HG/S #2277 ولکن فاؤنڈری نے 1923 وچ بنایا سی۔ * 2-8-0 HG/S #2306 ولکن فاؤنڈری نے 1923 وچ بنایا سی۔ == ایہ وی دیکھو == * [[پاکستان ریلویز|پاکستان ریلوے]] * [[پشاو‏ر سرکلر ریلوے]] * [[کراچی-پشاو‏ر ریلوے لائن]] == حوالے == {{حوالے}} {{پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں دے نام}}{{Khyber Pass Railway}} [[گٹھ:1894ء وچ بننے والی ریلوے لائناں]] [[گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاحتی تھ‏‏‏اں ]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں]] [[گٹھ:پاکستان ریلویز]] tg6pqn6ptm502ddeqt7go44s0dirvqy رانی مکھرجی 0 130966 706637 670123 2026-04-30T05:26:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706637 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکارہ}} '''رانی مکھرجی''' {{ہور نام|انگریزی= Rani Mukerji}}، اک [[بالی وڈ|بھارتی فلمی اداکارہ]] نیں۔ 2000ء د‏‏ی دہائی وچ رانی مکھر جی بھارتی سینما وچ سبھ تو‏ں ودھ معاوضہ لین والیاں اداکاراواں وچو‏ں اک سی <ref>{{cite news |last=Joshi |first=Namrata |work=آؤٹ لک |title=Queen of hearts |date=8 اگست 2005 |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?228160 |access-date=26 مارچ 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217035138/http://www.outlookindia.com/article.aspx?228160 |archive-date=17 فروری 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Wish Rani Mukerji! |date=19 مارچ 2008|url=http://www.rediff.com/movies/2008/mar/19wish.htm |work=ریڈف ڈاٹ کوم |access-date=5 جنوری 2011 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120921083402/http://www.rediff.com/movies/2008/mar/19wish.htm|archive-date=21 ستمبر 2012}}</ref>۔ رانی 7 فلم فیئر ایوارڈ جِت چکیاں نيں۔ اوہناں نے فلمی کیریئر بنگالی فلم ''بیئر پھول'' تے ''راجا کی آئے گی بارات'' تو‏ں کیتا، دونے فلماں 1996ء وچ ریلیز ہوئیاں۔ 1998ء وچ فلم ''غلام'' تے ''[[کچھ کچھ ہوتا ہے]]'' تو‏ں اوہناں نوں کامیابی ملی۔ رانی مکھرجی انسانی ہمدردی دے کمّاں وچ حِصہ لیندیاں نیں۔ اوہناں نے کنسرٹ ٹورز تے اسٹیج شوز وچ حصہ لیا اے تے 2009 دے رئیلٹی شو ڈانس پریمیئر لیگ لئی ٹیلنٹ جج دے طور اُتے کم کیتا اے۔ رانی مکھرجی نے 2014ء وچ فلمساز آدتیا چوپڑا نال وہیاہ کیتا، جیہدے توں اوہناں دی اک بیٹی اے۔ == مڈھلا جیون == رانی مکھرجی ممبئی وچ 21 مارچ 1978 وچ پیدا ہوئیاں <ref>{{cite book |last=Liz |first=Gogerly |editor-last=Adams |editor-first=Julia |url=https://archive.org/details/bollywoodstars0000goge/page/22/mode/2up?q=Kajol |title=21st Century Lives: Bollywood Stars |year=2010 |publisher=Wayland |location=Sydney, Australia |page=4 |isbn=978-0-7502-6206-4}}</ref><ref>{{cite web|last=Sen |first=Raja |work=Rediff.com |title=First-time fumblings |date=14 نومبر 2007 |url=http://specials.rediff.com/movies/2007/nov/14sl8.htm |access-date=23 دسمبر 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071227081737/http://specials.rediff.com/movies/2007/nov/14sl8.htm |archive-date=27 دسمبر 2007}}</ref>۔ اوہناں دے والد رام مکھرجی اک فلمساز سن تے فلمالیا دے بانیاں وچو‏ں سن، اوہناں د‏‏ی والدہ کرشنا مکھرجی سابقہ پس پردہ گلوکارہ سی <ref>{{cite web|last=Khubchandani |first=Lata |work=Rediff.com |title=My sister, Rani |date=22 اگست 2002 |url=http://www.rediff.com/movies/2002/aug/22rani.htm |access-date=12 جنوری 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921083408/http://www.rediff.com/movies/2002/aug/22rani.htm |archive-date=21 ستمبر 2012}}</ref><ref>{{cite web|last=Roy |first=Gitanjali |publisher=NDTV |title=Rani Mukerji: Bollywood's Bengal tigress |date=22 اپریل 2014 |url=http://www.ndtv.com/article/people/rani-mukerji-bollywood-s-bengal-tigress-512098 |access-date=3 جنوری 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103042822/http://www.ndtv.com/article/people/rani-mukerji-bollywood-s-bengal-tigress-512098 |archive-date= 3 جنوری 2015}}</ref>۔ اوہناں دے وڈے بھائی راجا مکھرجی اک فلمساز تے ہدایت کار نيں <ref>{{cite news |last=Joshi |first=Tushar |work=میڈ ڈے |title=Waking up Ayan |date=12 اگست 2008 |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2009/aug/120809-Ayan-Mukerji-Karan-Johar-Wake-up-Sid-Entertainment.htm |access-date=12 جنوری 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403013803/http://www.mid-day.com/entertainment/2009/aug/120809-Ayan-Mukerji-Karan-Johar-Wake-up-Sid-Entertainment.htm |archive-date=3 اپریل 2012 |accessdate=2023-11-27 |archivedate=2012-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403013803/http://www.mid-day.com/entertainment/2009/aug/120809-Ayan-Mukerji-Karan-Johar-Wake-up-Sid-Entertainment.htm }}</ref>۔ اوہناں د‏‏ی خالہ دیبا شری رائے بنگالی فلماں د‏‏ی اداکارہ تے اوہناں د‏‏ی کزن کاجول ہندی فلماں د‏‏ی اداکارہ نيں <ref>{{cite web|work=Rediff.com |last=Khubchandani |first=Lata |title=Rani Mukerji: Don't just work for a paycheck |date=16 فروری 2012 |url=http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-career-interview-with-actress-rani-mukerji/20120216.htm |access-date=23 دسمبر 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219001140/http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-career-interview-with-actress-rani-mukerji/20120216.htm |archive-date=19 فروری 2012}}</ref>۔ اک ہور کزن ایان مکھرجی اسکرپٹ لکھاری تے فلم ہدایت کار نيں <ref>{{cite news |author=Singh, Asha |work=[[دی ٹریبیون]] |title=Her talent speaks for itself |date=11 اکتوبر 2001 |url=http://www.tribuneindia.com/2001/20011011/main8.htm#2 |access-date=16 جولائ‏ی 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2001/20011011/main8.htm |archive-date=21 نومبر 2013 |url-status=dead |accessdate=2023-11-27 |archivedate=2013-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131121110907/http://www.tribuneindia.com/2001/20011011/main8.htm#2 }}</ref>۔ == ہور دیکھو == * [[بھارتی سنیما]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{زمرہ کومنز|{{PAGENAME}}}} [[گٹھ:1978 دے جم]] [[گٹھ:بنگالی سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:بنگالی شخصیتاں]] [[گٹھ:بنگالی ہندو]] [[گٹھ:بھارتی صو‏‏تی اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی ہندو]] [[گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:فلم فیئر فاتحین]] [[گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں]] na7b9jjgx6ubhnvtsuvkee2kzb8nrgy پانتلیئمون کولیش 0 148952 706595 706549 2026-04-29T13:57:10Z Harvinder Chandigarh 13098 706595 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = پانتلیئمون کولیش | image = Panteleimon Kulish.jpg | imagesize = 140px | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1819|8|7|df=y}} | birth_place = [[وورونژ]] ([[چرنیہیف گورنریٹ]], روسی سلطنت؛ موجودہ [[سومی اوبلاست]]، یوکرین) | death_date = {{death date and age|1897|2|14|1819|8|7|df=y}} | death_place = موترونیوکا، چرنیہیف گورنریٹ، روسی سلطنت (نزدیک [[بورزنا]]، موجودہ [[چرنیہیف اوبلاست]]، یوکرین) | occupation = [[مصنف]] [[نقاد]] [[شاعر]] [[لوک ورثہ جمع کرن والا]] [[مترجم]] | nationality = [[یوکرینی]] | spouse = [[ہنّا باروینوک]] | period = | genre = | subject = | movement = [[رومانویت]] | influences = | influenced = | signature = Panteleimon Kulish (signature).jpg | website = | notable_works = ''[[بلیک کاؤنسل|بلیک کاؤنسل]]'' ''[[کولیش دی بائبل]]'' }} '''پانتلیئمون اولیکساندرووچ کولیش''' (1819–1897) یوکرینی ادیب، نقاد، شاعر، لوک ورثہ جمع کرن والا، مترجم تے تاریخی تصانیف دا مصنف سی۔ اوہ اُنیسویں صدی وچ یوکرینی ادب دی ترقی وچ اہم کردار ادا کرن والیاں وچوں اک سمجھیا جاندا اے تے جدید یوکرینی ادبی زبان دے ارتقا نال وی جڑیا ہویا اے۔ اپنی جوانی وچ''اخوتِ مقدس سیرل تے میتھوڈیوس''( Brotherhood of Saints Cyril and Methodius) دا رکن رہن والا کولیش، اس تنظیم وچ شمولیت دی وجہ نال گرفتاری تے جلاوطنی توں بعد روسی سلطنتی حکام نال تعاون کرن لگ پیا۔ اوہ نے یوکرینی تاریخ بارے اپنے رومانوی خیالات ترک کر دتے تے روسی سلطنت وچ یوکرین دی شمولیت دی حمایت کیتی، جس کارن اوہ دے تے یوکرینی قومی تحریک دے نوجوان نمائندیاں وچ تنازع پیدا ہو گیا۔ یوکرین دی ثقافتی ترقی دے حامی دے طور تے کولیش نے جدید یوکرینی املا دی تشکیل وچ وی اہم کردار ادا کیتا۔<ref name=ency>{{Cite book|title=[[Encyclopedia of Ukraine|Енциклопедія українознавства]]. Словникова частина (ЕУ-II)|date=1994|publisher=[[Shevchenko Scientific Society|Наукове Товариство ім. Шевченка у Львові]]|volume=4|pages=1224-1235}}</ref> == ابتدائی زندگی== کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں یوکرین دے علاقے چرنیہیف وچ واقع اک گاؤں وچ ہوئی۔ اوہ اک متوسط گھرانے نال تعلق رکھدا سی۔ ابتدائی تعلیم مقامی اداریاں وچ حاصل کیتی تے بعد وچ اعلیٰ تعلیم لئی کییف دا رخ کیتا، جتھے اوہ ادبی تے فکری سرگرمیاں نال وابستہ ہو گیا۔## زندگی پانتلیئمون کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں وورونژ (موجودہ سومی اوبلاست) وچ اک غریب قزاق اشرافیہ دے خاندان وچ ہوئی۔ اوہ دی ماں، کاترینا ایوانیوونا، صرف یوکرینی زبان بولدی سی تے اپنے پتر نوں بے شمار لوک گیت، کہانیاں تے لوک روایتاں سکھائیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے نووہورود-سیورسکی دے جمنازیم وچ صرف پنج سال دی تعلیم مکمل کیتی، جتھے اوہ روسی ادب دیاں کلاسیکی تصانیف تے لوک ادب نال واقف ہویا۔ 1837 وچ اوہ کییف یونیورسٹی وچ داخل ہویا، پر اپنی شرافت (نوبلٹی) ثابت نہ کر سکّن دی وجہ توں اوہ اپنی تعلیم مکمل نہ کر سکیا۔<ref>{{Cite book|title=Myślą i Słowem: Polsko-rosyjski dyskurs ideowy XIX wieku|date=2014|pages=336|editor1-last=Adamski|editor1-first=Łukasz|editor2-last=Dębski|editor2-first=Sławomir|publisher=Centrum Polsko-Rosyjskiego Diałogu i Porozumienia|language=pl|isbn=9788393519231}}</ref> میخائل یوزیفوویچ تے میخائیلو ماکسیمووچ دی سرپرستی دی بدولت، 1840 وچ اوہ نوں لوتسک وچ تدریس دی ملازمت مل گئی۔ اتھے اوہ نے روسی زبان وچ اپنی پہلی تاریخی ناولچہ میخائیلو چارنیشنکو، یا اسی سال پہلاں دی چھوٹی روس'' لکھی، تے نال ہی رزمیہ تصنیف ''یوکرین'' وی تحریر کیتی، جیہڑیاں دونوں 1843 وچ کییف وچ شائع ہوئیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے کییف یونیورسٹی وچ اپنے ابتدائی سالاں دوران مؤرخ تے ادبی شخصیت میخائیلو ماکسیمووچ دا اثر قبول کیتا، جنہاں نے اوہ دی توجہ اس دی مقامی یوکرینی ثقافت وال موڑ دتی۔ ماکسیمووچ نے کولیش دیاں ادبی کوششاں دی حوصلہ افزائی کیتی تے اوہ دیاں کئی ابتدائی کہانیاں شائع کیتیاں۔ اوہ دی پہلی طویل تصنیف جیہڑی یوکرینی زبان وچ لکھی گئی، رزمیہ نظم ''یوکرائنا'' (1843)** سی۔ کییف وچ قیام دوران کولیش دا مقامی پولش اشرافیہ نال وی رابطہ ہویا تے اوہ نے پولش زبان سیکھی، جس نال اوہ نوں آدم میتسکیویچ تے ہور پولش مصنفاں دیاں تخلیقاں پڑھّن دا موقع ملا۔ لوتسک وچ رہندے ہوئے اوہ دی دوستی سٹفان زینووچ نال ہو گئی، جو اک پولش کیمیا دان تے معدنیات دا ماہر سی تے پہلے کییف یونیورسٹی وچ کام کر چکیا سی۔ اوہ دے شہر دی پولش برادری نال وی قریبی تعلقات سن۔ کییف وچ اپنے دوسرے دور دوران کولیش دی ملاقات پولش ادیب تے نقاد میخاؤ گرابووسکی نال ہوئی، جو عمر بھر اوہ دا قریبی دوست رہیا۔ گرابووسکی دے ہم وطن، نوادرات دے ماہر ستانیسواف شوِدزنسکی دی معرفت کولیش نوں پولش-یوکرینی تاریخ دے قیمتی دستاویزات تک رسائی ملی، جنہاں وچ قزاقاں تے ہائداماک تحریک دے دور دے مواد، ہیتمان پائلیپ اورلیک دی خط و کتابت، خانینکو خاندان دے خطوط تے دستاویزات، تے سامییلو ویلیچکو دی تاریخ شامل سی۔ اپنی تحقیق دے نتیجے وچ کولیش نے یوکرینی زبان وچ کئی تاریخی ناول تخلیق کیتے۔ اس میدان وچ اوہ دی سب توں مشہور تصنیف ''بلیک کاؤنسل'' اے، جیہڑی قزاق دور دے اک تاریخی واقعے اُتے مبنی اے۔ اوہ تاریخی تحریر وچ وی سرگرم رہیا تے نظم دی صورت وچ یوکرین دی مختصر تاریخ (''یوکرائنا'') تے تین جلدوں اُتے مشتمل ''روس دی دوبارہ اتحاد دی تاریخ'' وی لکھی، جیہڑی سترہویں صدی دے ہیتمان بوہدان خمیلنیٹسکی دے دور نال متعلق اے۔ اوہ دی دو جلدوں اُتے مشتمل یوکرینی لوک ادب دی مجموعہ ''نوٹس آن سدرن روس'' آج وی علمی اہمیت رکھدی اے۔ پانتلیئمون کولیش نے ایوان نیچوی-لیویتسکی تے ایوان پولوئی دے نال مل کے جدید یوکرینی زبان وچ پوری بائبل دا ترجمہ کرن والے پہلے معروف افراد وچ شامل ہویا۔ مقدس کتاب دا اصل یوکرینی ترجمہ 1903 وچ ویانا وچ برٹش اینڈ فارن بائبل سوسائٹی دے زیر اہتمام شائع ہویا۔ == ادبی خدمات== پانتلیئمون کولیش نے ناول، شاعری، مضامین تے تراجم دے میدان وچ نمایاں خدمات سرانجام دتیاں۔ اوہ یوکرینی زبان وچ لکھن والے اولین ادیبوں وچوں سی جیہڑے قومی شناخت تے ثقافتی ورثے نوں اجاگر کرن تے زور دیندے سن۔ اوہ دی تحریراں وچ یوکرینی تاریخ، معاشرتی مسائل تے قومی شعور نمایاں نظر آندا اے۔ اوہ دا سب توں مشہور ناول "چورنا رادا" (کالی کونسل) اے، جس نوں یوکرینی تاریخی ناول دی روایت وچ بنیادی حیثیت حاصل اے۔ اس توں علاوہ اوہ نے شاعری تے تنقیدی مضامین وی لکھے جیہڑے ادب تے ثقافت اُتے گہرا اثر رکھدے نیں۔ == ترجمہ تے لسانی خدمات== کولیش نے کئی عالمی ادب دیاں اہم کتاباں دا یوکرینی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ اوہ نے خاص طور تے بائبل دے حصے دا یوکرینی وچ ترجمہ کر کے زبان دی ترقی وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوہ لسانی اصلاحات دے حامی سن تے اوہ نے یوکرینی رسم الخط تے املا نوں معیاری شکل دین دی کوشش کیتی۔ == فکری رجحانات== کولیش دی سوچ وقت دے نال بدل دی رہی۔ شروع وچ اوہ قوم پرست تحریکاں نال وابستہ سن، پر بعد وچ اوہ نے زیادہ اعتدال پسند تے ثقافتی ترقی اُتے مبنی نظریات اختیار کیتے۔ اوہ تعلیم، ادب تے ثقافت نوں قومی ترقی دا بنیادی ذریعہ سمجھدے سن۔ == وفات== پانتلیئمون کولیش دی وفات 14 فروری 1897 نوں ہوئی۔ اوہ دی ادبی تے فکری خدمات آج وی یوکرینی ادب وچ اہم مقام رکھدیاں نیں۔ == ورثہ== کولیش نوں یوکرینی ادب دے بانی شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ اوہ دیاں تحریراں نے نہ صرف ادبی روایت نوں مضبوط کیتا بلکہ یوکرینی قومی شناخت دے فروغ وچ وی نمایاں کردار ادا کیتا۔ aiwyypjuw163eca34dynpzjx48r2t28 706596 706595 2026-04-29T14:02:28Z Harvinder Chandigarh 13098 706596 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = پانتلیئمون کولیش | image = Panteleimon Kulish.jpg | imagesize = 140px | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1819|8|7|df=y}} | birth_place = [[وورونژ]] ([[چرنیہیف گورنریٹ]], روسی سلطنت؛ موجودہ [[سومی اوبلاست]]، یوکرین) | death_date = {{death date and age|1897|2|14|1819|8|7|df=y}} | death_place = موترونیوکا، چرنیہیف گورنریٹ، روسی سلطنت (نزدیک [[بورزنا]]، موجودہ [[چرنیہیف اوبلاست]]، یوکرین) | occupation = [[مصنف]] [[نقاد]] [[شاعر]] [[لوک ورثہ جمع کرن والا]] [[مترجم]] | nationality = [[یوکرینی]] | spouse = [[ہنّا باروینوک]] | period = | genre = | subject = | movement = [[رومانویت]] | influences = | influenced = | signature = Panteleimon Kulish (signature).jpg | website = | notable_works = ''[[بلیک کاؤنسل|بلیک کاؤنسل]]'' ''[[کولیش دی بائبل]]'' }} '''پانتلیئمون اولیکساندرووچ کولیش''' (1819–1897) یوکرینی ادیب، نقاد، شاعر، لوک ورثہ جمع کرن والا، مترجم تے تاریخی تصانیف دا مصنف سی۔ اوہ اُنیسویں صدی وچ یوکرینی ادب دی ترقی وچ اہم کردار ادا کرن والیاں وچوں اک سمجھیا جاندا اے تے جدید یوکرینی ادبی زبان دے ارتقا نال وی جڑیا ہویا اے۔ اپنی جوانی وچ''اخوتِ مقدس سیرل تے میتھوڈیوس''( Brotherhood of Saints Cyril and Methodius) دا رکن رہن والا کولیش، اس تنظیم وچ شمولیت دی وجہ نال گرفتاری تے جلاوطنی توں بعد روسی سلطنتی حکام نال تعاون کرن لگ پیا۔ اوہ نے یوکرینی تاریخ بارے اپنے رومانوی خیالات ترک کر دتے تے روسی سلطنت وچ یوکرین دی شمولیت دی حمایت کیتی، جس کارن اوہ دے تے یوکرینی قومی تحریک دے نوجوان نمائندیاں وچ تنازع پیدا ہو گیا۔ یوکرین دی ثقافتی ترقی دے حامی دے طور تے کولیش نے جدید یوکرینی املا دی تشکیل وچ وی اہم کردار ادا کیتا۔<ref name=ency>{{Cite book|title=[[Encyclopedia of Ukraine|Енциклопедія українознавства]]. Словникова частина (ЕУ-II)|date=1994|publisher=[[Shevchenko Scientific Society|Наукове Товариство ім. Шевченка у Львові]]|volume=4|pages=1224-1235}}</ref> == ابتدائی زندگی== کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں یوکرین دے علاقے چرنیہیف وچ واقع اک گاؤں وچ ہوئی۔ اوہ اک متوسط گھرانے نال تعلق رکھدا سی۔ ابتدائی تعلیم مقامی اداریاں وچ حاصل کیتی تے بعد وچ اعلیٰ تعلیم لئی کییف دا رخ کیتا، جتھے اوہ ادبی تے فکری سرگرمیاں نال وابستہ ہو گیا۔## زندگی پانتلیئمون کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں وورونژ (موجودہ سومی اوبلاست) وچ اک غریب قزاق اشرافیہ دے خاندان وچ ہوئی۔ اوہ دی ماں، کاترینا ایوانیوونا، صرف یوکرینی زبان بولدی سی تے اپنے پتر نوں بے شمار لوک گیت، کہانیاں تے لوک روایتاں سکھائیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے نووہورود-سیورسکی دے جمنازیم وچ صرف پنج سال دی تعلیم مکمل کیتی، جتھے اوہ روسی ادب دیاں کلاسیکی تصانیف تے لوک ادب نال واقف ہویا۔ 1837 وچ اوہ کییف یونیورسٹی وچ داخل ہویا، پر اپنی شرافت (نوبلٹی) ثابت نہ کر سکّن دی وجہ توں اوہ اپنی تعلیم مکمل نہ کر سکیا۔<ref>{{Cite book|title=Myślą i Słowem: Polsko-rosyjski dyskurs ideowy XIX wieku|date=2014|pages=336|editor1-last=Adamski|editor1-first=Łukasz|editor2-last=Dębski|editor2-first=Sławomir|publisher=Centrum Polsko-Rosyjskiego Diałogu i Porozumienia|language=pl|isbn=9788393519231}}</ref> میخائل یوزیفوویچ تے میخائیلو ماکسیمووچ دی سرپرستی دی بدولت، 1840 وچ اوہ نوں لوتسک وچ تدریس دی ملازمت مل گئی۔ اتھے اوہ نے روسی زبان وچ اپنی پہلی تاریخی ناولچہ میخائیلو چارنیشنکو، یا اسی سال پہلاں دی چھوٹی روس'' لکھی، تے نال ہی رزمیہ تصنیف ''یوکرین'' وی تحریر کیتی، جیہڑیاں دونوں 1843 وچ کییف وچ شائع ہوئیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے کییف یونیورسٹی وچ اپنے ابتدائی سالاں دوران مؤرخ تے ادبی شخصیت میخائیلو ماکسیمووچ دا اثر قبول کیتا، جنہاں نے اوہ دی توجہ اس دی مقامی یوکرینی ثقافت وال موڑ دتی۔ ماکسیمووچ نے کولیش دیاں ادبی کوششاں دی حوصلہ افزائی کیتی تے اوہ دیاں کئی ابتدائی کہانیاں شائع کیتیاں۔ اوہ دی پہلی طویل تصنیف جیہڑی یوکرینی زبان وچ لکھی گئی، رزمیہ نظم ''یوکرائنا'' (1843)** سی۔ کییف وچ قیام دوران کولیش دا مقامی پولش اشرافیہ نال وی رابطہ ہویا تے اوہ نے پولش زبان سیکھی، جس نال اوہ نوں آدم میتسکیویچ تے ہور پولش مصنفاں دیاں تخلیقاں پڑھّن دا موقع ملا۔ لوتسک وچ رہندے ہوئے اوہ دی دوستی سٹفان زینووچ نال ہو گئی، جو اک پولش کیمیا دان تے معدنیات دا ماہر سی تے پہلے کییف یونیورسٹی وچ کام کر چکیا سی۔ اوہ دے شہر دی پولش برادری نال وی قریبی تعلقات سن۔ کییف وچ اپنے دوسرے دور دوران کولیش دی ملاقات پولش ادیب تے نقاد میخاؤ گرابووسکی نال ہوئی، جو عمر بھر اوہ دا قریبی دوست رہیا۔ گرابووسکی دے ہم وطن، نوادرات دے ماہر ستانیسواف شوِدزنسکی دی معرفت کولیش نوں پولش-یوکرینی تاریخ دے قیمتی دستاویزات تک رسائی ملی، جنہاں وچ قزاقاں تے ہائداماک تحریک دے دور دے مواد، ہیتمان پائلیپ اورلیک دی خط و کتابت، خانینکو خاندان دے خطوط تے دستاویزات، تے سامییلو ویلیچکو دی تاریخ شامل سی۔ اپنی تحقیق دے نتیجے وچ کولیش نے یوکرینی زبان وچ کئی تاریخی ناول تخلیق کیتے۔ اس میدان وچ اوہ دی سب توں مشہور تصنیف ''بلیک کاؤنسل'' اے، جیہڑی قزاق دور دے اک تاریخی واقعے اُتے مبنی اے۔ اوہ تاریخی تحریر وچ وی سرگرم رہیا تے نظم دی صورت وچ یوکرین دی مختصر تاریخ (''یوکرائنا'') تے تین جلدوں اُتے مشتمل ''روس دی دوبارہ اتحاد دی تاریخ'' وی لکھی، جیہڑی سترہویں صدی دے ہیتمان بوہدان خمیلنیٹسکی دے دور نال متعلق اے۔ اوہ دی دو جلدوں اُتے مشتمل یوکرینی لوک ادب دی مجموعہ ''نوٹس آن سدرن روس'' آج وی علمی اہمیت رکھدی اے۔ پانتلیئمون کولیش نے ایوان نیچوی-لیویتسکی تے ایوان پولوئی دے نال مل کے جدید یوکرینی زبان وچ پوری بائبل دا ترجمہ کرن والے پہلے معروف افراد وچ شامل ہویا۔ مقدس کتاب دا اصل یوکرینی ترجمہ 1903 وچ ویانا وچ برٹش اینڈ فارن بائبل سوسائٹی دے زیر اہتمام شائع ہویا۔ == ادبی خدمات== پانتلیئمون کولیش نے ناول، شاعری، مضامین تے تراجم دے میدان وچ نمایاں خدمات سرانجام دتیاں۔ اوہ یوکرینی زبان وچ لکھن والے اولین ادیبوں وچوں سی جیہڑے قومی شناخت تے ثقافتی ورثے نوں اجاگر کرن تے زور دیندے سن۔ اوہ دی تحریراں وچ یوکرینی تاریخ، معاشرتی مسائل تے قومی شعور نمایاں نظر آندا اے۔ اوہ دا سب توں مشہور ناول "چورنا رادا" (کالی کونسل) اے، جس نوں یوکرینی تاریخی ناول دی روایت وچ بنیادی حیثیت حاصل اے۔ اس توں علاوہ اوہ نے شاعری تے تنقیدی مضامین وی لکھے جیہڑے ادب تے ثقافت اُتے گہرا اثر رکھدے نیں۔ == ترجمہ تے لسانی خدمات== کولیش نے کئی عالمی ادب دیاں اہم کتاباں دا یوکرینی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ اوہ نے خاص طور تے بائبل دے حصے دا یوکرینی وچ ترجمہ کر کے زبان دی ترقی وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوہ لسانی اصلاحات دے حامی سن تے اوہ نے یوکرینی رسم الخط تے املا نوں معیاری شکل دین دی کوشش کیتی۔ == فکری رجحانات== کولیش دی سوچ وقت دے نال بدل دی رہی۔ شروع وچ اوہ قوم پرست تحریکاں نال وابستہ سن، پر بعد وچ اوہ نے زیادہ اعتدال پسند تے ثقافتی ترقی اُتے مبنی نظریات اختیار کیتے۔ اوہ تعلیم، ادب تے ثقافت نوں قومی ترقی دا بنیادی ذریعہ سمجھدے سن۔ == وفات== پانتلیئمون کولیش دی وفات 14 فروری 1897 نوں ہوئی۔ اوہ دی ادبی تے فکری خدمات آج وی یوکرینی ادب وچ اہم مقام رکھدیاں نیں۔ == ورثہ== کولیش نوں یوکرینی ادب دے بانی شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ اوہ دیاں تحریراں نے نہ صرف ادبی روایت نوں مضبوط کیتا بلکہ یوکرینی قومی شناخت دے فروغ وچ وی نمایاں کردار ادا کیتا۔ پانتلیئمون کولیش دی وفات تک اوہ اپنی قدامت پسند سوچ دی وجہ نال زیادہ تر انقلابی خیالات رکھنے والی یوکرینی دانشور برادری نال تعلقات توڑ بیٹھا سی۔ صرف 1910 دیاں دہائیاں وچ ہی یوکرینی ادب دی نئی نسل دے اثر تحت اوہ دے خیالات دی ازسرِ نو جانچ ہوئی۔ 1917 دا روسی انقلاب توں بعد کولیش دیاں سرگرمیاں اُتے باقاعدہ تحقیق شروع ہوئی، پر 1930 دیاں دہائیاں وچ سوویت یونین دے دباؤ ہتھ ایہہ مطالعے ترک کر دتے گئے۔ اس دے نتیجے وچ کولیش دیاں تحریراں عملاً پابندی دا شکار ہو گئیاں، تے **"بلیک کاؤنسل"** سمیت کئی ہور متناں نوں صرف 1958 وچ دوبارہ شائع کیتا گیا۔ کولیش دیاں تصانیف نے یوکرینی دانشور طبقے دی تشکیل تے اوہ دے نظریات اُتے گہرا اثر چھوڑیا، کیوں جو اوہ نے تاریخ نوں یوکرینی نقطۂ نظر نال پیش کیتا، جیہڑا روسی سلطنتی نظریے دے مقابل اک متبادل سی۔ 7 اگست 2019 نوں Google نے کولیش دی 200ویں سالگرہ دی خوشی وچ اک خصوصی [[گوگل ڈُڈل]] (Google Doodle) جاری کیتا۔ 10pm140xl8rj8toud7483wp77slhmv0 706604 706596 2026-04-29T17:38:37Z Harvinder Chandigarh 13098 706604 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = پانتلیئمون کولیش | image = Panteleimon Kulish.jpg | imagesize = 140px | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1819|8|7|df=y}} | birth_place = [[وورونژ]] ([[چرنیہیف گورنریٹ]], روسی سلطنت؛ موجودہ [[سومی اوبلاست]]، یوکرین) | death_date = {{death date and age|1897|2|14|1819|8|7|df=y}} | death_place = موترونیوکا، چرنیہیف گورنریٹ، روسی سلطنت (نزدیک [[بورزنا]]، موجودہ [[چرنیہیف اوبلاست]]، یوکرین) | occupation = [[مصنف]] [[نقاد]] [[شاعر]] [[لوک ورثہ جمع کرن والا]] [[مترجم]] | nationality = [[یوکرینی]] | spouse = [[ہنّا باروینوک]] | period = | genre = | subject = | movement = [[رومانویت]] | influences = | influenced = | signature = Panteleimon Kulish (signature).jpg | website = | notable_works = ''[[بلیک کاؤنسل|بلیک کاؤنسل]]'' ''[[کولیش دی بائبل]]'' }} '''پانتلیئمون اولیکساندرووچ کولیش''' (1819–1897) یوکرینی ادیب، نقاد، شاعر، لوک ورثہ جمع کرن والا، مترجم تے تاریخی تصانیف دا مصنف سی۔ اوہ اُنیسویں صدی وچ یوکرینی ادب دی ترقی وچ اہم کردار ادا کرن والیاں وچوں اک سمجھیا جاندا اے تے جدید یوکرینی ادبی زبان دے ارتقا نال وی جڑیا ہویا اے۔ اپنی جوانی وچ''اخوتِ مقدس سیرل تے میتھوڈیوس''( Brotherhood of Saints Cyril and Methodius) دا رکن رہن والا کولیش، اس تنظیم وچ شمولیت دی وجہ نال گرفتاری تے جلاوطنی توں بعد روسی سلطنتی حکام نال تعاون کرن لگ پیا۔ اوہ نے یوکرینی تاریخ بارے اپنے رومانوی خیالات ترک کر دتے تے روسی سلطنت وچ یوکرین دی شمولیت دی حمایت کیتی، جس کارن اوہ دے تے یوکرینی قومی تحریک دے نوجوان نمائندیاں وچ تنازع پیدا ہو گیا۔ یوکرین دی ثقافتی ترقی دے حامی دے طور تے کولیش نے جدید یوکرینی املا دی تشکیل وچ وی اہم کردار ادا کیتا۔<ref name=ency>{{Cite book|title=[[Encyclopedia of Ukraine|Енциклопедія українознавства]]. Словникова частина (ЕУ-II)|date=1994|publisher=[[Shevchenko Scientific Society|Наукове Товариство ім. Шевченка у Львові]]|volume=4|pages=1224-1235}}</ref> == ابتدائی زندگی== کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں یوکرین دے علاقے چرنیہیف وچ واقع اک گاؤں وچ ہوئی۔ اوہ اک متوسط گھرانے نال تعلق رکھدا سی۔ ابتدائی تعلیم مقامی اداریاں وچ حاصل کیتی تے بعد وچ اعلیٰ تعلیم لئی کییف دا رخ کیتا، جتھے اوہ ادبی تے فکری سرگرمیاں نال وابستہ ہو گیا۔## زندگی پانتلیئمون کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں وورونژ (موجودہ سومی اوبلاست) وچ اک غریب قزاق اشرافیہ دے خاندان وچ ہوئی۔ اوہ دی ماں، کاترینا ایوانیوونا، صرف یوکرینی زبان بولدی سی تے اپنے پتر نوں بے شمار لوک گیت، کہانیاں تے لوک روایتاں سکھائیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے نووہورود-سیورسکی دے جمنازیم وچ صرف پنج سال دی تعلیم مکمل کیتی، جتھے اوہ روسی ادب دیاں کلاسیکی تصانیف تے لوک ادب نال واقف ہویا۔ 1837 وچ اوہ کییف یونیورسٹی وچ داخل ہویا، پر اپنی شرافت (نوبلٹی) ثابت نہ کر سکّن دی وجہ توں اوہ اپنی تعلیم مکمل نہ کر سکیا۔<ref>{{Cite book|title=Myślą i Słowem: Polsko-rosyjski dyskurs ideowy XIX wieku|date=2014|pages=336|editor1-last=Adamski|editor1-first=Łukasz|editor2-last=Dębski|editor2-first=Sławomir|publisher=Centrum Polsko-Rosyjskiego Diałogu i Porozumienia|language=pl|isbn=9788393519231}}</ref> میخائل یوزیفوویچ تے میخائیلو ماکسیمووچ دی سرپرستی دی بدولت، 1840 وچ اوہ نوں لوتسک وچ تدریس دی ملازمت مل گئی۔ اتھے اوہ نے روسی زبان وچ اپنی پہلی تاریخی ناولچہ میخائیلو چارنیشنکو، یا اسی سال پہلاں دی چھوٹی روس'' لکھی، تے نال ہی رزمیہ تصنیف ''یوکرین'' وی تحریر کیتی، جیہڑیاں دونوں 1843 وچ کییف وچ شائع ہوئیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے کییف یونیورسٹی وچ اپنے ابتدائی سالاں دوران مؤرخ تے ادبی شخصیت میخائیلو ماکسیمووچ دا اثر قبول کیتا، جنہاں نے اوہ دی توجہ اس دی مقامی یوکرینی ثقافت وال موڑ دتی۔ ماکسیمووچ نے کولیش دیاں ادبی کوششاں دی حوصلہ افزائی کیتی تے اوہ دیاں کئی ابتدائی کہانیاں شائع کیتیاں۔ اوہ دی پہلی طویل تصنیف جیہڑی یوکرینی زبان وچ لکھی گئی، رزمیہ نظم ''یوکرائنا'' (1843)** سی۔ کییف وچ قیام دوران کولیش دا مقامی پولش اشرافیہ نال وی رابطہ ہویا تے اوہ نے پولش زبان سیکھی، جس نال اوہ نوں آدم میتسکیویچ تے ہور پولش مصنفاں دیاں تخلیقاں پڑھّن دا موقع ملا۔ لوتسک وچ رہندے ہوئے اوہ دی دوستی سٹفان زینووچ نال ہو گئی، جو اک پولش کیمیا دان تے معدنیات دا ماہر سی تے پہلے کییف یونیورسٹی وچ کام کر چکیا سی۔ اوہ دے شہر دی پولش برادری نال وی قریبی تعلقات سن۔ کییف وچ اپنے دوسرے دور دوران کولیش دی ملاقات پولش ادیب تے نقاد میخاؤ گرابووسکی نال ہوئی، جو عمر بھر اوہ دا قریبی دوست رہیا۔ گرابووسکی دے ہم وطن، نوادرات دے ماہر ستانیسواف شوِدزنسکی دی معرفت کولیش نوں پولش-یوکرینی تاریخ دے قیمتی دستاویزات تک رسائی ملی، جنہاں وچ قزاقاں تے ہائداماک تحریک دے دور دے مواد، ہیتمان پائلیپ اورلیک دی خط و کتابت، خانینکو خاندان دے خطوط تے دستاویزات، تے سامییلو ویلیچکو دی تاریخ شامل سی۔ اپنی تحقیق دے نتیجے وچ کولیش نے یوکرینی زبان وچ کئی تاریخی ناول تخلیق کیتے۔ اس میدان وچ اوہ دی سب توں مشہور تصنیف ''بلیک کاؤنسل'' اے، جیہڑی قزاق دور دے اک تاریخی واقعے اُتے مبنی اے۔ اوہ تاریخی تحریر وچ وی سرگرم رہیا تے نظم دی صورت وچ یوکرین دی مختصر تاریخ (''یوکرائنا'') تے تین جلدوں اُتے مشتمل ''روس دی دوبارہ اتحاد دی تاریخ'' وی لکھی، جیہڑی سترہویں صدی دے ہیتمان بوہدان خمیلنیٹسکی دے دور نال متعلق اے۔ اوہ دی دو جلدوں اُتے مشتمل یوکرینی لوک ادب دی مجموعہ ''نوٹس آن سدرن روس'' آج وی علمی اہمیت رکھدی اے۔ پانتلیئمون کولیش نے ایوان نیچوی-لیویتسکی تے ایوان پولوئی دے نال مل کے جدید یوکرینی زبان وچ پوری بائبل دا ترجمہ کرن والے پہلے معروف افراد وچ شامل ہویا۔ مقدس کتاب دا اصل یوکرینی ترجمہ 1903 وچ ویانا وچ برٹش اینڈ فارن بائبل سوسائٹی دے زیر اہتمام شائع ہویا۔ == ادبی خدمات== پانتلیئمون کولیش نے ناول، شاعری، مضامین تے تراجم دے میدان وچ نمایاں خدمات سرانجام دتیاں۔ اوہ یوکرینی زبان وچ لکھن والے اولین ادیبوں وچوں سی جیہڑے قومی شناخت تے ثقافتی ورثے نوں اجاگر کرن تے زور دیندے سن۔ اوہ دی تحریراں وچ یوکرینی تاریخ، معاشرتی مسائل تے قومی شعور نمایاں نظر آندا اے۔ اوہ دا سب توں مشہور ناول "چورنا رادا" (کالی کونسل) اے، جس نوں یوکرینی تاریخی ناول دی روایت وچ بنیادی حیثیت حاصل اے۔ اس توں علاوہ اوہ نے شاعری تے تنقیدی مضامین وی لکھے جیہڑے ادب تے ثقافت اُتے گہرا اثر رکھدے نیں۔ == ترجمہ تے لسانی خدمات== کولیش نے کئی عالمی ادب دیاں اہم کتاباں دا یوکرینی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ اوہ نے خاص طور تے بائبل دے حصے دا یوکرینی وچ ترجمہ کر کے زبان دی ترقی وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوہ لسانی اصلاحات دے حامی سن تے اوہ نے یوکرینی رسم الخط تے املا نوں معیاری شکل دین دی کوشش کیتی۔ == فکری رجحانات== کولیش دی سوچ وقت دے نال بدل دی رہی۔ شروع وچ اوہ قوم پرست تحریکاں نال وابستہ سن، پر بعد وچ اوہ نے زیادہ اعتدال پسند تے ثقافتی ترقی اُتے مبنی نظریات اختیار کیتے۔ اوہ تعلیم، ادب تے ثقافت نوں قومی ترقی دا بنیادی ذریعہ سمجھدے سن۔ == وفات== پانتلیئمون کولیش دی وفات 14 فروری 1897 نوں ہوئی۔ اوہ دی ادبی تے فکری خدمات آج وی یوکرینی ادب وچ اہم مقام رکھدیاں نیں۔ == ورثہ== [[File:GuentherZ 2010-07-03 0028 Wien08 Skodagasse9 Gedenktafel P. Kulisch I.Puluj.jpg|thumb|300px|right|ویانا وچ لگائے گئے اس ریلیف اُتے لکھیا اے: "۱۸۷۰ وچ ایس گھر وچ یوکرینی شاعر پی۔ کولِش تے یوکرینی سائنسدان [[پروفیسر آئی۔ پلوئی]] رہندے سن۔" ''(دونوں جرمن تے یوکرینی وچ)'' ]] کولیش نوں یوکرینی ادب دے بانی شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ اوہ دیاں تحریراں نے نہ صرف ادبی روایت نوں مضبوط کیتا بلکہ یوکرینی قومی شناخت دے فروغ وچ وی نمایاں کردار ادا کیتا۔ پانتلیئمون کولیش دی وفات تک اوہ اپنی قدامت پسند سوچ دی وجہ نال زیادہ تر انقلابی خیالات رکھنے والی یوکرینی دانشور برادری نال تعلقات توڑ بیٹھا سی۔ صرف 1910 دیاں دہائیاں وچ ہی یوکرینی ادب دی نئی نسل دے اثر تحت اوہ دے خیالات دی ازسرِ نو جانچ ہوئی۔ 1917 دا روسی انقلاب توں بعد کولیش دیاں سرگرمیاں اُتے باقاعدہ تحقیق شروع ہوئی، پر 1930 دیاں دہائیاں وچ سوویت یونین دے دباؤ ہتھ ایہہ مطالعے ترک کر دتے گئے۔ اس دے نتیجے وچ کولیش دیاں تحریراں عملاً پابندی دا شکار ہو گئیاں، تے **"بلیک کاؤنسل"** سمیت کئی ہور متناں نوں صرف 1958 وچ دوبارہ شائع کیتا گیا۔ کولیش دیاں تصانیف نے یوکرینی دانشور طبقے دی تشکیل تے اوہ دے نظریات اُتے گہرا اثر چھوڑیا، کیوں جو اوہ نے تاریخ نوں یوکرینی نقطۂ نظر نال پیش کیتا، جیہڑا روسی سلطنتی نظریے دے مقابل اک متبادل سی۔ 7 اگست 2019 نوں Google نے کولیش دی 200ویں سالگرہ دی خوشی وچ اک خصوصی [[گوگل ڈُڈل]] (Google Doodle) جاری کیتا۔ t4w0raosoa3mj338x0m88jclyyjg6ab 706605 706604 2026-04-29T17:39:47Z Harvinder Chandigarh 13098 706605 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = پانتلیئمون کولیش | image = Panteleimon Kulish.jpg | imagesize = 140px | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1819|8|7|df=y}} | birth_place = [[وورونژ]] ([[چرنیہیف گورنریٹ]], روسی سلطنت؛ موجودہ [[سومی اوبلاست]]، یوکرین) | death_date = {{death date and age|1897|2|14|1819|8|7|df=y}} | death_place = موترونیوکا، چرنیہیف گورنریٹ، روسی سلطنت (نزدیک [[بورزنا]]، موجودہ [[چرنیہیف اوبلاست]]، یوکرین) | occupation = [[مصنف]] [[نقاد]] [[شاعر]] [[لوک ورثہ جمع کرن والا]] [[مترجم]] | nationality = [[یوکرینی]] | spouse = [[ہنّا باروینوک]] | period = | genre = | subject = | movement = [[رومانویت]] | influences = | influenced = | signature = Panteleimon Kulish (signature).jpg | website = | notable_works = ''[[بلیک کاؤنسل|بلیک کاؤنسل]]'' ''[[کولیش دی بائبل]]'' }} '''پانتلیئمون اولیکساندرووچ کولیش''' (1819–1897) یوکرینی ادیب، نقاد، شاعر، لوک ورثہ جمع کرن والا، مترجم تے تاریخی تصانیف دا مصنف سی۔ اوہ اُنیسویں صدی وچ یوکرینی ادب دی ترقی وچ اہم کردار ادا کرن والیاں وچوں اک سمجھیا جاندا اے تے جدید یوکرینی ادبی زبان دے ارتقا نال وی جڑیا ہویا اے۔ اپنی جوانی وچ''اخوتِ مقدس سیرل تے میتھوڈیوس''( Brotherhood of Saints Cyril and Methodius) دا رکن رہن والا کولیش، اس تنظیم وچ شمولیت دی وجہ نال گرفتاری تے جلاوطنی توں بعد روسی سلطنتی حکام نال تعاون کرن لگ پیا۔ اوہ نے یوکرینی تاریخ بارے اپنے رومانوی خیالات ترک کر دتے تے روسی سلطنت وچ یوکرین دی شمولیت دی حمایت کیتی، جس کارن اوہ دے تے یوکرینی قومی تحریک دے نوجوان نمائندیاں وچ تنازع پیدا ہو گیا۔ یوکرین دی ثقافتی ترقی دے حامی دے طور تے کولیش نے جدید یوکرینی املا دی تشکیل وچ وی اہم کردار ادا کیتا۔<ref name=ency>{{Cite book|title=[[Encyclopedia of Ukraine|Енциклопедія українознавства]]. Словникова частина (ЕУ-II)|date=1994|publisher=[[Shevchenko Scientific Society|Наукове Товариство ім. Шевченка у Львові]]|volume=4|pages=1224-1235}}</ref> == ابتدائی زندگی== کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں یوکرین دے علاقے چرنیہیف وچ واقع اک گاؤں وچ ہوئی۔ اوہ اک متوسط گھرانے نال تعلق رکھدا سی۔ ابتدائی تعلیم مقامی اداریاں وچ حاصل کیتی تے بعد وچ اعلیٰ تعلیم لئی کییف دا رخ کیتا، جتھے اوہ ادبی تے فکری سرگرمیاں نال وابستہ ہو گیا۔## زندگی پانتلیئمون کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں وورونژ (موجودہ سومی اوبلاست) وچ اک غریب قزاق اشرافیہ دے خاندان وچ ہوئی۔ اوہ دی ماں، کاترینا ایوانیوونا، صرف یوکرینی زبان بولدی سی تے اپنے پتر نوں بے شمار لوک گیت، کہانیاں تے لوک روایتاں سکھائیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے نووہورود-سیورسکی دے جمنازیم وچ صرف پنج سال دی تعلیم مکمل کیتی، جتھے اوہ روسی ادب دیاں کلاسیکی تصانیف تے لوک ادب نال واقف ہویا۔ 1837 وچ اوہ کییف یونیورسٹی وچ داخل ہویا، پر اپنی شرافت (نوبلٹی) ثابت نہ کر سکّن دی وجہ توں اوہ اپنی تعلیم مکمل نہ کر سکیا۔<ref>{{Cite book|title=Myślą i Słowem: Polsko-rosyjski dyskurs ideowy XIX wieku|date=2014|pages=336|editor1-last=Adamski|editor1-first=Łukasz|editor2-last=Dębski|editor2-first=Sławomir|publisher=Centrum Polsko-Rosyjskiego Diałogu i Porozumienia|language=pl|isbn=9788393519231}}</ref> میخائل یوزیفوویچ تے میخائیلو ماکسیمووچ دی سرپرستی دی بدولت، 1840 وچ اوہ نوں لوتسک وچ تدریس دی ملازمت مل گئی۔ اتھے اوہ نے روسی زبان وچ اپنی پہلی تاریخی ناولچہ میخائیلو چارنیشنکو، یا اسی سال پہلاں دی چھوٹی روس'' لکھی، تے نال ہی رزمیہ تصنیف ''یوکرین'' وی تحریر کیتی، جیہڑیاں دونوں 1843 وچ کییف وچ شائع ہوئیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے کییف یونیورسٹی وچ اپنے ابتدائی سالاں دوران مؤرخ تے ادبی شخصیت میخائیلو ماکسیمووچ دا اثر قبول کیتا، جنہاں نے اوہ دی توجہ اس دی مقامی یوکرینی ثقافت وال موڑ دتی۔ ماکسیمووچ نے کولیش دیاں ادبی کوششاں دی حوصلہ افزائی کیتی تے اوہ دیاں کئی ابتدائی کہانیاں شائع کیتیاں۔ اوہ دی پہلی طویل تصنیف جیہڑی یوکرینی زبان وچ لکھی گئی، رزمیہ نظم ''یوکرائنا'' (1843)** سی۔ کییف وچ قیام دوران کولیش دا مقامی پولش اشرافیہ نال وی رابطہ ہویا تے اوہ نے پولش زبان سیکھی، جس نال اوہ نوں آدم میتسکیویچ تے ہور پولش مصنفاں دیاں تخلیقاں پڑھّن دا موقع ملا۔ لوتسک وچ رہندے ہوئے اوہ دی دوستی سٹفان زینووچ نال ہو گئی، جو اک پولش کیمیا دان تے معدنیات دا ماہر سی تے پہلے کییف یونیورسٹی وچ کام کر چکیا سی۔ اوہ دے شہر دی پولش برادری نال وی قریبی تعلقات سن۔ کییف وچ اپنے دوسرے دور دوران کولیش دی ملاقات پولش ادیب تے نقاد میخاؤ گرابووسکی نال ہوئی، جو عمر بھر اوہ دا قریبی دوست رہیا۔ گرابووسکی دے ہم وطن، نوادرات دے ماہر ستانیسواف شوِدزنسکی دی معرفت کولیش نوں پولش-یوکرینی تاریخ دے قیمتی دستاویزات تک رسائی ملی، جنہاں وچ قزاقاں تے ہائداماک تحریک دے دور دے مواد، ہیتمان پائلیپ اورلیک دی خط و کتابت، خانینکو خاندان دے خطوط تے دستاویزات، تے سامییلو ویلیچکو دی تاریخ شامل سی۔ اپنی تحقیق دے نتیجے وچ کولیش نے یوکرینی زبان وچ کئی تاریخی ناول تخلیق کیتے۔ اس میدان وچ اوہ دی سب توں مشہور تصنیف ''بلیک کاؤنسل'' اے، جیہڑی قزاق دور دے اک تاریخی واقعے اُتے مبنی اے۔ اوہ تاریخی تحریر وچ وی سرگرم رہیا تے نظم دی صورت وچ یوکرین دی مختصر تاریخ (''یوکرائنا'') تے تین جلدوں اُتے مشتمل ''روس دی دوبارہ اتحاد دی تاریخ'' وی لکھی، جیہڑی سترہویں صدی دے ہیتمان بوہدان خمیلنیٹسکی دے دور نال متعلق اے۔ اوہ دی دو جلدوں اُتے مشتمل یوکرینی لوک ادب دی مجموعہ ''نوٹس آن سدرن روس'' آج وی علمی اہمیت رکھدی اے۔ پانتلیئمون کولیش نے ایوان نیچوی-لیویتسکی تے ایوان پولوئی دے نال مل کے جدید یوکرینی زبان وچ پوری بائبل دا ترجمہ کرن والے پہلے معروف افراد وچ شامل ہویا۔ مقدس کتاب دا اصل یوکرینی ترجمہ 1903 وچ ویانا وچ برٹش اینڈ فارن بائبل سوسائٹی دے زیر اہتمام شائع ہویا۔ == ادبی خدمات== [[File:Panteleimon Kulish Bible.jpg|thumb|پانتلیئمون کولِش ولوں بائبل دا ترجمہ]] پانتلیئمون کولیش نے ناول، شاعری، مضامین تے تراجم دے میدان وچ نمایاں خدمات سرانجام دتیاں۔ اوہ یوکرینی زبان وچ لکھن والے اولین ادیبوں وچوں سی جیہڑے قومی شناخت تے ثقافتی ورثے نوں اجاگر کرن تے زور دیندے سن۔ اوہ دی تحریراں وچ یوکرینی تاریخ، معاشرتی مسائل تے قومی شعور نمایاں نظر آندا اے۔ اوہ دا سب توں مشہور ناول "چورنا رادا" (کالی کونسل) اے، جس نوں یوکرینی تاریخی ناول دی روایت وچ بنیادی حیثیت حاصل اے۔ اس توں علاوہ اوہ نے شاعری تے تنقیدی مضامین وی لکھے جیہڑے ادب تے ثقافت اُتے گہرا اثر رکھدے نیں۔ == ترجمہ تے لسانی خدمات== کولیش نے کئی عالمی ادب دیاں اہم کتاباں دا یوکرینی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ اوہ نے خاص طور تے بائبل دے حصے دا یوکرینی وچ ترجمہ کر کے زبان دی ترقی وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوہ لسانی اصلاحات دے حامی سن تے اوہ نے یوکرینی رسم الخط تے املا نوں معیاری شکل دین دی کوشش کیتی۔ == فکری رجحانات== کولیش دی سوچ وقت دے نال بدل دی رہی۔ شروع وچ اوہ قوم پرست تحریکاں نال وابستہ سن، پر بعد وچ اوہ نے زیادہ اعتدال پسند تے ثقافتی ترقی اُتے مبنی نظریات اختیار کیتے۔ اوہ تعلیم، ادب تے ثقافت نوں قومی ترقی دا بنیادی ذریعہ سمجھدے سن۔ == وفات== پانتلیئمون کولیش دی وفات 14 فروری 1897 نوں ہوئی۔ اوہ دی ادبی تے فکری خدمات آج وی یوکرینی ادب وچ اہم مقام رکھدیاں نیں۔ == ورثہ== [[File:GuentherZ 2010-07-03 0028 Wien08 Skodagasse9 Gedenktafel P. Kulisch I.Puluj.jpg|thumb|300px|right|ویانا وچ لگائے گئے اس ریلیف اُتے لکھیا اے: "۱۸۷۰ وچ ایس گھر وچ یوکرینی شاعر پی۔ کولِش تے یوکرینی سائنسدان [[پروفیسر آئی۔ پلوئی]] رہندے سن۔" ''(دونوں جرمن تے یوکرینی وچ)'' ]] کولیش نوں یوکرینی ادب دے بانی شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ اوہ دیاں تحریراں نے نہ صرف ادبی روایت نوں مضبوط کیتا بلکہ یوکرینی قومی شناخت دے فروغ وچ وی نمایاں کردار ادا کیتا۔ پانتلیئمون کولیش دی وفات تک اوہ اپنی قدامت پسند سوچ دی وجہ نال زیادہ تر انقلابی خیالات رکھنے والی یوکرینی دانشور برادری نال تعلقات توڑ بیٹھا سی۔ صرف 1910 دیاں دہائیاں وچ ہی یوکرینی ادب دی نئی نسل دے اثر تحت اوہ دے خیالات دی ازسرِ نو جانچ ہوئی۔ 1917 دا روسی انقلاب توں بعد کولیش دیاں سرگرمیاں اُتے باقاعدہ تحقیق شروع ہوئی، پر 1930 دیاں دہائیاں وچ سوویت یونین دے دباؤ ہتھ ایہہ مطالعے ترک کر دتے گئے۔ اس دے نتیجے وچ کولیش دیاں تحریراں عملاً پابندی دا شکار ہو گئیاں، تے **"بلیک کاؤنسل"** سمیت کئی ہور متناں نوں صرف 1958 وچ دوبارہ شائع کیتا گیا۔ کولیش دیاں تصانیف نے یوکرینی دانشور طبقے دی تشکیل تے اوہ دے نظریات اُتے گہرا اثر چھوڑیا، کیوں جو اوہ نے تاریخ نوں یوکرینی نقطۂ نظر نال پیش کیتا، جیہڑا روسی سلطنتی نظریے دے مقابل اک متبادل سی۔ 7 اگست 2019 نوں Google نے کولیش دی 200ویں سالگرہ دی خوشی وچ اک خصوصی [[گوگل ڈُڈل]] (Google Doodle) جاری کیتا۔ 01b37usbyqwzits2t1zehg0gn1a64au 706606 706605 2026-04-29T17:48:02Z Harvinder Chandigarh 13098 706606 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = پانتلیئمون کولیش | image = Panteleimon Kulish.jpg | imagesize = 140px | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1819|8|7|df=y}} | birth_place = [[وورونژ]] ([[چرنیہیف گورنریٹ]], روسی سلطنت؛ موجودہ [[سومی اوبلاست]]، یوکرین) | death_date = {{death date and age|1897|2|14|1819|8|7|df=y}} | death_place = موترونیوکا، چرنیہیف گورنریٹ، روسی سلطنت (نزدیک [[بورزنا]]، موجودہ [[چرنیہیف اوبلاست]]، یوکرین) | occupation = [[مصنف]] [[نقاد]] [[شاعر]] [[لوک ورثہ جمع کرن والا]] [[مترجم]] | nationality = [[یوکرینی]] | spouse = [[ہنّا باروینوک]] | period = | genre = | subject = | movement = [[رومانویت]] | influences = | influenced = | signature = Panteleimon Kulish (signature).jpg | website = | notable_works = ''[[بلیک کاؤنسل|بلیک کاؤنسل]]'' ''[[کولیش دی بائبل]]'' }} '''پانتلیئمون اولیکساندرووچ کولیش''' (1819–1897) یوکرینی ادیب، نقاد، شاعر، لوک ورثہ جمع کرن والا، مترجم تے تاریخی تصانیف دا مصنف سی۔ اوہ اُنیسویں صدی وچ یوکرینی ادب دی ترقی وچ اہم کردار ادا کرن والیاں وچوں اک سمجھیا جاندا اے تے جدید یوکرینی ادبی زبان دے ارتقا نال وی جڑیا ہویا اے۔ اپنی جوانی وچ''اخوتِ مقدس سیرل تے میتھوڈیوس''( Brotherhood of Saints Cyril and Methodius) دا رکن رہن والا کولیش، اس تنظیم وچ شمولیت دی وجہ نال گرفتاری تے جلاوطنی توں بعد روسی سلطنتی حکام نال تعاون کرن لگ پیا۔ اوہ نے یوکرینی تاریخ بارے اپنے رومانوی خیالات ترک کر دتے تے روسی سلطنت وچ یوکرین دی شمولیت دی حمایت کیتی، جس کارن اوہ دے تے یوکرینی قومی تحریک دے نوجوان نمائندیاں وچ تنازع پیدا ہو گیا۔ یوکرین دی ثقافتی ترقی دے حامی دے طور تے کولیش نے جدید یوکرینی املا دی تشکیل وچ وی اہم کردار ادا کیتا۔<ref name=ency>{{Cite book|title=[[Encyclopedia of Ukraine|Енциклопедія українознавства]]. Словникова частина (ЕУ-II)|date=1994|publisher=[[Shevchenko Scientific Society|Наукове Товариство ім. Шевченка у Львові]]|volume=4|pages=1224-1235}}</ref> == ابتدائی زندگی== کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں یوکرین دے علاقے چرنیہیف وچ واقع اک گاؤں وچ ہوئی۔ اوہ اک متوسط گھرانے نال تعلق رکھدا سی۔ ابتدائی تعلیم مقامی اداریاں وچ حاصل کیتی تے بعد وچ اعلیٰ تعلیم لئی کییف دا رخ کیتا، جتھے اوہ ادبی تے فکری سرگرمیاں نال وابستہ ہو گیا۔## زندگی پانتلیئمون کولیش دی پیدائش 7 اگست 1819 نوں وورونژ (موجودہ سومی اوبلاست) وچ اک غریب قزاق اشرافیہ دے خاندان وچ ہوئی۔ اوہ دی ماں، کاترینا ایوانیوونا، صرف یوکرینی زبان بولدی سی تے اپنے پتر نوں بے شمار لوک گیت، کہانیاں تے لوک روایتاں سکھائیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے نووہورود-سیورسکی دے جمنازیم وچ صرف پنج سال دی تعلیم مکمل کیتی، جتھے اوہ روسی ادب دیاں کلاسیکی تصانیف تے لوک ادب نال واقف ہویا۔ 1837 وچ اوہ کییف یونیورسٹی وچ داخل ہویا، پر اپنی شرافت (نوبلٹی) ثابت نہ کر سکّن دی وجہ توں اوہ اپنی تعلیم مکمل نہ کر سکیا۔<ref>{{Cite book|title=Myślą i Słowem: Polsko-rosyjski dyskurs ideowy XIX wieku|date=2014|pages=336|editor1-last=Adamski|editor1-first=Łukasz|editor2-last=Dębski|editor2-first=Sławomir|publisher=Centrum Polsko-Rosyjskiego Diałogu i Porozumienia|language=pl|isbn=9788393519231}}</ref> میخائل یوزیفوویچ تے میخائیلو ماکسیمووچ دی سرپرستی دی بدولت، 1840 وچ اوہ نوں لوتسک وچ تدریس دی ملازمت مل گئی۔ اتھے اوہ نے روسی زبان وچ اپنی پہلی تاریخی ناولچہ میخائیلو چارنیشنکو، یا اسی سال پہلاں دی چھوٹی روس'' لکھی، تے نال ہی رزمیہ تصنیف ''یوکرین'' وی تحریر کیتی، جیہڑیاں دونوں 1843 وچ کییف وچ شائع ہوئیاں۔ پانتلیئمون کولیش نے کییف یونیورسٹی وچ اپنے ابتدائی سالاں دوران مؤرخ تے ادبی شخصیت میخائیلو ماکسیمووچ دا اثر قبول کیتا، جنہاں نے اوہ دی توجہ اس دی مقامی یوکرینی ثقافت وال موڑ دتی۔ ماکسیمووچ نے کولیش دیاں ادبی کوششاں دی حوصلہ افزائی کیتی تے اوہ دیاں کئی ابتدائی کہانیاں شائع کیتیاں۔ اوہ دی پہلی طویل تصنیف جیہڑی یوکرینی زبان وچ لکھی گئی، رزمیہ نظم ''یوکرائنا'' (1843)** سی۔ کییف وچ قیام دوران کولیش دا مقامی پولش اشرافیہ نال وی رابطہ ہویا تے اوہ نے پولش زبان سیکھی، جس نال اوہ نوں آدم میتسکیویچ تے ہور پولش مصنفاں دیاں تخلیقاں پڑھّن دا موقع ملا۔ لوتسک وچ رہندے ہوئے اوہ دی دوستی سٹفان زینووچ نال ہو گئی، جو اک پولش کیمیا دان تے معدنیات دا ماہر سی تے پہلے کییف یونیورسٹی وچ کام کر چکیا سی۔ اوہ دے شہر دی پولش برادری نال وی قریبی تعلقات سن۔ کییف وچ اپنے دوسرے دور دوران کولیش دی ملاقات پولش ادیب تے نقاد میخاؤ گرابووسکی نال ہوئی، جو عمر بھر اوہ دا قریبی دوست رہیا۔ گرابووسکی دے ہم وطن، نوادرات دے ماہر ستانیسواف شوِدزنسکی دی معرفت کولیش نوں پولش-یوکرینی تاریخ دے قیمتی دستاویزات تک رسائی ملی، جنہاں وچ قزاقاں تے ہائداماک تحریک دے دور دے مواد، ہیتمان پائلیپ اورلیک دی خط و کتابت، خانینکو خاندان دے خطوط تے دستاویزات، تے سامییلو ویلیچکو دی تاریخ شامل سی۔ اپنی تحقیق دے نتیجے وچ کولیش نے یوکرینی زبان وچ کئی تاریخی ناول تخلیق کیتے۔ اس میدان وچ اوہ دی سب توں مشہور تصنیف ''بلیک کاؤنسل'' اے، جیہڑی قزاق دور دے اک تاریخی واقعے اُتے مبنی اے۔ اوہ تاریخی تحریر وچ وی سرگرم رہیا تے نظم دی صورت وچ یوکرین دی مختصر تاریخ (''یوکرائنا'') تے تین جلدوں اُتے مشتمل ''روس دی دوبارہ اتحاد دی تاریخ'' وی لکھی، جیہڑی سترہویں صدی دے ہیتمان بوہدان خمیلنیٹسکی دے دور نال متعلق اے۔ اوہ دی دو جلدوں اُتے مشتمل یوکرینی لوک ادب دی مجموعہ ''نوٹس آن سدرن روس'' آج وی علمی اہمیت رکھدی اے۔ پانتلیئمون کولیش نے ایوان نیچوی-لیویتسکی تے ایوان پولوئی دے نال مل کے جدید یوکرینی زبان وچ پوری بائبل دا ترجمہ کرن والے پہلے معروف افراد وچ شامل ہویا۔ مقدس کتاب دا اصل یوکرینی ترجمہ 1903 وچ ویانا وچ برٹش اینڈ فارن بائبل سوسائٹی دے زیر اہتمام شائع ہویا۔ == ادبی خدمات== [[File:Panteleimon Kulish Bible.jpg|thumb|پانتلیئمون کولِش ولوں بائبل دا ترجمہ]] پانتلیئمون کولیش نے ناول، شاعری، مضامین تے تراجم دے میدان وچ نمایاں خدمات سرانجام دتیاں۔ اوہ یوکرینی زبان وچ لکھن والے اولین ادیبوں وچوں سی جیہڑے قومی شناخت تے ثقافتی ورثے نوں اجاگر کرن تے زور دیندے سن۔ اوہ دی تحریراں وچ یوکرینی تاریخ، معاشرتی مسائل تے قومی شعور نمایاں نظر آندا اے۔ اوہ دا سب توں مشہور ناول "چورنا رادا" (کالی کونسل) اے، جس نوں یوکرینی تاریخی ناول دی روایت وچ بنیادی حیثیت حاصل اے۔ اس توں علاوہ اوہ نے شاعری تے تنقیدی مضامین وی لکھے جیہڑے ادب تے ثقافت اُتے گہرا اثر رکھدے نیں۔ == ترجمہ تے لسانی خدمات== کولیش نے کئی عالمی ادب دیاں اہم کتاباں دا یوکرینی زبان وچ ترجمہ کیتا۔ اوہ نے خاص طور تے بائبل دے حصے دا یوکرینی وچ ترجمہ کر کے زبان دی ترقی وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوہ لسانی اصلاحات دے حامی سن تے اوہ نے یوکرینی رسم الخط تے املا نوں معیاری شکل دین دی کوشش کیتی۔ == فکری رجحانات== کولیش دی سوچ وقت دے نال بدل دی رہی۔ شروع وچ اوہ قوم پرست تحریکاں نال وابستہ سن، پر بعد وچ اوہ نے زیادہ اعتدال پسند تے ثقافتی ترقی اُتے مبنی نظریات اختیار کیتے۔ اوہ تعلیم، ادب تے ثقافت نوں قومی ترقی دا بنیادی ذریعہ سمجھدے سن۔ == وفات== پانتلیئمون کولیش دی وفات 14 فروری 1897 نوں ہوئی۔ اوہ دی ادبی تے فکری خدمات آج وی یوکرینی ادب وچ اہم مقام رکھدیاں نیں۔ == ورثہ== [[File:GuentherZ 2010-07-03 0028 Wien08 Skodagasse9 Gedenktafel P. Kulisch I.Puluj.jpg|thumb|300px|right|ویانا وچ لگائے گئے اس ریلیف اُتے لکھیا اے: "۱۸۷۰ وچ ایس گھر وچ یوکرینی شاعر پی۔ کولِش تے یوکرینی سائنسدان [[پروفیسر آئی۔ پلوئی]] رہندے سن۔" ''(دونوں جرمن تے یوکرینی وچ)'' ]] کولیش نوں یوکرینی ادب دے بانی شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ اوہ دیاں تحریراں نے نہ صرف ادبی روایت نوں مضبوط کیتا بلکہ یوکرینی قومی شناخت دے فروغ وچ وی نمایاں کردار ادا کیتا۔ پانتلیئمون کولیش دی وفات تک اوہ اپنی قدامت پسند سوچ دی وجہ نال زیادہ تر انقلابی خیالات رکھنے والی یوکرینی دانشور برادری نال تعلقات توڑ بیٹھا سی۔ صرف 1910 دیاں دہائیاں وچ ہی یوکرینی ادب دی نئی نسل دے اثر تحت اوہ دے خیالات دی ازسرِ نو جانچ ہوئی۔ 1917 دا روسی انقلاب توں بعد کولیش دیاں سرگرمیاں اُتے باقاعدہ تحقیق شروع ہوئی، پر 1930 دیاں دہائیاں وچ سوویت یونین دے دباؤ ہتھ ایہہ مطالعے ترک کر دتے گئے۔ اس دے نتیجے وچ کولیش دیاں تحریراں عملاً پابندی دا شکار ہو گئیاں، تے **"بلیک کاؤنسل"** سمیت کئی ہور متناں نوں صرف 1958 وچ دوبارہ شائع کیتا گیا۔ کولیش دیاں تصانیف نے یوکرینی دانشور طبقے دی تشکیل تے اوہ دے نظریات اُتے گہرا اثر چھوڑیا، کیوں جو اوہ نے تاریخ نوں یوکرینی نقطۂ نظر نال پیش کیتا، جیہڑا روسی سلطنتی نظریے دے مقابل اک متبادل سی۔ 7 اگست 2019 نوں Google نے کولیش دی 200ویں سالگرہ دی خوشی وچ اک خصوصی [[گوگل ڈُڈل]] (Google Doodle) جاری کیتا۔ ==حوالے== {{حوالے}} 86yj4xn84kfyln8zixjf6lbqxxfl968 صوفیا اندرُوخووِچ 0 148973 706607 2026-04-29T19:24:39Z Harvinder Chandigarh 13098 "{{Infobox writer <!-- مزید معلومات لئی ویکھو [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = صوفیا اندرُوخووِچ | image = Sofija Andruchowycz 2015.jpg | caption = اندرُوخووِچ [[وروتسواف]] وچ، 2015 | birth_date = {{birth date and age|1982|11|17|df=yes}} | birth_place = [[ایوانو-فرانکیوسک]]، Ukrainian SSR|یوکرینی سوویت سوشل...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706607 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- مزید معلومات لئی ویکھو [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = صوفیا اندرُوخووِچ | image = Sofija Andruchowycz 2015.jpg | caption = اندرُوخووِچ [[وروتسواف]] وچ، 2015 | birth_date = {{birth date and age|1982|11|17|df=yes}} | birth_place = [[ایوانو-فرانکیوسک]]، [[Ukrainian SSR|یوکرینی سوویت سوشلسٹ ریپبلک]]، سوویت یونین | occupation = [[لکھاری]] [[مترجمہ]] | spouse = [[اندرئی بوندار]] | relatives = [[یوری اندرُوخووِچ]] (والد) }} '''صوفیا اندرُوخووِچ''' (یوکرینی: Софія Андрухович) اک یوکرینی لکھاری تے مترجمہ اے، جیہڑی جدید یوکرینی ادب وچ اہم مقام رکھدی اے۔ اوہ مشہور یوکرینی ادیب [[یوری اندرُوخووِچ]] دی دھی اے۔<ref>{{Cite web |date=2024-06-26 |title=‘The temptation is to forget this terrible war but we must not’ — Ukrainian author Sofia Andrukhovych |url=https://www.independent.ie/entertainment/books/the-temptation-is-to-forget-this-terrible-war-but-we-must-not-ukrainian-author-sofia-andrukhovych/a1517664185.html |access-date=2025-11-17 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> == ابتدائی زندگی تے تعلیم== صوفیا اندرُوخووِچ دی پیدائش 1982 وچ [[ایوانو فرانکیوسک]] ، یوکرین وچ ہوئی۔ اوہنے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے آبائی شہر وچ حاصل کیتی تے بعد وچ ادب تے لسانیات وچ دلچسپی پیدا کیتی۔ صوفیا اندرُوخووِچ دی پیدائش [[ایوانو فرانکیوسک]] وچ ہوئی، اوہ [[یوری اندرُوخووِچ]] دی دھی اے۔ اوہ دی شادی یوکرینی لکھاری[[اندرئی بوندار]] نال ہوئی، جنہاں دے نال اوہ دی اک دھی واروارا اے، جیہڑی 10 مارچ 2008 نوں پیدا ہوئی۔ اندرُوخووِچ رسالہ [[چیٹور پیریوڈیکل]] دی شریک مدیر وی اے۔ 2004 وچ اوہنوں [[ولا ڈیسیئس ایسوسی ایشن]] (Villa Decius Association) ولوں کراکوف وچ رہائش لئی گرانٹ ملی، جتھے اوہ کچھ عرصہ رہی۔ ہن اوہ [[ کیف]]وچ رہندی اے۔ دسمبر 2014 وچ اوہدا ناول [[فیلکس آسٹریا (ناول)]] نے [[بی بی سی یوکرینی]] دا “بک آف دی ایئر 2014” ایوارڈ جیتیا۔ ایس ناول توں متاثر ہو کے اک اضافی اشاعت، اک ریسیپی کتاب، [[ماریانا دوشار]] دے نال مل کے ترتیب دِتی گئی۔<ref name=":2">{{Cite book |last=Dushar |first=Marianna |url=https://books.google.com/books?id=U3YUzgEACAAJ |title=Галицькі смаколики: кулінарний записник |date=2019 |publisher=Vydavnyt︠s︡tvo Staroho Leva |isbn=978-617-679-563-6 |language=uk}}</ref> ایس کہانی اُتے مبنی یوکرینی-پولش فلم [[وِدّانا]]، جیہڑی ہدایتکار [[کریستینا سیوولاب]] نے بنائی، 2020 وچ ریلیز ہوئی۔ مارچ 2021 وچ اوہنوں ادب وچ “وومن اِن آرٹس ایوارڈ” نال نوازیا گیا۔ == ادبی کیریئر== صوفیا اندرُوخووِچ نے نوجوانی وچ ہی لکھنا شروع کیتا تے جلد ہی یوکرینی ادبی حلقیاں وچ پہچان بنا لی۔ اوہ دے کاماں وچ ناول، مختصر کہانیاں تے مضامین شامل نیں۔ اوہدا مشہور ناول [[فیلکس آسٹریا (ناول)]] اے، جیہڑا یوکرینی ادب وچ خاص اہمیت رکھدا اے۔ ایہ ناول بعد وچ فلم وچ وی ڈھالیا گیا، جیہڑی [[وِدّانا]]دے ناں نال ریلیز ہوئی۔ == اندازِ تحریر== صوفیا دی تحریر وچ تاریخی تے نفسیاتی موضوعات نمایاں ہندے نیں۔ اوہ انسانی رشتیاں، شناخت تے سماجی تبدیلیاں نوں گہرائی نال بیان کردی اے۔ اوہدا اسلوب تفصیلی تے جذباتی ہوندا اے، جیہڑا قاری نوں کہانی وچ کھچ لیندا اے۔ == ترجمہ کاری== اوہ اک مترجمہ وی اے تے مختلف یورپی زبانواں توں یوکرینی وچ ادب دا ترجمہ کر چکی اے، جس نال یوکرینی قارئین نوں عالمی ادب تک رسائی ملی۔ == اہمیت== صوفیا اندرُوخووِچ نوں موجودہ دور دیاں نمایاں یوکرینی لکھاریاں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ اوہ نے یوکرینی ادب نوں بین الاقوامی سطح تے متعارف کراؤن وچ اہم کردار ادا کیتا اے۔ ==حوالے== {{حوالے}} 9z9l26qjyuxmthntcscpvgo9yzd69h5 لینا کوستنکو 0 148974 706642 2026-04-30T07:05:57Z Harvinder Chandigarh 13098 "{{Infobox writer | name = لینا کوستنکو | honorific_suffix = {{tooltip|L.d'H.|نیشنل آرڈر آف دی لیجن آف آنر}} ''شیوالیے'' | native_name = Ліна Костенко | native_name_lang = uk | image = Lina Kostenko.jpg | caption = کوستنکو 2006 وچ | occupation = [[شاعرہ]][[ادب]] | birth_date = {{Birth date and age|1930|3|19|df=yes}} | birth_place =...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706642 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = لینا کوستنکو | honorific_suffix = {{tooltip|L.d'H.|نیشنل آرڈر آف دی لیجن آف آنر}} ''شیوالیے'' | native_name = Ліна Костенко | native_name_lang = uk | image = Lina Kostenko.jpg | caption = کوستنکو 2006 وچ | occupation = [[شاعرہ]][[ادب]] | birth_date = {{Birth date and age|1930|3|19|df=yes}} | birth_place = [[رژی شچیف]]، [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ ریپبلک]]، سوویت یونین (موجودہ [[یوکرین]]) | genres = [[نظمی ناول]][[غنائی شاعری]][[ناول]] | language = [[Ukrainian language|یوکرینی زبان]] | movement = [[سِکستیز]] | years_active = 1957–تک ہن | notable_works = {{plainlist| *''ماروسیا چورائی'' *''بریستچکو'' ([[ویکھو §]]) }} | awards = [[شیوچینکو نیشنل پرائز]][[انتونووچ پرائز]][[لیجن آف آنر]] }} '''لینا کوستنکو''' (یوکرینی: Ліна Костенко) اک ممتاز یوکرینی شاعرہ، صحافی، ادیبہ تے ناشرہ اے، جیہڑی سابقہ سوویت دور وچ اک نمایاں اختلافی آواز وی رہی۔ اوہ جدید یوکرینی ادب دیاں اہم ترین شخصیات وچوں اک مانی جاندی اے تے خاص طور تے “سِکستیز” (1960ء دی نسل) دی ادبی تحریک نال جڑی ہوئی اے۔ سِکستیز شاعری تحریک دی بانی تے نمایاں نمائندہ دے طور تے، کوستنکو نوں یوکرین دیاں سب توں اہم شاعرہواں وچوں اک قرار دِتا گیا اے تے اوہنوں یوکرینی زبان دی غنائی شاعری نوں دوبارہ زندہ کرن دا سہرا وی دِتا جاندا اے۔ کوستنکو نوں بے شمار اعزازات نال نوازیا گیا اے، جنہاں وچ [[کییف موہیلا اکیڈمی]] (Kyiv Mohyla Academy) وچ اعزازی پروفیسرشپ،[[لیویو یونیورسٹی]] ( Lviv University ) تے [[چرنیوتسی یونیورسٹی]] دیاں اعزازی ڈاکٹریٹاں، [[شیوچینکو نیشنل پرائز]] تے ''لیجن آف آنر'' شامل نیں۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم== لینا واسیلِونا کوستنکو دی پیدائش [[رژی شچیف]] وچ استاداں دے اک خاندان وچ ہوئی۔ 1936 وچ اوہدا خاندان [[رژی شچیف]] (Rzhyshchiv) توں یوکرین دے دارالحکومت Kyiv منتقل ہو گیا، جتھے اوہنے اپنی ثانوی تعلیم مکمل کیتی۔ 1937 توں 1941 تک اوہ نے کییف دے سکول نمبر 100 وچ تعلیم حاصل کیتی، جیہڑا[[تروخانِف آئی لینڈ]] ( Trukhaniv Island) اُتے واقع سی، جتھے اوہدا خاندان رہندا سی۔ 1943 وچ نازی فوجاں نے اس سکول سمیت پورے علاقے نوں جلا دِتا۔ نظم ''میں کییف دی وینس وچ پلی بڑھی’'(I Grew Up in Kyivan Venice) انہاں واقعات نوں بیان کردی اے۔ ہائی سکول مکمل کرن توں بعد، اوہ نے[[کییف پیڈاگوجیکل انسٹیٹیوٹ]] ( Kyiv Pedagogical Institute) وچ تعلیم حاصل کیتی، تے بعد وچ [[میکسم گورکی لٹریچر انسٹیٹیوٹ، ماسکو]] (Maxim Gorky Literature Institute، Moscow) وچ پڑھیا، جتھوں اوہ 1956 وچ امتیازی کامیابی دے نال فارغ التحصیل ہوئی۔ == ادبی کیریئر== لینا کوستنکو نے 1950ء دیاں دہائیاں وچ شاعری لکھنی شروع کیتی تے جلد ہی اوہدی پہچان بن گئی۔ اوہدی شاعری وچ آزادی، انسانی وقار، قومی شناخت تے سچائی ورگے موضوعات نمایاں ہندے نیں۔ اوہ دیاں مشہور کتاباں وچ [[ماروسیا چورائی]] (Marusia Churai) شامل اے، جیہڑا اک تاریخی ناول-نظم اے تے یوکرینی ادب وچ خاص مقام رکھدا اے۔ اوہدا انداز نہایت فکری، علامتی تے جذباتی ہوندا اے۔ ===سِکستیز تحریک=== کوستنکو 1950 تے 1960 دیاں دہائیاں دی سِکستیز تحریک دیاں ابتدائی تے سب توں اہم شخصیات وچوں اک سی۔<ref>{{Cite journal |last=Pazuniak |first=Natalia |date=1992 |title=WORLD LITERATURE IN REVIEW: UKRAINIAN |journal=World Literature Today |volume=66 |issue=1}}</ref> اوہدی شاعری عام طور تے غنائی تے نفیس ہوندی اے، پر نال ہی اوہ محاوریاں، روزمرہ بولی تے طنزیہ زبان دا وی وسیع استعمال کردی اے، تے عموماً آمرانہ نظام دی تنقید کردی اے۔<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Naydan |first1=Michael M. |last2=Kostenko |first2=Lina |date=Fall 1977 |title=Floating Flowers: The Poetry of Lina Kostenko |url=https://www.jstor.org/stable/25748018 |journal=Ulbandus Review |volume=1 |issue=1 |pages=138 |jstor=25748018 }}</ref> کوستنکو نوں یوکرینی زبان وچ غنائی شاعری نوں دوبارہ زندہ کرن دا سہرا دِتا گیا اے، تے اوہنوں یوکرین دیاں سب توں عظیم خواتین شاعرہواں وچوں اک آکھیا گیا اے۔ [[ایوان کوشیلیوٹس]](Ivan Koshelivets) نے اوہدی تحریر نوں سوشلسٹ حقیقت پسندی توں ہٹ کے ہون دی وجہ نال “بے مثال” قرار دِتا۔ 1960 دیاں ابتدائی سالاں وچ، اوہ [[کییف کریئیٹو یوتھ کلب]] (Kyiv Creative Youth Club) دیاں ادبی محفلّاں وچ حصہ لیندا رہی۔ تعلیم مکمل کرن توں بعد، اوہنے شاعری دیاں تین مجموعے شائع کیتے: ''زمینی کرنیں'' [(1957)، ''بادبان'' (1958)، تے [[دل دیاں سفراں]] (ourneys of the Heart -1961))۔ ایہ نظماں یوکرینی قارئین وچ بہت مقبول ہوئیاں۔ اوہنوں سوویت نقاداں ولوں اوہدی غیر مطابقتی نظریاتی سوچ تے کمیونسٹ پارٹی ولوں نافذ کردہ سوشلسٹ حقیقت پسندی دے اصولاں توں جان بوجھ کے گریز کرن اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ Soviet Union دی حکومت نے اوہنوں خاموشی اختیار کرن اُتے مجبور کیتا، کیونکہ اوہ سوویت حکام دی پابندیاں قبول کرن لئی تیار نہیں سی، جیہڑے اوہدی شاعری اُتے سنسرشپ لا رہے سن۔<ref>{{Cite journal |last=Tarnawsky |first=Marta |date=October 2003 |title=Peizazhi pam'iati (Vybrani poezii 1977-1989)/Landscapes of Memory: The Selected Later Poetry (Book): World Literature Today |url= |journal=World Literature Today |volume=77 |issue=3/4 |pages=141 |doi=10.2307/40158307|jstor=40158307 }}</ref> == اختلافی سرگرمیاں== سوویت دور وچ، لینا کوستنکو نے سرکاری سنسرشپ تے جبر دے خلاف آواز بلند کیتی۔ اوہ نے آزادی اظہار دی حمایت کیتی تے کئی سالاں تک اوہدی تخلیقات دی اشاعت تے پابندیاں لگیاں رہیاں۔ اس وجہ توں اوہنوں یوکرینی اختلافی تحریک دیاں اہم شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == صحافت تے اشاعت== شاعری دے علاوہ، اوہ صحافت تے ادبی اشاعت نال وی وابستہ رہی۔ اوہ نے مختلف ادبی منصوبیاں وچ حصہ لیا تے یوکرینی ادب دی ترقی وچ کردار ادا کیتا۔ == اعزازات تے پہچان== لینا کوستنکو نوں اپنی ادبی خدمات دے اعتراف وچ کئی قومی تے بین الاقوامی اعزازات ملے۔ اوہ نوں یوکرین دیاں سب توں معزز ادبی آوازاں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == اہمیت== لینا کوستنکو دی شاعری نے یوکرینی معاشرے وچ فکری بیداری پیدا کیتی تے اوہ آج وی نئی نسل لئی تحریک دا ذریعہ اے۔ اوہدی تخلیقات یوکرینی ثقافت تے ادب دی نمائندگی کردیاں نیں تے عالمی سطح تے وی سراہیاں جاندیاں نیں۔ mp4oe7m1i74ezjulw71lmt5wsxamfob 706645 706642 2026-04-30T07:28:40Z Harvinder Chandigarh 13098 706645 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = لینا کوستنکو | honorific_suffix = {{tooltip|L.d'H.|نیشنل آرڈر آف دی لیجن آف آنر}} ''شیوالیے'' | native_name = Ліна Костенко | native_name_lang = uk | image = Lina Kostenko.jpg | caption = کوستنکو 2006 وچ | occupation = [[شاعرہ]][[ادب]] | birth_date = {{Birth date and age|1930|3|19|df=yes}} | birth_place = [[رژی شچیف]]، [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ ریپبلک]]، سوویت یونین (موجودہ [[یوکرین]]) | genres = [[نظمی ناول]][[غنائی شاعری]][[ناول]] | language = [[Ukrainian language|یوکرینی زبان]] | movement = [[سِکستیز]] | years_active = 1957–تک ہن | notable_works = {{plainlist| *''ماروسیا چورائی'' *''بریستچکو'' ([[ویکھو §]]) }} | awards = [[شیوچینکو نیشنل پرائز]][[انتونووچ پرائز]][[لیجن آف آنر]] }} '''لینا کوستنکو''' (یوکرینی: Ліна Костенко) اک ممتاز یوکرینی شاعرہ، صحافی، ادیبہ تے ناشرہ اے، جیہڑی سابقہ سوویت دور وچ اک نمایاں اختلافی آواز وی رہی۔ اوہ جدید یوکرینی ادب دیاں اہم ترین شخصیات وچوں اک مانی جاندی اے تے خاص طور تے “سِکستیز” (1960ء دی نسل) دی ادبی تحریک نال جڑی ہوئی اے۔ سِکستیز شاعری تحریک دی بانی تے نمایاں نمائندہ دے طور تے، کوستنکو نوں یوکرین دیاں سب توں اہم شاعرہواں وچوں اک قرار دِتا گیا اے تے اوہنوں یوکرینی زبان دی غنائی شاعری نوں دوبارہ زندہ کرن دا سہرا وی دِتا جاندا اے۔ کوستنکو نوں بے شمار اعزازات نال نوازیا گیا اے، جنہاں وچ [[کییف موہیلا اکیڈمی]] (Kyiv Mohyla Academy) وچ اعزازی پروفیسرشپ،[[لیویو یونیورسٹی]] ( Lviv University ) تے [[چرنیوتسی یونیورسٹی]] دیاں اعزازی ڈاکٹریٹاں، [[شیوچینکو نیشنل پرائز]] تے ''لیجن آف آنر'' شامل نیں۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم== [[File:Костенко Л.jpg|left|thumb|کوسٹنکو 1948 وچ|237x237px]] لینا واسیلِونا کوستنکو دی پیدائش [[رژی شچیف]] وچ استاداں دے اک خاندان وچ ہوئی۔ 1936 وچ اوہدا خاندان [[رژی شچیف]] (Rzhyshchiv) توں یوکرین دے دارالحکومت Kyiv منتقل ہو گیا، جتھے اوہنے اپنی ثانوی تعلیم مکمل کیتی۔ 1937 توں 1941 تک اوہ نے کییف دے سکول نمبر 100 وچ تعلیم حاصل کیتی، جیہڑا[[تروخانِف آئی لینڈ]] ( Trukhaniv Island) اُتے واقع سی، جتھے اوہدا خاندان رہندا سی۔ 1943 وچ نازی فوجاں نے اس سکول سمیت پورے علاقے نوں جلا دِتا۔ نظم ''میں کییف دی وینس وچ پلی بڑھی’'(I Grew Up in Kyivan Venice) انہاں واقعات نوں بیان کردی اے۔ ہائی سکول مکمل کرن توں بعد، اوہ نے[[کییف پیڈاگوجیکل انسٹیٹیوٹ]] ( Kyiv Pedagogical Institute) وچ تعلیم حاصل کیتی، تے بعد وچ [[میکسم گورکی لٹریچر انسٹیٹیوٹ، ماسکو]] (Maxim Gorky Literature Institute، Moscow) وچ پڑھیا، جتھوں اوہ 1956 وچ امتیازی کامیابی دے نال فارغ التحصیل ہوئی۔ == ادبی کیریئر== لینا کوستنکو نے 1950ء دیاں دہائیاں وچ شاعری لکھنی شروع کیتی تے جلد ہی اوہدی پہچان بن گئی۔ اوہدی شاعری وچ آزادی، انسانی وقار، قومی شناخت تے سچائی ورگے موضوعات نمایاں ہندے نیں۔ اوہ دیاں مشہور کتاباں وچ [[ماروسیا چورائی]] (Marusia Churai) شامل اے، جیہڑا اک تاریخی ناول-نظم اے تے یوکرینی ادب وچ خاص مقام رکھدا اے۔ اوہدا انداز نہایت فکری، علامتی تے جذباتی ہوندا اے۔ ===سِکستیز تحریک=== کوستنکو 1950 تے 1960 دیاں دہائیاں دی سِکستیز تحریک دیاں ابتدائی تے سب توں اہم شخصیات وچوں اک سی۔<ref>{{Cite journal |last=Pazuniak |first=Natalia |date=1992 |title=WORLD LITERATURE IN REVIEW: UKRAINIAN |journal=World Literature Today |volume=66 |issue=1}}</ref> اوہدی شاعری عام طور تے غنائی تے نفیس ہوندی اے، پر نال ہی اوہ محاوریاں، روزمرہ بولی تے طنزیہ زبان دا وی وسیع استعمال کردی اے، تے عموماً آمرانہ نظام دی تنقید کردی اے۔<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Naydan |first1=Michael M. |last2=Kostenko |first2=Lina |date=Fall 1977 |title=Floating Flowers: The Poetry of Lina Kostenko |url=https://www.jstor.org/stable/25748018 |journal=Ulbandus Review |volume=1 |issue=1 |pages=138 |jstor=25748018 }}</ref> کوستنکو نوں یوکرینی زبان وچ غنائی شاعری نوں دوبارہ زندہ کرن دا سہرا دِتا گیا اے، تے اوہنوں یوکرین دیاں سب توں عظیم خواتین شاعرہواں وچوں اک آکھیا گیا اے۔ [[ایوان کوشیلیوٹس]](Ivan Koshelivets) نے اوہدی تحریر نوں سوشلسٹ حقیقت پسندی توں ہٹ کے ہون دی وجہ نال “بے مثال” قرار دِتا۔ 1960 دیاں ابتدائی سالاں وچ، اوہ [[کییف کریئیٹو یوتھ کلب]] (Kyiv Creative Youth Club) دیاں ادبی محفلّاں وچ حصہ لیندا رہی۔ تعلیم مکمل کرن توں بعد، اوہنے شاعری دیاں تین مجموعے شائع کیتے: ''زمینی کرنیں'' [(1957)، ''بادبان'' (1958)، تے [[دل دیاں سفراں]] (ourneys of the Heart -1961))۔ ایہ نظماں یوکرینی قارئین وچ بہت مقبول ہوئیاں۔ اوہنوں سوویت نقاداں ولوں اوہدی غیر مطابقتی نظریاتی سوچ تے کمیونسٹ پارٹی ولوں نافذ کردہ سوشلسٹ حقیقت پسندی دے اصولاں توں جان بوجھ کے گریز کرن اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ Soviet Union دی حکومت نے اوہنوں خاموشی اختیار کرن اُتے مجبور کیتا، کیونکہ اوہ سوویت حکام دی پابندیاں قبول کرن لئی تیار نہیں سی، جیہڑے اوہدی شاعری اُتے سنسرشپ لا رہے سن۔<ref>{{Cite journal |last=Tarnawsky |first=Marta |date=October 2003 |title=Peizazhi pam'iati (Vybrani poezii 1977-1989)/Landscapes of Memory: The Selected Later Poetry (Book): World Literature Today |url= |journal=World Literature Today |volume=77 |issue=3/4 |pages=141 |doi=10.2307/40158307|jstor=40158307 }}</ref> == اختلافی سرگرمیاں== سوویت دور وچ، لینا کوستنکو نے سرکاری سنسرشپ تے جبر دے خلاف آواز بلند کیتی۔ اوہ نے آزادی اظہار دی حمایت کیتی تے کئی سالاں تک اوہدی تخلیقات دی اشاعت تے پابندیاں لگیاں رہیاں۔ اس وجہ توں اوہنوں یوکرینی اختلافی تحریک دیاں اہم شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == صحافت تے اشاعت== شاعری دے علاوہ، اوہ صحافت تے ادبی اشاعت نال وی وابستہ رہی۔ اوہ نے مختلف ادبی منصوبیاں وچ حصہ لیا تے یوکرینی ادب دی ترقی وچ کردار ادا کیتا۔ == اعزازات تے پہچان== لینا کوستنکو نوں اپنی ادبی خدمات دے اعتراف وچ کئی قومی تے بین الاقوامی اعزازات ملے۔ اوہ نوں یوکرین دیاں سب توں معزز ادبی آوازاں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == اہمیت== لینا کوستنکو دی شاعری نے یوکرینی معاشرے وچ فکری بیداری پیدا کیتی تے اوہ آج وی نئی نسل لئی تحریک دا ذریعہ اے۔ اوہدی تخلیقات یوکرینی ثقافت تے ادب دی نمائندگی کردیاں نیں تے عالمی سطح تے وی سراہیاں جاندیاں نیں۔ ==حوالے == {{حوالے }} qk3w974rffx1v8vedr0jy822wpxdel4 706646 706645 2026-04-30T07:37:04Z Harvinder Chandigarh 13098 706646 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = لینا کوستنکو | honorific_suffix = نیشنل آرڈر آف دی لیجن آف آنر- ''شیوالیے'' | native_name = Ліна Костенко | native_name_lang = uk | image = Lina Kostenko.jpg | caption = کوستنکو 2006 وچ | occupation = [[شاعرہ]][[ادب]] | birth_date = {{Birth date and age|1930|3|19|df=yes}} | birth_place = [[رژی شچیف]]، [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ ریپبلک]]، سوویت یونین (موجودہ [[یوکرین]]) | genres = [[نظمی ناول]][[غنائی شاعری]][[ناول]] | language = [[Ukrainian language|یوکرینی زبان]] | movement = [[سِکستیز]] | years_active = 1957–تک ہن | notable_works = {{plainlist| *''ماروسیا چورائی'' *''بریستچکو'' ([[ویکھو §]]) }} | awards = [[شیوچینکو نیشنل پرائز]][[انتونووچ پرائز]][[لیجن آف آنر]] }} '''لینا کوستنکو''' (یوکرینی: Ліна Костенко) اک ممتاز یوکرینی شاعرہ، صحافی، ادیبہ تے ناشرہ اے، جیہڑی سابقہ سوویت دور وچ اک نمایاں اختلافی آواز وی رہی۔ اوہ جدید یوکرینی ادب دیاں اہم ترین شخصیات وچوں اک مانی جاندی اے تے خاص طور تے “سِکستیز” (1960ء دی نسل) دی ادبی تحریک نال جڑی ہوئی اے۔ سِکستیز شاعری تحریک دی بانی تے نمایاں نمائندہ دے طور تے، کوستنکو نوں یوکرین دیاں سب توں اہم شاعرہواں وچوں اک قرار دِتا گیا اے تے اوہنوں یوکرینی زبان دی غنائی شاعری نوں دوبارہ زندہ کرن دا سہرا وی دِتا جاندا اے۔ کوستنکو نوں بے شمار اعزازات نال نوازیا گیا اے، جنہاں وچ [[کییف موہیلا اکیڈمی]] (Kyiv Mohyla Academy) وچ اعزازی پروفیسرشپ،[[لیویو یونیورسٹی]] ( Lviv University ) تے [[چرنیوتسی یونیورسٹی]] دیاں اعزازی ڈاکٹریٹاں، [[شیوچینکو نیشنل پرائز]] تے ''لیجن آف آنر'' شامل نیں۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم== [[File:Костенко Л.jpg|left|thumb|کوسٹنکو 1948 وچ|237x237px]] لینا واسیلِونا کوستنکو دی پیدائش [[رژی شچیف]] وچ استاداں دے اک خاندان وچ ہوئی۔ 1936 وچ اوہدا خاندان [[رژی شچیف]] (Rzhyshchiv) توں یوکرین دے دارالحکومت Kyiv منتقل ہو گیا، جتھے اوہنے اپنی ثانوی تعلیم مکمل کیتی۔ 1937 توں 1941 تک اوہ نے کییف دے سکول نمبر 100 وچ تعلیم حاصل کیتی، جیہڑا[[تروخانِف آئی لینڈ]] ( Trukhaniv Island) اُتے واقع سی، جتھے اوہدا خاندان رہندا سی۔ 1943 وچ نازی فوجاں نے اس سکول سمیت پورے علاقے نوں جلا دِتا۔ نظم ''میں کییف دی وینس وچ پلی بڑھی’'(I Grew Up in Kyivan Venice) انہاں واقعات نوں بیان کردی اے۔ ہائی سکول مکمل کرن توں بعد، اوہ نے[[کییف پیڈاگوجیکل انسٹیٹیوٹ]] ( Kyiv Pedagogical Institute) وچ تعلیم حاصل کیتی، تے بعد وچ [[میکسم گورکی لٹریچر انسٹیٹیوٹ، ماسکو]] (Maxim Gorky Literature Institute، Moscow) وچ پڑھیا، جتھوں اوہ 1956 وچ امتیازی کامیابی دے نال فارغ التحصیل ہوئی۔ == ادبی کیریئر== لینا کوستنکو نے 1950ء دیاں دہائیاں وچ شاعری لکھنی شروع کیتی تے جلد ہی اوہدی پہچان بن گئی۔ اوہدی شاعری وچ آزادی، انسانی وقار، قومی شناخت تے سچائی ورگے موضوعات نمایاں ہندے نیں۔ اوہ دیاں مشہور کتاباں وچ [[ماروسیا چورائی]] (Marusia Churai) شامل اے، جیہڑا اک تاریخی ناول-نظم اے تے یوکرینی ادب وچ خاص مقام رکھدا اے۔ اوہدا انداز نہایت فکری، علامتی تے جذباتی ہوندا اے۔ ===سِکستیز تحریک=== کوستنکو 1950 تے 1960 دیاں دہائیاں دی سِکستیز تحریک دیاں ابتدائی تے سب توں اہم شخصیات وچوں اک سی۔<ref>{{Cite journal |last=Pazuniak |first=Natalia |date=1992 |title=WORLD LITERATURE IN REVIEW: UKRAINIAN |journal=World Literature Today |volume=66 |issue=1}}</ref> اوہدی شاعری عام طور تے غنائی تے نفیس ہوندی اے، پر نال ہی اوہ محاوریاں، روزمرہ بولی تے طنزیہ زبان دا وی وسیع استعمال کردی اے، تے عموماً آمرانہ نظام دی تنقید کردی اے۔<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Naydan |first1=Michael M. |last2=Kostenko |first2=Lina |date=Fall 1977 |title=Floating Flowers: The Poetry of Lina Kostenko |url=https://www.jstor.org/stable/25748018 |journal=Ulbandus Review |volume=1 |issue=1 |pages=138 |jstor=25748018 }}</ref> کوستنکو نوں یوکرینی زبان وچ غنائی شاعری نوں دوبارہ زندہ کرن دا سہرا دِتا گیا اے، تے اوہنوں یوکرین دیاں سب توں عظیم خواتین شاعرہواں وچوں اک آکھیا گیا اے۔ [[ایوان کوشیلیوٹس]](Ivan Koshelivets) نے اوہدی تحریر نوں سوشلسٹ حقیقت پسندی توں ہٹ کے ہون دی وجہ نال “بے مثال” قرار دِتا۔ 1960 دیاں ابتدائی سالاں وچ، اوہ [[کییف کریئیٹو یوتھ کلب]] (Kyiv Creative Youth Club) دیاں ادبی محفلّاں وچ حصہ لیندا رہی۔ تعلیم مکمل کرن توں بعد، اوہنے شاعری دیاں تین مجموعے شائع کیتے: ''زمینی کرنیں'' [(1957)، ''بادبان'' (1958)، تے [[دل دیاں سفراں]] (ourneys of the Heart -1961))۔ ایہ نظماں یوکرینی قارئین وچ بہت مقبول ہوئیاں۔ اوہنوں سوویت نقاداں ولوں اوہدی غیر مطابقتی نظریاتی سوچ تے کمیونسٹ پارٹی ولوں نافذ کردہ سوشلسٹ حقیقت پسندی دے اصولاں توں جان بوجھ کے گریز کرن اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ Soviet Union دی حکومت نے اوہنوں خاموشی اختیار کرن اُتے مجبور کیتا، کیونکہ اوہ سوویت حکام دی پابندیاں قبول کرن لئی تیار نہیں سی، جیہڑے اوہدی شاعری اُتے سنسرشپ لا رہے سن۔<ref>{{Cite journal |last=Tarnawsky |first=Marta |date=October 2003 |title=Peizazhi pam'iati (Vybrani poezii 1977-1989)/Landscapes of Memory: The Selected Later Poetry (Book): World Literature Today |url= |journal=World Literature Today |volume=77 |issue=3/4 |pages=141 |doi=10.2307/40158307|jstor=40158307 }}</ref> == اختلافی سرگرمیاں== سوویت دور وچ، لینا کوستنکو نے سرکاری سنسرشپ تے جبر دے خلاف آواز بلند کیتی۔ اوہ نے آزادی اظہار دی حمایت کیتی تے کئی سالاں تک اوہدی تخلیقات دی اشاعت تے پابندیاں لگیاں رہیاں۔ اس وجہ توں اوہنوں یوکرینی اختلافی تحریک دیاں اہم شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == صحافت تے اشاعت== شاعری دے علاوہ، اوہ صحافت تے ادبی اشاعت نال وی وابستہ رہی۔ اوہ نے مختلف ادبی منصوبیاں وچ حصہ لیا تے یوکرینی ادب دی ترقی وچ کردار ادا کیتا۔ == اعزازات تے پہچان== لینا کوستنکو نوں اپنی ادبی خدمات دے اعتراف وچ کئی قومی تے بین الاقوامی اعزازات ملے۔ اوہ نوں یوکرین دیاں سب توں معزز ادبی آوازاں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == اہمیت== لینا کوستنکو دی شاعری نے یوکرینی معاشرے وچ فکری بیداری پیدا کیتی تے اوہ آج وی نئی نسل لئی تحریک دا ذریعہ اے۔ اوہدی تخلیقات یوکرینی ثقافت تے ادب دی نمائندگی کردیاں نیں تے عالمی سطح تے وی سراہیاں جاندیاں نیں۔ ==حوالے == {{حوالے }} qa4h5aes0fi4sdgsuixf4xdo2kt7m0n 706647 706646 2026-04-30T07:50:24Z Harvinder Chandigarh 13098 706647 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = لینا کوستنکو | honorific_suffix = نیشنل آرڈر آف دی لیجن آف آنر- ''شیوالیے'' | native_name = Ліна Костенко | native_name_lang = uk | image = Lina Kostenko.jpg | caption = کوستنکو 2006 وچ | occupation = [[شاعرہ]][[ادب]] | birth_date = {{Birth date and age|1930|3|19|df=yes}} | birth_place = [[رژی شچیف]]، [[یوکرینی سوویت سوشلسٹ ریپبلک]]، سوویت یونین (موجودہ [[یوکرین]]) | genres = [[نظمی ناول]][[غنائی شاعری]][[ناول]] | language = [[Ukrainian language|یوکرینی زبان]] | movement = [[سِکستیز]] | years_active = 1957–تک ہن | notable_works = {{plainlist| *''ماروسیا چورائی'' *''بریستچکو'' ([[ویکھو §]]) }} | awards = [[شیوچینکو نیشنل پرائز]][[انتونووچ پرائز]][[لیجن آف آنر]] }} '''لینا کوستنکو''' (یوکرینی: Ліна Костенко) اک ممتاز یوکرینی شاعرہ، صحافی، ادیبہ تے ناشرہ اے، جیہڑی سابقہ سوویت دور وچ اک نمایاں اختلافی آواز وی رہی۔ اوہ جدید یوکرینی ادب دیاں اہم ترین شخصیات وچوں اک مانی جاندی اے تے خاص طور تے “سِکستیز” (1960ء دی نسل) دی ادبی تحریک نال جڑی ہوئی اے۔ سِکستیز شاعری تحریک دی بانی تے نمایاں نمائندہ دے طور تے، کوستنکو نوں یوکرین دیاں سب توں اہم شاعرہواں وچوں اک قرار دِتا گیا اے تے اوہنوں یوکرینی زبان دی غنائی شاعری نوں دوبارہ زندہ کرن دا سہرا وی دِتا جاندا اے۔ کوستنکو نوں بے شمار اعزازات نال نوازیا گیا اے، جنہاں وچ [[کییف موہیلا اکیڈمی]] (Kyiv Mohyla Academy) وچ اعزازی پروفیسرشپ،[[لیویو یونیورسٹی]] ( Lviv University ) تے [[چرنیوتسی یونیورسٹی]] دیاں اعزازی ڈاکٹریٹاں، [[شیوچینکو نیشنل پرائز]] تے ''لیجن آف آنر'' شامل نیں۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم== [[File:Костенко Л.jpg|left|thumb|کوسٹنکو 1948 وچ|237x237px]] لینا واسیلِونا کوستنکو دی پیدائش [[رژی شچیف]] وچ استاداں دے اک خاندان وچ ہوئی۔ 1936 وچ اوہدا خاندان [[رژی شچیف]] (Rzhyshchiv) توں یوکرین دے دارالحکومت Kyiv منتقل ہو گیا، جتھے اوہنے اپنی ثانوی تعلیم مکمل کیتی۔ 1937 توں 1941 تک اوہ نے کییف دے سکول نمبر 100 وچ تعلیم حاصل کیتی، جیہڑا[[تروخانِف آئی لینڈ]] ( Trukhaniv Island) اُتے واقع سی، جتھے اوہدا خاندان رہندا سی۔ 1943 وچ نازی فوجاں نے اس سکول سمیت پورے علاقے نوں جلا دِتا۔ نظم ''میں کییف دی وینس وچ پلی بڑھی’'(I Grew Up in Kyivan Venice) انہاں واقعات نوں بیان کردی اے۔ ہائی سکول مکمل کرن توں بعد، اوہ نے[[کییف پیڈاگوجیکل انسٹیٹیوٹ]] ( Kyiv Pedagogical Institute) وچ تعلیم حاصل کیتی، تے بعد وچ [[میکسم گورکی لٹریچر انسٹیٹیوٹ، ماسکو]] (Maxim Gorky Literature Institute، Moscow) وچ پڑھیا، جتھوں اوہ 1956 وچ امتیازی کامیابی دے نال فارغ التحصیل ہوئی۔ == ادبی کیریئر== لینا کوستنکو نے 1950ء دیاں دہائیاں وچ شاعری لکھنی شروع کیتی تے جلد ہی اوہدی پہچان بن گئی۔ اوہدی شاعری وچ آزادی، انسانی وقار، قومی شناخت تے سچائی ورگے موضوعات نمایاں ہندے نیں۔ اوہ دیاں مشہور کتاباں وچ [[ماروسیا چورائی]] (Marusia Churai) شامل اے، جیہڑا اک تاریخی ناول-نظم اے تے یوکرینی ادب وچ خاص مقام رکھدا اے۔ اوہدا انداز نہایت فکری، علامتی تے جذباتی ہوندا اے۔ ===سِکستیز تحریک=== کوستنکو 1950 تے 1960 دیاں دہائیاں دی سِکستیز تحریک دیاں ابتدائی تے سب توں اہم شخصیات وچوں اک سی۔<ref>{{Cite journal |last=Pazuniak |first=Natalia |date=1992 |title=WORLD LITERATURE IN REVIEW: UKRAINIAN |journal=World Literature Today |volume=66 |issue=1}}</ref> اوہدی شاعری عام طور تے غنائی تے نفیس ہوندی اے، پر نال ہی اوہ محاوریاں، روزمرہ بولی تے طنزیہ زبان دا وی وسیع استعمال کردی اے، تے عموماً آمرانہ نظام دی تنقید کردی اے۔<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Naydan |first1=Michael M. |last2=Kostenko |first2=Lina |date=Fall 1977 |title=Floating Flowers: The Poetry of Lina Kostenko |url=https://www.jstor.org/stable/25748018 |journal=Ulbandus Review |volume=1 |issue=1 |pages=138 |jstor=25748018 }}</ref> کوستنکو نوں یوکرینی زبان وچ غنائی شاعری نوں دوبارہ زندہ کرن دا سہرا دِتا گیا اے، تے اوہنوں یوکرین دیاں سب توں عظیم خواتین شاعرہواں وچوں اک آکھیا گیا اے۔ [[ایوان کوشیلیوٹس]](Ivan Koshelivets) نے اوہدی تحریر نوں سوشلسٹ حقیقت پسندی توں ہٹ کے ہون دی وجہ نال “بے مثال” قرار دِتا۔ 1960 دیاں ابتدائی سالاں وچ، اوہ [[کییف کریئیٹو یوتھ کلب]] (Kyiv Creative Youth Club) دیاں ادبی محفلّاں وچ حصہ لیندا رہی۔ تعلیم مکمل کرن توں بعد، اوہنے شاعری دیاں تین مجموعے شائع کیتے: ''زمینی کرنیں'' [(1957)، ''بادبان'' (1958)، تے [[دل دیاں سفراں]] (ourneys of the Heart -1961))۔ ایہ نظماں یوکرینی قارئین وچ بہت مقبول ہوئیاں۔ اوہنوں سوویت نقاداں ولوں اوہدی غیر مطابقتی نظریاتی سوچ تے کمیونسٹ پارٹی ولوں نافذ کردہ سوشلسٹ حقیقت پسندی دے اصولاں توں جان بوجھ کے گریز کرن اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ Soviet Union دی حکومت نے اوہنوں خاموشی اختیار کرن اُتے مجبور کیتا، کیونکہ اوہ سوویت حکام دی پابندیاں قبول کرن لئی تیار نہیں سی، جیہڑے اوہدی شاعری اُتے سنسرشپ لا رہے سن۔<ref>{{Cite journal |last=Tarnawsky |first=Marta |date=October 2003 |title=Peizazhi pam'iati (Vybrani poezii 1977-1989)/Landscapes of Memory: The Selected Later Poetry (Book): World Literature Today |url= |journal=World Literature Today |volume=77 |issue=3/4 |pages=141 |doi=10.2307/40158307|jstor=40158307 }}</ref> == اختلافی سرگرمیاں== سوویت دور وچ، لینا کوستنکو نے سرکاری سنسرشپ تے جبر دے خلاف آواز بلند کیتی۔ اوہ نے آزادی اظہار دی حمایت کیتی تے کئی سالاں تک اوہدی تخلیقات دی اشاعت تے پابندیاں لگیاں رہیاں۔ اس وجہ توں اوہنوں یوکرینی اختلافی تحریک دیاں اہم شخصیات وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == صحافت تے اشاعت== شاعری دے علاوہ، اوہ صحافت تے ادبی اشاعت نال وی وابستہ رہی۔ اوہ نے مختلف ادبی منصوبیاں وچ حصہ لیا تے یوکرینی ادب دی ترقی وچ کردار ادا کیتا۔ == اعزازات تے پہچان== لینا کوستنکو نوں اپنی ادبی خدمات دے اعتراف وچ کئی قومی تے بین الاقوامی اعزازات ملے۔ اوہ نوں یوکرین دیاں سب توں معزز ادبی آوازاں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ == اہمیت== لینا کوستنکو دی شاعری نے یوکرینی معاشرے وچ فکری بیداری پیدا کیتی تے اوہ آج وی نئی نسل لئی تحریک دا ذریعہ اے۔ اوہدی تخلیقات یوکرینی ثقافت تے ادب دی نمائندگی کردیاں نیں تے عالمی سطح تے وی سراہیاں جاندیاں نیں۔ == == اشاعتاں دی فہرست (تاریخی ترتیب نال) *زمین دیاں کرنیں (1957) *بادبان (1958) *دل دیاں مسافرتاں (1961) *کنیازھا گورا (1972، سوویت سنسرشپ دی پابندی دی وجہ نال مجموعہ شائع نہ ہو سکیا) *ابدی دریا دے کنارے اُتے (1977) *ماروسیا چورائے (کییف: سوویت رائٹر، 1979، دوبارہ اشاعت 1982، 1990، 2018) *انفرادیت (1980) *نہ پگھلن والیاں مجسماں دا باغ (1987) *بزرگ بادشاہ (1987) — بچوں لئی *منتخب ہستی (1987) *انکرسٹیشنز (1994، اطالوی ایڈیشن، پیٹرا رک انعام حاصل) *بریستچکو (کییف: یوکرینی رائٹر، 1999، دوبارہ اشاعت 2007، 2010) *یوکرینی خود ساختہ انسان دیاں نوٹاں (2010) *ہیراکلائٹس دا دریا (2011) *مدونا چوراہا (2011) *تین سو نظماں۔ منتخب نظماں (2012) ===مشہور تصانیف=== *زمین دیاں کرنیں (1957) *بادبان (1958) *دل دی آوارہ گردی (1961) *بریستچکو [uk] (نظمی ناول، 1960 دیاں دہائیاں وچ لکھیا گیا، پہلی وار 1999 وچ شائع) *ابدی دریا دے کنارے اُتے (1977) *اصلیت (1980) *ماروسیا چورائے [uk] (نظمی ناول، 1979) *نہ پگھلن والیاں مجسماں دا باغ (1987) *بنفشاں دا بادشاہ (1987) *منتخب تصانیف (1989) *یوکرینی دیوانے دیاں نوٹاں (ناول، کییف: A-ba-ba-ha-la-ma-ha، 2010، دوبارہ اشاعت 2011، 2012) ==حوالے == {{حوالے }} h937qz3uvz8uwus0k1ltj7p3zkajyyo ٹائیگر ٹریپرز 0 148975 706652 2026-04-30T10:33:33Z Harvinder Chandigarh 13098 "'''ٹائیگر ٹریپرز''' اک مہماتی ناول اے جو [[ایوان بہریانی]] ولوں 1944 وچ لکھیا تے شائع کیتا گیا۔ ایہ ناول اپنی دلچسپ کہانی، جاندار کرداراں تے خود نوشت (آٹو بایوگرافیکل) عناصر دی وجہ نال یوکرینی ادب وچ خاص مقام رکھدا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://biography.nbuv.gov.ua/data/data/bibliogr/1822....؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 706652 wikitext text/x-wiki '''ٹائیگر ٹریپرز''' اک مہماتی ناول اے جو [[ایوان بہریانی]] ولوں 1944 وچ لکھیا تے شائع کیتا گیا۔ ایہ ناول اپنی دلچسپ کہانی، جاندار کرداراں تے خود نوشت (آٹو بایوگرافیکل) عناصر دی وجہ نال یوکرینی ادب وچ خاص مقام رکھدا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://biography.nbuv.gov.ua/data/data/bibliogr/1822.pdf|archive-url=https://archive.today/20170928064556/http://biography.nbuv.gov.ua/data/data/bibliogr/1822.pdf|url-status=dead|archive-date=2017-09-28|title=Іван Павлович Багряний|date=2017-09-28|website=archive.ph|access-date=2020-01-27}}</ref> == تعارف== ٹائیگر ٹریپرز اک ایہہ ناول اے جیہڑا قید، آزادی تے انسانی حوصلے دے موضوعات نوں بیان کردا اے۔ کہانی اک نوجوان مرکزی کردار دے گرد گھومدی اے جو سوویت جبر توں بچ کے سائبیریا دے جنگلاں وچ اپنی بقا لئی جدوجہد کردا اے۔ == کہانی دا خلاصہ ناول دا مرکزی کردار گریگوری (ہریہوری) اے، جو اک سیاسی قیدی اے تے اوہنوں جلاوطنی دے دوران ٹرین توں فرار ہو جاندا اے۔ اوہ سائبیریا دے گھنے جنگلاں وچ پہنچ جاندا اے جتھے اوہ اک مقامی شکاری خاندان نال رہن لگ پندا اے۔ ایہ خاندان "ٹائیگر ٹریپرز" یعنی شیر پکڑن والے ہندے نیں۔ گریگوری انہاں دے نال رہ کے نہ صرف جنگل وچ زندہ رہن دیاں مہارتاں سکھدا اے بلکہ آزادی، محبت تے عزت دی اصل اہمیت نوں وی سمجھدا اے۔ اوہناں دے نال اوہ سوویت نظام دی سختیاں توں بچن دی کوشش کردا اے۔ == خود نوشت عناصر== ایہ ناول [[ایوان بہریانی]] دی اپنی زندگی دے تجربیاں توں متاثر اے۔ مصنف خود وی سوویت حکومت دے جبر دا شکار رہ چکیا سی تے قید و بند دیاں سختیاں وی جھیل چکیا سی۔ ناول وچ پیش کیتے گئے حالات، فرار تے جدوجہد اوہدی ذاتی زندگی نال کافی حد تک میل کھاندے نیں۔ == موضوعات== * آزادی دی خواہش: مرکزی کردار ہر حال وچ آزادی حاصل کرن دی کوشش کردا اے۔ * انسانی حوصلہ: مشکل حالات وچ وی ہمت نہ ہارن دا پیغام۔ * فطرت نال تعلق: جنگل تے قدرتی ماحول نال انسان دا رشتہ۔ * ظلم دے خلاف مزاحمت: سوویت نظام دی سختیاں دے خلاف آواز۔ == ادبی اہمیت== ''ٹائیگر ٹریپرز'' نوں یوکرینی مہماتی ادب دیاں اہم تصانیف وچ شمار کیتا جاندا اے۔ ایہ ناول نہ صرف دلچسپ کہانی پیش کردا اے بلکہ سیاسی تے سماجی حقیقتاں نوں وی اجاگر کردا اے۔ == نتیجہ== ایہ ناول قاری نوں اک دلچسپ مہم دے نال نال انسانی جدوجہد تے آزادی دی اہمیت دا احساس وی دِندا اے۔ Ivan Bahriany دی ایہ تصنیف آج وی ادب وچ اپنی مضبوط پہچان رکھدی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} jt70fxsidmv29wr5ygq8csh68wobh1c 706653 706652 2026-04-30T10:36:11Z Harvinder Chandigarh 13098 706653 wikitext text/x-wiki '''ٹائیگر ٹریپرز''' اک مہماتی ناول اے جو [[ایوان بہریانی]] ولوں 1944 وچ لکھیا تے شائع کیتا گیا۔ ایہ ناول اپنی دلچسپ کہانی، جاندار کرداراں تے خود نوشت (آٹو بایوگرافیکل) عناصر دی وجہ نال یوکرینی ادب وچ خاص مقام رکھدا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://biography.nbuv.gov.ua/data/data/bibliogr/1822.pdf|archive-url=https://archive.today/20170928064556/http://biography.nbuv.gov.ua/data/data/bibliogr/1822.pdf|url-status=dead|archive-date=2017-09-28|title=Іван Павлович Багряний|date=2017-09-28|website=archive.ph|access-date=2020-01-27}}</ref> == تعارف== ٹائیگر ٹریپرز اک ایہہ ناول اے جیہڑا قید، آزادی تے انسانی حوصلے دے موضوعات نوں بیان کردا اے۔ کہانی اک نوجوان مرکزی کردار دے گرد گھومدی اے جو سوویت جبر توں بچ کے سائبیریا دے جنگلاں وچ اپنی بقا لئی جدوجہد کردا اے۔ == کہانی دا خلاصہ== ناول دا مرکزی کردار گریگوری (ہریہوری) اے، جو اک سیاسی قیدی اے تے اوہنوں جلاوطنی دے دوران ٹرین توں فرار ہو جاندا اے۔ اوہ سائبیریا دے گھنے جنگلاں وچ پہنچ جاندا اے جتھے اوہ اک مقامی شکاری خاندان نال رہن لگ پندا اے۔ ایہ خاندان "ٹائیگر ٹریپرز" یعنی شیر پکڑن والے ہندے نیں۔ گریگوری انہاں دے نال رہ کے نہ صرف جنگل وچ زندہ رہن دیاں مہارتاں سکھدا اے بلکہ آزادی، محبت تے عزت دی اصل اہمیت نوں وی سمجھدا اے۔ اوہناں دے نال اوہ سوویت نظام دی سختیاں توں بچن دی کوشش کردا اے۔ == خود نوشت عناصر== ایہ ناول [[ایوان بہریانی]] دی اپنی زندگی دے تجربیاں توں متاثر اے۔ مصنف خود وی سوویت حکومت دے جبر دا شکار رہ چکیا سی تے قید و بند دیاں سختیاں وی جھیل چکیا سی۔ ناول وچ پیش کیتے گئے حالات، فرار تے جدوجہد اوہدی ذاتی زندگی نال کافی حد تک میل کھاندے نیں۔ == موضوعات== * آزادی دی خواہش: مرکزی کردار ہر حال وچ آزادی حاصل کرن دی کوشش کردا اے۔ * انسانی حوصلہ: مشکل حالات وچ وی ہمت نہ ہارن دا پیغام۔ * فطرت نال تعلق: جنگل تے قدرتی ماحول نال انسان دا رشتہ۔ * ظلم دے خلاف مزاحمت: سوویت نظام دی سختیاں دے خلاف آواز۔ == ادبی اہمیت== ''ٹائیگر ٹریپرز'' نوں یوکرینی مہماتی ادب دیاں اہم تصانیف وچ شمار کیتا جاندا اے۔ ایہ ناول نہ صرف دلچسپ کہانی پیش کردا اے بلکہ سیاسی تے سماجی حقیقتاں نوں وی اجاگر کردا اے۔ == نتیجہ== ایہ ناول قاری نوں اک دلچسپ مہم دے نال نال انسانی جدوجہد تے آزادی دی اہمیت دا احساس وی دِندا اے۔ [[ایوان بہریانی]] دی ایہ تصنیف آج وی ادب وچ اپنی مضبوط پہچان رکھدی اے۔ ==حوالے == {{حوالے }} gdg57xd4dxef4usb2j9yz7k981zspjz