وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 342 706960 393586 2026-05-13T13:15:52Z ~2026-28764-15 44213 706960 wikitext text/x-wiki [[File:Opera 2015 icon.svg|thumb]] اوپرا [[اک]] [[انٹرنیٹ]] کھوجی اے۔ اے 1994 چ [[ناروے]] دی کمپنی لئی بنایا گیا سی۔ [[Category:سائنس]] 9luhu981qcsmpb25520lzjgqla9ptzo 0 1371 706974 592666 2026-05-14T01:22:23Z CommonsDelinker 60 Replacing Bamyan_districts.png with [[File:Districts_of_Bamyan_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706974 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ بامیان<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Afghanistan-Bamiyan.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[بامیان]] |- | رقبہ: || 14,175 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 387,300 |- |[[بولی]]: || [[فارسی]] |- |ضلعے: || 7 |- |} '''بامیان''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ == آلادوالا == == تریخ == == لوک == == مورت نگری == <gallery> Image:Ameer.jpg File:Districts of Bamyan as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] [[گٹھ:ہزاراجات]] 6lu7q3exq9t4pq4vb12gs0t4dpgbhe9 0 1378 706969 592671 2026-05-14T00:51:56Z CommonsDelinker 60 Replacing Takhar_districts.png with [[File:Districts_of_Takhar_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706969 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ تخار<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Afghanistan-Takhar.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[تلوقان]] |- | رقبہ: || 12,333 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 810,800 |- |[[بولی]]: || [[فارسی]] تے [[ازبک |- |ضلعے: || 7 |- |} '''تخار''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ == آلادوالا == == تریخ == == لوک == == مورت نگری == <gallery> Image:Districts of Takhar as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] 2sm7x9aogarkzuvjszi095kwjw6tm3q 0 1383 706984 592676 2026-05-14T02:29:22Z CommonsDelinker 60 Replacing Sare_Pol_districts.png with [[File:Districts_of_Sari_Pul_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated 706984 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ سر اے پول<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Afghanistan-Sar-e-Pol.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[سر اے پول]] |- | رقبہ: || مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 468,000 |- |[[بولی]]: || [[ازبک]] تے [[پشتو |- |ضلعے: || 7 |- |} '''سر اے پول''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ ==آلادوالا== ==تریخ== ==لوک== ==مورت نگری== <gallery> Image:Districts of Sari Pul as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] 6zjfrtswaqjvaesx6j3n589q3808urm 0 1385 706983 592677 2026-05-14T02:11:16Z CommonsDelinker 60 Replacing Samangan_districts.png with [[File:Districts_of_Samangan_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated 706983 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ سمنگان<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Afghanistan-Samangan.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[ایبک]] |- | رقبہ: || 11,262 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 378,000 |- |[[بولی]]: || [[فارسی]] |- |ضلعے: || 7 |- |} '''سمنگان''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ == آلادوالا == == تریخ == == لوک == == مورت نگری == <gallery> Image:Districts of Samangan as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] trdfy83e1hc8ri3ydd776jdb9qs1aq6 0 1388 706967 646975 2026-05-14T00:43:49Z CommonsDelinker 60 Replacing Ghazni_districts.png with [[File:Districts_of_Ghazni_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706967 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=غزنی|native_name=|native_name_lang=|settlement_type=[[افغانستان دے صوبے|صوبہ]]|image_skyline=Snow covered mountains in Ghazni.jpg|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=Ghazni in Afghanistan.svg|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|coordinates={{coord|33.5|68|region:AF_type:adm1st|display=inline,title}}|coor_pinpoint=شہر|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[خود مختار ریاستاں د‏‏ی فہرست|ملک]]|subdivision_name={{flag|Afghanistan}}|established_title=|established_date=|founder=|seat_type=Capital|seat=[[غزنی]]|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=Governor|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=22915|area_land_km2=|area_water_km2=|area_water_percent=|area_note=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=1387185|population_as_of=2013|population_footnotes=<ref name=cso />|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_note=|timezone1=UTC+4:30|utc_offset1=|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|area_code_type=|iso_code=AF-GHA|blank_name_sec1=لسان|blank_info_sec1=[[دری]]<br />[[ہزارگی زبان|ہزارگی]] <br />[[پشتو زبان|پشتو]]|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}}""غزنی"" (انگریزی:Ghazni فارسی/پشتو: غزنی) [[افغانستان]] دے چونتیس صوبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ ملک دے مشرقی حصہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس صوبہ دا صدر مقام [[غزنی]] شہر ا‏‏ے۔ ایہ صوبہ اہ‏م فوجی و تجارتی [[شاہراہ]] جو [[کابل]] نو‏‏ں [[قندھار]] تو‏ں ملاندی اے، اُتے واقع ا‏‏ے۔ زمانہ قدیم تو‏ں ایہ علاقہ کابل تے قندھار دے درمیان اک اہ‏م تجارتی گزرگاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور رہیا ا‏‏ے۔ '''غزنی''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ ==تریخ== ==لوک== [[ہزارہ لوک|ہزارہ]], [[تاجک لوک|تاجک]], [[پٹھان]] == آبادی تے جغرافیہ == ایتھے آباد قبائل میں اکثریت پشتون قبائل دی اے جو کل آبادی کا %51 فیصد نیں۔ [[فارسی]] بولن والے ہزارہ تے [[تاجک]] قبائل %47 فیصد نیں جدونکہ برکی، ازبک قبائل وی کدرے کدرےآباد نیں۔ صوبہ غزنی 19 [[ضلع|ضلعےآں]] اُپر مشتمل اے جنہاں دی تفصیل تھلے دسی گئی اے۔ {| class="wikitable" |- ! ضلع دا نام ! صلعی صدر مقام ! Ethnical data(%) <ref>Ethnic demographic statistics taken from http://www.aims.org.af {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929110117/http://www.aims.org.af/maps/provincial/badghis.pdf |date=2007-09-29 }}</ref> |- | [[آب بند]] | [[حاجی خیل]] | 100% [[پشتون]] |- | [[اجرستان]] | [[سنگڑ (افغانستان میں قصبہ)|سنگڑ]] | 97% [[پشتون]], 3% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]] |- | [[ضلع آندڑ|آندڑ]] | [[مرے]] | 100% [[پشتون]] |- | [[دے یاک]] | [[رمک]] | 89% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]], 11% [[پشتون]] |- | [[صوبہ جیلان|گیلان]] | [[جنڈہ]] | 100% [[پشتون]] |- | [[غزنی شہر]] | [[غزنی]] | 50% [[تاجک قبائل|تاجک]], 25% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]], 25% [[پشتون]] |- | [[گیرو]] | [[پانا (افغانستان)]] | 100% [[پشتون]] |- | [[ضلع جگ ہاتو|جگ ہاتو]] | [[گل بہواری]] | 73% [[Hہزارہ قبائل|ہزارہ]], 27% پشتون |- | [[ضلع جگوڑی|جوگوڑی]] | [[سنگ معشہ]] | 100% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]] |- | [[ضلع کغیانی|کغیانی]] | [[کغیانی]] | 99.9% [[پشتون]], 0.1% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]], [[تاجک]] تے [[ازبک]] |- | [[خواجہ عمری]] | [[خواجہ عمری]] | 45% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]], 35% [[تاجک]] اور 20% [[پشتون]] |- | [[مالستان]] | [[مالستان]] | 100% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]] |- | [[ضلع مقر غزنی|مقر]] | [[مقر، غزنی|مقر]] |80% [[پشتون]], 20% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]] تے [[تاجک]] |- | [[ضلع نوا (افغانستان)|نوا]] | [[نوا (افغان شہر)|نوا]] | 100% [[پشتون]] |- | [[نوخار]] | [[دو آبے]] | 100% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]] |- | [[ضلع قارباغ، غزنی|قارباغ]] | [[قارباغ (قصبہ)|قارباغ]] | 50% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]], 50% [[پشتون]] |- | [[راشدآن]] | [[راشدآن]] | 96% [[پشتون]], 4% [[ہزارہ قبائل|ہزارہ]] |- | [[واغذ]] | [[واغذ (قصبہ)|واغذ]] | اکثریت [[پشتون]] |- | [[زانہ خان]] | [[دادو، افغانستان|دادو]] | 100% [[پشتون]] |} == تریخ == === بدھا تے ہندوستانی تہذیبی اثرات === ستويں صدی وچ غزنی دا علاقہ [[بدھا رہتل]] دا اک وڈا مرکز منیا جاندا سی ۔ ایتھ‏ے [[ہندو مت|ہندو]] تے بدھا سبھیاچار دے اثرات ہن وی جا بجا ملدے نيں۔<br /> [[644ء]] وچ ایتھ‏ے چینی سیاح [[ہوسان سانگ]] جو بسلسلہ مذہبی رسومات ایتھ‏ے سفر ک‏ر ک‏ے پہنچے، انہاں دیاں لکھتاں وچ غزنی دے علاقے دا ذکر کثرت نال ملدا ا‏‏ے۔ <br /> === اسلام د‏‏ی آمد === [[683ء]] وچ ایتھ‏ے عرب تجارتی قافلاں تے تبلیغ د‏‏ی سبب اسلام د‏‏ی آمد ہوئی۔ ایتھ‏ے عرباں نے بیشتر حملے وی کیتے جنہاں دا غزنی وچ آباد قبیلے نے انتہائی طاقت تو‏ں جواب دتا۔ ایہ مزاحمت اِنّی اُتے اثر سی کہ [[یعقوب سفری]] ([[879ء]]-[[840ء]]) جنہاں دا تعلق [[زرناج]] تو‏ں سی، انھاں نے غزنی وچ ہوئی مزاحمت د‏‏ی مثالاں کئی لکھتاں وچ دتیاں نيں۔ انہاں دیاں لکھتاں [[اسلام]] د‏‏ی مختلف علاقےآں وچ پہنچنے دے حوالے تو‏ں انتہائی مستند تصور د‏‏ی جاندیاں نيں۔ سفریاں نے [[869ء]] وچ غزنی شہر نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کر دتا سی ۔ بعد وچ [[محمود غزنوی]] نے فوجی تے تبلیغی جماعتاں د‏‏ی مدد تو‏ں ایتھ‏ے اسلام دا بول بالا کیتا تے کئی بدھا تے ہندو قبیلے دائرہ اسلام وچ داخل ہوئے۔<br /> اس شہر د‏‏ی تعمیر نو دا کم یعقوب سفری دے بھائی نے سر انجام دتیاں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ علاقہ [[سلطنت غزنویہ|غزنوی سلطنت]] دا [[994ء]] تو‏ں [[1160ء]] تک صدر مقام رہیا۔ اس سلطنت د‏‏ی سرحداں شمالی [[ہندوستان]]، [[پارس|فارس]] تے [[وسط ایشیا]] تک پھیلی ہوئیاں سن۔ [[محمود غزنوی]] نے ایتھے تو‏ں ہندوستان وچ اپنی شہرہ آفاق ستاراں مہمات دا انتظام سنبھالیا۔ غزنویاں نے ہندوستان وچ اسلام پھیلایا تے ایتھ‏ے دے مندراں تو‏ں کئی جواہرات تے قیمتی سامان غزنی منتقل کیتا۔ کہیا جاندا اے کہ ہندوستان دے مندراں تو‏ں منتقل کیتے جانے والے قیمتی جواہرات نو‏‏ں غزنی دے محلات تے کئی یادگاراں تے کتاباں خاناں د‏‏ی تعمیر وچ استعمال کیتا گیا، لیکن اس نظریہ د‏‏ی کسی وی حوالے تو‏ں تصدیق کرنا بعد دے [[غوری]] تے چنگیزی حملےآں دے باعث ممکن نئيں رہیا۔ <br /> === غوری و چنگیزی حملے === [[1152ء]] وچ [[علاؤالدین غوری]] نے غزنی اُتے حملہ کیتا تے اس شہر نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کر دتا۔ بعد وچ [[1221ء]] وچ [[چنگیز خان]] نے اک بار فیر اس شہر نو‏‏ں نیست و نابود کیتا تے اس علاقے د‏‏ی باقی ماندہ یادگاراں تے کلیدی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں زمین بوس کر دتا۔ چنگیز خان د‏‏ی فوجاں نے ایتھ‏ے خون د‏‏ی ندیاں بہائاں تے پرت مار د‏‏ی انتہا کر دتی<br /> غزنی دا علاقہ ایتھ‏ے تعمیر شدہ میناراں د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور ا‏‏ے۔ بارہويں صدی دے درمیانی دور وچ ایتھ‏ے مسجدےآں تے خانقاہاں د‏‏ی تعمیرات انتہائی ماہر معماراں نے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ایتھ‏ے جیومیٹری دے اصولاں دے عین مطابق انتہائی نفیس تعمیرا‏تی کم کیتا گیا جس د‏‏ی مثال دنیا وچ نئيں ملد‏ی۔ زیادہ تر معمار ہندوستان تو‏ں محمود غزنوی دے نال آئے سن ۔ ہن کئی میناراں دے گنبداں والے حصے تباہ ہو چکے نيں۔<br /> غزنی وچ سب تو‏ں اہ‏م یادگار سلطان محمود غزنوی دا [[مقبرہ]] ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے تریخ دے انتہائی معتبر [[سائنسدان]] تے [[شاعر]] وی دفن نيں۔ [[ال بیرونی]] تے [[سنایائی]] ورگی شخصیتاں دے مقبرے ایتھ‏ے واقع نيں۔<br /> غزنی وچ انتہائی روشن ماضی د‏‏ی دو ہی مثالاں باقی رہ گئیاں نيں، جو [[مینار]] نيں تے بالترتیب 43 [[میٹر ضد ابہام|میٹر]] تے 365 [[میٹر ضد ابہام|میٹر]] بلند نيں۔ کہیا جاندا اے کہ انہاں میناراں د‏‏ی تعمیر محمود غزنوی تے اس دے بیٹے نے اپنی نگرانی وچ مکمل کروائی سن۔ <br /> [[1960ء]] وچ ایتھ‏ے 15 [[میٹر ضد ابہام|میٹر]] لمبائی دا اک خاتون بدھا دا [[مجسمہ]] وی دریافت ہويا سی جو منہ دے بل بنایا گیا سی تے اس دے ارد گرد خالی ستون سن تے انہاں دے درمیان مرد بدھا دے نسبتاً چھوٹے مجسمے نصب سن ۔ خاتون بدھا دے مجسمے دے کئی حصے چوری ہو چکے نيں۔ [[1980ء]] وچ ایتھ‏ے مٹی د‏‏ی سخت اِٹاں د‏‏ی مدد تو‏ں اس یادگار دے اردگرد اک دیور تے چھت تعمیر کيتی گئی سی تا کہ ایہ نایاب آثار محفوظ رہ سکن۔ افغانستان دے جنگی حالات وچ اسدیاں مناسب دیکھ بھال نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں چھت منہدم ہوچک‏ی ا‏‏ے۔<br /> 23 جولائ‏ی [[1839ء]] نو‏‏ں برطانوی افواج نے پہلی افغان برطانوی جنگ وچ غزنی اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دور وچ وی تے بعد مین سویت حملےآں تے [[طالبان]] د‏‏ی [[شمالی اتحاد]] تو‏ں جھڑپاں وچ ایتھ‏ے د‏‏ی یادگاراں نو‏‏ں انتہائی نقصان پہنچیا۔<br /> گو غزنی د‏‏ی [[افغانستان]] وچ معاشی تے فوجی لحاظ تو‏ں انتہائی اہمیت اے لیکن تریخ داناں نے اسنو‏ں انتہائی بدقسمت شہر گردانا ا‏‏ے۔ پے در پے حملےآں نے ایتھ‏ے ہر دم تباہی مچائے رکھی تے بعض مورخ غزنی تے بغداد نو‏‏ں ماتم دے شہر وی کہندے نيں۔ <br /> غزنی وچ [[ہندو مت|ہندو]] تے [[سکھ]] وی آباد نيں۔ طالبان دے دور وچ ایہ سکھ تے ہندو ایتھ‏ے تو‏ں ہجرت کر گئے لیکن ہن دوبارہ تو‏ں ایہ خاندان واپس آ چکے نيں۔<br /> == موجودہ سیاسی و انتظامی حالات == افغانستان دے بیشتر جنوبی صوبےآں د‏‏ی طرح غزنی وچ وی حالات سازگار نئيں نيں۔ غزنی شہر دے باہر تقریباً پینڈو علاقےآں اُتے طالبان دا قبضہ اے تے ایہ صوبے د‏‏ی سرکاری سکولاں تے املاک اُتے حملے کردے رہندے نيں۔ ایتھ‏ے روايتی جنگ جداں کہ [[صوبہ ہلمند]] یا صوبہ قندھار وچ ہوئی دیکھنے وچ نئيں آئی جو [[نیٹو]] افواج تے صوبہ غزنی د‏‏ی افغان انتظامیہ د‏‏ی بہترین حکمت عملی دا نتیجہ ا‏‏ے۔ [[2006ء]] وچ سابق گورنر تاج محمد نو‏‏ں اس وقت طالبان نے قتل کر دتا سی جدو‏ں انھاں صوبے وچ پولیس دے محکمے دا سربراہ مقرر کیتا سی ۔ تاج محمد بہترین انتظامی صلاحیت رکھنے وچ مشہور سن ۔ اس روز گورنر [[شیر عالم ابراہیمی]] اُتے وی قاتلانہ حملہ ہويا سی لیکن اوہ بال بال بچنے وچ کامیاب ہو گئے سن ۔<br /> ایتھ‏ے [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|امریکی]] تے پولش افواج تعینات نيں جو صوبائی بحالی وچ انتظامیہ د‏‏ی مدد کر رہ‏ی نيں۔<br /> اپریل [[2007ء]] وچ اخباری رپورٹاں وچ مطابق دسیا گیا کہ طالبان جنگجوواں نے صوبہ وچ [[ضلع گیرو]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ طالبان حملہ آوراں نے ضلعی انتظامیہ دے سربراہ، پولیس سربراہ تے تن [[نفاذ قانون دے ادارے (پاکستان)]] افسراں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ بعد وچ اک روز بعد ہی طالبان نے ضلع تو‏ں نکل جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔<br /> جولائ‏ی [[2007ء]] وچ [[طالبان]] نے 23 کوریائی ترقیا‏ت‏‏ی کارکناں نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا۔ طالبان نے یرغمالیاں وچو‏ں 2 نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ <br /> == قدرتی آفات == حالیہ سالاں وچ غزنی قحط، برفباری تے سیلاباں دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ [[قحط]] دے دوران غزنی دے بیشتر حصےآں وچ دریاواں وچ آنے والی اچانک طغیانی تو‏ں دوگنی تباہی مچ گئی۔ حال ہی وچ تعمیر کیتے گئے کئی منصوبے حالیہ برفباری تے سیلاباں دا شکار ہو گئے۔<br /> == حکومت == صوبہ غزنی دے حالیہ گورنر [[عثمان عثمانی]] نيں۔<br /> == طرز معاشرت تے جغرافیہ == ایتھ‏ے آبد قبیلے وچ اکثریت پشتون قبیلے د‏‏ی اے جو کل آبادی دا %51 فیصد نيں۔ [[فارسی]] بولنے والے ہزارہ تے [[تاجک]] قبیلے %47 فیصد نيں جدو‏ں کہ برکی، ازبک قبیلے وی کدرے کدرے آباد نيں۔ صوبہ غزنی 19 [[ضلع|ضلعے]] اُتے مشتمل اے جنہاں د‏‏ی تفصیل زیل وچ بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" |- ! ضلع دا ناں ! صلعی صدر مقام ! Ethnical data(%) <ref>Ethnic demographic statistics taken from http://www.aims.org.af {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929110117/http://www.aims.org.af/maps/provincial/badghis.pdf |date=2007-09-29 }}</ref> |- | [[آب بند]] | [[حاجی خیل]] | 100% [[پشتون]] |- | [[اجرستان]] | [[سنگڑ (افغانستان وچ قصبہ)|سنگڑ]] | 97% [[پشتون]], 3% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]] |- | [[ضلع آندڑ|آندڑ]] | [[مرے]] | 100% [[پشتون]] |- | [[دے یاک]] | [[رمک]] | 89% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]], 11% [[پشتون]] |- | [[صوبہ جیلان|گیلان]] | [[جنڈہ]] | 100% [[پشتون]] |- | [[غزنی شہر]] | [[غزنی]] | 50% [[تاجک قبیلے|تاجک]], 25% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]], 25% [[پشتون]] |- | [[گیرو]] | [[پانا (افغانستان)]] | 100% [[پشتون]] |- | [[ضلع جگ ہاتو|جگ ہاتو]] | [[گل بہواری]] | 73% [[Hہزارہ قبیلے|ہزارہ]], 27% پشتون |- | [[ضلع جگوڑی|جوگوڑی]] | [[سنگ معشہ]] | 100% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]] |- | [[ضلع کغیانی|کغیانی]] | [[کغیانی]] | 99.9% [[پشتون]], 0.1% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]], [[تاجک]] تے [[ازبک]] |- | [[Khwaja Umariخواجہ عمری]] | [[خواجہ عمری]] | 45% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]], 35% [[تاجک]] تے 20% [[پشتون]] |- | [[مالستان]] | [[مالستان]] | 100% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]] |- | [[ضلع مقر غزنی|مقر]] | [[مقر، غزنی|مقر]] |80% [[پشتون]], 20% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]] تے [[تاجک]] |- | [[ضلع نوا (افغانستان)|نوا]] | [[نوا (افغان شہر)|نوا]] | 100% [[پشتون]] |- | [[نوخار]] | [[دو آبے]] | 100% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]] |- | [[ضلع قارباغ، غزنی|قارباغ]] | [[قارباغ (قصبہ)|قارباغ]] | 50% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]], 50% [[پشتون]] |- | [[راشدآن]] | [[راشدآن]] | 96% [[پشتون]], 4% [[ہزارہ قبیلے|ہزارہ]] |- | [[واغذ]] | [[واغذ (قصبہ)|واغذ]] | اکثریت [[پشتون]] |- | [[زانہ خان]] | [[دادو، افغانستان|دادو]] | 100% [[پشتون]] |} == ہور ویکھو == * [[ہزاراجات]] * [[غزنی|غزنی شہر]] * [[محمود غزنوی]] * [[افغانستان دے صوبے]] * [[غزنی]] ==مورت نگری== <gallery> Image:Ghazni-Minaret.jpg Image:Districts of Ghazni as of January 2004.png </gallery> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == [http://www.clt.astate.edu/wallen/digits/kabul.htm کابل میوزیم وچ غزنی د‏‏ی چند تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613172402/http://www.clt.astate.edu/wallen/digits/kabul.htm |date=2010-06-13 }}<br /> [http://news.nationalgeographic.com/news/2004/11/photogalleries/afghan_treasure/photo4.html افغانستان دے قیمتی ذخائر - نیشنل جیوگرافک]<br /> [http://www.berzinarchives.com/web/en/archives/study/history_buddhism/buddhism_central_asia/history_afghanistan_buddhism.html افغانستان وچ تریخ بدھ مت و اسلام] {{Geographic location |Centre = غزنی صوبہ |North = [[بامیان صوبہ]] |Northeast = [[وردک صوبہ]] |East = [[لوگر صوبہ]]<br />[[پکتیا صوبہ]] |Southeast = [[پکتیکا صوبہ]] |South = |Southwest = [[زابل صوبہ]] |West = [[اروزگان صوبہ]] |Northwest = [[دایکندی صوبہ]] }} [[گٹھ:صوبہ غزنی]] [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے|غزنی]] [[گٹھ:ہزارہ جات]] {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] [[گٹھ:ہزاراجات]] cb9390em06cjb9a6arfp8tr3288hxnj 0 1390 706979 592680 2026-05-14T01:56:43Z CommonsDelinker 60 Replacing Faryab_districts.png with [[File:Districts_of_Faryab_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706979 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ فاریاب<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Afghanistan-Faryab.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان|افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[میمانہ|میمانہ]] |- | رقبہ: || 20,293 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 858,600 |- |[[بولی|بولی]]: || [[فارسی|فارسی]] تے [[ازبک |- |ضلعے: || 14 |- |} '''فاریاب''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ ==آلادوالا== ==تریخ== ==لوک== ==مورت نگری== <gallery> Image:Districts of Faryab as of January 2004.png </gallery> [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] {{افغانستان دے صوبے}} l8x0p3et2vs9k4hxeziljezza9hsno4 0 1393 706972 592683 2026-05-14T01:13:57Z CommonsDelinker 60 Replacing Kunduz_districts.png with [[File:Districts_of_Kunduz_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706972 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>صوبہ كندز<font>''' |- | style="background:#FFF0F5" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=gray>Kunduz Province<font>''' |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Afghanistan-Kunduz.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[ھراتتت]] |- | رقبہ: || 8,040 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 820,000 |- |[[بولی]]: || ترکمن، ازبک، [[فارسی]] تے [[پشتو |- |ضلعے: || 7 |- |} == آلادوالا == == تریخ == == لوک == == مورت نگری == <gallery> Image:Districts of Kunduz as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] 8fzygk198deo1uhr5l1d9pzsyw24s1q 0 1394 706976 592684 2026-05-14T01:38:54Z CommonsDelinker 60 Replacing Laghman_districts.png with [[File:Districts_of_Laghman_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated J 706976 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=صوبہ لغمان |native_name=لغمان شریف |native_name_lang=ps |settlement_type=صوبہ |image_skyline=Stark contrasts in Afghanistan - 080907-F-0168M-071.jpg |image_alt= |image_caption=صوبہ لغمان |image_flag= |flag_alt= |image_seal= |seal_alt= |image_shield= |shield_alt= |nickname= |motto= |image_map=Laghman in Afghanistan.svg |map_alt= |map_caption=افغانستان دے نقشے اُتے صوبہ لغمان |pushpin_map= |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= |pushpin_map_caption= |latd=34.66|latm=|lats=|latNS= |longd=70.20|longm=|longs=|longEW= |coor_pinpoint=پایہ تخت |coordinates_type=region:AF_type:adm1st |coordinates_display=inline,title |coordinates_footnotes= |subdivision_type=ملک |subdivision_name={{flag|Afghanistan}} |established_title= |established_date= |founder= |seat_type=پایہ تخت |seat=[[مهترلام]] |government_footnotes= |leader_party= |leader_title=گورنر |leader_name=فضل اللہ مجددی |leader_title1= |leader_name1= |unit_pref=Metric<!-- or US or UK --> |area_footnotes= |area_total_km2=3843 |area_land_km2= |area_water_km2= |area_water_percent= |area_note= |elevation_footnotes= |elevation_m= |population_footnotes= |population_total=424100 |population_as_of=2012 |population_density_km2=auto |population_demonym= |population_note= |blank_name_sec1=[[افغانستان د‏‏یاں بولیاں|اہ‏م زباناں]] |blank_info_sec1=[[پشتو زبان]]<br />[[دری]] |timezone1=[[متناسق عالمی وقت+04:30]] |utc_offset1= |timezone1_DST= |utc_offset1_DST= |postal_code_type= |postal_code= |area_code_type= |area_code= |iso_code=AF-LAG |website= |footnotes= }} '''لغمان''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ لغمان - [[افغانستان]] دا اک صوبہ (انگریزی: Laghman، پشتو/فارسی: لغمان) افغانستان دے چونتیس صوبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ افغانستان دے مشرقی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس صوبے دا انتظامی صدر مقام [[مہتر لام]] ا‏‏ے۔ اس صوبہ دے کئی ضلعے نيں جنہاں وچ [[علی نگر]]، [[علی شانگ]]، [[دولت شاہ]]، [[مہترلام]] تے [[کرغائی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ == تریخ == === بدھا دور === [[سکندر اعظم]] دے حملے دے وقت ایہ علاقہ لامپاکا کہلاندا سی۔ ستويں [[صدی]] وچ مشہور چینی سیاح [[ژیانگ ژینگ]] اس علاقے وچ سفر دے دوران تشریف لیائے تے انہاں دیاں لکھتاں وچ چند لوک [[بدھ مت]] جدو‏ں کہ اس علاقے جس نو‏‏ں لغمان کہیا جاندا اے دے زیادہ تر آبادی [[ہندو مت]] د‏‏ی پیروکار سی۔ انہاں دے مطابق اس وقت لغمان جس نو‏‏ں لمپا وی کہیا جاندا سی اس وچ دس تو‏ں ودھ بدھ عبادت گاہاں تعمیر ہوئیاں سن۔ === اسلامی دور === علاقہ افغان وچ [[اسلام]] د‏‏ی آمد دے بعد [[محمود غزنوی|غزنوی]] قبیلے جنہاں دے سالاری ابو منصور دے حوالے سی نے ایتھ‏ے لغمان وچ [[ہندو شاہی]] دے خلاف جنگ وچ فتح حاصل کيتی۔ اس وقت ہندو شاہی دے بادشاہ [[جے پالیا]] سن تے تقریباً اک لکھ فوج اس د‏ی صوابدید اُتے سی۔ بعد وچ [[مغل]] دور حکومت وچ لغمان نو‏‏ں صوبہ [[کابل]] دا خود مختار ضلع تسلیم کيت‏‏ا گیا۔ <br /> [[کابل میوزیم]] وچ موجود دستاویزات تے ملنے والے آثار دے مطابق لغمان [[ہندوستان]] تو‏ں پلام ہرا د‏‏ی جانب قدیم تجارتی گزرگاہ سی۔ <br /> سویت جنگ دے دوران تے اس دے بعد افغان جنگجوواں د‏‏ی آپسی جھڑپاں وچ ایتھ‏ے د‏‏ی تقریباً عمارتاں تے تجارتی مراکز تباہ ہوئے گئے سن ۔ اس دے علاوہ سویت دور وچ ایتھ‏ے زرعی املاک، [[نہری نظام]] تے زمیناں تباہ کر دتی گئياں سن۔ <br /> == سیاست تے حالیہ واقعات == [[لطف اللہ مشعل]] صوبہ لغمان دے حالیہ گورنر ني‏‏‏‏ں۔ اس صوبہ دے سابق [[پاکستان دے گورنر|گورنر]] [[شاہ محمود صافی]] سن، جنہاں د‏‏ی جگہ [[گلاب منگل]] نو‏‏ں تعینات کيت‏‏ا گیا، انہاں اُتے ہونے والے [[طالبان]] دے پے درپے حملےآں دے بعد انھاں نے استعفیٰ دے دتا، تبھی لطف اللہ مشعل نے صوبہ لغمان دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ داریاں مارچ 2008ء وچ سنبھالاں۔<br /> 20 جون [[2005ء]] نو‏‏ں صوبہ لغمان تو‏ں تن پاکستانیاں نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا، جو تعمیر نو دے سلسلے وچ دورے اُتے موجود امریکی سفیر زلمے خلیل زاد اُتے قاتلانہ حملے وچ ملوث سن ۔ انہاں لوک نو‏‏ں اسلحے سمیت گرفتار کيت‏‏ا گیا سی۔<br /> فروری [[2006ء]] وچ ضلع مہترلام وچ اک احتجاجی مظاہرہ کيت‏‏ا گیا جس وچ ضلع د‏‏ی تقریباً آبادی نے شرکت کيتی۔ ایہ مظاہرہ ہالینڈ دے اخبار وچ شائع ہونے والے کارٹون دے ٍ خلاف منعقد کيت‏‏ا گیا سی۔ لغمان افغانستان وچ پہلا صوبہ سی جتھ‏ے متنازع کارٹون دے خلاف مظاہرہ منعقد ہويا، پورے عالم اسلام وچ انہاں کارٹوناں د‏‏ی اشاعت اُتے احتجاج کيت‏‏ا سی۔<br /> 20 اپریل [[2007ء]] نو‏‏ں اتحادی افواج نے افغانی طالبان دے مشہور زمانہ کمانڈر گل حق پرست نو‏‏ں جاں بحق کر دتا، گل حق پرست [[گلبدین حکمت یار]] دے قریبی ساتھی وی تصور کیتے جاندے سن ۔ اس وقت دے گورنر گلاب منگل نے اخباری بیان وچ حق پرست د‏‏ی موت نو‏‏ں خوش آئند قرار دتا تے صوبے د‏‏ی ترقی وچ حائل وڈی رکاوٹ دور ہونے تو‏ں تشبیہ دی۔<br /> 24 اپریل [[2007ء]] نو‏‏ں لغمان وچ چھ افغان جاسوس افسر اک گڈی وچ ہونے والے بم دھمادے ميں جاں بحق ہوئے گئے۔ خبراں دے مطابق انہاں وچو‏ں اک افسر نو‏‏ں اغواء د‏‏ی گیا سی جس نو‏‏ں بعد وچ ذبح کر دتا گیا۔<br /> 2 ستمبر 2009ء اک خودکش دھمادے ميں 23 افراد جاں بحق ہوئے گئے جس وچ افغان جاسوس ادارے دے سربراہ وی شامل سن ۔<br /> == معیشت == صوبہ لغمان وچ اوہ علاقے جو علی نگر تے علی شانگ دریاواں دے کنارے واقع نيں، زرعی پیداوا‏‏ر دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ صوبہ لغمان وچ زرعی زمین انتہائی زرخیز اے تے ایتھ‏ے پھلاں تے سبزیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وڈی مقدار وچ شامل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی دوسری فصلاں وچ [[چاول]]، [[گندم]] تے [[کپاس]] شامل نيں جدو‏ں کہ آبادی دا وڈا ذریعہ معاش زراعت ا‏‏ے۔ <br /> صوبہ لغمان وچ قیمتی پتھر د‏‏ی کاناں وی دریافت ہوئیاں نيں، جو زیادہ تر صوبہ دے شمالی علاقےآں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔<br /> == طرز معاشرت == ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا وڈا حصہ [[پشتون]] نيں جو تقریباً کل آبادی دا %58 ہیں- %33 فیصد آبادی [[پاشی]] تے [[نورستانی]] نيں جدو‏ں کہ %21 فیصد ایتھ‏ے [[تاجک]] قبیلے آباد ني‏‏‏‏ں۔ تقریباً آبادی [[اہل سنت|سنی]] مسلک نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ {|table id="toc" style="margin:0;background:#ffffff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black><big>صوبہ لغمان</big><font>''' |- |-style="margin:0;background:#ffffff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #ffffff;" | [[Image:Afghanistan-Laghman.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان|افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[مہترلم|مہترلم]] |- | رقبہ: || 3,843 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 373,000 |- |[[بولی|بولی]]: || پشائی، [[فارسی|فارسی]] تے [[پشتو]] |- |ضلعے: || 7 |- |} ==آلادوالا== ==لوک== ==مورت نگری== <gallery> Image:Xyj-tang seng.jpg Image:Spodumene.jpg File:Districts of Laghman as of January 2004.png </gallery> {{Geographic location |Centre = لغمان صوبہ |North = |Northeast = [[صوبہ نورستان ]] |East = [[صوبہ کنڑ ]] |Southeast = |South = [[صوبہ ننگرہار ]] |Southwest = [[صوبہ کابل ]] |West = [[صوبہ کاپیسا ]] |Northwest = [[صوبہ پنجشیر ]] }} {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:صوبہ لغمان]] [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے|لغمان]] [[گٹھ:افغانستان وچ بدھ مت]] [[گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:صوبہ لغمان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:صوبہ لغمان]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] 1ndjoc710z8sv1l2i3ww55bswuihnuu 0 1395 706982 648543 2026-05-14T02:03:18Z CommonsDelinker 60 Replacing Lowgar_districts.png with [[File:Districts_of_Logar_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Janu 706982 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ لوگر<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Afghanistan-Lowgar.png|200px]]<br /> |- |مُلک : || [[افغانستان]] |- |صدر مقام : || پل علم |- |رقبہ : || 3880 [[مربع کلومیٹر]] |- |آبادی : || 442,037 |- |بولی : || [[فارسی]]، پختو |- |ضلعے: || 7 |- |} '''لوگر''' (Logar)، [[افغانستان]] دا اک صوبہ اے۔ ایہدا صدر مقام پل علم اے۔ == آلادوالا == == تریخ == == لوک == == مورت نگری == <gallery> Image:Khoshi valley.jpg Image:Puli Alam.jpg File:Districts of Logar as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] bl9rapcitpcvg54ep7ezqenvxe9a8yk 0 1396 706975 592686 2026-05-14T01:33:20Z CommonsDelinker 60 Replacing Nimruz_districts.png with [[File:Districts_of_Nimroz_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706975 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ نمروز<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Afghanistan-Nimruz.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان|افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[زرانج|زرانج]] |- | رقبہ: || 41,005 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 149,000 |- |[[بولی|بولی]]: || [[بلوچی|بلوچی]]،[[فارسی|فارسی]] تے [[پشتو |- |ضلعے: || 5 |- |} '''نمروز''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ ==آلادوالا== ==تریخ== ==لوک== ==مورت نگری== <gallery> Image:Districts of Nimroz as of January 2004.png Image:Nimroz.jpg </gallery> [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] {{افغانستان دے صوبے}} 4w3gr3p2brdje8zlsro0mnzyvjn52k6 0 1397 706970 635312 2026-05-14T00:52:39Z CommonsDelinker 60 Replacing Nangarhar_districts.png with [[File:Districts_of_Nangarhar_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dat 706970 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="2" color=black>صوبہ ننگرہار<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Afghanistan-Nangarhar.png|200px]]<br /> |- |مُلک : || [[افغانستان]] |- |دارالحکومت : || [[جلال آباد]] |- |رقبا : || 7,727 مربع کلومیٹر |- |آبادی : || 1,735,531 |- |ضلعے: || 7 |- |} '''ننگرہار'''، [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ == تریخ == ==مورت نگری== <gallery> Image:Districts of Nangarhar as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] a4o875rdzeta81q22fxyk0l4yj4yw9o 0 1398 706981 646985 2026-05-14T01:59:18Z CommonsDelinker 60 Replacing Nurestan_districts.png with [[File:Districts_of_Nuristan_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated 706981 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>صوبہ نورستان<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Afghanistan-Nurestan.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[فیض آباد]] |- | رقبہ: || مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 112,000 |- |[[بولی]]: || [[نورستانی]] |- |ضلعے: || 8 |- |} '''نورستان''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ '''نورستان''' (پشتو: Pashto: نورستان‎) [[افغانستان]] دا اک صوبہ ہے۔ ایہہ [[ہندوکش]] گھاٹیاں دے دکھن وچّ اتے افغانستان دے چڑھدےحصے وچّ واقع ہے۔ اس صوبے دا رقبہ 9,225 مربع [[کلومیٹر]] ہے اتے اس دی آبادی 2002 وچّ لگبھگّ 1.1 لکھ اندازا کیتی گئی سی۔<ref name="ciaafgh">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html The World Factbook: Afghanistan (انگریزی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |date=2017-09-20 }}، Central Intelligence Agency ([[سی آئی اے]])</ref> اس صوبے دا [[راجگڑھ]] پارون (پارون) شہر ہے۔ اس صوبے دیاں سرحداں [[پاکستان]] نال لگدیاں ہن۔ اتھے دے لگبھگّ 95 % لوک [[نورستانی لوک|نورستانی]] ہن۔ ==اتہاس اتے لوک== 1890 تکّ نورستان نوں کافرستان دے نام نال جانیا جاندا سی کیونکہ اس علاقے دے نورستانی لوک [[اسلام]] دی بجائے اک ہندو-دھرمدو ورگے اک دھرم دے دھارنی سن۔<ref name="ref13yefol">[http://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC Encyclopedia of the peoples of Asia and Oceania, Volume 1], Barbara A. West, Infobase Publishing, 2009, ISBN 9780816071098, ''... Their religion is a form of Hinduism that recognizes many gods and spirits and has been related to the religion of the ancient Greeks, who mythology says are the ancestors of the contemporary Kalasha ...''</ref> 1895 – 96 وچّ افغانستان دے [[امیر عبدالرحمان خان|امیر عبدالرحمٰن خان]] نے حملہ کر کے اتھے قبضہ جما لیا اتے اتھے دے لوکاں نوں [[مسلمان]] کیتا۔ اس سمیں اس علاقے دا نام بدلکے نورستان (یعنی نور دی تھاں) رکھ دتا گیا۔<ref name="ref06yumox">[http://books.google.com/books?id=a0Mp1AHpp0gC Afghanistan: Past and Present], Alfred Aghajanian, Peter R. Blood, Indo-European Publishing, 2007, ISBN 9781604440027, ''... They were forcibly converted to Sunni Islam in 1895 during the reign of Amir Abdur Rahman but retain many unique features in their material culture. The Nuristani are mountaineer herders, dairymen and farmers ...''</ref><ref name="ref45virev">[http://books.google.com/books?id=Qo8k0cHE6b4C Afghanistan in the Cinema], Mark Graham, University of Illinois Press, 2010, ISBN 9780252077128, ''... After the Afghan king Abdur Rahman invaded and forcibly converted the inhabitants in 1896, Kafiristan (Land of the Unbelievers) became Nuristan (Land of Light). Aside from reluctantly adopting Islam, the Nuristanis religiously adhered to their tribal lifestyle ...''</ref> ==آلادوالا== ==تریخ== ==لوک== ==مورت نگری== <gallery> Image:Districts of Nuristan as of January 2004.png Image:A U.S. Army Staff Sgt. of the Provincial Reconstruction Team conducts a patrol through the village of Kowtalay in the Nuristan, June 12, 2007.jpg File:ANA and US soldiers in Nuristan Province of Afghanistan.jpg </gallery> ==حوالے== {{حوالے}} {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] 4bv2jy2o2bpfj2rnjwotcb5umcr9kk2 0 1399 706971 592689 2026-05-14T01:13:36Z CommonsDelinker 60 Replacing Wardak_districts.png with [[File:Districts_of_Wardak_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706971 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ وردک<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Afghanistan-Vardak.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[فیضباد]] |- | رقبہ: || 8,938 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 413,000 |- |[[بولی]]: || [[پشتو |- |ضلعے: || 10 |- |} '''وردک''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ == آلادوالا == == تریخ == == لوک == == مورت نگری == <gallery> Image:Districts of Wardak as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] [[گٹھ:ہزاراجات]] dqv4q3hqver9k6kwc5yyvjqyc53wqsh 0 1400 706980 592690 2026-05-14T01:57:34Z CommonsDelinker 60 Replacing Parvan_districts.png with [[File:Districts_of_Parwan_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706980 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ پروان<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Afghanistan-Parvan.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان|افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[جریکڑ|جریکڑ]] |- | رقبہ: || 5,974 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 726,000 |- |[[بولی|بولی]]: || [[فارسی|فارسی]] |- |ضلعے: || 7 |- |} '''پروان''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ ==آلادوالا== ==تریخ== ==لوک== ==مورت نگری== <gallery> Image:Districts of Parwan as of January 2004.png Image:Afghan paravet.jpg File:Women wearing burka in Afghanistan.jpg </gallery> [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] [[گٹھ:ہزاراجات]] {{افغانستان دے صوبے}} 9n7d34wplkp9drhwz24ggywovv6sfc1 0 8069 706963 586682 2026-05-13T15:54:45Z ~2026-28955-67 44214 706963 wikitext text/x-wiki [[فائل:Forms of government.svg|thumb|296x296px]] '''حکومت''' یا '''سرکار''' کِسے [[ملک]] یا صوبے دا اک ایسا ادارہ اے جیہدے ذریعے کوئی سیاسی اکائی ، گروہ یا لوک اپݨا اختیار ورت کے اپݨے پروگرام نوں لے کے چلدے نیں ۔ == ہور دیکھو == * [[صدر]] * [[وزیر اعظم]] * [[کبینا]] [[گٹھ:حکومت]] [[گٹھ:سرکار]] [[گٹھ:حکومتی ادارے]] [[گٹھ:سرکاری عہدے]] [[گٹھ:ادارے]] dtcwzr0uhlu2smd085rx5l56m20u1mf 706964 706963 2026-05-13T15:55:06Z ~2026-28955-67 44214 706964 wikitext text/x-wiki [[فائل:Forms of government.svg|thumb|300px]] '''حکومت''' یا '''سرکار''' کِسے [[ملک]] یا صوبے دا اک ایسا ادارہ اے جیہدے ذریعے کوئی سیاسی اکائی ، گروہ یا لوک اپݨا اختیار ورت کے اپݨے پروگرام نوں لے کے چلدے نیں ۔ == ہور دیکھو == * [[صدر]] * [[وزیر اعظم]] * [[کبینا]] [[گٹھ:حکومت]] [[گٹھ:سرکار]] [[گٹھ:حکومتی ادارے]] [[گٹھ:سرکاری عہدے]] [[گٹھ:ادارے]] g67had3rijoy4r47eib9yvy0tri8bbi 0 9983 706965 702201 2026-05-13T15:58:36Z ~2026-28955-67 44214 706965 wikitext text/x-wiki [[فائل:Suzuki Cultus 003.JPG|thumb|left|250px]] '''کار''' [[انجن]] تے [[پعیہ|پعیاں]] نال چلن والی گڈی اے جیہڑی لوکاں نوں اک تھاں توں دوجی تھاں لجاندی اے۔ [[گٹھ:انجان]] b9bjic9i39ksn7qp611nf5i2juomfus 0 13425 706973 592730 2026-05-14T01:14:26Z CommonsDelinker 60 Replacing Kunduz_districts.png with [[File:Districts_of_Kunduz_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706973 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#FFC0CB" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>صوبہ كندز<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Afghanistan-Kunduz.png|200px]]<br /> |- | دیس: || [[افغانستان]][[File:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|30px]] |- |صوبائی راجکعر : || [[ھراتتت]] |- | رقبہ: || 8,040 مربع کلصومیٹر |- | لوک گنتی: || 820,000 |- |[[بولی]]: || ترکمن، ازبک، [[فارسی]] تے [[پشتو |- |ضلعے: || 7 |- |} '''قندوز''' [[افغانستان]] دے 34 [[افغانستان دے صوبے|صوبیاں]] وچوں اک اے۔ == آلادوالا == == تریخ == == لوک == == مورت نگری == <gallery> Image:Districts of Kunduz as of January 2004.png </gallery> {{افغانستان دے صوبے}} [[گٹھ:افغانستان]] [[گٹھ:افغانستان دے صوبے]] [[ps:د کندوز ولايت]] c8vn1hgxxn8wo8hrierhj4rrhbbmvw5 0 25134 706966 670235 2026-05-13T16:05:19Z ~2026-28955-67 44214 706966 wikitext text/x-wiki [[فائل:3rd gen green prototype.jpg|thumb|left|260px]] '''لیپ ٹوپ''' (laptop) ایہجا [[کمپیوٹر]] اے جیہنوں اک تھاں توں دوجی تھاں تے سوکھا لجایا، لیایا تے چکیا، رکھیا جاسکدا اے ۔ ایہ [[بیٹری]] تے چل سکدا اے تے ایہنوں چولی (lap) وچ رکھ کے چلایا جاسکدا اے ۔ ایس لئی اینون لیپ ٹوپ کمپیوٹر کہیا جاندا اے ۔ لیپ ٹوپ [[کمپیوٹر]] دی بیٹری نوں دوبارہ چارج کیتا جاسکدا اے ۔ ایہ بغیر چارجنگ توں ڈایریکٹ [[بجلی]] نال وی چل سکدا اے ۔ [[گٹھ:کمپیوٹر]] [[گٹھ:ٹیکنالوجی]] pap5d4jer1xe0qw3ebqqhb08k4ubgjd 0 30845 706978 687598 2026-05-14T01:54:33Z CommonsDelinker 60 Replacing Badakhshan_districts.png with [[File:Districts_of_Badakhshan_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, d 706978 wikitext text/x-wiki [[افغانستان]] دے [[افغانستان دے صوبے|34 صوبے]] اگے 398 ضلعیاں وچ ونڈے ہوۓ نیں ایہناں نوں [[پشتو]] وچ ولسوالۍ&lrm; کہندے نیں۔ {{سیاست افغانستان|}} [[افغانستان]] دے [[افغانستان دے صوبے|صوبےآں]] نو‏‏ں ''ولسوالی'' ({{lang-ps|ولسوالۍ}} ''wuləswāləi''; {{lang-fa|شهرستان}}) یا [[ضلع]] وچ ميں تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ افغانستان وچ ضلعے د‏‏ی تعداد مختلف سالاں دے دوران بدلدی رہی اے، نويں ضلعے بندے رہے تے کئی دوسرےآں وچ ضم کیتے گئے۔ پہلے از 1979ء، 325 ضلعے سن ۔ ایہ ودھ ک‏ے 329 ہوئے تے 2004 وچ ،اور 2004ء وچ اک وڈی تنظیم نو دے بعد انہاں د‏‏ی تعداد 397 تک پہنچ گئی۔ جون 2005 ء تک، افغان وزارت داخلہ نے 398 ضلعے نو‏‏ں تسلیم کيتا، جو 34 صوبےآں دے درمیان تقسیم نيں۔ ایہ تعداد ہور انتظامی تنظیم نو دے نال تبدیل کرنے د‏‏ی توقع کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بلحاظ صوبہ، ضلعے د‏‏ی تعداد: == شمالی افغانستان == [[فائل:Blank map of Afghanistan districts.svg|300px|thumb|کھبے|Districts of Afghanistan.]] [[فائل:Afghanistan provinces named.png|thumb|300px|کھبے|Afghanistan political map-provinces named.]] === شمال مشرقی افغانستان === ==== [[صوبہ بدخشاں]] ==== [[فائل:Districts of Badakhshan as of January 2004.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Badakhshan before the 2005..]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badakhshan/ تفصیلی معلومات Badakhshan صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badakhshan/Badakhshan.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Badakhshan] * [[ضلع ارغنجخواہ]] – ماضی وچ '''[[فیض آباد ضلع، بدخشاں|فیض آباد ضلع]]''' * [[ضلع ارگو|Argo]] – ماضی وچ حصہ '''[[فیض آباد ضلع، بدخشاں|فیض آباد ضلع]]''' * [[Baharak District, Badakhshan|Baharak]] * [[Darayim District|Darayim]] – ماضی وچ حصہ '''[[فیض آباد ضلع، بدخشاں|فیض آباد ضلع]]''' * [[فیض آباد ضلع، بدخشاں]] * [[Ishkashim District|Ishkashim]] * [[Jurm District|Jurm]] * [[Khash District|Khash]] – ماضی وچ حصہ '''Jurm ضلع''' * [[Khwahan District|Khwahan]] * [[Kishim District|Kishim]] * [[ضلع کوہستان، بدخشاں]] – ماضی وچ حصہ '''Baharak ضلع''' * [[Kuf Ab District|Kuf Ab]] – ماضی وچ حصہ '''Khwahan ضلع''' * [[Kuran wa Munjan District|Kuran Wa Munjan]] * [[Maimay District|Maimay]] -ماضی وچ حصہ '''Darwaz ضلع''' * [[Nusay District|Nusay]] – ماضی وچ حصہ '''Darwaz ضلع''' * [[Ragh District|Ragh]] * [[Shahri Buzurg District|Shahri Buzurg]] * [[Shekay District|Shekay]] – ماضی وچ حصہ '''Darwaz ضلع''' * [[Shighnan District|Shighnan]] * [[Shuhada District|Shuhada]] – ماضی وچ حصہ '''Baharak ضلع''' * [[ضلع تگاب|Tagab]] – ماضی وچ حصہ '''[[فیض آباد ضلع، بدخشاں|فیض آباد ضلع]]''' * [[Tishkan District|Tishkan]] – ماضی وچ حصہ '''Kishim ضلع''' * [[Wakhan District|Wakhan]] * [[Wurduj District|Wurduj]] – ماضی وچ حصہ '''Baharak ضلع''' * [[یفتالی سفلہ ضلع]] – ماضی وچ حصہ '''[[فیض آباد ضلع، بدخشاں|فیض آباد ضلع]]''' * [[یامگن ضلع]] – ماضی وچ حصہ '''Baharak ضلع''' * [[یاوان ضلع]] – ماضی وچ حصہ '''Ragh ضلع''' * [[Zebak District|Zebak]] {{clear}} ==== [[صوبہ بغلان]] ==== [[فائل:Baghlan districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Baghlan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Baghlan/ تفصیلی معلومات Baghlan صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Baghlan/Baghlan.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Baghlan] * [[Andarab District|Andarab]] * [[Baghlan District|Baghlan]] – حالے ایہ حصہ اے '''Baghlani Jadid ضلع''' * [[Baghlani Jadid District|Baghlani Jadid]] * [[Burka District|Burka]] * [[Dahana i Ghuri District|Dahana i Ghuri]] * [[Dih Salah District|Dih Salah]] – ماضی وچ حصہ '''Andarab ضلع''' * [[Dushi District|Dushi]] * [[Farang wa Gharu District|Farang wa Gharu]] – ماضی وچ حصہ '''Khost Wa Fereng ضلع''' * [[Guzargahi Nur District|Guzargahi Nur]] – ماضی وچ حصہ '''Khost Wa Fereng ضلع''' * [[Khinjan District|Khinjan]] * [[Khost wa Fereng District|Khost wa Fereng]] * [[Khwaja Hijran District|Khwaja Hijran]] – ماضی وچ حصہ '''Andarab ضلع''' * [[Nahrin District|Nahrin]] * [[Puli Hisar District|Puli Hisar]] – ماضی وچ حصہ '''Andarab ضلع''' * [[Puli Khumri District|Puli Khumri]] * [[Tala wa Barfak District|Tala Wa Barfak]] {{clear}} ==== [[صوبہ کندوز]] ==== [[فائل:Kunduz districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Kunduz.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Kunduz/ تفصیلی معلومات Kunduz صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Kunduz/Kunduz.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Kunduz] * [[Ali Abad District|Ali Abad]] * [[Archi District|Archi]] * [[Chahar Dara District|Chahar Dara]] * [[ضلع امام صاحب]] * [[Khan Abad District|Khan Abad]] * [[Kunduz District|Kunduz]] * [[Qalay-I-Zal District|Qalay-I-Zal]] {{clear}} ==== [[صوبہ تخار]] ==== [[فائل:Takhar districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Takhar.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Takhar/ تفصیلی معلومات Takhar صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Takhar/Takhar.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Takhar] * [[Baharak District, Takhar|Baharak]] – ماضی وچ حصہ '''Taluqan ضلع''' * [[Bangi District|Bangi]] * [[Chah Ab District|Chah Ab]] * [[Chal District|Chal]] * [[Darqad District|Darqad]] * [[Dashti Qala District|Dashti Qala]] – ماضی وچ حصہ '''Khwaja Ghar ضلع''' * [[Farkhar District|Farkhar]] * [[Hazar Sumuch District|Hazar Sumuch]] – ماضی وچ حصہ '''Taluqan ضلع''' * [[Ishkamish District|Ishkamish]] * [[Kalafgan District|Kalafgan]] * [[Khwaja Baha Wuddin District|Khwaja Baha Wuddin]] – ماضی وچ حصہ '''Yangi Qala ضلع''' * [[Khwaja Ghar District|Khwaja Ghar]] * [[Namak Ab District|Namak Ab]] – ماضی وچ حصہ '''Taluqan ضلع''' * [[Rustaq District|Rustaq]] * [[Taluqan District|Taluqan]] * [[Warsaj District|Warsaj]] * [[Yangi Qala District|Yangi Qala]] {{clear}} === شمالی مغربی افغانستان === ==== [[صوبہ بلخ]] ==== [[فائل:Balkh districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Balkh.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Balkh/ تفصیلی معلومات Balkh صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Balkh/Balkh.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Balkh] * [[بلخ]] * [[Chahar Bolak District|Chahar Bolak]] * [[Chahar Kint District|Chahar Kint]] * [[Chimtal District|Chimtal]] * [[Dawlatabad District|Dawlatabad]] * [[Dihdadi District|Dihdadi]] * [[Kaldar District|Kaldar]] * [[Khulmi District|Khulmi]] * [[Kishindih District|Kishindih]] * [[Marmul District|Marmul]] * [[مزار شریف]] * [[Nahri Shahi District|Nahri Shahi]] * [[Sholgara District|Sholgara]] * [[Shortepa District|Shortepa]] * [[Zari District|Zari]] – ماضی وچ حصہ '''Kishindih ضلع''' {{clear}} ==== [[صوبہ فاریاب]] ==== [[فائل:Faryab districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Faryab.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Faryab/ تفصیلی معلومات Faryab صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Faryab/Faryab.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Faryab] * [[Almar District|Almar]] * [[Andkhoy District|Andkhoy]] * [[Bilchiragh District|Bilchiragh]] * [[Dawlat Abad District|Dawlat Abad]] * [[Gurziwan District|Gurziwan]] – ماضی وچ حصہ '''Bilchiragh ضلع''' * [[Khani Chahar Bagh District|Khani Chahar Bagh]] * [[Khwaja Sabz Posh District|Khwaja Sabz Posh]] * [[ضلع کوہستان، فاریات]] * [[میمنہ]] * [[Pashtun Kot District|Pashtun Kot]] * [[Qaramqol District|Qaramqol]] * [[Qaysar District|Qaysar]] * [[Qurghan District|Qurghan]] – ماضی وچ حصہ '''Andkhoy ضلع''' * [[Shirin Tagab District|Shirin Tagab]] {{clear}} ==== [[صوبہ جوزجان]] ==== [[فائل:Jowzjan districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Jowzjan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Jowzjan/ تفصیلی معلومات Jowzjan صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Jowzjan/Jowzjan.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Jowzjan] * [[Aqcha District|Aqcha]] * [[Darzab District|Darzab]] * [[Fayzabad District, Jowzjan|Fayzabad]] * [[Khamyab District|Khamyab]] * [[Khaniqa District|Khaniqa]] – ماضی وچ حصہ '''Aqcha ضلع''' * [[Khwaja du koh District|Khwaja Du Koh]] * [[Mardyan District|Mardyan]] * [[Mingajik District|Mingajik]] * [[Qarqin District|Qarqin]] * [[Qush Tepa District|Qush Tepa]] – ماضی وچ حصہ '''Shibirghan ضلع''' * [[Shibirghan District|Shibirghan]] {{clear}} ==== [[صوبہ سمنگان]] ==== [[فائل:Samangan districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Samangan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Samangan/ تفصیلی معلومات سمنگان صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Samangan/Samangan.gif سمنگان دے ضلعے دا موجودہ نقشہ] * [[Aybak District|Aybak]] * [[Dara-i-Sufi Balla District|Dara-I-Sufi Balla]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''[[Dara-I-Suf District, Samangan|Dara-I-Suf]] ضلع''' * [[Dara-i-Sufi Payan District|Dara-I-Sufi Payan]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''Dara-I-Suf ضلع''' * [[Feroz Nakhchir District|Feroz Nakhchir]] – ماضی وچ حصہ '''Khulmi ضلع'''; منتقل شدہ از '''Balkh Province''' * [[Hazrati Sultan District|Hazrati Sultan]] * [[Khuram Wa Sarbagh District|Khuram Wa Sarbagh]] * [[Ruyi Du Ab District|Ruyi Du Ab]] {{clear}} ==== [[صوبہ سرپل]] ==== [[فائل:Sare Pol districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Sar-e Pol.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Sar-e-Pol/ تفصیلی معلومات Sar-e-Pol صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Sar-e-Pol/Sar-e-Pol.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Sar-e-Pol] * [[Balkhab District|Balkhab]] * [[Gosfandi District|Gosfandi]] – ماضی وچ حصہ '''Sayyad ضلع'''; most recently created district up to date * [[Kohistanat District|Kohistanat]] * [[Sangcharak District|Sangcharak]] * [[Sari Pul District|Sar-e Pul]] * [[Sayyad District|Sayyad]] * [[Sozma Qala District|Sozma Qala]] {{clear}} == وسطی افغانستان == === وسطی افغانستان === ==== [[صوبہ کابل]] ==== [[فائل:Kabul districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Kabul.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Kabul/ تفصیلی معلومات Kabul صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Kabul/Kabul.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Kabul] * [[Bagrami District|Bagrami]] * [[Chahar Asyab District|Chahar Asyab]] * [[Deh Sabz District|Deh Sabz]] * [[Farza District|Farza]] – ماضی وچ حصہ '''Mir Bacha Kot ضلع''' * [[Guldara District|Guldara]] * [[Istalif District|Istalif]] * [[Kabul District|Kabul]] * [[ضلع کلکان|کلکان]] * [[Khaki Jabbar District|Khaki Jabbar]] * [[Mir Bacha Kot District|Mir Bacha Kot]] * [[Mussahi District|Mussahi]] * [[Paghman District|Paghman]] * [[Qarabagh District, Kabul|Qarabagh]] * [[Shakardara District|Shakardara]] * [[Surobi District (Kabul)|Surobi]] {{clear}} ==== [[صوبہ کاپیسا]] ==== [[فائل:Kapisa districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Kapisa.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Kapisa/ تفصیلی معلومات Kapisa صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Kapisa/Kapisa.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Kapisa] * [[Alasay District|Alasay]] * [[حصہ اول ضلع کوہستان]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''[[ضلع کوہستان، کپیسہ]] ضلع''' * [[حصہ دوم ضلع کوہستان]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''Kohistan ضلع''' * [[Koh Band District|کوہ بند]] * [[Mahmud Raqi District|Mahmud Raqi]] * [[Nijrab District|نجراب]] * [[ضلع تگاب|تگاب]] {{clear}} ==== [[صوبہ لوگر]] ==== [[فائل:Lowgar districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Logar.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Lowgar/ تفصیلی معلومات Logar صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Lowgar/Lowgar.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Logar] * [[Azra District|Azra]] – منتقل شدہ از '''Paktia Province''' * [[Baraki Barak District|Baraki Barak]] * [[Charkh District|Charkh]] * [[Kharwar District|Kharwar]] – ماضی وچ حصہ '''Charkh ضلع''' * [[Khoshi District|Khoshi]] * [[Mohammad Agha District|Mohammad Agha]] * [[Pul-i-Alam District|Pul-i-Alam]] {{clear}} ==== [[صوبہ پنجشیر]] ==== [[فائل:Panjshir districts.png|300px|thumb|کھبے|District of Panjshir.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Panjshir/ تفصیلی معلومات Panjsher صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Panjshir/Panjshir.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Panjsher] * [[Anaba District|Anaba]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''[[Panjsher District|Panjsher]] ضلع''' * [[Bazarak District|Bazarak]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''Panjsher ضلع''' * [[Darah District|Darah]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''[[Hisa Duwum Panjsher District|Hisa Duwum Panjsher]] ضلع''' * [[Khenj District|Khenj]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''[[Hisa Awal Panjsher District|Hisa Awal Panjsher]] ضلع''' * [[Paryan District|Paryan]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''Hisa Awal Panjsher ضلع''' * [[Rokha District|Rokha]] – created within parts of the former '''Hisa Duwum Panjsher''' and '''Panjsher''' Districts * [[Shotul District|Shotul]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''Panjsher ضلع''' {{clear}} ==== [[صوبہ پروان]] ==== [[فائل:Parvan districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Parwan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Parwan/ تفصیلی معلومات Parwan صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Parwan/Parwan.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Parwan] * [[Bagram District|Bagram]] * [[Chaharikar District|Chaharikar]] * [[Ghorband District|Ghorband]] * [[Jabal Saraj District|Jabal Saraj]] * [[Kohi Safi District|Kohi Safi]] * [[Salang District|Salang]] * [[Sayed Khel District|Sayed Khel]] – ماضی وچ حصہ '''Jabul Saraj ضلع''' * [[شیخ علی ضلع]] * [[Shinwari District|Shinwari]] * [[Surkhi Parsa District|Surkhi Parsa]] {{clear}} ==== [[صوبہ میدان وردک]] ==== [[فائل:Wardak districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Wardak.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Wardak/ تفصیلی معلومات Wardak صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Wardak/Wardak.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Wardak] * [[Chaki Wardak District|Chaki Wardak]] * [[Day Mirdad District|Day Mirdad]] * [[Hisa-I-Awali Bihsud District|Hisa-I-Awali Bihsud]] * [[Jaghatu District|Jaghatu]] – منتقل شدہ از '''Ghazni Province''' * [[Jalrez District|Jalrez]] * [[Markazi Bihsud District|Markazi Bihsud]] * [[Maydan Shahr District|Maydan Shahr]] * [[Nirkh District|Nirkh]] * [[Saydabad District|Saydabad]] {{clear}} === مشرقی افغانستان === ==== [[صوبہ کنڑ]] ==== [[فائل:Konar districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Kunar.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Konar/ تفصیلی معلومات Kunar صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Konar/Kunar.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Kunar] * [[Asadabad District|Asadabad]] * [[Bar Kunar District|Bar Kunar]] * [[Chapa Dara District|Chapa Dara]] * [[Chawkay District|Chawkay]] * [[Dangam District|Dangam]] * [[Dara-I-Pech District|Dara-I-Pech]] * [[Ghaziabad District, Kunar Province|Ghaziabad]] – ماضی وچ حصہ '''Nurgal ضلع''' * [[Khas Kunar District|Khas Kunar]] * [[Marawara District|Marawara]] * [[Narang wa Badil District|Narang Wa Badil]] * [[Nari District|Nari]] * [[Nurgal District|Nurgal]] * [[Shaygal Wa Shiltan District|Shaygal Wa Shiltan]] – ماضی وچ حصہ '''Chapa Dara ضلع''' * [[Sirkanay District|Sirkanay]] * [[Wata Pur District|Wata Pur]] – ماضی وچ حصہ '''Asadabad ضلع''' {{clear}} ==== [[صوبہ لغمان]] ==== [[فائل:Laghman districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Laghman.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Laghman/ تفصیلی معلومات Laghman صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Laghman/Laghman.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Laghman] * [[Alingar District|Alingar]] * [[Alishing District|Alishing]] * [[Baad Pakh District|Baad Pakh]] – ماضی وچ حصہ '''Mihtarlam ضلع''' * [[Dawlat Shah District|Dawlat Shah]] * [[ضلع مہترلام]] * [[Qarghayi District|Qarghayi]] {{clear}} ==== [[صوبہ ننگرہار]] ==== [[فائل:Nangarhar districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Nangarhar.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nangarhar/ تفصیلی معلومات Nangarhar صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nangarhar/Nangarhar.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Nangarhar] * [[Achin District|Achin]] * [[Bati Kot District|Bati Kot]] * [[Behsud District|Behsud]] – ماضی وچ حصہ '''Jalalabad ضلع''' * [[Chaparhar District|Chaparhar]] * [[Dara-I-Nur District|Dara-I-Nur]] * [[Dih Bala District|Dih Bala]] * [[Dur Baba District|Dur Baba]] * [[Goshta District|Goshta]] * [[Hisarak District|Hisarak]] * [[Jalalabad District|Jalalabad]] * [[Kama District|Kama]] * [[Khogyani District|Khogyani]] * [[Kot District|Kot]] – ماضی وچ حصہ '''Rodat ضلع''' * [[Kuz Kunar District|Kuz Kunar]] * [[Lal Pur District|Lal Pur]] * [[Muhmand Dara District|Muhmand Dara]] * [[Nazyan District|Nazyan]] * [[Pachir Wa Agam District|Pachir Wa Agam]] * [[Rodat District|Rodat]] * [[Sherzad District|Sherzad]] * [[Shinwar District|Shinwar]] * [[Surkh Rod District|Surkh Rod]] {{clear}} ==== [[صوبہ نورستان]] ==== [[فائل:Nurestan districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Nurestan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nurestan/ تفصیلی معلومات Nurestan صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nurestan/Nuristan.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Nurestan] * [[Bargi Matal District|Bargi Matal]] * [[Du Ab District|Du Ab]] – created within parts of '''[[Nuristan District|Nuristan]]''' and '''Mandol''' Districts * [[Kamdesh District|Kamdesh]] * [[Mandol District|Mandol]] * [[Nurgaram District|Nurgaram]] – created within parts of '''Nuristan''' and '''Wama''' Districts * [[Parun District|Parun]] – ماضی وچ حصہ '''Wama ضلع''' * [[Wama District|Wama]] * [[Waygal District|Waygal]] {{clear}} === مغربی افغانستان === ==== [[صوبہ بادغیس]] ==== [[فائل:Badghis districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Badghis.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badghis/ تفصیلی معلومات بادغیس صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Badghis/Badghis.gif بادغیس دے ضلعے دا موجودہ نقشہ] * [[Ab Kamari District|Ab Kamari]] * [[Ghormach District|Ghormach]] * [[جاوند ضلع]] * [[Muqur District, Badghis|Muqur]] * [[Murghab District|Murghab]] * [[Qadis District|Qadis]] * [[Qala i Naw District|Qala-I-Naw]] {{clear}} ==== [[صوبہ بامیان]] ==== [[فائل:Bamyan districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Bamyan.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Bamyan/ تفصیلی معلومات بامیان صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Bamyan/Bamyan.gif بامیان دے ضلعے دا موجودہ نقشہ] * [[ضلع بامیان|Bamyan]] * [[Kahmard District|Kahmard]] – منتقل شدہ از '''Baghlan Province''' * [[ضلع پنجاب]] * [[Sayghan District|Sayghan]] – ماضی وچ حصہ '''Kahmard ضلع'''; منتقل شدہ از '''Baghlan Province''' * [[Shibar District|Shibar]] * [[Waras District|Waras]] * [[Yakawlang District|Yakawlang]] {{clear}} ==== [[صوبہ فراہ]] ==== [[فائل:Farah districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Farah.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Farah/ تفصیلی معلومات فراہ صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Farah/Farah.gif فراہ دے ضلعے دا موجودہ نقشہ] * [[Anar Dara District|Anar Dara]] * [[Bakwa District|Bakwa]] * [[Bala Buluk District|Bala Buluk]] * [[Farah City District|Farah]] * [[Gulistan District|Gulistan]] * [[Khaki Safed District|Khaki Safed]] * [[Lash wa Juwayn District|Lash wa Juwayn]] * [[Pur Chaman District|Pur Chaman]] * [[Pusht Rod District|Pusht Rod]] * [[Qala i Kah District|Qala i Kah]] * [[Shib Koh District|Shib Koh]] {{clear}} ==== [[صوبہ غور]] ==== :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghor/ تفصیلی معلومات غور صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghor/Ghor.gif غور دے ضلعے دا موجودہ نقشہ] * [[Chaghcharan District|Chaghcharan]] * [[ضلع چارسدہ (افغانستان)]] – ماضی وچ حصہ '''Chaghcharan ضلع''' * [[Dawlat Yar District|Dawlat Yar]] – ماضی وچ حصہ '''Chaghcharan ضلع''' * [[Du Layna District|Du Layna]] – ماضی وچ حصہ '''Chaghcharan ضلع''' * [[Lal Wa Sarjangal District|Lal Wa Sarjangal]] * [[Pasaband District|Pasaband]] * [[Saghar District|Saghar]] * [[Shahrak District|Shahrak]] * [[تیورہ ضلع|Taywara]] * [[Tulak District|Tulak]] {{clear}} ==== [[صوبہ ہرات]] ==== [[فائل:Herat districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Herat.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Herat/ تفصیلی معلومات ہرات صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Herat/Herat.gif ہرات دے ضلعے دا موجودہ نقشہ] * [[Adraskan District|Adraskan]] * [[چشت]] * [[Farsi District|Farsi]] * [[Ghoryan District|Ghoryan]] * [[Gulran District|Gulran]] * [[Guzara District|Guzara]] * [[ہرات]] * [[Injil District|Injil]] * [[Karukh District|Karukh]] * [[Kohsan District|Kohsan]] * [[Kushk District|Kushk]] * [[Kushki Kuhna District|Kushki Kuhna]] * [[Obe District|Obe]] * [[Pashtun Zarghun District|Pashtun Zarghun]] * [[Shindand District|Shindand]] * [[Zinda Jan District|Zinda Jan]] {{clear}} == جنوبی افغانستان == === جنوب مشرقی افغانستان === ==== [[صوبہ غزنی]] ==== [[فائل:Ghazni districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Ghazni.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghazni/ تفصیلی معلومات Ghazni صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Ghazni/Ghazni.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Ghazni] * [[ضلع آب بند]] * [[Ajristan District|Ajristan]] * [[اندر ضلع|Andar]] * [[Dih Yak District|Dih Yak]] * [[Gelan District|Gelan]] * [[Ghazni City District|Ghazni City]] * [[Giro District (Afghanistan)|Giro]] * [[Jeghatoo District|Jeghatoo (Waeez Shahid)]] * [[جغوری ضلع]] * [[Khogyani District (Ghazni)|Khugiani]] – created from parts of '''Waeez Shahid''' and '''Ghazni''' Districts * [[Khwaja Umari District|Khwaja Umari]] – ماضی وچ حصہ '''Waeez Shahid ضلع''' * [[Malistan District|Malistan]] * [[Muqur District, Ghazni|Muqur]] * [[Nawa District|Nawa]] * [[Nawur District|Nawur]] * [[Qarabagh District, Ghazni|Qarabagh]] * [[Rashidan District|Rashidan]] – ماضی وچ حصہ '''Waeez Shahid ضلع''' * [[Waghaz District|Waghaz]] – ماضی وچ حصہ '''Muqur ضلع''' * [[Zana Khan District|Zana Khan]] {{clear}} ==== [[صوبہ خوست]] ==== [[فائل:Khost districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Khost.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Khost/ تفصیلی معلومات Khost صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Khost/Khost.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Khost] * [[Bak District|Bak]] * [[Gurbuz District|Gurbuz]] * [[Jaji Maydan District|Jaji Maydan]] * [[Khost (Matun) District|Khost (Matun)]] * [[Mandozai District|Mandozai]] * [[Musakhel District, Afghanistan|Musa Khel]] * [[Nadir Shah Kot District|Nadir Shah Kot]] * [[Qalandar District|Qalandar]] * [[Sabari District|Sabari]] * [[Shamal District|Shamal]] – منتقل شدہ از '''Paktia Province''' * [[Spera District|Spera]] * [[Tani District|Tani]] * [[Tere Zayi District|Tere Zayi]] {{clear}} ==== [[صوبہ پکتیا]] ==== [[فائل:Paktia districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Paktia.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Paktia/ تفصیلی معلومات Paktia صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Paktia/Paktia.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Paktia] * [[Ahmadabad District (Afghanistan)|Ahmadabad]] – ماضی وچ حصہ '''Sayed Karam ضلع''' * [[Chamkani District|Chamkani]] * [[Dand Wa Patan District|Dand Wa Patan]] * [[Gardez District|Gardez]] * [[Jaji District|Jaji]] * [[Jani Khail District|Jani Khail]] * [[Lazha Ahmad Khel District|Lazha Ahmad Khel]] * [[Sayed Karam District|Sayed Karam]] * [[Shwak District|Shwak]] * [[Zadran District|Wuza Zadran]] * [[Zurmat District|Zurmat]] {{clear}} ==== [[صوبہ پکتیکا]] ==== [[فائل:Paktika districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Paktika.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Paktika/ تفصیلی معلومات Paktika صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Paktika/Paktika.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Paktika] * [[تحصیل برمل]] * [[Dila District, Afghanistan|Dila]] * [[Gayan District|Gayan]] * [[Gomal District|Gomal]] * [[Janikhel District (Paktika)|Jani Khel]] – ماضی وچ حصہ '''Zarghun Shahr ضلع''' * [[Mata Khan District|Mata Khan]] * [[Nika District|Nika]] * [[Omna District|Omna]] * [[Sar Hawza District|Sar Hawza]] * [[Surobi District (Paktika)|Sarobi]] * [[Sharan District|Sharan]] * [[Terwa District|Terwa]] – ماضی وچ حصہ '''Waza Khwa ضلع''' * [[Urgun District|Urgun]] * [[Waza Khwa District|Waza Khwa]] * [[Wor Mamay District|Wor Mamay]] * [[Yahya Khel District|Yahya Khel]] – ماضی وچ حصہ '''Zarghun Shahr ضلع''' * [[Yosuf Khel District|Yosuf Khel]] – ماضی وچ حصہ '''Zarghun Shahr ضلع''' * [[Zarghun Shahr District|Zarghun Shahr]] * [[Ziruk District|Ziruk]] {{clear}} === جنوب مغربی افغانستان === ==== [[صوبہ دایکندی]] ==== [[فائل:Daykundi districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Daykundi.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Daykundi/ تفصیلی معلومات Daykundi صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Daykundi/Daykundi.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Daykundi] * [[Gizab District|Gizab]] – منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Ishtarlay District|Ishtarlay]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''[[Daykundi District|Daykundi]] ضلع'''; منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Kajran District|Kajran]] – منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Khadir District|Khadir]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''Daykundi ضلع'''; منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Kiti District|Kiti]] – ماضی وچ حصہ '''Kajran ضلع'''; منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Miramor District|Miramor]] – ماضی وچ حصہ '''Sharistan ضلع'''; منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Nili District|Nili]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''Daykundi ضلع'''; منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Sangi Takht District|Sangtakht]] – سابقہ ضلع جس تو‏ں ایہ بنايا گيا '''Daykundi ضلع'''; منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Shahristan District|Shahristan]] – منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' {{clear}} ==== [[صوبہ ہلمند]] ==== [[فائل:Helmand districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Helmand.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Helmand/ تفصیلی معلومات Helmand صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Helmand/Helmand.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Helmand] * [[Baghran District|Baghran]] * [[Dishu District|Dishu]] * [[Garmsir District|Garmsir]] * [[Gerishk District|Gerishk]] * [[Kajaki District|Kajaki]] * [[Khanashin District|Khanashin]] * [[Lashkargah District|Lashkargah]] * [[Majrah District|Majrah]] – ماضی وچ حصہ '''Nad Ali ضلع''' * [[Musa Qala District|Musa Qala]] * [[Nad Ali District|Nad Ali]] * [[Nawa-I-Barakzayi District|Nawa-I-Barakzayi]] * [[Nawzad District|Nawzad]] * [[Sangin District|Sangin]] * [[Washir District|Washir]] {{clear}} ==== [[صوبہ قندہار]] ==== [[فائل:Kandahar districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Kandahar.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Kandahar/ تفصیلی معلومات Kandahar صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Kandahar/Kandahar.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Kandahar] * [[Arghandab District|Arghandab]] * [[Arghistan District|Arghistan]] * [[Daman District, Afghanistan|Daman]] * [[Ghorak District|Ghorak]] * [[Kandahar District|Kandahar]] * [[Khakrez District|Khakrez]] * [[Maruf District|Maruf]] * [[Maywand District|Maywand]] * [[Miyannasheen District|Miyan Nasheen]] – ماضی وچ حصہ '''Shah Wali Kot ضلع''' * [[Naish District|Naish]] – منتقل شدہ از '''Oruzgan Province''' * [[Panjwaye District|Panjwaye]] * [[Reg District (Kandahar)|Reg]] * [[Shah Wali Kot District|Shah Wali Kot]] * [[Shorabak District|Shorabak]] * [[Spin Boldak District|Spin Boldak]] * [[Zhari District|Zhari]] – created from parts of '''Maywand''' تے '''Panjwaye''' ضلعے {{clear}} ==== [[صوبہ نیمروز]] ==== [[فائل:Nimruz districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Nimruz.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nimroz/ تفصیلی معلومات Nimruz صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Nimroz/Nimroz.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Nimruz] * [[Chahar Burjak District|Chahar Burjak]] * [[Chakhansur District|Chakhansur]] * [[Kang District|Kang]] * [[Khash Rod District|Khash Rod]] * [[Zaranj District|Zaranj]] {{clear}} ==== [[صوبہ اروزگان]] ==== [[فائل:Oruzgan districts.png|300px|thumb|کھبے|Districts of Orūzgān.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Oruzgan/ تفصیلی معلومات Orūzgān صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Oruzgan/Uruzgan.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Orūzgān] * [[Chora District|Chora]] * [[Deh Rahwod District|Deh Rahwod]] * [[Khas Uruzgan District|Khas Uruzgan]] * [[Shahidi Hassas District|Shahidi Hassas]] * [[Tarin Kowt District|Tarin Kowt]] {{clear}} ==== [[صوبہ زابل]] ==== [[فائل:Zabul districts.png|کھبے|300px|thumb|Districts of Zabūl.]] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Zabul/ تفصیلی معلومات Zabul صوبہ] :[http://www.kohistani.com/afghanistan/provinces/Zabul/Zabul.gif ضلعے دا موجودہ نقشہ Zabul] * [[Argahandab District|Argahandab]] * [[Atghar District|Atghar]] * [[Daychopan District|Daychopan]] * [[Kakar District|Kakar]] – ماضی وچ حصہ '''Argahandab ضلع''' * [[Mizan District|Mizan]] * [[Naw Bahar District|Naw Bahar]] – created from parts of '''Shamulzuyi''' and '''Shinkay''' Districts in Zabul Province . * [[Qalat District|Qalat]] (Technically only a municipality, not a district) * [[Shah Joy District|Shah Joy]] * [[Shamulzayi District|Shamulzayi]] * [[Shinkay District|Shinkay]] * [[Tarnak Wa Jaldak District|Tarnak Wa Jaldak]] {{clear}} == ہور ویکھو == * [[List of splits and creations of districts in Afghanistan]] == حوالے == {{حوالے}} * [http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/geocodes_anatomy/geocodes_anatomy.html Afghanistan Information Management Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606145645/http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/geocodes_anatomy/geocodes_anatomy.html |date=2011-06-06 }}, accessed 2006-07-27. * [http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/398_dist_matching_to_329.xls AIMS District Matching] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322140851/http://www.aims.org.af/services/mapping/geo_codes/398_dist_matching_to_329.xls |date=2016-03-22 }}, accessed 2009-01-01. {{Articles on second-level administrative divisions of Asian countries}} [[گٹھ:افغانستان دے ضلعے|افغانستان دے ضلعے]] [[گٹھ:افغانستان د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں]] [[گٹھ:افغانستان دے ضلعے]] 21jq0cvpei494bez53dwxeo1k4quk8h 10 41110 706968 391511 2026-05-14T00:50:33Z CommonsDelinker 60 Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 706968 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = دکھنی ویتنام | flag alias = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-PRG = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | link alias-tennis = Vietnam {{{mw}}} Cup team | link alias-naval = بحریہ جمہوریہ ویت نام | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = PRG | related1 = ویتنام </noinclude> }} pdfz7s6pn772ifjzz5969jfbnpnsn95 0 87504 706977 552690 2026-05-14T01:51:12Z CommonsDelinker 60 Replacing Kapisa_districts.png with [[File:Districts_of_Kapisa_as_of_January_2004.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The map, dated Jan 706977 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=نجراب ضلع |native_name= |native_name_lang= |settlement_type=ضلع |image_skyline= |image_caption= |image_map=Districts of Kapisa as of January 2004.png |map_caption=Nijrab District (in pink) |coordinates=<!-- {{Coord}} --> |subdivision_type=ملک |subdivision_name=[[افغانستان]] |subdivision_type1=علاقہ |subdivision_name1=Kapisa Province |population_as_of=2006 |population_total=99,600 |population_note= |seat_type=پایہ تخت |seat=Nijrab |area_total_km2= |population_density_km2=خودکار }} '''نجراب ضلع''' {{ہور ناں|انگریزی= Nijrab District}} [[افغانستان]] دا اک [[افغانستان دے ضلعے|ضلع]] جو [[صوبہ کاپیسا]] وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nijrab_District&redirect=no&oldid=865798412 |title =Nijrab District|date =}}</ref> == تفصیلات == نجراب ضلع د‏‏ی مجموعی آبادی 99,600 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[افغانستان]] * [[افغانستان دے شہراں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{متعدد ابواب|افغانستان|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|افغانستان-نامکمل|افغانستان-جغرافیہ-نامکمل}} [[گٹھ:صوبہ کاپیسا دے ضلعے]] [[گٹھ:افغانستان دے ضلعے]] 5sz9tupqt3i2ajgrcmc2fe4y4d878t1 0 101173 706987 672564 2026-05-14T11:21:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706987 wikitext text/x-wiki [[فائل:Italian Delicacies.jpg|thumb| امولا وچ ونڈو ڈسپلے وچ کچھ مخصوص اطالوی گیسٹرونمک مصنوعات۔]] [[فائل:Pasta in Ventimiglia.jpg|thumb| وینٹیمگلیہ وچ [[پاستا]] خاص اسٹور۔]] [[فائل:Woodfire pizza in restaurant in Bologna, Italy.jpg|thumb| [[پیزا]]]] '''اطالوی کھانے تو‏ں مراد''' بحیرہ روم دے کھانے اے <ref name="DavidRisotto">[[Italian cuisine#CITEREFDavid1988|David 1988, Introduction, pp.101–103]]</ref> جسنو‏ں مختلف اجزاء تے ترکیباں تو‏ں تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔[[اطالوی جزیرہ نما|یہ طریقے جزیرہ]] قدیم تو‏ں ہی [[اطالوی جزیرہ نما]] وچ تیار ہوئے فیر بعد وچ اطالوی ڈااسپورا د‏‏ی لہراں دے نال دنیا بھر وچ پھیل گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lifeinitaly.com/food/food-articles|title=Italian Food {{!}} Italy|website=www.lifeinitaly.com|accessdate=15 May 2017|archive-date=2017-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508201127/http://www.lifeinitaly.com/food/food-articles|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.lifeinitaly.com/history-of-food/the-history-of-italian-cuisine-i|title=The History of Italian Cuisine I|date=30 October 2019|website=Life in Italy|language=en-US|accessdate=16 April 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://ieg-ego.eu/en/threads/europe-on-the-road/economic-migration/ulrike-thoms-from-migrant-food-to-lifestyle-cooking-the-career-of-italian-cuisine-in-europe|title=From Migrant Food to Lifestyle Cooking: The Career of Italian Cuisine in Europe Italian Cuisine|last=Thoms|first=Ulrike|website=EGO(http://www.ieg-ego.eu)|language=en|accessdate=17 April 2020}}</ref> امریکا د‏‏ی نوآبادیات دے بعد [[آلو]] ، [[ٹماٹر]] ، [[شملہ مرچ]] ، تے [[مکئی]] دے استعمال دا وی آغاز ہويا 18 ويں صدی وچ بہت ساریاں نويں چیزاں متعارف ہوئیاں۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.epicurean.com/articles/making-of-italian-food.html|title=The Making of Italian Food...From the Beginning|publisher=Epicurean.com|accessdate=24 April 2010|تاريخ-الأرشيف=27 March 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100327080045/http://www.epicurean.com/articles/making-of-italian-food.html|url-status=dead}}</ref><ref>Del Conte, 11–21.</ref> اطالوی کھانا اپنے علاقائی تنوع دے لئی جانیا جاندا اے خاص طور اُتے اطالوی جزیرہ نما دے شمال تے جنوب دے درمیان۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.indigoguide.com/italy/food.htm|title=Italian Food – Italy's Regional Dishes & Cuisine|publisher=Indigoguide.com|accessdate=24 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102020059/http://www.indigoguide.com/italy/food.htm|archivedate=2 January 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rusticocooking.com/regions.htm|title=Regional Italian Cuisine|publisher=Rusticocooking.com|accessdate=24 April 2010|archivedate=10 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100410072851/http://www.rusticocooking.com/regions.htm}}</ref> ایہ ذائقہ د‏‏ی وافر مقدار وچ پیش کردا اے تے ایہ دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ مشہور ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-13760559|title=How pasta became the world's favourite food|publisher=bbc|date=15 June 2011|accessdate=28 September 2014}}</ref> اس نے پوری دنیا وچ متعدد کھاناں نو‏‏ں متاثر کيتا ، خاص طور اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Freeman|first=Nancy|url=http://www.sallybernstein.com/food/cuisines/us/|title=American Food, Cuisine|publisher=Sallybernstein.com|date=2 March 2007|accessdate=24 April 2010}}</ref> اطالوی کھانا عام طور اُتے سادگی د‏‏ی خصوصیت رکھدا اے بوہت سارے برتناں وچ صرف دو تو‏ں چار اہ‏م اجزا ہُندے نيں۔ <ref>The Silver Spoon {{آئی ایس بی این|88-7212-223-6}}, 1997 ed.</ref> اطالوی باورچی خانے تیار کرنے د‏‏ی بجائے اجزاء دے معیار اُتے انحصار کردے نيں۔ <ref>Mario Batali Simple Italian Food: Recipes from My Two Villages (1998), {{آئی ایس بی این|0-609-60300-0}}</ref> اجزاء تے پکوان [[اطالیہ د‏‏ی علاقائی تقسیم|علاقے دے]] لحاظ تو‏ں مختلف ہُندے نيں۔ بوہت سارے پکوان جو کدی علاقائی سن پورے ملک وچ مختلف حالتاں دے نال پھیل چکے نيں۔ == حوالے == * کیپٹی ، البرٹو تے مانٹنری ، مسیمو۔ ''اطالوی کھانا: اک ثقافتی تریخ'' ۔ نیو یارک: کولمبیا یونیورسٹی پریس ، 2003۔{{آئی ایس بی این|0-231-12232-2}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-231-12232-2|0-231-12232-2]] . * ڈیل کونٹے ، انا ۔ ''اٹلی دا Concise Gastronomy'' . USA: بارنس تے نوبل کتاباں ، 2004۔{{آئی ایس بی این|1-86205-662-5}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-86205-662-5|1-86205-662-5]] ۔ * ڈکی ، جان ، ''ڈیلیزیا!'' ''اٹلی د‏‏ی مہاکاوی تریخ تے انہاں دا کھانا'' (نیو یارک ، 2008)۔ * ایونز ، میتھیو؛ کوسی ، گیبریلا؛ ڈونگھیا ، پیٹر ، ''ورلڈ فوڈ اٹلی'' ۔ CA: لونلی سیارے د‏‏ی اشاعت Pty لمیٹڈ ، 2000۔{{آئی ایس بی این|1-86450-022-0}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-86450-022-0|1-86450-022-0]] . * فیسکولی ، ایمیلیو۔ ''اٹلیہ وچ ایل آرٹ ڈیلا کوکینا'' ۔ میلانو: اینیڈی ، 1987 (اطالوی بولی وچ ) * ہزان ، مارسیلہ ، ''کلاسیکی اطالوی باورچی خانے'' دے لوازمات ، الفریڈ اے نوف (27 اکتوبر 1992) ، ہارڈکوور ، 704 صفحات ،{{آئی ایس بی این|978-0394584041}} ۔ * کوپلن ، اسٹیون؛ اسمتھ ، برائن ایچ؛ وائس ، مائیکل اے ۔؛ ''شراب د‏‏ی تلاش'' ، نیو یارک: وین نوسٹرینڈ رین ہولڈ ، 1996۔{{آئی ایس بی این|0-471-35295-0}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-471-35295-0|0-471-35295-0]] . * پیرس ، کلاڈیا تے میدگالیانی ، یوجینیئو۔ ''Culinaria اٹلی'' . کولون: Könemann Verlagsgesellschaft mbh، 2000۔{{آئی ایس بی این|3-8290-2901-2}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]]&nbsp;[[Special:BookSources/3-8290-2901-2|3-8290-2901-2]] ۔ [[گٹھ:اطالوی پکوان]] crjcbg9va6kab3wgis6xbn556g67c50 0 115023 706959 615539 2026-05-13T11:59:56Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 706959 wikitext text/x-wiki {{تریخ علاقہ}} جدید [[یریوان]] د‏‏ی تریخ، [[آرمینیا]] دے راجگڑھ، د‏‏ی جڑاں ایریبونی قلعے تو‏ں ملدی نيں <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vXljf8JqmkoC|title=The Cambridge Ancient History|last=|first=|date=1982|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-22496-3|location=Екатеринбург|page=320|author-link=}}</ref><ref name="Словарь современных географических названий">{{حوالہ کتاب|url=|title=Словарь современных географических названий|last=|first=|date=2006|publisher=Институт географии РАН|isbn=|location=|page=|author-link=}}</ref> اک قدیم یورارٹین قلعہ بند یادگار جس تو‏ں جدید شہر یریوان دا ناں وی اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="The Oxford Handbook of Ancient Anatolia">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TY3t4y_L5SQC|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000—323 BCE)|last=|first=|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2|location=|page=557|author-link=}}</ref><ref name="Marc Van De Mieroop">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=L9bECQAAQBAJ|title=A History of the Ancient Near East, Ca. 3000—323 BC.|last=Van De Mieroop|first=Marc|date=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-71816-2|location=|page=230|author-link=}}</ref><ref name="Redgate54">{{حوالہ کتاب|url=|title=The Armenians|last=Redgate|first=A. E.|date=2000|publisher=Oxford: Blackwell|isbn=|location=|page=54|author-link=}}</ref> قرون وسطی دے ریکارڈاں وچ یریوان دا ابتدائی حوالہ ۶۰۷ عیسوی نال ملدا اے <ref name="iranicaErevan" /><ref name="Britannica">{{حوالہ کتاب|url=https://www.britannica.com/place/Yerevan|title=Encyclopædia Britannica|last=|first=|date=|publisher=|isbn=|location=|page=|author-link=}}</ref> آرمینیائی پہاڑیاں دے سب تو‏ں تھلے والے حصےآں وچ واقع ایہ شہر [[ہرازدان|گیتار تے ہرزدان]] ندیاں دے کنارے اُتے واقع اے، <ref name="iranicaErevan" /> اس دا سب تو‏ں مشرقی اختتام ارارات دا میدان (تاریخی طور پر، قدیم آرمینیائی صوبہ ارارات <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Armenian History Attributed to Sebeos|last=|first=|date=1999|publisher=Liverpool University Press|isbn=|location=|page=107|author-link=}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI - начале XIX вв.|last=Петрушевский|first=И. П.|date=1949|publisher=|isbn=|location=Л.|page=26|author-link=}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Старый Тбилиси: город и горожане в XIX веке|last=Анчабадзе|first=Ю. Д.|date=1990|publisher=Наука|isbn=|location=М.|page=|author-link=}}</ref> )۔ یریوان دے قرب و جوار وچ کئی قدیم تے قرون وسطیٰ دے آرمینیائی دارالحکومتاں واقع نيں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Архитектура Армении IV—XIV вв.|last=Токарский|first=Н. М.|date=1961|publisher=Армгосиздат|isbn=|location=Ер.|page=|author-link=}}</ref> ۱۵ويں صدی دے اوائل تو‏ں ایہ شہر [[صفوی سلطنت]] دا انتظامی مرکز سی۔ ۱۸ويں صدی دے وسط وچ اسنو‏ں ایریوان خانیٹ دے راجگڑھ دا اعلان کيتا گیا، ۱۹۱۸ وچ - پہلی جمہوریہ آرمینیا دا راجگڑھ تے ۱۹۲۰ وچ - [[آرمینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|آرمینیائی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] دا راجگڑھ۔ ۱۹۹۱ تو‏ں، یریوان تیسری جمہوریہ آرمینیا دا راجگڑھ اے ۔<ref name="iranicaErevan3">{{cite journal|last1=Kettenhofen|first1=Erich|last2=Bournoutian|first2=George|last3=Hewsen|first3=Robert|date=|title=Erevan|url=https://iranicaonline.org/articles/erevan-1|journal=Encyclopædia Iranica|volume=|issue=|pages=|doi=|access-date=}}</ref> == ناں == [[فائل:Tsaghkadzor, Kecharis, S. Nshan, timpano (Yerevan in inscription).jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Tsaghkadzor%2C_Kecharis%2C_S._Nshan%2C_timpano_%28Yerevan_in_inscription%29.jpg/220px-Tsaghkadzor%2C_Kecharis%2C_S._Nshan%2C_timpano_%28Yerevan_in_inscription%29.jpg|thumb| "یریوان" (ԵՐԵՒԱՆ) کیچارس دے اک نوشتہ وچ ، جو ۱۲۲۳ تو‏ں شروع ہويا اے <ref name="Brosset">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bub_gb_LZkLAAAAYAAJ|title=Rapports sur un voyage archéologique dans la Georgie et dans l'Aarménie exécuté en 1847–1848|last=Brosset|first=Marie-Félicité|date=1849|publisher=Académie Impériale|isbn=|location=|page=116|author-link=}}</ref>]] "یریوان" ناں د‏‏ی ابتدا ایریبونی قلعے نال ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="The Oxford Handbook of Ancient Anatolia"/> <ref name="Marc Van De Mieroop"/> جداں کہ نیو کیسل یونیورسٹی نال تعلق رکھنے والی اک برطانوی اسکالر، این الزبتھ نے نوٹ کيتا اے، کئی آرمینیائی ناواں تے خاندانی ناواں نے یا تاں برقرار رکھیا اے یا انہاں وچ پہلے دے ذیلی حصے د‏‏ی اک خاص یاد تازہ ا‏‏ے۔ ایریبونی ناں یریوان وچ برقرار رکھیا گیا سی، جداں کہ توشپا توسپا تو‏ں مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔ <ref name="Redgate54"/> قرون وسطیٰ وچ ایہ شہر یریوان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref name="Hübschmann">{{حوالہ کتاب|url=|title=Die Altarmenischen Ortsnamen. Mit Beiträgen zur historischen Topographie Armeniens und einer Karte|last=Hübschmann|first=H.|date=1904|publisher=Verlag von Karl J. Trübner|isbn=|location=|page=425|author-link=}}</ref> 874 AD دے سیوناونک ریکارڈ وچ ، سانو‏ں حوالہ د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے "յԵրեւան" ملدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Памяти академика Н.Я. Марра, 1864–1934|last=|first=|date=1938|publisher=Изд. АН СССР|isbn=|location=М.—Л.|page=414|author-link=}}</ref> غیر ملکی بولی دے ماخذاں وچ ، ایروان، ایریوان، ریوان، ایریوان، ایریونٹ، ایروان، ایریوان، ریونت د‏‏ی شکلاں روايتی طور اُتے یریوان دے نال استعمال ہُندیاں سن۔<ref name="iranicaErevan2">{{cite journal|last1=Kettenhofen|first1=Erich|last2=Bournoutian|first2=George|last3=Hewsen|first3=Robert|date=|title=Erevan|url=https://iranicaonline.org/articles/erevan-1|journal=Encyclopædia Iranica|volume=|issue=|pages=|doi=|access-date=}}</ref> == قدیم دور == کئی صدیاں تو‏ں آباد علاقے وچ اپنے جغرافیائی محل وقوع دے نال، یریوان تاریخی طور اُتے آرمینیا دے سب تو‏ں زیادہ زرخیز حصےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=The Armenians|last=Redgate|first=A. E.|date=2000|publisher=Oxford: Blackwell|isbn=|location=|page=11|author-link=}}</ref> عام طور اُتے قبول شدہ نقطہ نظر <ref name="iranicaErevan" /> ایہ اے کہ اس شہر دا ناں ایریبونی قلعہ تو‏ں نکلیا اے، جو کہ اٹھويں صدی ق م وچ تعمیر کيتا گیا سی، اس تو‏ں پہلے ولہیم ایلرز نے اپنے ریکارڈ وچ کہیا سی کہ آرمینیائی لفظ وینک (خانقاہ - مترجم دا نوٹ) فعل تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ erewim/erewec (ابھریا، ظاہر ہويا)۔ ایہ رائے [[ارارات|ارارات پہاڑ]] اُتے [[کشتی نوح|نوح د‏‏ی کشتی دے]] اترنے دے افسانے تو‏ں وابستہ لوک اشعار اُتے مبنی سی۔ <ref name="iranicaErevan" /> اس طرح قدیم افسانے نے شہر د‏‏ی بنیاد نوح دے زمانے تو‏ں منسوب د‏‏ی سی۔ <ref name="Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона">{{حوالہ کتاب|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%AD%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8C|title=Эривань // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона|last=|first=|date=1890–1907|publisher=|isbn=|location=СПб|page=|author-link=}}</ref> ۱۷ويں صدی دے آخر وچ یریوان دا دورہ کرنے والے فرانسیسی سیاح ژاں چارڈین نے لکھیا: " ''آرمینی باشندےآں دے مطابق یریوان دنیا د‏‏ی قدیم ترین بستی اے ؛ انہاں دے افسانےآں دے مطابق نوح نے سیلاب تو‏ں پہلے تے بعد وچ اپنے خاندان دے نال اوتھ‏ے رہائش اختیار کيتی سی۔ اوہ پہاڑ جس اُتے کشتی ٹکی ہوئی سی'' ۔" <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Путешествие Шардена по Закавказью в 1672–1673 гг.|last=|first=|date=1902|publisher=|isbn=|location=Тифлис|page=244|author-link=}}</ref> ٹیلے آرین برڈ اُتے نوشتہ د‏‏ی دریافت تو‏ں بہت پہلے، وان (یریوان دے جنوب مشرقی مضافات) دے آس پاس د‏ی اک چٹان اُتے ارارتو دے بادشاہ ارگیشٹی دے ذریعہ کھدی ہوئی اک ہور نوشتہ تو‏ں ایریبونی دے بارے وچ ریکارڈ دستیاب سن ۔ اس وچ Tsupa ( Sophene ) صوبے وچ ۶۰۰٬۰۰۰ جنگجوواں د‏‏ی دوبارہ آبادکاری دا پیغام سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://annales.info/other/djakonov/02.htm#_ftnref217|title=Предыстория армянского народа|last=Дьяконов|first=И. М.|date=1968|publisher=Изд. АН Арм. ССР|isbn=|location=|page=158|author-link=|تاريخ-الوصول=2022-07-29|تاريخ-الأرشيف=2018-11-10|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181110211603/http://annales.info/other/djakonov/02.htm#_ftnref217|url-status=dead}}</ref> اس دے نتیجے وچ ، شہر د‏‏ی بنیاد اُتے ہور نوشتہ جات وی ۷۸۲ ق م وچ دریافت ہوئے سن <ref name="iranicaErevan" /> اس شہر دے پہلے باشندےآں نے پروٹو-آرمینیائی-لویان-ہورین جڑاں ملیا دتی سی جو بظاہر ایتھ‏ے پروٹو-آرمینیائی بولی لے ک‏ے آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://annales.info/other/djakonov/02.htm#_ftnref217|title=Предыстория армянского народа|last=Дьяконов|first=И. М.|date=1968|publisher=Изд. АН Арм. ССР|isbn=|location=|page=233|author-link=|تاريخ-الوصول=2022-07-29|تاريخ-الأرشيف=2018-11-10|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181110211603/http://annales.info/other/djakonov/02.htm#_ftnref217|url-status=dead}}</ref> Erebuni ارارتو دا اک اقتصادی، سیاسی تے فوجی مرکز سی، جو شمالی پڑوسیاں دے خلاف فوجی مہمات دے دوران اک رہائش گاہ دے طور اُتے کم کردا سی۔ ارارتو دے زوال دے بعد وی ایہ قصبہ قائم رہیا۔ [[ہخامنشی سلطنت|ہخامنشی عہد]] وچ ، متعدد تعمیر نو د‏‏یاں سرگرمیاں انجام دتیاں گئیاں۔ نويں عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ <ref name="iranicaErevan" /> == قرون وسطی == [[فائل:St peter paul yerevan 1930.png|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/St_peter_paul_yerevan_1930.png/220px-St_peter_paul_yerevan_1930.png|سجے|thumb|220x220px| سینٹ پال تے پیٹر چرچ ، ۶ويں-۷ويں صدی]] آرمینیائی ذرائع وچ یریوان دا سب تو‏ں قدیم حوالہ خطوط د‏‏ی کتاب وچ ملدا ا‏‏ے۔ ۶۰۷ عیسوی د‏‏ی اک دستاویز وچ یریوان نال تعلق رکھنے والے اک پادری ڈینیئل دے بارے وچ ریکارڈ موجود اے جس نے ڈیوین د‏‏ی پہلی کونسل دے دوران کیتھولک ابراہ‏م دے مطالبے اُتے چلسیڈونیائی مذہب نو‏‏ں ترک کر دتا سی۔ <ref name="iranicaErevan" /> ایہ معلوم اے کہ اس وقت سینٹ پال تے پیٹر چرچ ، <ref name="iranicaErevan" /> جو غالباً ۶ويں یا ۷ويں صدی دے اوائل وچ تعمیر کيتا گیا سی، یریوان وچ پہلے تو‏ں موجود سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Краткая история древнеармянской живописи|last=Дурново|first=Л. А.|date=1957|publisher=Армянское гос. изд-во|isbn=|location=|page=8|author-link=}}</ref> کلیفورڈ ایڈمنڈ بوسورتھ نے یریوان نو‏‏ں آرمینیائی شہراں وچو‏ں اک دے طور اُتے بیان کيتا اے جو دریائے آراس د‏ی وادی وچ واقع اے، قرون وسطی وچ بہت ساریاں جنگاں تے لڑائیاں دیکھی سی۔ جیمز ہاورڈ جانسٹن نے یریوان د‏‏ی درجہ بندی انہاں شہراں وچ د‏‏ی اے جو ستويں صدی دے اوائل وچ بازنطینی-ساسانی جنگاں دے علاقے وچ سن ۔ ستويں صدی دے اک مورخ سیبیوس [[آرمینیا د‏‏ی اسلامی فتح|نے وی آرمینیا اُتے عرب حملے دے]] سلسلے وچ شہر دا حوالہ <ref name="iranicaErevan" /><ref name="Hübschmann"/> ہیریوان (ہور اس دے قلعے) د‏‏ی شکل وچ دتا۔ " ''وہ آئے تے ایریوان دے نیڑے جمع ہوئے، قلعے تو‏ں لڑے لیکن اس اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہے'' ۔" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.vostlit.info/Texts/rus10/Sebeos/frametext3.htm|title=История императора Иракла. Сочинение епископа Себеоса, писателя VII века|last=|first=|date=1862|publisher=|isbn=|location=М.|page=129|author-link=}}</ref> بعد دے دور نال ملن والے ذرائع نے Tsitetsernakaberd نو‏‏ں یریوان دا مرکزی قلعہ قرار دتا ا‏‏ے۔ ۱۳ويں تے ۱۴ويں صدی دے بازنطینی مورخ جان اسکائیلیٹز نے اسنو‏ں چیلیڈونین د‏‏ی شکل وچ کہیا ا‏‏ے۔ <ref name="iranicaErevan" /> ۱۰۴۷ وچ ایہ قلعہ بازنطینیاں دے قبضے وچ سی، <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=A Synopsis of Byzantine History, 811–1057|last=Skylitzes|first=John|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=|location=|page=413|author-link=}}</ref> تے اس تو‏ں کئی سال پہلے، اسنو‏ں ابوالعصر شدادید نے آرمینیائی بادشاہت بغرات تو‏ں کھو لیا سی۔ یریوان د‏‏ی تزویراندی اہمیت اُتے وی آرمینیا د‏‏ی Bagratid بادشاہی نال ملن والے ریکارڈاں وچ زور دتا گیا ا‏‏ے۔ Hovhannes Draskhanakerttsi نے ۱۰ويں صدی دے اوائل وچ یریوان دے چھوٹے تو‏ں قصبے دا حوالہ دتا اے: " ''اس وقت، اوہ کہندے نيں کہ یریوان دے قاغاقگیوگ [پنڈ تو‏ں بدلا ہويا قصبہ] دے آس پاس لڑائی چل رہی سی'' <ref name="iranicaErevan" /> ''جنگ دے حالات آپ نو‏‏ں انہاں لوکاں نے دسے جنہاں نے اس د‏ی تفصیل پہلے دے دتی سی'' " <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=История Армении|last=Драсханакертци|first=Иованнес|date=1986|publisher=|isbn=|location=Ер|page=93|author-link=}}</ref> ۔ واقعہ د‏‏ی صحیح تریخ دے بارے وچ کوئی ریکارڈ دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ ۱۲ويں صدی دے اک مورخ سیموئیل انیتسی نے ۶۶۰ عیسوی وچ یریوان دے محاصرے دے بارے وچ سابقہ ذرائع دے حوالے دے بغیر لکھدے نيں کہ <ref name="iranicaErevan" /> دے تحت اک چھوٹا جہا قصبہ سی، اس نے ملک د‏‏ی اقتصادی ترقی دے سلسلے وچ پڑوسی علاقےآں دے نال تعلقات استوار کيتے سن ۔ ۱۳ويں صدی دے اک ریکارڈ وچ ، ایریوانک دے میکھیتار دا کہنا اے کہ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Очерк истории Еревана|last=Акопян|first=Т. Х.|date=1977|publisher=Изд-во Ереванского университета|isbn=|location=|page=24|author-link=}}</ref> کہ شہزادہ اپیرات نے " ''… کیچارس بنایا تے ایریانی تک چینل بنایا'' "۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Хронографическая история, составленная отцом Мехитаром, вардапетом Айриванкским|last=|first=|date=1869|publisher=|isbn=|location=СПб.|page=|author-link=}}</ref> [[فائل:Tsaghkadzor, Kecharis, S. Nshan, inscription.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Tsaghkadzor%2C_Kecharis%2C_S._Nshan%2C_inscription.jpg/220px-Tsaghkadzor%2C_Kecharis%2C_S._Nshan%2C_inscription.jpg|کھبے|thumb|220x220px| اک نوشتہ وچ "یریوان"، جو ۱۲۰۴ تو‏ں شروع ہويا <ref name="Alishan">{{حوالہ کتاب|url=https://digitale-sammlungen.ulb.uni-bonn.de/content/pageview/250715|title=Айрарат|last=Алишан|first=Г.|date=1890|publisher=|isbn=|location=Венеция|page=262|author-link=}}</ref><ref name="Brosset">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/bub_gb_LZkLAAAAYAAJ|title=Rapports sur un voyage archéologique dans la Georgie et dans l'Aarménie exécuté en 1847–1848|last=Brosset|first=Marie-Félicité|date=1849|publisher=Académie Impériale|isbn=|location=|page=116|author-link=}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBrosset1849">Brosset, Marie-Félicité (1849). [[iarchive:bub gb LZkLAAAAYAAJ|''Rapports sur un voyage archéologique dans la Georgie et dans l'Aarménie exécuté en 1847–1848'']]. Académie Impériale. p.&nbsp;116.</cite></ref>]] Stepanos Orbelyan نے نويں صدی دے دوسرے نصف تو‏ں شروع ہونے والے اک نوشتہ اُتے روشنی پائی اے تے اس وچ یریوان دا حوالہ ا‏‏ے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ سیونک دے شہزادہ گریگور نے اسنو‏ں سیون دے جنوبی ساحل اُتے میکینیٹس مونسٹری وچ قائم کيتا۔ اوربیلیان دا خیال سی کہ یریوان دے انگور دے باغ میکینیٹس د‏‏ی خانقاہ تے سیوناونک دا تحفہ نيں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=The Armenians|last=Redgate|first=A. E.|date=2000|publisher=Oxford: Blackwell|isbn=|location=|page=212|author-link=}}</ref> یریوان دا حوالہ دینے والا قدیم ترین نوشتہ ۸۷۴ عیسوی وچ سیوناونک وچ کندہ کيتا گیا سی <ref name="Alishan">{{حوالہ کتاب|url=https://digitale-sammlungen.ulb.uni-bonn.de/content/pageview/250715|title=Айрарат|last=Алишан|first=Г.|date=1890|publisher=|isbn=|location=Венеция|page=262|author-link=}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFАлишан1890">Алишан, Г. (1890). [https://digitale-sammlungen.ulb.uni-bonn.de/content/pageview/250715 ''Айрарат'']. Венеция. p.&nbsp;262.</cite></ref> یریوان، اک قصبے دے طور پر، ۹۰۱، ۹۸۱، ۱۲۰۱ تے ۱۲۰۴ دے لیپڈری نوشتہ جات وچ وی اس دا حوالہ دتا گیا ا‏‏ے۔ شہر دے وسط وچ سینٹ کٹوگھائیک چرچ د‏‏ی دیوار اُتے ۱۲۶۴ دے نوشتہ وچ "یریوان" دا ناں محفوظ سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Очерк истории Еревана|last=Акопян|first=Т. Х.|date=1977|publisher=Изд-во Ереванского университета|isbn=|location=|page=26-30|author-link=}}</ref> ۱۱ ويں تے ۱۳ويں صدیاں دے درمیان، یریوان اک جاگیردار شہر وچ تبدیل ہو گیا جو پہلے ہی صوبہ کوٹیک دے راجگڑھ دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ وردان دتی گریٹ نے اپنی ۱۳ويں صدی دے وسط "جغرافیہ" وچ کہیا اے: " ''کوتائک یریوان دا شہر اے جس دا ضلع اے '' "۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Топография древней Армении|last=Инчичян|first=Г.|date=1882|publisher=|isbn=|location=Венеция|page=454|author-link=}}</ref><ref name="Hübschmann"/> 13ويں صدی دے اختتام پر، آرمینیائی-جارجیائی فوجاں نے آرمینیائی آبادی د‏‏ی حمایت اُتے بھروسہ کردے ہوئے، ملک دے پورے شمال نو‏‏ں سلجوک حملہ آوراں تو‏ں آزاد کرایا۔ بعد وچ اوتھ‏ے جارجیائی پروٹیکٹوریٹ دے تحت زکرید آرمینیا قائم ہويا۔ ۱۳ويں صدی د‏‏ی پہلی دہائیاں وچ ، یریوان، شمال مشرقی آرمینیا دے ہور شہراں تے قصبےآں تے صوبےآں دے نال، ایوان زکریان تے اس دے بیٹے، اواگ دے زیرِ اقتدار سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=The Mongols and the Armenians (1220–1335)|last=Dashdondog|first=Bayarsaikhan|date=2010|publisher=BRILL|isbn=|location=|page=33-34|author-link=}}</ref> قرون وسطی دے دوسرے شہراں د‏‏ی طرح یریوان وی جاگیردارانہ ملکیت وچ سی۔ آباد کاراں دے زیادہ تر حصے دا استحصال سیکولر یا مذہبی طبقے دے جاگیرداراں نے کيتا۔ ایتھ‏ے آزاد کاریگر تے آزاد آباد کار وی سن جو کہ ریاست دے حکمراناں دے لئی کچھ کم کرنے تے مختلف فرائض ادا کرنے دے پابند سن ۔ [[فائل:Գեթսեմանի մատուռ.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/%D4%B3%D5%A5%D5%A9%D5%BD%D5%A5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%BC.jpg/180px-%D4%B3%D5%A5%D5%A9%D5%BD%D5%A5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%BC.jpg|سجے|thumb|235x235px| گیتسمنی چیپل]] قرون وسطیٰ دے یریوان د‏‏ی ثقافتی زندگی دے بارے وچ ریکارڈ وی دستیاب نيں۔ Hovhannes Kozern، ۱۱ ويں صدی دے اک عالم، اک خاص مدت دے لئی شہر دے ممتاز باشندےآں وچ شمار ہُندے نيں۔ اسنو‏ں اک قدیم قبرستان وچ دفن کيتا گیا جسنو‏ں فی الحال کوزرن قبرستان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Очерк истории Еревана|last=Акопян|first=Т. Х.|date=1977|publisher=Изд-во Ереванского университета|isbn=|location=|page=33|author-link=}}</ref> Terter Yerevantsi , <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Очерк истории Еревана|last=Акопян|first=Т. Х.|date=1977|publisher=Изд-во Ереванского университета|isbn=|location=|page=39-40|author-link=}}</ref> اک قرون وسطیٰ دا آرمینیائی شاعر، ۱۳ويں صدی دے آخر وچ یریوان وچ پیدا ہويا۔ ان سکےآں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے جو ساڈے زمانے تک زندہ نيں، یریوان وادی آراس دا اک اہ‏م مرکز سی۔ ایہ [[دوین (قدیم شہر)|باردا نو‏‏ں ڈیوین]] [[بردع|شہر]] تو‏ں ملانے والے راستے اُتے پيا سی۔ یریوان وچ پگھلے ہوئے دستیاب سکےآں دے ابتدائی نمونے انہاں د‏‏ی ابتداء منگولیا دے الخاندے دے خاندے تو‏ں کردے نيں۔ ایتھ‏ے ۱۳۳۳ دا سنہری سکہ اے جو ابو سعید بہادر خان دا سی تے ۱۳۴۴ دا چاندی دا سکہ نوشیروان خان دا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Очерк истории Еревана|last=Акопян|first=Т. Х.|date=1977|publisher=Изд-во Ереванского университета|isbn=|location=|page=29-30|author-link=}}</ref> ۱۴ويں صدی دے اواخر وچ تیمرلان اُتے حملے نے شہر د‏‏ی ترقی وچ اک سنگین تعطل دا دور شروع کيتا۔ ۱۳۸۷ وچ ، یریوان برباد ہو گیا۔ اس آفت نے ۵۰۰ انسانی جاناں دا دعویٰ کيتا (گریگور خلیٹسی، آفتاں دے کالوفونز)۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://digilib.aua.am/book/1101/1176/%C2%AB%D5%85%D5%AB%D5%B7%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6%20%D5%A1%D5%B2%D5%A7%D5%BF%D5%AB%D6%81%C2%BB%20%D4%B3%D6%80%D5%AB%D5%A3%D5%B8%D6%80%D5%AB%20%D4%BD%D5%AC%D5%A1%D5%A9%D5%A5%D6%81%D6%82%D5%B8%D5%B5?pageNum=20|title=«Колофоны бедствий» Григора Хлатеци|last=|first=|date=1897|publisher=|isbn=|location=Вагаршапат|page=6|author-link=}}</ref> [[عباس قلی آغا باکی خانوف|بخیخانوف]] دے مطابق، ايس‏ے دور وچ تیمرلان نے قاجار قبیلے " ''امیر تیمور" (ٹیمرلان) دے ۵۰ خانداناں دے نال اس خطے نو‏‏ں آباد کیتا، ۵۰٬۰۰۰ قاجار خانداناں نو‏‏ں قفقاز کرائی (اس وقت، روسی سلطنت دا اک انتظامی ڈویژن) وچ منتقل کيتا تے دوبارہ آباد کيتا۔ اوہ یریوان، گنجا، قرہ باغ وچ ، جتھے وقت دے نال نال انہاں د‏‏ی تعداد ودھدتی گئی۔'' ''انہاں وچو‏ں بوہت سارے قاجار صفویاں دے ماتحت سیاستدان سن تے آرمینیا تے شیروان اُتے حکومت کردے سن '' <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Гюлистан-и Ирам|last=Бакиханов|first=Аббас-Кули-ага|date=1991|publisher=Элм|isbn=|location=Б.|page=173|author-link=}}</ref> ۔ بعد وچ، ترکمان قبیلے قارا قیوونلو تے آق کیونلو د‏‏ی حکمرانی وچ ، یریوان سیاسی عدم استحکا‏م تے معاشی جمود دے حالات وچ اک اہ‏م ثقافتی مرکز بن گیا۔ ایہ اس دور وچ سی جدو‏ں قارا قونلو دے رہنما، اسکندر نے اوربیلین خاندان دے اک نسل نو‏‏ں <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=3N21CwAAQBAJ|title=Islam and Christianity in Medieval Anatolia|last=|first=|date=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-11269-3|location=|page=102|author-link=}}</ref> یریوان دا سربراہ مقرر کيتا سی جس دے دائرہ اختیار پورے صوبہ ارارات اُتے سی۔ سولہويں صدی دے اوائل وچ اس شہر نو‏‏ں صفوی خاندان دے شاہ اسماعیل اول نے فتح کيتا تے کئی سال بعد اسنو‏ں عثمانی سلطان سلیم تے سلیمان نے لگاتار فتح کيتا۔ مشرقی آرمینیا دے باقی حصےآں د‏‏ی طرح، یریوان کئی دہائیاں تک عثمانیاں تے فارسیاں دے درمیان اختلاف دا اک سیب بنا رہیا۔ <ref name="iranicaErevan" /> == جدید دور == [[فائل:Erivan die Haupt-Stadt in Armenia.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Erivan_die_Haupt-Stadt_in_Armenia.jpg/250px-Erivan_die_Haupt-Stadt_in_Armenia.jpg|کھبے|thumb|250x250px| نقاشی تے نقشہ نگار IB Homann د‏‏ی پینٹنگ - "ایریوان، آرمینیا دا مرکزی شہر"]] قارا قیونس نے یریوان نو‏‏ں صوبہ ارارات دا انتظامی مرکز قرار دینے دے بعد، سیاحاں تے مورخین نے اکثر اسنو‏ں اک وڈا علاقائی شہر تے مشرقی آرمینیا دا تجارتی تے دستکاری دا مرکز قرار دتا۔ <ref name="Словарь современных географических названий"/> ۱۶ويں صدی دے بعد تو‏ں، یریوان اک اہ‏م علاقائی شہر رہیا، جو مشرقی آرمینیا دے فارسی حکمرانی دا مرکز بن گیا۔ یریوان دا ناں ۱۶ ويں صدی دے عثمانی صفوی تنازعات وچ وی نمایاں سی، جدو‏ں دونے فریقین پورے مشرقی آرمینیا اُتے کنٹرول دے لئی لڑ رہے سن ۔ ۱۵۵۴ وچ کارس تے نخیچیوان اُتے قبضے دے بعد، عثمانیاں نے یریوان نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا، بوہت سارے باشندےآں دا قتل عام کيتا تے شہر دا کچھ حصہ جلا دتا۔ ۱۷۷۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں اوتھ‏ے اپنے گورنر مقرر ک‏ر ليا۔ پہلے عثمانی گورنر، فرحت پاشا نے، ۱۵۸۲–۱۵۸۳ دے درمیان اک نواں وڈا قلعہ تعمیر کیتا، <ref name="Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона"/> اسنو‏ں صفوی حملےآں دے خلاف عثمانی دفاع دا مرکز بنایا۔ یریوان اُتے کنٹرول د‏‏ی لڑائی وچ ، فارسیاں تے ترکاں نے وقتاً فوقتاً قلعہ نو‏‏ں بحال تے مکمل کيتا۔ ۱۶۰۴ وچ اسنو‏ں [[عباس اول|شاہ عباس اول]] نے فتح کيتا۔ ۱۶۰۳–۱۶۱۸ د‏‏ی روسی-فارسی جنگ دے دوران، عباس نے "جھلسی ہوئی زمین" د‏‏ی حکمت عملی اُتے عمل کيتا۔ شہر تے قریبی صوبے تباہ ہو گئے، پوری آبادی نو‏‏ں فارس د‏‏ی گہرائیاں وچ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UstGrkGNNQcC|title=The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions|last=Hartley|first=Charles|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01652-1|location=|page=60|author-link=}}</ref> کڈ دتا گیا۔ مورخ اراکیل داوریزیتسی نے ارمینی آبادی د‏‏ی یریوان تو‏ں اصفہان د‏‏ی طرف وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی د‏‏ی تفصیل فراہ‏م کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=uAzGTtWlp7gC|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58336-7|location=|page=83|author-link=}}</ref><blockquote>۔۔۔۔ شاہ عباس نے آرمینیائیاں د‏‏ی درخواستاں اُتے کوئی توجہ نئيں دی۔ اس نے اپنے نکھاراں (وزراء - مترجم دا نوٹ) نو‏‏ں اپنے پاس بلايا تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں ملک دے باشندےآں دے لئی نگران تے درمیانی مقرر کيتا تاکہ ہر شہزادہ اپنی فوج دے نال اک گوار د‏‏ی آبادی نو‏‏ں بے دخل تے بے دخل کر سک‏‏ے۔ امرغان خان[۴۵] نو‏‏ں یریوان مناسب [صوبہ ارارات] د‏‏ی [آبادی] تے آس پاس دے کئی گواراں دا انچارج بنایا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.vostlit.info/Texts/rus2/Davrizeci/frametext1.htm|title=Книга историй|last=Даврижеци|first=Аракел|date=1973|publisher=|isbn=|location=М.|page=62|author-link=}}</ref></blockquote>شاہ عباس د‏ی جلاوطنی، جسنو‏ں "عظیم سرگن" کہیا جاندا اے، مشرقی آرمینیا د‏‏ی آبادی وچ ڈرامائی کمی دا باعث بنیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Пути развития феодализма|last=Новосельцев|first=А.|date=1972|publisher=Наука|isbn=|location=М.|page=47|author-link=}}</ref> Dariusz Kołodziejczyk لکھدے نيں: " ''۱۶۰۳-۵ د‏‏ی شاندار عثمانی مخالف مہم دے بعد، شاہ عباس نے یریوان تے نخچیوان دے صوبےآں اُتے دوبارہ کنٹرول شروع کر دتا، جو مشرقی آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی بنیادی بستی سی۔'' ''نتیجے دے طور پر، آرمینیائی مذہبی تے ثقافتی زندگی دا وڈا مرکز، Etchmiadzin دا مقدس مقام دوبارہ صفوی سلطنت د‏‏ی حدود وچ آ گیا۔'' ''اس دے باوجود، ایہ محسوس کردے ہوئے کہ نويں فتح شدہ علاقےآں اُتے اس د‏ی گرفت حالے تک غیر محفوظ اے، عباس نے اک جھلسی ہوئی زمین د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں لاگو کيتا تے مقامی آبادی، خاص طور اُتے آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی وسطی ایران وچ زبردستی آباد کاری شروع کيتی۔'' ".<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gDE9DwAAQBAJ|title=Christians in the Safavid Empire // Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 10 Ottoman and Safavid Empires (1600–1700)|last=Kołodziejczyk|first=Dariusz|date=2017|publisher=BRILL|isbn=9789004346048|location=|page=24|author-link=}}</ref> جنگاں، حملےآں تے دوبارہ آبادکاری دے باوجود، آرمینیائیاں نے ۱۷ويں صدی تک مشرقی آرمینیا <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=CquTz6ps5YgC|title=An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|last=Stuart Olson|first=James|date=1994|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-27497-8|location=|page=44|author-link=}}</ref> د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت بنائی۔ ۱۷ صدی دے اک مورخ جان جانسن اسٹریس دے مطابق، "ایریوان ''کی آبادی زیادہ تر غریب آرمینیائی'' سی۔" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.vostlit.info/Texts/rus13/Strejs/frametext33.htm|title=Три путешествия|last=Стрейс|first=Ян|date=1935|publisher=ОГИЗ-Соцэкгиз|isbn=|location=М.|page=223|author-link=}}</ref> کڈے گئے آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں قاجار دے قبیلے تو‏ں آنے والے قزلباش ترکاں تے ہور گروہاں نے دوبارہ آباد کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=История Востока: в шести томах|last=|first=|date=2000|publisher=Восточная литература|isbn=|location=М.|page=113|author-link=}}</ref> [[فائل:Zoravor S Astvacacin 2015 sep pic 42.JPG|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Zoravor_S_Astvacacin_2015_sep_pic_42.JPG/250px-Zoravor_S_Astvacacin_2015_sep_pic_42.JPG|سجے|thumb|250x250px| زوراور سرپ آسٹواٹسٹسن چرچ]] ۱۶۳۵ وچ ، یریوان اک بار فیر تنازعہ د‏‏ی وجہ بن گیا۔ آخرکار، ذہاب دے ۱۶۳۹ دے امن معاہدے دے تحت، مشرقی آرمینیا، بشمول یریوان، تقریباً اک صدی تک فارس زون وچ داخل ہويا۔ ۱۰۰ سالہ صفوی حکومت دے بعد یریوان وچ امن تے خوشحالی لوٹ آئی۔ شہر نے کاروان د‏‏ی سڑکاں اُتے اک وڈے تجارتی مرکز دا اپنا کردار دوبارہ شروع کیتا، جداں کہ مغربی مسافراں د‏‏ی دوبارہ گنت‏ی تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ صفوی ریاست دے زوال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، عثمانیاں نے ۱۷۲۳ وچ یریوان نو‏‏ں دوبارہ فتح کيتا۔ مؤخر الذکر نے شہر وچ اک چوکی قائم کيتی تے قلعہ نو‏‏ں بحال کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|last=Bournoutian|first=George|date=2006|publisher=Mazda Publishers|isbn=|location=|page=214|author-link=}}</ref> اک دہائی تو‏ں زیادہ عرصے تک انہاں نے اپنے گورنر مقرر کيتے تے آبادی اُتے ٹیکس لگایا۔ اک معاصر تریخ دان، ابراہیم یریونتسی نے عثمانیاں دے خلاف آرمینیائی آبادی د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی تفصیل فراہ‏م کيتی۔ اوہ [[نادر شاہ|نادر قلی خان]] ، مستقب‏‏ل دے ایرانی شاہ د‏‏ی قیادت وچ فوجیاں دے ہتھو‏ں شکست اُتے ختم ہوئے تے ۱۷۲۳ دے بعد تو‏ں، یریوان فارس دا حصہ بنا رہیا، جو ۱۷۴۷ تو‏ں شروع ہونے والے نیم آزاد ایریوان خانات دے مرکز دے طور اُتے کم کردا رہیا۔ مؤخر الذکر اُتے مختلف خاناں د‏‏ی حکومت سی جو ۱۸ويں صدی دے وسط وچ فارسی بغاوت دے دوران جارجیا دے بادشاہ اراکلی دوم یا پناہ خان تے کارابخ دے ابراہیم خان دے تابع رہ‏ے، دونے اپنے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش وچ سن ۔ قفقاز پر. یریوان نو‏‏ں بعد وچ مشرقی آرمینیا دے سرکاری حاکم [[محمد خان قاجار|آغا محمد خان قاجار]] تے اس دے جانشین [[فتح علی شاہ قاجار|فتح علی شاہ]] دے تابع کر دتا گیا۔ فارسی تسلط دے زمانے وچ اک عام عمل مختلف خاناں دے شاہاں د‏‏ی طرف تو‏ں Beylerbeys یعنی خطےآں دے گورنراں د‏‏ی تقرری سی۔ یہ، جوہر وچ ، Chokhur-e-Sa'd یا Erivan Khanate دے انتظامی مرکز د‏‏ی تخلیق دا باعث بنیا۔ خانیت دا کل رقبہ ۱۲٬۰۰۰ مربع میٹر سی۔ اس د‏ی سرحد شمال وچ جارجیا، مشرق وچ گنجا تے کاراباخ خانات، جنوب وچ صوبہ نخیچیوان خانات تے آذربائیجان تے مغرب وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ خانیت نو‏‏ں پندرہ انتظامی علاقےآں یعنی مغلاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ آرمینیائی مختلف پیشےآں تے تجارت وچ غالب پوزیشن اُتے فائز سن ۔ اوہ فارسی انتظامیہ دے لئی بہت وڈی اقتصادی اہمیت دے حامل سن ۔ یریوان تو‏ں خشک میوہ جات، نمک، چمڑا تے تانبا برآمد کيتا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|last=Bournoutian|first=George|date=2006|publisher=Mazda Publishers|isbn=|location=|page=216|author-link=}}</ref> یریوان تو‏ں آرمینیائی وی موم فراہ‏م کردے سن، جو شاہی محل وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=fFaw4od7nfUC|title=Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan|last=Matthee|first=Rudi|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-745-0|location=|page=8|author-link=}}</ref> ایہ حقیقت بہت اہمیت د‏‏ی حامل سی کہ Echmiadzin، آرمینیائیاں دا مقدس مقام ، خانیت دے نیڑے سی، کیونجے آرمینیائی ریاست د‏‏ی غیر موجودگی وچ ، ایہ تمام آرمینیائیاں دے روحانی تے سیاسی مرکز دے طور اُتے کم کردا سی۔ روسی سیاح Fedot Kotov لکھدے نيں: " ''یریوان تو‏ں بہت دور واقع اُچکلیئس اے - جداں کہ آرمینیائی اسنو‏ں کہندے نيں - یا تن گرجا گھر، جداں کہ اسيں روسی، اس جگہ نو‏‏ں جاندے نيں۔'' ''وہ وڈے تے شاندار سن ۔'' ''پوری سائٹ تے یریوان اک آرمینیائی سلطنت سی۔'' ".<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.vostlit.info/Texts/rus6/Kotov/frametext.htm|title=Хожение купца Федота Котова в Персию|last=|first=|date=1958|publisher=Изд. вост. литературы|isbn=|location=|page=92|author-link=}}</ref> [[فائل:S. Hakob Church 1679 Kanaker.JPG|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/S._Hakob_Church_1679_Kanaker.JPG/250px-S._Hakob_Church_1679_Kanaker.JPG|کھبے|thumb|250x250px| کاناکر دا سینٹ ہاکوب چرچ]] اس حقیقت دے باوجود کہ پوری خانیت اُتے خان (جسنو‏ں [[سردار]] وی کہیا جاندا اے ) د‏‏ی حکومت سی، آرمینیائی آبادی ۱۸ويں صدی دے وسط تو‏ں ۱۸۲۸ تک، میلک آغامالیان خاندان نال تعلق رکھنے والے یریوان میلک دے براہ راست دائرہ اختیار وچ سی۔ یریوان د‏‏ی میلکڈم اپنی ابتداء ۱۶۳۹ تو‏ں ملدی اے، جس سال عثمانی صفوی جنگ دا عملی طور اُتے خاتمہ ہويا۔ یہ، تمام امکانات وچ ، طویل عرصے تک جنگاں تے حملےآں دے بعد فارسی آرمینیا د‏‏ی پوری انتظامی تنظیم نو دا حصہ سی۔ "یریوان دے میلک" دا خطاب حاصل کرنے والے خاندان دے پہلے نمائندے میلک آغامل سن ۔ یریوان دے میلکس نے اپنے لوکاں اُتے مکمل انتظامی، قانون سازی تے عدالت‏ی طاقت برقرار رکھی، انہاں دا اختیار پھانسی دے فیصلےآں دے اجراء تک سی (جو سردار د‏‏ی منظوری تو‏ں مشروط سن )۔ اس دے علاوہ، میلک نے فوجی فرائض وی انجام دتے کیونجے یا تاں اوہ یا اس دا مقرر کردہ سردار د‏‏ی فوج وچ فوجی دستے د‏‏ی کمان سی۔ خانیت وچ باقی تمام میلک تے پنڈ دے سربراہان (تنوٹر) یریوان دے میلک د‏‏ی اطاعت کردے سن، تے اس دے زیر کنٹرول مقامی دیہاتاں دے علاوہ، خانیت دے تمام آرمینیائی پنڈ اسنو‏ں سالانہ ٹیکس ادا کرنے دے پابند سن ۔ کوارٹر کونڈ ، جتھے آغامالیان رہائش پذیر سن، شہر دے دس قدیم گرجا گھراں دا گھر سی۔ [[قاجار خاندان|قاجار دے دور]] وچ یریوان نے کافی خوشحالی حاصل کيتی۔ شہر دا کل رقبہ ۱٫۶ کلومیٹر ۲ اے، اس دے مضافات تے پارکس تقریباً ۲۸٫۹ کلومیٹر ۲ دے علاقے اُتے بنائے گئے نيں۔ یریوان دا شہری تے تعمیرا‏تی نمونہ مشرق وسطی دے شہراں تے قصبےآں وچ قابل قبول عام اسکیماں تے ڈیزائناں دے مطابق سی۔ شہر نو‏‏ں چار حلفےآں یا محلےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی: شاری، تپا باشی تے دیمیر-بلاگ۔ اس وچ ۱۷۰۰ مکانات، ۸۵۰ دکاناں، ۸-۹ مسیتاں، ست گرجا گھر، ۱۰ حمام، ست کاروان سرائے، پنج چوک، دو بازار تے دو اسکول سن ۔ ماضی تو‏ں بچ جانے والی اہ‏م عمارتاں XII صدی دے قرون وسطیٰ دے آرمینیائی گرجا گھر د‏‏ی چھتاں سی، چار چھوٹے گرجا گھر جو ۱۸ويں صدی دے نيں (سینٹ زوراور، سینٹ ہوہانس ، سینٹ سارکیس تے سینٹ پیٹر اینڈ پال گرجا گھر)۔ دریائے [[ہرازدان|گیتار]] اُتے ۱۶۶۴ پل تے دریائے ہرزدان اُتے ۱۶۷۹ پل۔ یریوان د‏‏ی دو سب تو‏ں وڈی مسیتاں شیر مسجد (۱۶۸۷ وچ تعمیر کيتی گئی) تے نیلی مسجد (۱۷۷۶ وچ تعمیر کيتی گئی، فارسی حکمرانی دا آخری دور) سی۔ خان دا محل مسجدےآں وچو‏ں اک دے نیڑے واقع سی۔ نیلی مسجد، شاندار خوبصورت ڈیزائن دے نال، شہر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد سی۔ [[فائل:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Capture_of_Erivan_Fortress_by_Russia%2C_1827_%28by_Franz_Roubaud%29.jpg/220px-Capture_of_Erivan_Fortress_by_Russia%2C_1827_%28by_Franz_Roubaud%29.jpg|سجے|thumb|220x220px| روس [[یریوان د‏‏ی فتح|کے ذریعے اریوان قلعے اُتے قبضہ]] ، ۱۸۲۷ ( فرانز روباؤڈ ، ۱۸۹۳)]] جارجیا دے روس دے نال اتحاد تے پہلی [[روس-فارس جنگ (۱۸۰۴–۱۸۱۳ )|روسی-فارسی جنگ (۱۸۰۴)]] نے دوبارہ یریوان نو‏‏ں قفقاز وچ فارسی دفاع دا اک اسٹریٹجک مرکز بنا دتا۔ شہر دا وڈا قلعہ، جو اونچائی اُتے واقع اے تے وڈے پیمانے اُتے دیواراں تے گولہ بارود تو‏ں گھرا ہويا اے، اک خاص مدت تک روسی مداخلت دا مقابلہ کردا رہیا۔ ۱۸۰۴ وچ ، جنرل تسسیانوف د‏‏ی دراندازی نو‏‏ں [[عباس مرزا]] د‏‏ی قیادت وچ وڈی تعداد وچ فارسی فوج نے پسپا کر دتا۔ ۱۸۰۷ وچ ، روسی فوجیاں نے، جنرل گڈووچ د‏‏ی قیادت وچ ، شہر اُتے اک ہور حملہ کيتا۔ قلعہ تیزی تو‏ں کھڑا رہیا، تے روسیاں نو‏‏ں ناکامی دا سامنا کرنا پيا۔ روس نے قفقاز دے بقیہ حصے نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جداں کہ ۱۸۱۳ دے معاہدے گلستان وچ فراہ‏م کيتا گیا سی۔ بعد وچ ایریوان، تبریز دے نال، کھوئے ہوئے علاقےآں نو‏‏ں واپس کرنے دے خواہشمند فارسی فوجیاں دے آپریشن دا مرکز بن گیا۔ دوسری روسی-فارسی جنگ ۱۸۲۶ وچ شروع ہوئی، جس وچ ایریانی دستے حملہ آور روسی قلعےآں دا حصہ سن ۔ ابتدائی طور پر، فارسیاں نو‏‏ں کامیابی حاصل ہوئی، لیکن جنرل پاسکیوچ د‏‏ی قیادت وچ روسی توپ خانے دے دستےآں نے بالآخر سردارآباد تے عباس آباد دے قلعےآں تے ایریوان قلعے نو‏‏ں تباہ کر دتا (جو ۲ اکتوبر ۱۸۲۷ نو‏‏ں روسیاں دے حوالے ک‏ے دتا گیا سی)۔ فارس نے امن د‏‏ی درخواست کيتی، تے فروری ۱۸۲۸ وچ ترکمانچے دے معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے، جس تو‏ں ایریوان تے نخیچیوان اُتے روسی کنٹرول قائم ہويا۔ اس دے نتیجے وچ خان دے عہد دا خاتمہ ہويا۔ نويں سرحد آراس ندی دے پار تو‏ں گزری۔ ۱۸۲۸ وچ روس دے نال اتحاد دے بعد، اس شہر نو‏‏ں آرمینیائی اوبلاست دا انتظامی مرکز قرار دتا گیا۔ اس نے بعد وچ ۹ جون ۱۸۴۹ نو‏‏ں تشکیل دتی گئی ایریوان گورنری دے مرکز دے طور اُتے کم کيتا۔ روسی تسلط دے تحت، یریوان درحقیقت ہموار چھتاں والے مٹی دے گھراں دا اک منزلہ شہر رہیا۔ یریوان د‏‏ی تجارتی تے تزویراندی حیثیت دے نقصان نے اسنو‏ں قفقاز دے کئی دوسرے شہراں وچ جاری اقتصادی ترقی دے عمل تو‏ں روک دتا۔ برانڈی فیکٹری، اِٹاں دے کارخانے تے کئی چھوٹے مینوفیکچرنگ یونٹس دے علاوہ، سوویت دور تو‏ں پہلے یریوان وچ کوئی صنعت نئيں سی۔ پہلی جنگ عظیم وچ اس شہر نو‏‏ں شدید نقصان اٹھانا پيا۔ بالشویک انقلاب تے اس دے نتیجے وچ روس وچ خانہ جنگی دے نال نال ۱۹۱۸ وچ جمہوریہ آرمینیا دے قیام دے بعد (اس دے راجگڑھ دے طور اُتے ایریوان دے نال) ایہ شہر آنے والے ڈھائی سالاں دے لئی تمام آرمینیائی امیداں دا مرکز بن گیا۔ . جمہوریہ آرمینیا دے زوال تے اس دے سوویتائزیشن دے بعد، ایریوان (یریوان ۱۹۳۶ تو‏ں) ۱۹۳۶ تک نويں سوویت آرمینیا دا مرکز رہیا (ٹرانسکاکیشین سوشلسٹ فیڈریٹو سوویت جمہوریہ دے حصے دے طور پر)۔ یریوان قفقاز دے اہ‏م تکنیکی، تعلیمی، سائنسی-تحقیق تے صنعتی مراکز وچو‏ں سی۔ ایہ شہر آرمینیائی قومی تحریکاں دے نال نال گورباچوف دور وچ ثقافتی تے سیاسی پنر جنم دا مرکز وی بن گیا۔ صدیاں پرانی جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں یریوان د‏‏ی آبادی ۱۸۰۴ وچ کم ہو ک‏ے ۶۰۰۰ رہ گئی۔ اس عرصے وچ آبادی دا اک وڈا اخراج طفلس د‏‏ی طرف دیکھیا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|last=Bournoutian|first=George|date=2006|publisher=Mazda Publishers|isbn=|location=|page=240|author-link=}}</ref> آخری خان دے دور وچ رہائشیاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دیکھیا گیا تے ۱۸۲۷ وچ آبادی ۲۰٬۰۰۰ تو‏ں تجاوز کر گئی۔ آرمینیائی دستکاری تے تجارت وچ غالب عہدےآں اُتے فائز سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=3N21CwAAQBAJ|title=Islam and Christianity in Medieval Anatolia|last=Peacock|first=A.C.S.|date=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-11269-3|location=|page=87|author-link=}}</ref> ایریوان د‏‏ی آبادی ۱۸۳۱ تے ۱۹۱۳ دے درمیان ۳۰٬۰۰۰ تک ودھ گئی == عصر حاضر == ۱۹۲۶ تک، یریوان وچ اک اندازے دے مطابق ۶۵٬۰۰۰ رہائشی رہندے سن ۔ ۱۹۳۹ تک انہاں د‏‏ی تعداد ۲۰۵٬۰۰۰ تک پہنچ گئی۔ ۱۹۳۹ تے ۱۹۵۹ دے درمیان، یریوان د‏‏ی آبادی وچ دو گنیاسے زیادہ وادھا ہويا، جو کہ ۵۱۸٬۰۰۰ بندی ا‏‏ے۔ ۱۹۷۰ وچ ، شہر وچ ۷۷۵٬۰۰۰ رہائشی سن، جنہاں د‏‏ی تعداد ۱۹۹۰ وچ ودھ ک‏ے ۹۶۷٬۲۰۰ ہو گئی۔ شہر د‏‏ی آبادی وچ ۲۰ويں صدی دے آخر تک ہور وادھا دیکھنے وچ آیا جس د‏‏ی وجہ سپتک زلزلہ زدہ علاقے تو‏ں ہجرت تے آذربائیجان تو‏ں آنے والے مہاجرین نيں۔ == ہور ویکھو == * [[یریوان دی فتح]] * [[یریوان د‏‏ی ٹائم لائن]] == حوالے == {{حوالے|۲}} [[گٹھ:تریخ یریوان]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] b5235rl5w8m3a00st12ogtxch5stieo 3 138312 706961 680479 2026-05-13T14:50:57Z Ternarius 7787 Ternarius پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Castroonthemoon]] توں [[ورتن گل بات:GangofFour]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Castroonthemoon|Castroonthemoon]]" to "[[Special:CentralAuth/GangofFour|GangofFour]]" 680479 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۲:۲۶, ۱۶ جنوری ۲۰۲۵ (PKT) bif85k6wa7bwqy7hzyra7o2rv5ygyh2 3 145026 706985 701733 2026-05-14T07:25:10Z SHB2000 28959 SHB2000 پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:IvanBondarev]] توں [[ورتن گل بات:Ivan Banderivets]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/IvanBondarev|IvanBondarev]]" to "[[Special:CentralAuth/Ivan Banderivets|Ivan Banderivets]]" 701733 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۲:۲۹, ۲۲ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) otuawz1luvf5i7a2mc30hbr0s6w8hoo 3 148986 706962 2026-05-13T14:50:57Z Ternarius 7787 Ternarius پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Castroonthemoon]] توں [[ورتن گل بات:GangofFour]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Castroonthemoon|Castroonthemoon]]" to "[[Special:CentralAuth/GangofFour|GangofFour]]" 706962 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:GangofFour]] 61d79x8vl16a2svrrb409s91gf80df6 3 148987 706986 2026-05-14T07:25:10Z SHB2000 28959 SHB2000 پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:IvanBondarev]] توں [[ورتن گل بات:Ivan Banderivets]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/IvanBondarev|IvanBondarev]]" to "[[Special:CentralAuth/Ivan Banderivets|Ivan Banderivets]]" 706986 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Ivan Banderivets]] 4lzbw8u6c9xcgcxn7u7u9sqxx568k0p