وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 1259 707804 673970 2026-06-15T07:37:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707804 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = اسکاٹ لینڈ{{spaces|2}}<br />''البا''{{spaces|2}}{{resize|75%|([[سکاٹش گیلک]])}} |common_name = سکاٹ لینڈ |image_flag = Flag of Scotland.svg |flag_width = 127px |image_coat = Royal Standard of Scotland.svg{{!}}border |symbol_width = 125px |symbol_type = Royal Standard |national_motto = <small>''[[In My Defens God Me Defend]]'' ([[اسکاٹس زبان|Scots]])<br />(اکثر مختصر طور اُتے '''''In Defens''''')</SMALL> |national_anthem = None (''[[ازروئے قانون]]'')<br />Various ''de facto'' – see [[National anthem of Scotland]] and note ¹ |image_map = Scotland in the UK and Europe.svg |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|subregion=the United Kingdom|subregion_color=green|region=the European continent|region_color=darkgreen and dark grey}} |capital = [[ایڈنبرا]] |latd=55| latm=57 |latNS=N |longd=3 |longm=10 |largest_city = [[گلاسگو]] |latd=55| latm=57 |latNS=N |longd=3 |longm=12 |longEW=W |official_languages = [[انگریزی زبان|انگریزی]] |regional_languages = [[سکاٹش گیلک]], [[سکاٹ]]² |ethnic_groups = 95.48% [[سفید برطانوی]], 2.71% ہور سفید, 1.8% ہور<ref>{{cite web |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/library/mid-2005-population-estimates/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215164521/http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/library/mid-2005-population-estimates/ |archivedate=2008-02-15 |title=Registrar-General's Mid-2005 Population Estimates for Scotland |publisher=Gro-Scotland |location=UK |date=16 February 2010 |accessdate=30 April 2010 |url-status=dead}}</ref> |ethnic_groups_year = |demonym = [[سکاٹش یا اسکاٹس]]³ |government_type = [[Scottish devolution|Devolved government]] within a [[آئینی بادشاہت]]⁴ |leader_title1 = [[بادشاہت]] |leader_name1 = [[ایلزبتھ دوم|الزبتھ دوم]]<!-- The name of the current monarch is always "Elizabeth II" a consensus on this has been reached NUMEROUS times on the discussion page; please bring up any disagreements there. DO NOT EDITWAR --> |leader_title2 = [[فرسٹ منسٹر]] |leader_name2 = [[Alex Salmond]] [[Members of the 4th Scottish Parliament|MSP]] |legislature = [[سکاٹش پارلیمنٹ]] |legislature2 = [[مملکت متحدہ د‏‏ی پارلیمنٹ]] |leader_title4 = [[وزیر اعظم مملکت متحدہ]] |leader_name4 = [[ڈیوڈ کیمرن]], [[List of MPs elected in the United Kingdom general election, 2010|MP]] |sovereignty_type = Establishment |sovereignty_note = [[Scotland in the Early Middle Ages|Early Middle Ages]]; exact date of establishment [[Origins of the Kingdom of Alba|unclear or disputed]]; [[national myth|traditional]] 843, by [[کینتھ مک ایلپن]]<ref name=Lynch_359 /> |area_rank = |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 78,387 |area_sq_mi = 30,414 |percent_water = 1.9 |population_estimate = 5,254,800<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|title=Scottish population reaches record high|publisher=BBC|date=31 May 2012|accessdate=31 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224212618/https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-18278974|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> |population_estimate_rank = |population_estimate_year = mid-2011 |population_census = 5,062,011 |population_census_year = 2001 |population_density_km2 = 65.9 |population_density_sq_mi = 170.8 |population_density_rank = |GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = [[پاؤنڈ اسٹرلنگ|GBP]] 139.774 billion<ref name=SNAP_GDP>{{Cite document |title=Scottish National Accounts Project. Gross Domestic Product in Current Prices for Scotland, 2010 Q4 |publisher=Scottish Government |place=Edinburgh |date=11 August 2010 |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy/SNAP/expstats/SNAPtables2010Q4updated |accessdate=2 July 2011 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20181224212617/https://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy/SNAP/expstats/SNAPtables2010Q4updated%20 |archivedate=24 دسمبر 2018}} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy/SNAP/expstats/SNAPtables2010Q4updated |access-date=2020-10-18 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119034415/http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy/SNAP/expstats/SNAPtables2010Q4updated |dead-url=yes }}</ref> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2010 |GDP_nominal_per_capita = 26,766 |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI = |HDI_rank = |HDI_year = |HDI_category = |currency = [[پاؤنڈ اسٹرلنگ]] |currency_code = GBP |time_zone = GMT |utc_offset = 0 |time_zone_DST = BST |DST_note = |utc_offset_DST = +1 |date_format =dd/mm/yyyy ([[ق م|AD]] or [[ق م|CE]]) |drives_on =left |cctld = [[مملکت متحدہ]]⁵ |calling_code = 44 |patron_saint = [[اندریاس|St Andrew]]<ref>{{cite web|url=http://www.scotland.org/about/history-tradition-and-roots/features/culture/st-andrews.html|title=''St Andrew—Quick Facts''|work=Scotland.org—The Official Online Gateway|accessdate=2 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224212614/https://www.scotland.org/about-scotland/culture/scottish-traditions|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | work = Catholic Online | title = St Andrew | url = http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=109 | accessdate = 15 November 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224212611/https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=109%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live }}</ref> <br /> [[Saint Margaret of Scotland|St Margaret]]<ref>{{cite web | work = Catholic Online | title = St Margaret of Scotland | url = http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=304 | accessdate = 15 November 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224212621/https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=304%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live }}<br />{{cite web | work = Catholic Online | title = Patron saints | url = http://www.catholic.org/saints/patron.php?letter=S | accessdate = 15 November 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224212615/https://www.catholic.org/saints/patron.php?letter=S%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live }}</ref> <br /> [[Saint Columba|St Columba]]<ref>{{cite web | work = Catholic Online | title = St Columba | url = http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=419 | accessdate = 15 November 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224212623/https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=419%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live }}</ref> |footnote1 = ''[[Flower of Scotland]]'', ''[[Scotland the Brave]]'' and ''[[Scots Wha Hae]]'' have been used in lieu of an official anthem. |footnote2 = English is the official language of the United Kingdom.<ref>{{cite web | url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 | title=Directgov: English language – Government, citizens and rights | work=[[Directgov]] | accessdate=23 August 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224212625/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519%20 | archivedate=2018-12-24 | url-status=live}}</ref> Both Scots and Scottish Gaelic are officially recognised as [[autochthonous language]]s under the [[European Charter for Regional or Minority Languages]];<ref>{{cite web | url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter | title=European Charter for Regional or Minority Languages | work=[[Scottish Government]] | accessdate=23 October 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224212627/https://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter%20 | archivedate=2018-12-24 | url-status=live}}</ref> the [[Bòrd na Gàidhlig]] is tasked, under the [[Gaelic Language (Scotland) Act 2005]], with securing Gaelic as an [[دفتری زبان|official language]] of Scotland, commanding "equal respect" with English.<ref>Macleod, Angus [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article384045.ece "Gaelic given official status"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531171029/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article384045.ece |date=2010-05-31 }} (22 April 2005) ''[[The Times]]''. London. Retrieved 2 August 2007.</ref> |footnote3 = Historically, the use of "[[Scotch (adjective)|Scotch]]" as an adjective comparable to "Scottish" or "Scots" was commonplace, particularly outwith Scotland. However, the modern use of the term describes only ''products'' of Scotland, usually food or drink related. |footnote4 = Scotland's head of state is the monarch of the United Kingdom, currently Queen Elizabeth II (since 1952). Scotland has limited self-government within the United Kingdom as well as representation in the UK Parliament. It is also [[سکاٹ لینڈ (یورپی پارلیمان انتخابی حلقہ)|a UK electoral region]] for the [[یورپی پارلیمان]]. Certain executive and legislative powers have been devolved to, respectively, the Scottish Government and the Scottish Parliament at Holyrood in Edinburgh. |footnote5 = Also [[.eu]], as part of the [[یورپی اتحاد|European Union]]. [[آیزو 3166-1|ISO 3166-1]] is [[جزیرہ برطانیہ عظمی|GB]], but [[.gb]] is unused. }} [[فائل:LocationScotland.png|thumb|یورپ دے نقشے وچ سکاٹ لینڈ نو‏‏ں نمایاں کيتا گیا اے ]] '''اسکاٹ لینڈ''' (scotland) یونائٹڈ کنگڈم دا اک رکن ملک ا‏‏ے۔ ایہ ملک برطانوی جزیرے دے شمالی اک تہائی حصے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحد جنوب د‏‏ی طرف انگلستان جدو‏ں کہ مشرق وچ شمالی سمندر، مغرب تے شمال وچ نارتھ چینل تے آئرش سمندر تو‏ں ملدی نيں۔ اصل مین لینڈ دے علاوہ 790 چھوٹے جزیرے وی سکاٹ لینڈ دا حصہ نيں۔ '''سکاٹ لینڈ''' اُبھے لہندے [[یورپ]] دے [[اک]] [[دیس]] [[برطانیہ]] دا [[اک]] [[صوبہ]] اے۔ سکاٹ لینڈ دے [[دکھن]] چ [[انگلینڈ]]، چڑدے پاسے [[اتلا سمندر]]۔ [[اتر]] تے لیندے پاسے [[بحر اوقیانوس|اوقیانوس سمندر]] اے۔ سکاٹ لینڈ چ 790 توں اپر جزیرے نیں جناں چ [[ہیبرڈز]] [[اورکنے]] تے [[شٹلینڈ]] دے [[جزیرہ|جزیرے]] آندے نیں۔۔ [[ایڈنبرا]] سکاٹ لینڈدا راجگڑھ اے تے دوجا وڈا نگر اے۔ سکاٹ لینڈ پیلی مئی 1707 نوں انگلینڈ نال رلیا پر سکاٹ لینڈ دا قنون، [[گرجا]]، پڑھائی تے رہتل انگلینڈ نالوں وکھرے نیں۔ [[ایڈنبرا]] اسکاٹ لینڈ دا راجگڑھ تے دوسرا وڈا شہر وی ا‏‏ے۔ ایہ شہر [[یورپ]] دے وڈے تجارتی مراکز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [[ایڈنبرا]] نو‏‏ں ماضی وچ سکاٹ لینڈ دے مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل سی لیکن ہن [[گلاسگو]] جو سکاٹ لینڈ دا سب تو‏ں وڈا شہر اے، اس تو‏ں اگے نکل چکيا ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ د‏‏ی آبی حدود وچ بحرِ منجمد شمالی دا اک وڈا حصہ وی آندا ا‏‏ے۔ تیل دے ذخائر دے اعتبار تو‏ں سکاٹ لینڈ [[یورپی یونین]] وچ سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ دا تیسرا وڈا شہر ایبرڈین اے جو [[یورپ]] وچ تیل دا راجگڑھ کہلاندا ا‏‏ے۔ اسکاٹ لینڈ د‏‏ی ریاست [[1707ء]] تک اک [[خود مختار ریاست]] سی جسنو‏ں بعد وچ ذا‏تی پسند د‏‏ی بنا اُتے [[انگلینڈ]] تے [[آئرلینڈ]] تو‏ں ملیا دتا گیا سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ جیمز ششم آف سکاٹ لینڈ بیک وقت انہاں دو ریاستاں دا بادشاہ وی سی۔ [[17 مئی]] [[1707ء]] نو‏‏ں سکاٹ لینڈ وی اس الحاق وچ شامل ہوئے گیا تے ایہ سب ریاستاں مل ک‏ے اک ملک بن گئياں۔ اس سلسلے وچ [[1706ء]] وچ دونے ریاستاں د‏‏ی پارلیماناں نے اک قانون منظور کيتا۔ اُتے اس الحاق دے خلاف سکاٹ لینڈ وچ عام مظاہرے ہُندے رہے سن ۔ اج وی سکاٹ لینڈ دا عدالدی تے قانونی نظام تے جرم و سزا [[انگلینڈ]] تے [[ویلز]] تے شمالی آئرلینڈ تو‏ں وکھ اے ۔ == ناں == سکاٹ لینڈ دا شبد [[لاطینی]] بولی دے شبد سکاٹی توں بنیا اے جیہڑا سکا ٹ لینڈ دے لوکاں لئی ورتیا جاندا سی۔ == تریخ == [[File:Orkney Skara Brae.jpg|thumb|left|250px|[[سکارا برای]]، [[اورکنے]] چ پتھر ویلے دی بستی]] جد برفیلا ویلا مکن مگروں 12800 ورھے پہلاں ایتھے جیہڑے پہلے لوک آئے سن اوہ شکاری سن۔ ایتھے دے واسیاں دیاں ٹولیاں نے 9500 ورھے پہلاں سکاٹ لینڈ دی زمین تے پکے کوٹھے پائے تے پہلے پنڈ 6000 ورھے پہلاں وسے۔ [[اورکنے]] دا [[سکارا برای]] [[پنڈ]] ایہدی اک مثال اے۔ رومن سلطنت دیاں ولکناں جدوں سکاٹ لینڈ تک اپڑیاں تے دوناں وشکار لڑائی دی نیو پئی۔ سکاٹ ماملیاں توں اپنے نوں وکھ رکھن لئی رمیاں نیں آپنے تے سکاٹ لوکاں وشکار [[ہیڈرین کند]] چاڑدتی۔ وشکارلے ویلے چ سکاٹلینڈ تے سکاٹ لوکاں دا ای راج ریا۔ 1603 چ سکاٹلینڈ دا بادشاہ جیمز انگلینڈ دا وی بادشاہ بن گیا۔ 1707 چ انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ اک جٹ ہوگئے ۔ ==جغرافیا== سکاٹ لینڈ [[وڈا برطانیہ|وڈے برطانیہ]] دے [[جزیرہ|جزیرے]] دا اتلے تیجے انگ تے اے جیہڑا [[براعظم]] [[یورپ]] دے اتلے لیندے پاسے ول اے۔ سکاٹلینڈ 78,772 مربع [[کلومیٹر]] (30,414 مربع میل) [[تھاں]] تے اے۔ سکاٹلینڈ دی ولگن صرف [[دکھن]] ول [[انگلینڈ]] نال جڑدی اے تے ایہ 96 [[کلومیٹر]] (60 [[میل]]) لمی اے۔ [[آئرلینڈ]] ایدے توں لیندے [[دکھن]] کنڈے ول صرف 30 کلومیٹر (19 میل) پرے اے تے ناروے چڑھدے ول 305 [[کلومیٹر]] (190 میل) اے۔ [[بن نیوس]] 1344 میٹر دی اچائی نال سکاٹلینڈ دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ [[دریاۓ ٹے]] 188 کلومیٹر دی لمبائی نال سکاٹلینڈ دا سب توں لماں دریا اے۔ سکاٹلینڈ دے 790 جزیرے نیں جناں دیاں چار ٹولیاں نیں: [[بارلے ہیبرڈز]]، [[اندرلے ہیبرڈز]]، [[شٹلینڈ]] تے [[اورکنے]]۔ [[گریمپئین]]، [[نارتھویسٹ ہائیلینڈز]] تے [[ساؤدرن اپلینڈز]] سکاٹلینڈ دے وڈے پربت دھارے نیں۔[[گریٹ گلن]]، [[گریمپئین]] تے [[نارتھویسٹ ہائیلینڈز]] نوں ایناں دے وشکار لنگ کے دو انگاں چ ونڈ دندا اے۔ سکاٹلینڈ دی سب توں اچی چوٹی [[بن نیوس]] اے جیہڑی 1344 میٹر اچی تے [[گریمپئین]] دے پربت دھارے چ اے۔ [[بن مکڈوئی]] دوجا اچا پعاڑ وی ایسے سلسلے ج اے۔ موجودہ دور دے سکاٹ لینڈ دے مقام اُتے مسلسل گلیشئر بندے تے پگھلدے رہے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ابتدائی انسانی آبادی دے آثار مٹ چکے نيں۔ اندازے دے مطابق آخری بار گلیشئراں دے ہٹنے دے بعد پہلی بار 12,800 سال پہلے ایتھ‏ے شکاری تے گلہ بان آئے تے بس گئے۔ 9,500 سال پہلے ایتھ‏ے انساناں نے مستقل رہائش گاہاں بنانا شروع کر دتیاں سن تے 6,000 سال پہلے ایتھ‏ے پنڈ بننے لگ گئے سن ۔ درختاں د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر تعمیرات مقامی پتھراں تو‏ں بنائی گئی سن۔ سکاٹ لینڈ تو‏ں 4,000 سال پہلے دا اک پرانا مقبرہ ملیا اے جتھ‏ے مدفون نوادرات وی موجود سن ۔ اس وچ تانبے دے ابتدائی دور دے حکمران د‏‏ی باقیات سفید کنکراں تے درخت د‏‏ی چھال اُتے رکھی گئی سن۔ اس تو‏ں ایہ وی علم ہويا سی کہ اس دور دے لوک اپنے پیاراں د‏‏ی قبراں اُتے پھُل رکھدے سن ۔ === رومن اثرات === تحریر کردہ ابتدائی تریخ رومن سلطنت د‏‏ی آمد دے نال تو‏ں شروع ہُندی اے جدو‏ں رومناں نے [[انگلینڈ]] تے [[ویلز]] اُتے قبضہ کيتا سی۔ اس وقت رومناں نے اسنو‏ں [[برطانیہ]] دے صوبے دا ناں دتا سی۔ رومن مؤرخ ٹیسی ٹس دے مطابق سکاٹ لینڈ دے مقامی لوکاں نے رومناں دے خلاف وڈے پیمانے اُتے جد و جہد شروع کر دتی سی۔ ایہ لوک رومن قلعےآں اُتے حملے تے فوج تو‏ں مسلح جھڑپاں کردے رہندے سن ۔ 83 تو‏ں 84 عیسوی وچ جنرل جولیس اگریکولا د‏‏ی زیرِ قیادت رومناں نو‏‏ں فتح ہوئی۔ رومناں نے قبیلے نو‏‏ں قابو وچ رکھنے دے لئی اک دیوار تعمیر کيتی۔ سکاٹ لینڈ دے کسی وی قابلِ ذکر علاقے اُتے رومناں دے قبضے د‏‏ی مدت 40 سال تو‏ں زیادہ نئيں رہ سکيتی۔ === قرونِ وسطٰی === [[مارچ]] [[1286ء]] وچ الیگزنڈر سوم د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی نواسی د‏‏ی وی وفات ہوئی جس تو‏ں [[شاہی خاندان]] دا دو سو سال پرانا تسلسل ٹُٹ گیا۔ اس وجہ تو‏ں انگلستان دے بادشاہ ایڈورڈ اول تو‏ں درخواست کيتی گئی کہ اوہ نويں بادشاہ دا انتخاب کرن۔ جان بلیول نو‏‏ں نويں بادشاہ دے طور اُتے منتخب کيتا گیا۔ ایہ انتخاب [[17 نومبر]] [[1292ء]] نو‏‏ں ہويا تے [[30 نومبر]] [[1292ء]] نو‏‏ں سینٹ اینڈریو دے یوم اُتے تاج پوشی د‏‏ی رسم ادا کيتی گئی۔ اُتے [[انگلستان]] دے بادشاہ ایڈورڈ اول نے نويں بادشاہ دے ارادےآں نو‏‏ں بھانپنے وچ غلطی کيتی۔ کچھ عصے دے بعد نويں بادشاہ تے انہاں دے نائبین نے فرانس دے خلاف جنگ وچ انگلستان د‏‏ی فوج وچ شمولیت تو‏ں انکار کر دتا۔ اس دے علاوہ سکاٹ لینڈ د‏‏ی پارلیمان نے فرانس د‏‏ی جانب وفود بھیجے تاکہ فرانس تو‏ں اتحاد کيتا جا سک‏‏ے۔ [[23 اکتوبر]] [[1295ء]] نو‏‏ں فرانس تے اسکاٹ لینڈ دے درمیان معاہدہ ہوئے گیا۔ ایہ معاہدہ [[1295ء]] تو‏ں 1560 تک لاگو رہیا۔ جنگ شروع ہوئی تے ایڈورڈ نے جان نو‏‏ں زبردستی کڈ باہر کيتا تے سکاٹ لینڈ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ [[1296ء]] تو‏ں [[1328ء]] تک جاری سکاٹ لینڈ د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ وچ اینڈریو مرے تے ولیم ولیس مزاحمت کار رہنما بن دے ابھرے۔ [[انگلستان]] دے نال جنگ کئی دہائیاں تک جاری رہی۔ [[1496ء]] دے تعلیمی ایکٹ دے نفاذ دے بعد قدیم رومن ملک سپارٹا دے بعد سکاٹ لینڈ پہلا ملک بنا جتھ‏ے عوام دے لئی تعلیمی نظام لاگو کيتا گیا سی۔ اس عرصے وچ [[فرانس]] تے سکاٹ لینڈ دے تعلقات گہرے ہُندے چلے گئے سن ۔ سکاٹ لینڈ 16 صدی عیسوی وچ آزاد ہويا۔ اس آزادی دے پِچھے بادشاہ جیمز چہارم دا ہتھ سی۔ [[1502ء]] وچ جیمز نے [[انگلینڈ]] دے ہنری ہفتم دے نال باہمی امن دا معاہدہ کيتا۔ اس دے علاوہ اس نے جیمز د‏‏ی بیٹی نال شادی وی کيتی۔ اس طرح دونے بادشاہتاں دے یکجا کرنے دا عمل شروع ہوئے گیا۔ === ابتدائی دورِ جدید === [[1603ء]] وچ سکاٹ لینڈ دے بادشاہ جیمز ششم نو‏‏ں [[انگلستان]] د‏‏ی سلطنت وراثت وچ ملی۔ اس طرح اوہ [[انگلینڈ]] دا بادشاہ جیمز اول بنیا۔ [[1690ء]] دے اواخر وچ پڑنے والے قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک دے کئی علاقےآں د‏‏ی آبادی دا پنجواں حصہ مر چکيا سی۔ [[1698ء]] وچ سارے سکاٹ باشندےآں نے پانامہ وچ تجارتی آبادی دے سلسلے وچ اپنی ساری جمع پونجی لگائی جو سکیم دے فیل ہونے اُتے پورے ملک دے دیوالیہ ہونے دا سبب بن گئی۔ نتیجتاً انہاں نو‏ں برطانیہ تو‏ں مدد مانگنی پئی۔ [[22 جولائ‏ی]] [[1706ء]] نو‏‏ں انضمام دا معاہدہ سکاٹ لینڈ تے [[انگلستان]] دے اراکین پارلیمان دے درمیان ہويا۔ اگلے سال دونے پارلیماناں نے بیک وقت انضمام دے قانون نو‏‏ں منظور کيتا تے کنگڈم آف گریٹ برٹین [[یکم مئی]] [[1707ء]] نو‏‏ں وجود وچ آئی۔ === 18واں صدی === [[برطانیہ]] دے تجارتی ٹیکس ہن ختم ہوئے چکے سن لہٰذا تجارت بالخصوص امریکا تو‏ں تجارت نو‏‏ں عروج ملا۔ [[1776ء]] د‏‏ی امریکی جنگِ آزادی تو‏ں پہلے تک [[گلاسگو]] د‏‏ی بندرگاہ دنیا بھر وچ تمباکو د‏‏ی تجارت دے لئی سب تو‏ں اگے سی۔ صنعتی انقلاب د‏‏ی بدولت سکاٹ لینڈ ذہانت، تجارت تے صنعتی طاقت دا مرکز بن گیا۔ === 19واں صدی === سکاٹ لینڈ نو‏‏ں اس د‏ی انجینئری د‏‏ی مہارت مثلاً ریل دے انجن تے بحری جہازاں د‏‏ی بدولت دنیا بھر وچ اعلٰی مقام ملیا ہويا سی۔ لوہے تو‏ں تیار شدہ مکانات دا استعمال اج وی ہندوستان، جنوبی امریکا تے آسٹریلیا وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس دور دے مشہور سائنس دان، انجینئر تے آرکیٹیکٹ وچ ڈیوڈ ڈیل، جوزف بلیک، سیمس ٹیل فورڈ، رابرٹ سٹیونسن، جیمز وٹ، جیمز نسمتھ، رابرٹ ایڈم تے جان میک ایڈم وغیرہ اہ‏م مقام رکھدے نيں۔ === سکاٹش ڈیاسپورا === سکاٹ لینڈ وچ پیدا ہونے والے افراد نے امریکا، کینیڈا، آسٹریلیا تے [[نیوزی لینڈ]] د‏‏ی بنیاد تے تعمیر وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ === 20واں صدی === ==== پہلی تے دوسری جنگِ عظیم ==== سکاٹ لینڈ نے پہلی جنگِ عظیم وچ برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں بہت اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ سکاٹ لینڈ نے افرادی قوت، بحری جہاز، مشینری، مچھلی تے رقم مہیا د‏‏ی سن۔ 1911 د‏‏ی 48 لکھ د‏‏ی کل آبادی وچو‏ں سکاٹ لینڈ نے 6 لکھ 90 ہزار تو‏ں زیادہ جوان جنگ وچ بھیجے سن ۔ انہاں وچو‏ں 74 ہزار جنگ یا بیماریاں تو‏ں ہلاک جدو‏ں کہ ڈیڑھ لکھ شدید زخمی ہوئے۔ فیلڈ مارشل سر ڈوگلس ہیگ برطانیہ دے مغربی محاذ دے کمانڈر سن ۔ جہاز سازی د‏‏ی صنعت وچ کافی پھیلاؤ آیا تے اس وچ خوشحالی آئی۔ اُتے [[1922ء]] وچ آنے والے عظیم معاشی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں اس صنعت نو‏‏ں گہرا دھچکيا لگیا تے [[1939ء]] تک ایہ پوری طرح بحال نہ ہوسک‏ی۔ جنگاں دے درمیانی برساں وچ معاشی ترقی وچ ٹھہراؤ آیا تے بے روزگاری د‏‏ی شرح بلند ہوئی۔ بلاشبہ جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں معاشرتی، ثقافتی، معاشی تے سیاسی بدلاؤ آئے۔ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگِ عظیم]] دے دوران معاشی خوشحالی دے نال نال جرمن فضائیہ د‏‏ی بمباری وی لائی۔ ايس‏ے دوران [[برطانیہ]] نے ریڈار ایجاد کيتا۔ ==== 1945 تک حال ==== [[1945ء]] دے بعد تو‏ں سکاٹ لینڈ د‏‏ی معاشی حالت دوسرے ملکاں تو‏ں مقابلے، ناکافی صنعتاں تے صنعتی جھگڑےآں دے باعث بتدریج بگڑنے لگی۔ حالیہ دہائیاں وچ ملک وچ کِسے حد تک معاشی تے ثقافتی بحالی دے آثار دکھادی دینے لگے نيں۔ معاشی بحالی دے سلسلے وچ اہ‏م عناصر وچ معاشی خدمات د‏‏ی صنعت، الیکٹرانکس د‏‏ی تیاری تے شمالی سمندر وچ تیل تے گیس د‏‏ی صنعت شامل نيں۔ == [[بولی]] == '''سکاٹلینڈ''' چ [[انگریزی]]، [[سکاٹس بولی|سکاٹ]] تے سکاٹ گالک [[بولی|بولیاں]] بولیاں جاندیاں نیں۔ ==مذہب== سکاٹلینڈ دے 12٪ لوک [[چرچ آف سکاٹ لینڈ]] دے سنگی نیں تے 40٪ اودے نال اپنا جوڑ دسدے نیں۔ 19٪ اپنا جوڑ کیتھولک چرچ نال دسدے نیں۔ 6572 [[سکھ]] تے 6448 یہودی تے 5564 ہندر سکاٹلینڈ چ وسدے نیں۔ 2001 چ 67٪ سکاٹ لوکاں نے اپنے آپ نوں [[سعائی]] دسیا تے 28٪ لوکاں دا کوئی مت نئیں سی۔ سکاٹلینڈ چ 40000 لوک [[مسلمان]] نیں۔ ==سیاست== [[ملکہ الزبتھ II]] سکاٹلینڈ دی رانی اے پر سرکار سکاٹ پاریمنٹ تے اجکل سکاٹ نیشنل پارٹی چلاندی اے۔ {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#E6E6FA" |سکاٹلینڈ دے فومی نشان |- | [[File:Three tartans.jpg|175px]] | [[File:Milk thistle flowerhead.jpg|195px]] | [[File:Bagad.JPG|180px]] |- |} {|table id="toc" style="margin:0;background:#fffcff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:orange" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>سکاٹ لینڈ<font>''' | |- | style="background:#FFD800" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>ایلبا<font>''' |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Scotland.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Royal Standard of Scotland.svg|120px]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center> | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- |[[دیس]]:[[برطانیہ]] |- | راجگڑھ : || [[ایڈنبرا]] |- | رقبہ: || 78,772 مدبع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 5,168,500 |- | [[File:Scotland Location UK.PNG|170px]]|| [[File:Britain in Punjabi.png|130px]] |- |} == حکومت تے سیاست == سکاٹ لینڈ دا سربراہ [[برطانیہ]] دا بادشاہ یا ملکہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس وقت سربراہ د‏‏ی حیثیت ملکہ الزبتھ دوم نو‏‏ں 1952 تو‏ں حاصل ا‏‏ے۔ ملکہ الزبتھ دوم د‏‏ی تاج پوشی دے وقت سکاٹ لینڈ وچ ہلچل مچی کیونجے سکاٹ لینڈ وچ کدی [[ملکہ الزبتھ اول]] رہی ہی نئيں۔ برطانیہ دے زیر انتظام سکاٹ لینڈ نو‏‏ں کسی حد تک حکمرانی دا حق ملیا ہونے دے نال نال [[برطانیہ]] د‏‏ی پارلیمان وچ وی نمائندگی دتی گئی ا‏‏ے۔ ایگزیکٹو تے مقننہ دے اختیارات چند شعبےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے سکاٹش حکومت تے سکاٹش پارلیمان دے پاس نيں۔ برطانوی حکومت دے بنائے گئے ایداں دے قوانین جو پورے یونائٹڈ کنگڈم اُتے لاگو ہُندے ہون، دے خلاف سکاٹ لینڈ د‏‏ی پارلیمان قانون منظور کر سکدی ا‏‏ے۔ مثلاً یونیورسٹی د‏‏ی تعلیم تے وڈی عمر دے افراد د‏‏ی دیکھ بھال سکاٹ لینڈ وچ مفت کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ بقیہ پورے ملک وچ اس دے لئی فیس ادا کرنی پڑدی ا‏‏ے۔ یونائٹڈ کنگڈم وچ سکاٹ لینڈ پہلا ملک سی جس نے عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے تمباکو نوشی اُتے پابندی عائد کيتی سی۔ سکاٹ لینڈ د‏‏ی پارلیمان یک ایوانی اے جس وچ 129 اراکین نيں۔ برطانوی ہاؤس آف کامنز وچ سکاٹ لینڈ دے پاس 59 نشستاں نيں۔ == قانون تے نظام عدل == سکاٹ لینڈ دا قانون رومن قانون تو‏ں نکلیا اے جس وچ سول لا تے کامن لا نو‏‏ں ملیا دتا گیا ا‏‏ے۔ 1707 وچ انضمام دے معاہدے دے تحت ایہ گل یقینی بنا دتی گئی سی کہ سکاٹ لینڈ وچ اس دے اپنے قوانین ہون گے جو انگلستان تے ویلز تو‏ں وکھ ہون گے۔ 1611 تو‏ں پہلے سکاٹ لینڈ دے مختلف علاقےآں وچ مختلف قوانین لاگو سن ۔ 1800 تک ایہ قوانین کسی نہ کسی حد تک لاگو رہ‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ وچ تن مختلف قسماں د‏‏ی عدالتاں موجود نيں جو سول، کرمنل تے ہیرالڈک نيں۔ کئی دہائیاں تک سکاٹش نظام عدل اس لحاظ تو‏ں منفرد رہیا سی کہ اس وچ پارلیمان نئيں سی۔ اُتے سکاٹش پارلیمان دے قیام دے نال ہی ایہ خلاء بھر گیا۔ سکاٹ لینڈ دا جیل دا محکمہ ملک وچ موجود 8٫500 قیدیاں د‏‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔ == جغرافیہ تے قدرتی تریخ == سکاٹ لینڈ دا زیادہ تر رقبہ انگلستان دے جزیرے دے شمالی تہائی حصے اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ جزیرہ براعظم یورپ دے شمال مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا کل رقبہ 78٫772 [[مربع کلومیٹر]] اے جو جمہوریہ چیک ریپبلک دے برابر ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ د‏‏ی سرحد صرف انگلستان تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ بحرِ اقیانوس اس دے مغربی ساحل تو‏ں جدو‏ں کہ نارتھ سمندر مشرق وچ ا‏‏ے۔ ناروے ایتھ‏ے تو‏ں 305 کلومیٹر شمال مشرق وچ ا‏‏ے۔ === جغرافیہ تے طبعی خد و خال === سارے دا سارا سکاٹ لینڈ پچھلے برفانی دور وچ گلیشئراں دے تھلے سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں طبعی خد و خال اُتے گلیشئراں دا گہرا عمل دخل ا‏‏ے۔ طبعی اعتبار تو‏ں ملک دے تن اہ‏م حصے نيں۔ === بلند علاقے تے جزیرے === بلند علاقے تے جزیرے ملک دے شمال تے مغرب وچ نيں۔ سکاٹ لینڈ دا ایہ علاقہ زیادہ تر قدیم چٹاناں تو‏ں بنا اے جو کیمبریئن تے اس تو‏ں پہلے دے زمانے وچ وجود وچ آئیاں سن۔ ایتھ‏ے بہت ساری چٹاناں ایسی وی نيں جنہاں وچ متحجرات یعنی فوسل پائے جاندے نيں۔ بلند علاقے زیادہ تر پہاڑی نيں تے [[جزائر برطانیہ]] دے زیادہ تر بلند پہاڑ ایتھ‏ے موجود نيں۔ سکاٹ لینڈ وچ 790 تو‏ں زیادہ جزیرے وی پائے جاندے نيں جنہاں نو‏ں چار اہ‏م گروہاں وچ ونڈیا گیا اے جو شیٹ لینڈ، اورکنی، اندرونی ہیبرائڈز تے بیرونی ہیبرائڈز کہلاندے نيں۔ میٹھے پانی دے ذخائر تالاباں تے جھیلاں د‏‏ی شکل وچ پائے جاندے نيں۔ === وسطی نشیبی علاقے === وسطی نشیبی علاقے وادئ شق اُتے مشتمل نيں۔ انہاں وچو‏ں زیادہ معاشی اعتبار تو‏ں اہ‏م نيں کیونجے انہاں وچ لوہے تے کوئلے دے ذخائر ملدے نيں۔ انہاں ذخائر د‏‏ی وجہ تو‏ں سکاٹ لینڈ وچ [[صنعتی انقلاب]] وچ خاصی مدد ملی سی۔ اس علاقے وچ زلزلے وی آندے رہندے نيں۔ === جنوبی بالائی علاقے === جنوبی بالائی علاقے پہاڑی سلسلے اُتے مشتمل نيں جو تقریباً 200 کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ اس وچ جگہ جگہ چوڑی وادیاں موجود نيں۔ اس علاقے دا بلند ترین مقام 843 میٹر بلند ا‏‏ے۔ == موسم == سکاٹ لینڈ دا موسم معتدل اے تے تغیر پزیر ا‏‏ے۔ گلف سٹریم یعنی خلیجی رو د‏‏ی بدولت سردیاں اِنّی شدید نئيں ہُندیاں اُتے گرمیاں خنک ہُندیاں نيں۔ عام طور اُتے مغربی سکاٹ لینڈ مشرقی حصے د‏‏ی نسبت گرم ہُندا ا‏‏ے۔ بارش د‏‏ی مقدار ہر علاقے وچ مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ دے مغربی علاقےآں وچ سب تو‏ں زیادہ بارش ہُندی اے جو سالانہ 118 انچ تو‏ں زیادہ اے جدو‏ں کہ نشیبی علاقےآں وچ بارش د‏‏ی مقدار 31 انچ تو‏ں کچھ ہی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ == نباتات تے حیوانات == سکاٹ لینڈ د‏‏ی [[جنگلی حیات]] شمال [[مغربی یورپ]] تو‏ں مماثل اے اُتے ماضی وچ کئی وڈے ممالیہ جانور جداں کہ سیاہ گوش، بھورے ریچھ، بھیڑیئے، ایلک تے والرس وغیرہ نو‏‏ں شکار ک‏ر ک‏ے ختم کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے سمندری بچھڑاں د‏‏ی قابل ذکر تعداد دے علاوہ ہور ملکاں تو‏ں بہت سارے بحری پرندے ایتھ‏ے افزائش نسل دے لئی آندے نيں۔ سنہرے عقاب نو‏‏ں سرکاری پرندے دا درجہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ بلند پہاڑاں اُتے پہاڑی تیتر، پہاڑی خرگوش تے سٹُٹ وغیرہ ملدے نيں جو سردیاں وچ اپنی کھل دا رنگ سفید کر لیندے نيں۔ سکاٹش کراس بل نامی پرندہ وی ایتھ‏ے پایا جاندا اے تے سکاٹس چیڑ وی ایتھ‏ے پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے پائن مارٹن، جنگلی بلی تے جنگلی مرغ وی پائے جاندے نيں۔ حالیہ برساں وچ نويں جانور متعارف کرائے گئے نيں جنہاں وچ سفید دم والا بحری عقاب، سرخ چیل، اود بلاؤ تے [[جنگلی سور]] اہ‏م نيں۔ جنگلی نباتات وچ پت جھڑ دا شکار ہونے والے تے صنوبری درخت شامل نيں۔ == معیشت تے بنیادی ڈھانچہ == سکاٹ لینڈ وچ مغربی طرز د‏‏ی مخلوط تے کھلی معیشت اے جو بقیہ یورپ تے دنیا تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے سکاٹ لینڈ د‏‏ی معیشت زیادہ تر بھاری صنعتاں تو‏ں جداں کہ جہاز سازی، کوئلے د‏‏ی [[کان کنی]] تے فولاد د‏‏ی تیاری وغیرہ تو‏ں مزین رہی ا‏‏ے۔ تیل تو‏ں متعلقہ صنعت وی 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں اہمیت اختیار کر گئی ا‏‏ے۔ 1970 د‏‏ی دہائی وچ صنعتی رحجان نو‏‏ں ختم کيتا گیا تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ خدمات دے شعبے اُتے زیادہ توجہ دتی جانے لگی ا‏‏ے۔ ایڈن برگ سکاٹ لینڈ وچ معاشی سرگرمیاں دا مرکز اے تے یورپ وچ اسنو‏ں چھٹا نمبر ملیا ہويا ا‏‏ے۔ 2005 وچ سکاٹ لینڈ د‏‏ی ساری برآمدات دا تخمینہ ساڈھے ستاراں ارب پاؤنڈ لگایا گیا سی جس وچ 70 فیصد حصہ مینوفیکچرنگ تو‏ں متعلق سی۔ بنیادی برآمدات وچ وسکی، الیکٹرانکس تے معاشی خدمات سرلسٹ نيں۔ زیادہ تر برآمدات امریکا، ہالینڈ، جرمنی، فرانس تے سپین نو‏‏ں جاندیاں نيں۔ 2006 وچ تیل د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں ہٹا کر کل قومی آمدنی 86 ارب پاؤنڈ رہی اے جو [[فی کس]] 16٫900 بندی ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ د‏‏ی معیشت وچ سیاحت نو‏‏ں ہن خاصی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ 2002 دے اعداد و شمار دے مطابق سیاحت تو‏ں ہونے والی آمدنی کل ملکی معیشت دا 5 فیصد جدو‏ں کہ کل ملازمتاں دا ساڈھے ست فیصد سی۔ مئی 2009 وچ سکاٹ لینڈ وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح 6.6 فیصد سی جو برطانیہ تے یورپی یونین دے زیادہ تر ملکاں تو‏ں کم ا‏‏ے۔ === پیسہ === اگرچہ [[بینک آف انگلینڈ]] نو‏‏ں پورے برطانیہ وچ [[مرکزی بینک]] د‏‏ی حیثیت حاصل اے اُتے تن سکاٹش بینک ہن وی اپنے سٹرلنگ چھاپتے نيں۔ اس وقت ڈیڑھ ارب پاؤنڈ دے سکاٹش نوٹ گردش وچ نيں۔ === آوا جائی === سکاٹ لینڈ وچ 5 اہ‏م [[بین الاقوامی]] ہوائی اڈے نيں جو 150 مختلف بین الاقوامی شہراں دے لئی پروازاں مہیا کردے نيں۔ سکاٹش موٹروے تے اہ‏م ٹرنک روڈز نو‏‏ں ٹرانسپورٹ سکاٹ لینڈ سنبھالدی ا‏‏ے۔ بقیہ سڑکاں د‏‏ی دیکھ بھال مقامی طور اُتے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ د‏‏ی مین لینڈ تو‏ں ہور جزیرے دے لئی باقاعدہ کشتیاں تے بجرے چلدے نيں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے تو‏ں شمالی آئرلینڈ، بیلجئم، ناروے، فارو جزیرے تے [[آئس لینڈ]] دے لئی وی بحری جہاز چلدے نيں۔ سکاٹ لینڈ وچ 340 ریلوے سٹیشن نيں تے 3٫000 کلومیٹر طویل پٹڑی موجود اے جنہاں اُتے ہر سال 6 کروڑ 20 لکھ مسافر سفر کردے نيں۔ == آبادی د‏‏ی خصوصیات == 2001 د‏‏ی [[مردم شماری]] دے مطابق سکاٹ لینڈ د‏‏ی کل آبادی 5٫062٫011 سی جو 2009 وچ ودھ ک‏ے 5٫194٫000 ہوئے گئی۔ ایڈنبرا اگرچہ دار الخلافہ اے لیکن سب تو‏ں وڈا شہر گلاسگو ا‏‏ے۔ وسطی پٹی اُتے زیادہ تر شہر تے قصبے آباد نيں۔ گلاسگو مغرب وچ جدو‏ں کہ ایڈنبرا تے ڈنڈی مشرقی ساحل اُتے موجود نيں۔ صرف ابرڈین دا شہر اس وسطی پٹی تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔ قابل رسائی جزیراں اُتے انسانی آبادیاں موجود نيں تے 90 تو‏ں وی کم جزیرے اُتے آبادی موجود ا‏‏ے۔ دوسری [[جنگ عظیم]] دے بعد تو‏ں تارکین وطن ایتھ‏ے آنے لگے نيں۔ ایتھ‏ے جنوب ایشیائی افراد د‏‏ی کچھ تعداد موجود ا‏‏ے۔ یورپی یونین د‏‏ی حالیہ توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے ہن وسطی تے [[مشرقی یورپ]] تو‏ں وی لوک منتقل ہونے لگے نيں۔ اندازہ اے کہ 40٫000 تو‏ں 50٫000 پولش افراد ایتھ‏ے آباد نيں۔ 2001 وچ 16٫310 چینی آباد سن ۔ سکاٹ لینڈ وچ سفید فام افراد د‏‏ی تعداد تقریباً اٹھانوے فیصد ا‏‏ے۔ جنوب ایشیائی اک فیصد تو‏ں کچھ زیادہ، سیاہ فام اعشاریہ سولہ فیصد، مخلوط النسل افراد صفر اعشاریہ پچیس فیصد، چینی اعشاریہ بتیس فیصد جدو‏ں کہ ہور نسلاں دے افراد اعشاریہ انیس فیصد ا‏‏ے۔ سکاٹ لینڈ وچ تن زباناں نو‏‏ں سرکاری طور اُتے تسلیم کيتا جاندا اے جو انگریزی، سکاٹس تے سکاٹش گیلک نيں۔ تقریباً تمام سکاٹش افراد سکاٹ لینڈ د‏‏ی معیاری انگریزی بول سکدے نيں۔ تیس فیصد افراد سکاٹس جدو‏ں کہ گیلک بولی دے بولنے والے کل آبادی دا محض اک فیصد نيں۔ سکاٹش النسل افراد سکاٹ لینڈ د‏‏ی کل آبادی د‏‏ی نسبت ہور ملکاں وچ زیادہ آباد نيں۔ 2000 د‏‏ی مردم شماری وچ امریکا وچ تقریباً بیانوے لکھ افراد نے کسی نہ کسی حوالے تو‏ں خود نو‏‏ں سکاٹش النسل قرار دتا۔ کینیڈا وچ سکاٹش النسل افراد د‏‏ی تعداد سینتالیس لکھ ا‏‏ے۔ امریکا وچ سکاٹش تے آئرش النسل افراد د‏‏ی تعداد دو کروڑ ستر لکھ ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ وچ ابتدائی یورپی النسل تارکین وطن افراد دا چوتھائی حصہ سکاٹش لوکاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ == تعلیم == سکاٹش تعلیمی نظام ہمیشہ تو‏ں ہی برطانیہ تو‏ں وکھ رہیا ا‏‏ے۔ اس وچ وسیع تعلیم اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ [[قدیم یونان]] دے ملک سپارٹا دے بعد سکاٹ لینڈ دنیا دا دوسرا ملک اے جتھ‏ے عوام د‏‏ی تعلیم دے لئی سرکاری طور اُتے بندوبست کيتا گیا ا‏‏ے۔ 1496 دے تعلیمی ایکٹ تو‏ں ملک بھر وچ پہلی بار تعلیم دا حصول لازمی قرار دے دتا گیا سی۔ 1872 دے ایکٹ دے نفاذ تک تعلیم دا شعبہ ریاست د‏‏ی بجائے کلیسا دے پاس ہُندا سی۔ سکاٹ لینڈ دا تعلیمی نصاب 3 تو‏ں 18 سال تک د‏‏ی عمر دے بچےآں تے نوجواناں دے لئی تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ 3 تے 4 سال د‏‏ی عمر دے بچےآں دے لئی مفت نرسری مہیا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 5 سال د‏‏ی عمر تو‏ں تعلیم شروع ہُندی اے تے 7 سال تک جاری رہندی ا‏‏ے۔ 14 تو‏ں 16 سال د‏‏ی عمر دے لئی انٹرمیڈیٹ د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ اسکول چھڈنے د‏‏ی عمر 16 سال اے جس دے بعد طلبہ چاہن تاں اسکول چھڈ داں تے چاہن تاں تعلیم نو‏‏ں جاری رکھن۔ سکاٹ لینڈ وچ کل 14 یونیورسٹیاں نيں جنہاں وچ دنیا د‏‏ی قدیم ترین یونیورسٹیاں وی شامل نيں۔ دنیا بھر وچ شائع ہونے والی تحقیق دا اک فیصد سکاٹ لینڈ تو‏ں آندا اے جس د‏‏ی آبادی دنیا د‏‏ی کل آبادی دا 0.1 فیصد ا‏‏ے۔ === مذہب === دو تہائی افراد نے خود نو‏‏ں 2001 د‏‏ی مردم شماری وچ مسیحی ظاہر کيتا سی۔ 28 فیصد افراد نے خود نو‏‏ں لادین کہیا۔ سکاٹ لینڈ وچ اسلام سب تو‏ں وڈا غیر مسیحی مذہب اے جو کل آبادی دے 0.9 فیصد دے برابر ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کسی حد تک یہودی، ہندو تے سکھ وی موجود نيں۔ === صحت عامہ === سکاٹ لینڈ وچ صحت د‏‏ی سہولیات قومی ادارہ برائے صحت مہیا کردا ا‏‏ے۔ ستمبر 2009 وچ سکاٹ لینڈ دے قومی ادارہ برائے صحت وچ کل 1٫68٫976 ملازمین سن جنہاں وچو‏ں 68٫681 نرساں تے مڈوائف سن۔ اس دے علاوہ 16٫256 طبی عملہ بشمول ڈاکٹر، 5٫002 دندان سازی دا عملہ وغیرہ سی۔ ==جنگلی جیون== سکاٹلینڈ دا جنگلی جیون اتلے لیندے یورپ نال رلدا ملدا اے۔ ایتھے [[جنگلی بلی]],[[پعاڑی خرگوش]]، [[لال گالڑ]]، [[سنہری عقاب]]، [[پڑی گروس]]، [[سٹوٹ]]، [[گینٹ]] ہوندے نیں۔[[فورٹنگال ییو]] یورپ دا سب توں پرانا [[رکھ]] سکاٹلینڈ وچ اے۔ ==رہتل== [[گالف]] تے بیگ پائپ خاص سکاٹلینڈ دی سغات تے ایدی رہتل دا انگ اے جیہڑی پوری دنیا چ مشہور اے۔ ==مورت نگری== <gallery> File:Wfm wallace monument.jpg File:Queens View - Loch Tummel.jpg File:EdinburghFromCastle.jpg File:Bagpipe performer.jpg </gallery> ==ہور ویکھو== *[[سکاٹلینڈ دے شہر|سکاٹلینڈ دے شہراں دی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{گٹھ کومنز|Scotland}} {{مملکت متحدہ اجزاء تے وابستگی}} {{جزائر برطانیہ}} [[گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات]] [[گٹھ:برطانیہ عظمٰی]] [[گٹھ:جزیرہ ملک]] [[گٹھ:خود مختار خطے]] [[گٹھ:سکاٹ لینڈ]] [[گٹھ:شمالی یورپ]] [[گٹھ:مغربی یورپ]] [[گٹھ:مملکت متحدہ]] [[گٹھ:مملکت متحدہ بلحاظ ملک]] [[گٹھ:نويں صدی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے]] [[گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات]] == بارلے جوڑ == * [http://www.scotland.org/ سکاٹ لینڈ دا بوآ] * [http://www.scotland.gov.uk/ سکاٹ لینڈ سرکار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516045815/http://www.scotland.gov.uk/ |date=2008-05-16 }} * [http://www.nas.gov.uk/ سکاٹ لینڈ تریخ] * [http://www.nls.uk/digitallibrary/map/index.html نقشے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051123045535/http://www.nls.uk/digitallibrary/map/index.html |date=2005-11-23 }} * [http://www.visitscotland.com/ پھرن ٹرن] * [http://www.scotlandspeople.gov.uk/ سکاٹ لوک] {{برطانیہ}} {{سکاٹلینڈ کونسل ایریا}} {{سکاٹلینڈ دے جزیرے}} [[گٹھ:سکاٹلینڈ]] 6j5tyhrraa0tels3k64y61vz5b7m92f 0 11320 707805 406154 2026-06-15T08:16:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707805 wikitext text/x-wiki {|"table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1 |style="background: #191970" align="center" width="180px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#FFBA00>سینٹ کیتھرائن کالج<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px; align="center"; solid #D3D3D3;" | [[File:Stcatz sc10.JPG|250px]] |- |بنیا:|| 1963 |- |پڑھاکو:|| ؟ |- |تھاں : || [[آکسفورڈ]] ، [[برطانیہ]] [[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] |- |ویب سائیٹ || [http://www.stcatz.ox.ac.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161213003614/http://www.stcatz.ox.ac.uk/ |date=2016-12-13 }} |- |} '''سینٹ کیتھرائن کالج''' [[برطانیہ]] دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔ {{Commons|Category:St Catherine's College, Oxford|سینٹ کیتھرائن کالج|position=left}} {{آکسفورڈ یونیورسٹی}} [[گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی]] k1qbnuxscz7qnp55u2on04mn50n4iex 0 14094 707811 699492 2026-06-15T11:30:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707811 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name=قازق | nativename= {{lang|kk|қазақ тілі}}، ''{{lang|kk-Latn|qazaq tili}}''، {{rtl-lang|kk-Arab|قازق تیلى}} | pronunciation ={{IPA-kk|qɑˈzɑq tɘˈlɘ|}} | states=[[قازقستان]], [[چین]], [[منگولیا]], [[افغانستان]], [[تاجکستان]], [[ترکی]], [[ترکمانستان]], [[یوکرین]], [[ازبکستان]], [[روس]], [[ایران]], [[کرغیزستان]] | region= | speakers = 11 مِلیئن | date = 2007 | ref = ne2007 | familycolor=Altaic | fam1=[[ترک بولیاں|ترکی]] | fam2=قپچاق | fam3=قپچاق نوغائی | nation=[[قازقستان]] | script=قازق لپی ([[سریلک لپی]], [[لاطینی لپی]], [[فارسی عربی لپی]], قازق بریل) | agency = Kazakh language agency | iso1=kk | iso2=kaz | iso3=kaz |glotto=kaza1248 |glottorefname=Kazakh | notice=IPA |map= |mapcaption=The Kazakh-speaking world: {{Legend|#0080FF|regions where Kazakh is the language of the majority}} {{Legend|#88C4FF|regions where Kazakh is the language of a significant minority}} }} '''قازق بولی''' [[وشکارلا ایشیا|وچکالے ایشیا]] دے [[دیس]] [[قازقستان]] دی [[بولی]] اے۔ ایس [[بولی]] دا تعلق [[ترک بولیاں|ترک بولیاں دے گروہ]] نال اے۔ [[ازبکستان]] دی جمہوریہ [[قراقل پاکستان]] دی [[بولی]] دا '''قازق بولی''' نال سبھ توں قریبی تعلق اے تے [[ازبکستان]] دی [[ازبک بولی]]، [[کرغیزستان]] دی [[کرغیز بولی]] تے [[ترکمانستان]] دی [[ترکمن بولی]] وی قازق بولی نال رلدیاں ملدیاں نیں ۔ ایہ [[ترک بولیاں|ترک بولی ٹبر]] دی لہندی قپچاق شاخ دی بولی اے تے قراقل پاک بولی تے نوغائی بولی دے نال ملدی جلدی اے۔ ==بولݨ آلے== [[فائل:Kzkzkz.jpg|thumb|230px|[[قازقستان]] وچ قازق بولی نون بڑھاوا دیݨ دا [[سریلک لپی]] وچ اک سائن بورڈ: '(اک) قازق نوں (دوسرے) قازق نال قازق (بولی ) وچ گل کرن دیو]] 2009 دی جنگننا دے مطابق اسنوں [[قازقستان]] وچ لگ بھگ ١ کروڑ لوگ بولدے نیں تے 2000 وچ ایہنوں [[قازقستان]] توں باہر بولن آلےآں دی گنتی 30 لکھ اندازا کیتی گئی سی۔ قازق نوں قازقستان وچ قومی بولی ہون دا درجہ حاصل اے۔ قازقستان توں علاوہ ایہنوں [[چین]]، [[منگولیا]]، [[تاجکستان]]، [[ترکی]]، [[ترکمانستان]]، [[یوکرین]]، [[روس]] تے [[ایران]] دے کچھ گروہ وی بولدے نیں۔ جغرافیائی طور تے قازق بولی [[تیان شان|تیان شان پروتاں]] توں لیکے [[کیسپیئن سمندر]] تک دے وڈے علاقے وچ بولی جاندی اے۔ == لپی == [[قازقستان]] وچ لمبے عرصے تک [[ سویت یونین]] دا قبضہ رہݨ پاروں اتھے ایہنوں [[ سریلک لپی ]] وچ لکھیا جاندا اے ۔ چین دے لہندے [[سنکیانگ| ژن جیانگ صوبے]] وچ وسݨ آلے ( اندازا) 10 لکھ [[قازق لوک]] ایہنوں [[ ایغور بولی]] دی [[فارسی عربی لپی ]] دے نال لکھدے نیں۔ 2006 وچ قازقستان دے [[صدر]] [[نور سلطان نذر]] نے قازق بولی نوں [[ رومن لپی ]] وچ لکھݨ دا ارادہ کیتا تے ایہدے تے غور تے فکر کیتا گیا ۔<ref>{{Cite web |title=Kazakhstan switching to Latin alphabet |url=http://www.interfax.ru/e/B/politics/28.html?id_issue=11612625 |access-date=2007-09-30 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930231557/http://www.interfax.ru/e/B/politics/28.html?id_issue=11612625 |dead-url=no }}</ref><ref>[http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/10/f279f7ea-af3d-4a71-a457-347fbbb11591.html Kazakh President Revives Idea of Switching to Latin Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170307102821/https://www.rferl.org/a/1072251.html |date=2017-03-07 }}</ref> 2008 چ قازق سرکار ولوں جاری رپورٹ دے مطابق ایہہ لپی دا بدلاو 30 کروڑ [[ڈالر]] دے خرچے دے نال 10 - 12 سالاں وچّ کیتا جا سکدا اے ۔<ref>[http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav090407.shtml Kazakhstan: Moving Forward With Plan to Replace Cyrillic With Latin Alphabet]</ref> سوچ وچار دے بعد صدر نے اپنا فیصلہ سنایا کہ اس سمیں [[قازق لپی]] وچ کوئی بدلاو نہیں کیتا جاوے گا تے [[سریلک لپی]] دا استعمال جاری رہے گا۔ <ref>{{Cite web |title=Kazakhstan should be in no hurry in Kazakh alphabet transformation to Latin: Nazarbayev, Kazinform, December 13, 2007 |url=http://www.inform.kz/showarticle.php?lang=eng&id=158363 |access-date=January 1, 2017 |archive-date=July 2, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702040456/http://www.inform.kz/showarticle.php?lang=eng&id=158363 |dead-url=yes }}</ref> [[قازقستان]] دی حکومت نے اپریل 2017 چ اعلان کیتا کہ 2017 دے آخر تک قازق بولی دی [[سریلک لپی]] دی تھاں [[لاطینی لپی]] لاگو کر دتی جاوے گی۔ == اداہرن == ایہہ [[ اقوام متحدہ ]] دے ''انسانی حقوق چارٹر''' دا قازق روپ اے۔ {| class="wikitable" | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''[[سریلک لپی]]''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''[[فارسی عربی لپی]]''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''[[شاہ مکھی لپی]] انترن''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''پنجابی ترجمہ''' |- | Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен кұқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс.||align="right"|{{Nastaliq|ur|بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن كۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ءبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ءتيىس.}}||بارلق آدامدار تومسنان اجات جانے قادرقاسییتی مین کققتاری تینگ بولپ دنییگے کیلیدی۔ آدامدارغا عقل پاراست، اراوجدان بیرلگین، سوندقتان اولار بر برمین توستق، باورمالدق کارم قاتناس جاساولاری تیئس۔||سارے آدم ( انسان ) آزاد تے قدر آلے تے حقاں وچ برابر پیدا ہندے نیں ۔ آدم ( انسان ) عقل پرست تے ضمیر دے مالک ہندے نیں تے ایہناں نوں اک دوجے نال بھائی چارے دا سلوک کرنا چاہیدا اے۔ |} ==حوالہ== {{reflist}} [[گٹھ:قازقستان]] [[گٹھ:بولیاں]] [[گٹھ:بولی]] [[گٹھ:دنیا دیاں بولیاں]] [[گٹھ:لسانیات]] [[گٹھ:زباناں]] [[گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس]] [[گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں]] [[گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں]] [[گٹھ:یورپ دیاں بولیاں]] [[گٹھ:یورپی بولیاں]] [[گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں]] [[گٹھ:ترک بولیاں]] [[گٹھ:ترکستان]] [[گٹھ:وسطی ایشیا]] [[گٹھ:قازقستان دیاں بولیاں]] tmekdzlzw829hxr99ojtcqitjlsw290 0 29634 707783 707649 2026-06-15T03:11:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707783 wikitext text/x-wiki دسم گرنتھ، سکھ دھرم دا پوتر گرنتھ(مقدس کتاب) ہے اتے دسوے ستگور سری [[گورو گوبند سنگھ جی]] دیاں لکھتاں دا سنگرہ(مجموعہ) ہے۔ اس گرنتھ وچّ درج اخیرلی بانی، ظفرنامہ، سنّ 1905 وچّ دینا کانگڑ، مالوے وچّ لکھی گئی | اس گرنتھ دی تیاری بھائی منی سنگھ، ماتا سندری اتے خالصے نے رل کے کیتی | مول ہر سکھ جتھیبندی اس گرنتھ نوں گورو گوبند سنگھ جی دی رچنا مندی ہے، کچھ ودوان شرینی اس گلّ توں انکاری ہے جس کرکے سکھ دھرم وچّ ایہہ بحث دا حصہ ہے | اس گرنتھ وچّ 15 لکھتاں ہن، جنا دا تتکرا اس طرحاں ہے ۔ 1. [[جاپُ صاحب]] 11 [[33 سوئیئے]] 2. [[اکال استتِ]] 12. [[ششتر نام مالا]] 3. [[بچتر ناٹک]] 13. [[چرترو پاکھیان]] 4. [[چنڈی چرتر]] 14. [[چپئی]] 5. [[چنڈی دی وار]] 15. [[ظفرنامہ]] 6. [[گیان پربودھ]] 16. [[حکایتاں]] 7. [[چوبیس اوتار]] 8. [[برہما اوتار]] 9. [[ردر اوتار]] 10. [[شبد]] ==تریخ وچّ دسم بانیاں دا ذکر== 1) رہتناما بھائی نند لال جی وچّ اس گلّ دا ثبوت ہے کی "جاپُ صاحب" سکھ شروع توں ہی پڑدے آئے ہن |<ref name="Rehitnama2005">Rehitnama Bhai Nand Lal</ref><br> 2) رہتناما بھائی پرہلاد سنگھ جی، جس وچّ سکھ دھرم دی خاص پنکتی "گورو مانیو گرنتھ" وچّ جاپُ صاحب رچنا دا ذکر ہے اتے اسی رچنا وچّ ہور گلاں وی ہن جو سکھ نوں گور، مڑی اتے انیواہی عورتاں دی بھکھ آدک دے وشواش توں اپر چکدیاں ہن |<br> 3) رہتناما چوپا سنگھ چھبر جی نے بچتر ناٹک، 33 سوئیے، چوپئی صاحب اتے جاپُ صاحب دا گورو صاحب ولوں سکھاں نوں پڑھن لئی ذکر کتا ہے |<ref name="RehitnamaChaupa">Rehitnama Chaupa Singh Chibber</ref><br> 4) 1711، وچّ ستگور گوبند سنگھ جی دے مہان کوی بھائی سیناپت جی نے [[گورو گوبند سنگھ جی]] دی اکال پرکھ نال ہوئی وارتالاپ دا ذکر کتا ہے، جو کی بچتر ناٹک دا تے خالصہ پنتھ دا اہم حصہ ہے | کوی جی نے گورو گوبند سنگھ جی دے جیون دی قادیاں نوں اپنے شبان وچّ دسیا ہے اتے ہبا ہو اوہی ترتیب راکھی ہے جو گورو گوبند سنگھ جی نے رکھی سی | ستگوراں نے پیر بدھو شاہ دا ذکر نہیں کتا اتے شاعر صاحبان نے وی گورو صاحب جی وانگ کوئی ذکر نہیں کیتا |<ref name="Gursobha005">Sri Gur Sbha Granth، Poet Senapat، Piara Singh Padam</ref><br> 5) 1741، وچّ وحی سیواداس جی نے ستگور گوبند سنگھ جی دا اتہاس لکھیا جس وچّ انھا نے رام اوتار، 33 سوئیے، ظفرنامہ، حکایتاں بنیاں دے ادہارن دتے ہن |<ref name="ParchiSevadas005">Parchi Sevadas Ki، Poet Sevada، Piara Singh Padam</ref><br> 6) 1751، وچّ گربلاس پاتشاہی 10 سمپن کیتی، جس وچّ انھا نے ستگور گوبند سنگھ جی ولوں بچتر ناٹک، کرشن اوتار، اکال استتی، جاپُ صاحب، جپھر نامہ، ہکیتاں آدک بنیاں رچن دا ذکر کتا ہے | ایہہ پہلا سروت ہے جس وچّ گورو گرنتھ صاحب جی نوں گر گدی دین دی گلّ آئی ہے |<ref name="ParchiSevadas005">Gurbilas، Patshahi 10، Koer Singh، Bhasha Vibagh، Punjabi University</ref><br> 7) 1760، بنساولی نامہ دساں پاتشاہیاں کا وچّ کیسر سنگھ چھبر جی نے اس گلّ دا ذکر کتا ہے کی کنوے ماتا سندری اتے خالصہ نے مل کے دسم بنیاں دا سنکلن کتا |<br> 8) 1766، وچّ مہما پرکاش وچّ سروپ چند بھلا جی نے بچتر ناٹک دا ہبا ہو اتارا کتا، ایہہ ہی نہیں اس نے گورو صاحب دی نگرانی ہیٹھ چرترو پکھیاں بانی اتے چوبس اوتار بانی رچن بارے وی سمبودھن کتا |<br> 9) 1790. گورو کیاں ساکھیاں وچّ بھائی سروپ سنگھ کوشش، جی دسم گرنتھ وچّ ستتھ بچتر ناٹک، کرشن اوتار، شسترنام مالا آدک بانیاں نوں گورو صاحب جی دوارا لکھکھن دی گلّ کردے ہن | ہور وی ودھیرے سروتاں وچّ دسم گورو جی دی بانیاں دے حوالے ملدے ہن | == حوالے == {{reflist}} ==باہری کڑیاں== ٭ [http://dasamgranth.org/ دسم گرنتھ پڑھو جی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915020955/http://www.dasamgranth.org/ |date=2015-09-15 }} * [http://www.sridasamgranth.com/ www.sridasamgranth.com: Articles, Videos, manuscripts on Guru Gobind Singhs compositions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308095625/http://www.sridasamgranth.com/ |date=2008-03-08 }} * [http://www.panjabdigilib.org/ Panjab Digital Library] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120905133841/http://www.panjabdigilib.org/ |date=2012-09-05 }} - Digitally preserving manuscripts of Dasam Granth * [http://www.patshahi10.org/ patshahi10.org: writings and multimedia related to Dasam Granth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727164723/http://www.patshahi10.org/ |date=2011-07-27 }} * [http://www.santsipahi.org/patshahi10/ Resource on Dasam Granth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727235057/http://www.santsipahi.org/patshahi10/ |date=2011-07-27 }} * [http://www.dasamgranth.org/ Dasam Granth translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725220413/http://www.dasamgranth.org/ |date=2011-07-25 }} * [http://www.sridasam.org/ Dasam Granth translation online] * [http://www.searchgurbani.com/main.php?book=dasam_granth&action=index Dasam Granth at SearchGurbani.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115013858/http://www.searchgurbani.com/main.php?book=dasam_granth&action=index |date=2010-01-15 }} * [http://www.sikhspectrum.com/022005/bachittar.htm Bachitter Natak - A Strange Drama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081116191130/http://www.sikhspectrum.com/022005/bachittar.htm |date=2008-11-16 }} * [http://www.globalsikhstudies.net/pdf/article/DASAM%20GRANTH%20-%20ITS%20HISTORY.PDF Dasam Granth History - Daljeet Singh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723135715/http://www.globalsikhstudies.net/pdf/article/DASAM%20GRANTH%20-%20ITS%20HISTORY.PDF |date=2011-07-23 }} * [http://www.sikhmarg.com/english/gurmukhi.html Compilation of Dasam Granth -A scientific Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060510115611/http://www.sikhmarg.com/english/gurmukhi.html |date=2006-05-10 }} * [http://srec.gurmat.info/ Sikh Research and Education Center] - Disseminating Gurmat philosophy and the spirit of Sikhism * [http://www.santsipahi.org/patshahi10/1897report.pdf Report, Sodhak (Revision) Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205190023/http://santsipahi.org/patshahi10/1897report.pdf |date=2009-02-05 }} [[گٹھ:کتاباں]] [[گٹھ:مذہبی کتاباں]] [[گٹھ:سکھ مت]] [[گٹھ:سکھی]] pgscy8cwbk8l3f4uoujqy8cwjuy6o21 0 30791 707766 689583 2026-06-14T16:51:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707766 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument |monument_name = انیت قبر |native_name = |image = Ankara asv2021-10 img04 Anıtkabir.jpg |location = [[انکرہ]], [[ترکی]] |designer = [[امین خالد اونات]]<ref name=Pevsner/> تے {{Interlanguage link multi| احمد اورخان اردا|tr}} |type = مقبرہ |material = کنکریٹ, [[ٹراورٹائن]] تے [[سنگ مرمر]] |length = {{convert|57.35|m|ft|abbr=on}} |width = {{convert|41.65|m|ft|abbr=on}} |height = {{convert|27|m|ft|abbr=on}} |begin = 9 اکتوبر 1944 |complete = 1 ستمبر 1953 |open = 1 ستمبر 1953 |dedicated_to = [[مصطفا کمال اتاترک]] |map_image = |map_width = |coordinates = {{coord|39|55|32|N|32|50|16|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}} |extra = }} '''انتقبر ''' [[انکرہ]] [[ترکی]] وچ [[مصطفا کمال اتاترک]] دی قبر اے۔ [[مصطفا کمال اتاترک]] ترکی دا اک فوجی آگو، ترکی بچانوالا تے ترکی دا پہلا صدر سی۔ ایس مقبرے دا ڈیزائن امین اونات تے احمد اورخان اردا نے بنایا۔ 1953 وچ ایدا بنان دا کم مکیا۔ 110 نومبر 2007 نوں 546,620 لوک نے ایس تھاں تے آۓ۔ انتقبر («میموریل ٹومب») ترکی د‏‏ی جنگ آزادی دے رہنما تے جمہوریہ ترکی دے بانی تے پہلے صدر مصطفیٰ کمال اتاترک دا مقبرہ اے ۔ ایہ انقرہ وچ واقع اے تے اسنو‏ں ماہر تعمیرات پروفیسر ایمن اونات تے اسسٹنٹ پروفیسر احمد اورہان اردا نے ڈیزائن کيتا سی، جنہاں د‏‏ی تجویز نے اتاترک د‏‏ی یادگار دے لئی 1941 وچ ترک حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں منعقدہ مقابلے وچ متعدد ملکاں تو‏ں 48 ہور اندراجات نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ یہ جگہ ترکی دے دوسرے صدر عصمت انونو د‏‏ی آخری آرام گاہ وی اے ، جنہاں نو‏ں 1973 وچ وفات دے بعد اوتھ‏ے سپرد خاک کيتا گیا سی۔ مقبرہ نو‏‏ں 1966–1987 تے 1997–2009 دے دوران مختلف ترک بینک نوٹاں اُتے دکھایا گیا سی [2] تے ترکی وچ سول انجینئرنگ دے پنجاہ کارنامےآں د‏‏ی لسٹ وچ ترکی دے چیمبر آف سول انجینئرز د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا سی ، جو کہ پہلے 50 وچ قابل ذکر انجینئرنگ منصوبےآں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ چیمبر دے سال. <ref>The mausoleum was depicted in the following Turkish banknotes: *On the [[Obverse and reverse|reverse]] of the 20 [[Turkish lira|lira]] banknotes of 1966-1987 (6. Emission Group&nbsp;— Twenty Turkish Lira - [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/210.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204092452/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/210.htm |date=February 4, 2009 }}, [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/212.htm II. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204092458/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/212.htm |date=February 4, 2009 }}, [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/214.htm III. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204092504/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/214.htm |date=February 4, 2009 }} & [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/216.htm IV. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204092509/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/216.htm |date=February 4, 2009 }}). *On the reverse of the 5 million lira banknote of 1997-2005 (7. Emission Group&nbsp;— Five Million Turkish Lira - [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/323.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122023805/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/323.htm |date=November 22, 2008 }}). *On the reverse of the 5 new lira banknote of 2005-2009 (8. Emission Group&nbsp;— Five New Turkish Lira - [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E8/10.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224222413/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E8/10.htm |date=February 24, 2009 }}; [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/mevzuat/EMISYON/KARARTEBLIGVEGENELGELER/duyuruytl-ing.htm Announcement on the Withdrawal of E8 New Turkish Lira Banknotes from Circulation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422212451/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/mevzuat/EMISYON/KARARTEBLIGVEGENELGELER/duyuruytl-ing.htm |date=2009-04-22 }}, 8 May 2007.). [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ Central Bank of the Republic of Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615060512/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=2009-06-15 }}. Banknote Museum.&nbsp;– Links retrieved on 20 April 2009.</ref><ref>[http://www.hhportal.com/mimarlik/649149-50-yilda-50-eser.html The list {{in lang|tr}}] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031161007/http://www.hhportal.com/mimarlik/649149-50-yilda-50-eser.html |date=2013-10-31 }}</ref> == تعمیر == [[File:Anıtkabir Ulus 10.11.44.jpg|thumb|انتقبر پروجیکٹ دے بارے وچ پال بوناتز دا مضمون، بشمول رینڈرنگ تے سائٹ پلان]] [[File:An%C4%B1tkabir ziyareti.jpeg|thumb|left|انتقبر ]] [[File:Anitkabir.JPG|thumb|رسمی صحن تو‏ں اک منظر۔.]] انتقبر دے لئی منتخب کردہ جگہ Rasattepe ( Observation Hill ) دے ناں تو‏ں مشہور سی، جو کہ انتقبر دے لئی تعمیرا‏تی مقابلے دے وقت، انقرہ دا اک مرکزی مقام سی تے اسنو‏ں شہر دے تمام حصےآں تو‏ں دیکھیا جا سکدا سی۔ آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں تو‏ں فریجین رہتل نال تعلق رکھنے والے نمونے دریافت ہوئے، جنہاں نو‏ں احتیاط تو‏ں کھدائی کرکے انقرہ وچ وی اناطولیائی تہذیباں دے عجائب گھر وچ نمائش دے لئی رکھیا گیا سی۔ انتقبر د‏‏ی تعمیر، جس وچ نو سال لگے [1] تے چار مراحل اُتے محیط سی، 9 اکتوبر 1944 نو‏‏ں سنگ بنیاد رکھنے د‏‏ی تقریب دے نال شروع ہويا۔ تعمیر دا پہلا مرحلہ، جس وچ تیاری د‏‏ی کھدائی تے لائنز روڈ د‏‏ی برقرار رکھنے والی دیوار د‏‏ی تعمیر شام‏ل اے، 9 اکتوبر 1944 نو‏‏ں شروع ہوئی تے 1945 وچ مکمل ہوئی۔ رسمی گراؤنڈ، 29 ستمبر 1945 نو‏‏ں شروع ہويا، تے 8 اگست 1950 نو‏‏ں مکمل ہويا۔ اس مرحلے پر، مزار د‏‏ی چنائی تے کنکریٹ دے ڈھانچے د‏‏ی بنیاداں تو‏ں متعلق مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں، کچھ ترمیم کرنا پئی۔ 1947 دے آخر وچ ، مزار د‏‏ی فاؤنڈیشن د‏‏ی کھدائی تے موصلیت دا کم مکمل ہو گیا تے نويں 11 میٹر دے لئی سٹیل د‏‏ی کمک۔ (36.1 فٹ) اُچی کنکریٹ فاؤنڈیشن، جو زمین د‏‏ی کسی وی قسم د‏‏ی تصفیہ دے خلاف مزاحمت کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی اے، تکمیل دے نیڑے پہنچ چک‏ی سی۔ داخلی ٹاورز، روڈ نیٹ ورک دے بیشتر حصے، باغات د‏‏ی تنصیبات، تعمیر دا تیسرا مرحلہ مزار د‏‏ی طرف جانے والی سڑکاں د‏‏ی تعمیر، دتی لائنز روڈ، تے رسمی میدان سی۔ مقبرے د‏‏ی اوپری سطح دا پتھر دا فرش، عظیم الشان سیڑھیاں، عظیم الشان قبر دے پتھر د‏‏ی جگہ، تے بجلی، پلمبنگ تے حرارتی نظام د‏‏ی تنصیب۔ تعمیر دا چوتھا تے آخری مرحلہ ہال آف آنر دا فرش بچھانیا، سائڈ لائننگز دے تھلے والٹس، تے ہال آف آنر دے پریمیٹر پتھر دے پروفائلز تے کنارے د‏‏ی سجاوٹ سی، جو 1 ستمبر 1953 نو‏‏ں مکمل ہوئی۔ == منصوبےآں اُتے == انتقبر پراجیکٹ وچ اصل وچ مقبرے دے اُتے اک موج دار چھت سی جس نو‏‏ں فریم دے کالماں دے ذریعے اٹھایا گیا سی۔ 4 دسمبر 1951 نو‏‏ں حکومت نے معماراں تو‏ں ہال آف آنر د‏‏ی 28 میٹر (92 فٹ) اُچی چھت نو‏‏ں کم کرکے تعمیرا‏تی وقت نو‏‏ں کم کرنے دے امکان دے بارے وچ پُچھیا۔ اس موضوع دا مطالعہ کرنے دے بعد، معماراں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ چھت نو‏‏ں پتھر دے والٹ دے بجائے مضبوط کنکریٹ دے سلیب تو‏ں ڈھانپنا ممکن ا‏‏ے۔ اس تبدیلی نے چھت دا وزن کم کيتا تے بعض تعمیرا‏تی خطرات نو‏‏ں وی ختم کردتا۔ [4] == سطحی ریلیف تے پتھر == تمام پتھر تے سنگ مرمر ترکی دے مختلف حصےآں تو‏ں لیائے گئے سن ۔ آسانی تو‏ں پروسیس شدہ غیر محفوظ ٹراورٹائن نو‏‏ں کنکریٹ د‏‏ی سطحاں د‏‏ی بیرونی کلیڈنگ اُتے استعمال کيتا جاندا اے تے ہال آف آنر د‏‏ی اندرونی سطحاں دے لئی ماربل دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مجسمہ سازی دے گروہون، شیراں دے اعداد و شمار تے مقبرے دے کالماں دے لئی استعمال ہونے والا سفید ٹراورٹائن قیصری تو‏ں لیایا گیا سی تے ٹاورز دے اندر استعمال ہونے والا ٹراورٹائن پولاتلی تے مالکی تو‏ں لیایا گیا سی ۔ ٹاورز د‏‏ی رسمی زمین تے فرش نو‏‏ں ہموار کرنے دے لئی استعمال ہونے والا سرخ تے سیاہ ٹراورٹائن قیصری تو‏ں آیا سی۔ Çankırı تو‏ں لیایا گیا پیلا ٹراورٹائن وکٹری ریلیف، ہال آف آنر د‏‏ی بیرونی دیواراں تے رسمی گراؤنڈ دے پریمیٹر کالماں د‏‏ی تعمیر دے لئی استعمال ہُندا سی۔ ہال آف آنر دے فرش اُتے استعمال ہونے والا سرخ، سیاہ تے کریم رنگ دا سنگ مرمر ہاتائے ، اڈانا تے چاناکلے تو‏ں لیایا گیا سی ، تے اندرونی دیواراں دے لئی، شیر د‏‏ی طرز دا ماربلBilecik تو‏ں Afyon تے سبز سنگ مرمر استعمال کيتا گیا تھا. sarcophagus، 40 ٹن وزنی اک سنگی قبر دا پتھر، Adana تو‏ں لیایا گیا سی تے sarcophagus دے اطراف نو‏‏ں ڈھانپنے والا سفید سنگ مرمر وی Afyon تو‏ں سی۔ == لے آؤٹ == انتقبر دے چار اہ‏م حصے نيں: روڈ آف لائنز، سیریمونیئل پلازہ، ہال آف آنر (اتاترک دے مقبرے دا مقام) تے یادگار دے چاراں طرف پیس پارک۔ == شیراں د‏‏ی سڑک == یادگار تک پہنچنے دا راستہ اک 262 میٹر (860 فٹ) لمبا پیدل چلنے والا راستہ اے جس دے دونے طرف شیراں دے بارہ جوڑے اس انداز وچ کھدی ہوئیاں نيں جداں ہیٹی دے آثار قدیمہ دے آثار۔ شیر 24 اوغز ترک قبیلے د‏‏ی نمائندگی کردے نيں تے انہاں نو‏ں بیک وقت طاقت تے امن دونے د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی بیٹھے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ پنج سینٹی میٹر دا فاصلہ روڈ آف لائنز اُتے ہموار پتھراں نو‏‏ں وکھ کردا اے تاکہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے کہ زائرین اپنا وقت نکالاں تے اتاترک دے مقبرے د‏‏ی طرف جاندے ہوئے احترام دے نال برتاؤ دا مشاہدہ کرن۔ رسمی پلازہ سیریمونیل پلازہ لائنز روڈ دے آخر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ 129 میٹر (423 فٹ) لمبا تے 84 میٹر (276 فٹ) چوڑا اے تے اسنو‏ں 15,000 لوکاں دے بیٹھنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ فرش نو‏‏ں 373 قالین تے کلیم (ترک قالین) دے نمونےآں تو‏ں سجایا گیا اے، تے مختلف رنگاں وچ ٹراورٹائن تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ == ہال آف آنر == [[File:Ankara asv2021-10 img08 Anıtkabir.jpg|thumb|ہال آف آنر دے اندر اتاترک دے مقبرے د‏‏ی علامتی سرکوفگس.]] [[File:Medvedev in Turkey6.jpg|thumb|روسی صدر دمتری میدویدیف ہال آف آنر دے اندر اتاترک دے مقبرے دے سرکوفگس اُتے پھُلاں د‏‏ی چادر چڑھا رہے نيں۔]] [[File:Turkey-1658 (2215850337).jpg|thumb|انتقبر اُتے گارڈز]] ہال آف آنر اناتکبیر د‏‏ی مشہور علامت تے اتاترک دے مقبرے دا مقام ا‏‏ے۔ ساخت 41.65 میٹر × 57.35 میٹر (137 فٹ × 188 ft) منصوبہ بندی وچ اے تے 17&nbsp;m (56 ft) د‏‏ی اونچائی تک ودھدی اے، کالم خود 14.4 میٹر (47 ft) د‏‏ی پیمائش کردے نيں۔ اتاترک دا مقبرہ ہال آف آنر دے گراؤنڈ فلور وچ علامتی 40 ٹن دے سرکوفگس دے بالکل تھلے واقع اے، تے اتاترک د‏‏ی لاش نو‏‏ں اس دے تھلے تہہ خانے د‏‏ی سطح اُتے اک خصوصی قبر دے کمرے وچ دفن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس کمرے وچ سلجوک تے عثمانی تعمیرا‏تی انداز وچ اک آکٹونل پلان اے، تے اس د‏ی اہرام د‏‏ی چھت سونے دے موزیک تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ == پیس پارک == یادگار دے چاراں طرف موجود پارک نو‏‏ں اتاترک دے مشہور قول " گھر وچ امن، دنیا وچ امن " دے اعزاز وچ پیس پارک کہیا جاندا اے ۔ اس وچ 104 قسماں دے لگ بھگ 50,000 آرائشی درخت، پھُل تے جھاڑیاں نيں، جو تقریباً 25 ملکاں تو‏ں عطیہ کیتے گئے نيں۔ == ٹاورز، مجسمے، میوزیم == انتقبر سائٹ دے اندر دس ​​برج نيں جو اک متوازی ترتیب وچ واقع نيں۔ ایہ انہاں نظریات د‏‏ی علامت نيں جنہاں نے ترک قوم تے جمہوریہ ترکی د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ٹاور منصوبہ بندی تے ساخت دے لحاظ تو‏ں اک جداں نيں: اوہ مستطیل نيں، مربع دے قریب، اہرام د‏‏ی چھتاں دے نال۔ روايتی ترک خانہ بدوش خیمےآں د‏‏ی طرح کانسی دے تیر چھتاں دے اُتے رکھے جاندے نيں ۔ ٹاورز دے اندر، روايتی ترک قالین (کلیم) دے نمونےآں تے نقشیاں تو‏ں متاثر ہندسی آرائش، فریسکو تکنیک وچ ٹاورز د‏‏ی چھتاں اُتے پائی جا سکدی ا‏‏ے۔ اتاترک دے اقتباست دے نوشتہ وی موجود نيں جو اس ٹاور دے تھیم تو‏ں مطابقت رکھدے نيں۔ == آزادی ٹاور == آزادی ٹاور دے اندر موجود ریلیف وچ دکھایا گیا اے کہ اک نوجوان سیدھا کھڑا اے تے دونے ہتھو‏ں تو‏ں تلوار پکڑے ہوئے اے جدو‏ں کہ اک عقاب اس دے پاس اک چٹان اُتے بیٹھیا ا‏‏ے۔ عقاب افسانےآں تے سلجوق آرٹ وچ طاقت تے آزادی د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے تلوار والا نوجوان ترک قوم د‏‏ی نمائندگی کردا اے جو اس د‏ی آزادی دا دفاع کردا ا‏‏ے۔ == سوانیاں دا مجسمہ گروپ == آزادی ٹاور دے سامنے، ترکی دے قومی ملبوست وچ تن سوانیاں دا اک مجسمہ گروپ ا‏‏ے۔ اطراف وچ موجود دو سوانیاں نے زمین تک پہنچنے والی اک وڈی چادر پکڑی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ چادر، اناج د‏‏ی پتیاں تو‏ں بنی اے، پرچر ملک د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ کھبے طرف پھیلے ہوئے ہتھ وچ اک پیالہ لئی عورت خدا تو‏ں رحم منگ رہی ا‏‏ے۔ درمیان وچ موجود عورت اپنے چہرے نو‏‏ں ہتھ تو‏ں ڈھانپ کر رو رہی ا‏‏ے۔ ایہ گروہ ترک سوانیاں دے فخر تے غم تے مشکلات وچ وی انہاں د‏‏ی پختگی تے عزم د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ == فریڈم ٹاور == فریڈم ٹاور دے اندر موجود ریلیف اک فرشتہ د‏‏ی شکل دکھاندا اے جس وچ کاغذ د‏‏ی اک شیٹ تے اس دے نال اک گھوڑا پالیا ہويا ا‏‏ے۔ فرشتہ د‏‏ی شکل آزادی دے تقدس د‏‏ی علامت اے تے کاغذ د‏‏ی شیٹ ترکی دے آزادی دے اعلان د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ گھوڑے د‏‏ی شکل آزادی تے آزادی دونے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ == مرد مجسمہ گروپ == فریڈم ٹاور دے سامنے تن آدمیاں اُتے مشتمل اک مجسمہ گروپ ا‏‏ے۔ ہیلمٹ تے کوٹ دے نال سجے طرف والا شخص اک ترک فوجی د‏‏ی نمائندگی کر رہیا ا‏‏ے۔ کھبے طرف اک ترک نوجوان تے دانشور ہتھ وچ کتاب لئی ہوئے ا‏‏ے۔ انہاں دونے دے پِچھے، پنڈ دے لباس وچ ، اک ترک کسان ا‏‏ے۔ تِناں مجسماں دے چہرے دے سنجیدہ تاثرات ترک عوام د‏‏ی پختگی تے قوت ارادی نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ == مہمتیک ٹاور == مہمتیک ٹاور شیر روڈ دے اختتام دے سجے ہتھ اُتے واقع ا‏‏ے۔ بیرونی اگواڑے اُتے راحت وچ اک مہمتیک (ترک پیدل سپاہی) نو‏‏ں گھر تو‏ں نکلدے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس کمپوزیشن وچ اک اداس لیکن قابل فخر ماں اپنے بیٹے دے کندھے اُتے ہتھ رکھ دے اسنو‏ں ملک د‏‏ی جنگ وچ بھیجتی ا‏‏ے۔ اس ٹاور وچ کتاباں د‏‏ی دکان تے تحفے د‏‏ی دکان اے انہاں زائرین دے لئی جو انتقبر تے Atatürk دے بارے وچ مضامین خریدنے وچ دلچسپی رکھدے نيں۔ == فتح ٹاور == اس ٹاور د‏‏ی دیواراں اُتے ملک د‏‏ی اہ‏م ترین تن فتوحات د‏‏ی تاریخاں تے انہاں فتوحات دے بارے وچ اتاترک دے لفظاں کندہ نيں۔ ٹاور دے اندر، بندوق د‏‏ی گڈی، جو اتاترک دے تابوت نو‏‏ں Dolmabahçe Palace تو‏ں Sarayburnu لے ک‏ے گئی سی تے 19 نومبر 1938 نو‏‏ں بحریہ دے حوالے ک‏ے دتی گئی سی ۔ == امن ٹاور == اک ریلیف کمپوزیشن جس وچ اتاترک دے گھر وچ امن دے اصول دا اظہار کيتا گیا اے، دنیا وچ امن ٹاور د‏‏ی دیواراں دے اندر کندہ ا‏‏ے۔ اس راحت وچ کساناں تے اک سپاہی نو‏‏ں دکھایا گیا اے جو اپنی تلوار اٹھا ک‏ے انہاں د‏‏ی حفاظت کردے نيں۔ ایہ سپاہی ترک فوج د‏‏ی علامت اے ، جو امن د‏‏ی مضبوط تے حقیقی محافظ اے، جو لوکاں نو‏‏ں اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی ترک فوج دے ذریعے محفوظ طریقے تو‏ں گزارنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ == 23 اپریل ٹاور == [[File:Cadillac of Kemal Ataturk.JPG|thumb|right|220px|اتاترک د‏‏ی کیڈیلک سیریز 80 ڈسپلے اُتے ۔.]] اس ٹاور د‏‏ی اندرونی دیواراں اُتے اک ریلیف اے جس وچ 23 اپریل 1920 نو‏‏ں ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی دے افتتاح نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس ریلیف وچ کھڑی سواݨی نے اپنے ہتھ وچ اک کاغذ پھڑیا ہويا اے جس اُتے تریخ لکھی ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے دوسرے ہتھ وچ چابی اسمبلی دے افتتاح د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اتاترک د‏‏ی 1936 کیڈیلک سیریز 80 [5] کار، جو 1936 تے 1938 دے درمیان استعمال ہوئی سی، اس ٹاور وچ نمائش دے لئی رکھی گئی ا‏‏ے۔ == ٹاور آف ریفارمز == یہ ٹاور میوزیم د‏‏ی توسیع اے تے ایتھ‏ے اتاترک دے ملبوست د‏‏ی نمائش ا‏‏ے۔ ٹاور د‏‏ی دیوار دے اندر موجود ریلیف وچ اک کمزور ہتھ دکھایا گیا اے جس وچ ٹارچ بجھنے والی اے، جو سلطنت عثمانیہ دے زوال د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اک ہور مضبوط ہتھ آسماناں د‏‏ی طرف روشن مشعل نو‏‏ں بلند کرنا انہاں اصلاحات د‏‏ی علامت اے جنہاں دے ذریعے نويں ترک جمہوریہ تے اتاترک نے ترک قوم نو‏‏ں عصری رہتل د‏‏ی سطح اُتے پہنچایا۔ == میثاق ملی (قومی معاہدہ) ٹاور == ایہ ٹاور میوزیم دے داخلے اُتے اے (تھلے ملاحظہ کرن) تے اس ٹاور دے اندر موجود راحت اتحاد وچ بندھن د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ راحت چار ہتھ تلوار دے نوک اُتے جوڑے ہوئے دکھاندی ا‏‏ے۔ ایہ ترکیب ترک ملک نو‏‏ں بچانے دے لئی قوم دے مشترکہ حلف د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ == انتقبر اتاترک میوزیم == انتقبر اتاترک میوزیم 21 جون 1960 نو‏‏ں کھولیا گیا۔ اتاترک د‏‏ی ذا‏تی اشیاء، انہاں د‏‏ی الماری، تے انہاں نو‏ں پیش کیتے گئے کچھ تحائف اس میوزیم وچ نمائش دے لئی رکھے گئے نيں۔ عجائب گھر وچ اتاترک دے تمغے، سجاوٹ تے انہاں دے گود لئی ہوئے بچےآں د‏‏ی طرف تو‏ں میوزیم نو‏‏ں عطیہ کردہ کچھ ذا‏تی اشیاء وی نمائش وچ رکھی گئیاں نيں۔ {{wide image|Anıtkabir in Ankara Turkey by Mardetanha (67).JPG|800px|انتقبر دا اک پینورما|alt=Metamorphosis|}} == تعمیرا‏تی خصوصیات == 1940 تے 1950 دے درمیان ترک فن تعمیر دے دور نو‏‏ں آرکیٹیکچرل مورخین نے دوسری قومی تعمیرا‏تی تحریک دے طور اُتے درجہ بندی کيتا اے ۔ اس دور د‏‏ی خاصیت زیادہ تر یادگار، سڈول، کٹ پتھر تو‏ں ڈھکی عمارتاں د‏‏ی اے، جس وچ تعمیر وچ تفصیل تے کاریگری اُتے بہت زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ انتقبر اس دور د‏‏ی اوہی خصوصیات اُتے مشتمل اے، تے بوہت سارے لوک اسنو‏ں اس دور د‏‏ی آخری یادگار سمجھدے نيں۔ اس دے علاوہ، انتقبر وچ سلجوق تے عثمانی تعمیرا‏تی تے آرائشی خصوصیات شام‏ل نيں۔ مثال دے طور پر، میناراں دے کنارے تے ہال آف آنر سبھی سلجوق طرز د‏‏ی آری ٹوتھ آرائش نيں۔ == زائرین == [[File:Anıtkabir, Ankara.jpg|thumb|انتقبر دا سامنے دا منظر۔.]] [[File:An%C4%B1tkabir.JPG|thumb|left|انتقبر دا اک منظر۔.]] 10 نومبر 2007 ناں، اتاترک د‏‏ی موت د‏‏ی 69 ويں برسی پر، 546,620 افراد، جنہاں وچو‏ں 2,420 غیر ملکی سن، نے انتقبر دا دورہ کیا، جس نے روزانہ آنے والےآں دا سب تو‏ں زیادہ ریکارڈ قائم کيتا۔ 2007 دے پہلے 11 مہینےآں وچ ، انتقبر نو‏‏ں 11 ملین تو‏ں زیادہ زائرین ملے، جو پچھلے کسی وی پورے سال دے زائرین د‏‏ی کل تعداد تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ 2006 وچ کل 8,150,000 افراد تے 2005 وچ کل 3,800,000 لوکاں نے انتقبر دا دورہ کيتا۔ [6] 10 نومبر 2013 نو‏‏ں 1,089,615 لوکاں نے انتقبر دا دورہ کيتا جو ہن تک دا نواں ریکارڈ ا‏‏ے۔ 29 اکتوبر 2013 نو‏‏ں جو کہ جمہوریہ ترکی د‏‏ی بنیاد د‏‏ی سالگرہ اے، 438,451 لوکاں نے انتقبر دا دورہ کيتا۔ 10 نومبر 2012 نو‏‏ں زائرین د‏‏ی ریکارڈ تعداد دا اعلان 413,568 افراد دے طور اُتے کيتا گیا۔ [7] == مدفون افراد == {| class="wikitable" !ناں !وضاحت !جم !موت !ٹوٹس |- |[[مصطفا کمال اتاترک]] |ترک [[آرمی جنرل]] تے بانی باپ تے پہلا [[ترکی دا صدر]] |1881 |1938 | |- |[[عصمت انونو]] |ترک [[آرمی جنرل]] تے دوسرا [[ترکی دا صدر]] |1884 |1973 | |- |[[جمال گرسل]] |ترک [[آرمی جنرل]] تے چوتھا [[ترکی دا صدر]] |1895 |1966 |اس د‏ی لاش نو‏‏ں انتقبر تو‏ں ہٹا دتا گیا سی تے فی الحال اوہ اوتھ‏ے نئيں ا‏‏ے۔ |- |[[Tتوران ایمکمسز]] | ترک یونیورسٹی دا طالب علم 1960 وچ سڑکاں اُتے ہونے والے مظاہرےآں وچ ماریا گیا۔ |1940 |1960 |اس د‏ی لاش نو‏‏ں انتقبر تو‏ں ہٹا دتا گیا سی تے فی الحال اوہ اوتھ‏ے نئيں ا‏‏ے۔ |} == مورتاں== <gallery> File:Aslanlı Yolda Arslan Heykelleri.jpg|شیراں دا رستہ File:Mausoleo de Atatürk3.JPG|شیراں دا رستہ File:Ankara Male statue group in 2004 05.jpg|روڈ آف لائنز دے دروازے اُتے واقع ترک مرداں دا مجسمہ File:Ankara Female statue group in 2004 03.jpg|روڈ آف لائنز دے دروازے اُتے واقع ترک عورتاں دا مجسمہ Image:Ataturkmausoleumguard.jpg|مزار دے دروازے اُتے رسمی گارڈ File:Ankara Anıtkabir Taking care of guard in 2011 01.jpg|اسسٹنٹ انتقبر اُتے اک گارڈ تو‏ں پسینہ کڈ رہیا ا‏‏ے۔ File:انتقبر rölyef 2.JPG|ریلیف Image:Inonutomb.jpg|[[عصمت انونو]] دا مقبرہ File:İsmet İnönü'nün kabri ve Anıtkabir.JPG|[[عصمت انونو]] دا مقبرہ Image:Protect Your Republic Protest - 6 (2007-04-14) edit.jpg|اپنے جمہوری مظاہرے د‏‏ی حفاظت کرن۔ (14 اپریل 2007) File:20 Old TL reverse.jpg|R20 لیرا بینک نوٹ دا الٹا (1970) File:5 Million TL reverse.jpg|5 ملین لیرا بینک نوٹ دا الٹا (1990–2005) File:5 YTL arka.jpg|5 نويں لیرا بینک نوٹ دا الٹا (2005–2008) File:Anıtkabir0334 (3).jpg|انتقبر دا اک عمومی منظر </gallery> == ہور ویکھو == * [[اتاترک دے خلاف مرتکب جرائم اُتے قانون]] * [[ترکی د‏‏ی جنگ آزادی]] * [[:گٹھ:مصطفیٰ کمال اتاترک د‏‏یاں یادگاراں |اتاترک د‏‏یاں یادگاراں ]] == حوالے == {{حوالے|30em|refs= <ref name=Pevsner>{{cite book |last=Pevsner |first=Nikolaus |date=1970 |title=A history of building types |location=Princeton, New Jersey |publisher=[[Princeton University Press]] |pages=[https://archive.org/details/historyofbuildin00niko/page/25 25-26] |isbn=978-0-691-01829-4 |author-link=Nikolaus Pevsner |url-access=registration |url=https://archive.org/details/historyofbuildin00niko/page/25}}</ref> }} == باہرلے جوڑ == {{Commons}} * [http://www.anitkabir.tsk.tr/index_eng.html Official website of Anıtkabir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805091221/http://www.anitkabir.tsk.tr/index_eng.html |date=2017-08-05 }} {{in lang|en}} * [http://www.360tr.com/anitkabir-mausoleum-virtual-tour_ce78e8512_en.html 360° virtual tour of Anıtkabir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826084609/http://www.360tr.com/anitkabir-mausoleum-virtual-tour_ce78e8512_en.html |date=2019-08-26 }} * [http://www.anitkabirozeldefteri.com/ انتقبر visitors book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922152212/http://www.anitkabirozeldefteri.com/ |date=2020-09-22}} {{in lang|tr}} * [https://web.archive.org/web/20150923175824/http://www.ashgate.com/isbn/9781409429777 Beyond Anıtkabir: The Construction and Maintenance of National Memory in the Funerary Architecture for Mustafa Kemal Atatürk] * [http://www.3dkonut.com/projeler/tam-ekran/anitkabir انتقبر in 3D on its real place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161010214005/http://www.3dkonut.com/projeler/tam-ekran/anitkabir |date=2016-10-10 }} {{Commons|Category:Anıtkabir|انتقبر |position=left}} [[گٹھ:مزار]] [[گٹھ:ترکی]] [[گٹھ:ترکیہ]] 6dt1ruu3ag93yeroo0nayyl8ky3w9ru 0 58094 707784 487901 2026-06-15T03:18:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707784 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = دلی ڈیئرڈیولز | alt_name = دلی ڈیئرڈیولز | image = | alt = | captain = <!-- Do not add flagicons here (see MOS:INFOBOXFLAG)-->[[ظہیر خان]] | coach = [[پیڈی اپٹن]] | city = [[نویں دلی]]، [[بھارت]] | colours = [[File:Delhi Daredevils colours.svg|20px|alt=DD|link=Delhi Daredevils]] | owner = جے ایم آر گروپ | founded = 2008 (8 سال پہلاں) | dissolved = <!-- or | last match = --> | ground = [[فیروز شاہ کوٹلہ سٹیڈیم]]، [[دلی]]<br>(گنجائش: 45,000) | ground2 = [[رائے پور انٹرنیشنل کرکٹ سٹیڈیم]]، [[رائے پور]]<br>(گنجائش: 50,000) | IPLwins = '''0''' | clt20wins = '''0''' | website = [http://www.delhidaredevils.com/ delhidaredevils.com] | current = دلی ڈیئرڈیولز }} '''دلی ڈیئرڈیولز''' (Delhi Daredevils) [[دلی]] دی اک کرکٹ دی ٹیم ہے، جو [[انڈین پریمیئر لیگ]] دیاں اٹھ ٹیماں وچوں اک ہے۔ اس ٹیم دا مکھ کھڈاری اتے کپتان [[ظہیر خان]] ہے۔ ٹیم دا کوچ [[پیڈی اپٹن]] ہے، جو پرانا کھڈاری ہے۔ ==باہری جوڑ== *[http://www.delhidaredevils.com/ دلی ڈیئرڈیولز دا ہوم پیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110020156/http://www.delhidaredevils.com/ |date=2010-01-10 }} ==حوالے== {{حوالے}} {{انڈین پریمیئر لیگ}} [[گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ ٹیماں]] [[گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ]] 1agok1drdxs52d01vwqpdnd5i2ddsoi 0 58339 707777 603146 2026-06-14T22:38:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707777 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سمندر}}'''تعاون سمندر'''، جہنوں '''سودروزیستوا سمندر''' وی کیہا جاندا ہے، [[دکھنی وڈا سمندر]] دا اک سمندر ہے جو اینڈربی لینڈ اتے لہندی برف شیلف وچکار میکرابرٹسن لینڈ اتے ملکہ ایلزابیتھ لینڈ دے ساحل کول واقع ہے۔<ref>O’Brien, P.E., Cooper, A.K., Richter, C., et al., (2001). [http://www-odp.tamu.edu/publications/188_IR/VOLUME/CHAPTERS/IR188_01.PDF LEG 188 SUMMARY: PRYDZ BAY–COOPERATION SEA, ANTARCTICA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170715060150/http://www-odp.tamu.edu/publications/188_IR/VOLUME/CHAPTERS/IR188_01.PDF |date=2017-07-15 }}. ''Proceedings of the Ocean Drilling Program, Initial Reports''. Volume 188.</ref> اسدا رقبہ لگبھگ 258،000 مربع کلومیٹر ہے۔ [[File:Antarctica.svg|thumb|300px|انٹارکٹکا دا لیبل کیتا نقشہ]] [[ڈیوس سٹیشن]] اسے سمندر دے ساحل تے واقع ہے۔ تعاون سمندر دے چڑھدے ولّ [[ڈیوس سمندر]] اتے لہندے ولّ [[خلانورد سمندر]] ہے۔ ==حوالے== {{حوالے}} {{سمندراں دی لسٹ}} [[گٹھ:بحر منجمد جنوبی]] [[گٹھ:سمندر]] [[گٹھ:آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:پانی]] 5tn6qibznil7osin0ifdopvs9wc3ga1 0 62201 707764 692248 2026-06-14T16:30:25Z -Lemmy- 21383 707764 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname =آئینٹراخٹ فرانکفرٹ | image = | fullname = آئینٹراخٹ فرانکفرٹ | founded = 08 مارچ 1899<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.eintracht.de/english/company_club/eintracht_ev/ |access-date=2017-07-15 |archive-date=2013-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920020612/http://www.eintracht.de/english/company_club/eintracht_ev/ |dead-url=yes }}</ref> | ground = [[Deutsche Bank Park]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.eintracht.de/english/stadium/ |access-date=2017-07-15 |archive-date=2013-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922020724/http://www.eintracht.de/english/stadium/ |dead-url=yes }}</ref><br />[[فرانکفرٹ]] | capacity = 59,500 | chairman = پترس فشر | manager = اډي هټر | league = [[بندیسلیگ]] | website = http://www.eintracht.de/ | pattern_la1 = _frankfurt2627h | pattern_b1 = _frankfurt2627h | pattern_ra1 = _frankfurt2627h | pattern_sh1 = _frankfurt2627h | pattern_so1 = _frankfurt2627hl | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }} '''آئینٹراخٹ فرانکفرٹ'''، اک مشہور جرمن فٹ بال کلب اے<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/philminshull/2010/05/the_great_european_cup_final_o.html|title=The great European Cup final of 1960 remembered|date=19 مئی 2010|publisher=BBC}}</ref>، ایہہ [[فرانکفرٹ]]، [[جرمنی]] وکھے واقع اے۔ ایہہ [[Deutsche Bank Park]]، [[فرانکفرٹ]] دی ٹیم تے مشتمل کلب اے<ref>http://int.soccerway.com/teams/germany/eintracht-frankfurt/979/venue/</ref>، جو بندیسلیگ وچّ کھیڈدا اے۔<ref>http://int.soccerway.com/teams/germany/eintracht-frankfurt/979/</ref> {{-}} == حوالے == {{حوالے}} == باہری کڑیاں == {{Commons category|Eintracht Frankfurt|آئینٹراخٹ فرانکفرٹ}} * [http://www.eintracht.de/ آئینٹراخٹ فرانکفرٹ دی ویبسائیٹ] [[گٹھ:جرمنی دے فٹ بال کلب]] [[گٹھ:فٹ بال]] [[گٹھ:فٹبال کلب]] j6a1uz1daj43mk7eq5klkigc0wwf40q 0 77449 707807 646933 2026-06-15T09:10:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707807 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کتاب | عنوان =صحیفہ سجادیہ | تصویر =SAHIFEH SAJJADIYEH 1.jpg | تصویر دی وضاحت =صحیفہ سجادیہ: [[امام سجادؑ]] دی دعائاں | سائز تصویر = | مؤلف = |مصحح = | زبان =عربی | موضوع =[[دعا]] | تعداد مجلد = |تدوین = | اشاعت = | ناشر = |محل نشر = |ترجمہ =اردو، فارسی، انگریزی، فرانسوی، اسپانیائی۔.۔ |مترجم =[[صحیفہ سجادیہ دے ترجمیاں دی فہرست]] |متفرقات = }} [[فائل:Sahifa Sajjadiyya.jpg|thumb|left| صحیفہ سجادیہ دا پرانا ترین خطی نسخہ جو 416 ھ وچ کتابت ہوا۔]] '''صحیفہ سجادیہ''' یا {{دیگر نام|عربی=الصحيفة السجادية}}، [[امام زین العابدین ابن حسین|امام زین العابدین]] تو‏ں منسوب [[استغاثہ]] و [[دعا]]ؤں دا اک مجموعہ اے۔ <br /> اتو‏ں [[واقعہ کربلا]] دے بعد مرتب کیتا گیا۔ کتاب انسان تے خدا دے درمیان تعلق دی وضاحت پیش کرندی اے، اگرچہ کتاب دعا دی شکل وچ اسلامی علم و فکر دا اک مجموعہ اصولی اے۔ کہیا جاندا اے کہ اس کتاب نے بنو امیہ دے خلاف بغاوت وچ اک ااساں کردار ادا کیتا اے۔ بعض علما دے قول دے مطابق، صحیفہ سجادیہ بلاغت دی اعلی{{ا}} ترین شکل وچ اے۔ تے اس دے مندرجات، بیان تے تفسیر دی کئی کتاباں وچ نقل کیتے گئے نيں۔ کتاب دا بنیادی حصہ [[متواتر (اصطلاح حدیث)|متواتر]] اے، علما دی اک وڈی تعداد نے اس اُتے حواشی لکھے نيں، یہ کتاب اہل تشیع دے ہاں مقبول اے۔ {{حدیث مجموعے}} یہ کتاب «[[انجیل]] [[اہل بیت]]» و «[[زبور]] آل [[محمد]]» و «اخت [[قرآن|القرآن]]» دے نام تو‏ں معروف اے۔<ref>معالم العلماء، ص 135۔</ref><ref>[http://www.andisheqom.com/Files/sahife.php?idVeiw=1987&&level=4&subid=1987 موضوع=آشنایی اجمالی با صحیفہ سجادیہ ،تاریخ بازدید=15 دی 1386 ھ ش ،نویسنده=حسن منتظری ،پبلشر=اندیشہ قم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023195616/http://www.andisheqom.com/Files/sahife.php?idVeiw=1987&&level=4&subid=1987 |date=2007-10-23 }}</ref> '''صحیفۂ سجادیہ''' [[شیعہ|شیعیان]] [[اہل بیت]] دے چوسن [[امام]] حضرت [[امام سجاد]] تو‏ں منقولہ 45 مناجاتاں و [[دعا]]ؤں اُتے مشتمل کتاب دا نام اے۔ صحیفہ سجادیہ [[قرآن]] و [[نہج البلاغہ]] دے بعد، [[شیعہ|اہل تشیّع]] دے ہاں ااساں مرتبے والی کتاب مانی جاندی اے تے زبور آل محمد و انجیل اہل بیت دے عناوین تو‏ں مشہور اے۔ [[آقا بزرگ طہرانی|آقا بزرگ تہرانی]] نے اپنی کتاب [[الذریعہ]] وچ لکھا اے کہ اس کتاب اُتے تقریبا 50 شرحيں لکھیاں گئیاں نيں جن وچ سب تو‏ں مشہور شرح دا نام ریاض السالکین اے تے اس دے مؤلف [[سید علی خان مدنی|سید علی خان شیرازی]] نيں۔ صحیفہ دے تراجم انگریزی، فرانسیسی، تردی، اردو، ہسپانوی، بوسنیایی، آلبانوی، تامل سمیت مختلف زباناں وچ شائع ہوچدے نيں۔ اہل تشیع دے ہاں اس کتاب دی منزلت بجائے خود، جبکہ [[اہل سنت]] دے علما نے وی اس دی فصاحت و بلاغت دی تعریف دی اے۔ [[امام سجادؑ]] نے بہت تو‏ں دینی معارف و تعلیمات نو‏ں [[دعا]]ؤں دے ضمن وچ بیان کیتا اے؛ جیتو‏ں خدا شناسي یا دینیات،<ref>Theology</ref>، جہان شناسی یا کونیات<ref>Cosmology</ref> تے انسان شناسی یا بشریات<ref>Anthropology</ref> نیز عالم غیب، ملائکہ، [[رسالت]]، [[انبیاء]]، [[رسول اللہ|پیغمبر]] تے [[اہل بیت]] دی منزلت، [[امامت]]، اخلاقی فضائل تے رذائل، اعیاد دی تکریم، سماجی تے معاشی مسائل، تاریخی اشارات، اللہ دی مختلف نعمتاں، تلاوت، [[دعا]]، ذکر تے [[نماز]] تے عبادت دے آداب وغیرہ۔ صحیفہ سجادیہ دی معروف ترین دعا [[دعائے مکارم الاخلاق]] اے۔ [[فائل:Pajoheshname-sahife.jpg|180px|thumb|<center>صحیفہ سجادیہ دا تحقیق نامہ]] </center> == اسماء == بعض مسلمان علما دی رائے دے مطابق، صحیفۂ سجادیہ، [[قرآن]] تے [[نہج البلاغہ]] دے بعد الہی حقائق و معارف دا عظیم ترین خزانہ اے تے اسی رو تو‏ں، اس نو‏ں اخت القرآن (قرآن دی بہن)، [[انجیل]] [[اہل بیت]] تے [[زبور]] [[آل محمد]] تے صحیفہ کاملہ جیتو‏ں القاب دیے گئے نيں۔<ref>آقا بزرگ تہرانی، الذریعہ، ج 15، ص18-19۔</ref> کہیا گیا اے کہ اس نو‏ں صحیفہ کاملہ اس لئی کہیا گیا اے کہ فرقۂ [[زیدیہ]] دے ہاں اک نسخہ اے جو ناقص اے تے اس وچ دعاؤں دے تعداد نسخۂ امامیہ دے نصف تک پہنچندی اے چنانچہ امامیہ اپنے ہاں دے نسخے نو‏ں صحیفہ کاملہ کہندے نيں۔<ref>مقدمہ مرعشی نجفی بر صحیفہ، ص46 مقدمہ۔</ref> == سند تے نسخہ جات == [[فائل:برگ اول قدیمیترین نسخه صحیفه سجادیه.jpg|180px|thumb|<center>صحیفہ سجادیہ دے قدیم ترین نسخے دا پہلا ورق]] </center> صحیفہ سجادیہ سند دے لحاظ تو‏ں [[حدیث متواتر|تواتر]] دی حد تک پہنچا اے۔ [[آقا بزرگ طہرانی|آقا بزرگ تہرانی]] کہندے نيں: صحیفۂ اُولٰی، جس دی سند [[امام زین العابدین]] تک پہنچدی اے۔ … اکابرین دے نزدیک [[حدیث متواتر|متواترات]] تے [قطعیات] وچ شمار ہوندا اے؛ کیونکہ اس دی خصوصیت ایہ اے کہ [سلسلۂ سند وچ] مذکورہ تمام اصحاب نے تمام زماناں وچ اس دی نقل دی اجازت رجال دے تمام طبقات وچ اپنے مشائخ تو‏ں حاصل دی اے۔<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعه، ج15، ص18–19۔</ref> نیز [[محمد تقی مجلسی]] نے دعوی کیتا اے کہ انہاں دے پاس صحیفہ دی نقل دے سلسلے وچ دس لکھ اسناد موجود نيں۔<ref>مرعشی نجفی، صحیفہ سجادیہ، بلاغی، ص9 مقدمہ۔</ref> [[شیخ مفید]] نے وی اپنی کتاب [[الارشاد فی معرفۃ حجج اللہ علی العباد (کتاب)|الارشاد]] وچ تے [[شیخ صدوق]] دے شاگرد علی بن محمد خزاز قمی تے احمد بن عیاشی نیز ابو المفضل شیبانی، وغیرہ نے صحیفہ سجادیہ نو‏ں نقل کیتا اے۔ [[اہل سنت]] دے علما وچ ابن جوزی نے [[تذکرۃ الخواص|خصائص الائمہ]] وچ تے سلیمان بن ابراہیم قندوزی نے ینابیع المودہ وچ اس دا تذکرہ کردے اس دے بعض حصاں نو‏ں نقل کیتا اے۔<ref>رجوع کراں: قندوزی، ینابیع المودة، ج1-2، ص599۔</ref> ابو المعالی محمد بن ابراہیم کلباسی (متوفٰی 1315ھ ق) نے وی اپنی کتاب الرسالۃ فی السند الصحیفۃ السجادیۃ وچ صحیفہ سجادیہ نو‏ں اختصار دے نال بیان کیتا اے۔<ref>ماہنامہ کتاب ماه دین، ش51،52، ص105119۔</ref> صحیفہ سجادیہ بخط کفعمی ـ جو صحیفہ سجادیہ دے قدیم نسخاں وچو‏ں سی تے کئی سال تک [[ایران]] تو‏ں نکل کر گم ہوچدا سی ـ دا سراغ وڈی محنت دے نتیجے وچ، بر صغیر وچ لگایا گیا تے ثقافندی شخصیتاں دے توسط تو‏ں [[قم]] وچ منتقل کیتا گیا تے بالآخر زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوکر شائع ہوا۔ یہ نسخہ صحیفہ دی 54 [[دعا]]ؤں دے علااوہ چار مزید [[دعا]]ؤں اُتے مشتمل اے۔<ref>{{Cite web |title=اکنا خبر ایجنسی، "صحیفہ سجادیہ کفعمی در مشہد رونمایی شد (مشہد وچ صحیفۂ سجادیۂ کفعمی دی تقریب رونمائی)"۔ |url=http://www.iqna.ir/fa/News/3409269 |access-date=2019-09-22 |archive-date=2015-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151104152627/http://www.iqna.ir/fa/News/3409269 |dead-url=yes }}</ref> == مضامین و مندرجات == {{quote box | title = <span style="color:green;"><big>'''[[امام سجاد]]''' </big></span>: | quote = <span style="color:black;">{{Segoe UI|بار پروردگارا! [[اہل بیت]] '''[[محمد|محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]''' اُتے درود بھیج؛ جن نو‏ں تو نے حکومت دے لئے منتخب کیتا، تے اپنے علوم دا خزینہ تے [[دین]] دے محافظ مقرر کیتا تے روئے زمین اُتے انئاں خلیفہ تے اپنے بندےآں اُتے حجت دے عنوان تو‏ں متعین کیتا؛ انئاں اپنے ارادے تو‏ں، ہر پلیدی تے آلودگی تو‏ں پاک و منزہ قرار دتا تے انئاں اپنے ارادے تو‏ں ہر ناپاک کرنے والی شئے تو‏ں پاک کردتا تے انئاں اپنے مقام قرب تے بہشت براں تک پہنچنے دا وسیلہ قرار دتا'''۔}}</span> |archive date = | source = <small> صحیفۂ سجادیہ، دعا نمبر 47 فقرہ 56۔</small> | align = left | width = 230px | fontsize = 14px |bgcolor =#ffeebb | qalign = justify |salign = left }} [[امام سجاد]] اپنی [[دعا]]ؤں دے آغاز وچ اللہ دی حمد و ثناء بجا لاندے نيں، بعد ازاں [[اہل بیت|خاندان رسول(ص)]] اُتے درود و سلام بھیجدے نيں، یہاں تک کہ صحیفہ وچ کم ہی کوئی دعا ہوگی جس وچ لفظ [[صلوات]] تو‏ں استفادہ نہ ہویا ہوئے۔<ref>ابن ابی الحدید، شرح نہج البلاغہ، ج13، ص220۔</ref>۔<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج1، ص184۔</ref>۔<ref>سہمی، تاریخ جرجان، ص189۔</ref> آپ(ع) آخر وچ اللہ تو‏ں اپنی حاجت دی درخمصروف کرندے نيں۔ صحیفہ سجادیہ محض خدا دے نال راز و نیاز تے اس دی بارگاہ وچ حاجت دے بیان اُتے ہی مشتمل نئيں اے، بلکہ بہت سارے اسلامی علوم و معارف دا مجموعہ وی اے جن وچ اعتقادی، ثقافندی و تعلیمی، معاشرندی تے سیاسی مسائل نیز بعض طبیعی قوانین تے شرعی احکم نو‏ں [[دعا]] دے سانچے وچ بیان کیتا گیا اے۔ خدا دے نال ارتباط و تعلق دے سلسلے وچ مختلف اوقات تے احوال دے تقاضاں نو‏ں مد نظر رکھ کر بعض [[دعا]]ئاں بیان دی گئی نيں؛ بعض [[دعا]]واں سال وچ اک بار پڑھیاں جاندیاں نيں جداں: [[صحیفہ سجادیہ دی سینتالیسویں دعا|دعائے عرفہ]] تے [[صحیفہ سجادیہ دی چوالیسویں دعا|استقبال رمضان دی دعا]] تے [[صحیفہ سجادیہ دی پینتالیسویں دعا|دعائے وداع رمضان]]؛ تے بعض [[دعا]]واں مہینے وچ اک بار پڑھیاں جاندیاں نيں جیتو‏ں: [[صحیفہ سجادیہ دی تینتالیسویں دعا|رؤیت ہلال دی دعا]] تے بعض ہفتہ وار تے دن تے رات دی [[دعا]]واں، وغیرہ۔ [[دعا]]واں دے عناوین مختلف نيں تے بہت سارے اسلامی معارف دعاؤاں دے ضمن وچ بیان ہوئے نيں؛ اس کتاب وچ خدا شناسی یا دینیات، وجود شناسی یا علم الوجود،<ref>Ontology</ref> عالم الغیب، ملائکہ، [[انبیاء]] دی [[رسالت]]، '''[[محمد|پیغمبر اکرم(ص)]]''' تے [[اہل بیت]] دی منزلت، [[امامت]]، اخلاقی فضائل تے رذائل، اعیاد دی تکریم، سماجی و معاشی مسائل، تاریخی اشارات، خدا دی نعمتاں دا تذکرہ، [[تلاوت]]، [[ذکر]]، [[نماز]]، [[عبادت]] دے آداب نو‏ں [[دعا]] دے سانچے وچ بیان کیتا گیا اے۔ صحیفہ دی مشہور ترین دعا [[دعائے مکارم الاخلاق]] اے۔ صحیفہ دے اہم دینی و سیاسی مضامین وچو‏ں اک مسئلۂ [[امامت]] اے۔<ref>صحیفه سجادیه، دعا نمبر فقرہ نمبر 56۔</ref> نیز اس وچ عقیدۂ تشبیہ دی نفی ہوئی اے۔<ref>اربلی، کشف الغمہ، ج2، ص89۔</ref> === دعاواں دے عناوین === صحیفہ سجادیہ 54 [[دعا]]ؤں اُتے مشتمل اے جن دے عناوین حسب ذیل نيں: {{ستون آ|4}} [[صحیفہ سجادیہ دی پہلی دعا|1۔ اللہ دی حمد و ثنا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی دوسری دعا|2۔ محمدو آل محمد اُتے درود]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی تیسری دعا|3۔ حاملین عرش تے مقرب فرشتاں اُتے درود]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چوتھی دعا|4۔ انبیاء دے پیروکاراں اُتے درود]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی پنجویں دعا|5۔ اپنے آپ تے رشتہ داراں دے لئے دعا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چھیویں دعا|6۔ صبح و شام دی دعا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی ستویں دعا|7۔ دشواریاں تے نآگواریاں تو‏ں پناہ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اٹھویں دعا|8۔ سختیاں تے غیرپسندیدہ اخلاق تو‏ں پناہ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی نویں دعا|9۔ شوق استغفار]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی دسویں دعا|10۔ خدا دی پناہ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی گیارہویں دعا|11۔ انجام بخیر ہونا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی بارہواں دعا|12۔ اعتراف تے توبہ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی تیرہواں دعا|13۔ طلب حاجت]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چودہواں دعا|14۔ ظلم تو‏ں دادخواہی]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی پندرہواں دعا|15۔ بوقت بیماری]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی سولہواں دعا|16۔ طلب مغفرت]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی سترہواں دعا|17۔ شر شیطان]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اٹھارہواں دعا|18۔ مصائب تو‏ں بچاؤ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی انیسواں دعا|19۔ طلب باران]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی بیسواں دعا|20۔ مکارم الاخلاق]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اکیسواں دعا|21۔ خطاؤں دا غم]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی بائیسواں|22۔ سختیاں دے وقت]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی تئیسواں دعا|23۔ تندرسندی]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چوبیسواں دعا|24۔ والدین]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی پچیسواں دعا|25۔ اولاد]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چھبیسواں دعا|26۔ پڑوسی تے دوست]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی ستائیسواں دعا|27۔ مرزداران]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اٹھائیسواں دعا|28۔ خدا دی پناہ مانگنا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی انتیسواں دعا|29۔ رزق]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی تیسواں دعا|30۔ ادائے قرض]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اکتیسواں دعا|31۔ توبہ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی بتیسواں دعا|32۔ تہجد کےوقت دی دعا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی تینتیسواں دعا|33۔ خیر دی طلب]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چونتیسواں دعا|34۔ گناہاں وچ ابتلا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی پینتیسواں دعا|35۔ راضی بہ قضا ہونا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چھتیسواں دعا|36۔ بجلی گرنے دے وقت]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی سینیسواں دعا|37۔ شکر کرنے وچ قصور]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اڑتیسواں دعا|38۔ ظلم تو‏ں اعتذار]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی انتالیسواں دعا|39۔ عفو و رحمت طلب کرنا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چالیسواں دعا|40۔ موت دی یاد]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اکتالیسواں دعا|41۔ گناہاں تو‏ں پردہ پوشی]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی بیالیسواں دعا|42۔ ختم قرآن]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی تینتالیسواں دعا|43۔ رؤیت ہلال]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چوالیسواں دعا|44۔ استقبال رمضان]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی پینتالیسواں دعا|45۔ وداع رمضان]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چھیالیسواں دعا|46۔ عید فطر تے جمعہ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی سینتالیسواں دعا|47۔ دعائے عرفہ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اڑتالیسواں دعا|48۔ عید الضحی و جمعہ]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی انچاسواں دعا|49۔ دشمناں دی حیلہ گری دا تقابل]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی پچاسواں دعا|50۔ خوف خدا]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی اکانواں دعا|51۔ خدا دے آگے انکسار]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی باونواں دعا|52۔ دعا اُتے اصرار]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی ترپنواں دعا|53۔ خدا دے آگے انکسار]]<br /> [[صحیفہ سجادیہ دی چونواں دعا|54۔ غماں تے اندیساں دا ازالہ]]۔ {{ستون خ}} == اہل سنت دے علما دی نگاہ وچ == [[ابن شہر آشوب]] [[مناقب آل ابی طالب]] وچ لکھندے نيں: ::اک دفعہ [[بصرہ]] دے مقام اُتے اک بلیغ شخصیت دی موجودگی وچ صحیفۂ کاملہ دی فصاحت زیر بحث آئی تو انھاں نے کہیا: وچ وی اسی طرح دی عبارات تمنيں املا کردے لکھوا سکدا ہاں تے پھر اس نے قلم اٹھایا تے سر جھدا کر بیٹھ گیا [تے اک جملہ وی بیان نہ کرسدا] تے اسی طرح شرمندگی دی کیفیت وچ چل بسا۔<ref>مقدمہ مرعشی نجفی، ص13۔</ref> سنہ 1353 ھ ق وچ [[آیت اللہ]] [[سید شہاب الدین مرعشی نجفی|مرعشی نجفی]] نے صحیفہ سجادیہ اک نسخہ [[اہل سنت]] دے اک عالم، تفسیر طنطاوی دے مؤلف تے [[سکندریہ]] دے مفتی [[جوہر طنطاوی]] دے نام [[قاہرہ]] بھجوایا۔ انھاں نے نسخہ وصول کرنے دے بعد اس نو‏ں مخلوق دے کلام تو‏ں بالاتر خالق دے کلام تو‏ں کم تر قرار دتا تے اس دی تعریف کیتی۔<ref>مقدمہ مرعشی نجفی، ص37 مقدمہ۔</ref>۔<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ص270-271۔</ref> {{quote box | title = <span style="color:red;"><big>'''[[جوہر طنطاوی]]''' </big></span>: | quote = {{Segoe UI|ایہ ہماری بدبختی اے کہ اب تک ایہ زندہ جاوید تے گران بہاء کتاب ـ جو [[نبوت]] دے مواریث وچو‏ں اے ـ ہماری دسترس تو‏ں خارج سی، میں جتنا وی اس دا مطالعہ کردا ہاں، اس نو‏ں مخلوق دے کلام تو‏ں بالاتر تے خالق دے کلام تو‏ں کم تر دیکھدا ہاں}}۔ |archive date = | source = <small> مقدمہ مرعشی نجفی، ص37 مقدمہ؛ پیشوایی، سیره پیشوایان، ص270-271۔</small> | align = left | width = 230px | fontsize = 14px |bgcolor =#ffeebb | qalign = justify |salign = left }} ابن جوزی [[خصائص الائمۃ (کتاب)|خصائص الائمہ]] کہندے نيں: ::[[علی بن حسین|علی بن الحسین، زین العابدین]] املا، انشاء، بات چیت تے خطاب کرنے دی کیفیت تے اللہ دی بارگاہ وچ عرضِ حاجت دے سلسلے وچ تمام مسلماناں اُتے معلمی دا حق رکھندے نيں؛ کیونکہ آنحضرت (ع) نہ ہوندے تو مسلمان اللہ دے نال کلام تے راز و نیاز کرنے تے اس دی بارگاہ وچ عرض حاجت دی کیفیت تو‏ں نا واقف رہندے؛ چنانچہ امام (ع) نے لوگاں نو‏ں سکھایا کہ [[استغفار]] دے وقت خدا دے نال کس طرح کلام کراں تے بارش طلب کرنے دے وقت کس زبان تو‏ں بارش دے نزول دی التجا کرے تے دشمن تو‏ں خوف دے وقت کس طرح اللہ دی پناہ وچ چلے جائاں تے دشمناں دا شر دور کرنے دے لئی اللہ تو‏ں درخمصروف کرے۔<ref>بحوالہ از: مقدمہ مرعشی بر صحیفہ، ص43-45۔</ref> [[زدی مبارک]] اپنی کتاب التصوف الاسلامی والادب والاخلاق نے صحیفہ سجادیہ نو‏ں مختلف پہلؤاں تو‏ں [[انجیل]] دی مثال قرار دیندے نيں، اس فرق دا تذکرہ کرندے ہوئے کہ انجیل دا کم یہ اے کہ اوہ اُتے دی گل [[عیسی مسیح]] دی طرف پلٹا دیندی اے تے صحیفہ سجادیہ دل دے صفحے اُتے لکھی جانے والی بات اللہ دی طرف لے جاندا اے۔<ref>بحوالہ: مبشری، صحیفہ سجادیہ، مقدمہ، ص13۔</ref> == صحیفہ دے تراجم == {{اصلی|صحیفہ سجادیہ دی شرحاں دی فہرست}} {{quote box | title = {{Segoe UI|'''[[امام سجاد]]'''}} | quote = اے میرے خدا! منصب خلافت تیرے خلفاء دے لئے اے! وہی جو تیری خلقت دی برگزیدہ تے منتخب شخصیتاں نيں تے تیری امانتاں نيں ان درجاتِ عالیہ وچ جو تو نے ان دے لئے مختص کر دیئے نيں جبکہ دوسریاں نے یہ مراتب ان تو‏ں حاصل کئے۔۔۔ یہاں تک کہ تیرے برگزیدگان تے خلفاء ستمکاراں دے ستم دے مقابلے وچ مغلوب و مقہور ہوئے تے ان دے حقوق برباد ہوئے۔ اے میرے پروردگار! ان دے دشمناں اُتے ـ اولین تے آخرین وچو‏ں ـ تے ان لوگاں اُتے جنہاں نے ان دے دشمن دی جارحیت اُتے رضامندی ظاہر دی تے ان دے پیروکاراں تے تابعین اُتے لعنت فرما۔ | archive date = source = <small>صحیفہ سجادیہ، دعای 48 فقره 10 – 9|-40۔</small> | align = left | width = 350px | fontsize = 14px | salign = left | qalign = justify }} آج تک صحیفہ سجادیہ دے متعدد تراجم مختلف زباناں وچ شائع ہوئے نيں جن وچ فارسی وچ انجام پانے والے 60 تراجم تے شروح وی شامل نيں۔ نیز صحیفہ دے تراجم انگریزی، فرانسیسی، تردی، اردو، ہسپانوی، بوفرانسیسی، بوسنیائی، البانیائی، تامل تے دیگر زباناں وچ وی اس دے تراجم شائع ہوئے نيں۔ بعض تراجم دے عنوانات حسب ذیل نيں: فارسی تراجم: * ترجمہ بقلم: [[عبد المحمد آیندی]]، مطبوعہ انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (سروش)۔ * ترجمہ بقلم: [[مہدی الہی قمشہ ای]]، مطبوعہ نشر موسسہ انتشاراندی دانش هوشیار، سنہ 1384ھ ش، تعداد صفحات: 344؛ نیز مطبوعہ انتشارات وفائی، در سال 1384ھ ش، تعداد صفحات: 352۔ * ترجمہ بقلم: [[محمد مہدی فولادوند]]، زیر عنوان پیشوائے چہرہ برخاک سایندگان، مطبوعہ نشر سازمان تبلیغات اسلامی، سنہ 1379ھ ش، تعداد صفحات: 419۔<ref>ماهنامہ ماه دین، شماره‌های 49 ندا 52، مقاله کتابشناسی تفصیلی صحیفہ سجادیہ، حکیم، سید محمد حسین۔</ref> دیگر زباناں: * فرانسیسی ترجمہ، بقلم: فریدہ مہدوی دامغانی، سنۂ طباعت: 1381ھ ش، باہتمام: انتشارات الہادی۔ مترجم دے بقول یہ فرانسیسی زبان وچ صحیفہ سجادیہ دا پہلا ترجمہ اے۔ * ہسپانوی ترجمہ، زیر عنوان "As-Sahifa al-Kamilah as-Sayyadiiah; Las Súplicas de As-Sayyad"، بقلم: ماریا آموریندی،<ref>María Isabel Amoretti</ref>، حجۃ الاسلام محمد معلمی زاده تے نیستور پاگانو<ref>Néstor Daniel Pagano</ref>، مطبوعہ مؤسسة امام علی(ع)، بیروت۔ * تردی ترجمہ، بقلم: رسول اسماعیل زادہ، مطبوعہ باہتمام: انتشارات الہدی سنہ 2003ع * اردو تراجم: اردو تراجم وچ علامہ سید محمد ہارون، سید علی مجتہد، علامہ مفندی جعفر حسین، سید مرتضیٰ حسین، نسیم امروہوی تے علامہ ذیشان جوادی دے تراجم قابل ذکر نيں۔ جن دی اپنی اپنی خصوصیات نيں مثال دے طور اُتے علامہ سید علی دے ترجمے دی خصوصیت یہ اے کہ اس اُتے دیگر علما نے مقدمے لکھے نيں؛ مفندی جعفر حسین نے ہر دعا دے اختتام اُتے اس دے مضمرات دی تشریح دی اے تے نسیم امرہوی نے دعاؤں کےالفاظ دی تشریح دی اے۔<ref>[http://www.tvshia.com/balti/index.php/articles/%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86/430-%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D9%81%DB%81-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%81-%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%8C%DB%81-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%91 صحیفہ کاملہ سجادیہ حضرت امام زین العابدین علیہ السلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160728063822/http://www.tvshia.com/balti/index.php/articles/%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86/430-%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D9%81%DB%81-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%81-%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%8C%DB%81-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%91 |date=2016-07-28 }}۔</ref> == شرح صحیفہ سجادیہ == اس کتاب اُتے 60 تو‏ں ودھ حواشی و شروحات لکھی جا چدی نيں<ref>[http://tahoor.com/page.php?pid=9312 موضوع=کتاب صحیفہ سجادیہ ،تاریخ بازدید=15 دی 1386 ھ ش، پبلشر=کتابخانہ طہور]</ref>: * ''شرح محقق ثانی'' ([[عربی]] وچ) * ''شرح کفعمی'' * ''شرح [[شیخ بہائی]]'' (بنام ''حدائق الصالحین'') * ''شرح فارسی ملا محمد ہادی مترجم مازندرانی'' * ''شرح [[میرداماد]]'' (بنام ''الفوائد'') * ''شرح [[محمد باقر مجلسی]]'' * ''شرح سید علی حسینی مدنی (معروف بہ سید علی خان)'' (بنام ''ریاض السالکین'') * ''شرح صحیفہ لاہیجی'' اثر قطب الدین شریف لاہیجی {{اصلی|صحیفہ سجادیہ دی شرحاں دی فہرست}} [[آقا بزرگ طہرانی|شیخ آقا بزرگ طہرانی]] نے کتاب [[الذریعہ]] وچ صحیفہ سجادیہ دے لئی 50 شرحاں دا تذکرہ کیتا اے۔<ref>آقا بزرگ تہرانی، الذریعہ، ج3، ص345-359۔</ref> بعض دیگر نے ان شرحاں دی تعداد 80 تو‏ں ودھ بتائی اے۔<ref>حکیم، سید محمد حسین، کتاب‌ شناسی تفصیلی شروح و ترجمہ های صحیفہ سجادیہ، مجلہ «کتاب ماه دین»، اسفند 1380 و فروردین1381ھ‍ ش۔</ref> نیز اک کتاب زیر عنوان کتاب شناسی امام سجاد، صحیفہ سجادیہ و رسالۂ حقوق [[عالمی اہل بیت اسمبلی]] دے زیر اہتمام شائع ہوئی اے جس وچ [[امام سجاد]] تو‏ں متعلق کتب دا تعارف کرایا گیا اے۔ === فارسی شرحاں === * شہود و شناخت، بقلم: حسن ممدوحی کرمانشاہی، مقدمہ بقلم: آیت اللہ [[عبداللہ جوادی آملی|جوادی آملی]]، 4 مجلدات، اشاعت: باہتمام: انتشارات بوستان کتاب وابستہ بہ دفتر تبلیغات اسلامی حوزہ علمیہ قم۔ * دیار عاشفان، بقلم: [[حسین انصاریان]]۔ * ترجمہ و شرح صحیفۂ کاملہ سجادیہ، بقلم: [[سید علی نقی فیض الاسلام]]، مطبوعہ باہتمام مرکز نشر آثار فیض الاسلام۔<ref>[http://www.emamsajjad.com/Portal/Cultcure/Persian/CategoryID/9937/CaseID/35792/71243.aspx پایگاه تخصصی صحیفہ سجادیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613093159/http://www.emamsajjad.com/Portal/Cultcure/Persian/CategoryID/9937/CaseID/35792/71243.aspx |date=2018-06-13 }}۔</ref> === عربی شرحاں === * ریاض السالکین فی شرح صحیفۃ سید الساجدین، بقلم: [[سید علی خان مدنی]]۔ * ریاض العارفین فی شرح صحیفه سید الساجدین بقلم: [[محمد بن محمد دارابی]]۔ * آمال العارفین فی شرح صحیفۃ سید الساجدین، بقلم: میرزا عبد الوہاب بن محمد صالح برغانی قزوینی (متوفٰی سنہ 1249ھ ق)۔ <br /> یہ صحیفہ سجادیہ اُتے لکھیاں گئیاں بہت مفصل مزجی شرح<ref>شرح مزجی؛ جس وچ متن دی تفسیر و وضاحت کچھ اس طرح تو‏ں ہو کہ ـ خاص علائم دے بغیر ـ اس نو‏ں متن دے الفاظ تے جملاں تو‏ں الگ کرنا ممکن نہ ہو، اس نو‏ں مزجی شرح کہیا جاندا اے۔ [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B4%D8%B1%D8%AD شرح مزجی واژه یاب دهخدا]۔</ref> اے جس وچ ریاض السالکین وچ مندرجہ سید علی خان کبیر دے نظریات و آراء نو‏ں مد بنیاد بنا کر ان ہی دے تناسب تو‏ں [[احادیث]] و روایات نیز مشہور فلاسفہ تے عرفاء دے نظریات تو‏ں استناد کیتا گیا اے؛ تے کوشش دی گئی ہےنقل کیتے گئے نيں تے فلسفی اصولاں نو‏ں دینی اعتقادات تو‏ں پیوند دینے دی کوشش دی گئی اے۔<ref>ماهنامہ ماه دین، شماره‌های 49 ندا 52، مقالہ کتابشناسی تفصیلی صحیفہ سجادیہ، حکیم، سید محمد حسین۔</ref> == موضوعاتی لغت نامے == * الدلیل إلی موضوعات الصحیفۃ السجادیۃ، بقلم: [[محمد حسین مظفر]]، قم، انتشارات اسلامی، 1403ھ ق۔ مظفر نے صحیفہ سجادیہ دے تمام موضوعات نو‏ں 19 ابواب وچ مرتب کیتا اے تے ان دے ذیل وچ فرعی تے جزئی موضوعات نو‏ں پیش کیتا اے۔<ref>حبیبی و شمس الدینی مطلق، کتاب‌ شناسی امام سجاد، صحیفہ سجادیہ و رسالہ حقوق، ص211۔</ref> * نمایہ نامہ موضوعی صحیفہ سجادیہ (صحیفہ سجادیہ دے اشاریہ جات<ref>Indexes</ref>)، بقلم: مصطفیٰ درایندی، مرتبہ و مطبوعہ باہتمام: تہران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، ط 1، سنہ 1377ھ ش۔<ref>حبیبی و شمس الدینی مطلق، کتاب‌ شناسی امام سجاد، صحیفہ سجادیہ و رسالہ حقوق، ص267۔</ref> * فرہنگ نامہ موضوعی صحیفۂ سجادیہ، (صحیفہ سجادیہ دا موضوعی لغت نامہ)، بقلم: سید احمد سجادی، مطبوعہ باہتمام: قم: مؤسسه فرہنگی مطالعاندی الزهراء، ط 1، سنہ 1385ھ ش۔<ref>حبیبی و شمس الدینی مطلق، کتاب‌ شناسی امام سجاد، صحیفہ سجادیہ و رسالہ حقوق، ص249۔</ref> {{اہم کتب حدیث}} == معاجمِ الفاظ == * المعجم المفہرس لألفاظ الصحیفۃ الکاملۃ، (صحیفہ کاملہ دے الفاظ دی بنیاد اُتے ترتیب یافتہ لغت نامہ)، بقلم: سید علی‌اکبر قرشی۔ * المعجم المفہرس لالفاظ الصحیفۃ السجادیۃ، بقلم: علی انصاریان۔ * المعجم المفہرس لالفاظ الصحیفۃ السجادیۃ، بقلم: اثر فاطمہ احمدی۔ == تعلیقات تے حواشی == * تعلیقات علی الصحیفۃ السجادیۃ: بقلم: [[فیض کاشانی|ملا محسن بن مرتضی فیض کاشانی]]، یہ صحیفہ سجادیہ اُتے مختصر تعلیقات نيں تے ان وچ ادبی تے لغوی نکات دی تشریح دی گئی اے۔ یہ کتاب سنہ 1055ھ ق وچ تالیف ہوئی اے۔ یہ کتاب شرح صحیفۂ سجادیۂ و حاشیۂ صحیفۂ سجادیہ جیتو‏ں عناوین تو‏ں وی مشہور اے۔ * حاشیۃ الصحیفۃ السجادیۃ: بقلم: [[میرداماد|سید محمد باقر بن محمد حسینی استر آبادی، میر داماد]] (متوفٰی سنہ 1041 ھ)۔ یہ مختصر سی شرح اے جو قولہ قولہ ورگے عناوین اُتے مشتمل اے۔ اس وچ لغوی، فلسفی تے شاعر علوم رجال و ہیئت دے مباحث شامل نيں۔ یہ شرح صحیفہ سجادیہ دے نکات تے دقائق دی وضاحت اُتے مشتمل اے تے میرداماد نے اس نو‏ں اپنی کتاب السبع الشداد دے بعد تالیف کیتا اے۔ * حاشیۃ علی الصحیفۃ الکاملۃ: بقلم: [[ابن ادریس حلی|ابو جعفر محمد بن منصور بن احمد ابن ادریس حلی]] (متوفٰی 598 ھ)۔ یہ صحیفہ سجادیہ اُتے مختصر سا حاشیہ اے جس وچ اس دے مشکل الفاظ دی وضاحت ہوئی اے۔ ابن ادریس حلی دے حاشیے دی اہمیت دا سبب یہ اے کہ یہ صحیفہ اُتے سب تو‏ں پہلا تے قدیم ترین حاشیہ اے۔ == مستدرکات == بعض علما نے صحیفہ سجادیہ اُتے مستدرکات لکھنے دا اہتمام کیتا اے۔ مستدرکات تو‏ں مراد اوہ [[دعا]]ئاں نيں جو [[امام سجاد(ع)]] تو‏ں منسوب نيں لیکن صحیفہ سجادیہ وچ شامل نئیں نيں۔ ان وچو‏ں بعض حسب ذیل نيں: * صحیفۂ ثانیہ، بقلم: مؤلفِ [[وسائل الشیعہ]]، شیخ [[محمد بن حسن حر عاملی]]۔ * صحیفۂ ثالثہ، الدرر المنظومۃ المأثورۃ فی جمع لآلی الادعیۃ السجادیۃ المشہورۃ، بقلم: [[افندی اصفہانی|میرزا عبداللہ بن عیسی المعروف بہ افندی]] (وفات سنہ 1130 ھ دے لگ بھگ)۔ مؤلف نے اس کتاب وچ [[امام سجاد(ع)]] دی ان دعاؤں نو‏ں اکٹھا کیتا اے جو صحیفہ کاملہ تے [[شیخ حر عاملی]] دی کتاب [[صحیفۂ ثانیہ]] وچ موجود نئاں نيں۔ * صحیفۂ رابعہ، بقلم: [[محدث نوری|محدث میرزا حسین نوری طبرسی]]۔ * صحیفۂ خامسہ، بقلم: علامہ [[سید محسن امین عاملی]]۔ * صحیفۂ سادسہ، بقلم: شیخ [[محمد باقر بن محمد حسن بیرجندی قائینی]]۔ * صحیفۂ سابعہ، جس دے مؤلف صاحبِ [[مستدرک نہج البلاغہ]] شیخ [[ہادی کاشف الغطاء]] نيں۔ * صحیفۂ ثامنہ، بقلم: حاج [[میرزا علی حسینی مرعشی]] شہرستانی حائری۔ * ملحقات صحیفہ، جس دے مؤلف [[شیخ بہائی]] دے شاگرد شیخ محمد، المعروف بہ [[تقی زیابادی قزوینی]] نيں۔<ref>رجوع کراں: مقدمہ مرعشی نجفی، ص41–43۔</ref> == مزید پڑھیے == * پژوہش نامہ صحیفۂ سجادیہ: (صحیفۂ سجادیہ دا تحقیقی جائزہ)، بقلم: مجید غلامی جلیسہ؛ یہ صحیفہ سجادیہ دی سندیاتی تحقیق تے مخطوطات دے مُطالعے دے حوالے تو‏ں مقالات دا مجموعہ اے؛ مطبوعہ باہتمام: قم، دلیل ما، سنہ 1390ھ ش۔ * صحیفہ سجادیہ دی سند، متعلقہ نسخہ جات تے اس کتاب وچ مندرجہ [[دعا]]واں دے سلسلۂ سند دے سلسلے وچ مقالات دا اک مجموعہ؛ اس مجموعے وچ صحیفہ سجادیہ دے راویاں، اس دے موجودہ نسخہ جات، متعلقہ روائی اسناد وغیرہ دے سلسلے وچ مختلف حوالیاں تو‏ں تحقیق ہوئی اے نیز اس کتاب دے تراجم تے دستیاب شرحاں دا تعارف کرایا گیا اے۔ اس تحقیق یا ان مقالات وچ صحیفہ سجادیہ اُتے [[ابن ادریس حلی|ابن ادریس]] دے حاشیے، [[کفعمی]] دے دست نوشتہ صحیفے اُتے تحقیق، صحیفہ سجادیہ دے بارے وچ جدید ملنے والی روایات، صحیفہ سجادیہ اُتے مستدرک نویسی، [[مناجات خمس عشر]] دے تراجم تے صحیفہ سجادیہ دے حواشی دے تراجم دا تعارف پیش کیتا گیا اے نیز اس کتاب اُتے لکھیاں گئیاں ااساں شرحاں، صحیفہ سجادیہ اُتے لکھے گئے تحقیقی مضامین تے بعض اہم تعلیقات و حواشی نو‏ں متعارف کرایا گیا اے۔ == ہور ویکھو == * [[شیعہ اثناعشری]] * [[امام زین العابدین ]] == حوالے == {{حوالے|2}} == مآخذ == * اربلی، ابو الفتح، کشف الغمہ فی معرفة الائمہ، بیروت: دار الاضواء، 1405ھ * بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، انساب الاشراف، بہ کوشش سہیل زکّار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، 1417ھ * تہرانی، آقا بزرگ، الذریعہ الی تصانیف الشیعہ، بیروت: دار الاضواء، 1403ھ * حبیبی، سلمان و مختار شمس‌ الدینی مطلق، کتاب‌ شناسی امام سجاد(ع)، صحیفہ سجادیہ و رسالہ حقوق، قم، مجمع جہانی اہل بیت، 1394ھ ش * صحیفہ سجادیہ، ترجمہ اسد الله مبشری، تہران: نشر نی، 1370ھ ش * سہمی، حمزه بن یوسف، تاریخ جرجان، عالم الکتب،‌ بیروت، لبنان، * صحيفہ سجاديہ، ترجمہ سيد صدر الدين بلاغي، ‌با‌ مقدمہ اي ‌از‌ آيت الله مرعشي نجفي، (تہران، دار الكتب الاسلاميہ)۔ * قندوزی، سلیمان بن ابراہیم، ینابیع الموده، بہ کوشش علی جمال اشرف، تہران: اسوه، 1416ھ * معتزلی، ابن ابی الحدید، شرح نہج البلاغہ، بہ کوشش اعلمی، بیروت: مؤسسہ اعلمی، 1415ھ == باہرلے جوڑ == * [http://qamaandzanjir.blogfa.com/post-1418.aspx صحیفہ سجادیہ یا زبور آل محمد(ص)] {{شیعہ کتب حدیث}} {{شیعہ}} {{دعائیں}} {{صحیفہ سجادیہ}} {{شیعہ کتب حدیث}} {{پہلی صدی ہجری دی شیعہ کتابیات}} {{کتابیات امام سجاد}} {{امام سجاد}} [[گٹھ:پہلی صدی ہجری دی شیعہ کتب دعا]] [[گٹھ:پہلی صدی ہجری دی شیعہ کتب حدیث]] [[گٹھ:امام سجاد دے اقوال]] [[گٹھ:کتاباں]] [[گٹھ:شیعی دعاواں]] [[گٹھ:شیعہ کتب احادیث]] 7vfwh8qtqqr6xa2a9qoixdmuo3onvww 0 77932 707803 707015 2026-06-15T07:19:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707803 wikitext text/x-wiki '''[[سونا]] دو پیسے لو''' (Gold Monetisation Scheme) [[حکومت ہند|بھارتی حکومت]] دی اک اسکیم دا نام اے جسنو‏ں [[مودی سرکار]] نے [[5 نومبر]]، [[2015ء]] تو‏ں شروع دی اے۔ اندازہ لگایا جاندا اے کہ بھارتی عوام دے پاس لگ بھگ 23 ہزار ٹن (یعنی 200 کروڑ تولے) سونا گھراں تے مندراں وچ موجود اے جس دی مالیت 920 ارب ڈالر اے۔<ref>[https://www.bullionstar.com/blogs/bullionstar/infographic-the-indian-gold-market/ The Indian Gold Market]</ref> دنیا دے کسی تے ملک دے پاس اِنّا سونا موجود نئيں اے۔ بھارتی حکومت اس سونے نو‏‏ں بینکنگ سیکٹر وچ لانا چاہندی اے ۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-12-04/indian-government-shifts-focus-temple-stash-after-failing-get-citizens-gold بھارتی عوام دے لئی وارننگ۔ تواڈی حکومت تواڈا سونا چھیننا چاہندی اے –]</ref><br /> [[فائل:Vekkali Amman Temple Golden Car.jpg|thumb|بائاں|400px|بھارتی حکومت مندراں دا سونا ضبط کرنا چاہندی اے۔]] [[حکومت ہند]] نے عوام نو‏‏ں ترغیب دی اے کہ اپنا سونا بینک وچ جمع کر دتیاں اس اُتے انہاں نو‏ں 2.25 یا 2.5 فیصد تک [[سود]] وی ملے گا۔ (5 تو‏ں 7 سالہ اسکیم اُتے 2.25 فیصد تے 12 تو‏ں 15 سالہ اسکیم اُتے 2.5 فیصد)۔ مدت پوری ہونے اُتے سونا واپس نئيں دتا جائے گا بلکہ پیسے تے سود واپس کیتا جائے گا یعنی عوام اپنا سونا ہمیشہ دے لئی گنوا دین گے۔ اک مہینے وچ صرف 35 تولے سونا اس اسکیم دے ذریعہ عوام تو‏ں بٹورا جا سکا۔ [[1999ء]] وچ وی حکومت نے Gold Deposit Scheme شروع دی سی جو بُری طرح ناکم رہی سی۔ ہندوستان ہر سال بہت وڈی مقدار وچ سونا امپورٹ کردا اے۔ مالی سال [[2014ء]] – [[2015ء]] دے دوران ہندوستان نے 34 ارب ڈالر دا سونا امپورٹ کیتا۔<ref>[http://urdu.pakistantv.tv/2015/12/78389/ ٹھنڈا عوامی رد عمل، مودی سرکارنے ’’سونا دو پیسے لو‘‘ اسکیم اُتے نظر ثانی شروع کردی]</ref> [[فائل:Gupta era gold Coin showing the Marriage of Chandragupta, National Museum, New Delhi.jpg|thumb|400px|بائاں|[[چندر گپت موریا|چندرا گپتا]] دے زمانے دا سونے دا سکہ]] [[فائل:HEIC gold mohur of 1841 (reverse).png|thumb|250px|1841 وچ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ [[گولڈ مہر]]۔ اس اُتے فارسی وچ اک [[اشرفی]] لکھیا اے۔ جدو‏ں انگریز ہندوستان وچ آیا سی تو سونا ہندوستانیاں دے پاس سی تے [[کاغذی کرنسی]] انگریزاں دے پاس سی۔ جدو‏ں انگریز ایتھ‏ے تو‏ں گیا تو سونا انگریزاں دے پاس سی تے کاغذی کرنسی ہندوستانیاں دے پاس سی۔]] == عوامی رد عمل == بھارتی عوام تاریخ دے تلخ تجربات دے بعد ایہ گل بہت اچھی طرح جاندے نيں کہ سونے دا بینک وچ داخلہ تو ہمیشہ بہت آسان رہیا اے مگر اوہدی واپسی ہمیشہ بہت ہی مشکل یا بالکل ناممکن رہی اے۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-09/js-kim-issues-critical-warning-about-newly-introduced-global-banking-gold-programs history tells us that bankers will always commit fraud under these circumstances.]</ref> [[ریزرو بینک آف انڈیا]] بھارتی حکومت دے ماتحت نئيں <!-- The One Bank is a crime syndicate which ultimately derives virtually all of its wealth/control via the power of the printing press, in the form of all of the West’s (and the world’s) private central banks, and primarily the Federal Reserve. --> <ref>[https://www.sprottmoney.com/blog/the-mystery-of-the-one-bank-its-owners-jeff-nielson.html The Mystery of the One Bank: its Owners? - the Rothschilds.]</ref><ref>[https://www.quora.com/Do-the-Rothschilds-own-the-RBI Do the Rothschilds own the RBI?]</ref> بلکہ اک نجی ادارہ اے جو آئی ایم ایف دے ماتحت اے۔<br /> اکنومک افیئر دے سیکریٹری شکتی کاندا داس تے ریزرو بینک دے نمائنداں دے درمیان ہونے والی اک میٹنگ وچ اک افسر نے واضح طور اُتے دسیا کہ وچ اپنی بیوی تک نو‏‏ں زیور بینک وچ جمع کروانے اُتے راضی نئيں کر سکا حالانکہ اوہ شاذ و نادر ہی اُسے استعمال کردی اے۔<ref>[http://www.hindustantimes.com/business/gold-monetisation-scheme-bows-to-family-homilies/story-XiYNZsvXcWFqrmxmf7YsGL.html ہندوستان ٹائمز]</ref><br /> پچھلے 50 سالاں وچ سونے دی قیمت 33 گنا ودھ چک‏ی اے جدو‏ں کہ اس دوران اسٹاک (شیئر) وچ اضافہ صرف 21 گنا ہويا۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-08/truth-about-gold-investment-what-bubblevision-experts-conveniently-overlook The Truth About Gold As an Investment]</ref> مودی سرکار دی ایہ اسکیم بری طرح ناکامی تو‏ں دوچار ہوئی۔ == سونا تے امریکا == [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] نے [[1873ء]] وچ قانون بنایا سی کہ کاغذی نوٹ دے بدلے مقررہ مقدار وچ سونا دتا جائے گا جس اُتے لوگاں نے سونے دے سکاں دی بجائے کاغذی کرنسی استعمال کرنا شروع کر دتی۔ لیکن جدو‏ں سونا مہنگا ہونے لگیا تے لوگاں نے حکومت تو‏ں کاغذی کرنسی دے بدلے سونا واپس لینا چاہیا تو امریکی صدر [[روزویلٹ]] نے (جو اک [[بینکار]] خاندان تو‏ں تعلق رکھدا سی ) [[1933ء]] وچ اک نواں قانون بنایا تے اپنے عوام دا سونا ضبط کر لیا (بحساب 20 کاغذی ڈالر فی اونس)۔ اگلے سال [[سلور پرچیز ایکٹ]] بنا کر [[چاندی]] وی ضبط کر لی گئی تے چاندی دے مالکان نو‏‏ں بدلے وچ امریکی حکومت نے "سلور سرٹیفیکٹ" جاری کیتے لیکن 1968 وچ حکومت انہاں سرٹیفیکٹ دے بدلے چاندی واپس دینے دے وعدے تو‏ں وی مُکر گئی۔<br /> 31 دسمبر، 1974ء نو‏‏ں امریکیو‏ں نو‏‏ں سونا رکھنے دی اجازت دوبارہ دے دتی گئی۔<ref>{{cite web |url=http://www.nma.org/pdf/gold/gold_history.pdf |title=سونے دی تاریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=nma |publisher= |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225171721/https://nma.org/pdf/gold/gold_history.pdf%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> امریکا نے [[1944ء]] وچ [[کاغذی کرنسی#بریٹن وڈز|بریٹن اوڈز]] دے معاہدے وچ دنیا بھر دے ملکاں تو‏ں وعدہ کیتا سی کہ اوہ 35 کاغذی ڈالر دے بدلے اک اونس خالص سونا دے گا۔ مگر [[15 اگست]] [[1971ء]] نو‏‏ں امریکا نے اپنا وعدہ توڑ دتا جسنو‏ں [[نکسن شاک]] کہیا جاندا اے۔ [[فائل:US-$100000-GC-1934-Fr-2413.jpg|thumb|بائاں|400px|امریکی حکومت نے 1934ء وچ اک لکھ ڈالر دی مالیت دا گولڈ سرٹیفیکٹ جاری کیتا سی لیکن اس دے بدلے سونا واپس نئيں کیتا۔]] == سونا تے جنوبی کوریا == [[نومبر]] [[1997ء]] وچ [[جنوبی کوریا]] آئی ایم ایف دے قرضےآں دے جال وچ بُری طرح پھنس چکيا سی ۔ [[جنوری]] [[1998ء]] وچ حکومت نے عوام تو‏ں اپیل دی کہ اوہ اپنا سونا حکومت نو‏‏ں دے داں تاکہ قرض اتارا جا سکے۔ عوام دا رد عمل نہایت مثبت رہیا تے چند مہینےآں وچ 227 ٹن سونا حکومت نو‏‏ں مل گیا جس دی مالیت 3 ارب ڈالر سی۔ تن سال وچ حکومت نے آئی ایم ایف دا قرضہ اتار دتا۔<ref>[http://www.dw.com/en/koreans-gold-donations-a-model-for-greeks/a-18357224 Koreans' gold donations]</ref> نوے سال پہلے جدو‏ں جنوبی کوریا جاپانی کالونی سی، اس وقت وی کوریائی عوام نے اسی طرح سونا [[جاپان]] نو‏‏ں ادا کیتا سی ۔ آئی ایم ایف کدی وی قرضہ سونے دی صورت وچ نئيں دیندا بلکہ کاغذی کرنسی دی شکل وچ دیندا اے۔ لیکن قرض دی وصولی دے لئی سونا بخوشی قبول کر لیندا اے۔<br /> یہ پروگرام اگرچہ جنوبی کوریا دے عوام دی حب الوطنی دے جذبات نو‏‏ں ابھار کر شروع کیتا گیا سی مگر نتیجے وچ انہاں دا سارا سونا آئی ایم ایف دے ہتھ لگ گیا۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-09/js-kim-issues-critical-warning-about-newly-introduced-global-banking-gold-programs “Collect Gold for the Love of Korea” or“Collect Gold for the Love of Bankers”]</ref> == سونا تے نیدرلینڈ == [[یکم اپریل]] [[2013ء]] نو‏‏ں سب تو‏ں وڈے ڈچ بینک ABN AMRO نے جو [[یورو زون]] دا سب تو‏ں وڈا بینک اے، خلاف توقع اعلان کیتا کہ اس دے جنہاں گاہکاں نے اس بینک تو‏ں سونا خرید کر بینک دی تحویل وچ رکھیا سی، انہاں نو‏ں ہن سونے دی بجائے پیسے دتے جان گے تے سونا نئيں دتا جائے گا۔ ایہ بینک [[نیدر لینڈ]] دی حکومت دی ملکیت وچ اے تے اوہی اسنو‏ں چلاندی اے۔ حکومت اس بینک دے 77 فیصد حصص دی مالک اے۔ خیال رہے کہ پہلی اپریل نو‏‏ں [[اپریل فول]] منایا جاندا اے۔<ref>[http://www.examiner.کوم/article/largest-dutch-bank-defaults-on-physical-gold-deliveries-to-customers Largest Dutch bank defaults on physical gold deliveries to customers]</ref><ref>[https://www.bullionstar.com/blogs/koos-jansen/did-abn-amro-default-on-its-gold-obligations/ Did ABN AMRO Default On Its Gold Obligations?]</ref> <br /> یاد رہے کہ [[ریزرو بینک آف انڈیا]] نے وی پہلی اپریل [[1935ء]] تو‏ں کاغذی کرنسی جاری کرنا شروع کیتا سی ۔ == سونا تے جرمنی == [[یکم ستمبر]] [[2016ء]] نو‏‏ں ڈوئیچے بینک نے اعلان کر دتا اے کہ اوہ اپنے گاہکاں نو‏‏ں سونے دی بجائے نقدی دتا کرے گا۔ گاہک بازار تو‏ں سونا خرید لاں۔<ref>[http://themillenniumreport.com/2016/09/deutsche-bank-refuses-delivery-of-physical-gold-upon-demand/ Deutsche Bank Refuses Delivery Of Physical Gold Upon Demand]</ref> جرمنی دی ایکسٹرا گولڈ (Xetra-Gold) کمپنی 2007 وچ شروع ہوئی سی تے اس دا کہنا سی کہ گاہک جدو‏ں چانيں اسيں تو‏ں رسید دے بدلے سونا حاصل کر سکدے نيں۔ لیکن ایہ وعدہ دس سال وی نہ چل سکا۔ == سونا تے ترکی == دنیا وچ سب تو‏ں پہلے [[ترکی]] وچ سونے دا سکہ بطور کرنسی استعمال ہويا۔ اندازہ کیتا جاندا اے کہ ترکی دے عوام دے پاس 5000 ٹن سونا موجود اے۔ سن [[2011ء]] تو‏ں ترکی دے سینٹرل بینک نے کمرشل بینکاں دے لئی لازمی ریزرو (Reserve Requirement) دی حد بڑھانی شروع کر دتی جس دا نصف حصہ سونے دی شکل وچ ہونا ضروری سی ۔ اس طرح کمرشل بینکاں دا سونا مفت وچ سینٹرل بینک دے ہتھ آ گیا۔ چونکہ سینٹرل بینک کدی وی اپنی پالیسی بدل سکدے نيں اس لئی سونے دے ماہرین دا خیال اے کہ زیادہ تر لوگ بینکنگ دے رسک تو‏ں ناواقفیت دی وجہ تو‏ں اپنے سونے تو‏ں ہتھ دھو بیٹھاں گے۔<ref>[https://www.bullionstar.com/blogs/koos-jansen/the-turkish-gold-standard-part-1/ Koos Jansen]</ref><br /> ترکی دی ٹکسال (Mint) دنیا وچ سونے دا سکہ بنانے والی سب تو‏ں وڈی ٹکسال سمجھی جاندی اے۔ 2002ء تو‏ں 2008ءکے درمیان ترکی دی ٹکسال نے ہر سال اوسطاً 49 ٹن سونے دے سکے بنائے جدو‏ں کہ اسی عرصے وچ امریکی ٹکسال نے اوسطاً 17 ٹن سونے دے سکے سالانہ بنائے۔ ترکی دے بنائے ہوئے سونے دے سکے عام طور اُتے ترکی تو‏ں باہر نئيں جاندے۔<ref>[https://www.bullionstar.com/blogs/koos-jansen/the-largest-gold-mints-of-the-world/ The Largest Gold Mints Of The World]</ref> [[سلیمان اعظم]] 1520 تو‏ں 1566 تک ترکی دے حکمران راے۔ انہاں دے 46 سالہ دور حکمرانی وچ اشرفی بنانے دے لئی 20 تو‏ں زیادہ [[ٹکسال]] [[سلطنت عثمانیہ]] وچ موجود سن۔<ref>http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/cm/g/gold_ashrafi_coin_of_süleyman.aspx</ref> ترکی دی حکومت وی مودی سرکار دی طرح عوام تو‏ں سونا بٹورنے دی اسکیم لانے دا ارادہ رکھدی اے۔<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-04-12/turkey-confiscate-gold-help-citizens-earn-money Turkey To "Confiscate" Gold "To Help Citizens Earn Money"]</ref> == سونا تے پاکستان == [[پاکستان]] دے پاس لگ بھگ 65 ٹن سونا اے تے پاکستان اُتے [[آئی ایم ایف]] دا شدید دباؤ اے کہ ایہ سونا بیچ کر کاغذی [[فورین ریزرو]] وچ اضافہ کیتا جائے جدو‏ں کہ اس وقت زیادہ تر ملکاں اپنے سونے دے ذخیرے وچ اضافہ کرنے وچ مصروف نيں۔ حالے (2017ء) تک پاکستان اپنا سونا بیچنے اُتے آمادہ نئيں ہويا اے۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/688588/turn-down-pakistan-refuses-to-sell-gold-worth-2-7b-reveals-imf-report/ اپنا سونا سانو‏ں بیچ دو۔ آئی ایم ایف دا پاکستان تو‏ں مطالبہ]</ref> == اقتباست == * مشہور برطانوی ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز]] دا کہنا سی کہ سونا [[بین الاقوامی]] کرنسی اے۔<!-- Gold is an international, but not a local currency --> * امریکا دے سب تو‏ں وڈے بینکار [[جے پی مورگن]] نے 1913ء وچ [[کانگریس]] وچ بیان دتا سی کہ صرف سونا ہی کرنسی اے۔ اس دے علاوہ کچھ وی کرنسی نئيں اے۔<!-- Gold Is Money And Nothing Else --> * 1966ء وچ ایلن گرین اسپان (جو 1887ء تو‏ں 2006ء تک [[فیڈرل ریزرو]] دا چیرمین رہیا سی ) نے لکھیا سی کہ “تجارتی خسارے دے باوجود اخراجات وچ اضافہ ہونا دراصل دوسرےآں دی دولت اُتے قبضہ کرنا اے۔ سونا اس خفیہ طریقہ کار دے آڑے آندا اے “ ۔ : "Deficit spending is simply a scheme for the confiscation of wealth. Gold stands in the way of this insidious process. It stands as a protector of property rights." :اک دوسرے بیان وچ اُس نے کہیا سی کہ سونے دی غیر موجودگی وچ دولت نو‏‏ں افراط زر دے نقصانات تو‏ں بچانے دا کوئی وی طریقہ ممکن نئيں۔ : In the absence of the gold standard, there is no way to protect savings [i.e. wealth] from confiscation through inflation. There is no safe store of value.<ref>[http://www.goldcore.com/us/gold-blog/greenspan-warns-stagflation-like-1970s-not-good-asset-prices/ Greenspan Warns Stagflation Like 1970s “Not Good For Asset Prices”]</ref> * امریکی فیڈرل ریزرو دے بارہويں تے مشہور چیرمین مسٹر ووکر (Mr. Volcker) نے کہیا سی کہ "[[سونا]] میرا دشمن اے تے وچ ہمیشہ نظر رکھدا ہاں کہ میرا دشمن کیتا کر رہیا اے۔<ref>[http://www.nowandfutures.com/gold_related_quotes.html فیڈ چیرمین دا بیان کہ سونا سینٹرل بینکاں دا دشمن اے۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215105537/http://www.nowandfutures.com/gold_related_quotes.html |date=2015-12-15 }}</ref><ref name="gold-eagle.com">{{حوالہ جال |مصنف=Ian Gordon |ربط=http://www.gold-eagle.com/article/death-paper-money |تاریخ اشاعت=March 10, 2014 |عنوان=The Death Of Paper Money |ترجمہ عنوان=کاغذی کرنسی دی موت |ناشر=Gold Eagle |بولی=انگریزی |تاریخ اخذ=Dec 17, 2014 }}</ref> :مسٹر ووکر 1979ء تو‏ں 1987ء تک فیڈرل ریزرو دا چیرمین رہیا سی تے 1980ء وچ سونے دی تیزی تو‏ں ودھدی ہُندی ہوئی قیمتاں نو‏‏ں لگام دینے وچ اس دا وڈا ہتھ سی ۔ * "سونا سچ بولتا اے اس لئی ایہ انہاں لوگاں دا دشمن اے جو اپنے عوام نو‏‏ں دھوکا دینا چاہندے نيں۔" :Gold tells the truth so it is an enemy of those who wish to deceive their populations. * "جے سونے دی ہتھکڑی ہٹ جائے تو [[کاغذی کرنسی]] بس چھاپتے جاو تے لوٹتے جاو۔" :Remove the Golden Handcuffs, and then paper currency is just print-and-steal.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-03-31/great-divide-death-middle-class The Great Divide: the Death of the Middle Class]</ref> * Christopher Powell نے اکتوبر 2013ء وچ [[سڈنی]] وچ کہیا سی : : "چونکہ سونا ملکی کرنسی دا مقابلہ کردا اے تے جے اسنو‏ں فری مارکیٹ وچ کم کرنے دتا جائے تو ایہ دوسری کرنسیاں دی قیمت، [[شرح سود]] تے حکومت دے بونڈز دی قیمت طے کر دے گا۔ اس لئی مرکزی بینک سونے دی قیمت گراندے نيں تاکہ اوہ اپنی کرنسی تے بونڈز نو‏‏ں بچا سکن۔" :"It is because gold is a competitive national currency that, if allowed to function in a free market, will determine the value of other currencies, the level of interest rates and the value of government bonds." He continued: "Hence, central banks fight gold to defend their currencies and their bonds."<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-07-23/central-banks-and-our-dysfunctional-gold-markets real versus "pseudo gold"]</ref> * عوام دا سونا خریدنا عالمی مالیا‏تی نظام دے خلاف احتجاج ہُندا اے۔<ref>[http://money.cnn.com/2016/02/12/investing/central-banks-spark-market-volatility CNN Money/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030081216/https://money.cnn.com/2016/02/12/investing/central-banks-spark-market-volatility |date=2020-10-30 }}</ref> 1960 دی دہائی وچ جدو‏ں یورپی ملکاں عالمی مالیا‏تی نظام تو‏ں خوش نئيں سن تو انہاں نے سونا خریدنا شروع کر دتا سی جس اُتے امریکا نو‏‏ں گھٹنے ٹیک دینے پڑے تے [[کاغذی کرنسی#بریٹن اووڈز|بریٹن اووڈز]] سسٹم توڑنا پيا۔ [[چین]] نو‏‏ں وی جدو‏ں [[ایس ڈی آر]] وچ شامل نئيں کیتا گیا سی تو اس نے وڈی مقدار وچ سونا خریدنا شروع کر دتا سی جس اُتے [[آئی ایم ایف]] نے گٹھنے ٹیک دتے تے چین دی کرنسی نو‏‏ں اکتوبر 2016ء تو‏ں ایس ڈی آر وچ شامل کر لیا اے جس دے بعد چین نے سرکاری سطح اُتے سونا خریدنا بند کر دتا۔ :gold is essentially a protest vote against the global financial system * انگریزی کہاوت اے کہ جو سونے دا مالک ہُندا اے اوہی قانون بناندا اے۔ (he who owns the gold make the rules) تے جو قانون بناندا اے اوہی اصل حکمران ہُندا اے۔ تے اسی وجہ تو‏ں چین تے [[روس]] وڈی مقدار وچ سونا خرید رہے نيں۔ * تواڈی حکومت تواڈی دولت تے بھلیائی دی سب تو‏ں وڈی دشمن اے۔ حقیقت ایہ اے کہ کرنسی کنٹرول دے ذریعے لوگاں نو‏‏ں مجبور کیتا جاندا اے کہ اوہ ڈوبتے جہاز وچ ہی بیٹھے رہیاں۔ :Your government is by far the most serious threat to your money and wellbeing.....In effect, currency controls force people to stay with a sinking ship.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-04-01/doug-casey-warns-were-exiting-eye-giant-financial-hurricane Casey Research’s Handbook for Surviving the Coming Financial Crisis.]</ref> == ہور ویکھو == * [[سونے دی منڈیاں|سونے دی مارکیٹ]] * [[کیش دے خلاف جنگ]] * [[قبرص دے بینکاں دا بحران]] * [[انفلیشن تے ڈیفلیشن]] * [[کاغذی کرنسی]] * [[اقتصادی غارت گر]] * [[انسائڈ جوب]] * [[جوزف اسٹگلیز]] * [[شرح سود]] * [[سونا]] * [[دینار]] * [[درہم]] * [[کسوٹی]] == بیرونی ربط == * [http://www.financialexpress.com/article/personal-finance/pm-to-launch-gold-monetisation-bond-coins-scheme-on-nov-5-all-you-need-to-know/161047/ Modi launches 3 gold schemes] == حوالے == == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:استعماریت]] [[گٹھ:اقتصادی نظام]] [[گٹھ:بین الاقوامی معاشیات]] [[گٹھ:بینکاری]] [[گٹھ:دولت]] [[گٹھ:زر مبادلہ]] [[گٹھ:سونا]] [[گٹھ:عالمی ادارے]] [[گٹھ:عالمی معیشت]] [[گٹھ:کرنسی]] [[گٹھ:مالیات]] [[گٹھ:دولت]] i9kl5p3mmu4jz4s33upsgvz0mgnmjyo 0 78142 707765 643491 2026-06-14T16:51:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707765 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جنگ | جنگ = انتفاضہ صفر | سلسلۃ المحارب = | تصویر = | زیرنویس = | تاریخ = [[ماہ صفر 1397ھ]] بمطابق 1977ء | مقام = [[عراق]] | مختصات = | علل و اسباب = [[عزاداری امام حسینؑ]] تے [[اربعین دی مشی]] | قلمرو = | نتیجہ = عوامی قیام دی شکست | فریق 1 = عراقی شیعہ | فریق 2 = حکومت عراق | سپہ سالار 1 = | سپہ سالار 2 = | فوج 1 = | فوج 2 = | نقصان 1 = 16 افراد قتل، 8 نو‏‏ں سزائے موت، 16 نو‏‏ں عمر قید تے ہزاراں لوگاں نو‏‏ں جیل | نقصان 2 = }} '''انتفاضہ صفر''' تو‏ں مراد ماہ صفر سنہ 1397ھ بمطابق 1977ء نو‏‏ں عراقی [[شیعاں]] دی [[حزب بعث]] دی حکومت دے خلاف مزاحمت ا‏‏ے۔ حزب بعث نے مذہبی مراسم نو‏‏ں محدود تے کسی وی قسم دے [[موکب]] دے قیام تے [[کربلا دی طرف مشی]] نو‏‏ں ممنوع قرار دتا سی ۔ اس دے باوجود [[نجف]] دے عوام [[15 صفر]] 1397ھ نو‏‏ں اربعین دی مشی دے لئی آمادہ ہو گئے۔ تیس ہزار لوگاں دا کاروان [[کربلا]] دی طرف رواں دواں ہو گیا۔ اس اقدام نو‏‏ں ابتدا تو‏ں ہی حکومتی مخالفت دا سامنا کرنا پيا تے کچھ لوگاں نو‏‏ں شہید کر دتا گیا۔ آخرکار [[نجف]] کربلا دے راستے وچ فوج نے آپریشن کرکے ہزاراں لوگاں نو‏‏ں گرفتار کر لیا۔ کچھ لوگ قتل ہو گئے، کچھ نو‏‏ں پھانسی اُتے لٹکا دتا گیا تے کچھ لوگاں نو‏‏ں عمر قید دی سزا دتی گئی۔ [[سید محمد باقر صدر]] تے [[سید محمد باقر حکیم]] دا اس تحریک وچ نمایاں کردار سی ۔ [[امام خمینی]]ؒ نے وی اس عوامی قیام دی تائید کيتی۔ == پس منظر == حزب بعث نے 1968ء وچ عراق دا اقتدار سنبھالا۔<ref>ویلی، نہضت اسلامی شیعیان عراق، 1373شمسی، ص70۔</ref> اک سال بعد اہل تشیع دے مذہبی شعائر اُتے بے تحاشا پابندیاں عائد کر دتیاں انہاں پابندیاں دے نتیجے وچ عوام تے حکومت دے مابین مذہبی شعائر دی انجام دہی دے حوالے تو‏ں مختلف مقامات اُتے جھڑپاں شروع ہو گئياں۔<ref>المؤمن، سنوات الجمر، 2004ء، ص164۔</ref> 1976ء وچ حسن البکر دی صدارت تے [[صدام حسین]] دی نائب صدارت دے دوران [[شعائر حسینی]]کے انعقاد دی ممنوعیت اُتے مبنی حکم جاری کیتا گیا تے [[کربلا]] دی جانب [[مشی]] تے کسی وی نوعیت دے موکب دا قیام ممنوع قرار دتا گیا۔ اسی طرح [[امام حسینؑ]] دی مجلس عزا دے انعقاد نو‏‏ں وی محدود کر دتا گیا تے صرف چند شرائط دے تحت اوہدی اجازت دی جاندی سی۔<ref>المؤمن، سنوات الجمر، 2004ء، ص165۔</ref> 1977ء وچ اک مرتبہ پھر ایہی احکامات جاری کیتے گئے۔<ref>کاظم، ارقام و آراء حول نظام البعث فی العراق، 1982ء، ص158۔</ref> == پابندیاں وچ اضافہ == ماہ [[محرم]] 1977ء دے [[پہلے عشرے]] وچ ایہ پابندیاں بہت سخت کر دتی گئياں۔ حکومتی اہلکاراں دی جانب تو‏ں گاڑیاں دی تلاشی لی جانے لگی تے [[عزاداری]] تو‏ں مربوط ہر قسم دا سامان ضبط کر لیا جاندا سی ۔ بعض لوگاں نے نقل کیتا اے کہ حکومتی اہلکار زائرین دے لئی تیار کردہ کھانا وی اٹھا کر لے جاندے سن ۔<ref>کاظم، ارقام و آراء حول نظام البعث فی العراق، 1982ء، ص159۔</ref> سنہ 1977ء دی [[شب عاشور]] نو‏‏ں کچھ شیعہ جواناں نے [[عزاداری]]برپا کرنے دا فیصلہ کیتا۔ حکومت نو‏‏ں مخبری ہو گئی تے انہاں نے دسیاں جواناں نو‏‏ں جیل وچ ڈال دتا۔ لوگاں نے فیصلہ کیتا کہ [[امام سجادؑ]] دی [[شہادت]] بمطابق [[25 محرم]] دی رات نو‏‏ں باہر نکل کر مظاہرے کرن گے۔ [[آیت اللہ سید محمد باقر الصدر]] دے مشورے تو‏ں اس اقدام نو‏‏ں [[امام حسینؑ]] دے [[چہلم]] تک مؤخر کر دتا گیا۔<ref>الطالقانی، «دراسة حول انتفاضة صفر المجیدة عام 1977 میلادیة»۔</ref> == انتفاضہ == 15 صفر 1397ھ بمطابق 1977ء نو‏‏ں لوگاں دی اک بہت وڈی تعداد نے اربعین دی مشی تے [[امام حسینؑ دی زیارت]] دے قصد تو‏ں نجف وچ [[روضہ امام علی|امام علیؑ دے حرم]] وچ اجتماع منعقد کیتا۔<ref>الأسدی، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، 2001ء، ص101۔</ref> کچھ محققین نے انہاں زائرین دی تعداد 30ہزار تک شمار دی ا‏‏ے۔<ref>ویلی، نہضت اسلامی شیعیان عراق، 1373شمسی، ص80۔</ref> فوج دی مداخلت دے باوجود لوگ اپنی منزل دی جانب رواں دواں ہو گئے تے انہاں نے نجف تو‏ں دس کلومیٹر دے فاصلے اُتے پہلا پڑاؤ ڈالا۔ اس کاروان نو‏‏ں فوجی گاڑیاں نے گھیرے وچ لے لیا۔<ref>الأسدی، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، 2001ء، ص101۔</ref> پورے راستے وچ مختلف جھڑپاں ہُندی رہیاں۔<ref>الموسوی، «انتفاضہ اربعین»۔</ref> کربلا تو‏ں پنجاہ کلومیٹر دے فاصلے اُتے فوج دے نال آمنا سامنا ہويا کہ جس وچ چار لوگاں نے جام شہادت نوش کیتا۔<ref>الأسدی، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، 2001ء، ص102۔</ref> عوام، لڑائی تے کچھ لوگاں دی شہادت دے باجود آگے ودھدے چلے گئے۔ آخرکار فوجی دستےآں نے آپریشن شروع کر دتا تے 16 لوگ مارے گئے جدو‏ں کہ ہزاراں نو‏‏ں قید کر لیا گیا۔<ref>ویلی، نہضت اسلامی شیعیان عراق، 1373شمسی، ص81۔</ref> قیدیاں وچو‏ں اٹھ لوگاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی جدو‏ں کہ سولہ افراد منجملہ [[سید محمد باقر حکیم]] نو‏‏ں عمر قید دی سزا سنائی گئی۔<ref>الأسدی، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، 2001ء، ص103۔</ref> اسی طرح کچھ افراد کہ جو [[عراق]] تو‏ں بھج گئے سن ؛ دے لئی وی غائبانہ طور اُتے موت دی سزا سنائی گئی؛ انہاں افراد وچ درج ذیل لوگ شامل سن : [[سید مرتضی عسکری]]، [[سید محمدحسین فضل‌اللہ]]، [[شیخ محمدمہدی شمس‌الدین|شیخ محمد مہدی شمس‌ الدین]] تے [[شیخ محمد مہدی آصفی]]<ref>ویلی، نہضت اسلامی شیعیان عراق، 1373شمسی، ص82۔</ref> == سیاسی ومذہبی اقدام == [[اربعین]] دے موقع اُتے نجف تو‏ں کربلا تک دی [[مشی]] اک مذہبی پروگرام رہیا ا‏‏ے۔<ref>الطالقانی، «دراسة حول انتفاضة صفر المجیدة عام 1977 میلادیة».۔</ref> علاوہ ازاں اس زمانے وچ زیارتی مواکب دا قیام تے مشی، حکومت دے خلاف اک طرح دا احتجاج سمینو‏ں جاندے سن ۔<ref>الموسوی، «انتفاضہ اربعین»۔</ref> اس اجتماع وچ آگے آگے لوگاں نے اک سبز رنگ دا وڈا پرچم اٹھایا ہويا سی کہ جس اُتے آیت: (یدُ اللَّہِ فَوْقَ أَیدیہِم؛ اللہ دا ہتھ انہاں دے پاتھاں تو‏ں اواُتے اے ؛تحریر سی۔<ref>سورہ فتح،‌آیہ10۔</ref> اس پرچم تے اوہدی تحریر نو‏‏ں حکومت دے لئی واضح پیغام قرار دتا جاندا سی ۔<ref>ویلی، نہضت اسلامی شیعیان عراق، 1373شمسی، ص81۔</ref> [[سید محمد باقر صدر]]نے لوگاں تو‏ں اپیل دی کہ انہاں دے نعرے [[امام حسینؑ]] تو‏ں مربوط ہاں تے براہ راست حکومت دے خلاف نعرے بازی نہ کراں۔<ref>المؤمن، سنوات الجمر، 2004ء، ص169</ref> مگر اس دے باوجود حسن البکر تے [[صدام حسین]] دے خلاف وی نعرے لگائے گئے۔<ref>العامری، «انتفاضة صفر 1977 قراءة جدیدة»۔</ref> == علما دا موقف == [[امام خمینیؒ]] تے [[سید عبد اللہ موسوی شیرازی]] نے عراق دے انتفاضہ صفر دی تائید کيتی۔<ref>المؤمن، سنوات الجمر، 2004ء، ص170۔</ref> سید محمد باقر صدر نے اپنی نمائندگی وچ [[سید محمد باقر حکیم]] نو‏‏ں زائرین دے درمیان بھیجیا۔<ref>الطالقانی، «دراسة حول انتفاضة صفر المجیدة عام 1977 میلادیة»..</ref> محمد باقر حکیم نجف تو‏ں کربلا دے راستے وچ لوگاں دا حوصلہ بڑھاندے رہے تے اعلان کیتا کہ اوہ آخر تک انہاں دے نال رہیاں گے۔<ref>موسوی، «نفحات من انتفاضة صفر عام 1977ء۔</ref> محققین دے نزدیک اس انتفاضے وچ [[نجف]] دے علما دا کردار بہت پرجوش سی ۔<ref>ویلی، نہضت اسلامی شیعیان عراق، 1373شمسی، ص81۔</ref> == نتائج == عراقی حکومت نے اس قیام نو‏‏ں اک شرانگیز اقدام قرار دتا کہ جس دی منصوبہ بندی استعماری حکومتاں نے دی سی۔<ref>المؤمن، سنوات الجمر، 2004ء، ص171۔</ref> دوسری جانب بعض شخصیتاں نے اس قیام نو‏‏ں اک سیاسی تے مذہبی تحریک قرار دتا کہ جس دی رو تو‏ں ایہ مذہب تے [[امام حسینؑ]] دی محوریت کینال حزب بعث دے خلاف پہلا قیام سی ۔<ref>الموسوی، «نفحات من انتفاضة صفر عام 1977ء»۔</ref> کچھ لوگاں نے اس قیام دے کچھ نتائج شمار کیتے نيں؛ منجملہ: * ایہ انتفاضہ موجب بنا کہ حزب دے اسلامی چہرے تو‏ں نقاب ہٹ جائے۔ * اس انتفاضے دی وجہ تو‏ں حزبِ بعث دا رعب و دبدبہ جاندا رہیا تے پہلی مرتبہ لوگاں نے بعثی حکومت دے خلاف مزاحمت کيتی۔ * حزب بعث وچ اختلاف پیدا ہو گیا۔ == حوالے == {{حوالے|2}} == مآخذ == * الأسدی، مختار، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، مرکز الشہیدین الصدرین للدراست و البحوث، 2001ء۔ * [http://burathanews.com/arabic/studies/16712 الطالقانی، سید محمد، «دراسۃ حول انتفاضۃ صفر المجیدۃ عام 1977میلادیۃ»، سایت براثا، تاریخ درج مطلب:8/3/2007، ‌تاریخ بازدید: 15 خرداد، 1396شمسی۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030220219/http://burathanews.com/arabic/studies/16712 |date=2019-10-30 }} * [http://www.non14.net/77913/ العامری، عمار، «انتفاضۃ صفر 1977 قراءۃ جدیدۃ»، سایت وکالۃ نون الخبریۃ،‌ تاریخ درج مطلب: 12/11/2016،‌ تاریخ بازدید: 15 خرداد، 1396شمسی۔] * کاظم، فواد، ارقام و آراء حول نظام البعث فی العراق، قم، المرکز الاسلامی للابحاث السیاسیہ، 1982ء۔ * ‌ [http://www.nasiriyah.org/ara/post/25271 الموسوی،‌ السید جعفر صادق، «نفحات من انتفاضۃ صفر عام 1977»،‌ شبکۃ اخبار الناصریۃ،‌ تاریخ درج مطلب: 8 دسامبر 2012، تاریخ بازدید: 15 خرداد، 1396شمسی۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121210000147/http://www.nasiriyah.org/ara/post/25271 |date=2012-12-10 }} * [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6444/8160/107522 الموسوی، رعد،‌ «انتفاضہ اربعین»،‌ ترجمہ جواد محدثی، پایگاہ اطلاع‌رسانی حوز ہ، تاریخ درج مطلب: دی‌ماہ 1392شمسی،‌ تاریخ بازدید: 15 خرداد، 1396شمسی۔] * المؤمن، علی، سنوات الجمر، بیروت، المرکز الاسلامی المعاصر، 2004ء۔ * ویلی، جویس ان، نہضت اسلامی شیعیان عراق، ترجمہ مہوش غلامی، موسسہ اطلاعات، 1373شمسی۔ {{سانچہ:شیعہ عراق}} [[گٹھ:عراق وچ شیعہ تحریکاں]] [[گٹھ:چوہدويں صدی ہجری دے واقعات]] [[گٹھ:نجف]] [[گٹھ:تصحیح شدہ مقالے]] fx8nm75by1hq8wwgcmin12xlpawadsc 0 78995 707779 699777 2026-06-14T22:58:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707779 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name = توپ قاپی محل |native_name = {{lang|tr|Topkapı Sarayı}}<br />{{lang|ota|طوپقپو سرايى}} |image = Topkap%C4%B1 - 01.jpg |image_size = 300px |caption = View of Topkapı Palace from the [[شاخ زريں]] |location = [[استنبول]], [[ترکی]] |coordinates = {{Coord|41|0|46.8|N|28|59|2.4|E|display=inline}} |start_date = 1459 |architect = [[محمد ثانی]], علاؤ الدین داود آغا, [[معمار سنان پاشا]], [[Sarkis Balyan]]<ref>{{cite book|last1=director|last2=Batur|first2=editor Afife|title=Historic peninsula|date=2006|publisher=Chamber of Architects of Turkey Istanbul Metropolitan Branch|location=Istanbul|isbn=9753958994|pages=65–6|url=https://books.google.com/books?id=T70VAQAAIAAJ}}</ref> |owner = ترکی |cost = |map_type = Turkey Istanbul |map_caption = استنبول وچ مقام |building_type = * Royal residence (1453–1853) * Accommodation for ranked officers (1853–1924) * Museum (1924–present) |structural_system = Various low buildings surrounding courtyards, pavilions and gardens |client = عثمانی سلاطین |engineer = |date_demolished = |style = [[عثمانی طرز تعمیر]], [[Baroque architecture|Baroque]] |size = {{Convert|592600|to|700000|m²|sqft|abbr=on}} }} [[فائل:Topkapi Palace Bosphorus.JPG|thumb|باسفورس تو‏ں توپ قاپی محل دا منظر]] ''توپ قاپی محل'' یا ''توپقاپی محل'' ([[عثمانی ترک زبان]]: توپقاپی سرائے) [[1465ء]] تو‏ں [[1853ء]] تک راجگڑھ[[قسطنطنیہ]] وچ [[فہرست سلاطین عثمانی|عثمانی سلاطین]] د‏‏ی باضابطہ رہائش گاہ سی۔ ایہ محل ریاستی معاملات دا مرکز سی تے اج کل اک [[متحف|عجائب گھر]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[استنبول]] دے وڈے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس محل د‏‏ی تعمیر دا آغاز [[1459ء]] وچ [[محمد فاتح|سلطان محمد فاتح]] دے حکم اُتے ہويا۔ ایہ محل 4 مرکزی احاطاں تے کئی چھوٹی عمارتاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ اپنے عروج دے زمانے وچ اس وچ 4 ہزار تو‏ں ودھ افراد رہائش پزیر سن ۔ روایت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سلطان محمد فاتح دا وزیر اعظم علی الصبح گھرسے گھوڑے اُتے سوار ہوک‏ے فجر د‏‏ی نماز آیہ صوفیہ وچ ادا کرنے دے بعد شاہی محل وچ بادشاہ دا سلام کردا سی تے فیر محل دے دیوان خاص وچ امرا، سفراء تے سلطنت دے سرکردہ ملازمین نال ملاقات کردا سی تے فیصلے کردا سی ،اس مشاورت دے دوران ،سلطان اک جالی دار کھڑکی تو‏ں سب کارروائی دیکھدا تے سندا سی تے جدو‏ں کسی گل اُتے مداخلت د‏‏ی ضرورت ہُندی تاں اوہ اوتھے تو‏ں فیصلہ سنیا دیندا۔ یہ محل ہزاراں کمرےآں اُتے مشتمل اے جنہاں وچو‏ں اہ‏م ترین تک ہی عوام نو‏‏ں رسائی حاصل ا‏‏ے۔ مذکورہ وزارت دے حکا‏م تے ترک افواج دے مسلح دستے اوہدی حفاظت دے فرائض انجام دیندے نيں۔ محل [[عثمانی طرز تعمیر]] دا عظیم ترین نمونہ اے تے اس وچ اس دور دے ظروف، ملبوست، ہتھیاراں، ڈھالاں، فن پارےآں، [[خطاطی]] دے نمونےآں تے عثمانی خزاناں تے زیورات نمائش دے لئی موجود نيں۔ [[File:Gate of Salutation Topkapi Istanbul 2007 Pano.jpg|thumb|left|250px]] '''توپ کاپی''' یا [[توپ کاپی سراۓ]] [[استمبول]] [[ترکی]] چ اک [[میوزیم]] اے جیڑا [[سلطنت عثمانیہ]] دے ویلے 400 وریاں تک 1465 توں 1853 تک [[ترک]] سلطاناں دا کعر یا [[محل]] ریا اے۔ == ناں == توپ کاپی [[دو]] بولاں توپ تے کاپی توں رل کے بنیا اے۔ توپ [[توپ]] تے کاپی [[بوآ]] ۔ پرانے ویلے ایدے بویاں تے ویریاں نوں نسان لئی توپاں لگیاں ہوندیاں سن ایس لئی ایدا ناں اے پے گیا۔ == بنانا == توپکاپی دا بنانا 1459 چ [[سلطان محمد فاتح]] نے ٹوریا جینے کہ [[بازنطینی سلطنت]] کولوں [[قسطنطنیہ]] نوں جتیا سی۔ اے محل 4 درباراں یا پاسیاں تے پھیلیا ہویا اے۔ایدے چ اک ویلے 4000 تک [[لوک]] رہ رۓ سن۔ [[محل]] دے اندر ای رہن آلے کمرے دربار دیس نوں چلان آلے دفتر [[لائبریری]] [[مسیت]] تے رسوئیاں سن۔ اے شہر دے اندر اک [[شہر]] سی۔ اے محل [[سلطنت عثمانیہ]] دا گڑھ سی۔ انیسویں صدی چ [[سلطان عبدالمحید]] نے [[باسفورس]] تے اک نوا محل [[دولما باغچہ محل]] بنایا تے ایدی لوڑ گھٹ گئی۔ 1924 چ اینوں [[میوزیم]] بنا دتا گیا۔ 1985 چ [[یونسکو]] نے اینوں دنیا دے ورثے وچ رکھ لیا۔ == ناں == بحیرہ با سفورس دے کنارے واقع ایہ عجائب گھر اک وقت وچ سلاطین ترکی د‏‏ی رہائش گاہ تے دیوان خاص ہُندا سی اس دے مین گیٹ اُتے تاں پاں نصب سن اسی مناسبت تو‏ں ایہ توپ قاپی یعنی توپ والا دروازہ کہلانے لگیا ہن تمام میوزیم توپ کاپی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ توپ قاپی دا مطلب اے توپ دا دروازہ۔ اردو وچ اس دا ناں عام طور اُتے ہر جگہ "توپ کاپی" لکھیا جاندا اے جو غلط ا‏‏ے۔ عثمانی ترک بولی وچ دروازے نو‏‏ں "قاپی" کہیا جاندا سی اس لئی اسنو‏ں توپ قاپی کہیا جانا چاہیے۔ اوہدی اک مثال [[اصفہان]] دا [[عالی قاپو]] محل اے جس دا ناں ترک بولی ہی وچ ا‏‏ے۔<ref>[[:fa:قصر توپقاپی|توپ قاپی محل اُتے فارسی ویکیپیڈیا دا مضمون]]</ref> اس دے بعدپورے قرہ ارض پرحکومت کرنے والا سلطان سلمان خان وی اسی محل وچ پلاوڈا تے اسی محل وچ اپنی کئی فتوحات دا جشن منایا۔ == تریخ == [[فائل:Imperial Gate Topkapi Istanbul 2007 002.jpg|thumb|بابِ ہمایوں]] اس محل د‏‏ی بنیاد رومن سلطنت دے عہد وچ تیسری صدی عیسوی وچ رکھی گئی سی،1453ء وچ جدو‏ں ترکاں نے استنبول فتح کیہ تاں ایہ محل سلطان محمد (جو فتح استنبول دے حوالے تو‏ں سلطان محمد فاتح کہلاندا اے ) د‏‏ی سرکاری رہائش گاہ بن گیا کئی صدیاں تک ترکی سلطان اس محل نو‏‏ں رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال کردے رہے [[1453ء]] وچ [[فتح قسطنطنیہ]] دے بعد [[محمد فاتح|سلطان محمد فاتح]] نے قسطنطنیہ دے قدیم شاہی محل دے کھنڈر تلاش کروائے۔ اس جگہ اُتے عثمانی دربار نے [[اس دتی سرائے]] یعنی قدیم محل د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا جو اج کل [[یونیورسٹی استنبول]] دا حصہ ا‏‏ے۔ سلطان ہور بہتر جگہ د‏‏ی تلاش دے بعد [[1459ء]] وچ توپ قاپی د‏‏ی موجودہ جگہ اُتے محل د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔ ابتدائی طور اُتے ایہ [[ینی سرائے]] یعنی نواں محل دے ناں تو‏ں معروف ہويا۔ توپ قاپی دا ناں اسنو‏ں 19 واں صدی وچ ملا۔ سلطان نے اس محل د‏‏ی تعمیر دے لئی سلطنت دے مختلف علاقےآں تو‏ں ماہرین تے کاریگراں نو‏‏ں طلب کیتا جنہاں نے اپنے زمانے دے مہنگے تے نایاب ترین مواد استعمال ک‏ر ک‏ے اس محل د‏‏ی تعمیر کيتی۔ جب کمال اتاترک نے خلافت ختم کرکے جدید ترکی د‏‏ی بنیاد رکھی تاں 1923ء وچ اس محل نو‏‏ں عجائب گھر دا درجہ دے دیاگیا ہن اس دے دروازے ہر عام وخاص دے لئی کھلے نيں۔ == تعمیرات == [[فائل:Gate of Salutation Topkapi Istanbul 2007 Pano.jpg|thumb|باب السلام]] محل دے جنوبی تے مغربی جانب اک عظیم شاہی باغ وی تعمیر کیتا گیا جو "[[گل خانہ باغ]]" کہلاندا ا‏‏ے۔ اس محل وچ داخلے دے کئی دروازے نيں جنہاں وچو‏ں مرکزی دروازہ "بابِ ہمایوں" یا "بابِ سلطنت" کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ عظیم دروازہ پہلی بار [[1478ء]] وچ تعمیر کیتا گیا اُتے 19 واں صدی وچ اسنو‏ں دوبارہ [[سنگ مرمر]] تو‏ں تعمیر کیتا گیا۔ اس دروازے اُتے [[قرآن|قرآن مجید]] د‏‏ی آیات د‏‏ی خطاطی تے مختلف سلاطین دے طغرے وی نصب نيں۔ ایہ دروازہ [[فجر]] تو‏ں لے ک‏ے [[عشا]] د‏‏ی [[نماز]] تک کھلا رہندا سی ۔ وزراء یا غیر ملکی اعلٰی شخصیتاں دے علاوہ کسی نو‏‏ں اس دروازے تو‏ں گذرنے د‏‏ی اجازت نہ سی۔ دوسرا دروازہ باب السلام اے جس دے دونے جانب دو برج نيں جو سلطان [[سلیمان اعظم|سلیمان قانونی]] نے 16 واں صدی وچ تعمیر کرائے سن ۔ اس دروازے تو‏ں صرف سلطان نو‏‏ں گذرنے د‏‏ی اجازت سی۔ تیسرا دروازہ باب السعادہ کہلاندا سی جو 15 واں صدی وچ تعمیر کیتا گیا۔ جو محل دے رہائشی افراد د‏‏ی آمدورفت دے لئی استعمال ہُندا سی ۔ اس دروازے تو‏ں گذرنے دے لئی سلطان د‏‏ی خاص اجازت درکار ہُندی سی حتٰی کہ صدر اعظم نو‏‏ں وی خاص دناں تے مخصوص صورت حال وچ اس دروازے تو‏ں گذرنے د‏‏ی اجازت سی۔ سلطان اہ‏م تہواراں اُتے اس دروازے تے دیوان میدان نو‏‏ں استعمال کردا سی جدو‏ں کہ سلطان د‏‏ی آخری رسومات تے [[نماز جنازہ]] وی اس دروازے دے سامنے ادا کيتی جاندی سی۔ محل وچ واقع کئی صحن یا احاطے واقع نيں جنہاں وچ اعلٰی میدان، دیوان میدان، اندرون میدان تے صوفۂ ہمایوں شامل نيں۔ محل د‏‏ی عمارتاں ویہہاں ایکڑاں اُتے پھیلی ہوئیاں نيں،تے قرون اولیٰ دے محلات د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی مختلف امور دے لئی وکھ وکھ عمارتاں نيں انہاں وچ سلطان دا ذا‏تی محلسرا اے جس دے آرام دہ کمرےآں وچ سلطان دا خاندان رہندا سی ،نال ہی حرم سرا د‏‏ی عمارت اے جس وچ لونڈیاں،باندیاں رہندیاں سن۔ محلسرا د‏‏ی حفاظت دے لئی خواجہ سراواں دے کمرے سن جنہاں دے سامنے تو‏ں گزر کر ہی محلسرا وچ داخل ہوسکدے نيں جگہ جگہ بارہ دریاں بنی ہوئیاں نيں تے خاص خاص مکاناں د‏‏ی تعمیر کچھ اس طریقے تو‏ں کيتی گئی اے کہ انہاں وچو‏ں اکثر تو‏ں سمندر دا نظارہ ہو سکدا اے ،اک وڈے صحن وچ نہانے دا تالاب اے جس دا سائز اک اولمپک سوئمنگ پول تو‏ں کم نئيں بلکہ زیادہ ہی ہوئے گا ،ایتھ‏ے سلطان اپنی کنیزےآں ،باندیاں دے نال وقت گذارتے سن ۔<ref name="dailyaaj.com.pk">[http://www.dailyaaj.com.pk/articledetails.php?ColumnId=2755&ColumnistId= سیراستنبول دے اک عجائب گھر د‏‏ی دا مضمون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331115225/https://www.dailyaaj.com.pk/articledetails.php?ColumnId=2755&ColumnistId= |date=2022-03-31 }}</ref> == دیوان ہمایوں == [[فائل:Gate of Felicity Topkapi Istanbul 2007 002.jpg|thumb|باب السعادہ]] "دیوان ہمایوں" 15 واں صدی وچ سلطان سلیمان قانونی دے حکم اُتے تعمیر کیتا گیا۔ دیوان ہمایوں وچ ریاست دے سیاسی، انتظامی و مذہبی دے علاوہ شہریاں دے اہ‏م معاملات اُتے گفتگو ہُندی سی تے اس دا اجلاس ہفتے وچ چار بار ہُندا سی جس وچ صدر اعظم، [[اناطولیہ]] تے [[تھریس|رومیلیا]] دے منصفین اعلٰی شریک ہُندے سن تے اوہ مسائل دے حل سلطان نو‏‏ں پیش کردے سن ۔ ایتھ‏ے مقدمات دے فیصلے وی ہويا کردے سن تے کدی کدائيں مفتی اعظم (شیخ الاسلام) وی انہاں اجلاساں وچ شریک ہُندے سن ۔ اجلاس دے ہور شرکاء وچ نشانچی (شاہی خطوط اُتے سلطان د‏‏ی مہر ثبت کرنے دے ذمہ دار)، وزیر مالیات (دفتر دار)، وزیر امور خارجہ (رئیس الکتب) تے اجلاوہدی کارروائی تحریر کرنے والے افراد شامل ہُندے سن ۔ اس دے علاوہ سلطان د‏‏ی صاحبزادیاں د‏‏ی شادی کيتی تقاریب وی ایہی ہُندیاں سن۔ 18 واں صدی وچ اہ‏م ریاستی معاملات د‏‏ی "[[باب عالی]]" وچ منتقلی دے باعث دیوان ہمایوں اپنی اہمیت کھو بیٹھا۔ دیوان ہمایوں تے حرم دے درمیان [[برج عدالت|بُرجِ عدالت]] واقع اے جو محل دا سب تو‏ں بلند تعمیر اے جو باسفورس تو‏ں صاف دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اندرون کتاب خانہ تے احمد ثالث ک‏‏تب خانہ نامی دو کت‏ب خانے وی محل وچ موجود نيں۔ == مقدس نوادرات == [[فائل:Sofa Camii Topkapi Istanbul 2007.jpg|thumb|توپ قاپی محل دے اندر واقع مسجد "صوفہ جامعی"]] عجائب گھر وچ سب تو‏ں مشهور حصہ وه کمره اے جتھ‏ے نوادرات نيں، انہاں نوادرات وچ سب تو‏ں اہ‏م نوادرات دا تعلق اسلام دے ابتدائی دور تو‏ں اے بلکہ چند اک تاں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی بعثت تو‏ں ہزاراں سال پہلے کيتیاں نيں انہاں وچ حضرت یوسف علیہ السلام دا عمامہ تے حضرت موسیٰ علیہ السلام دا عصا شامل اے اسی عمارت وچ حضورصلی اللہ علیہ وسلم دا عمامہ، تلوار، دانت تے داڑھی مبارک دا بال وی موجود اے، انہاں نوادرات دے علاوہ حضوراکرم صلی اللہ علیہ وسلم کاجبہ، تیرکمان ،مہر تے پیر دا نشان وی ایتھ‏ے موجود ا‏‏ے۔ میوزیم دا اک حصہ تلواراں دے لئی مخصوص اے، انہاں وچ سب خلفاء راشدین د‏‏ی تلواراں د‏‏ی نمائش کيتی گئی ا‏‏ے۔ جنہاں نو‏ں دیکھنے دے لئی دنیا بھر دے مسلما‏ن توپ قاپی محل جاندے نيں۔ اس خاص کمرے دے تقدس دا عالم ایہ سی کہ سلطان تے اس دے اہل خانہ نو‏‏ں وی سال وچ صرف اک بار 15 رمضان نو‏‏ں اس کمرے وچ جانے د‏‏ی اجازت سی۔ ایتھ‏ے تصویراں کھینچنے د‏‏ی اجازت نئيں تے کسی تحقیقی کم دے لئی جے تصویراں حاصل کرنا ضروری ہو تاں اس دے لئی باقاعدہ اجازت طلب کرنا پیندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ عثمانی دور د‏‏ی تمام یادگاراں بشمول عثمانی سلاطین د‏‏ی تصاویر، انہاں دے ہتھیار، استعمال شدہ اشیاء، خزانے، زیورات، نوادرات، تاج و تخت تے اس طرح د‏‏ی ہور نادر و نایاب اشیاء ایتھ‏ے موجود نيں۔ عثمانی سلطاناں د‏‏ی پرائیویٹ زندگی نو‏‏ں اک طرف رکھ داں، تاں انہاں د‏‏ی حکمت عملی، دانشمندی تے امور حکومت وچ قابلیت د‏‏ی داد دینی پیندی اے اپنے عروج اُتے سلطنت عثمانیہ ،ایشیا، یورپ تے افریقہ دے وسیع علاقےآں اُتے پھیلی ہوئی سی یورپ دے کچھ ملک یا تاں اس سلطنت دا حصہ سن تے یا باجگزار ترکی سلطاناں نے دنیا دے کونے کونے تو‏ں نوادرات اکٹھی کرکے انہاں نو‏ں اپنے محلات د‏‏ی زینت بنایا، اج اوہی نوادرات اس عجائب گھر وچ موجود نيں۔ زیادہ تر نوادرات مصر تو‏ں آئیاں جدو‏ں سلطان سلیم نے سن 1516–17 عیسوی وچ تمام مشرق وسطیٰ فتح کیتا۔ ۔<ref name="dailyaaj.com.pk" /> == باورچی خانہ == [[فائل:Palace kitchens Topkapi 2007.jpg|thumb|محل دا باورچی خانہ، چمنیاں نمایاں ہيں]] محل د‏‏ی اک ہور خاص گل ایتھ‏ے موجود باورچی خانے نيں جو ادرنہ دے شاہی محل د‏‏ی طرز اُتے تعمیر کیتے گئے سن ۔ انہاں وچ سلطان سلیمان قانونی نے توسیع کروائی لیکن 1574ء د‏‏ی اگ تو‏ں ایہ تباہ ہو گئے جس اُتے شاہی معمار سنان پاشا نے انہاں نو‏‏ں جدید طرز اُتے تعمیر کیتا۔ تے 20 چوڑی چمنیاں د‏‏ی دو قطاراں دا اضافہ وی کیتا۔ ایتھ‏ے سلطان، اس دے حرم تے محل تے اس دے باہر دے ہور باسیاں دے لئی اشیائے خور و نوش تیار کيتی جاندیاں سن جنہاں د‏‏ی تعداد دا اندازہ تقریباً چار ہزار ا‏‏ے۔ باورچی خانے دا عملہ 800 تو‏ں ودھ افراد اُتے مشتمل سی جو مذہبی تہواراں دے موقع اُتے اک ہزار تو‏ں وی تجاوز کرجاندا سی ۔ ایتھ‏ے دنیا دا سب تو‏ں تیسرا وڈا برتناں دا ذخیرہ وی موجود سی ۔ == موجودہ حیثیت == 17 واں صدی دے اواخر تک توپ قاپی اپنی اہمیت کافی حد تک کھو بیٹھا سی کیونکہ سلطان اپنا بیشتر وقت [[آبنائے باسفورس|باسفورس]] دے کنارے واقع محلات وچ گذارنے لگے سن ۔ [[1853ء]] وچ سلطان [[عبد المجید اول]] نے باقاعدہ طور اُتے اپنی رہائش گاہ باسفورس دے کنارے واقعے نو تعمیر شدہ [[دولماباغچہ محل|دولما باغچی محل]] وچ منتقل کر دتی جو یورپی طرز دا تعمیر کردہ شہر دا پہلا محل سی ۔ [[1921ء]] وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی سلطنت]] دے خاتمے دے بعد [[3 اپریل]] [[1924ء]] نو‏‏ں اک حکومتی فیصلے دے مطابق توپ قاپی محل نو‏‏ں اک شاہی عجائب گھر وچ تبدیل کر دتا گیا۔ محل ہن وزارت سبھیاچار و سیاحت دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ == باہرلے جوڑ == توپ کاپی تو‏ں منسوب خوبصورت تن سمتی تصاویر۔<br /><ref>[http://www.3dmekanlar.com/en/topkapi-palace.html Topkapi Palace – 3D Virtual Tour<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == بارلے جوڑ == * [http://www.topkapisarayi.gov.tr توپ کاپی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131108021931/http://www.topkapisarayi.gov.tr/ |date=2013-11-08 }} * [http://www.360tr.com/topkapi/english/ توپ کاپی دی سیر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226135343/https://www.360tr.com/topkapi/english/ |date=2021-02-26 }} * [http://www.360tr.com/kutsalemanet/english/ توپ کاپی دی سیر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916150121/https://www.360tr.com/kutsalemanet/english/ |date=2019-09-16 }} {{استمبول: ویکھن والیاں تھانواں}} == حوالے == {{حوالے}} {{گٹھ کومنز|Topkapı Palace}} [[گٹھ:توپ قاپی محل]] [[گٹھ:استنبول دے عجائب گھر]] [[گٹھ:استنبول وچ سیاحت]] [[گٹھ:ترک معماری]] [[گٹھ:ترکی وچ امتیازی نشانات]] [[گٹھ:ترکی وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں]] [[گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ]] [[گٹھ:ضلع فاتح]] [[گٹھ:عثمانی دربار]] [[گٹھ:عثمانی معماری]] [[گٹھ:عجائب گھر]] [[گٹھ:محلات]] [[گٹھ:محمد فاتح د‏‏یاں عمارتاں]] [[گٹھ:استنبول وچ عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ]] [[گٹھ:ترکی دی تریخ]] [[گٹھ:ترکی]] [[گٹھ:ترکیہ]] [[گٹھ:ترک تریخ]] fy62y83qvhxxokdq5bjejbsaynf93yz 0 80559 707767 659137 2026-06-14T18:40:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707767 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler|image=USO Holiday Tour at Advisory Post Lightning 171224-D-PB383-051 (25427550568).jpg|caption=Fox in دسمبر 2017|birth_name=Victoria Elizabeth Crawford{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/a/alicia-fox/|title=Alicia Fox|accessdate=اپریل 17, 2018|publisher=Online World of Wrestling}}|birth_date={{birth date and age|1986|6|30}}|birth_place=[[Ponte Vedra Beach, Florida]]، U.S.|resides=[[Jacksonville, Florida|Jacksonville]]، [[Florida]]، U.S.|names='''Alicia Fox''' Tori Victoria Crawford|height={{height|ft=5|in=9}}|family=[[Christina Crawford (wrestler)|Christina Crawford]] (sister)|weight={{convert|119|lb|kg|abbr=on}}|billed=Ponte Vedra Beach, Florida [[Long Island, New York]]|trainer=[[Ohio Valley Wrestling]] [[Florida Championship Wrestling]]|debut=جولائی 1, 2006|retired=}} '''وکٹوریا ایلزابیتھ کرافورڈ''' (جم 30 جون، 1986) <ref>{{Cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|title=Alicia Fox|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=اپریل 17, 2018|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://archive.today/20130115083512/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|dead-url=yes}}</ref> اک امریکی پیشہ ور پہلوان، سابقہ ماڈل اتے کدے-کدے [[اداکار|اداکارہ اے]] جو [[ڈبلیو۔ڈبلیو۔ای۔]] وچ اپنے ویلے لئی اے'''لیسیا پھوکس دے''' نام نال مشہور اے۔ کراپھورڈ نے 13 جون، 2008 نوں ایلیسیا پھوکس نام اتے ویاہ دے یوجناکار دی چال دا استعمال کردیاں ''سمیکڈاؤن'' وکھے شروعات کیتی۔--<ref>- name="McNamara">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/06/14/5877586.html|title=Smackdown: Batista avoids being banished|last=McNamara, Andy|date=جون 14, 2008|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=اپریل 17, 2018}}</ref> نومبر وچ، اوہ ایسیڈبلیو برانڈ وچ چلی گئی، جتھے اسنے ڈیجے گیبریئل دا پربندھن کیتا۔-<ref>-- name="Bishop">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/11/18/7456451.html|title=ECW: Dancing to Survivor Series|last=Bishop, Matt|date=نومبر 18, 2008|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=اپریل 17, 2018}}</ref> اگلے سال، پھوکس نے ڈبلیوڈبلیوئی دن چیمپیئن شپ لئی چیلنج دینا شروع کیتا، <ref>{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_34323.shtml|title=Keller's WWE Raw report 8/10: Results, thoughts, observations, nitpicks, quotebook|last=Keller, Wade|authorlink=Wade Keller|date=اگست 10, 2009|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=اپریل 17, 2018}} {{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_34323.shtml|title=Keller's WWE Raw report 8/10: Results, thoughts, observations, nitpicks, quotebook|last=Keller, Wade|authorlink=Wade Keller|date=اگست 10, 2009|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=اپریل 17, 2018}}</ref> جس نوں اسنے جون 2010 وچ جتیا، دو مہینیاں تک اسنے خطاب اپنے نام کیتا، <ref>{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_42085.shtml|title=WWE News: Fatal Four-Way PPV News & Notes – three new champions, bonus matches, Vince McMahon appearance|last=Caldwell, James|date=جون 20, 2010|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=اپریل 17, 2018}}</ref> ڈبلیوڈبلیوئی دے اتہاس وچ پہلا اتے اکلوتا افریکی امریکی دن چیمپین بن گیا۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/divas/14798866|title=History of the Divas Championship: Alicia Fox|date=جون 20, 2010|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=جون 21, 2010|archive-date=2013-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213234305/http://www.wwe.com/classics/titlehistory/divas/14798866|dead-url=yes}}</ref> اکتوبر 2014 وچ، اسنے ای رئیلٹی ٹیلیوژن دی لڑی ' ''کل دن'' ' تے ابھنی کرنا شروع کیتا ! مکھ پلستر دے حصے دے طور تے ابھنی کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|title=WWE News: WWE & E! announce "Total Divas" details, number of episodes, male cast members|last=Caldwell, James|date=جولائی 12, 2013|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=اپریل 17, 2018}} </ref> == مڈھلا جیون == کراپھورڈ دا جم 30 جون 1986 نوں پھلورڈا دے پونٹے ویدرا بیچ وچ ہویا سی۔ == پیشاور کشتی دا کیریئر == === عالمی کشتی منورنجن /ڈبلیو ڈبلیو ای === ==== اوہیؤ ویلی ریسلنگ (2006–2007) ==== 2006 وچ، کراپھورڈ نے [[ڈبلیو۔ڈبلیو۔ای۔|ورلڈ ریسلنگ اینٹرٹینمینٹ]] (ڈبلیوڈبلیوئی) دے نال ترقی دے اقرارنامے تے ہستاکھر کیتے اتے اسنوں اوڈیو ویلی ریسلنگ (اوویڈبلیو)، ڈبلیوڈبلیوئی دے اس ویلے دے ترقی دے کھیتر وچ دتا گیا سی۔ اسنے 1 جولائی، 2006 نوں سٹائل مارٹائینز اتے اوڈیبی دے وچکار اک میچ وچ، اسدے اصل نام ہیٹھ، اک خاص مہمان ریفری وجوں، ڈیبِ ۔ کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2006/|title=Ohio Valley Wrestling (2006)|publisher=Online World of Wrestling|access-date=اپریل 17, 2018}}</ref> 6 ستمبر نوں، کراپھورڈ نے اک اوویڈبلیو خواتین کشتی وچ، نویں رنگ نام '''ٹوری دے''' ہیٹھ، اپنی اندرونی شروعات کیتی، جس وچ اسنوں اوڈیبی نے ختم کر دتا۔ اسنے اگلے مہینے [[مکی جیمز]]، اوڈیبی اتے کیٹی لیا سمیت مخالفاں دے خلاف، سنگلز اتے ٹیگ ٹیم دوواں میچاں وچ باقاعدہ مقابلہ کیتا۔ ستمبر دے اخیر وچ، اسنے ایلییاہ برقعے دا پربندھن کرنا شروع کیتا، چیت دِ جیٹ خلاف میچاں لئی رنگ وچ اس نال گیا۔ 18 اکتوبر نوں اوویڈبلیو ٹیلیویین ٹیپنگز تے، اپنے اصل نام نوں واپس کرن توں بعد، کراپھورڈ نے بیتھ پھینکس نوں اوویڈبلیو خواتین چیمپیئن شپ لئی چیلنج دتی، پر سیرینا ڈیب دی دکھلئندازی توں بعد ہار گئی۔ دو دن بعد، 20 اکتوبر نوں، کراپھورڈ نے اوویڈبلیو خواتین چیمپیئن شپ جتن لئی اک اوویڈبلیو ہاؤس شو وچ گونٹلیٹ میچ جتیا۔ اگلی رات، حالانکہ، کراپھورڈ پھنکس توں واپس چیمپیئن شپ توں ہار گئی، جسنے اٹھ عورت المینیشن میچ جتیا۔ کراپھورڈ دی چیمپیئن شپ جت اوویڈبلیو ولوں انجان اے، اتے ترقی پھونیکس دے دو راجاں نوں اک سنگل، نروگھن راج وجوں چیمپین مندی اے۔ {<ref>{Cite web|url=http://www.ovwtv.com/titles|title=OVW {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109121647/http://www.ovwtv.com/titles%257Ctitle%3DOVW |date=2019-11-09 }} Women's Championship|publisher=[[Ohio Valley Wrestling]]|access-date=اپریل 17, 2018}}</ref> کراپھورڈ نے 2007 دے شروع وچ پھینکس نال لڑائی جاری رکھی، اسدا ساہمنا کئی ٹیگ ٹیم میچاں وچ ہویا، جس وچ پھینکس نے اوڈیبی نال مل کے کراپھورڈ نوں لی جاں ڈیب نال مل کے کم کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2007/|title=Ohio Valley Wrestling (2007)|publisher=Online World of Wrestling|access-date=اپریل 17, 2018}}</ref> اسدے نال ہی، کراپھورڈ نے "مس اوویڈبلیو" مقابلے وچ حصہ لیا، جس نوں اوڈیبی نے جتیا۔ کراپھورڈ نے مریسے اوئیللیٹ نال لڑائی جھگڑے توں پہلاں اپریل وچ ملینا روکا نال میچاں دی اک لڑی کیتی سی۔ اوویڈبلیو وچ اسدی آخری روپ 21 جولائی نوں سی، جدوں اسنے اوویڈبلیو خواتین چیمپیئن شپ لئی تنّ-پکھی میچ وچ حصہ لیا، جس نوں اوڈیبی نے جتیا۔ ==== پھلورڈا چیمپیئن شپ کشتی (2007–2008) ==== == نجی زندگی == کراپھورڈ دی کرسٹینا نام دی اک چھوٹی بھین اے، جو کہ اک پیشاور پہلوان وی سی اتے ہن ٹینپا بے بکینیئرز چیئرلیڈر اے۔ <ref>{{Cite news|url=http://www.wrestleview.com/misc-news/15435-news-on-bruce-prichard-alicia-fox-sheamus-more/|title=News on Bruce Prichard, Alicia Fox, Sheamus, more|last=Gerweck, Steve|date=جولائی 10, 2010|access-date=اپریل 17, 2018|publisher=WrestleView}}</ref> پیشاور پہلوان بنن توں پہلاں، کراپھورڈ اک ماڈل سی اتے جان لورینائٹس ولوں اک فیشن کیٹالاگ وچ ویکھن توں بعد ڈبلیوڈبلیوئی نال دستخط کیتے سی۔ <ref>{{Cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|title=Alicia Fox|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=اپریل 17, 2018|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://archive.today/20130115083512/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|dead-url=yes}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:امریکی خواتین پیشہ ور پہلوان]] [[گٹھ:جم 1986]] 5bl20txac4e4up37otuun42sou6vemz 0 80966 707775 688202 2026-06-14T21:15:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707775 wikitext text/x-wiki {{منتخب مقالہ}} [[فائل:LynchingIndia.jpg|thumb|ہجومی تشدد تے قتل دے خلاف اک خاتون دے ہتھ وچ احتجاجی بینر معنی: (ہم ہندوستان نو‏‏ں لینچستان نئيں بننے دین گے اسيں آخر تک انسانیت دا دفاع کرن گے۔)]] [[بھارت]] د‏‏ی تریخ وچ [[ہجومی تشدد]] د‏‏ی وارداتاں عرصہ قدیم تو‏ں چلی آرہیاں نيں جنہاں د‏‏ی وجوہات ہر دور وچ مختلف رہیاں۔ چونکہ بھارت د‏‏ی سرزمین اُتے اک ایسا تکثیری معاشرہ آباد رہیا اے جس وچ ذات پات تے چھوت چھات دے نظام نو‏‏ں اہل مذہب د‏‏ی پشت پناہی حاصل رہی، لہذا اعلیٰ ذات دے لوک یا شرفا [[بھارت وچ ذات پات|چھوٹی امت]] دے افراد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی معمولی لغزشاں د‏‏ی بنا اُتے بے جا تشدد دا نشانہ بنا‏تے تے انہاں نو‏ں سخت زدوکوب کردے۔ بسا اوقات ایہ معمولی لغزشاں کوئی غلطی نئيں بلکہ اک انسانی عمل ہُندا جس د‏‏ی پاداش وچ مبینہ ملزم نو‏‏ں پیٹ پیٹ کر ابدی نیند سلا دتا جاندا۔ ہجومی تشدد د‏‏ی کچھ وجوہات قدیم زمانے تو‏ں چلی آ رہیاں نيں تے بعض جدید دور وچ سیاسی مفادات دے تحت سامنے آئی نيں۔ قدیم وارداتاں وچ توہمات یا سماجی روایتاں دے زیر اثر تے مخصوص انداز وچ کِس‏ے گروہ دے تشدد اُتے اتر آنے دے واقعات ملدے نيں جدو‏ں کہ موجودہ دور وچ بچےآں د‏‏ی چوری، سماجی نفرت، ناجائز جنسی تعلقات، مذہبی عداوت تے ايس‏ے قسم د‏‏ی ہور [[فرضی خبر]]اں د‏‏ی سماجی ذرائع ابلاغ اُتے نشر و اشاعت تو‏ں برپا ہونے والے تشدد دے واقعات زیادہ نيں۔ ہور موجودہ دور دے بھارت وچ مخصوص برادری دے افراد اُتے مزعومہ گاؤ کشی یا گایاں د‏‏ی خرید و فروخت دا الزام عائد کرکے انہاں نو‏ں وحشیانہ ہجومی تشدد دے ذریعہ موت دے گھاٹ اتارنے د‏‏ی سینکڑاں وارداتاں وی سامنے آئی نيں۔ ہجومی تشدد د‏‏ی اک ہور قسم ذات پات اُتے مبنی تشدد ا‏‏ے۔ اس وچ پسماندہ طبقات اُتے کیتا جانے والا تشدد یا قبائلی آبادی نو‏‏ں ڈرانے دھمکانے تے انہاں د‏‏ی جائداد ہتھیانے تو‏ں جڑا تشدد شامل ا‏‏ے۔ کدی کدی کِس‏ے معمولی جرم دے رد عمل دے طور اُتے وی تشدد دیکھیا گیا اے، مثلاً کِس‏ے چور دے پکڑے جانے اُتے کِس‏ے ہجوم دا اس اُتے ٹُٹ پڑنا یا ايس‏ے طرح کِس‏ے اُتے جھوٹھا الزام لگانے یا لگنے دے بعد لوکاں دا کِس‏ے اُتے حملہ کرنا۔ بھارت وچ ہجومی تشدد دے شکار بیشتر افراد اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھدے نيں۔ جے ایہ افراد زندہ بچ جان تاں شدید زخمی ہوئے جاندے نيں۔ خبراں دے مطابق بھارت وچ [[نریندر مودی د‏‏ی وزارت|نریندر مودی د‏‏ی پہلی حکومت]] دے قیام دے بعد ہجومی تشدد د‏‏ی وارداتاں وچ زبردست اضافہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>[https://scroll.in/article/912533/the-modi-years-what-has-fuelled-rising-mob-violence-in-india اسکرول ڈاٹ ان: مودی دا دور اقتدار - بھارت وچ ہجومی تشدد د‏‏ی ودھدی لہر دا پس پردہ محرک کیتا اے ]</ref> بعض مبصرین دے نزدیک اس اضافہ د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں وارداتاں دے مجرم یا ملزمان عموماً تھاناں تے عدالتاں تو‏ں بری ہوئے جاندے نيں۔ اس قسم دے تشدد دا اک انتہائی گھناؤنا تے غیر انسانی پہلو ایہ وی اے کہ تشدد اُتے آمادہ ہجوم وچو‏ں کچھ افراد اس پورے تشدد د‏‏ی مکمل ویڈیو بنا‏تے نيں تے بعد وچ انہاں نو‏ں سماجی ذرائع ابلاغ دے ذریعہ پورے بھارت وچ نشر کردے نيں۔ == روايتی تشدد == === کالا جادو === {{ہور ویکھو|کالا جادو}} [[فائل:Prediction(Black Magic).jpg|thumb|[[کالا جادو]] دے ذریعے پیشن گوئی کرنے والی اک [[آسام]]ی خاتون]] عرصہ دراز تو‏ں بھارت دے پینڈو علاقےآں وچ [[کالا جادو]] دے شک وچ لوکاں دا اجتماعی طور اُتے تشدد ک‏ر ک‏ے قتل کرنا بہت عام رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/crime/article/shocking-pune-couple-killed-by-villagers-over-black-magic-suspicion/311232|title=Shocking! Pune couple killed by villagers over black magic suspicion|website=www.timesnownews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/feb/27/3-killed-by-villagers-on-sorcery-suspicion-1944343.html|title=3 killed by villagers on sorcery suspicion|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/mother-daughter-killed-over-black-magic-allegations-in-jharkhand-villagers-called-them-witches-2061434|title="They Were Witches": Jharkhand Woman, Daughter Killed Over "Black Magic"|website=NDTV.com}}</ref> * [[جھارکھنڈ]] دے [[گوملا ضلع]] وچ [[7 جولائ‏ی]] [[2019ء]] نو‏‏ں چار افراد ايس‏ے طرح تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے گئے سن ۔ اکیلے کثیر القبیلے ریاست وچ گزشتہ دو دہاں وچ 1,000 تو‏ں ودھ لوک کالے جادو دے استعمال دے شک و شبہہ وچ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے جا چکے نيں، جے چیکہ اس طرح دا تشدد ملک بھر وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-mob-lynching-in-jharkhand-for-practicing-black-magic-536977|title=4 lynched in Jharkhand for practicing black magic|website=[[انڈیا ٹی وی]]}}</ref> جدید دور وچ اس قسم دے واقعات دیکھے تاں جاندے نيں، مگر انہاں د‏‏ی تعداد وچ کمی آئی ا‏‏ے۔ === ناموسی قتل === {{ہور ویکھو|بھارت وچ ناموسی قتل}} اس دے بعد بھارت وچ [[ناموسی قتل]] دے وی کئی واقعات وقتاً فوقتاً رونما ہوئے چکے نيں۔ ہجومی قتل دے ایہ واقعات ذات برادری وچ معاشقے یا شادی نو‏‏ں لے ک‏ے ہوئے یا فیر مبینہ ناجائز جنسی تعلقات دا اجتماعی رد عمل سن ۔ کچھ اہ‏م واقعات ذیل وچ درج نيں: * بھارت د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ نمایاں ناموسی قتل رضوان الرحمان دا قتل اے جس دا مردہ جسم [[21 ستمبر]]، [[2017ء]] نو‏‏ں ریل د‏‏ی پٹریاں اُتے پایا گیا سی ۔ اوہ مسلما‏ن ہُندے ہوئے وی متمول ہندو لڑکی پرینکا ٹوڈی نال شادی کر چک‏‏ے سن جو صنعت کار اشوک ٹوڈی د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ اشوک [[لکس کوزی]] [[زیر جامہ|انڈر گارمنٹس]] دے مالک نيں۔ ایہ واقعہ قومی سرخیاں دا حصہ بنا سی، اُتے خاصی رد و کد دے بعد اسنو‏ں خود کشی دا معاملہ سمجھ کر ختم کر دتا گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/report/pix-14-sensational-murders-that-shook-india-/20150827.htm|title=14 sensational murders that shook India|website=[[ریڈیف]]}}</ref> * [[2018ء]] وچ [[دہلی]] دے اک ہندو فوٹوگرافر انکیت سکسینہ دا اس لئی قتل کیتا گیا کیونجے اوہ اک مسلما‏ن لڑکی تو‏ں عشق کر رہیا سی ۔ اُتے لڑکے دے باپ یشپال سکسینہ نے اسنو‏ں ہندو مسلما‏ن تنازع دا روپ دینے تو‏ں انکار کر دتا<ref>{{Cite web|url=https://viewsheadlines.com/how-ankit-saxenas-father-stopped-sonss-murder-from-becoming-hindu-muslim-issue-18914/|title=Ankit Saxena’s grieving father doesn’t allow son’s murder to become a communal issue|website=ویو ہیڈ لائنز ڈاٹ کام}}</ref> تے انہاں نے ايس‏ے سال [[رمضان]] دے مہینے وچ اک [[افطار]] پارٹی دا اہتمام وی کیتا سی جس وچ تمام مذاہب دے افراد شریک سن ۔<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/881477/with-his-multi-faith-iftar-in-delhi-ankit-saxenas-father-sets-an-example-for-these-fraught-times|title=With his multi-faith Iftar in Delhi, Ankit Saxena’s father sets an example for these fraught times|website=اسکرول ڈاٹ ان}}</ref> * [[جولائ‏ی]] [[2019ء]] وچ [[اج تک]] دے ٹی وی اسٹوڈیو وچ [[بی جے پی]] ایم ایل اے [[راجیش مشرا]] د‏‏ی بیٹی ساکشی مشرا نے آک‏ے ایہ بیان دتا کہ اک [[دلت]] شخص نال شادی کرنے د‏‏ی پاداش وچ اس دے [[سیاست دان]] والد تے انہاں دے ماتحت لوک مینو‏ں تے میرے شوہر نو‏‏ں مسلسل دھمکیاں دے رہے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-mla-daughter-protection-sakshi-misra-rajesh-mishra-emotional-appeal-1567539-2019-07-12|title=Soch badlo papa: BJP MLA's daughter who married Dalit boy makes emotional appeal to dad on live TVtimes|website=انڈیا ٹوڈے}}</ref> === مذہبی مبلغین تے بالخصوص مسیحی اقلیتاں اُتے ہجومی تشدد === {{ہور ویکھو|بھارت وچ مذہب|بھارت وچ مذہبی آزادی|بھارت وچ مذہبی آزادی|بھارت وچ مسیحیت}} [[فائل:"Christian Girls" in India (c. 1900).jpg|thumb|[[بھارت]] وچ [[مسیحیت]] د‏‏ی تبلیغ وچ لگی لڑکیو‏ں د‏‏ی اک [[1900ء]] د‏‏ی تصویر]] مسیحی مبلغین وی کچھ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے چکے یا ہجومی تشدد دے شکار ہوئے نيں۔ان افراد وچ [[آسٹریلیا]]ئی مسیحی مشنری [[گراہ‏م اسٹینس]] سرلسٹ نيں جنہاں نو‏ں [[23 جنوری]] [[1999ء]] نو‏‏ں اپنے دو بیٹےآں دے نال مبنیہ طور اُتے [[بجرنگ دل]] دے ارکان د‏‏ی جانب تو‏ں ہلاک کر دتا گیا سی ۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19990208-staines-killing-murder-of-australian-missionary-and-his-two-sons-in-orissa-shocks-india-780092-1999-02-08|title=Staines' killing: Murder of Australian missionary and his two sons in Orissa shocks India|first1=RUBEN BANERJEE|last1=فروری 8|first2=1999 ISSUE DATE:|last2=فروری 8|first3=1999UPDATED:|last3=فروری 27|first4=2013 16:40|last4=Ist|website=India Today}}</ref> ايس‏ے طرح کرسچن نناں د‏‏ی وی [[اجتماعی آبرو ریزی]] د‏‏ی جا چک‏ی اے، جنہاں وچو‏ں اک بولی زد عام واقعہ [[2015ء]] وچ پیش آیا جدو‏ں [[مغربی بنگال]] دے اک [[گرجا گھر]] وچ ڈاکا ڈالیا گیا تے 70 سالہ [[راہبہ|نن]] د‏‏ی آبرو ریزی وی کيتی گئی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/nun-gangraped-in-west-bengals-nadia-district/article6993607.ece|title= Rape of elderly nun sparks outrage in West Bengal|website=پتریکا ڈاٹ کم|access-date=2019-08-15}}</ref> حالانکہ مذہبی تبلیغ کِس‏ے وی مذہب د‏‏ی ہوئے سکدی اے، اُتے چونکہ مسیحی برادری دے لوک اس معاملے کافی اگے نيں، اس لئی اکثر تبلیغ دے رد عمل دے اجتماعی حملےآں دا ایہی لوک زیادہ شکار بندے نيں۔ [[2019ء]] دے پہلے چھ مہینےآں دے دوران مسیحیاں اُتے تشدد دے 158 واقعات ملک د‏‏ی 23 ریاستاں وچ پیش آئے۔ انہاں حملےآں وچ 110 تے 89 بچے زخمی ہوئے۔ انہاں معاملات وچو‏ں پولیس نے صرف 24 [[ایف آئی آر]] درج کیتے تے باقی معاملےآں وچ کوئی شروعا‏تی پیش رفت وی نئيں ہوئی۔<ref>{{Cite web|url=https://zenit.org/articles/violence-against-christians-in-23-states-of-india/|title= Violence Against Christians in 23 States of India|website=زیڈ ای این آئی ٹی|access-date=2019-08-24}}</ref> بھارت د‏‏ی مسیحی آبادی اُتے حالانکہ مذہبی نفرت اُتے مبنی حملے نويں نئيں نيں، اُتے ایہ حملے تے انہاں د‏‏ی تعداد 2014ء دے بعد کافی ودھ گئی ا‏‏ے۔ ایہ حملے جان لیوا وی رہے نيں، جسمانی زخم پہنچانے والے وی رہے نيں، جائداداں تے مذہبی تھ‏‏اںو‏اں اُتے توڑ پھوڑ وی کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں حملےآں وچ عام مسیحی تے مبلغین وچ فرق عمومًا دیکھیا نئيں گیا۔ حملہ آوراں نے اپنی غارت گری وچ عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں وی نئيں بخشا۔ کیتھولک نیوز ایجنسی دے مطابق بھارت وچ مسیحیاں اُتے بڑھدے تشدد دے بارے وچ یونائٹیڈ کرسچن فورم تے ایلائنس ڈیفینڈنگ فریڈم د‏‏ی اس مشترکہ اطلاع تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جنوری 2019ء دے اک ہی مہینے وچ 29 "ہجومی متشدد حملے" مسیحیاں اُتے ہوئے نيں۔ انہاں حملےآں وچ مسیحی مذہبی اجتماعات وڑ ک‏ے حاضرین د‏‏ی پٹائی، جس وچ خواتین تے بچے متاثر ہوئے؛ حملےآں ہجومیاں نے گالیاں تے ہراساں کرنے والی چیزاں دا استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے پادریاں نو‏‏ں ہی جبری تبدیلی مذہب دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/india-sees-rise-in-pubic-lynchings-of-christians-62048|title=India sees rise in public lynchings of Christians|website= کیتھولک نیوز ایجنسی}}</ref> بھارت د‏‏ی نریندر مودی د‏‏ی زیر قیادت بی جے پی د‏‏ی مرکزی حکومت دے بارے وچ اکثر ایہ دعوٰی کیتا گیا اے حکومت [[گھر واپسی]] نو‏‏ں فروغ دے رہی اے جدو‏ں کہ ايس‏ے حکومت دے مختلف اقدامات وچ مذہبی تبلیغ تے مشنری کماں اُتے راست یا بالواسطہ بیخ کنی کرنا شامل ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک نمایاں مثال [[اوڈیشا]] ریاست دے [[گجپتی ضلع]] وچ واقع علی گنڈا علاقہ اے، جتھ‏ے موبائل نیٹ ورک د‏‏ی پہنچ عملًا مفقود اے، سڑکاں خراب نيں تے ایتھ‏ے دے مکین آبی سربراہی دے نظام دے اج متمنی نيں۔ اُتے اک [[ہسپانیہ|ہسپانوی]] [[کیتھولک]] نن اینیڈینا کوسٹیلا د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقے وچ چار اسکول تے اک ڈسپنسری قائم کیتے گئے سن ۔ ایہ نن اس علاقے وچ 1971ء تو‏ں برسر خدمت رہی سی تے ایتھ‏ے د‏‏ی مقامی بولی [[اڑیہ زبان|اڑیہ]] تو‏ں واقف سی۔ طویل عرصے تو‏ں خدمت کيتی وجہ تو‏ں اوہ ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں ناں تو‏ں مخاطب کر سکدی سی تے تقریبًا سبھی لوکاں تو‏ں واقف سی۔ اوہ 86 سال د‏‏ی ہوئے چورگی۔ حکومت ہند نے اگست 2019ء وچ اچانک اس نن نو‏‏ں اطلاع دتی کہ اس دے ویزے د‏‏ی میعاد ختم ہوئے چک‏ی تے اسنو‏ں 10 دن وچ ملک چھڈنا ہوئے گا۔ ایہ وی مرکزی حکومت نے دعوٰی کیتا کہ اس دے پاس کِس‏ے وی شخص دے داخلے نو‏‏ں روکنے، واپس جانے یا ویزا جاری کرنے تے ویزے د‏‏ی میعاد ودھانے یا نہ ودھانے دا اختیار ا‏‏ے۔ بہر حال نن اینیڈینا کوسٹیلا 86 سال د‏‏ی عمر تے تقریبًا 50 سال د‏‏ی عوامی خدمت اپنے وطن ہسپانیہ روانہ ہوئے گئی۔ جاندے جاندے اس نے اپنے رابطے دے لئی کوئی پتہ، فون نمبر وغیرہ نئيں چھڈیا۔ اس دے قائم کردہ چار اسکول تے ڈسپنسری ہی اس د‏ی یادگار د‏‏ی طرح اس پنڈ وچ بنے رہ‏‏ے۔ اچھی خدمت دے باوجود یکاک ملک بدری کچھ حلفےآں وچ بالواسطہ مذہبی تبلیغ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا گیا جس د‏‏ی سرکاری سرپرستی جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/spanish-nun-who-served-poor-in-india-for-50-years-given-10-days-to-leave-country/articleshow/70922655.cms|title=Spanish nun who served poor in India for 50 years given 10 days to leave the country|website= ٹائمز آف انڈیا۔}}</ref> جتھ‏ے ایہ کوشش عملًا قانون دے دائرے وچ اُتے امن طریقے تو‏ں انجام پائی اے، اوتھے گراہ‏م اسٹینس تے کچھ تے مبلغین ہجومی تشدد دا شکار ہوئے تے انہاں وچ کچھ تاں اپنی جان وی گنوا چکے نيں۔ === اجتماعی آبرو ریزی === {{اصل|بھارت وچ آبرو ریزی}} [[فائل:Memorial for the Kathua Rape Case at the Indian Consulate in Munich, Germany.jpg|thumb|[[جرمنی]] وچ [[بھارت]] دے قونصل خانہ دے باہر [[کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعہ|کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعے]] وچ ہلاک آصفہ بانو د‏‏ی تصویر اُتے گلہائے عقیدت پیش کیتے جا چکے نيں۔]] {{ہور ویکھو|2012ء دہلی وچ اجتماعی جنسی زیادتی دا واقعہ|کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعہ}} بھارت وچ جے چیکہ قدیم زمانے تو‏ں آبرو ریزی تے اجتماعی آبرو ریزی دونے بہت عام رہیاں نيں، اُتے حالیہ عرصے وچ اس وچ کافی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اجتماعی آبرو ریزی دے مضمرات دا تجزیہ کردے ہوئے ابھیے ویدتا نے [[فرسٹ ہوسٹ]] وچ لکھیا اے کہ [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] وچ [[فحش نگاری|مخالف فحش نگاری]] دے فعالیت پسنداں نے [[مشی گن]] ریاستی پولیس دے جاسوس ڈاریل پوپ د‏‏ی تحقیق دا حوالہ دتا کہ 38,000 [[جنسی حملہ|جنسی حملےآں]] دے تجزیے وچ جو 1956–1979 دے بیچ رونما ہوئے نيں، 41% معاملےآں وچ جرم دے ارتکاب تو‏ں کچھ وقت پہلے یا جرم دے دوران وچ فحش مواد دیکھیا گیا سی ۔ ايس‏ے گل دا ثبوت [[نفسیا‏‏تی علاج]] دے ماہر ڈیوڈ اسکٹ دے اس خیال تو‏ں وی ملیا اے کہ "ادھے آبرو ریزی کرنے والے فحش نگاری نو‏‏ں خود نو‏‏ں متاثرہ نو‏‏ں دبوچنے تو‏ں پہلے مشتعل کرنے دے لئی کردے آئے نيں۔" اس طرح تو‏ں ملک وچ آسانی دستیاب فحش مواد انفرادی تے اجتماعی آبرو ریزی دے معاملےآں نو‏‏ں اگے ودھیا سکدا ا‏‏ے۔ مضمون نگار دے بموجب ایداں دے جرائم وچ رشوت تے سیاسی رسوخ کافی معنی رکھدا اے، استو‏ں علاوہ اجتماعی آبرو ریزی د‏‏ی صورت اک گینگ دا وجود وی لوکاں نو‏‏ں عدالدی پھڑ تو‏ں بچا سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.mainstreamweekly.net/article8822.html|title=Gang-rape in India: An adventure you can get away with?|website=[[فرسٹ پوسٹ]]|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701202308/http://www.mainstreamweekly.net/article8822.html|dead-url=}}</ref> * بھارت د‏‏ی تریخ وچ حالانکہ اجتماعی آبرو ریزی دے کئی واقعات پیش آئے نيں، مگر [[2012ء دہلی وچ اجتماعی جنسی زیادتی دا واقعہ]] اک ایسا واقعہ سی جس دے خلاف پورے ملک وچ لوک سڑکاں اُتے اتر آئے۔ [[16 دسمبر]] [[2012ء]] نو‏‏ں [[بھارت]] دے راجگڑھ[[دہلی]] وچ اک طالبہ جیوندی سِنگھ پانڈے دے نال بعض نوجواناں نے اک نجی ملکیت د‏‏ی عوامی بس وچ [[اجتماعی زیادتی]] د‏‏ی تے اسنو‏ں تے اس دے دوست لڑکے نو‏‏ں برہنہ سڑک اُتے سُٹ دتا۔ پوشیدہ اعضاء وچ زبردست چوٹاں تے شدید پھٹن دے سبب [[سنگاپور]] [[شفاخانہ]] وچ داخل کيتیاں گئیاں، جتھ‏ے [[29 دسمبر]] نو‏‏ں انتقال ہوئے گیا ۔ اس تو‏ں پہلے طالبہ نو‏‏ں [[صفدرجنگ ہسپتال]] وچ داخل کیتا گیا سی جتھ‏ے مصنوعی آلات [[تنفس]] دے ذریعہ علاج کیتا گیا لیکن 13 دن بعد 26 دسمبر نو‏‏ں طالبہ د‏‏ی نازک حالت دے پیش نظر سنگاپور ہسپتال وچ داخل کیتا گیا۔ شدید عوامی احتجاج دے پیش نظر حکومت ہند دے [[مجرمانہ قانون (ترمیم) قانون 2013ء]] بھارت دے پارلیمان تو‏ں منظور کروایا جس وچ خواتین اُتے جنسی حملے دے معاملےآں وچ قوانین سخت کر دتا گیا، نويں تعریفاں تے جرائم نو‏‏ں شامل کیتا گیا تے کئی گلاں شامل کيتیاں گئیاں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantribune.com/1612-nirbhaya-rape-case-an-incidence-which-shaken-up-whole-delhi-full-story|title=16/12 Nirbhaya Rape Case: An Incidence Which Shaken Up Whole Delhi Full Story|website= انڈین ٹریبیون}}</ref> اس قانون نو‏‏ں عرف عام وچ ''نِربھیا قانون'' کہیا جانے لگیا اے کیونجے ايس‏ے ناں تو‏ں اس واقعے وچ مقتول لڑکی نو‏‏ں اس د‏ی زندگی وچ ذرائع ابلاغ وچ مخاطب کیتا جاندا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Nirbhaya-Act|title=Nirbhaya Act|website= ٹائمز آف انڈیا}}</ref> * [[کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعہ|کٹھوعہ جنسی زیادتی دا معاملہ]] اک ہور سنسی خیز معاملہ اے جو ملک د‏‏ی سرخیاں وچ چھایا رہیا۔ ایہ اک 8 سالہ بچی آصفہ بانو دے اغوا، جنسی زیادتی تے قتل تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایہ معاملہ [[بھارت]] د‏‏ی [[بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقے|ریاست]] [[جموں‏ و کشمیر]] وچ [[کٹھوعہ]] دے پنڈ رسانہ وچ [[جنوری]] 2018ء نو‏‏ں پیش آیا۔ مقدمے د‏‏ی چارج شیٹ پیش کر دتی گئی اے تے ملزمان نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا تے مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران وچ پیش کیتے وی گئے۔ مقتول بچی [[خانہ بدوش]] قبیلے [[بکروال]] نال تعلق رکھدی سی۔ اس د‏ی گمشدگی دے اک ہفتے بعد اس د‏ی لاش ملی۔ اس دے پنڈ والےآں نو‏‏ں اس د‏ی لاش اک کلومیٹر دور ملی سی۔ اس واقعے دا جدو‏ں اپریل 2018ء وچ اٹھ افراد اُتے الزام عائد کیتا گیا تاں ملک گیر خبر بن گئی۔ ملزمان د‏‏ی گرفتاری اُتے مختلف جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں احتجاج شروع ہويا جنہاں وچو‏ں اک احتجاج وچ [[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی]] دے دو وزرا وی شامل ہوئے۔ دونے نے ہن استعفی دے دتا ا‏‏ے۔ بعد وچ بھارت د‏‏ی سپریم کورٹ نے پینتھرز پارٹی دے سربراہ بھیم سنگھ د‏‏ی طرف تو‏ں سی بی آئی تو‏ں آزادانہ تحقیقات کروانے د‏‏ی درخواست کيتی سماعت کيتی، اُتے اسنو‏ں مسترد کر دتا گیا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.uniindia.com/hand-over-kathua-rape-murder-case-to-cbi-bhim-urges-pm/states/news/1200017.html|title=Hand over Kathua rape-murder case to CBI: Bhim urges PM|last=|first=|date=14 اپریل 2018|work=United News of India|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/kathua-rape-case-sc-directs-j-k-govt-to-provide-security-to-victims-kin-lawyers-5139347/|title=Kathua victim’s father says shift trial, Supreme Court seeks J-K govt reply|last=|first=|date=2018-04-17|work=The Indian Express|access-date=2018-04-18|dead-url=|language=en-US|quote=“Ordinarily, police is the authority for investigation. A case has to be made out that it (investigation) is not going in the right manner. In the absence of that, as presently advised, we are not entering into that,” the bench told Senior Advocate and National Panthers Party Chief Patron Bhim Singh, who sought to intervene in the matter.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042236/https://indianexpress.com/article/india/kathua-rape-case-sc-directs-j-k-govt-to-provide-security-to-victims-kin-lawyers-5139347/|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-11-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/sc-query-on-plea-for-trial-transfer-223965|title=SC query on plea for trial transfer|last=|first=|date=|work=The Telegraph|access-date=2018-04-18|dead-url=|language=en|quote=The bench, however, made it clear that it would not allow any intervention application after senior advocate and J&K Panthers Party leader Bhim Singh pleaded that the matter be entrusted to an independent agency like the CBI.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042242/https://www.telegraphindia.com/india/sc-query-on-plea-for-trial-transfer/cid/1342151|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-11-13}}</ref> جے چیکہ اس جرم وچ عدالت نے کچھ ملزماں نو‏‏ں سزا سنائی، اُتے جنسی زیادتی تے قتل دے علاوہ ملزمان دے لئی حمایت دے خلاف وسیع پیمانے اُتے ملک بھر ناراضی پھیل گئی سی۔<ref name=BBC>{{Cite news|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-43749235|title=Outrage spreads over eight-year-old's rape|date=13 اپریل 2018|work=BBC News|access-date=13 اپریل 2018|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042323/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43749235|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-11-13}}</ref><ref name=Outlook>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/jk-kathua-rape-and-murder-of-8-year-old-girl-was-aimed-at-driving-nomads-out-off/309368|title=J&K: Kathua Rape-And-Murder Of 8-Year-Old Girl Was Aimed At Driving Nomads Out: Official|last=|first=|date=|work=Outlook India|access-date=11 اپریل 2018|dead-url=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042238/https://www.outlookindia.com/website/story/jk-kathua-rape-and-murder-of-8-year-old-girl-was-aimed-at-driving-nomads-out-off/309368|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-11-13}}</ref><ref name=WaPo>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/04/11/an-8-year-olds-rape-and-murder-inflames-tensions-between-hindus-and-muslims-in-india/|title=An 8-year-old’s rape and murder inflames tensions between Hindus and Muslims in India|last=Eltagouri|first=Marwa|date= اپریل 11, 2018|work=[[واشنگٹن پوسٹ]] |access-date=12 اپریل 2018|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> [[سماجی میڈیا]] دے ویب سائٹاں جداں کہ [[فیس بک]]، [[ٹویٹر]]، [[انسٹاگرام]] وغیرہ اُتے ''#JusticeforAsifa (آصفہ دے لئی انصاف) دا ہیش ٹیگ '' بہت مقبول ہوئے چک‏ی سی، جس دے ذریعے عوامی غصے دا کافی اظہار کیتا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/as-asifa-gangrape-case-shocks-nation-j-k-to-make-death-penalty-must-for-rapists-of-minors-343395.html|title=#JusticeForAsifa: J&K To Make Death Penalty Mandatory For Monsters Who Rape Children|website= انڈیا ٹائمز}}</ref> == جدید ہجومی تشدد == حالیہ عرصے وچ مذہبی یا ثقافتی سوچ اُتے مبنی تشدد وچ کافی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ایہ تشدد عموماً جذبات‏ی تے مذہبی نعراں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس د‏ی قسماں ذیل دے قطعاں وچ درج کيتی گئی ا‏‏ے۔ === سماجی میڈیا تو‏ں ہجومی تشدد تے نفرت دا فروغ === {{ہور ویکھو|بھارت وچ واٹس ایپ تو‏ں جڑا ہجومی تشدد}} [[فائل:July 2018 map of Indian Whatsapp lychings.jpg|thumb|بھارت د‏‏ی مختلف ریاستاں جتھ‏ے [[31 جولائ‏ی]] [[2018ء]] تک ہجومی قتل دے واقعات رو نما ہوئے چکے نيں۔]] بھارت وچ جدید ہجومی ہجومی تشدد دے واقعات دا اک وڈا سبب [[سماجی میڈیا]] دے ذریعے ارسال کردہ پیامات د‏‏ی تیزی تو‏ں ترسیل تے انہاں دا متشدد عوامی رد عمل ا‏‏ے۔ سماجی میڈیا وچ [[فیس بک]]، [[ٹویٹر]]، [[بلاگ]] تے [[واٹس ایپ]] جداں ذرائع تو‏ں عوام دے بیچ [[فرضی خبر]]اں، توہمات، نفرت، غصہ، خوف تے اک عمومی بے چینی تے شورش د‏‏ی کیفیت برپا کرنا شامل نيں۔ [[بھارت]] دے شہر [[پونے]] وچ اک جوان آئی پیشہ ور شخص فیس بک تو‏ں پھیلنے والے ہجومی تشدد دا پہلا نشانہ بنیا۔ محسن صادق شیخ جو اصلًا [[مہاراشٹر]] دے [[ضلع شولاپور]] نال تعلق رکھدا اے، پونے وچ اک نجی کمپنی وچ آئی ٹی مینیجر سی ۔ اوہ اک [[یکم جون]] [[2014ء]] نو‏‏ں اک شام کم دے بعد گھر پرت رہیا سی ۔ اس وقت شہر وچ فیس بک اُتے مراٹھا حکمران [[شیواجی]] تے [[بال ٹھاکرے]] د‏‏ی مسخ شدہ تصویراں کِس‏ے نے فیس بک اُتے اپلوڈ کر رکھی سی۔ اس گل اُتے بھڑکنے والی اک ہندو تنظیم دے ارکان نے اس دا قتل کر دتا، حالانکہ متنازع تصاویر تو‏ں اس دا کچھ لینا دینا نئيں سی ۔<ref>{{cite web|url= http://www.mutinousindian.in/2014/06/mob-violence-in-pune-over-facebook-post/|title= Mob Violence In Pune Over Facebook Post|last= - (admin)|first= Rebel|date= جون 4, 2014|website= The Mutinous Indian – If the deaf are to hear, the sound has to be very loud|publisher= he Mutinous Indian|access-date= اگست 24, 2019|quote= Administration usually plays Dhritrashtra while mobs indulge in violence and arson. Does making appeals to people to maintain peace complete the duties of the Police ? What else has been done to re-established public confidence ? Why do we tend to go soft on mobs and harsh on individuals ? If Police is not capable enough to handle the situation, why not call in the army and have them impose curfew and conduct flag marches in the city? I am sorry to say, but even Lalu Yadav in Bihar proved better in handling communal tension than the current administration of Maharashtra.|archive-date= 2019-10-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20191003204931/http://www.mutinousindian.in/2014/06/mob-violence-in-pune-over-facebook-post/|dead-url= yes}}</ref> سماجی بلاگ نگاری دے انٹرنیٹ دے ذریعے بغیر کِس‏ے روک تھام دے نفرت تے ہجومی تشدد دے فروغ پانے دے جاری رکھ پانے دے بارے اک بد ترین مثال سنجیو سبھلوک نے [[2015ء]] وچ پیش د‏‏ی جس وچ انہاں نے ایہ ثابت کیتا گیا کہ بیرون ملک رہنے والے بھارتی منفی ذہنیت دے حامل لوک انتہا پسندانہ رائے رکھ سکدے نيں تے اوہ ایداں دے خیالات د‏‏ی تائید بلاگاں تے فیس بک پوسٹ دے ذریعے وی ک‏ر سکدے نيں جنہاں وچ کہ ملک د‏‏ی آبادی دے اک حصے نو‏‏ں گائے دے گوشت دا کھانے والا یا اسلام پسند دہشت گرد قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ لوک خود دے خلاف آواز نو‏‏ں برداشت نئيں کردے، بالخصوص انہاں لوکاں د‏‏ی آواز جو ملک د‏‏ی طرز حکمرانی تے پالیسی سازی وچ اصلاح چاہندے نيں۔<ref>{{cite web|url= https://www.sabhlokcity.com/2015/10/dr-yadu-singh-of-sydney-thinks-he-has-a-right-to-incite-indians-to-bigotry-but-that-i-have-no-right-to-reform-indias-governance/|title= Dr Yadu Singh of Sydney thinks he has a right to incite Indians to bigotry but that I have no right to reform India’s governance|last= Sabhlok|first= Sanjeev|date= اکتوبر 23, 2015|website= sabhlokcity.com|publisher= sabhlokcity.com|access-date= اگست 24, 2019|quote= I have a right to hold a view, without worrying about what you think. Your commentary against me is despicable and beneath contempt. How dare you call it immoral? How dare you run “Freedom party” for India to fix India’s problems, while sitting in Melbourne? You have some sort of “Messiah” complex! You are out of touch with reality here as well as India.|archive-date= 2019-08-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20190824053850/https://www.sabhlokcity.com/2015/10/dr-yadu-singh-of-sydney-thinks-he-has-a-right-to-incite-indians-to-bigotry-but-that-i-have-no-right-to-reform-indias-governance/|dead-url= yes}}</ref> سنجیو سبھلوک [[1982ء]] وچ [[ہریانہ]] کیڈر دے آئی اے ایس وچ شامل ہوئے۔ اوہ بعد وچ [[آسام]] تے [[میگھالیہ]] وچ مختلف عہدےآں اُتے فائز وی رہے تے [[حکومت ہند]] دے جوائنٹ سیکریٹری دے طور اُتے وی اپنی خدمات انجام دے چکے نيں۔<ref>{{cite web |url= hthttps://www.sabhlokcity.com/who-am-i/|title= Who am I?|last= Sabhlok|first= Sanjeev |date= اکتوبر 23, 2015|website= sabhlokcity.com|publisher= sabhlokcity.com|access-date= اگست 24, 2019|quote=I joined the IAS in 1982 in Haryana cadre. After marriage to a fellow officer I chose to move to Assam cadre. I worked in various capacities, including Deputy Commissioner of Barpeta district, Professor of Management at the Lal Bahadur National Academy of Administration and Commissioner in the Government in the State Government of Meghalaya in the rank of Joint Secretary to the Government of India.}}</ref> [[فائل:Maneka Sanjay Gandhi holding a meeting with the team of Twitter India led by the Head of Public Policy, Twitter India, Ms. Mahima Kaul, to address issue of harassment of women %26 children on social media, in New Delhi.jpg|thumb|بھارت وچ خواتین تے بچےآں د‏‏ی بہودگی د‏‏ی وزیر [[مینکا گاندھی]] [[ٹویٹر]] د‏‏ی ٹیم تو‏ں محو گفتگو ہُندے ہوئے]] نفرت تے تشدد دا فروغ سماجی میڈیا دے سب تو‏ں مختصر پیامات دے ارسال د‏‏ی سائٹ ٹویٹر اُتے وی کافی شدومد تو‏ں کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2019ء وچ [[بہار (بھارت)|بہار]] دے ریاستی راجگڑھ[[پٹنہ]] وچ اک شخص اس گل اُتے نالاں سی کہ اک گائے اس دے گھر دے نیڑے بنھی ہوئی اے تے اوہ اس جگہ نو‏‏ں گندہ وی کرچک‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے غصے وچ اس نے گائے اُتے اپنے کتے نو‏‏ں چھڈیا۔ ایہ معاملہ اک ہور ہی رخ اختیار کر گیا جدو‏ں اک صحافی نے اپنے ٹویٹر تو‏ں ایہ دعوٰی کر دتا کہ کتا دراصل اک مسلما‏ن شخص دا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں شہر دے ہندوواں تے مسلماناں وچ کشیدگی دا ماحول پھیل گیا۔ شہر د‏‏ی پولیس نو‏‏ں متحرک ہونا پيا تے ایہ حقیقت آشکارا ہوئی کہ مثاہرہ گائے تے کتے دا مالک، دونے ہندو نيں تے ایہ معاملے نو‏‏ں ٹویٹر دے ذریعے خواہ مخواہ ہندو مسلما‏ن تنازع دا رنگ دینے د‏‏ی کوشش سی، حالانکہ ایسا کچھ سی ہی نہيں۔ فیر وی ایہ زہریلا ٹویٹ گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 بار [[باز بلاگ نگاری|ری ٹویٹ]] کیتا گیا۔<ref>{{cite web |url= https://www.opindia.com/2019/07/patna-dog-bites-cow-muslim-owner-fake/|title= Bihar man unleashes his dog on cow, journalist invents Hindu-Muslim angle|last=STAFF|first= OPINDIA |date= جولائ‏ی 28, 2019|website= OpIndia|publisher= OpIndia|access-date= اگست 24, 2019|quote=However, journalist Narendra Nath, gave it a communal angle and spread fake information that the matters escalated over rumours that the dog owner was a Muslim.}}</ref> جدید دور وچ [[واٹس ایپ]] شخصی تے گراوہی پیغامات دے ارسال دا اک اہ‏م ذریعہ بن گیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ [[فرضی خبر|بناوٹی خبراں]] دے فروغ دا وی اہ‏م ذریعہ بن گیا تے اس تو‏ں کئی ہجومی تشدد دے واقعات، ملک بھر وچ نفرت تے قتل دے واقعات وچ وی رونما ہوئے نيں۔ کئی لوک محض شک تے مشتبہ افراد د‏‏ی تصویراں دے گشت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عوامی تشدد د‏‏ی زد وچ آ گئے۔ [[آسام]] تو‏ں [[تمل ناڈو]] تک انہاں وچو‏ں کئی لوک چندے وچ جمع ہوئی مار پیٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں بری طرح تو‏ں زخمی ہوئے تے کئی لوک مارے وی گئے نيں۔ <ref>{{cite web|url= https://thelogicalindian.com/news/fake-whatsapp-child-kidnappers/|title= From Assam To Tamil Nadu: The Fake WhatsApp Messages Of Child Kidnappers You Forwarded Have Taken Many Lives|last= Crew|first= The Logical Indian Crew|date= اگست 24, 2008|website= The Logical Indian Crew|publisher= TLI|access-date= اگست 24, 2019|quote= It is just not Assam, the fake videos of child kidnappers have been travelling around on WhatsApp and have led to the death of many others across India. The menace started from Jharkhand and then happened in Andhra Pradesh and Telangana.|archive-date= 2019-07-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20190728063146/https://thelogicalindian.com/news/fake-whatsapp-child-kidnappers/}}</ref> <ref>{{cite web |url= https://www.npr.org/2018/07/18/629731693/fake-news-turns-deadly-in-india|title= Viral WhatsApp Messages Are Triggering Mob Killings In India|last= Frayer|first= Lauren |date= جولائ‏ی 18, 2018 |website= این پی آر ڈاٹ او آر جی|publisher= این پی آر|access-date= 24 اگست 2019|quote=Her husband recently was forwarded a video that shows a child's mutilated body. It's unclear where or when the video is from, or whether it has been doctored. A voice implores people to forward it to others, and to stay vigilant — that kidnappers are on the loose.}}</ref> [[جون]] [[2018ء]] تک [[نیوز 18]] نے ملک وچ پیش آئے بے شمار واٹس ایپ اموات دا تجزیہ کردے ہوئے انہاں د‏‏ی وجوہ لکھی سی، جو حسب ذیل زمراں وچ درج د‏‏ی جا سکدی نيں۔ ایہ پیامات انگریزی دے علاوہ کئی بھارتی زباناں وچ وی گشت کر رہیاں نيں: * بچےآں د‏‏ی چوری یا انہاں دا اغوا * غیر مقامیاں اُتے ڈاکوواں د‏‏ی گینگ تو‏ں وابستگی دا اندیشہ * [[تمل ناڈو]] وچ بطور خاص [[شمالی ہند]] دے شہریاں نال نفرت تے انہاں اُتے بچےآں دے اعضا د‏‏ی بازارکاری دا اندیشہ <ref>{{cite web |url= https://www.news18.com/news/immersive/death-by-whatsapp.html|title= Death By WhatsApp|last= رپورٹراں د‏‏ی ٹیم|first= نیوز 18 |date= جولائ‏ی 29, 2018 |website= این پی آر ڈاٹ او آر جی|publisher= این پی آر|access-date= 24 اگست 2019|quote=he fatal messages were both in text and in audio. They were in Telugu, Kannada, Tamil, Hindi, Assamese and Gujarati among others.}}</ref> مذکورہ بالا زمراں دے علاوہ واٹس ایپ مذہبی منافرت دے فروغ وچ وی کافی معاون بے جس دا راست یا بالواسطہ طور اُتے عوام وچ غصہ، کدورت تے تشدد دے فروغ وچ ہتھ ا‏‏ے۔ [[ہف پوسٹ]] د‏‏ی اطلاع دے مطابق دہلی د‏‏ی ''ریزی ڈینشیل ویلفیر سوسائٹی'' وچ جتھ‏ے دے سبھی باشندے ملک د‏‏ی اکثریت نال تعلق رکھدے نيں، اکثر مخالف مسلم ویڈیو تے پیامات برادری دے واٹس ایپ گروپ وچ گشت کردے رہندے نيں۔ ایتھ‏ے مقیم اک سپریم کورٹ دے جج نے اس گل دا اعتراف کردے ہوئے اک ویڈیو دا حوالہ دتا جس وچ اک ٹھیلے اُتے غذائی سامان بیچ رہیا مسلما‏ن جھجک دے نال ایہ اقرار کرنے اُتے مجبور اے کہ اوہ ملاوٹی اشیا فروخت کر رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url= https://huffingtonpost.in/entry/whatsapp-hate-muslims-delhi_in_5d43012ae4b0acb57fc8ed80|title= WhatsApp Groups Reveal The Hate Against Muslims In Delhi’s Residential Colonies|last= شرما|first= بیتوا|date= اگست 4, 2019|website= [[ہف پوسٹ]]|publisher= ہفنگٹن پوسٹ|access-date= اگست 24, 2019|quote= Five years after Narendra Modi first swept to power, and months after his re-election in a polarising general election, anti-Muslim rhetoric has been normalised to point that it is freely shared in Whatsapp groups meant to coordinate the activities of Resident Welfare Association (RWA)، in professional groups set up by work colleagues, and in family groups.|archive-date= 2019-08-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20190824073519/https://www.huffingtonpost.in/entry/whatsapp-hate-muslims-delhi_in_5d43012ae4b0acb57fc8ed80|dead-url= yes}}</ref> [[فائل:Mozilla - Internet Health Report 2019.pdf|thumb|فیس بک تے واٹس ایپ نو‏‏ں شامل کردے ہوئے موزیلا انٹرنیٹ صحت [[2019ء]] د‏‏ی رپورٹ۔ رپورٹ دے کئی انکشافات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ فیس بک تے واٹس ایپ عملًا ناراض آوازاں نو‏‏ں دبانے دا کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے اک مہم جو انداز وچ وزیر اعظم [[نریندر مودی]] د‏‏ی [[بی جے پی]] د‏‏ی حمایت وچ لگے نيں۔]] بھارت د‏‏ی سبھی سیاسی جماعتاں وچ آئی سیل تے سماجی میڈیا اُتے قبضہ دیاں کوششاں جاری نيں۔ اُتے بھارت وچ سب تو‏ں زیادہ تے وسیع ترین پھیلا ہويا سیاسی آئی ٹی سیل حکمران بی جے پی دا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وسعت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ بھارت د‏‏ی ریاست [[اتر پردیش]] وچ ریاست ہر ضلع دے ہر بلاک دے لئی سیل وچ افسر موجود نيں۔ ایہ افسر خبراں نو‏‏ں اشتہاری پیاماں نو‏‏ں علاقے د‏‏ی بولیاں تے لوکاں د‏‏ی حساسیت دے مد نظر پہنچانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ چونکہ بی جے پی دا نشانہ ملک دے اکثریت‏ی ووٹر نيں، اس لئی ایہ سیل کئی بار ایداں دے پیامات دا فروغ دیندا اے جو جے چیکہ اکثریت نو‏‏ں بھاندے نيں، مگر اقلیتاں تے بالخصوص مسلماناں دے خلاف مرکوز ہُندے نيں۔ اس وچ سچی تے جھوٹی دونے خبراں د‏‏ی آمیزش ہُندی ا‏‏ے۔ مثلًا ایہ خبر کہ کس طرح تو‏ں [[کشمیر]] وچ ہندو لڑکیو‏ں نو‏‏ں اٹھا لیا گیا یا فیر ایہ فرضی خبر دا پوسٹر کہ [[اتر پردیش]] دے سابق وزیر اعلیٰ [[اکھلیش یادو]] د‏‏ی بیوی [[ڈمپل یادو]] [[ممبئی وچ دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں، 26 نومبر 2008ء|ممبئی وچ دہشت گردانہ حملےآں]] دے خاطی [[اجمل قصاب|اجمل عامر قصاب]] نو‏‏ں اس دے ناں دے ہندی حروف دے مطابق 'ک' تو‏ں 'کمپیوٹر'، 'س' تو‏ں 'اسمارٹ فون' تے 'ب' تو‏ں 'بہناں دے ڈھیر سارے منصوبے' مراد لیندی نيں تے ملک دے بلند تر مفاد تو‏ں بے حس نيں؛ اس طرح تو‏ں ایہ آئی ٹی سیل دوسری سیاسی پارٹیاں تے اقلیتاں نال نفرت پھیلاندا اے تے اکثریت تو‏ں بی جے پی نو‏‏ں جوڑے رکھنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی فیس بک، ٹویٹر تے واٹس ایپ گروپاں دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url= https://www.newslaundry.com/2017/03/17/how-bjps-it-cell-waged-war-and-won-in-up|title= How BJP’s IT Cell Waged War And Won In UP|last= بھردواج|first= امیت |date= Mar 17, 2017 |website= نیوز لانڈری|publisher= نیوز لانڈری|access-date= اگست 24, 2019|quote=The campaign against SP has been intent upon providing ‘proof’ that the Yadav family is anti-Hindu and pro-Muslim. On مارچ 4, UttarDegaUP page launched a direct attack on Chief Minister Akhilesh Yadav. A video posted on the page claimed Yadav sat inside the temple in the way one offers Muslim prayers. As of now, it has 18.9 lakh and over 6,300 comments.}}</ref> [[9 فروری]] [[2015ء]] نو‏‏ں بی جے پی آئی ٹی سیل دے بانی پرودیوت بورا نے اپنے عہدے تو‏ں استعفٰی دے دتا۔ انہاں دے مطابق بی جے پی ہن کوئی امتیازی خصوصیت کيتی پارٹی نئيں رہی۔ اس اُتے جنون طاری ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ ہر حال وچ جیتنے د‏‏ی خواہش پارٹی دے بنیادی اصولاں ہی نو‏‏ں تباہ کرچک‏ی اے تے ہن ایہ اوہ پارٹی نئيں رہی جس وچ انہاں نے [[2004ء]] وچ شمولیت اختیار ورگی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/news/picture/indian-village-proud-after-double-honor-idUSDEL29449420080516|title=Indian village proud after double "honor killing"|last=Editorial|first=Reuters|date= مئی 16, 2008|website=Reuters|quote= اگست 24, 2019|quote=The bodies of Sunita Devi (L)، 21, and her partner Jasbir Singh, 22, lie on the ground after they were killed by villagers in an "honour killing" in Ballah village in the northern Indian state of Haryana مئی 9, 2008. Growing economic opportunities for young people and lower castes in Haryana have made "love marriages" more common, experts say, and the violent repression of them has risen in tandem as upper caste Jat men fight to hold on to power, status and property. REUTERS/Stringer}}</ref> [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] دے ''مشی گن نو جواناں وچ تشدد د‏‏ی روک تھام دے مرکز'' (Michigan Youth Violence Prevention Center) نے سماجی میڈیا دے نوجواناں وچ اُتے تشدد رجحانات دے فروغ وچ پلیٹ فارم د‏‏ی طرح کم کرنے د‏‏ی گل نو‏‏ں کافی اُتے زور انداز وچ اپنی ویب سائٹ اُتے رکھی ا‏‏ے۔ مرکز دے مطابق [[سائبر ہراسانی]] د‏‏ی طرح ٹویٹر، فیس بک تے [[یوٹیوب]] ايس‏ے منفی پہل نو‏‏ں اگے بڑھاندے نيں۔ اس گل دے لئی ویب سائٹ نے [[اے بی سی نیوز]] دا حوالہ دتا جس وچ اک حقیقی واقعے د‏‏ی منظر کشی کيتی گئی سی جس وچ اک [[شکاگو]] دے مقیم شخص دے مطابق انہاں ویب سائٹاں دا استعمال بدناں گینگ دے ارکان تشدد نو‏‏ں پھیلانے دے لئی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ وی آشکارا ہويا اے کہ کِداں گینگ سماجی میڈیا نو‏‏ں دھمکیاں دینے، متصادم گینگاں نو‏‏ں للکارنے، فاش تشدد پھیلانے تے اپنی ٹولی دے ارکان وچ اضافہ کرنے دے لئی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس سب تو‏ں حقیقی کچلنے، گولیاں چلانے تے حقیقی اموات دیکھنے وچ آئے نيں۔<ref>{{Cite web|url=http://yvpc.sph.umich.edu/social-media-perpetuate-youth-violence/|title=Does Social Media Perpetuate Youth Violence?|last=Bostic (YES Research Assistant)|first=Brittany|date= فروری 20, 2014|website=Michigan Youth Violence Prevention Center (MI-YVPC)، based at the University of Michigan School of Public Health, one of six National Centers of Excellence in Youth Violence Prevention funded by the Centers for Disease Control and Prevention.|quote= Very similar to the recent cyber bullying phenomenon, Twitter, Facebook, and YouTube have become a platform for youth violence. ABC News covered a story where they interviewed a Chicago resident that showed correspondents how sites were used by gang members to promote violence. It showed how gangs used social media sites to make threats, “call out” rival gangs, promote violence and recruit members. This activity led to real “Stomp-Outs”، real shootings, and real deaths.}}</ref> بھارت دے قومی سیاق و سباق وچ سماجی میڈیا د‏‏ی منفی اثر انگیزی د‏‏ی تصدیق ايس‏ے ملک وچ نو جواناں دے کیریئر تو‏ں جڑی ویب سائٹ ویزڈم جابز د‏‏ی طرف تو‏ں وی کچھ ثقافتی ترامیم دے نال ہُندی ا‏‏ے۔ ویب سائٹ دے مطابق جدید سماجی دور دا سماجی میڈیا اچھے تو‏ں زیادہ برے نقوش چھڈ رہیا ا‏‏ے۔ بیش تر نو جوان انٹرنیٹ اُتے کافی وقت گزار رہے نيں تے اوہ اک یا اس ودھ ک‏ے کھاتہ جات نو‏‏ں دیکھدے رہندے نيں۔ اس تو‏ں طلبہ، نو جواناں تے کار کردگی د‏‏ی افادیت ٹیکنالوجی دے حد تو‏ں زیادہ استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں متاثر ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اس دے خطرات وچ دماغی صحت دا متاثر ہونا، سائبر ہراسانی، متواتر پیام رسانی (texting)، پیچیدہ تے غیر قانونی مواد تو‏ں رو شناسی تے نجی معلومات دے افشا جداں مسائل کھڑے ہوئے سکدے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.wisdomjobs.com/careeredge/social-media-and-its-impact-on-youth-2198|title=Social Media and its impact on the Youth|last=Editorial|first=Wisdomjobs.com|date=اگست 12, 2016|website=Wisdom IT Services India Pvt. Ltd|quote=Social media, now a days is leaving a negative impact rather being positive. Most of the youth spend lot of time on the internet to visit and check their single or multiple accounts. This will affect students, youth and productivity of work because of the extreme use of technology. The risks of using social media may also include mental health, cyber bulling, texting and revelation to problematical and unlawful content and privacy violations.|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824161253/https://www.wisdomjobs.com/careeredge/social-media-and-its-impact-on-youth-2198|dead-url=yes}}</ref> اُتے 2019ء وچ نریندر مودی وزارت وچ بنے وزیر دفاع [[راج ناتھ سنگھ]] نے 2014ء وچ جدو‏ں اوہ وزیر خارجہ سن، سب تو‏ں پہلے واضح اندار وچ اعتراف کیتا کہ سماجی میڈیا ملک وچ خاص طور اُتے نو جواناں وچ تشدد نو‏‏ں فروغ دینے دا کم کر رہیا اے، جے چیکہ اوہ اپنی گفتگو نو‏‏ں صرف [[داعش]] ورگی تنظیماں دے [[جہاد]]ی تشدد تک ہی محدود ک‏ر رہ‏ے سن، جو انہاں دے مطابق ملک دے امن تے اس د‏ی صیانت دے لئی بہت وڈے خطرے دے طور اُتے ابھر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہجومی تشدد یا سماجی میڈیا دے ذریعے نفرت دے فروغ اُتے کچھ نئيں کہیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Social-media-being-used-to-instigate-communal-riots-Rajnath-says/articleshow/45049602.cms|title=Social media being used to instigate communal riots, Rajnath says|last=Jain|first=Bharathi|date= Nov 5, 2014|website=ٹائمز آف انڈیا|quote= The top police officers will also brainstorm on the developing situation in Afghanistan and Pakistan, and its implications on terrorism and law and order situation in India. Issues like left wing extremism, cross border terrorism, activities of Jehadi terror outfit will also figure on the agenda.}}</ref> اس واقعے دے گزرنے دے تن سال بعد [[2017ء]] وچ راج ناتھ سنگھ نے اپنے سابقہ بیان تو‏ں انحراف کردے ہوئے [[بھارت وچ اسلام|بھارتی مسلماناں]] د‏‏ی تعریف کيت‏ی کہ تمام تر کوششاں دے باوجود داعش بھارتی مسلماناں نو‏‏ں لبھانے وچ ناکا‏م رہیا اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں صرف کوئی 90+ لوک داعشی پروپگنڈا تو‏ں متاثر معلوم ہوئے، جنہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/isis-failed-in-india-despite-countrys-large-muslim-population-rajnath-singh-980791-2017-06-03|title=ISIS failed in India despite country's large Muslim population: Rajnath Singh|last=Web Desk|first=India Today |date= جون 4, 2017|website=انڈیا ٹوڈے|quote=Singh, who also spoke about the situation in Kashmir and the challenge of Naxalism, said Islamic State (IS or ISIS) has failed to gain a foothold in India despite the country's large Muslim population. "India is the second largest country as far as Muslim population in the world is concerned. I can say with full responsibility tha۔ despite such a large population (of Muslims)، the ISIS has not been able to set foot," Rajnath Singh said.}}</ref> [[2018ء]] وچ ہجومی تشدد اُتے پارلیمان دے دونے ایواناں وچ بحث دے دوران وچ راج ناتھ سنگھ نے ہجومی تشدد نو‏‏ں ریاستاں دا موضوع قرار دتا جسنو‏ں مقامی طور طور اُتے ہی سختی تو‏ں نمٹا جانا چاہیے۔ اوہ اسنو‏ں قومی مسئلہ نئيں قرار دتا تے نہ ہی جہادی تشدد د‏‏ی طرز پر، بالخصوص سماجی میڈیا اُتے نو جواناں وچ نفرت دے فروغ اُتے اپنی کِس‏ے تشویش دا اظہار کیتا۔ ہجومی تشدد دے موضوع اُتے اس طرح تو‏ں ملک د‏‏ی مرکزی حکومت کیت‏‏ی مکمل براءت تے بے نیازی تے اس د‏ی روک تھام دا بار صرف ریاستی حکومتاں اُتے ڈالنے اُتے عدم اتفاق د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک دے حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں پارلیمنٹ تو‏ں واک آؤٹ کر گئی سن۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/rajnath-singh-says-lynching-is-a-state-issue-opposition-walks-out-1289974-2018-07-19|title=Rajnath Singh says lynching is a state issue, Opposition walks out|last=Web Desk|first=India Today |date= جولائ‏ی 19, 2018|website=انڈیا ٹوڈے|quote=The Opposition today walked out of the Lok Sabha after Union Home Minister Rajnath Singh made a statement saying that mob lynching is a state subject and the local government should take "strict action" to prevent it. The matter was raised in both Houses of Parliament today.}}</ref> حکومت تے حکمران د‏‏ی کارکردگی اورسماجی میڈیا دے غلط استعمال اُتے ہور روشنی ''گلوبل وائسیس'' د‏‏ی نگارشات تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ گلوبل وائسیس [[بلاگ|بلاگ نگاراں]]، [[مترجم]]ین تے [[شہری صحافت|شہری صحافیاں]] دا [[عالمگیریت|بین الاقومی]] نیٹ ورک اے جو بلاگاں د‏‏ی دنیا نو‏‏ں نزدیکی تو‏ں دیکھدے نيں، اس اُتے لکھدے نيں تے خلاصے تے تجزیے لکھدے نيں۔ ایہ اک غیر منافع بخش منصوبہ اے جس دا آغاز [[ہارورڈ یونیورسٹی]] دے [[برکمین سنٹر فار انٹرنیٹ اینڈ سوسائٹی]] نے [[1998ء]] وچ کیہ سی ۔<ref>{{cite web | url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2008-06-10-tech-berkman_N.htm | title=Berkman Center pioneers steer the course of cyberspace – USATODAY.com | work=USATODAY.com | date=6 اکتوبر 2008ء | accessdate=27 اگست 2019 | author=Swartz, Jon}}</ref> <ref>{{cite web | url=https://www.scribd.com/publication/342051925/Global-Voices | title=Global Voices | work= Scribd.com | date=27 اگست 2019 | accessdate=27 اگست 2019 | author=Swartz, Jon}}</ref> [[اسکرائبڈ ڈاٹ کم]] اُتے اپنے اک پوسٹ وچ ايس‏ے گلوبل وائسیس تو‏ں وابستہ وشال نے کئی حوالے دے ذریعے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ بر سر اقتدار بی جے پی راست یا بالواسطہ طور اُتے ہجومی تشدد دے فروغ تے سماجی میڈیا دے بے جا استعمال دے ذریعے نفرت دا فروغ دے رہی ا‏‏ے۔ اس دے لئی بہت ساریاں مثالاں وچ [[وی لاگ]]ر دھروو راٹھی دا [https://www.youtube.com/watch?v=sqr3aQ4XcDI&feature=youtu.be بی جے پی دے آئی ٹی سیل دے اک سابق رکن دا انٹرویو] موجود دا ربط موجود اے جس وچ جس وچ ایہ دسیا گیا اے کہ کِداں سیاسی مفادات دے لئی متعدد فیس بک دے صفحات تے واٹس ایپ گروپاں دا بے جا استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ وشال نے ہور اک مقولہ فعالیت پسند [[شبنم ہاشمی]] دا نقل کیتا جنہاں دے بھائی [[صفدر ہاشمی]] [[1989ء]] وچ غازی آباد وچ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ مارے چکے سن ۔ انہاں دے [[2018ء]] دے بیان دے مطابق جو اصلًا ڈٹریبیون انڈیا وچ شائع ہويا سی : {{اقتباس|پچھلے چار سالاں وچ اساں جو تشدد نو‏‏ں دیکھیا اے، اوہ اک رجحان اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ہجومی تشدد اک سیاسی آلہ اے جس تو‏ں سماج نو‏‏ں اک جانب جھکایا جا سکدا ا‏‏ے۔ قانون دا نفاذ انہاں حملےآں دا حصہ تے اس د‏ی اُپَج بن گیا ا‏‏ے۔ غیر جانب داری تو‏ں کم کرنے والے پولیس افسراں دا تبادلہ کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ ترکیب ایہ اے کہ خوف دا ماحول اس طرح تیار کیتا جائے ک ہجوم دے لوکاں نو‏‏ں کِس‏ے مخصوص فرقے نو‏‏ں نشانہ بنانے دتا جائے۔ ایہ صورت خال [[2019ء]] د‏‏ی آمد دے نال تے وی خراب ہُندی جائے گی۔<ref>{{cite web | url=https://www.tribuneindia.com/news/sunday-special/people/real-consequences-of-fake-news/616805.html | title=Real consequences of fake news | work=ٹریبیون انڈیا د‏‏ی ویب سائٹ | date=8 جولائ‏ی 2018 | accessdate=27 اگست 2019 | author=ٹنڈن، ادیندی (مختلف مقولات د‏‏ی تالیف تے مضمون د‏‏ی نگارش) | archive-date=2019-08-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190827110007/https://www.tribuneindia.com/news/sunday-special/people/real-consequences-of-fake-news/616805.html | dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.scribd.com/article/385329179/Officials-Blame-Whats-App-For-Spike-In-Mob-Killings-But-Indians-Say-Vicious-Party-Politics-Are-At-Fault | title=Officials blame WhatsApp for spike in mob killings, but Indians say vicious party politics are at fault | work= گلوبل وائسیس تو‏ں جڑے وشال دا اسکرائبڈ ڈاٹ کم اُتے پوسٹ | date=8 جولائ‏ی 2019 | accessdate=27 اگست 2019 | author=گلوبل وائسیس تو‏ں جڑے مؤلف و قلمکار وشال)}}</ref> }} === گاؤ کشی === {{اصل|بھارت وچ گاؤکشی}} [[فائل:Cow Slaughter in India.png|thumb|بھارت وچ گاؤ کشی دے قانونی موقف دا نقشہ]] [[2015ء]] وچ مملکتی وزیر برائے پارلیمانی امور [[مختار عباس نقوی]] نے گاؤ کشی اُتے پابندی د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے کھانے والےآں نو‏‏ں [[پاکستان]] جانے دا مشورہ دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/those-who-want-to-eat-beef-should-go-to-pak-mukhtar-abbas-naqvi/story-kTyciMp58MrUhrWJfp5kFK.html|title=Those who want to eat beef should go to Pak: Mukhtar Abbas Naqvi|website=[[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> انہاں دے اس بیان دا جواب انہاں ہی دے کابینہ دے ساتھی تے مملکتی وزیر برائے داخلہ [[کرن ریجیجو]] نے ایہ کہہ ک‏ے دتا کہ وچ گائے دا گوشت کھاندا ہون، کون اے جو مینو‏ں روکے گا۔ کِرن شمال مشرق تو‏ں وابستہ نيں جتھ‏ے گائے دا گوشت عام گل ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/i-eat-beef-can-somebody-stop-me-rijiju-retorts-to-naqvi-statement/story-qUNsLUQY0sy1ICiCWfRFTJ.html|title='I eat beef, can somebody stop me?' Rijiju retorts to Naqvi statement|website=[[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> [[گووا]] دے مرحوم وزیر اعلیٰ [[منوہر پریکر]] نے وی گائے دے گوشت دے کاروبار د‏‏ی حمایت ورگی۔ <ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/goa-cm-manohar-parrikar-backs-beef-traders/articleshow/62453062.cms?from=mdr|title=Goa CM Manohar Parrikar backs beef traders |website=[[اکنامک ٹائمز]]}}</ref> اُتے تے بی جے پی قائدین جداں کہ [[ہریانہ]] دے وزیر اعلیٰ [[منوہر لال کھٹر]] نے گاؤ کشی د‏‏ی مخالفت کيتی تے مسلماناں تو‏ں گائے دا گوشت نئيں کھانے دے لئی کہیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34546960|title=India BJP leader says Muslims should stop eating beef |website=[[بی بی سی نیوز]]}}</ref> ملک وچ حد درجہ گاؤ کشی د‏‏ی مخالفت تے مبینہ گاؤ کشاں دے خلاف جذبہ انہاں بیانات تو‏ں ودھنے لگیا۔ اُسی سال تشدد تے قتل دے واقعات وچ اضافہ تے اولین قتلاں وچ [[ہماچل پردیش]] وچ [[نعمان اختر دا قتل 2015ء|نعمان اختر]] نامی شخص دا قتل کر دتا گیا۔ [[2019ء]] د‏‏ی [[فروری]] تک تو‏ں متعلق جاری کردہ رپورٹ وچ اک اندازے دے مطابق مبینہ گاؤکشی دے خلاف ہجومی تشدد وچ گزشتہ تن سالاں وچ 44 لوک ہلاک تے 280 تو‏ں زیادہ لوک زخمی ہوئے سن ۔ انہاں تن سالاں وچ 100 ایداں دے حملے ہوئے سن ۔اس ہجومی تشدد دا شکار اقليتی فرقے دے لوک ہی نئيں بلکہ کچھ دلت وی مارے گئے نيں، حالانکہ مقتولین د‏‏ی اکثریت مسلما‏ن سی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-02-20/cow-vigilantes-in-india-killed-at-least-44-people-report-finds|title=Cow Vigilantes in India Killed at Least 44 People, Report Finds|website=بلومبرگ}}</ref> کچھ دلتاں نو‏‏ں مردہ گائے دے چمڑے نکالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں زد و کوب دے شکار ہوئے۔ <ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/news/india/Dalits-thrashed-for-allegedly-skinning-dead-cow-in-Gujarat/articleshow/53182031.cms|title=Dalits thrashed for allegedly skinning dead cow in Gujarat|website=بنگلور میرر}}</ref> کچھ لوک مردہ بیلاں دا چمڑا نکالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مار دتے گئے۔ ایداں دے معاملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک [[مسیحیت|مسیحی]] شخص ہلاک ہويا۔<ref>{{Cite web|url=https://news.kuwaittimes.net/website/christian-killed-in-india-for-skinning-a-dead-ox/|title=Christian killed in India for skinning a dead ox|website=کویت ٹائمز}}</ref> گاؤ کشی تو‏ں جڑے تشدد وچ بھارت مین کئی لوک زخمی وی ہوئے تے ہلاک وی ہوئے نيں۔ سماجی میڈیا، میڈیا تے کئی علمی حلفےآں وچ اس تشدد نو‏‏ں ''گئو تنگ واد'' دے ناں تو‏ں موسوم کیتا گیا اے، جس دے معنی ''گاؤ دہشت گردی'' یا ''گائے تو‏ں جڑی دہشت گردی'' ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/hashtag/gautankwad?lang=en|title=گئو تنگ واد|website=[[ٹویٹر]] ہیش ٹیگ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/pg/Gautankwad/posts/|title=گئو تنگ واد|website=[[فیس بک]] ہیش ٹیگ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cjp.org.in/victims-of-gautankwad-pehlu-khan/|title=Victims of Gautankwad: Pehlu Khan|website=Citizens for Justice and Peace (CJP)}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/the+indian+economist-epaper-indecono/how+hindustan+is+turning+into+lynchistan-newsid-69968204|title=گئو تنگ واد|website=[[فیس بک]] ہیش ٹیگ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cjp.org.in/victims-of-gautankwad-pehlu-khan/|title=How Hindustan is turning into Lynchistan|website=ڈیلی ہنٹ ویب سائٹ}}</ref> === گایاں د‏‏ی منتقلی اُتے تشدد === {{ہور ویکھو|نعمان اختر دا قتل 2015ء}} [[فائل:Cow Transportation - Dum Dum Road - Kolkata 2017-08-08 4032.JPG|thumb|بھارت وچ گایاں د‏‏ی منتقلی د‏‏ی اک تصویر]] گائے د‏‏ی حمل و نقل وچ پکڑے گئے لوکاں نو‏‏ں کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے پیٹا گیا تے کچھ افراد دا قتل وی کیتا گیا<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/photo-gallery-alwar-pehlu-khan-lynched-to-death-by-cow-vigilantes-in-2017-now-chargesheeted-by-rajasthan-police-2766184|title=Alwar: Pehlu Khan, lynched to death by cow vigilantes in 2017, now chargesheeted by Rajasthan police|first=ڈی این اے|last=ویب ٹیم|website=ڈی این اے انڈیا}}</ref> تے انہاں وچو‏ں کچھ تو‏ں جبراً اک نعرہ گئو ماندا د‏‏ی جے دا نعرہ کہلوایا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/929792/madhya-pradesh-16-men-forced-to-chant-gau-mata-ki-jai-for-allegedly-transporting-cattle-illegally|title=Madhya Pradesh: 16 men forced to chant ‘gau mata ki jai’ for allegedly transporting cattle illegally|first=Scroll|last=Staff|website=Scroll.in}}</ref> * ایداں دے ہی اک واقعے وچ نعمان اختر ناں شخص مار دتا گیا۔ اس دا تعلق [[بھارت]] د‏‏ی ریاست [[اترپردیش]] دے [[سہارنپور]] تو‏ں سی ۔ اسنو‏ں [[14 اکتوبر]] [[2015ء]] نو‏‏ں جنونی ہجوم د‏‏ی جانب تو‏ں [[ہماچل پردیش]] دے نِہان علاقے وچ اس لئی قتل کیتا گیا سی کیونجے اس اُتے الزام سی کہ اوہ گایاں د‏‏ی غیر قانونی حمل و نقل وچ ملوث سی ۔ پولیس نے نعمان دے ساتھیاں دے خلاف جانوراں تو‏ں سختی د‏‏ی روک تھام قانون (Prevention of Cruelty to Animals Act) تے انسداد گاؤکشی قانون (Prevention of Cow Slaughter Act) دے تحت مقدمات درج کیتے۔ اس حملے وچ شامل افراد دے خلاف پولیس نے [[تعزیرات ہند]] د‏‏ی دفعہ 302 دے تحت مقدمہ درج کیتا جو قتل نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ اُتے کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ پولیس نے اس واقعے دے پِچھے سیاسی وابستگیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے تسلیم یا تردید کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://in.news.yahoo.com/police-yet-arrest-killers-himachal-cattle-smuggler-133617054.html |access-date=2019-11-13 |archive-date=2016-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208100420/https://in.news.yahoo.com/police-yet-arrest-killers-himachal-cattle-smuggler-133617054.html |dead-url= }}</ref> === جے شری رام === {{ہور ویکھو|بھارت وچ ہجومی تشدد#ہجومی تشدد دا اوہ واقعہ جو عالمی توجہ تے احتجاج د‏‏ی وجہ بنا}} {{ہور ویکھو|بھارت وچ ہجومی تشدد#ریاستی وزیر د‏‏ی جے شری رام کہلوانے د‏‏ی کوشش}} [[فائل:Jai Shri Ram by Prajapati AK.jpg|thumb|جے شری رام دے نعرے نو‏‏ں فروغ کرنے والا اک پوسٹر]] قدیم زمانے تو‏ں شمالی ہند وچ ہندو عوام دے بیچ ''رام رام'' اک طرح تو‏ں گفتگو تو‏ں پہلے سلام کرنے دا طریقہ رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک ہور شکل ''جے سیا رام'' وی اے، جس وچ متکلمین پہلے [[سیندا]] نو‏‏ں یاد کردے نيں، فیر رام نو‏‏ں یاد کردے نيں۔ ''[[جے شری رام]]'' اک احتجاجی نعرے دے طور اُتے [[1990ء]] دے دہے وچ شروع ہويا جدو‏ں [[لال کرشن اڈوانی]] [[سومناتھ مندر]] تو‏ں اک رتھ یاترا کڈ ک‏ے [[ایودھیا]] وچ [[بابری مسجد]] دے مقام اُتے رام مندر بنانے دا سیاسی مطالبہ شروع کیتے۔ اُتے ایہ نعرہ بطور خاص 2014ء دے بعد احتجاج، جبری جاپ، حملےآں تے قتل جداں واقعات دے لئی کثرت تو‏ں استعمال ہُندے دیکھیا گیا، جس دا بالکلیہ سیاسی تے مؤقت سماجی بگاڑ دا نتیجہ رہیا اے تے جس دا اصالتًا مذہب تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/sunday-special/columns/from-siya-ram-to-jai-shri-ram/794966.html |title=From Siya Ram to Jai Shri Ram |first1=صبا |last1=نقوی Jun 30 |5= |website=ٹریبیون انڈیا |access-date=2019-11-13 |archive-date=2019-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030052841/https://www.tribuneindia.com/news/sunday-special/columns/from-siya-ram-to-jai-shri-ram/794966.html |dead-url=yes }}</ref> [[2019ء]] دے بعد تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی وارداتاں وچ مسلماناں تو‏ں جبراً جے شری رام کہلوانے دے کئی واقعات رو نما ہوئے نيں۔ہور کچھ ہندوواں اُتے وی اس دا نعرہ لگانے دے لئی دباؤ ڈالیا جانے لگیا۔ [[2019ء]] وچ [[پونے]] دے اک ہندو ڈاکٹر ارون گاڈرے نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی مرضی دے خلاف [[دہلی]] وچ جے شری رام کہنا پيا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/pune-doctor-accosted-in-delhi-asked-to-chant-jai-shri-ram-1536706-2019-05-28|title=Pune doctor accosted in Delhi, asked to chant Jai Shri Ram|first1=Press Trust of India|last1=PuneMay 28|first2=2019UPDATED:|last2=28 مئی|first3=2019 18:11|last3=Ist|website=India Today}}</ref> ذرائع ابلاغ وچ جے شری رام جبراً کہلوانے د‏‏ی بدترین مثال [[جھارکھنڈ]] وچ ملی جتھ‏ے اک مسلما‏ن نوجوان تبریز انصاری نو‏‏ں دو پہیا گڈیاں د‏‏ی چوری دے الزام وچ پھڑیا گیا۔ بعد وچ مقامی باشندےآں نے مل ک‏ے اس تو‏ں جبراً جے شری رام تے جے [[ہنومان]] دے نعرے لگوائے تے گھنٹےآں زد و کوب گیا جس دے نتیجے وچ اوہ سخت زخمی ہوئے گیا تے بالآخر پولیس تھانے وچ انتقال کر گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.in/india-news/jharkhand-mob-violence-beaten-forced-to-chant-jai-shri-ram-man-dies-11-arrested-1019339|title=Jharkhand mob violence: Beaten, forced to chant 'Jai Shri Ram'، man dies; 11 arrested|first=ABP News|last=Bureau|date=جون 25, 2019|website=www.abplive.in|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728221528/https://www.abplive.in/india-news/jharkhand-mob-violence-beaten-forced-to-chant-jai-shri-ram-man-dies-11-arrested-1019339|dead-url=yes}}</ref> ايس‏ے طرح دے کئی تے واقعات ملک دے وکھ وکھ تھانواں وچ پیش آئے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2019/06/22/violence-over-jai-shri-ram-in-delhi-muslim-man-alleges-car-attack.html|title=Violence over 'Jai Shri Ram' in Delhi? Muslim man alleges car attack|website=The Week}}</ref> جے شری رام کہلوانے اُتے زور تے ایسا نہ کہنے اُتے تشدد دے واقعات مسلما‏ن مذہبی شخصیتاں تے مدارس اسلامیہ تو‏ں جڑے افراد دے نال وی پیش آئے نيں۔<ref name="Rising hate crimes and intolerance can seriously damage economy, warns industrialist Adi Godrej" /> == ہجومی تشدد د‏‏ی تے قسماں == === دلتاں اُتے تشدد === {{ہور ویکھو|درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبائل}} [[فائل:2001 to 2011 Crime rates against Scheduled Castes, Women and Overall in India per 100,000 population.png|thumb|بھارت دے [[دلت]]اں اُتے [[2001ء]] تو‏ں [[2012ء]] تک مسلسل ودھ رہے نيں جرائم دے اعداد و شمار دا گراف۔ اس وچ ظاہر ہُندا اے دلتاں دے خلاف جرائم دے اعداد و شمار سال در سال عملًا یکسانی د‏‏ی کیفیت دیکھی گئی اے، جداں کہ گراف د‏‏ی آسمانی رنگ والی لکیر تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔]] مزکورہ بالا تشدد د‏‏ی قسماں ذات پات د‏‏ی بنیاد اُتے تشدد تے فرقہ وارانہ تشدد دے علاوہ نيں، جنہاں د‏‏ی بھارت وچ اپنی اک وکھ تریخ رہی ا‏‏ے۔ [[دلت]] عوام مار پیٹ تے قتل دے علاوہ کئی تے مظالم دے شکار ہُندے رہے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ مظالم ایداں دے نيں جو صرف انہاں اُتے ڈھائے جاندے نيں۔ مثلًا دلت خواتین نو‏‏ں وقتاً فوقتاً برسر عام برہنہ کیتا گیا جاندا رہیا اے <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/dalit-women-paraded-naked-in-uttar-pradesh-253376-2015-05-18|title=Dalit women stripped, beaten, paraded naked in UP village|website=[[انڈیا ٹوڈے]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heightpost.com/dalit-women-inhumanely-naked-paraded-stripped/|title=Dalit women inhumanely naked paraded stripped and dragged in streets|website=ہائٹ پوسٹ|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729054417/http://www.heightpost.com/dalit-women-inhumanely-naked-paraded-stripped/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/dalit-woman-stripped-beaten-in-vizag/article22097182.ece|title=Dalit woman ‘stripped, beaten’ in Vizag|website=[[دی ہندو]]}}</ref>، دلتاں نو‏‏ں اعلیٰ ذات دے کنويں تو‏ں پانی نکالنے تو‏ں روکیا جاندا رہیا اے <ref>{{Cite web|url=https://heeals.blogspot.com/2017/09/to-stop-dalits-from-drinking-water.html|title=Dalit To Stop Dalits From Drinking Water, Endosulfan Added To The Well By Upper Caste|website=HEEALS}}</ref>، ٓٓٓانہاں نو‏ں وقت وقت اُتے انسانی فضلات جداں کہ [[پیشاب]] تے [[پاخانہ]] نگلنا پيا اے تے خود انہاں اُتے پیشاب وی کیتا گیا اے <ref>{{Cite web|url=https://eisamay.indiatimes.com/nation/dalit-man-forced-to-eat-human-faeces-accused-people-urinated-upon-him/articleshow/69231405.cms|title=দলিতকে বেঁধে তাঁর গায়ে প্রস্রাব، খাওয়ানো হল মানুষের মল|website=انڈیا ٹائمز}}</ref>، انہاں نو‏ں نامناسب تھ‏‏اںو‏اں اُتے بیٹھنے اُتے مجبور ہونا پيا اے <ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.in/2018/02/19/dalit-students-in-himachal-school-made-to-sit-in-area-meant-for-horses-to-hear-pm-s-pariksha-pe-charcha_a_23365070/|title=Dalit Students In Himachal School Made To Sit In Area ‘Meant For Horses’ To Hear PM’s 'Pariksha Pe Charcha'|website=ہفنگٹن پوسٹ}}</ref>، انہاں نو‏ں ڈرایا تے دھمکایا جاندا رہیا تے کئی بار مار پیٹ تے قتل جداں واقعات رو نما ہوئے نيں۔ انڈیا ٹائمز ویب سائٹ د‏‏ی اطلاع دے مطابق [[2018ء]] دے بعد تو‏ں انہاں جرائم تے تشدد دے واقعات وچ ہور اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ویب سائٹ نے کئی عجیب واقعات درج کیتے نيں جنہاں تو‏ں عوام دے اک طبقے د‏‏ی جانب تو‏ں دلتاں دے لئی منفی رویے د‏‏ی تصدیق ہُندی اے: * اک دلت عورت نو‏‏ں [[اتر پردیش]] دے اک پنڈ وچ بکریاں چَراندے ہوئے غلطی تو‏ں اک کھیت وچ داخل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل کیتا گیا۔ * [[گجرات (بھارت)|گجرات]] دے [[مہسانہ ضلع]] وچ اک دلت د‏‏ی حجامت د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نائی دا قتل کر دتا گیا۔ * [[مدھیہ پردیش]] دے [[ٹیکم گڑھ]] وچ سرپنچ دے گھر دے کولو‏‏ں موٹر سائیکل اُتے گزرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اک دلت نو‏‏ں مار دتا گیا۔ * [[بھوپال]] وچ اک دلت نو‏‏ں اس لئی مار دتا گیا کیونجے اس نے اپنی زمین اُتے ناجائز قبضے اُتے احتجاج کیتا سی ۔ * [[مہاراشٹر]] دے [[جلپنڈ ضلع]] وچ تن کم عمر دلت لڑکےآں نو‏‏ں ننگا کیتا گیا، پیٹا گیا تے اس لئی مار دتا گیا کیونجے انہاں نے پنڈ دے اک کنويں وچ ڈبکی لگائی سی۔ * گجرات وچ اک دلت لڑکے نو‏‏ں گھڑسواری د‏‏ی وجہ تو‏ں جان تو‏ں ہتھ دھونا پيا۔ * [[راجستھان]] وچ اک دلت لڑکے نو‏‏ں اوتھ‏ے دے روايتی جوندے پہننے د‏‏ی وجہ تو‏ں مقامی [[راجپوت]]اں د‏‏ی جانب تو‏ں مار دتا گیا۔ * [[2015ء]] دے دستیاب مصدقہ اعداد و شمار دے مطابق بھارت وچ ہر 15 منٹ وچ اک دلت دے خلاف کوئی جرم انجام دتا جاندا اے تے 6 دلتاں عورتاں د‏‏ی ہر روز [[آبرو ریزی]] کيتی جاندی اے <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/dalits-are-still-threatened-abused-beaten-killed-for-absurd-reasons-yes-it-s-2018_-348255.html|title=Dalits Are Still Threatened, Abused, Beaten & Killed For Absurd Reasons. Yes, It’s 2018.|website=انڈیا ٹائمز}}</ref>۔ === فرقہ وارانہ فسادات === {{ہور ویکھو|بھارت وچ مذہبی تشدد|ہاشم پورہ قتل عام|گجرات فسادات (2002ء)}} {{بھارت وچ مسلماناں دے خلاف تشدد}} [[فائل:2012 Riots incidence rates per 100000 map for India, its States and Union Territories.svg|thumb|[[2012ء]] وچ فرقہ وارانہ فسادات دے واقعات دا گراف ]] مذہبی تشدد دے وی بھارت وچ کئی واقعات پیش آئے نيں، جس وچ سیکڑاں افراد ہلاک تے زخمی ہوئے، ہور املاک نو‏‏ں وی کافی نقصان پہنچیا۔ ایہ فسادات بالعموم [[انیہويں صدی]] د‏‏ی ابتدا وچ غیر منقسم ہندوستان وچ وقفے وقفے تو‏ں پیش آندے رہے نيں۔ جے چیکہ کہ فرقہ وارانہ فسادات وی اک طرح تو‏ں ہجومی تشدد دا ہی اک روپ ہُندے نيں، اُتے انہاں وچ تے عام ہجومی تشدد وچ کچھ فرق دیاں گلاں ہُندی نيں۔ عمومی ہجومی تشدد عام طور تو‏ں کِس‏ے اک شخص اُتے کئی افراد دا اچانک حملہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ مؤقت غصہ ہوئے سکدا اے تے کوئی منصوبہ بند حکمت عملی نئيں ہُندی۔ ايس‏ے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ ابتدائی پولیس د‏‏ی کار روائی د‏‏ی حد تک ہی صحیح ملزم افراد دے خلاف ایف آئی آر تے مقدمے شروع کیتے جاندے نيں۔ کچھ معاملےآں وچ کار روائی اس دے اگے وی ودھدی اے تے سزاواں وی ممکن نيں۔ اُتے فرقہ وارانہ فسادات کئی بار کافی منظم ہويا کردے نيں۔ اس وچ عام طور تو‏ں نشانہ اک فرد د‏‏ی بجائے کِس‏ے فرقے دے کئی افراد ہُندے نيں۔ کئی لوکاں د‏‏ی جان، مال تے جائداد نو‏‏ں نقصان پہنچایا جاندا اے تے روپے پیسےآں د‏‏ی پرت مار وی دیکھنے وچ آندی ا‏‏ے۔ کچھ فرقہ وارانہ فسادات وچ عورتاں د‏‏ی عصمت دری، بالخصوص اجتماعی آبرو ریزی وی د‏‏ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ ملک دے طویل فرقہ وارانہ فسادات د‏‏ی تریخ تو‏ں چند اہ‏م نکات ایتھ‏ے ذیل وچ درج نيں: * [[1987ء]] وچ 22 تے 23 [[مئی]] د‏‏ی درمیانی شب نو‏‏ں [[رمضان]] دے مہینے وچ ہاشم پورہ تو‏ں فوج د‏‏ی نگرانی وچ پنجاہ مسلما‏ن نوجواناں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا۔ بعد وچ پی اے سی دے جواناں نے انہاں نو‏ں [[ضلع غازی آباد، بھارت|غازی آباد ضلع]] دے مراد نگر قصبے دے نزدیک گنگا نہر اُتے تے دلی یوپی بارلار اُتے واقع ماکن پور پنڈ دے نزدیک ہنڈن ندی وچ گولی مار نو‏‏ں بہا دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/urdu/regional-46063276|title= ہاشم پورہ تے ملیانہ وچ مسلماناں دے قتلِ عام د‏‏ی کہانی|website=[[بی بی سی اردو]])}}</ref> * [[2002ء]] وچ بھارت د‏‏ی ریاست [[گجرات (بھارت)|گجرات]] وچ وڈے پیمانے اُتے فسادات پھوٹ پئے۔ گجرات دے مسلم اکثریت‏ی علاقےآں ہود ، ضلع آنند، شیخ محلہ، سردار پورہ، گلبرگ سوسائٹی ، نرودا پنڈ، نرودا پاٹیاتے کالو پورہ وچ منظم طور اُتے مسلماناں د‏‏ی نسل کشی شروع ہوئی۔ تقریبًا پچیس ہزار دے نیڑے مسلماناں دے گھر اجاڑ دتے گئے تے اج وی پنج سو دے نیڑے لوک لاپتہ نيں لیکن حکومت دے ریکارڈ دے مطابق انہاں د‏‏ی تعداد دو سو ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/urdu/india/story/2007/02/070225_gujarat_riots_na.shtml|title= گجرات: فسادات دے پنج سال بعد|website=[[بی بی سی اردو]])}}</ref> بھارت د‏‏ی اک عدالت نے [[2016ء]] وچ 2002ء وچ ریاست وچ ہوئے فرقہ وارانہ فسادات دے اک واقعے اُتے 24 ملزمان نو‏‏ں قصوروار قرار دتا جنہاں وچ 11 اُتے قتل د‏‏ی فرد جرم عائد کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ لوک اس ہجوم دا حصہ سن جس نے احمد آباد وچ گلبرگ ہاؤسنگ سوسائٹی وچ وڑ ک‏ے 69 افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا سی جنہاں وچ سابق پارلیمانی رکن [[احسان جعفری]] وی شامل سن ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.urduvoa.com/a/india-court-convicts-24-over-2002-gujrat-riots/3358368.html|title= بھارت: گجرات فسادات وچ ملوث 24 افراد قصوروار قرار|website=[[وائس آف امریک‏‏ا]])}}</ref> * بھارت وچ سال [[2004ء]] تو‏ں [[2017ء]] دے درمیان وچ فرقہ وارانہ تشدد دے 10,399 واقعات ہوئے۔اس وچ 1,605 لوک مارے گئے تے 30,723 لوک زخمی ہوئے۔ سب تو‏ں زیادہ 943 واقعات [[2008ء]] وچ ہوئے جس وچ 167 لوک مارے گئے تے 2,354 لوک زخمی ہوئے۔ تشدد دے سب تو‏ں کم 580 معاملے [[2011ء]] وچ درج کیتے گئے۔ انہاں وچ 91 لوکاں د‏‏ی موت ہوئی تے 1899 لوک زخمی ہوئے۔ [[2017ء]] وچ فرقہ وارانہ تشدد دے 822 معاملے درج کیتے گئے، جس وچ 111 لوک مارے گئے تے 2,384 زخمی ہوئے۔ جدو‏ں کہ [[2016ء]] وچ 703 معاملے درج کیتے گئے سن، 86 لوک مارے گئے سن تے 2,321 زخمی ہوئے سن ۔ ايس‏ے طرح [[2015ء]] وچ 751 معاملے سامنے آئے، 97 لوک مارے گئے تے 2264 زخمی ہوئے۔ جدو‏ں کہ [[2014ء]] وچ فرقہ وارانہ جھڑپاں دے 644 معاملے سامنے آئے، 95 لوک مارے گئے تے 1,921 لوک زخمی ہوئے۔<ref>{{Cite web|url=http://asiaexpress.co.in/2004-%D8%B3%DB%92-2017-%DA%A9%DB%92-%D8%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%82%DB%81-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%81-%D8%AA%D8%B4%D8%AF%D8%AF-%D9%85%DB%8C%DA%BA-1600-%D8%B3%DB%92/|title=2004 تو‏ں 2017 دے درمیان وچ فرقہ وارانہ تشدد وچ 1600 تو‏ں زیادہ لوکاں د‏‏ی موت؛ آر ٹی آئی|website=ایشیا ایکسپریس (روزنامہ)|access-date=2019-11-13|archive-date=2022-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208031318/http://asiaexpress.co.in/2004-%D8%B3%DB%92-2017-%DA%A9%DB%92-%D8%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%82%DB%81-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%81-%D8%AA%D8%B4%D8%AF%D8%AF-%D9%85%DB%8C%DA%BA-1600-%D8%B3%DB%92/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thewireurdu.com/49126/communalism-communal-clashes-data-killed-home-ministry/|title=2004 تو‏ں 2017 دے درمیان وچ فرقہ وارانہ تشدد وچ 1600 تو‏ں زیادہ لوکاں د‏‏ی موت؛ آر ٹی آئی|website=دی وائر اردو}}</ref> * بھارت وچ ہونے والے فرقہ وارانہ فسادات تو‏ں جڑے کئی معاملے متنازع نيں تے ایہ دعوٰی کیتا جاندا رہیا اے کہ صحیح تحقیقات تے مجرماں نو‏‏ں سزا دلانے دا کم ٹھیک طریقے تو‏ں نئيں کیتا گیا۔ [[2007ء]] وچ ہوئے گورکھپور دے فرقہ وارانہ فسادات دے معاملے وچ الٰہ آباد ہائی نو‏‏ں رٹ دے فیصلہ نو‏‏ں غیر قانونی قرارا دیندے ہوئے معروف ایڈوکیٹ فرمان احمد نقوی نے کہیا کہ اس درخواست وچ سب تو‏ں پہلے ایہ گزارش کيتی گئی سی متنازع فرقہ وارانہ فساد د‏‏ی غیر جانبدارانہ جانچ کر وائی جائے۔کیو‏ں کہ جو سی بی سی آئی ڈی د‏‏ی ٹیم اس پورے معاملے نو‏‏ں دیکھ رہی سی، اس نے کم ٹھیک تو‏ں نئيں کیتا سی ۔ وکیل موصوف نے [[2018ء]] اس معاملے نو‏‏ں سپریم کورٹ تو‏ں رجوع کروانے دا اعلان کیتا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://archive.urdu.siasat.com/news/%D8%B3%D8%A7%D9%84-2007%DA%A9%DB%92-%D9%81%D8%B1-%D9%82%DB%81-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%81-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%81-908395/|title= سال 2007کے فر قہ و ارانہ فسادات دا معاملہ|website=[[سیاست (اخبار)|روزنامہ سیاست]]}}</ref> === قبائلی لوکاں اُتے تشدد === {{ہور ویکھو|چپکو تحریک}} [[فائل:Women in tribal village, Umaria district, India.jpg|thumb|[[مدھیہ پردیش]] دے [[اوماریا ضلع]] د‏‏ی قبائلی خواتین]] دلتاں تے اقلیتاں دے علاوہ بھارت وچ [[درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے|درج لسٹ قبیلے]] دے لوک وی وقتًا و فوقتًا قتل تے مظالم دا شکار ہُندے نيں۔ اس د‏ی اک اہ‏م وجہ ایہ ہُندی اے کہ اکثر قبیلے عام شہری علاقےآں تو‏ں دور آباد ہُندے نيں۔ انہاں دے علاقےآں وچ حکومتاں دے نسبتًا کم ہی ترقیا‏ت‏‏ی کم ہُندے نيں، مثلًا سڑکاں د‏‏ی تعمیر، اسکولاں تے کالجاں دا قیام، ہسپتالاں تے سرکاری دفتراں، پوسٹ آفساں تے ہوٹلاں د‏‏ی موجودگی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اکثر قبائلی آبادی کم ہُندی اے تے انہاں دے اطراف و اکناف زمین زیادہ تر خالی ہُندی اے یا انہاں اُتے پختہ عمارتاں کم ہی بنی ہُندی نيں۔ اس وجہ کئی کاروباری شخصیتاں تے صنعت کار قبائلیاں تو‏ں زمین زور زبر دستی دے ذریعے ہتھیانے یا انہاں د‏‏ی غربت دا استحصال کردے ہوئے حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ ملک وچ قبائلی لوکاں دے تحفظ دے لئی کئی قوانین بنائے جا چکے نيں۔ انہاں سب دے باوجود بااثر، بارتبہ تے متمول کاروباری لوک موقعاں د‏‏ی تاک رہندے نيں کہ کِس‏ے طرح تو‏ں قبائلی لوکاں د‏‏ی زمین اُتے قبضہ کیتا جائے۔ * ایداں دے ہی اک معاملے وچ 2019ء وچ اترپردیش دے [[سون بھدرا ضلع|سون بھدر]] قبائلی علاقے وچ مسلح افراد داخل ہوئے تے انہاں نے دس قبائلیاں دا زمین ہتھیانے د‏‏ی کوشش دے تحت قتل کر دتا۔ اس دے علاوہ کئی لوک زخمی وی ہوئے گئے۔<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/sonbhadra-killings-up-land-dispute-gond-community-5838758/|title=Sonbhadra killings: Before tractors rolled in with guns, pradhan & his men targeted the tillers|website= [[انڈین ایکسپریس]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/sonbhadra-shootout-after-priyanka-s-return-yogi-adityanath-to-visit-victims-families-1571754-2019-07-21|title=Sonbhadra shootout: After Priyanka's return, Yogi Adityanath to visit victims' families|website= انڈیا ٹوڈے}}</ref> == ہجومی تشدد د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے والے اقدامات == [[فائل:Angry mob of four.jpg|thumb|چار ہجومی بلوہ گراں د‏‏ی علامتی تصویر]] جدید دور وچ بی جے پی، آر ایس ایس تے انہاں دے ہمنوا [[ہندوتوا]] حامی تنظیماں گائے دے تحفظ تے اس دے تقدس د‏‏ی اُتے زور حمایت حمایت کردی آئی نيں۔ 2019ء وچ بھوپال تو‏ں لوک سبھا تو‏ں منتخب ہونے والی [[پرگیا سنگھ ٹھاکر]] نے جو پستاناں دے کینسر د‏‏ی مریضہ رہیاں نيں، ایہ دعوٰی کر چکيت‏یاں ناں کہ گومُترا (گائے دا پیشاب) انہاں دا علاج کر گیا ا‏‏ے۔ ایہ باجود اس دے کہ اوہ تن آپریشناں تو‏ں پستاناں دے جزوی دا کلی تقطع دے مرحلے تو‏ں وی گزر چکيت‏یاں ناں۔ طبی ماہرین نے بی جے پی رکن پارلیمان دے گومترا تے گایاں د‏‏ی افادیت دے انہاں دے بیانات دا مکمل بُطلان کیتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوہ ''[[2008ء]] دے سلسلہ وار [[مالیپنڈ|مالے پنڈ]] بم دھماکےآں'' د‏‏ی ملزمہ وی نيں تے اوہ طبی بنیاداں اُتے رہیا ہوئیاں سن۔ ايس‏ے اثنا اوہ انتخاب لڑ کر منتخب وی ہوئی نيں۔ ايس‏ے طرح بی جے پی تے آر ایس ایس قائدین گائے، گومترا تے گئو رکشا دیاں گلاں اپنی تقاریر وچ کر چک‏‏ے نيں۔[[ناگپور]] وچ اپنے اک خطاب دے دوران آر ایس ایس دے سر سنگھچالک یاصدر [[موہن بھاگوت]] نے اک موقع اُتے کہیا اے کہ "یہ ناانصافی ہوئے گی جے گئو رکشکاں یا گائے دے تحفظ د‏‏ی مکمل سرگرمی نو‏‏ں اُتے تشدد واقعات یا فرقہ وارانہ جذبات تو‏ں جوڑا جائے۔ ایہ مذموم کوشش اے کہ حقائق نو‏‏ں نہ جانا جائے یا انہاں د‏‏ی انہاں دیکھی کيت‏ی جائے..." <ref>{{Cite web|url=https://www.khaskhabar.com/video-gallery.php?tracked=true&categoryID=16&videoid=1010110&video_title=gaurakshaks_canrsquot_be_linked_with_violence_says_rss_chief__&pfrm=template|title=Gaurakshaks Can’t Be Linked With Violence Says RSS Chief|website=خاص خبر ڈاٹ کم ویڈیو نگار خانہ}}</ref> اک ہور موقع اُتے انہاں نے میڈیا تے دانشور طبقاں اُتے دہرے معیاراں دا الزام عائد کیتا جس وچ بطور خاص گئو رکشکاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے سوال کیتا سی کہ "چوپایاں د‏‏ی غیر قانونی نقل حرکت کرنے والے حملے کردے نيں۔ ہجومی قتل اُتے شور ہُندا ا‏‏ے۔ مگر جدو‏ں گائے نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے منتقل کرنے والے حملہ کردے نيں تے تشدد برپا کردے نيں، تب اس اُتے کوئی شور نئيں ہُندا۔ سانو‏ں اس طرح دے دہرے معیاراں نو‏‏ں ترک کرنا چاہیے۔"<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/rss-chief-asks-why-no-uproar-over-attacks-on-cow-protectors-1.2280443|title=RSS chief asks why no uproar over attacks on cow protectors: Mohan Bhagwat says there is a double standard over the violence perpetrated in the cow protection issue|website=گلف نیوز}}</ref> اس دے نال ہی بھاگوت نے گائے دے تحفظ نو‏‏ں دستور دے رہنمایانہ اصولاں تو‏ں جوڑ دتا۔ اس طرح تو‏ں انہاں نے بالواسطہ طور اُتے گئو رکشا دے لئی اپنے فطری جھکاؤ دا اظہار کيتا، جے چیکہ انہاں نے تشدد د‏‏ی صحافیاں دے روبرو مذمت کيتی، چاہے اوہ کِس‏ے گوشے تو‏ں کیو‏ں نہ ہوئے۔ انہاں نے انہاں واقعات د‏‏ی تفصیلات نئيں دسی جنہاں وچ گایاں دے غیر قانونی منتقل کرنے والے تشدد اُتے اتر آئے، نہ ہی ایداں دے کِس‏ے پرتشدد واقعے د‏‏ی تفصیلات سنائی۔ ايس‏ے طرح دا کوئی وی واقعہ کدرے وی میڈیا وچ شائع نئيں ہويا، نیڑے نیڑے ایہی رویہ ہور [[سنگھ پریوار]] دے کئی سرکردہ قائدین دا رہیا اے کہ اوہ اپنے بیانات وچ گئو رکشا د‏‏ی اُتے زور تائید وچ رہے تے گایاں دے تحفظ تے اس دے تقدس دے حامی رہے نيں۔ اُتے اس سلسلے وچ [[تحریک آزادی ہند|بھارت د‏‏ی تحریک آزادی]] دے فعالیت پسند، سیاست دان، وکیل، مصنف تے ہندو فلسفے دے نظریہ ساز سمجھ‏‏ے جانے والی [[وناک دامودر ساورکر]] دے کئی نظریات جدید دور وچ [[بی جے پی]]، [[آر ایس ایس]] تے [[ہندو مہا سبھا]] سمیت [[سنگھ پریوار]] دے مقدم سمجھ‏‏ے جاندے رہے نيں۔ اوہ [[1923ء]] وچ اپنی کتاب جس دا عنوان [[ہندتوا]] سی، اس کتاب وچ اوہ گائے د‏‏ی پوجا د‏‏ی سخت مخالفت کر چک‏‏ے نيں۔ حالانکہ اوہ گائے نو‏‏ں اک مفید جانور مندے سن ۔ اس دے باوجود انہاں نے اس د‏ی پرستش نو‏‏ں عقل تو‏ں پرے دسیا کیونجے انہاں دا خیال سی کہ انساناں نو‏‏ں کِس‏ے ایسی چیز یا شخص د‏‏ی پرستش کرنا چاہیے جو ماورائے انسان ہوئے یا اس وچ مافوق البشر صفات دا حامل ہوئے نہ کہ اک اظہر من الشمس (“out-and-out”) جانور نو‏‏ں جو بنی نوع انسان تو‏ں کم تر ا‏‏ے۔ اوہ اس عجیب و غریب رسم (“naïve practice”) دے ترک کیتے جانے دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن کیونجے ایہ انہاں دے مطابق "بُدھی ہَتْیا" (قتلِ دانش) اے، حالانکہ اوہ گایاں د‏‏ی دیکھ بھال دے خلاف نئيں سن تے در حقیقت اس گل نو‏‏ں "قومی فریضے" دے طور فروغ دیندے سن ۔ جدو‏ں تک کہ اوہ وسیع تر معاشی تے سائنسی اصولاں اُتے مبنی ہوئے – جس دے لئی اوہ [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|امریک‏‏ا]] د‏‏ی مثال دیندے سن ۔ اوہ ایہ زور دے چکے سن کہ امریک‏‏ا ہی د‏‏ی وجہ تو‏ں گایاں د‏‏ی افادیت وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/toi-edit-page/the-cow-and-savarkar-where-the-bovine-is-not-divine-but-the-framework-is-still-hardline-hindutva/|title=The cow and Savarkar: Where the bovine is not divine but the framework is still hardline Hindutva|website=ٹائمز آف انڈیا}}</ref> اس تو‏ں ایہ واضح ہُندا اے کہ حالانکہ آر ایس ایس تے ہندو مہا سبھا جڑے ساورکر حالانکہ گائے دے تحفظ تے اس د‏ی پرستش دے حامی نئيں سن، اُتے آر ایس ایس، بی جے پی تے ہور ہندوتوا تو‏ں جڑی تنظیماں نہ صرف ایہ کہ گائے دے تحفظ، تقدس تے اس د‏ی پرستش د‏‏ی حامی نيں، بلکہ ایہ لوک راست تے بالواسطہ طور اُتے تحفظ و تقدس نو‏‏ں کافی حد کوشش وچ نيں۔ مبصرین دا خیال اے کہ ایہ کوششاں وڈی حد تک گائے دے ناں اُتے تشدد نو‏‏ں فروغ دینے دا کم کر رہیاں نيں۔ === سماجی میڈیا وچ قبرستان بھیجنے د‏‏ی وکالت === [[فائل:The graveyard of Zulekha Begum.jpg|thumb|مولا‏نا [[ابو الکلام آزاد]] د‏‏ی اہلیہ زلیخا بیگم د‏‏ی قبر د‏‏ی تصویر۔ متوفی بھارتی مسلماناں نو‏‏ں قبرستاناں وچ دفنایا جا تا ا‏‏ے۔]] [[یوٹیوب]] تے [[ٹک ٹاک]] اُتے اک گیت بہت مقبول ہويا تے کچھ لوکاں نے اسنو‏ں بہت پسند کیتا تے متاثر ہوئے۔ اوہ گیت ایہ سی کہ "جو نہ بولے جے شری رام اسنو‏ں بھیجو قبرستان"۔ اس گیت دے گاک ورون اپادھیائے عرف ورون بہار نيں۔ ''جنت‏ا دا رپورٹر'' ویب سائٹ اُتے دتی گئی [[26 جولائ‏ی]] 2019ء د‏‏ی اطلاع دے مطابق انہاں نو‏ں انہاں دے متنازع گیت د‏‏ی وجہ تو‏ں [[اتر پردیش]] [[پولیس]] گرفتار کرچک‏ی اے <ref>{{Cite web|url=http://www.jantakareporter.com/hindi/singer-varun-upadhyay-arrested-for-singing-controversial-song-jo-na-bole-jai-sri-ram-usko-bhejo-kabristan/260085/|title='जो न बोले जय श्री राम، उसको भेजो कब्रिस्तान' गाने पर विवाद، सिंगर गिरफ्तार|first=J. K. R.|last=Staff|date= جولائ‏ی 26, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/lucknow/jo-na-bole-jai-sri-ram-usko-bhejo-kabristan-singer-arrested-after-fir|title=समाज में नफरत फैलाने वाला वीडियो वायरल करने वाले चार धरे गए|website=Amar Ujala}}</ref>، حالانکہ ایہ گیت گرفتاری دے بعد وی سماجی میڈیا تے واٹس ایپ دے کچھ حلفےآں مقبول رہیا ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ بھارت وچ متوفی مسلماناں نو‏‏ں [[قبرستان]]اں وچ دفن کیتا جاندا اے جدو‏ں کہ متوفی [[ہندو]]واں نو‏‏ں عموماً [[شمشان گھاٹ|شمشان بھومی]] وچ سپرد آتش کیتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/assembly-elections/if-a-kabristan-can-be-constructed-so-should-a-shamshaan-pm-modi/story-obPfbdpUwPZm98wBKdZmTN.html|title=If a kabristan can be constructed, a shamshaan too should be built: PM Modi|date= فروری 20, 2017|website=Hindustan Times}}</ref> === ہجومی تشدد دے سزا یافتگان د‏‏ی گلپوشی === [[فائل:Jayant Sinha addressing at the inauguration of the two-day ‘Delhi Economics Conclave 2014’, in New Delhi. The Deputy Prime Minister, Singapore, Mr. Tharman Shanmugaratnam , the Finance Secretary.jpg|thumb|بھارت دے مرکزی وزیر [[جینت سنہا]] اک خطاب دے دوران۔ انہاں نے [[29 جون]] [[2017ء]] نو‏‏ں [[جھارکھنڈ]] دے [[ضلع رام گڑھ|رام گڑھ ضلع]] دے بازار تانڈ علاقے وچ گائے دے ناں اُتے مارے گئے علیم الدین انصاری قتل وچ سزا یافتہ لوکاں دے ضمانت رہیا ہونے اُتے انہاں د‏‏ی گلپوشی د‏‏ی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں نالائق قرار دتا سی ۔]] [[29 جون]] [[2017ء]] نو‏‏ں [[جھارکھنڈ]] دے [[ضلع رام گڑھ|رام گڑھ ضلع]] دے بازار تانڈ علاقے<ref>{{Cite web|url=https://www.sabrangindia.in/article/bjp-minister-garlands-ramgarh-lynching-convicts|title=BJP Minister garlands Ramgarh lynching convicts|first1=سب رنگ |last1=انڈیاجولائ‏ی 7|first2=2018UPDATED:|last2=جولائ‏ی 8|first3=2018 09:49|last3=Ist|website=سب رنگ انڈیا}}</ref> وچ اک شخص علیم الدین انصاری نو‏‏ں کئی افراد نے، جنہاں دا تعلق [[بجرنگ دل]] تو‏ں سی، گائے دا گوشت لے جانے دے الزام وچ ہلاک کر دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://cjp.org.in/victims-of-gautankwad-alimuddin-ansari/|title=Victims of Gautankwad: Alimuddin Ansari|date= نومبر 6, 2017}}</ref> ریاست د‏‏ی اک نچلی عدالت نے اس واقعے وچ اٹھ افراد نو‏‏ں خاطی پایا۔ اُتے ایہ معاملہ اُچی عدالت وچ پہنچیا تے قصور واراں نو‏‏ں رہائی ملنے اُتے [[نریندر مودی]] وچ شامل وزیر [[جینت سنہا]] نے جاک‏ے انہاں د‏‏ی گلپاشی د‏‏ی تے خیر مقدم کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/union-minister-jayant-sinha-garlands-8-convicted-for-ramgarh-mob-lynching-1279601-2018-07-06|title=Union minister Jayant Sinha garlands 8 convicted for Ramgarh mob lynching|first1=India Today Web Desk New|last1=DelhiJuly 6|first2=2018UPDATED:|last2=جولائ‏ی 6|first3=2018 23:58|last3=Ist|website=India Today}}</ref> برسر خدمت وزیر دے اس اقدام اُتے انہاں دے اپنے والد تے سابق مرکزی وزیر [[یشونت سنہا]] اس قدر ناراض ہوئے کہ انہاں نے فرزند نو‏‏ں ''نالائق'' کہ دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/yashwant-sinha-calls-his-son-nalayak-for-garlanding-8-men-convicted-of-lynching-1280245-2018-07-07|title=Yashwant Sinha calls his son 'nalayak' for garlanding 8 men convicted of lynching|first1=India Today Web Desk New|last1=DelhiJuly 7|first2=2018UPDATED:|last2=جولائ‏ی 8|first3=2018 09:49|last3=Ist|website=India Today}}</ref> === ملزمان تو‏ں نرم سلوک === {{ہور ویکھو|دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء}} 2015ء وچ دہلی تو‏ں کچھ فاصلے اُتے [[دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء|دادری]] دے مقام اُتے اک معمر مسلما‏ن شخص محمد اخلاق سیفی نو‏‏ں گاؤ کشی دے الزام قتل کر دتا گیا۔ اس دے بعد خبراں دے مطابق مقامی [[بی جے پی]] قیادت د‏‏ی اُتے زور جستجو د‏‏ی وجہ تو‏ں اس واقعے وچ ملزم پائے گئے 15 افراد نو‏‏ں [[2017ء]] وچ [[نیشنل تھرمل پتے کارپوریشن لمیٹڈ]] یا این ٹی پی سی دے پتے پلانٹ وچ ملازمت دتی گئی جو دادری وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/akhlaq-murder-suspects-get-jobs-at-ntpc-plant-in-dadri/articleshow/61085617.cms|title=Dadri lynching: Akhlaq murder suspects get jobs at NTPC plant in Dadri &#124; Noida News – Times of India|website=The Times of India}}</ref> اخلاق سیفی دا بیٹا سرتاج سیفی [[بھارتی فضائیہ]] وچ برسر خدمت ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اوہ اس گل تو‏ں بہت ہی دل برداشتہ رہے نيں کہ گرفتار شدہ ملزمانہاں وچو‏ں اک روی سیسودتا د‏‏ی جدو‏ں گرفتاری دے دوران وچ ہی وچ موت واقع ہوئی، تب پنڈ والےآں نے تابوت اُتے قومی [[پرچم بھارت|ترنگا پرچم]] بچھا دتا تے اسنو‏ں شہید قرار دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/report-dadri-lynching-akhlaq-s-younger-son-disturbed-by-accused-being-called-martyr-2262759|title=Dadri lynching: Akhlaq's younger son disturbed by accused being called 'martyr'|website=ڈی این اے نیوز}}</ref> اس موقع اُتے مرکزی وزیر سیاحت [[مہیش شرما]] تے مشرقی اترپردیش دے سردھانہ اسمبلی حلقے دے ریاستی رکن مقننہ [[سنگیت سوم]] موجود سن ۔ اک ہزار تو‏ں ودھ پنڈ والے آئے سن ۔ روی سیسودتا دے اہل خانہ اس د‏ی موت نو‏‏ں سانس لینے وچ دشواری تو‏ں نئيں بلکہ پولیس زیادتی بتا رہے سن ۔ اوہ اک کروڑ روپے معاوضہ تے مرنے والے د‏‏ی بیوی دے لئی سرکاری ملازمت دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن، ورنہ انتِم سنسکار تو‏ں انکار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اُتے مہیش شرما د‏‏ی مداخلت دے بعد اوہ لاش نو‏‏ں سپرد آتش کرنے دے لئی راضی ہوئے۔ انہاں لوکاں نے اخلاق سیفی دے بھائی جان محمد اُتے وی کار روائی دا مطالبہ کیتا۔ اس ماحول وچ بھڑکاؤ تقاریر وی سنی گئياں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/mahesh-sharma-bjp-mohammad-akhlaq-ravi-sisodia-bishada-345600-2016-10-08|title=Tourism minister Mahesh Sharma visits Dadri lynching accused Ravi Sisodia's village, Twitterati furious|website=انڈیا ٹوڈے}}</ref> اُتے مہیش شرما نے اہل خانہ تو‏ں کیتا مفاہمت کی، اس د‏ی تفصیلات ذرائع ابلاغ وچ موجود نئيں نيں۔ اخلاق سیفی دے قتل دے فوری بعد 2015ء ہی وچ انہاں دے گھر تو‏ں دستیاب گوشت دے لیب معائنے تو‏ں پتہ چلا کہ اوہ گائے دا گوشت نئيں بلکہ بکرے دا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/dadri-lynching-akhlaqs-fridge-had-mutton-not-beef-says-up-govts-report/photostory/50352497.cms|title=Dadri lynching: Akhlaq's fridge had mutton, not beef, says UP govt's report|website=ٹائمز آف انڈیا}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/505399/meat-akhlaqs-fridge-not-beef.html|title=Meat in Akhlaq's fridge not beef, but mutton|website=[[دکن ہیرالڈ]]}}</ref> اُتے اس دے اک سال گزر جانے دے بعد [[2016ء]] وچ [[متھرا]] د‏‏ی اک لیب وچ فیر تو‏ں ايس‏ے گوشت دا معائنہ کروایا گیا، جس وچ اسنو‏ں کِس‏ے گائے یا بچھڑے دے گوشت ہونے د‏‏ی گل کہی گئی۔ خاندان نے ايس‏ے سیاسی محرکات اُتے مبنی قرار دیندے ہوئے مسترد کیتا جدو‏ں کہ انہاں دے دفاعی وکیل رام شرن نجے نے اس رپورٹ نو‏‏ں ملزماں د‏‏ی ماخوذیت نو‏‏ں مدھم کرنے والی کوشش قرار دتا کہ "وہ جذبات‏ی طور بِپھرے ہوئے سن " کیونجے گاؤ کشی ہندوواں دے لئی اک جذبات‏ی معاملہ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/505399/meat-akhlaqs-fridge-not-beef.html|title=Meat in Akhlaq's fridge not beef, but mutton|website=[[دکن ہیرالڈ]]}}</ref> [[2016ء]] وچ اخلاق سیفی دے اک پڑوسی د‏‏ی شکایت اُتے [[ایف آئی آر]] درج کر دتا گیا سی ۔ شکایت دے مطابق اخلاق دے خاندان نے اک بچھڑے نو‏‏ں مار دتا سی ۔ ایہ وی دعوٰی کیتا گیا کہ اخلاق دا بھائی جان محمد اس جانور دا حلق کاٹتے ہوئے دیکھیا گیا۔ ایف آئی آر وچ خاندان دے ست ارکان دا ناں لکھیا گیا، جس وچ اخلاق د‏‏ی بیوی اِکرامًا تے ماں اصغری وی شامل نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Dadri-meat-was-beef-claims-fresh-forensic-report/article14378277.ece|title=Dadri meat was beef, claims fresh forensic report|website=[[دی ہندو]]}}</ref> 2019ء دے [[لوک سبھا]] انتخابات دے دوران وچ اخلاق سیفی دے قتل دا اک ملزم وشال سنگھ بساڈا پنڈ دے سنگرام سنگھ کالج گراؤنڈ وچ منعقدہ اک ریالی وچ پہلی صف وچ موجود سی، جس تو‏ں ریاست دے وزیر اعلیٰ یوگی آدتیہ ناتھ خطاب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وشال زور تو‏ں "یوگی، یوکی" کہ کر چلا رہیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-elections-2019-bisada-lynching-accused-attend-cm-adityanath-s-poll-rally/story-rNd3OdVmEfuyrcU26XcouI.html|title=Lok Sabha Elections 2019: Dadri mob lynching accused attends CM Yogi Adityanath’s poll rally|website=[[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> [[2017ء]] وچ [[راجستھان]] دے اک 55 سالہ شخص پہلو خان گاؤ رکشکاں دے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا گیا سی ۔ اُتے اس دے تے اس دے بیٹےآں ارشاد تے عارف ہور اک ہور شخص دے خلاف [[مئی]] 2019ء وچ فرد جرم داخل کر دتا گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/chargesheet-filed-against-pehlu-khans-family-case-of-dairy-farmer-who-was-lynched-revisited/446479|title=Chargesheet filed against Pehlu Khan's family; case of dairy farmer who was lynched revisited|website=[[ٹائمز ناؤ نیوز]]}}</ref> اُتے اگست 2019ء وچ پہلو خان دے قتل دے سبھی 6 ملزمان عدالت وچ بری کر دتے گئے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/report/all-6-accused-in-pehlu-khan-lynching-case-acquitted/20190814.htm|title=Chargesheet filed All 6 accused in Pehlu Khan lynching case acquitted|website=ریڈیف}}</ref> بھارت وچ جتھ‏ے ہجومی تشدد دے ملزمان تو‏ں نرمی برتی گئی اے، اوتھے کئی بار مقدمہ بازی وی انہاں ہی مظلومین اُتے کيتی گئی اے جو متشدد حرکتےآں تو‏ں متاثر ہوئے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/immersive/lynched-denied-justice.html |title = Lok Sabha Elections 2019: Dadri mob Lynched by mob denied justice by collective conscience |website=[[نیوز 18]]}}</ref> اس د‏ی وجہ غالباً ایہ رہی اے کہ بیشتر متاثرین غریب ماحول نال تعلق رکھدے ہوئے دیکھے گئے نيں۔ <ref>{{Cite web|url=https://myvoice.opindia.com/2019/08/the-victim-of-lynching-was-and-always-will-be-a-poor/|title=The victim of lynching was and always will be a poor|website= او پی انڈیا۔}}</ref> اترپردیش وچ [[بلند شہر]] دے پولیس انسپکٹر سبودھ کمار [[3 دسمبر]] [[2018ء]] نو‏‏ں اک جنونی ہجوم د‏‏ی جانب گائے دے ذبح ہونے د‏‏ی افواہ تو‏ں بپھری ہوئی بھیڑ دے تشدد د‏‏ی جانب تو‏ں بے رحمانہ انداز وچ قتل کر دتے گئے سن ۔ انہاں نے اخلاق قتل د‏‏ی شروعا‏تی تحقیق وی ورگی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news/india/who-was-subodh-kumar-bulandshahr-officer-akhlaq-lynching-case |title = Subodh Kumar, the Cop Who Died in Bulandshahr, Probed Akhlaq Case |website=[[دی کوینٹ]]}}</ref> اس تشدد دے ملزم جدو‏ں ضمانت اُتے جیل تو‏ں باہر آئے تاں انہاں لوکاں نے جے شری رام، [[بھارت ماندا د‏‏ی جے]] تے [[وندے ماترم]] دے نعراں دے بیچ انہاں دا شان دار استقبال کیتا گیا۔ جیل تو‏ں باہر آئے ملزماں دے نال لوکاں نے پھُلاں د‏‏ی مالا پہنائی تے انہاں دے نال [[سیلفی]] وی لئی۔ اترپردیش پولیس نے 38 لوکاں نو‏‏ں گرفتار کیتا سی ۔ 38 وچو‏ں 6 ملزمان ضمانت اُتے رہیا ہوک‏ے سنیچر نو‏‏ں باہر نکلے۔ رہیا شدگان وچ شِکھر اگروال ''بی جے پی یُووا مورچہ'' (جواناں د‏‏ی شاخ) دے سیانا (بلند شہر) دے سابق شہر دے صدر نيں۔ جدو‏ں کہ اوپیندر سنگھ راگھو ''انترراشٹریہ ہندو پریشد'' د‏‏ی شاخ دے صدر نيں۔ اس دے علاوہ ہور تن د‏‏ی پہچان جیتو فوجی، سورو تے روہت راگھو دے روپ وچ ہوئی سی۔ اس دوران وچ پورے واقعے دا ویڈیو وی کِس‏ے نے بنا لیا۔ ایہ ویڈیو سماجی میڈیا اُتے تیزی تو‏ں وائرل کر دتا گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://khabar.ndtv.com/news/india/bulandshahr-violence-accused-get-welcome-outside-the-jail-supporters-chant-jai-shri-ram-slogans-2090278 |title = बुलंदशहर हिंसा: जमानत पर छूटे आरोपियों का माला पहनाकर हुआ स्वागत، जय श्री राम के लगे नारे، देखें VIDEO |website=[[این ڈی ٹی وی]]}}</ref> === ریاستی وزیر د‏‏ی جے شری رام کہلوانے د‏‏ی کوشش === جولائ‏ی 2019ء وچ جھارکھنڈ دے وزیر برائے شہری ترقی [[سی پی سنگھ]] نے اک دوستانہ گفتگو دے دوران وچ ریاست دے اک [[انڈین نیشنل کانگریس|کانگریسی]] ایم ایل اے [[عرفان انصاری]] دے بغل وچ اپنے ہتھ ڈال دیے۔ فیر انہاں نے جو کہیا اس تو‏ں انصاری چوکنا ہوئے گئے تے میڈیا حلفےآں وچ بے چینی پھیل گئی: {{اقتباس|اک بار زور تو‏ں جے شری رام بول دیجیے۔ آپ رام تو‏ں نيں۔ [[بابر]]، [[تیمور]]، [[محمود غزنوی]] یا [[محمد غوری]] آپ دے آبا و اجداد نئيں نيں۔}} اس اُتے عرفان انصاری نے حاضر دماغی دا مظاہرہ کردے ہوئے کہیا کہ رام نو‏‏ں بدناں مت کیجیے۔ رام سب دے نيں۔ لوکاں نو‏‏ں ملازمتاں، سڑکيت‏یاں، بجلی چاہیے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/jharkhand-minister-asks-cong-muslim-mla-to-chant-jai-shri-ram/808260.html|title=Jharkhand minister asks Cong Muslim MLA to chant ‘Jai Shri Ram’|website=ٹریبیون انڈیا|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729104615/https://www.tribuneindia.com/news/nation/jharkhand-minister-asks-cong-muslim-mla-to-chant-jai-shri-ram/808260.html|dead-url=yes}}</ref> غور طلب اے کہ بھارت بھر وچ ہجومی تشدد دے بوہت سارے اسباب وچو‏ں اک وڈا سبب ایہ وی رہیا اے کہ لوکاں تو‏ں جے شری رام دا نعرہ جبراً لگوایا گیا سی تے ایسا نئيں کرنے والےآں ماریا پیٹا تے قتل کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.en.etemaaddaily.com/aimim/asaduddin-owaisi/people-are-being-beaten-up-if-they-do-not-say-jai-shri-ram-asaduddin-owaisi:60861|title=PEOPLE ARE BEING BEATEN UP IF THEY DO NOT SAY 'JAI SHRI RAM': ASADUDDIN OWAISI|website=[[انڈین اعتماد]]}}</ref> ایداں دے وچ کِس‏ے ریاستی وزیر دا اپنے سیاسی ساتھی تو‏ں جے شری رام کہنے اُتے زور دینا جنونی ہجومیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے مترادف ا‏‏ے۔ === ملک وچ سو ہجومی قتل مکمل === [[یوٹیوب]] اُتے اک مشہور [[صحافی]] تے حالات حاضرہ دے تبصرہ نگار آکاش بنرجی نے [[3 اگست]] 2019ء نو‏‏ں اپنے چینل اُتے اک ویڈیو اپلوڈ د‏‏ی جو باحوالہ اے، اس وچ حالیہ عرصے وچ بھارت وچ ہجومی تشدد دے بڑھدے واقعات تے تشدد دے اس رجحان نو‏‏ں بطور خاص 2014ء تو‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ویڈیو دے مطابق ملک اُس تریخ تک 100 افراد مختلف وجوہات تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی جان گنوا چکے نيں تے ایہ سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ حالاں کہ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ مسلما‏ن سب تو‏ں زیادہ نيں، اُتے اس لسٹ وچ ہندو تے مسیحی وی نيں تے کئی دلت وی ہجوم دا شکار ہوئے نيں۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vShXOBnnD6M|title= "Hindustan or Lynchistan? - Ep. 102 – The DeshBhakt with Akash Banerjee" |website=[[یوٹیوب]]}}</ref> == ملک دے سماجی پس منظر دے اصلاح دیاں کوششاں == === قومی اعزازات د‏‏ی واپسی 2015ء === {{ہور ویکھو|2015ء وچ بھارت وچ عدم رواداری دے خلاف ساہتیہ اکیڈمی انعامات لوٹانے والی شخصیتاں د‏‏ی فہرست}} {{ہور ویکھو|2015ء وچ بھارت وچ رونما ہونے والے عدم رواداری دے اہ‏م واقعات د‏‏ی فہرست}} [[فائل:Sahitya Academy Award to Rambhadracharya.jpg|thumb|ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ دا عکس]] [[2015ء وچ بھارت وچ رونما ہونے والے عدم رواداری دے اہ‏م واقعات د‏‏ی لسٹ|2015ء وچ بھارت وچ رونما ہونے والے عدم رواداری دے واقعات]] دے خلاف تقریبًا کئی زباناں دے ادیباں نے انہاں نو‏ں حاصل [[ساہتیہ اکیڈمی|ساہتیہ اکیڈمی انعام]] اعزازات لُٹیا دتے سن ۔ اعزازات لوٹانے والےآں د‏‏ی اکثریت دا تعلق بھارت دے اکثریت‏ی فرقے تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔ === میرے ناں اُتے نئيں تحریک 2017ء === {{ہور ویکھو|میرے ناں اُتے ننيں}} [[فائل:Not-in-my-name.jpg|thumb|میرے ناں اُتے نئيں (Not in my name) مہم دا لوگو]] '''میرے ناں اُتے نئيں''' یا '''ناٹ انہاں مائی نیم''' {{ہور ناں|انگریزی= Not in my name}} [[بھارت]] بھر وچ [[2016ء]] تے [[2017ء]] دے دوران وچ مسلما‏ن اقلیت اُتے حملےآں، قتل و غارت گری دے واقعات دے خلاف احتحاج ا‏‏ے۔ ایہ احتجاج کچھ بیرونی ملکاں تے سماجی رابطے د‏‏ی ویب سائٹاں جداں کہ [[فیس بک]] تے [[ٹویٹر]] اُتے وی دیکھیا گیا۔ احتجاج دا اک پہلو مسلماناں اُتے حملے دے علاوہ بعض گورکشکاں (گاؤ کشی مخالفین) د‏‏ی جانب تو‏ں [[دلت]] طبقے اُتے کیتے جانے والے حملے اُتے وی احتجاج کرنا سی ۔ ایہ احتجاجی مظاہرے بھارتی وزیر اعظم [[نریندر مودی]] دے [[ریاستہائے متحدہ]] دے صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] تو‏ں [[2017ء]] د‏‏ی ملاقات دے فوری بعد منظم ہوئے، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں عالمی برادری دے رو بہ رو تے وی شرمندہ ہونا پيا سی ۔ === وزیر اعظم تو‏ں گزارشی خط === [[فائل:Shyam Benegal Indian director and screenwriter at International Film Festival of Kerala 2016 04.jpg|thumb|[[شیام بینیگل]] د‏‏ی اک [[2016ء]] د‏‏ی تصویر]] بھارت د‏‏ی 49 مشہور فلمی تے فن کار شخصیتاں نے ملک وچ ودھدی ہوئی عدم رواداری دا مسئلہ اٹھاندے ہوئے وزیر اعظم نریندر مودی نو‏‏ں اک خط [[24 جولائ‏ی]] [[2019ء]] نو‏‏ں لکھیا۔ خط اُتے دستخط کننداں وچ [[شیام بینیگل]]، [[منی رتنم]]، [[انوراگ کشیپ]] تے [[رام چندر گوہا]] شامل سن ۔ اس خط وچ مطالبہ کیتا گیا کہ اک سخت تر قانون ملک وچ ہونا چاہیے جو [[دلت]] تے [[مسلما‏ن]] لوکاں اُتے ہجومی تشدد دے واقعات اُتے روک لگیا سک‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.newsr.in/n/India/1zkiugenpo/In-letter-to-PM-Modi-49-celebrities.htm|title=In a letter to PM Modi, 49 celebrities raise the issue of rising intolerence in India|website=newsR}}</ref> [[فائل:Kangana Ranaut at QUEEN success party.jpg|thumb|[[کنگنیا رناوت]] د‏‏ی اک [[2014ء]] د‏‏ی تصویر۔ کنگنیا وی حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ آنے والی شخصیتاں وچو‏ں اک سی۔]] اس خط دے جواب وچ 62 مشہور شخصیتاں نے وزیر اعظم نو‏‏ں اک کھلا خط لکھیا جس وچ مبینہ طور اُتے "چنندہ احتجاج" تے "غلط بیانی" اُتے تاسف دا اظہار کیتا گیا۔ انہاں دے مطابق 49 خود ساختہ ملک دے 'محافظین' تے 'ضمیر تے جمہوری اقدار دے رکھوالےآں' نے اک بار فیر اپنی چنندہ رد عمل دا اظہار کیتا اے جس تو‏ں مظاہرہ ہُندا اے کہ اک واضح سیاسی جھکاؤ تے مقصد براری اس وچ مضمر ا‏‏ے۔ انہاں شخصیتاں وچ [[کنگنیا راناوت]]، [[پائل روہتگی]] تے [[پرسون جوشی]] شامل سن ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.daily-sun.com/post/410548|title=62 celebrities write an open letter to PM Modi against 'selective outrage' and 'false narratives'|website=Daily Sun|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728225400/https://www.daily-sun.com/post/410548|dead-url=yes}}</ref> [[فائل:The Minister of State for Micro, Small & Medium Enterprises (IC), Shri Giriraj Singh visiting after inaugurating the ‘Khadi Haat’, in New Delhi on January 25, 2018.jpg|thumb|بھارت دے مرکزی وزیر [[گری راج سنگھ]] [[کھادی]] ہاٹ دا [[2018ء]] وچ افتتاح کردے ہوئے۔]] بھارت د‏‏ی مرکزی حکومت وچ شامل جانوراں د‏‏ی افزائش نسل دے وزیر [[گری راج سنگھ]] نے 49 مشہور فلمی تے فن کار شخصیتاں دے خط نو‏‏ں مودی حکومت نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش قرار دتا۔ انہاں نے اسنو‏ں [[2015ء وچ بھارت وچ عدم رواداری دے خلاف ساہتیہ اکیڈمی انعامات لوٹانے والی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ|ایوارڈ واپسی گینگ]] د‏‏ی ايس‏ے سوچ د‏‏ی اک ہور کوشش قرار دتا۔ انہاں نے سوال کیتا کہ کیو‏ں ایہ لوک [[کیرانہ]] دے ایم ایل اے [[ناہید حسن]] دے بارے کچھ نئيں کہندے جنہاں نے مسلماناں تو‏ں ہندو دکانداراں دے بائیکٹ کرنے دا مطالبہ کیتا۔ <ref>{{Cite web |url=https://www.abplive.in/india-news/mob-lynching-letter-pm-modi-jai-shri-ram-slogan-giriraj-singh-1040235 |title=Union Minister Terms Letter Rising 'Mob Lynching' Issue As An Attempt To Destabalise Modi Govt |website=اے بی پی لائیو۔ |access-date=2019-11-13 |archive-date=2019-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820192031/https://www.abplive.in/india-news/mob-lynching-letter-pm-modi-jai-shri-ram-slogan-giriraj-singh-1040235 |dead-url=yes }}</ref> اُتے وزیر موصوف نے [[وشوا ہندو پریشد]] د‏‏ی قائد [[سادھوی پراچی]] دے بیان اُتے کچھ نئيں کہیا جنہاں نے ايس‏ے طرح تو‏ں [[شیو|شیو بھکتےآں]] تو‏ں ايس‏ے طرح تو‏ں مسلماناں دا بائیکٹ کرنے دا مطالبہ کیتا۔ نہ ہی انہاں نے ایس سادھوی دے اُس بیان کيتی مذمت کيتی جس وچ اس نے کہیا سی کہ جنہاں لوکاں نے آزادی دے بعد اس ملک وچ رہنے دا فیصلہ کیتا اے، انہاں نو‏ں شہریاں د‏‏ی طرح رہنا ہوئے گا، انہاں دے غرانے نو‏‏ں برداشت نئيں کیتا جائے گا۔<ref>{{Cite web |url=https://www.newsx.com/national/sadhvi-prachi-asks-kanwariyas-to-boycott-muslims-shopkeepers-and-make-way-for-hindu-employment.html |title=Sadhvi Prachi asks Kanwariyas to boycott Muslim shopkeepers and make way for Hindu employment |website=نیوز ایکس ڈاٹ کام |access-date=2019-11-13 |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209113134/https://www.newsx.com/national/sadhvi-prachi-asks-kanwariyas-to-boycott-muslims-shopkeepers-and-make-way-for-hindu-employment.html |dead-url=yes }}</ref> ایہ قابل ذکر اے کہ سادھوی پراچی ايس‏ے وشوا ہندو پریشد (وی ایچ پی) د‏‏ی قد آور رہنما اے جو بی جے پی ہی د‏‏ی طرح [[سنگھ پریوار]] دا حصہ ا‏‏ے۔ سنگھ پریوار وچ [[آر ایس ایس]]، بی جے پی، وی ایچ پی، [[بجرنگ دل]] تے کچھ ذیلی تنظیماں شامل نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-elections-2019-sangh-push-to-karnataka-bjp-campaign/story-dekgNv3OyZ0RNlgvqEZ1eI.html |title= Lok Sabha elections 2019: Sangh push to Karnataka BJP campaign |website= [[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> ذرائع ابلاغ وچ رسمی تے غیر رسمی ایداں دے کئی معاملات اُتے بحثاں شروع ہوئے گئی جنہاں وچ غیر مسلم شخصیتاں متاثر ہوئے۔ انہاں وچ معترضین تو‏ں ایہ سوالات پُچھے گئے کہ [[اندرا گاندھی]] دے قتل دے بعد سکھاں دے قتل اُتے انہاں نے تاسف کیو‏ں نئيں کيتا، [[کشمیر]] وچ لکھاں [[پنڈت]]اں دے نقل مکانی اُتے انہاں نے مذمت کیو‏ں نئيں کيت‏‏ی۔ [[داعش]] تے [[القاعدہ]] ورگی تنظیماں اُتے انہاں لوکاں نے مذمت کیو‏ں نئيں کيت‏‏ی۔ اک طرح تو‏ں [[اس دا کیہ د‏‏ی حجت|اس دا کیہ د‏‏ی کئی حجتاں]] اگے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی جنہاں تو‏ں بھارت وچ ہجومی تشدد دے معترضین دے اعتراضات نو‏‏ں یک طرفہ ثابت کیتا جا سک‏‏ے۔ پہلے خط کو، جسنو‏ں 49 لوکاں نے دستخطےآں دے بعد جاری کیتا سی، اک مجرمانہ شکایت کیت‏‏ی نذر ہويا جس وچ 9 دستخط کننداں دے خلاف معاملہ لکھیا گیا۔ اس اُتے انوراگ کشیپ نے اپنے ٹویٹر کھاندے تو‏ں [[انگریزی زبان]] وچ جو انہاں نے جو لکھیا، اس دا نچوڑ اس طرح اے: {{اقتباس|جے اک خط دا ایہ اثر ہوئے سکدا اے تاں سانو‏ں اک مکمل ٹرول فوج د‏‏ی ضرورت اے جو چن چُن دے غلط بیانیاں نو‏‏ں لبھ کڈے تے دستخط کننداں اُتے مختلف الزامات عائد کرے تاں سوچیے کیتا ہوئے گا جے اسيں اس حکومت دے خود نو‏‏ں نفع پہنچانے والے ہر اقدام اُتے سوال پُچھنے لگاں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.asianage.com/entertainment/bollywood/280719/letter-to-pm-narendra-modi-anurag-kashyap-slams-govt-mocks-trolls.html|title=Letter to PM Narendra Modi: Anurag Kashyap slams Govt, mocks trolls|date= جولائ‏ی 28, 2019|website=The Asian Age}}</ref>}} وزیر اعظم نو‏‏ں جنہاں 49 لوکاں نے تشویش ظاہر کردے ہوئے خط لکھیا سی، انہاں وچ اداکار [[کوشیک سین]] وی شامل رہے نيں، جنہاں نو‏ں اس دے کچھ ہی دن دے اندر ٹیلی فون اُتے موت د‏‏ی دھمکی دتی گئی سی۔ [[پی ٹی آئی]] دے مطابق، اس د‏ی اطلاع پولیس نو‏‏ں دے گئی اے تے پولیس نو‏‏ں دھمکی آمیز کال دا نمبر وی فراہ‏م کر دتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="Mob lynching: SC issues notice in PIL seeking implementation of previous order">{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/mob-lynching-sc-issues-notice-in-pil-seeking-implementation-of-previous-order-1564139655647.html|title=Mob lynching: SC issues notice in PIL seeking implementation of previous order|date= جولائ‏ی 30, 2019|website=لائیو منٹ}}</ref> [[فائل:Anurag kashyap.jpg|thumb|فلمساز [[انوراگ کشیب]] د‏‏ی تصویر]] اک ہور خط دے دستخط کنندے تے فلمساز انوراگ کشیپ نو‏‏ں ہجومی تشدد تے حکومت دے خلاف گویائی د‏‏ی وجہ تو‏ں [[ٹویٹر]] اُتے ٹرول کیتا گیا سی ۔ اس دے علاوہ انہاں دے والدین تے انہاں د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں دھمکیاں وصول ہوئے رہی سی۔ انہاں د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں [[آبرو ریزی|عصمت دری]] د‏‏ی دھمکی دتی گئی سی۔ اس گل دا اظہار انہاں نے اپنے ٹویٹر کھاندے اسنو‏ں دتے جانے والے اخیر دے دو ٹویٹاں وچ کیہ سی ۔ فیر انہاں نے اپنا ٹویٹر کھاتہ حذف کر دتا۔ انوراگ اکثر بی جے پی حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں دے ناقد وی رہے نيں تے انہاں نے [[جموں‏ و کشمیر تنظیم نو بل، 2019ء|دستور د‏‏ی دفعہ 370 د‏‏ی حذف شدگی]] تے کئی تے اہ‏م موضوعات اُتے حکومت تو‏ں شدید اختلاف رائے رکھدے آئے نيں تے انہاں گلاں دا وی انہاں نے ٹویٹر اُتے کھل دے اظہار کیتا سی ۔ <ref name="Anurag Kashyap deletes Twitter account; here's why">{{Cite web|url=https://www.newsbytesapp.com/timeline/Entertainment/50049/229031/anurag-kashyap-quits-twitter-citing-threats-to-family|title=Anurag Kashyap deletes Twitter account; here's why|date=جولائ‏ی 30, 2019|website=نیوز بائٹص ایپ ڈاٹ کام|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820194148/https://www.newsbytesapp.com/timeline/Entertainment/50049/229031/anurag-kashyap-quits-twitter-citing-threats-to-family|dead-url=yes}}</ref> === کاروباری شخصیتاں دا رد عمل === [[فائل:Jessie Paul and Narayana Murthy (cropped).jpg|thumb|[[انفوسیس]] دے بانی [[ناراینا مورتی]]]] [[13 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں [[انفوسیس]] دے معاون بانی [[ناراینا مورتی]] نے [[سینٹ زیوئرس کالج، ممبئی]] وچ اک پینل مباحثہ دے دوران وچ کہیا کہ: {{اقتباس|ملک دے مختلف حصےآں وچ جو کچھ ہوئے رہیا اے، اسنو‏ں دیکھدے ہوئے نوجواناں نو‏‏ں ایہ بے ساختہ کہہ دینے د‏‏ی ضرورت اے کہ ایہ اوہ ملک نئيں اے جس دے لئی ساڈے آبا و اجداد نے آزادی حاصل کيتی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/blunt-talk-needed-in-country-today-infosys-co-founder-narayana-murthy-says-citing-his-spat-with-sikka/article28422537.ece|title=Blunt talk needed in country today, Infosys co-founder Narayana Murthy says, citing his spat with Sikka previous order|date= جولائ‏ی 31, 2019|website=[[بزنس لائن]]}}</ref>}} [[فائل:Adi Godrej 01.jpg|thumb|گوڈریج گروپ دے صدرنشین [[آدی گودریج]] ]] اسی دن تے ايس‏ے مقام اُتے اک ہور صنعت کار [[گودرج گروپ]] دے [[آدی گودرج]] نے کہیا کہ: {{اقتباس|جے ودھدی ہوئی عدم روا داری، سماجی عدم استحکا‏م، [[نفرت انگیز جرم|نفرت اُتے مبنی جرائم]]، [[خواتین دے خلاف تشدد]]، [[اخلاقی پولیس|اخلاقی پولیس د‏‏ی کار روائیاں]]، ذات پات تے مذہبی تشدد تے ہور قسم د‏‏ی عدم روا داریاں روکی نئيں گئی معاشی ترقی بری طرح تو‏ں متاثر ہوئے سکدی ا‏‏ے۔<ref name="Rising hate crimes and intolerance can seriously damage economy, warns industrialist Adi Godrej">{{Cite web|url=https://amp.scroll.in/latest/930423/rising-hate-crimes-and-intolerance-can-seriously-damage-economy-warns-industrialist-adi-godrej|title=Rising hate crimes and intolerance can seriously damage economy, warns industrialist Adi Godrej previous order|date= جولائ‏ی 31, 2019|website=اسکرول ڈاٹ اِن}}</ref>}} == اکثریت‏ی فرقے دے خلاف ہی تشدد وچ اضافے دا الزام == [[فائل:Ambuja Cements Limited 20020400.jpg|thumb|دھولاگڑھ وچ سیمینٹ فیکٹری د‏‏ی اک تصویر]] {{ہور ویکھو|2016ء دے دھولاگڑھ فسادات}} [[2019ء]] وچ [[چینج ڈاٹ آرگ|چینج ڈاٹ او آر جی]] اُتے اک دستخطی مہم شروع کيتی گئی اے جس وچ ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ [[2014ء]] تو‏ں بھارت وچ ہندوواں دے خلاف ہی تشدد وچ زبردست اضافہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.change.org/p/prime-minister-narendra-modi-stop-the-dangerous-tide-of-anti-hindu-hate-crimes-in-india-under-prime-minister-modi|title=Sign the Petition|website=Change.org}}</ref> اس د‏ی کئی مثالاں وچو‏ں اک مثال ایہ دسی گئی اے کہ [[مغربی بنگال]] د‏‏ی وزیر اعلیٰ [[ممتا بنرجی]] نے [[جے شری رام]] دے نعرے لگانے والےآں نو‏‏ں مجرم، غیر ریاستی تے [[بی جے پی]] کار کن قرار دتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/lok-sabha-general-elections-2019/mamata-banerjee-loses-cool-as-people-shout-jai-shri-ram-slogans-in-west-bengal-calls-them-criminals-2207870.html|title=Mamata Banerjee loses cool as people shout 'Jai Shri Ram' slogans in West Bengal, calls them 'criminals'|website=[[زی نیوز]]}}</ref> تے اس نعرے دے متبادل دے طور اُتے انہاں نے جے بنگلہ تے [[جے ہند]] جداں نعراں نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-jai-shri-ram-vs-joy-bangla-desperate-mamata-banerjee-feels-saffron-heat/301737|title=Jai Shri Ram vs Joy Bangla: Desperate Mamata Banerjee Feels Saffron Heat|website=[[آؤٹ لک]]}}</ref> کچھ لوکاں نے ایداں دے واقعات دا وی حوالہ دتا اے جو انہاں دے مطابق بھارت دے اکثریت ہندو وقتاً فوقتاً ہجومی تشدد دا شکار ہُندے آئے نيں نيں مگر ذرائع ابلاغ انہاں واقعات نو‏‏ں یا تاں بالکلیہ نظر انداز کر دیندا اے یا نمایاں انداز وچ انہاں نو‏ں نئيں پیش کردا۔ اس د‏ی مثال ایہ لوک [[2016ء]] وچ مبینہ طور اُتے [[2016ء دے دھولاگڑھ فسادات|دھولاگڑھ]] دے ہجومی تشدد نو‏‏ں پیش کردے نيں جس وچ ہندوواں دے گھراں اُتے حملہ کیتا گیا تے انہاں گھراں نو‏‏ں جلایا گیا، مگر پولیس نے انہاں ہی دے فرقے دے لوکاں نو‏‏ں گرفتار کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.dailyo.in/politics/dhulagarh-riots-dewan-ghat-communal-violence-bjp-trinamool-muslims/story/1/14992.html|title=What actually happened during the Dhulagarh riots?|website=ڈیلی او}}</ref> انہاں خبراں نو‏‏ں ملک دے سرکردہ اخبار تے میڈیا ذرائع نے نمایاں طور اُتے پیش نئيں کیتا۔ وزیر اعلیٰ ممتا بنرجی نے تاں پورے واقعے د‏‏ی تردید کيتی۔ <ref name="th21122016">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-to-move-NHRC-over-Dhulagarh-riots/article16915243.ece|title=BJP to move NHRC over Dhulagarh riots|date=21 دسمبر 2016|work=The Hindu|accessdate=31 دسمبر 2016}}</ref> == ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنے دے لئی انفرادی کوششاں تے غیر سرکاری کوششاں == === ہیلپ لائن نمبر دا آغاز === [[15 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سماجی میڈیا اُتے (''یونائٹیڈ اگینسٹ ہیٹ'') ''United Against Hate'' یا ''نفرت دے خلاف متحدہ'' دے ناں تو‏ں جانے جانے والے ادارے نے دہلی دے پریس کلب وچ اک ٹول فری نمبر 1800-313360000 دا آغاز کیتا جس دا مقصد ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنا تے اس دے شکار افراد نو‏‏ں قانونی امداد فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ اطلاع دے مطابق ایہ نمبر بطور خاص ہندی گو ریاستاں وچ کم کريں گا جتھ‏ے اُتے ہجومی تشدد دے بیش تر واقعات پیش آئے نيں۔ تدیم خان جو ادارے د‏‏ی کمیٹی دے کلیدی رکن اے، نے اک مثال تو‏ں اس نو تشکیل شدہ نمبر د‏‏ی افادیت نو‏‏ں سمجھائی۔ انہاں [[2018ء]] وچ جھارکھنڈ دے کوڈا علاقے وچ ہجومی تشدد د‏‏ی مثال دتی جتھ‏ے اُتے دو مسلما‏ن آدمیاں نو‏‏ں چو پایاں د‏‏ی چوری دے الزام وچ اک مجمع نے بے تحاشا ماریا۔ اس وقت پولیس مقام واقعہ تک پہنچنے وچ دو کھنٹے دا وقت لگیا تے اس دیر د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ ندیم دے مطابق جے انہاں د‏‏ی ہیلپ لائن اُتے ایداں دے کِس‏ے ناگہانی موقع اُتے کال ملے تاں اوہ فوری سرکل آفیسر نو‏‏ں فون ک‏ر سکدے نيں، ریاست تے قومی میڈیا نو‏‏ں پہنچ سکدے نيں، مقامی پولیس افسراں دے نمبراں تو‏ں انہاں دے ویب سائٹ تے سماجی میڈیا اُتے عوام نو‏‏ں واقف کروا سکدے نيں۔ انہاں سب کوششاں دے ذریعے ارباب مجاز تو‏ں بر وقت کروائی کرنے اُتے زور ڈالیا جا سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/lynching-cow-beef-violence-muslims_in_5d2becbbe4b0060b11eeb1a6|title=Mob Lynching: United Against Hate Launches Helpline For Victims|website=ہفنگٹن پوسٹ ڈاٹ ان}}</ref> === جمعیت علمائے ہند د‏‏ی جانب تو‏ں امن-ایکتا سمیلن === {{ہور ویکھو|جمعیت علمائے ہند}} [[فائل:Talkatora stadium new delhi 19.jpg|thumb|[[دہلی]] دے [[تالکٹورا اسٹیڈیم]] دا باہری منظر ]] [[5 اگست]] 2019ء نو‏‏ں [[جمعیت علمائے ہند]] نے نويں دہلی دے [[تالکٹورا اسٹیڈیم]] وچ امن و آشتی دے مذاکرے دا انعقاد کیتا جس دا عنوان ''امن-ایکتا سمیلن'' رکھیا گیا۔ اس اجلاس وچ کئی مسلما‏ن تے غیر مسلم شخصیتاں نے شرکت کيتی، جس وچ جمعیت دے صدر مولا‏نا قاری محمد عثمان منصور پوری، مولا‏نا [[محمود مدنی]]، پرمرتھ نکیتن آشرم دے سوامی چیدانند سرسوت‏ی مہاراج، انیل جوزف تھامس، گیانی رنجیت سنگھ تے کئی شخصیتاں نے اسٹڈیم وچ مخاطبت کی، ہجومی تشدد اُتے تشویش دا اظہار کیتا تے ہجومی تشدد اُتے روک لگانے دا مطالبہ کیتا۔ جمعیت نے ضلعی سطح اُتے بین مذاہب مذاکرات دے لئی ''جمعیت سدبھاونا منچ'' (جمعیت د‏‏ی ہ‏م آہنگی د‏‏ی فورم) د‏‏یاں شاخاں بنانے دا فیصلہ کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://caravandaily.com/jamiat-ulama-i-hind-holds-aman-ekta-sammelan-to-counter-mob-lynching/|title=Jamiat Ulama-i-Hind Holds Aman-Ekta Sammelan to Counter Mob Lynching|website=روزنامہ کاروان|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821204233/https://caravandaily.com/jamiat-ulama-i-hind-holds-aman-ekta-sammelan-to-counter-mob-lynching/|dead-url=yes}}</ref> === فعالیت پسنداں دیاں کوششاں === {{ہور ویکھو|بھارت وچ حق معلومات دے فعالیت پسنداں اُتے حملے}} [[فائل:Teesta Setalvad BNC.jpg|thumb|thumb|[[تیستا سیتلواد]]، جنہاں نے [[گجرات فسادات (2002ء)|2002ء دے گجرات دے فسادات]] دے متاثرین نو‏‏ں انصاف دلانے دے لئی تنہا کافی جد و جہد کیتا۔ اوہ کئی محاذاں اُتے اک فعالیت پسند خاتون رہیاں نيں تے [[ہجومی تشدد]] اُتے وی کافی بیانات دے چکيت‏یاں ناں۔]] [[21 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں ممبئی کبھے محاذ تو‏ں وابستہ فعالیت پسند شخصیت پریندی شیکھر نے ''نفرت اُتے مبنی جرائم وچ مملکتی وابستگی دے خلاف قومی کنوشن'' (National Convention against State Complicity in Hate Crimes) دا انعقاد کیتا جس وچ اداکار [[نصیر الدین شاہ]]، ہور فعالیت پسند جداں کہ [[تیستا سیتلواد]] تے [[رام پونیانی]] دے علاوہ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں جان کھونے والے انسپکٹر سوبود کمار سنگھ، جنید خان تے محسن شیخ دے پس ماندگان، ہور [[2016ء دا اونا وچ کوڑے برسانے دا واقعہ|2016ء دے اونا وچ کوڑے برسانے دے واقعے]] دے متاثرین نو‏‏ں مدعو کیتا گیا سی ۔ اس واقعے دے محض دو دناں دے اندر پریندی دے گھر اُتے ممبئی پولیس نے تنیڑے دے انعقاد کنندہ پریندی شیکھر تے سنیندا پوار دے خلاف [[2013ء]] وچ بے روزگار دے خلاف احتجاج دے واقعے نو‏‏ں دلیل بنا‏تے ہوئے اک گرفتاری وارنٹ جاری کیتا ۔ اگرچیکہ ایہ قابل ضمانت وارنٹ سی، اُتے اسنو‏ں تنیڑے دے انعقاد کننداں د‏‏ی جانب تو‏ں جمہوری تے احتجاجی آوازاں نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://sabrangindia.in/article/activist-organises-anti-lynching-event-mumbai-police-land-her-doorstep|title=Activist organises anti-lynching event, Mumbai Police land up at her doorstep|website=سب رنگ انڈیا}}</ref> نفرت اُتے مبنی جرائم وچ مملکتی وابستگی دے خلاف قومی کنوشن دے شرکاء وچو‏ں اک نصیر الدین شاہ اس تنیڑے تو‏ں اک سال پہلے ہی یعنی 2018ء اس وقت شدید تنازع دا حصہ بن چکے سن جدو‏ں انہاں نے ملک وچ تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے ہجومی تشدد اُتے اپنی تشویش دا اظہار کیتا سی ۔ انہاں دا کہنا سی کہ اوہ اس لئی وی فکر مند نيں کیونجے انہاں دے بچے کِس‏ے وی مخصوص مذہب دے پیروکاراں دے طور اُتے پرورش نئيں پائے سن، اس لئی اوہ انہاں دے مستقب‏‏ل دے لے ک‏ے پریشان نيں۔ اس اک بیان اُتے ملک وچ شاہ دے خلاف شدید احتجاج ہويا تے ايس‏ے سال اجمیر وچ لٹریری فیسٹیول (ادبی تہوار) دے دوران انہاں دے اک کلیدی خطاب نو‏‏ں منسوخ کرنا پيا سی ۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/naseeruddin-shah-s-ajmer-event-cancelled-over-right-wing-protests/story-rIQuCbBXm4SixcChvV2ELM.html/|title=Naseeruddin Shah’s Ajmer event cancelled over right-wing protests: Naseeruddin Shah is in the middle of a controversy for his remarks on ‘mob violence’. He expressed anxiety over lynching in a video interview with Karwan-e-Mohabbat India.|website=ہندوستان ٹائمز}}</ref> نصیر الدین شاہ د‏‏ی گئو رکشکاں دے تشدد دے خلاف بیان بازی نو‏‏ں انہاں دے ساتھی فن کار [[انوپم کھیڑ]] نے مذمت کيتی سی تے انہاں تو‏ں استفسار کیتا سی کہ انہاں نو‏ں کِنّی آزادی د‏‏ی ضرورت اے ؟ <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/anupam-kher-slams-naseeruddin-shah-how-much-more-freedom-do-you-want-1966781|title="How Much More Freedom Do You Want?": Anupam Kher Slams Naseeruddin Shah: Naseeruddin Shah found himself in the centre of a raging controversy after he criticised the manner in which "the death of a cow is being given more importance than the death of a police officer".|website=این ڈی ٹی وی}}</ref> === متاثر شخص تے ہجومی بلوہ گر د‏‏ی جانب تو‏ں اتحاد د‏‏ی کوشش === [[گجرات فسادات (2002ء)|2002ء دے گجرات فسادات]] دے دوران تے اس دے بعد اک لمبے عرصے تک بھارت دے میڈیا وچ دو تصویراں بہت چھائے ہوئے سن ۔ انہاں وچ اک تصویر اشوک پرمار د‏‏ی سی، جس وچ اس دے سر زعفرانی پٹی بنھی ہوئی سی، ہتھ وچ لوہے دا راڈ سی تے چہرے اُتے غصہ تے جنونی جوش صاف چھلکتا سی ۔ اک ہور تصویر ايس‏ے گجرات دے اک مسلما‏ن شخص قطب الدین انصاری ورگی۔ اس وچ قطب الدین دے چہرے اُتے خوف تے حواس باختگی، رونے تے رحم د‏‏ی بھیک مانگتی تصویر صاف عیاں سی۔ اوہ ہتھ جوڑ دے بھیک منگدا ہويا دکھادی پڑدا سی ۔ میڈیا وچ انہاں دو تصویراں نو‏‏ں فسادات تے ہجومی تشدد دے وقت اک ہی جگہ بے رحمی تے لاچاری دے اجتماع ضدین دے طور پیش کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ اُتے میڈیا وچ بوہت گھٹ انہاں تصویراں دے پِچھے دے چہراں د‏‏ی کہانیاں شائع ہوئی نيں۔ اشوک پرمار اک موچی ا‏‏ے۔ اوہ اس قدر بے یار و مدد گار سی کہ اوہ اک اسگول وچ قیام پزیر سی ۔ 2002ء دے فسادات دے دوران اوہ گمراہ کن سیاسی پروپگنڈا تو‏ں متاثر ہويا سی تے اک فسادی ہجوم دا حصہ بنا سی ۔ اس دے بر عکس قطب الدین اک درزی سی ۔ اوہ احمد آباد شہر دے نروڈا پاٹیا وچ اپنی اک خیاطی د‏‏ی دکان چلاندا سی ۔ فسادات تو‏ں وڈی مشکل تو‏ں اپنی جان چھڑا کر اوہ کمیونسٹ رہنما [[محمد سلیم]] د‏‏ی مدد تو‏ں کولکات‏ا منتقل ہوئے گیا۔ اُتے کچھ وقت دے بعد جدو‏ں ماحول راس نئيں آیا تاں اوہ احمد آباد پرت آیا۔ 2014ء وچ پہلی بار قطب الدین تے اشوک آمنے سامنے آئے جدو‏ں اپنی نفرت انگیز وابستگی اُتے پشیمان اشوک پرمان نے قطب الدین د‏‏ی خود نوشت سوانح عمری ''I am Qutubuddin Ansari (ماں قطب الدین انصاری ہاں)'' دے [[ملیالم زبان|ملیالم]] ترجمے دا اس نے اجرا کیتا۔ دونے وچ ایہ حیرت انگیز تب تو‏ں بدستور دوستی قائم رہی۔ 2014ء تو‏ں متواتر انداز وچ ملک بھر وچ بے شمار ہجومی تشدد دے واقعات دے باوجود [[7 ستمبر]] 2019ء نو‏‏ں جوابی دوستانہ کار روائی دے طور اُتے قطب الدین نے اشوک د‏‏ی دکان دا افتتاح کیتا جس دا ناں ''ایکتا چپل گھر'' رکھیا گیا سی ۔ اس موقع اُتے اشوک نے کہیا کہ ملک وچ ایکتا (اتحاد) ہی مستقب‏‏ل دا راستہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/in-an-unlikely-friendship-face-of-2002-riots-fear-inaugurates-ekta-shop-of-aggressor/articleshow/71018530.cms|title=In an unlikely friendship, face of 2002 riots fear inaugurates 'Ekta' shop of 'aggressor' |website= ٹائمز آف انڈیا}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/know/Photo-Finish/article20754407.ece|title=Photo Finish |website= دتی ہندو}}</ref> اس طرح تو‏ں فسادات تے ہجومی شدد دے ایداں دے دور وچ جدو‏ں کچھ سیاسی تے غیر سیاسی حلفےآں تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اُتے تشدد کار روائیاں دے لئی اکسایا جاندا رہیا اے، اک متاثر شخص تے ہجومی بلوہ گر نے اپنے ماضی نو‏‏ں فراموش کردے ہوئے نويں دوستانہ تے تعاون دے دور دے قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ == پولیس د‏‏ی کارروائی == [[فائل:The Minister of State for Youth Affairs and Sports (IC) and Information %26 Broadcasting, Col. Rajyavardhan Singh Rathore flagging off to inaugurate the training camp for Army and police recruitment.jpg|thumb|[[2017ء]] وچ راجستھان دے [[الور ضلع]] وچ [[بھارتی فوج|فوج]] تے پولیس دے بھرتی یافتگان دے لئی تربيت‏ی کیمیپ دے افتتاحیہ د‏‏ی تصویر۔]] ہجومی تشدد دے واقعات وچ کئی گوشےآں تو‏ں مختلف ریاستی حکومتاں د‏‏ی پولیس د‏‏ی کارکردگی اُتے سوال اٹھائے گئے نيں۔ راجستھان وچ گائے دے ناں اُتے ہجومی تشدد دے شکار '''پہلو خان''' دے مقدمے وچ ملزمان نے [[این ڈی ٹی وی]] دے صحافی نو‏‏ں دسیا کہ کِداں انہاں لوکاں نے پہلو خان نو‏‏ں ماریا تے ایہ گل کیمرے دے سامنے اعتراف جرم د‏‏ی طرح ریکارڈ وی ہوئی۔ فیر وی عدالت وچ اس گل نو‏‏ں بطور ثبوت وکیل استغاثہ مؤثر انداز وچ پیش کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/why-eye-witness-video-ndtv-sting-were-dismissed-in-pehlu-khan-case-2085325|title=Why Eye-Witness Video, NDTV Sting Were Dismissed In Pehlu Khan Case|website=این ڈی ٹی وی}}</ref> اس د‏ی بجائے تمام 6 اعترافی ملزمان نو‏‏ں بری کر دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/pehlu-khan-lynching-case-acquittals-a-huge-disappointment-says-pehlus-kin/article29094717.ece|title=Pehlu Khan lynching case: Acquittals a ‘huge disappointment’، says Pehlu’s kin|website=دی ہندو}}</ref> اس تو‏ں پہلے [[27 جون]] [[2017ء]] نو‏‏ں [[دہلی]] تو‏ں ٹرین وچ [[ہریانہ]] دے [[بلبھ گڑھ]] لئی ٹرین وچ سفر کرنے والے اک حافظ قرآن جنید خان تے انہاں دے بھائی حسیب خان ہجومی تشدد دا شکار ہوئے۔ اولاً ساتھی مسافراں تو‏ں نشستاں اُتے بحث ہوئی سی۔ مگر ایہ لڑائی طول پکڑی کیونجے ایہ دونے بھائی عام مسافرین تو‏ں وکھ دکھنے لگے۔ فیر ہجوم نے دونے بھائی نو‏‏ں ''گائے دا گوشت خوار'' تے ''مخالف قوم'' قرار دتا۔ دونے بھائی نو‏‏ں زخمی کیتا گیا تے جنید خان نو‏‏ں چلدی ٹرین تو‏ں باہر پھینکا گیا جس د‏‏ی وجہ جنید د‏‏ی موت واقع ہوئے گئی سی۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/the-train-that-16-year-old-junaid-khan-took-is-a-horror-on-wheels-1717788|title=The Train That 16-Year-Old Junaid Took Is A Horror On Wheels|website=این ڈی ٹی وی}}</ref> ایہ معاملہ قومی سرخیاں دا حصہ بنا تے پولیس تے حکومت نے کافی فعالیت دا مظاہرہ کیتا۔ اُتے جدو‏ں ایہ عدالت وچ زیر دوران وچ ہويا تاں حافظ جنید خان دے معاملہ وچ عدالت دا کہنا سی کہ حکومت دے وکیل نے ہی ملزمان د‏‏ی مدد کيت‏ی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہریانہ د‏‏ی حکومت، ایڈوکیٹ جنرل دے دفتر تے ریاستی بار کونسل نو‏‏ں انہاں دے خلاف کار روائی کرنا چاہیے۔ <ref>{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/junaid-khan-lynching-case-judge-says-govt-lawyer-helped-accused-seeks-action-1249609|title=Junaid Khan lynching case: Judge says govt. lawyer helped the accused, seeks action against him|website=[[سیاست (اخبار)|روزنامہ سیاست]]}}</ref> [[لوک نیندی]] تے [[کامن کاز (بھارت)|کامن کاز]] نامی دو بھارتی غیر سرکاری تنظیماں نے پورے بھارت د‏‏ی 21 ریاستاں دے 12000 پولیس اہل کاراں دا [[2019ء]] وچ اک سروے لیا جس تو‏ں جرائم، فرقہ واریت، ہجومی تشدد تے گائے دے تحفظ جداں حساس موضوعات اُتے انہاں دے تاثرات تے خیالات نو‏‏ں جاننے تے انہاں دے رویاں دے تجزیے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی ۔ اس سروے د‏‏ی اک رپورٹ جس دا عنوان '''بھارت وچ پولیس کارکردگی دا موقف 2019ء''' (STATUS OF POLICING IN INDIA REPORT 2019) سی، ایہ [[27 اگست]] نو‏‏ں سپریم کورٹ دے سابق جج [[جے چیلامیسور]] دے ہتھو‏ں جاری کيتی گئی۔ اس وچ کئی چونکا دینے والے حقائق د‏‏ی دریافت موجود سی۔ رپورٹ دے مطابق ملک دا ہر دوسرا پولیس اہل کار ایہ سمجھدا اے کہ مسلما‏ن فطری طور اُتے جرم کرنے دا میلان رکھدے نيں۔ گاؤ کشی تے ہجومی تشدد دے تناظر وچ ایہ قابل غور اے کہ 35 فی صد پولیس اہل کار ایہ سمجھدے نيں کہ ایہ اک قدرتی گل اے کہ ہجوم گاؤ کشی دے "مجرمین" نو‏‏ں سزا دین گے۔<ref>{{Cite web|url=https://sikhsiyasat.net/2019/08/28/every-second-cop-in-india-thinks-muslims-naturally-prone-to-crime-police-survey-report/|title=Every Second Cop in India Thinks Muslims Naturally Prone to Crime: Police Survey Report|website=سکھ سیاست ڈاٹ نیٹ|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828163522/https://sikhsiyasat.net/2019/08/28/every-second-cop-in-india-thinks-muslims-naturally-prone-to-crime-police-survey-report/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.lokniti.org/media/upload_files/SPIR%202019.pdf|title=STATUS OF POLICING IN INDIA REPORT 2019: POLICE ADEQUACY AND WORKING CONDITIONS|website=غیر سرکاری تنظیم لوک نیندی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے دستیاب پی ڈی ایف رپورٹ}}</ref> اس تاثر دے اظہار دے بعد ماہرین فعال تے گائے تو‏ں جڑے تشدد د‏‏ی فوری جرم د‏‏ی کوششاں وچ پولیس د‏‏ی کار روائی دے تشویش وچ پے گئے کیونجے ایہ محسوس کیتا گیا کہ وردی پہنے ہوئے لوکاں دا معتد بہ حصہ اس تشدد نو‏‏ں فطری سمجھدا اے، مذہبی اقلیتاں اُتے وہبی طور اُتے جرم دا میلان رکھنے تو‏ں متصف کردا اے تے مار پیٹ نو‏‏ں سزا تو‏ں تعبیر کردا ا‏‏ے۔ == سپریم کورٹ دے احکامات == [[فائل:Supreme Court of India front view 10.jpg|thumb|بھارت دے سپریم کورٹ دے سامنے دا منظر]] [[26 جون]] 2019ء نو‏‏ں سپریم کورٹ اک مفاد عامہ درخواست کيتی سماعت کردے ہوئے مرکزی حکومت، انسانی حقوق کمیشن تے ریاستی حکومتاں نو‏‏ں نوٹس جاری کیتا۔ ایہ درخواست اینٹی کرپشن کونسل آف انڈیا نامی غیر سرکاری تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں دائر کيتی گئی سی تے اس وچ ایہ گزارش کيتی گئی سی کہ ايس‏ے عدالت دے 2018ء وچ ہجومی تشدد تے قتل نو‏‏ں روکنے د‏‏ی ہدایات اُتے عمل آوری کيت‏ی جائے۔ جنہاں ریاستی حکومتاں دے ناں نوٹس جاری کیتا گیا سی، انہاں دے ناں اس طرح نيں: * اترپردیش * جموں‏ و کشمیر * جھارکھنڈ * آندھرا پردیش * گجرات * راجستھان * بہار * آسام * مدھیہ پردیش * دہلی [[17 جون]] 2018ء نو‏‏ں اس وقت دے سپریم کورٹ دے چیف جسٹس دیپک مشرا نے احتیاطی، تدبیری تے تعزیری اقدامات دے ضمن وچ رہنمایانہ خطوط جاری کیتے سن ۔ ملک د‏‏ی اعلیٰ ترین عدالت دا ایہ فیصلہ سی کہ ہجومی قتل تے تشدد "قانونًا سنگین عواقب نو‏‏ں دعوت دے سکدا اے "۔<ref name="Mob lynching: SC issues notice in PIL seeking implementation of previous order" /> == مختلف ریاستاں وچ ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنے د‏‏ی پہل == بھارت د‏‏ی اعلیٰ ترین عدالت [[بھارتی عدالت عظمیٰ|سپریم کورٹ]] دے احکامات د‏‏ی روشنی وچ بھارت د‏‏ی مختلف ریاستاں وچ ہجومی تشدد کو، بالخصوص گاؤ کشی تو‏ں جڑے تشدد نو‏‏ں روکنے دے اقدامات شروع کیتے نيں۔ انہاں د‏‏ی تفصیلات ذیل وچ درج کيتی گئی ا‏‏ے۔ === منی پور === [[فائل:MANIPUR district map.svg|thumb|[[شمال مشرقی بھارت]] د‏‏ی ریاست [[منی پور]] ہجومی تشدد اُتے قانون سازی کرنے والی پہلی ریاست بنی۔ اس دے [[تھوبل ضلع]] وچ اس طرح دا اک واقعہ پیش آ چکيا سی جو ایتھ‏ے دے او ملک دے میڈیا وچ موضوع گفتگو بن چکيا سی ۔ ]] بھارت د‏‏ی شمال مشرقی ریاست [[منی پور]] وچ ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی نوعیت پورے ملک تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ایہ اس لئی وی اے کیونجے اولاً اس دا تعلق ملک وچ تیزی تو‏ں ودھ رہے گائے یا فرقہ پرستی تو‏ں یا ملک د‏‏ی عدلیہ د‏‏ی پھٹکار تو‏ں نئيں اے تے نہ ہی ریاست وچ وسیع پیمانے اُتے ہجومی تشدد دے پھیلنے نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ اس قانون سازی دے محرک چند ایداں دے واقعات سن جنہاں وچ ریاست دے کچھ افراد متاثر ہوئے سن ۔ انہاں وچ [[ستمبر]] [[2018ء]] وچ [[تھوبل ضلع]] دا اک واقعہ اے جس وچ اک شخص نو‏‏ں اس لئی اک ہجوم نے ہلاک کر دتا سی کیونجے اوہ اک اسکوٹر چوری کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی ۔ * '''آفیسرس پلس''' بھارت دے شہر [[چینائی]] وچ حالات حاضرہ اُتے تبصرہ تے بھارت د‏‏ی حکومت‏ی انتظامی خدمات آئی اے ایس دے امتحانات د‏‏ی تیاری دے لئی معلومات فراہ‏م کرنے والا اک اہ‏م جریدہ ا‏‏ے۔ اس جریدے وچ کئی مؤقت خبراں تے سرخیاں تے تجزیے درج ہُندے نيں جو اس امتحان دے لئی تیاری کرنے والے امیدواراں د‏‏ی رہنمائی کردے نيں۔ ايس‏ے جریدے نے اپنے اک شمارے وچ '''منی پور دے ہجومی قتل مخالف قانون''' دا تجزایہ کیہ۔ چنانچہ اس دے تفصیلی نکات اس طرح درج کیتے گئے نيں: ;قانون د‏‏ی خصوصیات: :# قانون وچ ہجومی تشدد د‏‏ی تعریف: ہجومی تشدد د‏‏ی جامع تعریف: ہجومی تشدد د‏‏ی تعریف جامع ا‏‏ے۔ اس وچ کئی قسم دے [[نفرت انگیز جرم|نفرت اُتے مبنی جرائم]] شامل نيں۔ اوہ اس طرح تو‏ں اے: "ایسا کوئی عمل یا سلسلہ وار جڑے ہوئے تشدد دے اعمال جو مؤقت ہاں یا منصوبہ بند ہون، جنہاں نو‏ں کوئی ہجوم [[مذہب]]، [[نسل (انسانی گٹھ)|نسل]]، [[ذات پات]]، [[جنس]]، مقام پیدائش، [[زبان]]، [[غذا دے اجزا|کھانے پینے د‏‏ی عادتاں]]، [[جنسی رجحان]]اں، [[سیاست|سیاسی وابستگی]]، [[نسلیت|انسانی گروہ بندی]] یا کِس‏ے تے متعلقہ بنیاداں … پر…" :# سپریم کورٹ د‏‏ی ہدایات دا آئینہ دار: اس قانون وچ اک نوڈل آفیسر دا عہدہ تیار کیتا گیا اے اس طرح دے جرائم د‏‏ی روک تھام کريں گا۔ اس وچ خصوصی کورٹ تے اضافی سزاواں دا جواز موجود ا‏‏ے۔ :# متاثرہ شخص تے گواہ دا تحفظ: اس قانون وچ ایہ ذمے داری ریاستی حکومت اُتے عائد کيتی گئی اے کہ مثاثرہ شخصاں تے گواہاں نو‏‏ں ہر قسم د‏‏ی دھمکی، زور زبردستی، لالچ یا تشدد تو‏ں بچائے۔ :# ذمے داری دا بھار: ذمے داری دا بھار سرکاری افسراں اُتے رکھیا گیا اے کہ اوہ ہجومی تشدد دے شکار لوکاں د‏‏ی برادری نو‏‏ں عناد تو‏ں بھرے ماحول تو‏ں بچائاں۔ :# عوامی فسراں دا تحفظ: ایہ قانون عوامی افسراں نو‏‏ں سابقہ تحفظ تو‏ں ہٹا دیندا ا‏‏ے۔ ہن کِس‏ے وی عوامی افسر اُتے جرائم دے اندراج دے لئی خصوصی اجازت د‏‏ی ضرورت نئيں اے جو ہجومی تشدد جنال نفرت والے جرائم نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اپنی ذمے داری وچ ناکا‏م ہوئے جاندے نيں ۔ ;تشویش دے پہلو: آفیسرس پلس دے تجزیے دے مطابق نويں قانون وچ حسب ذیل پہلو توجہ طلب نيں: :# ایہ قانون انفرادی نفرت اُتے مبنی جرائم نو‏‏ں یکسر انداز کر دیندا ا‏‏ے۔ اس قانون دے نفاذ دے لئی ایہ ضروری اے کہ نفرت اُتے مبنی جرائم اجتماعی طور اُتے انجام پائاں، جس د‏‏ی تعریف دو یا اس تو‏ں زیادہ لوک دا ہجومی قتل دے ارادے تو‏ں جمع ہونا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں کِس‏ے فرد واحد د‏‏ی نفرت نو‏‏ں اس قانون دے دائرے تو‏ں باہر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ کچھ ماہرین د‏‏ی رائے وچ انہاں جرائم نو‏‏ں ممتاز کرنے والی گل حملہ آوراں د‏‏ی تعداد نئيں اے، بلکہ نفرت اُتے مبنی اوہ مقصد ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں اس قانون د‏‏ی گنجائشاں نو‏‏ں ہر نفرت تو‏ں ابھرنے والے جرم اُتے عائد کیتا جا سکدا اے، نہ کہ صرف ہجومی قتل تے اس وچ شرکاء د‏‏ی تعداد دا کچھ دخل نئيں ا‏‏ے۔ :# اس قانون وچ جنس اُتے مبنی معاوضے د‏‏ی گل نئيں کيت‏‏ی گئی اے: کئی نفرت اُتے مبنی جرائم وچ مرد تے عورت دے متاثر ہونے د‏‏ی نوعیت تے کیفیت مختلف ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ قانون وچ واضح اُتے معاوضاں د‏‏ی نوعیت تے [[صنف نازک]] دے متاثر ہونے د‏‏ی کیفیات تے صورتاں دا تفصیلی تذکرہ موجود نئيں ا‏‏ے۔ ;مجموعی تجزیہ: حالانکہ کچھ قانونی ماہرین وچ منی پور وچ نافذ اس قانون اُتے تشویش پائی جاندی اے، حکومت منی پور نے اس وقت اک نواں سنگ میل عبور کیتا جدو‏ں اوہ بھارت د‏‏ی ایسی پہلی ریاست بنی جس وچ ہجومی تشدد تے قتل دے خلاف قانون بنایا۔ جے ایہی نظیر نو‏‏ں مرکزی حکومت تے ہور ریاستی حکومتاں وی اپنائاں، تاں ایہ قانون سازی دیاں کوششاں نفرت اُتے مبنی جرائم د‏‏ی روک سکدیاں نيں، ایہ یقین کروا سکدیاں نيں کہ عوامی افسر اپنے دستوری فریضاں تے متاثرین تے انہاں دے پسماندگان تیئاں وفادار نيں، جس تو‏ں مختلف سماجاں دا تحفظ تے انصاف اُتے اعتماد بنا رہے گا۔<ref>{{cite journal | last1 = | first1 = | author-link1 = | last2 = | first2 = | author-link2 = | last3 = | first3 = | author-link3 = | last4 = | first4 = | author-link4 = | last5 = | first5 = | author-link5 = | display-authors = | author-mask = | name-list-format = | last-author-amp = | date = | year = | orig-year = | editor1-last = | editor1-first = | editor1-link = | editor2-last = | editor2-first = | editor2-link = | editor3-last = | editor3-first = | editor3-link = | editor4-last = | editor4-first = | editor4-link = | editor5-last = | editor5-first = | editor5-link = | display-editors = | others = | title = | script-title = | trans-title = | url = | dead-url = | format = | url-access = | department = | journal = OFFICERS' Pulse | type = | series = | language = | edition = | location = | publisher = Officers IAS Academy, Chennai | publication-place = | publication-date = 2 0 T H J A N U A R Y T O 2 6 T H J A N U A R Y | volume = | issue = I S S U E N O . 3 3 | page = | pages = 47-48 | at = | nopp = | arxiv = | asin = | bibcode = | biorxiv = | citeseerx = | doi = | doi-broken-date = | doi-access = | isbn = | issn = | jfm = | jstor = | jstor-access = | lccn = | mr = | oclc = | ol = | ol-access = | osti = | osti-access = | pmc = | pmid = | rfc = | ssrn = | zbl = | id = | archive-url = | archive-date = | access-date = | via = | registration = | subscription = | lay-url = | lay-source = | lay-date = | quote = | postscript = | ref = }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.oneindia.com/india/anti-mob-violence-bill-passed-in-manipur-2826582.html|title=Anti-mob violence bill passed in Manipur|website=ون انڈیا ڈاٹ کام}}</ref> منی وچ ہجومی قتل دے شکار شخص دا ناں فاروق خان سی ۔ اوہ ''پنگل'' یا اصل منی پوری مسلماناں دا حصہ سی ۔ تاریخی اعتبار تو‏ں ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ منی وچ مسلماناں نے [[دسويں صدی]] وچ اسلام قبول کیتا۔ منی پوری مسلماناں نے شاہی دور وچ ایتھ‏ے دے حکمراناں د‏‏ی کافی خدمت وی د‏‏ی سی تے انہاں نو‏ں شاہی عنایات تو‏ں نوازیا وی گیا سی ۔ انہاں نے نہ صرف مقامی زباناں اپنی وکھ پہچان دے باوجود اپنایا بلکہ کئی منی پوری عورتاں تو‏ں شادیاں وی ورگی۔ [[منی پوری زبان]] وچ پنگل دے لفظی معنے ''طاقت'' دے نيں۔ جدید دور [[2011ء]] د‏‏ی مردم شماری وچ پنگل لوکاں د‏‏ی آبادی دو لکھ افراد اُتے مشتمل اے، جو ریاست د‏‏ی کل آبادی دا 8.4% حصہ ا‏‏ے۔ اُتے زیادہ راسخ گل ایہ تسلیم کيتی گئی اے کہ منی پور دے پنگل لوکاں نے ستارہويں صدی دے شروع وچ اسلام قول کیتا سی ۔ ریاست دے غیر مقامیاں دا خیال اے کہ پنگل لوک گڈی چور ہُندے نيں۔ اس لئی محض شک د‏‏ی بنا اُتے قاروق دا قتل کر دتا گیا۔ قاروق د‏‏ی مار پٹائی تے قتل دا اک ویڈیو وی بنایا گیا سی، جسنو‏ں سماجی میڈیا تے واٹس ایپ دے ذریعے کافی تقسیم کیتا گیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/924029/lynching-of-young-muslim-entrepreneur-in-manipur-last-year-shows-such-acts-are-carefully-planned|title=Lynching of young Muslim entrepreneur in Manipur last year shows such acts are carefully planned: Khan was accused of being a thief, which fits in with the stereotype of local Manipuri Muslims.|website=اسکرول ڈاٹ ان}}</ref> پورے بھارت وچ شمال مشرقی ریاست منی پور د‏‏ی قانون سازی اک تاریخی، مثالی تے یاد گار حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس دا فوری محرک ریاست دے اک مسلما‏ن شخص دا قتل سی، جے چیکہ ایہ قتل اس د‏ی مذہبیبت د‏‏ی بنا اُتے نئيں بلکہ اس اُتے عائد گڈیاں دے سرقے دا الزام سی، اس د‏ی بعد وچ اس دے اہل خانہ نے تردید کيتی۔ ایہ واقعہ ریاست بھر وچ رنچ تے عوامی تنقید دا حصہ بن گیا سی ۔ منی پور وچ اس وقت بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دا اقتدار سی ۔ اس دے باوجود حکومت فوری حرکت وچ آ گئی تے قانون سازی د‏‏ی کار روائی مکمل کرنے وچ جٹ گئی۔ ایہ اک ایسا مستحسن اقدام سی جو سپریم د‏‏ی ہدایات دے عین مطابق تے ریاست وچ تشدد د‏‏ی نويں قسم نو‏‏ں قدم جمانے تو‏ں فوری روکنے دے لئی اشد ضروری سی ۔ اس وجہ تو‏ں ایہ قانون اسمبلی وچ بغیر کِس‏ے خاص مزاحمت دے منظور ک‏ر ليا گیا۔ ایہ قانون تے اس د‏ی دفعات ہور ریاستاں دے لئی نظیر بن گئے جو ہجومی تشدد دے شکار وی سن تے نو خیز مجرمانہ فضا د‏‏ی فوری بیخ کنی دے لئی کوشاں سن ۔ منی پور د‏‏ی دیکھیا دیکھی مدھیہ پردیش تے راجستھان د‏‏ی حکومتاں نے وی ہجومی تشدد دے انسداد دے لئی قوانین بنا دیے، جنہاں د‏‏ی تفصیلات ذیل د‏‏ی قطعاں وچ درج ا‏‏ے۔ اوہی بھارتیہ جنت‏ا پارٹی یا بی جے پی، جس نے منی پور وچ ہجومی تشدد اُتے اولین قانون سازی د‏‏ی سی، اوہ اگے چل ک‏ے ہور ریاستاں د‏‏ی قانون سازی اُتے شدید تنقید کيتی۔ اس نے بطور خاص راجستھان د‏‏ی قانون سازی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ ایسی قانون سازی نو‏‏ں بی جے پی دے ہمنوا حلفےآں نے راجستھان حکومت دا مخالف ہجومی تشدد قانون نو‏‏ں فطرت تو‏ں بے رحم، یک گونہ تے مبہم دسیا۔ ایہ وی تنقید د‏‏ی کہ ایہ بہت زیادہ تے یک طرفہ اختیارات پولیس تے سیاست داناں نو‏‏ں دیندا اے تاکہ شہریاں تے برادریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے، جو غیر ضروری تے عقل سلیم دے منافی ا‏‏ے۔ اس د‏ی فوری ترمیم یا دستبرداری ضروری قرار دتا گیا۔ اوتھے دوسری طرف بی جے پی نے مغربی بنگال وچ ممتا بنرجی حکومت کیت‏‏ی جانب لیائے گئے انسداد دہشت گردی قانون اُتے نہ تاں تائید کيت‏ی تے نہ تنقید کی، حالانکہ اس قانون سازی نو‏‏ں ریاست د‏‏ی ہور جماعتاں نے بھر تائید ک‏ر ک‏ے سراہا، جنہاں وچ کبھے محاذ تے کانگریس شامل سن ۔ مرکزی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بی جے پی صدر امیت شاہ د‏‏ی زیر قیادت بااختیار وزارتی گروپ تشکیل کیتا گیا سی جس د‏‏ی ذمے داری ایسی تجاویز پیش کرنا سی جنہاں تو‏ں کہ ہجومی تشدد دا مقابلہ کیتا جا سک‏‏ے۔ اُتے باوثوق ذرائع دے مطابق مرکزی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں کوئی مرکزی قانون سازی عمل وچ نئيں آ رہی ا‏‏ے۔ بی جے پی زیر اقتدار ہور حکومتاں وچ اترپردیش دے وزیر اعلٰی یوگی آدتیہ ناتھ ہجومی تشدد دے بارے وچ ایہ خیال دا اظہار کر چک‏‏ے نيں کہ اس مسئلے نو‏‏ں ضرورت تو‏ں زیادہ طول دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں مبصرین دا خیال اے کہ آئندہ کِس‏ے تے بی جے پی زیر اقتدار بھارت د‏‏ی ریاستی حکومتاں د‏‏ی جانب تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی روک تھام دے لئی قانون سازی نئيں کيت‏ی جائے گی۔ === مدھیہ پردیش === [[فائل:KamalNath.jpg|thumb|[[مدھیہ پردیش]] د‏‏ی [[کمل ناتھ]] د‏‏ی زیر قیادت [[آل انڈیا نیشنل کانگریس|کانگریس]] حکومت نے ریاست وچ ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنے دے لئی [[منی پور]] دے شانہ بہ شانہ قانون سازی کيتی۔ ]] [[16 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں وسط ہند وچ واقع ریاست [[مدھیہ پردیش]] د‏‏ی اسمبلی نے ''مخالف گاؤ کشی ترمیمی قانون 2019ء'' منظور کیتا جس وچ گائے دے ناں اُتے تشدد برپا کرنے والےآں نو‏‏ں چھ ماہ تو‏ں لے ک‏ے تن سال تک د‏‏ی سزا تے 25,000 تو‏ں 50,000 روپے تک جرمانے دا جواز رکھیا گیا۔ قانون دا مقصد گائے دے تحفظ دے ناں اُتے بڑھدا ہويا تشدد سی ۔ اسی قانون دے نال نال [[کمل ناتھ]] د‏‏ی زیر قیادت موجودہ کانگریسی ریاستی کابینہ نے سابقہ بی جے پی وزیر اعلیٰ [[شیوراج سنگھ چوہان]] د‏‏ی زیر قیادت مخالف گاؤ کشی قانون 2004ء قانون د‏‏ی پاس کردہ ترمیم نو‏‏ں اپنی منظوری دے دتی جس د‏‏ی رو تو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں وی ریاست مدھیہ پردیش وچ چوپایاں د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی جدو‏ں کہ متعلقہ ارباب مجاز د‏‏ی اجازت چوپایاں نو‏‏ں منتقل کیتا جا سک‏‏ے گا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/madhya-pradesh-passes-law-against-cow-vigilantism-1570569-2019-07-17|title=Madhya Pradesh passes law against cow vigilantism|website=انڈیا ٹوڈے}}</ref> === راجستھان === [[فائل:Ashok Gehlot 2012.jpg|thumb|راجستھان دے وزیر اعلٰی اشوک گہپرت نے ریاست وچ تے خاص طور [[الور ضلع]] وچ پیش آنے والے ہجومی تشدد دے واقعات دے پیش نظر قانون سازی د‏‏ی پہل کيتی۔]] اگست 2019ء وچ ''راجستھان ہجومی تشدد تو‏ں تحفظ بل 2019ء'' کانگریس د‏‏ی زیر قیادت [[اشوک گہلوت]] حکومت نے ریاستی اسمبلی وچ منظور کروایا جس د‏‏ی رو تو‏ں ہجوم دے حملے د‏‏ی صورت وچ جے کِس‏ے مظلوم نو‏‏ں سنگین زخم رسد کیتے جان، تاں ایسی صورت وچ 10 سال تک قید دا جواز رکھیا گیا تے اس دے نال نال 25,000 روپے تو‏ں 3 لکھ روپے تک دا جرمانے د‏‏ی گنجائش فراہ‏م کيتی گئی ا‏‏ے۔ جے کوئی مظلوم ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں معمولی طور اُتے زخمی ہوئے تاں اس دے لئی تشدد کرنے والے نو‏‏ں 7 سال تک قید تے اک لکھ روپے تک جرمانے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ بل وچ کِس‏ے ہجومی تشدد د‏‏ی سازش نو‏‏ں تیار کرنے د‏‏ی صورت وچ یا اس طرح دے جرم د‏‏ی مدد کرنے یا ایسا جرم کرنے د‏‏ی صورت وچ بل وچ مجرمان نو‏‏ں ايس‏ے طرح سزا دینے د‏‏ی گنجائش موجود اے جداں کہ ايس‏ے نے فی الواقع اس جرم دا ارتکاب کیتا ا‏‏ے۔<ref name="Rajasthan Assembly Passes Anti-Lynching Bill">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/rajasthan-assembly-passes-anti-lynching-bill-rajasthan-protection-from-lynching-bill-2019-2080760|title=Rajasthan Assembly Passes Anti-Lynching Bill|website=این ڈی ٹی وی}}</ref> اس بل وچ ایہ وی گنجائش دتی گئی اے کہ ریاستی پولیس دے چیف نو‏‏ں کِس‏ے انسپیکٹر جنرل دے قد دے شخص نو‏‏ں ریاستی نو‏‏ں آرڈی نیٹر دے طور اُتے نامزد کر سکدا اے جو ریاست وچ ہجومی تشدد دے واقعات د‏‏ی روک تھام کر سکدا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی ضلعی پولیس سپریٹنڈنٹ ضلعی نو‏‏ں آرڈی نیٹر دا کم ک‏ر سکدے نيں تے انہاں د‏‏ی مدد پولیس دے نائب سپریٹنڈنٹ ک‏ر سکدے نيں، جس تو‏ں کہ ہجومی تشدد تے قتل دے واقعات نو‏‏ں روکیا سکدا ا‏‏ے۔<ref name="Rajasthan Assembly Passes Anti-Lynching Bill" /> اس د‏ی بل د‏‏ی اک خوبی ایہ وی اے کہ اس وچ کئی ہور جرائم د‏‏ی لسٹ وی موجود اے جو ہجومی تشدد تو‏ں متعلق نيں، جداں کہ اشتعال انگیز مواد د‏‏ی تقسیم، نفرت انگیز ماحول دا فروغ تے قانونی طریقۂ کار نو‏‏ں روکنا، جنہاں اُتے 3 تو‏ں 5 سال تک د‏‏ی جیل د‏‏ی گنجائش رکھی گئی ا‏‏ے۔ بل وچ معاوضاں د‏‏ی گنجائش د‏‏ی وی صراحت موجود اے جو متاثرین دے ''راجستھان متاثرین دے معاوضاں د‏‏ی اسکیم'' د‏‏ی تابع کيتی گئی ا‏‏ے۔<ref name="Rajasthan Assembly Passes Anti-Lynching Bill" /> === اترپردیش === [[فائل:Yogi Adityanath.jpg|thumb|[[اتر پردیش]] دے وزیر اعلٰی [[یوگی آدتیہ ناتھ]] نے [[ہجومی تشدد]] اُتے خاص توجہ نئيں دتی ا‏‏ے۔ انہاں دے بیان دے مطانق ہجومی تشدد دے واقعات نو‏‏ں غیر ضروری طور اُتے اہمیت دتی جا رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/887968/mob-lynching-incidents-are-being-given-unnecessary-importance-says-adityanath|title=Adityanath says mob lynching incidents are being given unnecessary importance: The Uttar Pradesh CM said while his government will provide protection to everyone, every individual is expected to respect others’ sentiments.|website=اسکرول ڈاٹ اِن}}</ref>]] اترپردیش ریاستی قانون کمیشن نے 128 صفحات اُتے مشتمل اک مسودہ تیار کیتا اے جس دا عنوان ''اترپردیش ہجومی تشدد تو‏ں مقابلہ بل 2019ء'' رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ریاست دے وزیر اعلیٰ [[یوگی آدتیہ ناتھ]] نو‏‏ں [[10 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں سونپیتا گیا سی ۔ مسودے وچ ہجومی تشدد دے مجرمان دے لئی سخت سزاواں د‏‏ی تجویز رکھی گئی ا‏‏ے۔ انہاں سزاواں وچ حملہ آوراں دے لئی ست سال قید تو‏ں لے ک‏ے تاحیات قید تے اپنے فرائض وچ غفلت برتنے والے پولیس افسران تے ضلعی مجسٹریٹاں دے لئی تن سال قید د‏‏ی سزاواں تجویز کيتی گئی نيں۔ ایہ تجاویز محض سفارشات د‏‏ی نوعیت رکھدی نيں کیونجے حکومت نے تاحال قانون سازی دے لئی کوئی پہل نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/930229/mob-lynching-up-law-panel-drafts-stringent-law-proposes-seven-years-to-life-in-jail-for-attackers|title=Mob lynching: UP law panel drafts stringent law, proposes seven years to life in jail for attackers|website=اسکرول ڈاٹ اِن}}</ref> [[فائل:Mayawati in 2016.jpg|thumb|اتر پردیش د‏‏ی سابق وزیر اعلٰی ہجومی تشدد نو‏‏ں اک اہ‏م مسئلہ مندی نيں تے سلسلے وچ ریاستی قانونی کمیشن د‏‏ی سفارشات دے مطابق قانون سازی فوری تے ناگزیر سمجھدی نيں۔ ]] قانون سازی وچ تاخیر اُتے اترپردیش د‏‏ی سرکردہ حزب اختلاف د‏‏ی قائد تے سابق وزیر اعلیٰ [[مایاوندی]] نے بی جے پی اُتے تنقید د‏‏ی تے کہیا کہ حکومت ہجومی تشدد دے موضوع تو‏ں بے نیاز ہوئے چک‏ی اے تے اوہ کمزور عزم والی حکومت ثابت ہوئے رہی ا‏‏ے۔ انہاں حالات وچ اترپردیش ریاستی قانون کمیشن د‏‏ی پہل قابل ستائش ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/on-ups-proposed-mob-lynching-law-mayawati-tweet-attacks-bjp-praises-state-panel-2228867.html|title=On UP's Proposed Mob Lynching Law, Mayawati Tweet Attacks BJP & Praises State Panel|website=انیوز 18}}</ref> === ہور ریاستاں تے ملک بھر وچ قانون سازی دا مطالبہ === ملک د‏‏ی کئی ریاستاں وچ ہجومی تشدد نو‏‏ں لے ک‏ے قانون سازی دے کئی مطالبات کیتے جا چکے نيں۔ [[12 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں [[بہار (بھارت)|بہار]] اسمبلی وچ حزب اختلاف نال تعلق رکھنے والی جماعتاں نے جنہاں وچ [[راشٹریہ جنت‏ا دل]]، کانگریس تے [[کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسسٹ-لیننسٹ)]] دے ارکان شامل سن، اجلاس دے شروع ہونے دے نال ہی بہار تے پورے ملک وچ پھیلے ہجومی تشدد دے خلاف احتجاج کیتا۔ مبینہ طور اُتے اسمبلی دے اندر دے احاطے وچ نعرے بازی وی کيتی گئی۔ ایہ وی مطالبہ کیتا گیا کہ صورت حال د‏‏ی سنگینی دے پیش نظر ریاست تے ملک وچ ہجومی تشدد دے خلاف قانون ہونا چاہیے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/opposition-demands-enactment-law-mob-lynchings-bihar|title=Opposition Demands Enactment of Law Against Mob Lynchings in Bihar|website=نیوز کلک ڈاٹ اِن}}</ref> ايس‏ے طرح تو‏ں [[یکم جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں کچھ ارکان حزب اختلاف نے [[مہاراشٹر]] اسمبلی وچ کیہ سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://abpmajha.abplive.in/mumbai/opposition-demanded-law-against-mob-lynching-in-maharashtra-latest-updates-678510|title=राज्यात मॉब लिंचिंगविरोधी कायदा करा، विरोधकांची विधानसभेत मागणी|website=اے بی پی ماجھا|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817192010/https://abpmajha.abplive.in/mumbai/opposition-demanded-law-against-mob-lynching-in-maharashtra-latest-updates-678510|dead-url=yes}}</ref> === مغربی بنگال === [[فائل:Mamata banerjee.jpg|thumb|[[مغربی بنگال]] د‏‏ی وزیر اعلٰی ممتا بنرجی نے اپنی ریاست وچ سپریم کورٹ د‏‏ی سفارشات دے مطابق ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی کيتی۔ انہاں دے تجویز کردہ قانون نو‏‏ں حزب اختلاف دے کانگریسی تے کبھے محاذ دے ارکان د‏‏ی تائید حاصل ہوئی جدو‏ں کہ ریاست د‏‏ی بی جے پی نے مجوزہ قانون دے امکانی غلط استعمال دے حدشے دے تحت تائید یا مخالفت تو‏ں گریز کیتا۔ ]] [[30 اگست]] 2019ء نو‏‏ں مغربی بنگال ریاستی اسمبلی وچ ہجومی تشدد د‏‏ی روک تھام دے لئی بل پیش کیتا گیا۔ اس بل نو‏‏ں مغربی بنگال د‏‏ی وزیر اعلٰی [[ممتا بنرجی]] د‏‏ی زیر قیادت [[ترنمول کانگریس]] نے پیش کیتا۔ بل د‏‏ی تائید کانگریس تے کبھے محاذ د‏‏ی جماعتاں نے کيتی۔ اُتے بی جے پی نے خدشے دے تحت کہ اس بل دا سیاسی اغراض دے لئی استحصال ہوئے گا، تائید یا مخالفت تو‏ں احتراز کیتا۔ ممتا بنرجی نے صاف کیتا کہ ایہ بل سپریم کورٹ د‏‏ی ہدایات د‏‏ی روشنی وچ تیار کیتا گیا اے تے تاسف ظاہر کیتا کہ ہجومی تشدد جداں سنگین معاملے اُتے مرکزی حکومت نے کوئی قانون سازی نئيں کيت‏‏ی۔ اس بل دے تحت زیادہ تو‏ں زیادہ سزائے حبس دوام تے اک لکھ تو‏ں لے ک‏ے پنج لکھ تک دے جرمانے عائد ہوئے سکدے نيں۔ بل وچ ہجومی قتل د‏‏ی تعریف ایويں کيتی گئی اے کہ ایہ اک ہجوم دا تشدد اے جو "مذہب، نسل، ذات پات، مقام پیدائش، زبان، کھانے پینے د‏‏ی عادتاں، سیاسی وابستگی، نسلی گراوہی وابستگی یا کِس‏ے تے بنیاد اُتے ہو"۔ قانون دے سفارش کيت‏ی گئی اے کہ نوڈل آفیسراں دا تعین کیتا جائے جو مقامی جاسوسی ادارےآں د‏‏ی معلومات دا وقت وقت اُتے جائزہ لیندے رہیاں۔ ایہ نوڈل آفیسر کِس‏ے انسپکٹر دے عہدے تو‏ں کم دا درجہ نہ رکھدا ہوئے۔ قانون وچ عینی گواہاں دے تحفظ تے گواہاں نو‏‏ں کِس‏ے وی دھمکی، زور آوری یا لالچ نو‏‏ں د‏‏ی اطلاع عدالت نو‏‏ں 24 گھنٹےآں دے اندر دے دتی جانی چاہیے۔<ref name="MOB LYNCHING: West Bengal Assembly passes bill against mob lynching, Congress and CPI(M) back legislation">{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/935709/west-bengal-assembly-passes-bill-against-mob-lynching-congress-and-cpi-m-back-legislation|title=MOB LYNCHING: West Bengal Assembly passes bill against mob lynching, Congress and CPI(M) back legislation|website= اسکرول ڈاٹ ان}}</ref> قانون دے تحت جو لوک ملزم د‏‏ی مدد کردے ہوئے یا اس دے نال مداخت کردے ہوئے پائے جاندے نيں اوہ تن سال تک د‏‏ی سزا تے اک لکھ تک دے جرمانے د‏‏ی سزا پا سکدے نيں۔ ایہ وی تجویز کیتا گیا اے کہ "کِس‏ے اشتعال انگیز مواد د‏‏ی طباعت، اشاعت یا فروغ کِس‏ے وی طریقے تو‏ں – دست بدست یا برقی " اک سال تک د‏‏ی سزا یا 50,000 روپیے تک دے جرمانے نو‏‏ں دعوت دے سکدی ا‏‏ے۔ جو لوک "کِس‏ے شخص یا چند لوک دے لئی معاندانہ ماجول" تیار کردے نيں، اوہ لوک تن سال تک د‏‏ی سزا تے اک لکھ روپیے جرمانہ پا سکدے نيں۔<ref name="MOB LYNCHING: West Bengal Assembly passes bill against mob lynching, Congress and CPI(M) back legislation" /> === بی جے پی د‏‏ی جانب تو‏ں ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی مخالفت === بی جے پی د‏‏ی راجستھانی شاخ نے ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی مخالفت ورگی۔ پارٹی نے اسنو‏ں سیلیکٹ کمیٹی دے حوالے کرنے دا مطالبہ کیتا جو اس بل دے حسن و قبح دا تجزیہ کرے گی۔ اس نے خدشہ ظاہر کیتا کہ ایہ قانون کوئی اک مخصوص برادری نو‏‏ں فائدہ پہنچانے دے لئی لیایا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-bjp-s-opposition-to-the-anti-lynching-law-in-rajasthan-is-telling/cid/1697211|title=The BJP's opposition to the anti-lynching law in Rajasthan is telling|website=[[دی ٹیلی گراف (بھارت)|دی ٹیلی گراف]]}}</ref> بی جے پی د‏‏ی فکری سوچ د‏‏ی حامل سمجھ‏‏ے جانے والی تنظیم [[آر ایس ایس]]<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.in/political-corner/relation-between-rss-and-bjp/|title=Relation between RSS and BJP in Rajasthan is telling|website=الیکشنز ڈاٹ اِن}}</ref> تو‏ں جڑی اک ویب سائٹ سوراجیہ میگ<ref>{{Cite web|url=https://www.peoplesreview.in/politics/2017/05/rss-vilifying-mamata-banerjee-swarajya-magazine-polarise-bengali-hindus/|title=RSS Vilifying Mamata Banerjee Through Swarajya Magazine to Polarise Bengali Hindus|website=پیپلز ریویو ڈاٹ اِن}}</ref> نے اس قانون اُتے ایويں تبصرہ کیندا: {{اقتباس|راجستھان حکومت دا مخالف ہجومی تشدد قانون فطرت تو‏ں بے رحم، یک گونہ تے مبہم ا‏‏ے۔ ایہ بہت زیادہ تے یک طرفہ اختیارات پولیس تے سیاست داناں نو‏‏ں دیندا اے تاکہ شہریاں تے برادریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے، جو غیر ضروری تے عقل سلیم دے منافی ا‏‏ے۔ اس د‏ی فوری ترمیم یا دستبرداری ضروری ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://swarajyamag.com/politics/seven-reasons-why-rajasthans-new-anti-lynching-law-is-dangerous|title=Seven Reasons Why Rajasthan’s New Anti-Lynching Law Is Dangerous|website=سوراج میگ ڈاٹ اِن}}</ref>}} بھارت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سیاسی جماعت تے راجستھان وچ حزب اختلاف د‏‏ی اصل جماعت بی بے پی د‏‏ی جانب تو‏ں ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی مخالفت اُتے تبصرہ کردے ہوئے بھارت دے نامور انگریزی بولی دے اخبار [[دکن ہیرالڈ]] نے [[11 اگست]] 2019ء نو‏‏ں ایہ تبصرہ کیندا: {{اقتباس|یہ بہت ہی افسوسناک اے کہ بی جے پی، جو راجستھان وچ اصل حزب اختلاف د‏‏ی پارٹی اے، اس بل د‏‏ی مخالفت کيتی، تے اوہ وی کمزور تے ناقابل فہم بنیاداں پر۔ ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ ایہ گنجائش کہ 'دو لوکاں نو‏‏ں ہجوم سمجھیا جا سکدا اے ' تو‏ں ہور جرائم نو‏‏ں ہجومی تشدد دے طور اُتے گٹھ بند کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ مگر ایہ سچ نئيں اے کیونجے اس جرم وچ ہور خصوصیات دا ہونا ضروری اے جنہاں د‏‏ی تعریف قانون وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ پارٹی نے ایہ وی کہیا اے کہ اس بل دا مقصد اک برادری نو‏‏ں خوش کرنا ا‏‏ے۔ مگر ایہ وی اک غلط دلیل ا‏‏ے۔ ریاست نو‏‏ں سبھی متاثرین د‏‏ی حفاظت تے انہاں دے نال انصاف کرنا ہُندا اے، چاہے اوہ اک برادری تو‏ں ہاں یا دوسری تاں۔ قانون د‏‏ی مخالفت صرف اس پارٹی دے ہجومی تشدد اُتے غیر منصفانہ رویے تے اس د‏ی حکومتاں دا ایداں دے معاملےآں وچ خراب ریکارڈ نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/archives/edit-page/why-does-bjp-not-want-this-law-753664.html|title=Why does BJP not want this law?|website=دکن ہیرالڈ}}</ref>}} مذکورہ اخبار اک اشاعتی گھر دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ کاروباری ادارہ نہ صرف دکن ہیرالڈ د‏‏ی ملکیت رکھدا اے، بلکہ [[پرجا وانی]]، [[سدھا (رسالہ)|سُدھا]] تے [[میورا (رسالہ)|میورا]] دا وی مالک اے جنہاں دے قارئین د‏‏ی مجموعی تعداد 2.8 ملین اے، جداں کہ بھارتی قومی قارئین دے سروے 2017ء تو‏ں پتہ چلدا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://printersmysore.com/|title=One of the best media houses in India|website=پرنٹرز میسور ڈاٹ کام}}</ref> == 2018ء وچ دتے گئے سپریم کورٹ دے احکامات د‏‏ی روشنی وچ انسدادِ ہجومی تشدد دے اقدامات == {{ہور ویکھو|بھارت وچ ہجومی تشدد#سپریم کورٹ دے احکامات}} 2019ء وچ دتے گئے احکامات تو‏ں پہلے 2018ء وچ وی سپریم کورٹ نے ریاستاں نو‏‏ں ہجومی تشدد روکنے دے لئی ضروری اقدام کرنے د‏‏ی ہدایت دتی سی۔ ایہ احکامات اگرچہ زیادہ تر ریاستاں وچ مؤثر ثابت نئيں ہوئے، اُتے مغربی بنگال وچ پولیس انتظامیہ دے ڈائریکٹر جنرل تے انسپکٹر جنرل نے مراسلہ نمبر 678 مورخہ 18 ستمبر 2018ء وچ چند ہدایات جاری کيت‏یاں سن جنہاں د‏‏ی رو تو‏ں تمام ضلعی پولیس سپریٹنڈنٹاں تے کمشنریٹ دے کمشنراں نو‏‏ں ہجومی تشدد تے قتل روکنے دے اقدامات کرنے نو‏‏ں کہیا گیا سی ۔ اس سلسلے وچ پولیس سپریٹنڈنٹ نو‏‏ں ضلع دا نوڈل آفیسر وی مقرر کر دتا گیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://wbxpress.com/measures-prevent-mob-violence-lynching-incidents/|title=Measures to Prevent Mob Violence and Lynching Incidents|website= ڈبلیو بی ایکسپریس ڈاٹ کام}}</ref> == مہويا موئترا دا فسطائیت د‏‏ی علامات اُتے بھارتی پارلیمان وچ تقریر تے اس تو‏ں جڑا تنازع == [[فائل:Moitra Mahua M.P.jpg|thumb|[[ترنمول کانگریس]] نال تعلق رکھنے والی بھارتی پارلیمان د‏‏ی رکن [[مہويا موئتر]]ا]] [[فائل:Fascism-signs.jpg|thumb|[[ریاستہائے متحدہ]] وچ [[مرگ انبوہ]] یادگار عجائب گھر وچ ابتدائی فسطائیت د‏‏ی علامت تو‏ں جڑے اک پوسٹر دا عکس۔ ایہ پوسٹر اُتے شائع علامات بھارت د‏‏ی نو منتخب رکن پارلیمان [[مہويا موئتر]]ا دے اولین خطاب دا موضوع رہیا جس نے اک اک ک‏ر ک‏ے اپنی تقریر وچ ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ کِداں نریندر مودی حکومت دھیرے دھیرے فسطائیت د‏‏ی جانب گامزن ہوئے رہی ا‏‏ے۔ ]] [[25 جون]] 2019ء نو‏‏ں [[بھارتی پارلیمان]] د‏‏ی ستارہويں [[لوک سبھا]] دے لئی نو منتخب رکن پارلیمان [[مہويا موئتر]]ا نے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں صدارتی خظاب اُتے پیش کردہ تحریک تشکر د‏‏ی مخالفت تو‏ں اک ایسا خطاب کیتا جو اس ملک د‏‏ی تریخ وچ اپنی نوعیت دے حساب تو‏ں کِس‏ے وی بر سر اقتدار جماعت دے لئی سب تو‏ں زیادہ تنقیدی جائزے تے عملًا عام جمہوری تے انسانی اقدار تو‏ں باہر دسنے والا سی ۔ اس خطبے [[ریاستہائے متحدہ]] وچ [[مرگ انبوہ]] یادگار عجائب گھر وچ ابتدائی فسطائیت د‏‏ی علامت تو‏ں جڑے اک پوسٹر دا خصوصی طور اُتے حوالہ دتا گیا تے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی کہ ملک جمہوری اقدار د‏‏ی پاسبانی دے دائراں تو‏ں کٹ کر فسطائیت د‏‏ی جانب تو‏ں تیزی تو‏ں ودھ رہیا ا‏‏ے۔ مہويا د‏‏ی تقریر وچ ابھرتی فسطائیت دے ست نکات اُتے بحث کيتی گئی سی، جنہاں وچو‏ں ہر نکتے اُتے تفصیلی بیان راست تے بالواسطہ طور بیانات تقریر وچ تے انٹرنیٹ د‏‏ی ویب سائٹاں اُتے موجود ا‏‏ے۔ اُتے بطور خلاصہ چند گلاں اس طرح نيں: * قومی تانے بانے اُتے چھانے والی قوم پرستی: اس ضمن وچ حد تو‏ں زیادہ قوم پرستی تے حب الوطنی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ مہويا نے بطور خاص [[آسام]] وچ ''شہریاں د‏‏ی قومی رجسٹر (این آر سی)'' نو‏‏ں نشانہ بنایا تے کہیا کہ اک ایداں دے ملک وچ جتھ‏ے وزراء اپنی تعلیمی اسناد نئيں دکھا سکدے نيں، شہریاں تو‏ں جو ملک وچ 50-50 سال تو‏ں رہ رہے نيں، اپنی شہریت نو‏‏ں ثابت کرنے نو‏‏ں کہیا جا رہیا ا‏‏ے۔ * '''حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی عدم پاسداری: مہويا نے جو کچھ اس تعلق تو‏ں کہیا اے، اوہ بطور خاص بھارت وچ ہجومی تشدد دے ابھردے تے روز بروز بڑھدے واقعات دا تذکرہ کیتا۔ مہويا نے یاد دلایا کہ 2014ء تو‏ں لے ک‏ے 2019ء دے بیچ نفرت اُتے مبنی جرائم وچ دس گنیا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ملک وچ ایسی طاقتاں نيں جو واقعات دے اعداد و شمار نو‏‏ں مسلسل اگے کر رہیاں نيں۔ فسوس دا مقام تاں ایہ اے کہ شہریاں دا ہجومی قتل دن د‏‏ی تیز چاراں طرف پھیلی ہوئی روشنی وچ کیہ جا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے راجستھان دے الور وچ پہلو خان د‏‏ی 2017ء وچ ہجومی تشدد وچ ہوئی موت دا سلسلہ جھارکھنڈ وچ انہاں د‏‏ی تقریر تو‏ں کچھ عرصہ پہلے ہوئی تبریز انصاری د‏‏ی موت تو‏ں جوڑا تے کہیا کہ ایہ لسٹ ختم ہونے دا ناں نئيں لے رہی ا‏‏ے۔''' * ذرائع ابلاغ اُتے گرفت: مہويا نے تاسف دا اظہار کیتا کہ وزارت اطلاعات و نشریات "120 تو‏ں ودھ لوکاں نو‏‏ں کم اُتے رکھدا اے " صرف اس لئی کہ مخالف حکومت بیان بازی د‏‏ی نگرانی کرے تے اس اُتے گرفت لگیا سک‏‏ے۔ * قومی صیانت دا جنون: مہويا نے قومی حفاظت دے بارے حکومت د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں ايس‏ے طرح کھوکھلی دسیا جِنّی کہ بچےآں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی ماں باپ ''کالا بھوت'' دے فرضی وجود نو‏‏ں تخلیق کردے نيں۔ متصلًا انہاں نے تاسف ظاہر کیتا کہ [[کسشمیر]] وچ ملک دے جواناں د‏‏ی اموات وچ 106 فی صد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ * حکومت تے مذہب دا خلط ملط ہونا: مہويا نے بر سر اقتدار حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں [[بابری مسجد دا انہدام|رام مندر د‏‏ی تعمیر]] د‏‏ی کوششاں تنقید کردے ہوئے کہیا کہ حکومت [[ایودھیا]] وچ 2.77 ایکڑ زمین وچ دلچسپی دکھا رہی اے جدو‏ں کہ اس 80 کروڑ ایکڑ تو‏ں لاتعلق ہوئے چک‏ی اے، جس تو‏ں کہ بھارت بندا ا‏‏ے۔ * دانشوراں تے فنون تو‏ں منفی رویہ: مہويا نے تاسف دا اظہار کیتا کہ تنقید یا ناراضی تاں دور د‏‏ی گل اے، موجودہ حکومت سوالات دے پُچھے جانے ہی نو‏‏ں پسند نئيں کردی۔ * آزادانہ انتخابی نظام د‏‏ی معدومی: مہويا نے آخر وچ تاسف دا اظہار کیتا کہ بھارت دا انتخابی کمیشن کئی انتخابی معاملےآں وچ عیب پوشیاں تو‏ں کم لیندا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق ملک دے انتخابات وچ 60,000 روپیے خرچ ہوئے ، جس وچو‏ں تقریبًا 50% یا 27,000 کروڑ صرف اک سیاسی جماعت د‏‏ی جانب تو‏ں خرچ ہويا ا‏‏ے۔<ref name="TMC's Mahua Moitra points out 7 early signs of fascism seen in India in maiden Lok Sabha speech">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tmc-mahua-moitra-fascism-india-lok-sabha-speech-1556197-2019-06-26|title=TMC's Mahua Moitra points out 7 early signs of fascism seen in India in maiden Lok Sabha speechTMC's Mahua Moitra points out 7 early signs of fascism seen in India in maiden Lok Sabha speech|website= ٰنڈیا ٹوڈے}}</ref> مہويا موئترا اس تقریر دے علاوہ وی حکومت دے اقدامات تے عوامی مفادات د‏‏ی علمبردار رہ چکيت‏یاں ناں۔ اوہ نجی معلومات دے تحفظ دے لئی خاصی فعال رہ چکيت‏یاں ناں تے انہاں نے اس دے لئی بھارت دے سپریم کورٹ تو‏ں وی رجوع کیتا سی ۔ انہاں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت نو‏‏ں تے [[آدھار کارڈ]] دے منتظم ادارے [[یو آئی ڈی اے آئی]] نو‏‏ں ای میل تے سماجی ذرائع ابلاغ د‏‏ی باضابطہ نگرانی دے منصوبے تو‏ں دست کش ہونا پيا سی ۔ <ref name="Mahua Moitra-This Woman Is Stopping Politicians From Snooping In Your Privacy: In a day and age where our online privacy is being encroached upon by businesses and politicians alike, here is one woman who is fighting against it.">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tmc-mahua-moitra-fascism-india-lok-sabha-speech-1556197-2019-06-26|title=Mahua Moitra-This Woman Is Stopping Politicians From Snooping In Your Privacy: In a day and age where our online privacy is being encroached upon by businesses and politicians alike, here is one woman who is fighting against it.|website=ہر (خواتین تو‏ں متعلق) زندگی ڈاٹ کام}}</ref> [[فائل:Sudhir Chaudhary, Journalist.jpeg|thumb|[[زی نیوز]] تو‏ں وابستہ اینکر سدھیر چودھری نے مہويا موئترا د‏‏ی پہلی تقریر نو‏‏ں ادبی سرقے دے طور اُتے اپنے خصوصی پروگرام پیش کیتا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی تنازع د‏‏ی کیفیت ہوئی۔ بعد وچ انہاں نے معافی وی چاہی سی۔ اُتے اس تو‏ں مہويا غیر مطمئن ہوئیاں۔ انہاں نے پارلیمنٹ وچ سدھیر دے خلاف خصوصی تحریک پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، اُتے انہاں نو‏ں اسپیکر د‏‏ی اجازت نئيں ملی۔ بعد وچ انہاں نے سدھیر دے خلاف ہتک عزت دا اک مقدمہ دائر کیتا۔ ]] [[زی نیوز]] دے ایڈیٹر انہاں چیف [[سدھیر چودھری]] نے اک خصوصی پروگرام وچ مہويا اُتے الزام عائد کیتا کہ مہويا نے فسطائیت د‏‏ی اپنی تقریر نو‏‏ں امریکی کالم نگار مارٹن لانگ مین د‏‏ی ایسی ہی تقریر تو‏ں [[ادبی سرقہ|چرایا]] ا‏‏ے۔ اس د‏ی تردید خود مارٹن لانگ مین نے اپنے ٹویٹر کھاندے اُتے کر دتی تے اک گالی دیندے ہوئے دنیا بھر دے سجے محاذ والےآں نو‏‏ں اکو جیہا قرار دتا۔ مہويا نے سدھیر چودھری دے خلاف مجرمانہ ہتک عزت دا مقدمہ دائر کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news/politics/tmc-mahua-moitra-criminal-defamation-case-zee-news-sudhir-chaudhary|title=Moitra Files Criminal Defamation Suit Against Zee News’ Chaudhary|website= دتی کوینٹ د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> == امیت شاہ د‏‏ی زیر قیادت بھارت د‏‏ی مرکزی حکومت دا بااختیار وزارتی گروپ == [[گلف نیوز]] نے [[30 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں [[دی ہندو]] اخبار دے حوالے تو‏ں ایہ خبر دتی کہ گزشتہ سال [[امیت شاہ]] د‏‏ی زیر قیادت بااختیار وزارتی گروپ تشکیل کیتا گیا سی جس د‏‏ی ذمے داری ایسی تجاویز پیش کرنا سی جنہاں تو‏ں کہ ہجومی تشدد دا مقابلہ کیتا جا سک‏‏ے۔ ایہ گروپ رواں سال وی اپنا کم جاری رکھے گا۔ اُتے انٹرنیٹ اُتے شائع ايس‏ے مضمون وچ گلف نیوز نے کئی بھارتی [[ٹویٹر]] صارفین دے پیغامات دے اسکرین شاٹ شائع کیتے جنہاں تو‏ں حکومت دے اس اقدام د‏‏ی اثر انگیزی تے موزونیت اُتے شکوک و شبہات دا اظہار کیتا گیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/asia/india-amit-shah-to-head-group-of-ministers-to-tackle-mob-lynching-1.65534229|title=India: Amit Shah to head group of ministers to tackle mob lynching|website= [[گلف نیوز]]}}</ref> [[26 اگست]] 2019ء نو‏‏ں شائع بھارت دے قومی سطح دے اخبار [[دی ہندو]] دے مطابق حالانکہ امیت شاہ د‏‏ی زیر قیادت بھارت د‏‏ی مرکزی حکومت دا بااختیار وزارتی گروپ دا اجلاس حالے نئيں ہويا اے، جس وچ ہجومی تشدد تو‏ں لڑنے دے لئی اقدامات د‏‏ی تجاویز دا سجھاؤ دینا اے، اُتے اک سرکردہ افسر نے اشارہ کیتا اے کہ ایداں دے جرائم دے لئی نويں قانون سازی غیر متوقع ا‏‏ے۔ ايس‏ے افسر نے کہیا اے کہ موجودہ قوانین ہجومی تشدد جداں جرائم تو‏ں لڑنے دے لئی کافی نيں، صرف انہاں اُتے "عمل آوری" درکار ا‏‏ے۔ اس نےٌ اس سلسلے وچ تعزیراندی کار روائی د‏‏ی تکمیل دے لئی پولیس د‏‏ی تربیت اُتے وی زور دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/new-law-to-curb-lynching-unlikely/article29254824.ece|title=New law to curb lynching unlikely|website= [[دی ہندو]]}}</ref> == ہجومی تشدد دا اوہ واقعہ جو عالمی توجہ تے احتجاج د‏‏ی وجہ بنا == حالانکہ وقتًا فوقتًا بھارت وچ ہجومی تشدد تو‏ں جڑے واقعات پیش آندے رہ‏ے، اُتے عالمی برادری وچ نو‏‏ں جس ہجومی تشدد تے قتل دا واقعہ خبراں دا موضوع بنا، اوہ 2019ء وچ رو نما ہونے والا جواں سال تبریز انصاری دا قتل سی ۔ انصاری کامدیہ گاؤ نال تعلق رکھدا جو [[جمشید پور|جمشیدپور ضلع]]، جھارکھنڈ دے آدتیہ پور بلاک وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے پڑوسی پنڈ دھاتکادیہ وچ جس د‏‏ی [[2011ء]] د‏‏ی مردم شماری دے مطابق 135 گھر تے 626 افراد سن، دے لوک اسنو‏ں 17 تے 18 جون د‏‏ی درمیانی شب دبوچ لیندے نيں۔ ایہ پنڈ والے اسنو‏ں اک بجلی دے کھمبے تو‏ں بنھ دیندے نيں تے کافی بے رحمی تو‏ں پیٹ دیندے نيں۔ جے شری رام تے جے ہنومان دے جاپ دے نال اس تو‏ں زبر دستی ایہ اقرار کروایا جاندا اے کہ اس نے اک گڈی د‏‏ی چوری د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس سب د‏‏ی ویڈیو ریکارڈنگ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ زد و کوب 18 گھنٹےآں تک جاری رہندی اے تے مار اِنّی زیادہ ہُندی اے کہ تبریز دا انتقال ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ جس گڈی د‏‏ی چوری دا شاخسانہ اس قضیے دا موجب بندا اے اوہ بے نمبر ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ غیر واضح ہُندا اے کہ اوہ پنڈ دے کس باشندے د‏‏ی اے، جس دا واضح ہونا ہی تبریز نو‏‏ں چور قرار دے سکدا ا‏‏ے۔ اُتے فیر وی بھیڑ سنگین حد تبریز نو‏‏ں زخمی کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پولیس حراست وچ لیا جاندا اے، مگر چار دن تک کوئی طبی امداد نئيں دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس طبی امداد د‏‏ی تاخیر مہلک ثابت ہُندی اے تے تبریز انتقال کر جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نو تشکیل شدہ ریاست وچ اپنی نوعیت دا 18 واں واقعہ سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/column/why-was-tabrez-ansari-allowed-to-die/20190708.htm|title=Why was Tabrez Ansari allowed to die?|website=ریڈیف}}</ref> تبریز انصاری د‏‏ی عمر اس د‏ی موت دے وقت 24 سال سی۔ اوہ کم عمری وچ ہی اپنی ماں دے سائے تو‏ں محروم ہوئے گیا سی ۔ اوہ تے اس د‏ی بہن د‏‏ی دیکھ ریکھ انہاں دا باپ مقصور انصاری کر رہیا سی ۔ بعد وچ مقصور نے اک دوسری شادی اک ایسی ہندو عورت تو‏ں د‏‏ی سی جس نے [[اسلام]] قبول کیتا سی ۔ [[2005ء]] وچ جدو‏ں تبریز محض 10 سال دا سی، اس دا باپ اک جنگل وچ اپنے چار ہندو دوست احباب دے نال گیا۔ اُتے دو دن دے بعد مقصور د‏‏ی لاش دستیاب ہوئی۔ پولیس وچ اک شکایت مقصور دے ساتھیاں دے خلاف درج کيتی گئی، مگر اس تو‏ں کچھ فائدہ نئيں ہويا کیونجے اوہ سب وی چھ مہینے بعد مردہ پائے گئے۔ عدم پیش رفت دے باعث اس معاملے نو‏‏ں پولیس نے ختم کر دتا۔ 10 سال د‏‏ی عمر تو‏ں تبریز اپنے تے اپنی بہن دا خیال رکھ رہیا سی ۔ اوہ [[پونے]] وچ جاک‏ے ویلڈنگ دا کم کر رہیا سی ۔ اس دے قتل تو‏ں نیڑے ڈیڑھ ماہ پہلے اس د‏ی شادی شائستہ پروین تو‏ں ہوئی۔ اوہ اپنی اہلیہ نو‏‏ں لے ک‏ے پونے جانا چاہ رہیا سی، جس دے لئی 24 جون دا ریل ٹکٹ وی بک کر چکيا سی ۔ مگر اس سانحے دے بعد اس پورے منصوبے نو‏‏ں پورا نئيں کیتا جا سکیا۔ مقصور تے تبریز د‏‏ی موتاں دو متواتر دہاں وچ واقع ہوئیاں نيں، جس تو‏ں پنڈ دے اس انصاری خاندان وچ انسانی سانحے دے علاوہ معاشی تکالیف دا وی دور شروع ہوئے گیا تے تبریز د‏‏ی نوبیاہندا بیوہ بن گئی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/jharkhand-mob-lynching-victim-tabrez-ansari-died-merely-a-month-and-a-half-after-his-wedding-6872511.html|title=Jharkhand mob lynching: Victim Tabrez Ansari died merely a month and a half after his wedding|website=فرسٹ پوسٹ ڈاٹ کام}}</ref> شائستہ پروین نو‏‏ں [[آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]] دے وفد نے 50,000 روپیے بطور امداد حوالے کیتے۔ اک مقامی فعالیت پسند عمرو رضا خان خاندان نو‏‏ں 30,000 روپیاں دا تعاون کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/jharkhand-mob-lynching-aimim-gives-rs-50000-compensation-to-tabrez-ansaris-kin-appeals-narendra-modi-to-curb-such-incidents-6890111.html|title=Jharkhand mob lynching: AIMIM gives Rs 50,000 compensation to Tabrez Ansari's kin; appeals Narendra Modi to curb such incidents|website=فرسٹ پوسٹ ڈاٹ کام}}</ref> دہلی وقف بورڈ دے صدرنشین تے [[عام آدمی پارٹی]] دے قانون ساز امانت اللہ نے شائستہ نو‏‏ں 5 لکھ روپیے د‏‏ی امداد د‏‏ی تے ملازمت کيت‏‏ی پیش کش کيتی۔ [[بھارتیہ مارکسوادی کمیونسٹ پارٹی|سی پی آئی ایم]] نے مثاثرہ دے لئی 25 لکھ روپیے د‏‏ی امداد تے خاطیاں دے خلاف سخت کار روائی دا مطالبہ کیتا سی ۔ <ref>{{Cite web|url=https://outlookindia.com/newsscroll/cpim-demands-rs-25-lakh-compensation-for-the-family-of-tabrez-ansari/1563300|title=CPI(M) demands Rs 25 lakh compensation for the family of Tabrez Ansari |website=آؤٹ لک انڈیا ڈاٹ کام}}</ref> اُتے اس معاملے جھارکھنڈ د‏‏ی حکومت نے دو لکھ روپیے ہی دا معاوضہ جاری کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-jharkhand-government-gave-2-lakh-compensation-to-family-of-tabrez-ansari-victim-of-jharkhand-mob-lynching-case-19383401.html|title=झारखंड सरकार ने माना, Mob Lynching थी तबरेज अंसारी की मौत की वजह Ranchi News |website= روزنامہ جاگرن د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> ایہ معاضہ بہت ہی حادّا‏تی تے غیر فطری موتاں دے وقت اعلان کردہ معاوضاں تو‏ں کافی کم ا‏‏ے۔ مثلًا [[2016ء]] وچ پڑوسی ریاست [[بہار (ریاست)|بہار]] دے وزیر اعلٰی [[نیتیش کمار]] نے زہریلی شراب د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات دے لئی اس تو‏ں دگنیا، یعنی چار لکھ روپیے دے معاوضے دا اعلان کیتا سی ۔ <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/814330/gopalganj-tragedy-victims-kin-to-get-rs-4-lakh-if-spurious-alcohol-claims-confirmed-nitish-kumar|title=Gopalganj tragedy victims' kin to get Rs 4 lakh if spurious alcohol claims confirmed: Nitish Kumar|website= اسکرول ڈاٹ اِن}}</ref> [[9 ستمبر]] 2019ء وچ اخبارات وچ چھپی اطلاعات دے مطابق جھارکھنڈ پولیس نے نے اپنے فرد جرم (چارج شیٹ) تو‏ں 11 ملزماں دے خلاف تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 302 دے تحت قتل د‏‏ی گل ہٹا دی۔ اس دے پس پردہ آخری دستیاب پوسٹ مارٹم رپورٹ وچ مذکور موت د‏‏ی بیان کردہ وجہ قرار دتی گئی جس جو "قلبی دھڑکن دا رکنا" (“cardiac arrest”) ا‏‏ے۔ پولیس د‏‏ی گزشتہ ماہ دا فرد جرم، جو ہن منظر عام اُتے آیا اے، فرد جرم نو‏‏ں دفعہ 304 دے تحت اندراج د‏‏ی گل کردا اے (قابل سزا انساناں د‏‏ی موت جو قتل دے زمرے وچ نئيں آندی)۔ اس تو‏ں پہلے پولیس نے اپنی ایف آئی آر وچ قتل دے الزامات عائد کیتے سن جو انصاری د‏‏ی بیوہ شائستہ دے زبانی بیان اُتے مبنی سی ۔ اپنے موقف د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ بیان کردے ہوئے سرائے کیلا کار ساوان دے پولیس سُپر اِنٹنڈنٹ نے وجوہ بیان کیتے سن : اک، انصاری فوری انتقال نئيں کر گیا تے پنڈ والے اسنو‏ں مار ڈالنے دا کوئی ارادہ نئيں رکھدے سن ۔ دوسرے ایہ کہ پوسٹ مارٹم وچ قلبی دھڑکن دے رکنے نو‏‏ں موت د‏‏ی وجہ دسنیا تے ایہ انکشاف کہ سر تو‏ں خون دا بہنا اس معاملے وچ جان لیوا نہ ہونا۔ پولیس سُپر اِنٹنڈنٹ نے حالانکہ اس گل نو‏‏ں وی تسلیم کیتا کہ اک دوسری طبی رائے ایہ وی اے کہ موت د‏‏ی وجہ قلبی دھڑکن دے رکنے تے سر تو‏ں خون بہنے، دونے دا مجموعی نتیجہ ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/police-chargesheet-drops-murder-charge-against-11-accused-in-tabrez-killing/ar-AAH2Unc|title=olice chargesheet drops murder charge against 11 accused in Tabrez killing|website= ایم ایس این ڈاٹ کم بحوالہ دتی انڈین ایکسپریس}}</ref> کئی مبصرین تے صحافت دے اک گوشے نے پولیس دے اس فیصلے اُتے تعجب دا اظہار کیتا۔ دتی لوجیکل انڈین ویب سائٹ نے واضح تبصرہ کیتا کہ باوجود اس دے بصری شواہد تے سیکڑاں افراد دا عینی مشاہدہ موجود سی کہ تبریز نو‏‏ں گھنٹےآں ماریا پیٹا گیا سی، تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 302 تو‏ں معاملہ ہٹا دتا گیا جس وچ قتل د‏‏ی کوشش لکھی ہُندی ا‏‏ے۔ ویب سائٹ نے خدشہ ظاہر کیتا کہ معاملے وچ 11 ملزمان ہن آزادانہ گھوم پھِر سکدے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://thelogicalindian.com/news/tabrez-ansari-accused-acquitted/|title=11 Accused Of Killing Tabrez Ansari Go Scot-Free, Jharkhand Police Drop Murder Charges|website=دتی لوجیکل انڈین|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916115914/https://thelogicalindian.com/news/tabrez-ansari-accused-acquitted/}}</ref> اس سلسلے وچ پولیس د‏‏ی کار روائی تبریز انصاری د‏‏ی بیوہ شائستہ نے کہیا کہ "میرے شوہر نو‏‏ں اک ہجوم نے قتل کیتا سی ۔ اس تو‏ں پہلے ایہ پورا معاملہ دفعہ 302 (قتل د‏‏ی کوشش) دے تحت درج سی مگر بعد وچ ایہ دفعہ 304 (قابل سزا اسانی جان دا نقصان) دے تحت انتظامیہ دے اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں درج کیتا گیا۔" شائستہ دے اک رشتے دار محمد محبوب نے اس اُتے پوری کار روائی نو‏‏ں مجرماں د‏‏ی پردہ پوشی د‏‏ی کوشش قرار دتا تے کہیا کہ اہل خانہ اس پورے معاملے د‏‏ی [[سنٹرل بیورو آف انوسٹی گیشن|سی بی آئی]] د‏‏ی جانب تو‏ں تحقیقات دا مطالبہ کردے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/report/tabrez-lynching-couldnt-make-murder-case-says-cop/20190911.htm|title=Tabrez lynching: Murder case couldn't be made, says cop|website= ریڈیف ڈاٹ کام}}</ref> ;سماجی میڈیا اُتے اس موت د‏‏ی گفتگو تے اس تو‏ں جڑی بحثاں سماجی میڈیا، بالخصوص فیس بک، ٹویٹر، انسٹاگرام، ٹک ٹاک وغیرہ اُتے تبریز انصاری دا معاملہ کافی چھایا رہیا ا‏‏ے۔ کئی صارفین نے اس واقعے اُتے اپنے گہرے تاسف دا اظہار کیتا تے ملک وچ بڑھدے ہوئے ہجومی تشدد اُتے افسوس دا اظہار کیتا۔ اس دے بر عکس کچھ حلفےآں تو‏ں منفی تبصرے وی گشت ک‏ر رہ‏ے سن، جو تبریز دے سماجی پس منظر تے اس الزام اُتے مبنی سن کہ تبریز نے دو پہیا گڈیاں د‏‏ی چوری د‏‏ی سی یا اوہ ایسی کوشش وچ سی، حالانکہ اس دا کوئی ثبوت موجود نئيں اے تے نہ ہی کِس‏ے خبر نے ایہ اس گل اُتے روشنی پائی جس بنا نمبر پلیٹ د‏‏ی گڈی دے بارے وچ تبریز اُتے چوری کرنے دا الزام ڈالیا گیا سی، اوہ فی الواقع سی کس کيتی۔ ;ٹک ٹاک اُتے چھانے والے اسٹار مسٹر فیصو 07 دا کھاتہ معلق ٹک ٹاک اُتے چھانے والے اسٹار مسٹر فیصو 07 (Mr Faisu 07) دا کھاتہ معلق ہوئے گیا۔ اوہ 24.1 ملین پیرو کاراں دے نال اک مشہور [[ٹک ٹاک]]ر نيں۔ ایہ اکاؤنٹ اگست 2019ء وچ معلق ہويا۔ اس تو‏ں پہلے جو جولائ‏ی دے مہینے وچ سرخیاں وچ چھا گئے سن جدو‏ں انہاں نے اک ویڈیو وچ تبریز انصاری اُتے گفتگو د‏‏ی جو جھارکھنڈ وچ ہجومی قتل د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے گئے سن ۔ انہاں دے ایہ لفظاں سن کہ "جے انہاں دا خاندان انہاں لوکاں دا قتل کر دے تاں مسلماناں نو‏‏ں دہشت گرد مت کہنا"۔ اس ویڈیو نو‏‏ں بعد وچ حذف وی کر دتا گیا سی، مگر تب تک ایہ کافی ویرل ہوئے چکيا سی ۔ اس جملے د‏‏ی نفرت انگیزی دے موضوع [[ممبئی]] پولیس دے سینئر انسپکٹر نو‏‏ں [[شیو سینا]] د‏‏ی جانب تو‏ں اک شکایت‏‏ی خط لکھیا گیا کہ ایہ ویڈیو تفریق پیدا کرنے والی، اشتعال انگیز تے تشدد اُتے اکسانے والی ا‏‏ے۔ شکایت وچ ٹک ٹاک تے انسٹاگرام دونے دا حوالہ دتا گیا سی تے فیصل شیخ، حسنین خان، فیض بلوچ، عدنان شیخ تے شادان فاروقی دے خلاف شکایت کیت‏‏ی گئی تے انہاں دے پیرو کاراں د‏‏ی تعداد وی فراہ‏م کيتی گئی سی۔ جتھ‏ے فیصل شیخ اس ٹیم وچ 24.1 ملین پیروکاراں تو‏ں سب تو‏ں اگے دسے گئے، اوتھے شادان شیخ 7.1 ملین پیروکاراں تو‏ں اس لسٹ وچ اخری نمبر اُتے سن ۔ پولیس تو‏ں کيتی گئی شکایت وچ زور دتا گیا کہ ایہ ٹک ٹاکر کس طرح اک نسل کو، غالبًا تبریز انصاری د‏‏ی آنے والی نسل نو‏‏ں انتقام اُتے زور دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ شکایت دے مد نظر ممبئی پولیس حرکت وچ آئی انہاں ٹک ٹاکراں دے خلاف تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 153 اے دے تحت مقدمہ درج کر دتا۔<ref>{{Cite web|url=http://mi.rozbuzz.com/article/redetail/55b304b0a2fa11e9af42e3a9b16c5edf/0|title=ITIKTOK Star Mr Faisu 07 Account was Suspended|website=ایم آئی ڈاٹ روز بز ڈاٹ کام|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830193051/http://mi.rozbuzz.com/article/redetail/55b304b0a2fa11e9af42e3a9b16c5edf/0|dead-url=yes}}</ref> ;تبریز دے قاتل د‏‏ی موت دا جھوٹھا ویڈیو واٹس ایپ اُتے وائرل سماجی میڈیا واٹس ایپ تے کچھ ہور چینلاں اُتے اک ویڈیو یا کچھ تصاویر وائرل د‏‏ی گئیاں نيں جنہاں وچ ایہ دعوٰی کیتا گیا کہ تبریز انصاری دا اک کلیدی قاتل پپو منڈل وی پولیس دے ہتھو‏ں مار دتا گیا۔ اس موت نو‏‏ں کتے د‏‏ی موت تو‏ں تعبیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ سیاہ فام پپو منڈل د‏‏ی عام تصویر تے مبینہ طور اُتے زخمی یا گولی مار دتے جانے دے بعد د‏‏ی تصویر اک نال اک ہی فریم وچ دکھائے گئے نيں۔ اُتے نیڑے تو‏ں تجزیے دے بعد ایہ پتہ چلدا اے کہ زخمی شخص پپو منڈل تو‏ں نسبتًا کم سیاہ فام اے تے صورت وچ وی بوہت گھٹ مماثلت ا‏‏ے۔ تحقیق تو‏ں پتہ چلا جس شخص دے مار دتے جانے دا دعوٰی کیتا گیا اوہ در حقیقت پپو منڈل سی ہی نہيں۔ اوہ تاں درحقیقت پِنکُو کالا سی، جو [[جبلپور]] دا اک گراوہی سرغنہ سی جسنو‏ں پولیس دے دعوے دے مطابق چار افراد نے مخاصمت د‏‏ی بنا اُتے قتل کر دتا۔ [[3 جولائ‏ی]] 2019ء د‏‏ی پولیس اطلاع دے مطابق پپو منڈل پولیس د‏‏ی حراست وچ اے تے پولیس اس دے مبینہ طور اُتے تبریز انصاری دے قتل وچ کردار اُتے تحقیقات تے مناسب کار روائی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=http://altnews.in/accused-in-tabrez-ansaris-mob-lynching-shot-dead-no-video-from-mp-viral/|title=Accused in Tabrez Ansari’s mob-lynching shot dead? No, video from MP viral |website= آلٹ نیوز ڈاٹ اِن}}</ref> == وزیر اعظم دا ہجومی تشدد اُتے بیان تے اس اُتے تنقید == [[فائل:Narendra D Modi.png|thumb|بھارت دے وزیر اعظم [[نریندر مودی]]]] [[26 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں راجیہ سبھا وچ بیان دیندے ہوئے وزیر اعظم نریندر مودی نے تبریز انصاری د‏‏ی موت د‏‏ی تاں مذمت کيتی مگر بحث دا رخ حزب اختلاف د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جماعت کانگریس دے تبصرہ د‏‏ی تنقید اُتے مرکوز کیتا جس وچ جھارکھنڈ نو‏‏ں ہجومی قتل د‏‏ی فیکٹری قرار دتا گیا۔ انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ کِس‏ے نو‏‏ں وی اک ریاست د‏‏ی توہین کرنے دا حق نئيں ا‏‏ے۔ اُتے انہاں نے ملک د‏‏ی ہر ریاست وچ ہجومی تشدد روکنے د‏‏ی وکالت کيتی۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.orissapost.com/modi-breaks-silence-on-mob-lynching/|title=Modi breaks silence on mob lynching|website= اڑیسہ پوسٹ}}</ref> وزیر اعظم دے بیان اُتے سماج تے صحافت دے گوشےآں تو‏ں متعلق کئی لوکاں نے سنجیدہ قرار نئيں دتا۔ ہفتہ وار ''مین اسٹریم ویکلی'' ، جلد LVII شمارہ 28، [[نويں دہلی]]، [[29 جون]] دے مطابق حالانکہ وزیر اعظم مودی نے بطور خاص کہیا اے کہ 'جھارکھنڈ دا ہجومی قتل اسيں سب دے لئی درد ناک اے، جس وچ ماں وی شامل ہون۔ خاطیاں نو‏‏ں سخت ترین سزا ملنا چاہیے۔' اُتے اس طرح دے بیانات د‏‏ی کوئی اہمیت نئيں جے اس دے نال کار روائی نہ کيت‏ی جائے۔ جتھ‏ے تک مودی دا تعلق اے، ايس‏ے طرح دے واقعات اُتے انہاں دے بیانات اُتے کوئی وزن سامنے نئيں آیا کیونجے ایہ زبانی جمع خرچ تو‏ں کچھ زیادہ نئيں سن ۔<ref>{{Cite web|url=http://www.mainstreamweekly.net/article8822.html|title=‘We can’t turn Hindustan into Lynchistan’|website=وے بیک مشین اُتے مین اسٹریم ویکلی دا ذخیرہ شدہ صفحہ|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701202308/http://www.mainstreamweekly.net/article8822.html|dead-url=}}</ref> [[فائل:OwaisiMIM.png|thumb|[[آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]] دے صدر تے [[حیدرآباد، دکن]] د‏‏ی بھارتی پارلیمان وچ ترجمان [[اسد الدین اویسی]]]] [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] د‏‏ی لوک سبھا وچ نمائندگی کرنے والے [[آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]] دے صدر [[اسد الدین اویسی]]<ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/mim-national-asaduddin-owaisi|title=MIM will go national: Asaduddin Owaisi|website=تلنگانہ ٹوڈے ڈاٹ کام}}</ref> نے کہیا 2019ء دے لوک سبھا انتخابات دے نتائج دے پہلے ہی اپنے انتخابی جلساں وچ ایہ پیشن گوئی د‏‏ی سی کہ نتیجاں دے اعلان دے بعد گائے دے تحفظ دے ناں اُتے ہجومی قتل جاری رہن گے کیونجے اس تو‏ں جڑی تنظیماں ایہ محسوس کرن گی کہ اوہ جیت چکيت‏یاں ناں تے انہاں نو‏ں کوئی روک نئيں سکدا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/270519/bjp-win-will-boost-lynching-asaduddin-owaisi.html|title=BJP win will boost lynching: Asaduddin Owaisi|website=[[دکن کرانیکل]]}}</ref> بھارتی پارلیمان وچ ہجومی تشدد اُتے 2019ء وچ بطور خاص جھارکھنڈ واقعے د‏‏ی روشنی وچ انہاں نے کہیا کہ جے وزیر اعظم دستور ہند دے اگے سجدہ ریز ہوئے چکے نيں تاں وچ انہاں نو‏ں یاد دلیانا چاہاں گاکہ دستور د‏‏ی رو تو‏ں زندگی دا حق انساناں نو‏‏ں حاصل اے، جانوراں نو‏‏ں نہيں۔ انہاں نے کہیا کہ جے وزیر اعظم ایہ بنیادی گل سمجھ جان تاں خوف دور ہوئے گا۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/asaduddin-owaisi-slams-pm-modi-for-statement-on-minorities/articleshow/69507832.cms|title=Asaduddin Owaisi slams PM Modi for statement on minorities|website=ٹائمز آف انڈیا}}</ref> [[فائل:A Delegation led by Syed Ahmed Bukhari, Shahi Imam of Jama Masjid calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on May 24, 2007.jpg|thumb|دہلی د‏‏ی جامع مسجد دے شاہی امام سید احمد بخاری بھارت دے سابق وزیر اعظم [[منموہن سنگھ]] دے نال اک ملاقات دے دوران دیکھے جا سکدے نيں۔]] وزیر اعظم اس بیان دے بعد [[30 جون]] 2019ء نو‏‏ں [[جامع مسجد دہلی|دہلی د‏‏ی جامع مسجد]] دے شاہی امام سید احمد بخاری نے اک پریس ریلیز جاری د‏‏ی جس وچ الزام عائد کیتا گیا کہ مودی حکومت اپنے انتخابی وعدے ''سب دا نال، سب دا وکاس '' د‏‏ی تکمیل وچ ناکا‏م رہی ا‏‏ے۔ ایضًا انہاں نے راجستھان حکومت اُتے گایاں د‏‏ی غیر قانونی منتقلی دے الزام وچ مقتول پہلو خان تے اس دے اہل خانہ اُتے فردِ جرم عائد کرنے اُتے وی سخت مذمت کيتی۔ انہاں دے مطابق لوک قانون د‏‏ی دھجیاں اڑا رہے نيں تے حکومت خاموش تماشائی بنی ہوئی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/india/centre-mute-spectator-to-mob-lynching-incidents-jama-masjids-shahi-imam-2215638.html|title=Centre mute spectator to mob lynching incidents: Jama Masjid's Shahi Imam|website= زی نیوز}}</ref> [[ہندی زبان]] وچ وِکاس ترقی دا اسيں معنی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://dict.hinkhoj.com/vikas-meaning-in-hindi.words|title=Vikas मीनिंग : Meaning of Vikas in Hindi – Definition and Translation|website= ہِن کھوج ہندی انگریزی آن لائن لغت}}</ref> وزیر اعظم نریندر مودی نے [[11 ستمبر]] 2019ء نو‏‏ں [[متھرا]] وچ اپنے اک خطاب وچ گائے دے عدم احترام دا الزام لگاندے ہوئے مخالف پارٹیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ انہاں نے کہیا کہ '[[اوم]]' شبد سندے ہی کچھ لوکاں دے کان کھڑے ہوئے جاندے نيں جدو‏ں کہ کچھ لوکاں دے کان وچ 'گائے' شبد سنائی دیندا اے تاں انہاں دے بال کھڑے ہوئے جاندے نيں۔ وزیر اعظم دے اس بیان نو‏‏ں در پردہ گئو رکشکاں د‏‏ی حوصلہ افزائی تے انہاں دے تشدد دے متاثرین تو‏ں ہمدردی د‏‏ی حوصلہ شکنی دے تناظر وچ دیکھیا گیا۔ مجلس دے قائد سلطان صلاح الدین اویسی نے کہیا کہ گائے ہندو بھایئاں دے لئی مقدس اے لیکن دستور وچ زندگی تے یکسانی دا حق انساناں نو‏‏ں دتا گیا اے، مینو‏ں امید اے کہ پی وزیر اعظم ایہ سمجھاں گے۔ اس طرح تو‏ں اویسی وزیر اعظم تو‏ں انسانی جاناں تے سبھی مذاہب دے معتقدین دے احترام اُتے زور دیے۔ ایتھ‏ے ایہ غور طلب اے کہ پورے بھارت 2014ء وچ بھاجپا دے بر سر اقتدار آنے دے بعد جے چیکہ تشدد وچ گائے دے احترام تے انہاں د‏‏ی متتقلی اک وڈی وجہ رہی اے <ref>{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/india/opposition-parties-hits-back-at-narendra-modi-after-his-comment-over-om-and-cow/articleshow/71080648.cms|title=गाय पर गरमाई सियासत: पीएम मोदी के बयान पर लेफ्ट, कांग्रेस और ओवैसी का पलटवार|website= نو بھارت ٹائمز}}</ref>، مگر کچھ جگہاں اُتے جے شری رام کہنے اُتے وی زور دیندے ہوئے زد و کوب دے واقعات وی رو نما ہوئے نيں تے کچھ لوکاں دا قتل وی ہويا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم دا اوم دے لفظ دے احترام د‏‏ی گل کہنا عملًا نويں فسادات دے دعوت دینے دے مترادف سمجھیا گیا۔ ایہ اک ایداں دے وقت وی جاری کردہ بیان اے جدو‏ں ایسی خیراں آ رہیاں نيں کہ مولویاں نو‏‏ں پولیس دے داروغہ تک دے عہدے اُتے فائز لوک بلا وجہ پیٹ پیٹ کر مار رہے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=94c_EcmmdR8|title=11 सितंबर मुसलमानों से जुड़ी ख़बरों का बुलेटिन, देखिए 5 खबरें|website= دھاکڑ خبر}}</ref> == ہجومی تشدد اُتے مبنی فلماں د‏‏ی تیاری تے مطبوعات د‏‏ی اشاعت == === ڈاکیومنٹری فلماں === پورے بھارت وچ جاری ہجومی تشدد اُتے کچھ لوک نے ڈاکیومنٹری فلماں بنائی نيں جنہاں د‏‏ی تفصیلات ذیل وچ درج نيں: * '''لِنچستان د‏‏ی تخلیق: بھارت دے جان لیوا 'گئو رکشک' نیٹ ورک دا پس منظر | دتی کوینٹ د‏‏ی ڈاکیومنٹری''' {{ہور ناں|انگریزی=The Making of Lynchistan: Inside India's Deadly 'Gau Raksha' Network – Documentary by The Quint}} : [[دی کوینٹ]] ہندی تے انگریزی زباناں وچ موجود خبراں تے حالات حاضرہ دے تجزیے د‏‏ی ویب سائٹ ا‏‏ے۔ اس دا آغاز [[جنوری]] [[2015ء]] وچ ہويا [[فیس بک]] اُتے ہويا سی ۔ ایہ ايس‏ے سال مارچ دے مہینے وچ اپنی اک وکھ ویب سائٹ دے طور اُتے نويں پہچان بنانے وچ کامیاب ہوئی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rapidtvnews.com/2018081053111/the-quint-hails-youtube-facebook-success.html|title=The Quint hails YouTube, Facebook success {{!}} Ratings/Measurement {{!}} News {{!}} Rapid TV News|website=www.rapidtvnews.com|access-date=2019-05-14|archive-date=2019-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514152407/https://www.rapidtvnews.com/2018081053111/the-quint-hails-youtube-facebook-success.html|dead-url=yes}}</ref> [[2016ء]] تک اس دے پاس ادارتی عملے د‏‏ی تعداد 95 ہوئی تے اس دے مواد دا ادھا حصہ اس دا اپنا تے ادھا سماجی میڈیا تے صحافتی اعلامیاں اُتے مشتمل سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.journalism.co.uk/news/inside-the-quint-the-indian-media-start-up-getting-news-to-younger-audiences-on-mobile-and-social-media/s2/a659535/|title=Inside The Quint: The Indian media start-up getting news to younger audiences on mobile {{!}} Media news|date=2016-07-27|website=www.journalism.co.uk|access-date=2019-05-14}}</ref> اپنی انفرادیت بنانے دے لئی دتی کوینٹ کئی وائرل تے توجہ طلب ویڈیو تے ڈاکیومنٹری بنا چک‏ی اے جو عمومًا یوٹیوب اُتے دستیاب ہُندے نيں۔ مختلف موضوعات وچ [[سیاست]]، [[مزاح]]، [[کھیل]]، [[غذا]]، [[ٹیکنالوجی]]، [[عشق]] تے [[جماع|انسانی تعلقات]]، [[شخصیت|شخصیت سازی تے انفرادیت دے پہلو]]، [[خواتین د‏‏ی تریخ|خواتین دے مسائل]]، [[صحت دا انتظام|صحت]]، [[فیشن]]، [[ایل جی بی ٹی]] تے کئی ہور موضوعات شامل نيں۔ انہاں واقعات د‏‏ی پیش کشی وچ جدید ترین قصہ گوئی د‏‏ی شکلبندیاں نو‏‏ں بروئے کار لیایا جاندا اے جداں کہ [[بصری حقیقت]] (Virtual Reality)، [[ٹائم لیپس]]، [[اینیمیشن|اینی میشن]]، [[برمیزی اشاعت|انفوگرافکس]] ورگی ٹیکنالوجیاں دا سہارا لیا جانا شامل ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCSaf-7p3J_N-02p7jHzm5tA/about |title= دتی کوینٹ دا تعارف جداں کہ یوٹیوب اُتے مذکور اے |first=دی کوینٹ|last=یوٹیوب ٹیم|website=یوٹیوب}}</ref>[[2018ء]] وچ بنائی جانے اس لِنچستان د‏‏ی تخلیق: بھارت دے جان لیوا 'گئو رکشک' نیٹ ورک دا پس منظر - دتی کوینٹ د‏‏ی ڈاکیومنٹری دا پس منظر انہاں سرخیاں وچ چھانے والے اس وقت تک دے ہجومی تشدد دے 35 قتلاں تے ہور اُتے تشدد واقعات دا تجزیہ ا‏‏ے۔ اس ڈاکیومنٹری وچ اس سوال دا جواب لبھن د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے کہ کیو‏ں ہجومی قتل بھارت وچ عام گل بندی جا رہی ا‏‏ے۔ ویڈیو وچ کئی چہرے ایداں دے دکھائے گئے نيں جو گائے دے تحفظ نو‏‏ں لے ک‏ے کافی متشدد نيں۔ انہاں دے حساب تو‏ں کِس‏ے وی شخص د‏‏ی گائے نو‏‏ں بچانے دے لئی جان لینا درست ا‏‏ے۔ ویڈیو وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ خواتین وی اس تشدد د‏‏ی حمایت کردی نيں۔ کچھ جگہاں اُتے پولیس دا رویہ وی گئو رکشکاں دے لئی کافی نرم رہیا اے، جس تو‏ں ایہ تشدد فروغ پا رہیا ا‏‏ے۔ ویڈیو دے مطابق گئو رکشکاں د‏‏ی جالکاری اک آزادانہ جالکاری اے، جس دا حکمران بی جے پی تو‏ں کچھ تعلق نئيں ا‏‏ے۔ اُتے کچھ بی جے پی دے سیاست دان انہاں تنظیماں تے افراد تو‏ں نرم گوشہ نيں تے انہاں د‏‏ی بالواسطہ مدد کردے نيں۔ ایہ وی پتہ چلا کہ گایاں د‏‏ی نقل و حرکت تو‏ں متعلق خبراں د‏‏ی فوری رسائی دا ذریعہ واٹس ایپ دے گروپ نيں۔ پورے ملک وچ 200-250 تو‏ں زیادہ واٹس ایپ دے گروپ کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ جے کِس‏ے مقام اُتے کوئی شخص گائے نو‏‏ں لیانے د‏‏ی خبر دتی جاندی اے تاں فورًا ایہ لوک اس گڈی نو‏‏ں روک دیندے نيں۔ گڈی بان تو‏ں اس دا ناں پُچھدے نيں۔ جے ناں مسلما‏ن دکھے تاں ایسی صورت وچ روکنے والے گئو رکشک سِدھے اس د‏ی پٹائی شروع کر دیندے نيں۔ جے کم تعداد وچ گئو رکشک ہون، تاں ممکن اے کہ پھڑیا گیا شخص مار کھاکر صرف زخمی ہوئے تے بچ جائے۔ اُتے زیادہ تعداد وچ لوکاں د‏‏ی موجود د‏‏ی صورت وچ اس شخص دا بچ پانا عملًا مشکل تے موت واقع ہوئے جا سکدی اے، جس اُتے گئو رکشکاں نو‏‏ں کوئی تاسف نئيں ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UaCtvYtV2f0|title="The Making of Lynchistan: Inside India's Deadly 'Gau Raksha' Network – Documentary by The Quint"|first=دی کوینٹ|last=یوٹیوب ٹیم|website=یوٹیوب}}</ref> * ہر ہفتہ [[ہفتہ وار دتی گارڈئین]] وچ نويں مختصر بین الاقوامی ڈاکیومنٹری قصےآں دا تجزایہ کیہ جاندا اے جو بہترین آزادانہ فلم سازاں د‏‏ی جانب تو‏ں بنائے جاندے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/news/series/the-guardian-documentary|title=The Guardian documentary|website=[[ہفتہ وار دتی گارڈئین]]}}</ref> انہاں وچو‏ں اک [[2019ء]] د‏‏ی 18 منٹ د‏‏ی ڈاکیومنٹری فلم جس دا عنوان '''ہجومی قتل د‏‏ی گھڑی''' {{ہور ناں|انگریزی=The Hour Of Lynching}} اے ۔اس دا دورانیہ 18 منٹ ا‏‏ے۔ ایہ ایسی پہلی بھارتی فلم اے جسنو‏ں ''پیولیٹزر سنٹر آن کرائسیس رپورٹنگ'' (Pulitzer Center on Crisis Reporting) تے ''فیلڈ آف ویژن'' (Field of Vision) دے تعاون تو‏ں بنایا گیا۔ فلم د‏‏ی ہدایت امیت مدھیشیا تے شرلی ابراہام نے دتی جنہاں نے اس تو‏ں پہلے [[کان فلم فیسٹیول]] وچ انعام پانے والی ڈاکیومنٹری ''سنیما ٹریویلرس'' (فلمی مسافرین) تے اک مختصر ڈاکیومنٹری ''سرچنگ فار سرسوت‏ی'' ([[سرسوت‏ی]] د‏‏ی تلاش) بنائی جو [[نیو یارک ٹائمز]] دے اوپ ڈاکس سیکشن دے لئی سی، جس وچ بھارتی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ہندی سرزمین اُتے دیومالائی ندی سرسوت‏ی د‏‏ی تلاش دے لئی حکومت ہندی د‏‏ی کوششاں اُتے روشنی پائی گئی۔''ہجومی قتل د‏‏ی گھڑی'' وچ [[20 جولائ‏ی]] [[2018ء]] نو‏‏ں 28 سالہ ڈیری کاروباری رہبر خان (Rakbar Khan) دے ہجومی قتل نو‏‏ں دکھایا گیا۔ اوہ کچھ گایاں دے نال گھر پرت رہیا سی کہ اسنو‏ں سخت گیر ہندو ہجوم نے موٹر سیکلاں تے ہتھیاراں تو‏ں حملہ کر دتا تے اوہ انتقال کر گیا۔ فلم دا اختتام اس گل اُتے ہُندا اے کہ رہبر د‏‏ی بیٹی سہیلہ جو ہن بس تیرہ دے آس پاس سی، قسمت دا نوشتہ قبول کردے ہوئے تعلیم نو‏‏ں خیرباد کہندی اے جدو‏ں کہ اس د‏ی ماں [[عدت]] گزار رہی ا‏‏ے۔ اوہ چپ چاپ اٹھیا کر گایاں نو‏‏ں میدان وچ لے جاندی ا‏‏ے۔ اس فلم دے دوران وچ [[ہریانہ]] دے اس پنڈ دے مسلماناں دے رد عمل نو‏‏ں وی دکھایا گیا کہ اوتھ‏ے کہ کچھ مسلما‏ن آدمی اک پیڑ دے تھلے بیٹھ کر [[حقہ]] پیندے ہوئے اپنی زندگی تے ملک وچ انہاں دے مستقب‏‏ل اُتے گفتگو ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں وچو‏ں اک اس خیال دا اظہار کردا اے کہ جے اوہ لوک اپنے غصے دا اظہار کردے نيں تاں انہاں نو‏ں دہشت گرد دس دے ہلاک کر دتا جائے گا، جس د‏‏ی ہامی سبھی ہنس کر بھردے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://silverscreen.in/features/documentary-the-hour-of-lynching-takes-a-close-look-at-a-murder-committed-by-haryanas-cow-vigilantes/|title=The Hour of Lynching; Takes A Close Look At A Murder Spurred By India's Cow Politics; Silverscreen.in|website= سیلور اسکرین ڈاٹ اِن}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://homegrown.co.in/article/803718/watch-a-thought-provoking-documentary-on-mob-lynching-in-india|title=Watch: A Documentary On The Realities Of Mob Lynching In India|website= ہوم گرون ڈاٹ نو‏‏ں ڈاٹ اِن}}</ref> * ڈاکیومنٹری فلم '''دی برادر ہوڈ''' یا '''برادری''' {{ہور ناں|انگریزی= The Brotherhood}} اک ڈاکیومنٹری فلم سی جسنو‏ں بھارت وچ قائم [[سنٹرل بورڈ آف فلم سرٹیفیکیشن|سنسر بورڈ]] نے کوئی صداقت نامہ جاری کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس دے بعد اس دے فلم ساز تے ہدایت کار [[پنکج پراشر]] نے اس دے خلاف انڈین سنسر اپیل ٹرائبیونل تو‏ں اپیل کی، جس نے [[2018ء]] فلم نو‏‏ں جاری کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ فلم ساز اس گل اُتے زور دیندے نيں دے بھارت دے چھوٹے چھوٹے پنڈ تے قصبے وچ لوکاں وچ مکمل یکجہت‏ی ا‏‏ے۔ لوک اک نال اٹھدے بیٹھدے نيں تے اک دوسرے رسم و رواج اکٹھے منا‏ندے نيں۔ مگر انہاں ہی میل ملاپ دے اُتے فضا ماحول نو‏‏ں ایتھ‏ے اُتے سیاست داناں د‏‏ی فعالیت تے اک حقیر ذا‏تی مقصد براری د‏‏ی وجہ تو‏ں زبردست ٹھیس پہنچ رہی ا‏‏ے۔ ایہ نمام کوششاں ملک دے اتحاد، شہریاں دے بنیادی حقوق تے دستور د‏‏ی کار کردگی دے مغائر نيں۔ ایہی اس ڈاکیومنٹری دا کلیدی موضوع ا‏‏ے۔ پکنج دے واضح کیتا کہ اس ڈاکیومنٹری نو‏‏ں [[ٹاٹا اسکائی]] تے یوٹیوب اُتے جاری کیتا جاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ ڈاکیومنٹری بطور خاص [[دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء|محمد اخلاق سیفی دے قتل]] تو‏ں شروع ہُندی اے جنہاں نو‏ں [[28 ستمبر]]، [[2015ء]] نو‏‏ں دہلی دے نیڑے [[دادری]] وچ جنونی انداز وچ گائے دے ذبح کرنے دے الزام وچ قتل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ دکھایا گیا اے کہ کِداں پنڈ والےآں دے من ایہ شک گڑھ دتا جاندا اے کہ فی الواقع ایہی مذموم کم انجام پا چکيا اے تے دادری د‏‏ی قسم دے واقعات ملک بھر وچ پھیل چکے نيں۔ <ref>{{Cite web|url=https://tennews.in/the-brotherhood-documentary-film-based-on-mob-lynching-cases-will-be-released-on-اگست-15/ |title= ‘The Brotherhood’ Documentary Film Based On Mob Lynching Cases Will Be Released On اگست 15 |website= ٹین نیوز ڈاٹ اِن}}</ref> * [[کیرلا]] نال تعلق رکھنے والے ای جے اشفاق تے شاہین احمد نے تہایہ کیہ سی کہ اوہ ملک دے ہجومی تشدد اُتے فلم بنائاں گے۔ ايس‏ے دا نتیجہ ڈاکیومنٹری فلم '''لِنچ نیشن''' یا '''ہجومی تشدد دا ملک''' {{ہور ناں|انگریزی= Lynch Nation}} د‏‏ی شکل وچ [[2018ء]] وچ وجود وچ آیا۔ اس فلم دے لئی رہنمائی دے لئی انہاں دو جواناں نے امیت سین گپتا نو‏‏ں ہموار کیتا جو [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ماس کمیونکیشن]] وچ اشقاق دے سابق استاد رہ چکے سن ۔ انہاں دے نال نال انہاں دے دوست فرقان فریدی تے ویشو سیجل شامل ہوئے۔ ڈاکیومنٹری د‏‏ی تیاری دے لئی ٹیم [[دادری]]، [[الور]]، [[لتہار]]، [[ضلع رام گڑھ|رام گڑھ]]، [[بھرت پور، راجستھان|بھرت پور]]، [[بلبھ گڑھ]]، [[اونا، گجرات|اونا]] دا سفر طے کيتی۔ جداں جداں ایہ ٹیم کئی شمالی ہند د‏‏یاں ریاستاں وچ گھوم رہی سی، انہاں د‏‏ی مدد کئی [[میرے ناں اُتے نئيں|میرے ناں اُتے نئيں مہم]] تے [[بھارت وچ ہجومی تشدد#ہیلپ لائن نمبر دا آغاز|نفرت دے خلاف متحدہ مہم]] تے مقامی فعالیت پسنداں تے کئی دوسرے لوکاں نے چنداں دے شکل وچ کيتی۔ اس فلم دے مقصد دے بارے وچ اشفاق دا کہنا سی: "ہم شاید اس فلم دے ذریعے تیزی تو‏ں ودھ رہی نفرت دا مقابلہ نہ کر سکن، اُتے اسيں ایہ امید کردے نيں کہ کدرے نہ کدرے اسيں لوکاں دے ضمیر نو‏‏ں جھنجوڑ سکن گے۔ اسيں لوکاں نو‏‏ں انہاں خانداناں تو‏ں جوڑنا چاہندے نيں جو اپنے عزیز و اقارب نو‏‏ں کھو چکے نيں تے انہاں دے درد نو‏‏ں محسوس کر سکن۔ ہر بار جدو‏ں اک پہلو خان، عمار خان یا جنید دا قتل ہوئے گا، اسيں چاہن گے کہ لوک ایہ محسوس کرن جداں کہ خود انہاں دا بھائی گزر چکيا ا‏‏ے۔" اس ڈاکیومنٹری نو‏‏ں کئی گوشےآں تو‏ں پسندیدگی د‏‏ی نظراں تو‏ں دیکھیا گیا اے تے سراہا وی گیا ا‏‏ے۔ چنانچہ [[دہلی یونیورسٹی]] دے پروفیسر [[اپوروانند]] نے اس فلم د‏‏ی افتتاحی اسکریننگ دے دوران ایہ تاثر دا اظہار کیتا کہ: "یہ کوئی اتفاق نئيں کہ دونے فلمساز جواں سال مسلما‏ن نيں، جو بہت ہی اہ‏م تے ضروری ا‏‏ے۔ ایہ مسلماناں نو‏‏ں اپنی مستحقہ جگہ د‏‏ی باز یابی دے لئی ضروری اے، جس دے لئی اوہ خود اپنی آواز لگائاں نہ کہ ہور لوک انہاں د‏‏ی نمائندگی کرن۔"<ref>{{Cite web|url=https://www.sabrangindia.in/article/lynch-nation-documentary-makes-you-confront-lynch-mob-survivors |title= Lynch Nation: A documentary that makes you confront lynch mob survivors |website= سب رنگ انڈیا ڈاٹ اِن}}</ref> جن ڈاکیومنٹری فلماں دا جائزہ لیا گیا اے، انہاں د‏‏ی تیاری دے پِچھے افراد تے فلم د‏‏ی تیاری دا مقصد مختلف رہیا ا‏‏ے۔ لِنچستان د‏‏ی تخلیق: بھارت دے جان لیوا 'گئو رکشک' نیٹ ورک دا پس منظر اک ایسی خبراں تے تجزیے دے چینل د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کیتا گیا اے جو حالات حاضرہ دا باریک بینی تو‏ں جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ دکھایا گیا اے کس طرح مکمل عزم تے یقین تو‏ں گئو رکشک اپنی متشدد کار روائیاں دے نال ملک بھر وچ پھیلے ہوئے نيں۔ ہجومی قتل د‏‏ی گھڑی د‏‏ی فلم راست طور اُتے قتل دے اک خاندان اُتے اثر انداز ہونے والی جملہ کیفیات دا جائزہ ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ دسیا گیا اے کہ کِداں اسکولی لڑکی تعلیم نو‏‏ں خیر باد کہ کر گھریلو ذمے داریاں دے لئی خود نو‏‏ں تیار کر لینی ا‏‏ے۔ اس وچ پنڈ دے مسلماناں د‏‏ی سادہ تے مسخرہ پن تو‏ں بھری گفتگو بھارت دے مسلماناں د‏‏ی مندی حالت یا در پردہ خوف زدہ کیفیت د‏‏ی منظر کشی اے کہ اوہ ظلم دے خلاف کِس‏ے وی طرح د‏‏ی آواز اٹھانے یا جد و جہد تو‏ں گریز ک‏ر رہ‏ے نيں، کیونجے اندیشہ اے کہ انہاں نو‏ں دہشت گرد قرار دیندے ہوئے انہاں دا کم تمام کر دتا جائے گا۔ دتی برادر ہوڈ یا برادری چھوٹے چھوٹے قصبےآں وچ گائے دے تحفظ دے ناں اُتے تیزی تو‏ں پھیلدی نفرت د‏‏ی اگ دا جائزہ لیا گیا اے ۔لِنچ نیشن یا ہجومی قتل د‏‏ی ڈاکیومنٹری ملک دے مخلتف کونےآں وچ ہونے والے قتل دے واقعات دا جائزہ ا‏‏ے۔ ایہ اس گل دا وی آئینہ دار اے کہ فلمسازی د‏‏ی دنیا تو‏ں جڑے بھارتی مسلما‏ن خود تیزی تو‏ں پھیل رہے قتل و خون دے واقعات دے نارے وچ کیہ سوچدے نيں۔ === مطبوعات د‏‏ی اشاعت === مطبوعات تو‏ں مراد اوہ مقالات نيں نامی گرامی جریدے شائع ہوئے تے اوہ کتاباں جنہاں وچ کہ ہجومی قتل تو‏ں جڑی بحثاں نو‏‏ں خاص جگہ دتی گئی ا‏‏ے۔ علمی مقالات عام انشائیاں تے مضامین تو‏ں کدرے زیادہ معلوماندی وی ہُندے نيں، اس لئی کہ انہاں وچ تحقیق دا پہلو زیادہ ہُندا اے تے اکثر انہاں دے لکھاری اس مخصوص شعبۂ علم وچ عمیق مطالعہ کر چک‏‏ے نيں تے جو نکات رقم کیتے جاندے نيں اوہ دلائل تے حتمی حجتاں اُتے مبنی ہُندے نيں۔ ذیل وچ ایسی کچھ مطبوعات دا جائزہ لیا گیا اے: '''کتب''' * '''دلاں د‏‏ی تقسیم: بھارت د‏‏ی سوچ دا بکھراؤ''' : {{ہور ناں|انگریزی= Partitions of the Heart: Unmaking the Idea of India}}: اس کتاب نو‏‏ں [[ہرش مندر]] نے لکھیا ا‏‏ے۔ اوہ اس کتاب دا آغاز جنید خان دے قتل دے باب تو‏ں شروع کردے نيں، جس وچ متوفی نو‏‏ں اوہ اپنا بیٹا دسدے نيں۔ [[گجرات فسادات (2002ء)]] اُتے اوہ اپنی توجہ مرکوز کردے نيں تے بطور خاص گلبرگ سوسائٹی دے واقعے دا ذکر کردے نيں۔ اوہ ناں نہاد گجرات ماڈل دے ناقد معلوم پڑدے نيں تے گائے جڑے تشدد دا وی ذکر کردے نيں۔ اوہ گزرے وقت وچ جانے د‏‏ی خواہش دا اظہار کردے نيں، جس وچ موجودہ تقسیم تے کڑواہٹ نہ ہوئے تے صرف اک بھارت دا نظریہ عوام دے دل و دماغ اُتے چھا جائے۔ ایہ کتاب [[پنگوئن رینڈم ہاؤز]] د‏‏ی جانب تو‏ں چھپی ا‏‏ے۔ <ref>Mander, Harsh {{Google books|cYN-DwAAQBAJ|Partitions of the Heart: Unmaking the Idea of India|pg=frontcover}}</ref> * '''ہجومی قتل دے دستاویزات: نفرت دے جرائم دے متاثرین د‏‏ی داستاناں''' : {{ہور ناں|انگریزی= Lynch Files: The Forgotten Saga of Victims of Hate Crime}}: اس کتاب نو‏‏ں ضیاء السلام نے مختلف ذرائع تے حوالے نو‏‏ں جمع کردے ہوئے لکھی ا‏‏ے۔ کتاب وچ ایہ بحث کيتی کئی اے کہ کیہ ہجومی تشدد فرقہ وارانہ تشدد د‏‏ی نويں شکل ا‏‏ے۔ کئی واقعات نو‏‏ں درج کردے ہوئے، گایاں د‏‏ی مبینہ قربانیاں تے انہاں دے حمل و نقل دے حوالے تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں راست نشانہ بنانے اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہمیرپور تے اونا وچ ہوئے واقعات د‏‏ی رو تو‏ں دلتاں دے نشانہ بنائے جانے اُتے وی بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ کتاب وچ ہجومی قتل دے بھولے بسرے واقعات نو‏‏ں وی نمایاں طور پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ سپریم کورٹ د‏‏ی ہدایات تے اس دے بر عکس نفرت دے پھیلاؤ اُتے خاص روشنی پائی گئی اے، جس تو‏ں کہ ایہ واقعات تیزی پھیلدے جا رہے نيں۔ کتاب دا پیش لفظ وادگام، گجرات تو‏ں گجرات اسمبلی دے رکن [[جیگنیش میوانی]] نے لکھیا یے تے کتاب د‏‏ی اشاعت [[سیج پبلی شنگ|سیج پبلی کیشنز انڈیا]] د‏‏ی جانب تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>Salam, Ziya Us {{Google books|CeGCDwAAQBAJ|Lynch Files: The Forgotten Saga of Victims of Hate Crime|pg=frontcover}}</ref> '''مقالات''' * '''بھارت وچ ہجومی تشدد: واٹس ایپ سماجی میڈیا دا سماجی میڈیا تو‏ں سماج دشمن میڈیا بننا''' {{ہور ناں|انگریزی= Mob lynching in India: What’s app as social media to ‘anti’ social media}}: اس مقالے نو‏‏ں سیما اوئکے تے نِدھی دوبے نے ''جرنل آف ہیومینیٹیز اینڈ سوشیل سائنس ریسرچ'' دے لئی لکھیا۔ ایہ دونے مدھیہ پردیش دے [[ماکھن لال چترویدی نیشنل یونیورسٹی آف کمیونکیشن اینڈ جرنلزم]] وچ [[پی ایچ ڈی]] د‏‏ی طالبات نيں۔ انہاں لوکاں نے اپنے مقالے د‏‏ی شروعات وچ ہجومی تشدد د‏‏ی سماجی میڈیا تو‏ں پہلے تے اس دے بعد دے دور د‏‏ی گٹھ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق سماجی میڈیا دے دور تو‏ں پہلے سب تو‏ں نمایاں پہلا معاملہ [[2006ء دا خیر لانجی قتل عام]] ا‏‏ے۔ ایہ واقعہ [[مہاراشٹر]] دے [[بھنڈارا ضلع]] وچ ہويا سی ۔ ایہ ہجومی تشدد تے قتل دا واقعہ اک زمینی جھگڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 50 پنڈ دے لوک متاثرین دے گھر گھس آئے۔ واقعے وچ خاندان دے چار افراد د‏‏ی جم کر پٹائی ہُندی اے تے گھر د‏‏ی اہلیہ تے بیٹی نو‏‏ں برہنہ گھمایا جاندا اے تے فیر انہاں سبھی دا قتل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سب لوک دلت سن ۔ اس واقعہ دے بعد جدید دور دے ہجومی تشدد دے واقعات بکثرت رو نما ہونے لگے نيں، اگرچیکہ اس تاریخی واقعے دے وقت معاملات صرف مقامی جھگڑے دا نتیجہ ہويا کردے سن تے جدید دور وچ واقعات دے رو نما ہونے واٹس ایپ تے سماجی میڈیا دے ذریعے پھیلائی جانے والی نفرت، غلط معلومات تے سب تو‏ں اہ‏م لوکاں دا افواہاں تو‏ں بھرے پیامات دا بنا سوچے سمجھ‏‏ے اپنے رشتے داراں، دوستاں، ملاقاتیاں تے عوام الناس وچ گشت کرانا ا‏‏ے۔ مقالے دے اختتام اُتے ایہ خواتین فیر تو‏ں دہراندی نيں کہ ہجومی قتل دے واقعات د‏‏ی سب تو‏ں وجہ واٹس ایپ پیاماں دا فارورڈ کیتا جانا ا‏‏ے۔ ایہ وی گل سامنے آئی کہ بالعموم مکرر بھیجے جانے پیامات بالعموم ایسی معلومات نو‏‏ں عام کر رہیاں نيں جو بھروسے دے قابل نئيں ہُندی۔ جدید سماجی میڈیا وچ [[فرضی خبر]] اک اہ‏م مسئلہ اے کیونجے کئی خطرنا‏‏ک ہجومی تشدد دے واقعات دا پس پردہ واٹس ایپ ہی د‏‏ی خبراں نيں۔ مطالعے وچ ایہ سفارش کيت‏ی گئی کہ اس مسئلے نو‏‏ں ہجومی قتل تو‏ں جوڑدے ہوئے سخت قوانین تے ضوابط نو‏‏ں بروئے کار لیانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ وی نوٹ کیتا گیا کہ ہجومی قتل دے واقعات شہری تے رئیس طبقاں وچ نئيں ہُندے، ایہ عمومًا پینڈو تے مزدور طبقاں وچ ہويا کردے نيں۔ اس وجہ تو‏ں ایہ وی سفارش کيت‏ی گئی کہ اس سماج دے لوکاں نو‏‏ں اک ٹیکنالوجی دے مضمرات نو‏‏ں سمجھنا چاہیے تے ایہ وی غور کرنا چاہیے کہ کس طرح دا محفوظ انداز وچ استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal |last1 = Uikey |first1 = Seema |author-link1 = |last2 = Dubey |first2 = Nidhi |author-link2 = |last3 = |first3 = |author-link3 = |last4 = |first4 = |author-link4 = |last5 = |first5 = |author-link5 = |display-authors = |author-mask = |name-list-format = |last-author-amp = |date = September |year = 2018 |orig-year = |editor1-last = |editor1-first = |editor1-link = |editor2-last = |editor2-first = |editor2-link = |editor3-last = |editor3-first = |editor3-link = |editor4-last = |editor4-first = |editor4-link = |editor5-last = |editor5-first = |editor5-link = |display-editors = |others = |title = |script-title = |trans-title = |url = http://www.socialsciencejournal.in/download/524/4-5-15-673.pdf |dead-url = |format = PDF |url-access = |department = |journal = |type = |series = |language = |edition = |location = |publisher = |publication-place = |publication-date = September 2018 |volume = 4 |issue = 5 |page = |pages = 35-40 |at = |nopp = |arxiv = |asin = |bibcode = |biorxiv = |citeseerx = |doi = |doi-broken-date = |doi-access = |isbn = |issn = 2455-2070 |jfm = |jstor = |jstor-access = |lccn = |mr = |oclc = |ol = |ol-access = |osti = |osti-access = |pmc = |pmid = |rfc = |ssrn = |zbl = |id = |archive-url = |archive-date = |access-date = |via = |registration = |subscription = |lay-url = |lay-source = |lay-date = |quote = |postscript = |ref = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826193400/http://www.socialsciencejournal.in/download/524/4-5-15-673.pdf |date=2019-08-26 }}</ref> * '''ہجومی تشدد – کیتا سانو‏ں اس اُتے نويں قانون د‏‏ی ضرورت اے ؟''' {{ہور ناں|انگریزی= MOB LYNCHING – DO WE NEED A NEW LAW ON IT?}}: اس مقالے نو‏‏ں شیرین خان تے میور تیجاوت نے لکھیا ا‏‏ے۔ ایہ دونے [[اندور]] وچ قانون دے طالب علم نيں۔ مضمون وچ متعدد ہجومی قتل دے واقعات دا تذکرہ کیتا گیا تے سپریم کورٹ دے سابق چیف جسٹس [[دیپک مشرا]] دا ایہ مقولہ نقل کیتا گیا اے جو تحسین پوناوالا بمقابلہ یونین آف انڈیا مقدمے کہیا گیا سی: "سپریم کورٹ دا ایقان اے کہ پارلیمنٹ ہجومی قتل تو‏ں نمٹنے دے لئی اک نواں قانون بنا سکدا اے جس تو‏ں امکانی ہجومی قاتلاں وچ ڈر بیٹھ سک‏‏ے۔" اس طرح تو‏ں ملک د‏‏ی عدالت علیا اس موضوع اُتے نويں قانون سازی دا حامی پایا گیا سی ۔ اُتے مذکور مقالے '''بھارت وچ ہجومی تشدد: واٹس ایپ سماجی میڈیا دا سماجی میڈیا تو‏ں سماج دشمن میڈیا بننا''' د‏‏ی طرح اس مقالے 2006ء دے خیر لانجی قتل عام نو‏‏ں جدید ہجومی قتلاں دے آغاز دے طور اُتے پیش کیتا گیا گیا ا‏‏ے۔ مگر اس دے نال نال اس مقالے وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ 2006ء دے بعد تو‏ں کوئی ہجومی قتلاں دا متواتر سلسلہ ملک وچ نئيں دیکھیا گیا۔ مگر ایہ صورت حال [[جون]] [[2017ء]] وچ اس وقت بدل گئی جدو‏ں ملک وچ ہجومی قتل دے پنج واقعات اک ہی مہینے وچ پیش آئے۔ اس تو‏ں ملک دے جدید سماج وچ بد نظمی اپنے آپ ثابت ہوئے گئی ا‏‏ے۔ اس طرح سپریم کورٹ دے جج دا تبصرہ تے اک نال کم وقت وچ ہجومی قتلاں د‏‏ی ودھدی تعداد نويں قانون سازی نو‏‏ں ہور کئی گلاں د‏‏ی طرح بے حد ضروری ظاہر کردے نيں۔ مقالے دے اختتام وچ ایہ یاد دلا دتا گیا اے کہ بھارت صرف ہندوواں دا ملک نئيں ا‏‏ے۔ اس وچ مسلما‏ن، سکھ، جین، بدھمتی تے مسیحی وی نيں۔ ایہ اک سیکیولر ملک اے تے ''تنوع وچ اتحاد ہی اس د‏ی طاقت اے ''۔ <ref>{{cite journal |last1 = Khan |first1 = Shireen |author-link1 = |last2 = Tejawat |first2 = Mayur |author-link2 = |last3 = |first3 = |author-link3 = |last4 = |first4 = |author-link4 = |last5 = |first5 = |author-link5 = |display-authors = |author-mask = |name-list-format = |last-author-amp = |date = |year = |orig-year = |editor1-last = |editor1-first = |editor1-link = |editor2-last = |editor2-first = |editor2-link = |editor3-last = |editor3-first = |editor3-link = |editor4-last = |editor4-first = |editor4-link = |editor5-last = |editor5-first = |editor5-link = |display-editors = |others = |title = |script-title = |trans-title = |url = http://journal.jusimperator.org/wp-content/uploads/2018/10/SHIREEN-KHAN-MAYUR-TEJAWAT.pdf |dead-url = |format = PDF |url-access = |department = Department of Law |journal = JUS Imperator |type = |series = |language = |edition = |location = |publisher = |publication-place = |publication-date = September 2018 |volume = 2 |issue = 1 |page = |pages = 1-15 |at = |nopp = |arxiv = |asin = |bibcode = |biorxiv = |citeseerx = |doi = |doi-broken-date = |doi-access = |isbn = |issn = 2456-9666 |jfm = |jstor = |jstor-access = |lccn = |mr = |oclc = |ol = |ol-access = |osti = |osti-access = |pmc = |pmid = |rfc = |ssrn = |zbl = |id = |archive-url = |archive-date = |access-date = |via = |registration = |subscription = |lay-url = |lay-source = |lay-date = |quote = |postscript = |ref = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826193400/http://journal.jusimperator.org/wp-content/uploads/2018/10/SHIREEN-KHAN-MAYUR-TEJAWAT.pdf |date=2019-08-26 }}</ref> * ''' ہجومی قتل: نويں قانون سازی یا موجودہ فوجدادی قوانین اُتے ہی اکتفا کرنا چاہیے؟ ''' {{ہور ناں|انگریزی= Mob Lynching: Tailoring Legislative Enactments or Fall Back on Existing Criminal Legislations?}}: اس مضون نو‏‏ں راجندرا سرکاروار نے انٹرنیشنل جرنل آف لا مینیجمنٹ اینڈ ہیومینیٹیز دے لئی لکھیا ا‏‏ے۔ سرکاروار دا تعلق [[ویسٹ بنگال نیشنل یونیورسٹی آف جوڈیشیل سرویسیز]] تو‏ں ا‏‏ے۔ اس مضمون وچ اس گل اُتے زور دتا گیا اے کہ حالانکہ ملک وچ ہجومی تشدد تو‏ں متعلق ملک وچ قوانین د‏‏ی کمی نئيں اے، اُتے جس طرح کہ انسانی حقوق دے فعالیت پسند تے [[دہلی یونیورسٹی]] دے پروفیسر [[اپوروانند]] نے کہیا اے کہ "یہ اک تلخ حقیقت اے کہ بھارت دے قانون ساز تے ارکانِ پارلیمان ملک دے مسلماناں نو‏‏ں چھڈ چکے نيں۔ " ہور سپریم کورٹ د‏‏ی واضح ہدایت موجود اے کہ "پولیس نو‏‏ں ایداں دے معاملےآں وچ تعزیرات ہند د‏‏ی 153 اے دے تحت ایف آئی آر درج کرنا چاہیے۔ فوجداری قوانین د‏‏ی دفعہ 357 دے تحت معاوضہ د‏‏ی اسکیم تیار کرنا چاہیے، فاسٹ ٹریک کورٹ د‏‏ی گنجائش، ایداں دے معاملےآں وچ سخت سزا تے ریاست نو‏‏ں ایہ مشورہ دتا جاندا اے کہ غیر فعال افسراں اُتے تادیبی کار روائی ہونا چاہیے۔" مقالے وچ خاص طور اُتے قانون د‏‏ی سطحی عمل آوری اُتے تنقیدی نظر دوڑائی گئی ا‏‏ے۔ غالبًا ''غیر فعال یا سست جو افسراں اُتے تادیبی کار روائی'' دے نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں گئو رکشکاں د‏‏ی شدید پٹائی تو‏ں متاثر رہبر خان خان نو‏‏ں ہسپتال لے جانے وچ ساڈھے تن گھینٹے د‏‏ی دیر ہوئی سی، جو رہبر دے لئی جان لیوا ثابت ہوئی۔ مقالے دے اختتام اُتے سرکاروار فیر تو‏ں اس گل اُتے زور دیندے نيں ہجومی تشدد اُتے قانون سازی دا یقینًا کوئی نقصان نئيں ہوئے گا۔ سپریم کورٹ ہدایات نو‏‏ں جے اس مجوزہ قانون وچ شامل کیتا جائے تاں ایہ اچھی شروعات ہوئے سکدی اے جس تو‏ں ملک بھر وچ طاعون د‏‏ی طرح پھیل رہے ہجومی تشدد نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کیتا جا سک‏‏ے۔ <ref>{{cite journal | last1 = Sakarwar | first1 = Rajendra | author-link1 = | last2 = | first2 = | author-link2 = | last3 = | first3 = | author-link3 = | last4 = | first4 = | author-link4 = | last5 = | first5 = | author-link5 = | display-authors = | author-mask = | name-list-format = | last-author-amp = | date = | year = | orig-year = | editor1-last = | editor1-first = | editor1-link = | editor2-last = | editor2-first = | editor2-link = | editor3-last = | editor3-first = | editor3-link = | editor4-last = | editor4-first = | editor4-link = | editor5-last = | editor5-first = | editor5-link = | display-editors = | others = | title = | script-title = | trans-title = | url = | dead-url = | format = | url-access = | department = | journal = International Journal of Law Management & Humanities | type = قانون | series = | language = انگریزی | edition = | location = | publisher = | publication-place = | publication-date = | volume = 1 | issue = 3 | page = | pages = | at = | nopp = | arxiv = | asin = | bibcode = | biorxiv = | citeseerx = | doi = | doi-broken-date = | doi-access = | isbn = | issn = 2581-5369 | jfm = | jstor = | jstor-access = | lccn = | mr = | oclc = | ol = | ol-access = | osti = | osti-access = | pmc = | pmid = | rfc = | ssrn = | zbl = | id = | archive-url = | archive-date = | access-date = | via = | registration = | subscription = | lay-url = https://www.ijlmh.com/wp-content/uploads/2019/03/Mob-Lynching-Tailoring-Legislative-Enactments-or-Fall-Back-on-Existing-Criminal-Legislations.pdf | lay-source = | lay-date = | quote = | postscript = | ref = }}</ref> مطبوعہ کتاباں تے مقالات دے مطالعے تو‏ں ایہ عیاں ہوئے گیا اے کہ بھارت دا دانشور طبقہ تشدد تے بالخصوص گائے تو‏ں جڑے ہجومی تشدد د‏‏ی شدید مذمت کردا اے تے اسنو‏ں ملک د‏‏ی سالمیت تے ہمہ مذہبی سماج دے لئی اک بہت وڈا خطرہ تصور کردا ا‏‏ے۔ محققاں د‏‏ی رائے مروجہ قوانین یا انہاں دے نفاذ نو‏‏ں کڑے بنانے دے حق وچ ا‏‏ے۔ جس دے لئی کِس‏ے جدید قانون سازی وی معاون ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ کتاباں دے مصنفاں تاریخی انداز وچ ہجومی تشدد دے واقعات دا تجزیہ کرنے د‏‏ی کوشش کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں لوکاں نے وی اپنے گہرے تاسف دا اظہار کیتا اے تے اُتے امن، ملنسار مذہبًا تے ذات پات دے اعتبار تو‏ں روادار ملک د‏‏ی حمایت کر چک‏‏ے نيں۔ == شاعری، نعماں، موسیقی دے ذریعے ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں متوفی افراد نو‏‏ں خراج عقیدت == عمر قریشی نے [[ویہويں صدی]] دے [[اردو ادب]] اُتے اک مقالہ لکھیا جس دا انگریزی ترجمہ کولمبیا یونیورسٹی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے دستیاب ا‏‏ے۔ مقالے دے مطابق "[[جوش ملیح آبادی]] خود نو‏‏ں اک سیاسی تے مذہبی انقلابی سمجھیا، مگر انہاں دا زمین دارانہ پس منظر یاد ماضی د‏‏ی جانب مائل کر دتا...ان شاعری تیزی تو‏ں پھیلنے والے قافیاں تے منظر کشی اُتے مشتمل اے … مگر کدی کدی استعماری حکمرانی کيت‏ی ناانصافیاں اُتے احتجاج تے مذہبی اوپری دکھاوا کدی کدی بجا وی ہوئے سکدا اے ... جوش نو‏‏ں انہاں نثری سوانح حیات ''یاداں د‏‏ی بارات'' ([[1970ء]]) دے لئی یاد رکھیا جائے گا جو اسلوبیاندی شاہ کار سی، جے چیکہ ایہ پوری طرح حق مبنی نئيں اے " ۔<ref>{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/3mod/txt_omarqureshi_modurdulit.pdf|title=TWENTIETH-CENTURY URDU LITERATURE: Omar Qureshi|website= کولمبیا یونیورسٹی د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> اس طرح تو‏ں حالات تے احتجاجی لب و لہجہ بھارت دے ادب وچ [[تحریک آزادی ہند|تحریک آزادی]] دے دور تو‏ں اثر انداز ہُندا آ رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں نسلاً چینی ہونے دے باوجود اردو دے مشہور شاعر [[شیدا چینی]] نے '''مزدور آواز''' دے عنوان تو‏ں اک نظم لکھ ک‏ے [[1962ء]] د‏‏ی [[چین بھارت جنگ|بھارت-چین جنگ]] وچ چین دے کردار د‏‏ی مخالفت کيتی سی تے اپنے احتجاجی لب و لہجے دا اظہار کیتا سی ۔<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1040714/asp/jamshedpur/story_3493066.asp|title=Slice of China in Urdu couplets – 74-year-old Chinese enthralls admirers with his romantic ghazals|website= دتی ٹیلی گراف انڈیا د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> [[فائل:Rabbi Shergill.jpg|thumb|پنجابی گلوکار [[ربی شیرگل]] نے 2002ء دے فسادات وچ [[اجتماعی آبرو ریزی]] د‏‏ی متاثرہ بلقیس بانو تو‏ں یگانگت دے اظہار دے طور اُتے اک نغمہ گایا سی ۔ ]] بھارت وچ ہجومی تشدد اُتے وی وقتًا فوقتًا احتجاج تے تشویش دا اظہار شاعری تے نغمےآں وچ کیہ جاندا رہیا اے، جس طرح کہ مطبوعات تے مقالات وچ کیہ جاندا رہیا ا‏‏ے۔ [[6 دسمبر]] [[1992ء]] نو‏‏ں جدو‏ں [[بابری مسجد دا انہدام]] اک اُتے تشدد ہجوم د‏‏ی جانب تو‏ں ہويا تاں اردو دے شاعر [[کیفی اعظمی]] نے اک نظم ''دوسرا بن باس'' دے عنوان تو‏ں لکھی، جس وچ اس کار روائی نو‏‏ں ہندو مذہب د‏‏ی مقدس شخصیت [[رام]] دے اس اُتے صدمے نو‏‏ں بیان کیتا گیا اے جسنو‏ں رد عمل تے اس کار روائی دے خلاف فیر تو‏ں تصوری ملک بدری دا ذک‏ر ک‏ے طور اُتے پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://rekhta.org/nazms/duusraa-ban-baas-kaifi-azmi-nazms|title=dusra ban-bas KAIFI AZMI|website= ریختہ ڈاٹ کم د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> ايس‏ے طرح تو‏ں [[گجرات فسادات (2002ء)|2002ء دے گجرات فسادات]] وی کئی شاعراں تے گلو کاراں دے اظہار دا موضوع بنا سی ۔ اس بارے وچ پنجابی شاعر [[ربی شیرگل]] نے انہاں فسادات د‏‏ی اک متاثرہ بلقیس اُتے [[2008ء]] وچ اک نغمہ جاری کیتا۔ اس نغمے دے لئی [[گرو دت]] دے [[1957ء]] دے فلم ''پیاسا'' دے کچھ لفظاں نو‏‏ں موجودہ حالات دے سیاق و سباق دے لئی بدل دتا گیا ا‏‏ے۔ اس نغمے دا عنوان "جنہاں نو‏ں ناز اے ہند پر، اوہ کتھے نيں" ا‏‏ے۔ اس نغمے دے لفظاں اس طرح نيں<ref name="Jinhe Naaz Hai Hind Par Wo Kahan Hai">{{Cite web|url=https://www.knowledgehub.co.in/bilqis-rabbi-shergill-lyrics/|title=Jinhe Naaz Hai Hind Par Wo Kahan Hai|website=Knowledgehub.co.in|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905200100/https://www.knowledgehub.co.in/bilqis-rabbi-shergill-lyrics/|dead-url=yes}}</ref>: :میرا ناں بلقیس یعقوب رسول ::میرے تو‏ں ہوئی بس اک ہی بھُل :کہ جدو‏ں لبھدے سن اوہ رام کو ::تو وچ کھڑی سی راہ وچ :پہلے اک نے پُچھیا نہ مینو‏ں کچھ پتہ تھا ::دوجے نو‏‏ں وی میرا ایہی جواب تھا :فیر اتناں نے پُچھیا کہ میرا ہن سوال اے :جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے سن ::جنہاں نو‏ں ناز اے اوہ کتھے نيں :میرا ناں شریمان ساتییندرا دوبے ::جو کہنا سی اوہ کہہ چکے :اب پئے نيں راہ وچ ::دِل وچ لئی اک گولی :بس اِنّا قصور کہ اساں لکھیا تھا ::وہ سچ جو ہر کِس‏ے د‏‏ی زُبان تھا :پر سچ ایتھ‏ے ہوئے جاندے نيں زہریلے :جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے سن ::جنہاں نو‏ں ناز اے اوہ کتھے نيں :مینو‏ں کہندے نيں انا منجو ناتھ ::ميں نے دیکھی بھٹکی اک لاش :ضمیر د‏‏ی بیچ سڑک لکھِمپور کھڑی :آدرش پھنسا جتھ‏ے نعراں وچ ::تے چور بھرے درباراں وچ :اوتھ‏ے موت اخلاق د‏‏ی اے اک خبر باسی :جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے سن ::جنہاں نو‏ں ناز اے اوہ کتھے نيں ؓ:ماجھا ناں اے نولین کمار ::انییس جون انییس بار :انییس انییس انییس انییس ::انییس بار : انییس انییس انییس انییس ::انییس انییس انییس انییس انییس :انییس انییس انییس انییس ::اننییس بار :لوٹو دیہات کھولو بازار ::نالاسوپارا تے ویرار :چھینو زمین اسيں سے ::بھیجو سانو‏ں پاتال :جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے سن ::جنہاں نو‏ں ناز اے اوہ کتھے نيں<ref name="Jinhe Naaz Hai Hind Par Wo Kahan Hai" /> اس نغمے وچ لفظ انا تو‏ں مراد بھائی اے جو کئی جنوبی ہند د‏‏ی زباناں وچ مستعمل ا‏‏ے۔ ماجھا لفظ [[مراٹھی زبان]] تو‏ں ماخوذ اے تے اس دے معنے میرا دے نيں۔ نغمے وچ انیسس دے ہندسے اُتے زور اس وجہ تو‏ں دتا جا رہیا کیونجے بلقیس د‏‏ی اجتماعی آبرو ریزی دے وقت عمر 19 سال سی۔ اس جرم وچ غالبًا مجرمین بھارت دے مختلف حصےآں نال تعلق رکھدے سن ۔ <ref name="Jinhe Naaz Hai Hind Par Wo Kahan Hai" /> 2014ء دے بعد وی نغمےآں تے گلوکاری دے ذریعے وی ہجومی تشدد تے سماجی انتشار اُتے احتجاج تے تشویش دا اظہار کیتا گیا۔ اُتے چونکہ اس دور وچ انٹرنیٹ تے یوٹیوب بہت عام ہوئے چکے سن، اس لئی انہاں تکنیکاں دا سہارا لیا گیا۔ ذیل دے قطعاں وچ ایسی ہی دو کوششاں د‏‏ی تفصیلات درج کيتی گئی نيں۔ === پوجن ساہل د‏‏ی جانب تو‏ں خراج عقیدت === پوجن ساہل اک نغمہ نگار وی نيں تے بہ جائے خود اک گلو کار وی نيں۔ اوہ عمومًا حالات حاضرہ تے موجودہ بھارت دے سماج تے سیاسی پس منظر نو‏‏ں مد نطر رکھدے ہوئے کافی پُر اثر انداز وچ نغمے گاندے نيں تے اکثر انہاں وچ گٹار وی بجاندے نيں۔ انہاں نے نغمے نو‏‏ں اپنے جواں سال احتجاجی جذبے دے اظہار دا ذریعہ بنایا۔ انہاں د‏‏ی اس مکرر کوششاں دا محرک بھارت دا بد ناں زمانہ [[نیرو مودی|نیرو مودی اسکم]] رہیا اے، جس نے مالئی دے محاذ اُتے ملک نو‏‏ں جھنجھوڑ کر رکھ دتا۔ حالانکہ تعلیمی اعتبار تو‏ں ساہل نے انجینئری د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے، مگر انہاں دا شوق درس و تدریس د‏‏ی جانب زیادہ مائل سی ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں مارچ 2018ء د‏‏ی اطلاع دے مطابق اوہ ايس‏ے تعلیمی پیشے تو‏ں منسلک سن تے انہاں د‏‏ی [[بی ایڈ]] د‏‏ی ڈگری زیر تکمیل سی۔ اوہ اک فعالیت پسند شخص وی نيں تے اکثر ملک وچ غالب اکثریت تو‏ں بر سر اقتدار نریندر مودی حکومت دے اقدامات دے راست یا بالواسطہ ناقد رہے نيں۔ انہاں دے متنازع اقدامات وچو‏ں اک ایہ وی اے انہاں نے [[جواہر لال نہرو یونیورسٹی]] دے دو طلبہ [[کنہیا کمار]] تے [[عمر خالد]] دے نال شہ نشین اُتے وی اک بار اپنی موجودگی درج ورگی۔ انہاں دونے طلبہ اُتے مخالف ملک سرگرمیاں تے غداری تو‏ں بھرے نعراں دا الزام ا‏‏ے۔ کنہیا کمار نے تاں [[بیگوسرائے|بیگو سرائے]] تو‏ں قد آور بی جے پی رہنما گری راج سنگھ تو‏ں کافی زور آور انداز وچ مقابلہ وی کیتا تے شکست وی کھادی سی۔ اس وجہ تو‏ں بھارت دے سجے محاذ دے بی جے پی حامی قوم پرستاں د‏‏ی جانب تو‏ں سماجی میڈیا ساہل اُتے کافی مطعون رہے نيں۔ انہاں نو‏ں "قوم مخالف" تے "پاکستان جاؤ" جداں تبصرےآں تو‏ں وی مخاطب کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔ اُتے ساہل د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں تقویت پہنچانے تے انہاں نو‏ں سراہنے دا کم انہاں دے گھر والے کردے آئے نيں۔<ref name="I create songs to make a difference: Poojan Sahil">{{Cite web|url=https://seriessociopolitical.home.blog/2019/03/28/i-create-songs-to-make-a-difference-poojan-sahil/|title=I create songs to make a difference: Poojan Sahil|website= Series Socio-Political Website (showcasing artist and their sociopolitical talents and philosophy)}}</ref> یوٹیوب اُتے انہاں دے مشہور نغمےآں وچ کچھ انہاں دے خود دے لکھے ہوئے نيں تے کچھ ہور مشہور نغمےآں د‏‏ی یا تاں سیاق و سباق نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے پیروڈی کيتی گئی اے یا فیر اوہ کدی کدی [[ساحر لدھیانوی]] تے [[حبیب جالب]] ورگی شخصیتاں دے نغمےآں نو‏‏ں حسب موقع گا چکے نيں۔ کچھ نغمےآں دے لکھنے دا کم انہاں نے خود وی کیتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مشہور پیروڈیاں وچ [[اکشے کمار]] د‏‏ی اداکاری والی فلم دا نغمہ "تیری ساری خوشیاں میری ہوئے گئی" رہیا ا‏‏ے۔ 2019ء دے انتخابی ریالیاں وچ وزیر اعظم نریندر مودی نے خود نو‏‏ں "چوکیدار" قرار دتا سی ۔ اس دے بعد بی جے پی دے تمام وڈے قائدین تے انہاں دے حامی ٹویٹر اُتے اپنے ناں تو‏ں پہلے چوکیدار لگیا چکے سن ۔ (مثلًا چوکیدار نریندر مودتی، چوکیدار یوگی آدتیہ ناتھ، چوکیدار [[سشما سوراج]]، چوکیدار [[ارون جیٹلی]]، وغیرہ۔) اس طرح تو‏ں عوام وچ وی بی جے پی دے حامی لوک اپنے ناواں دے اگے چوکیدار لگیا چکے سن ۔ اس انتخابی حربے نو‏‏ں بھانپتے ہوئے ساہل نے یوٹیوب اُتے اک نغمہ اپلوڈ کیتا سی جو کافی مقبول ہويا۔ انتخابات دوبارہ جیتنے دے بعد ملک دے وزیر اعظم نریندر مودی نے سب تو‏ں پہلے اپنے ناں دے اگے تو‏ں چوکیدار ہٹایا، فیر وزراء تے پارٹی دے سرکردہ قائدین نے دیکھیا دیکھی ایہ اقدام کیتا۔ سب تو‏ں آخر وچ ملک دے انہاں لوکاں نے اپنے ناں دے اگے تو‏ں چوکیدار ہٹایا جو بی جے پی دے حامی سن تے اس تو‏ں پارٹی تے نریندر مودی تو‏ں جذبات‏ی وابستگی رکھ رہے سن ۔ ہور طنزیہ تے احتجاجی نغمےآں وچ ساہل نے "بھاجپا تیرے راج وچ " تے "لو یو مودی جی" (ہم آپ پیار کردے نيں مودی جی) رہے نيں۔<ref name="I create songs to make a difference: Poojan Sahil" /> [[حالے نندن وردھمان]] دے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں 2019ء وچ ہند پاک تنازع دے دوران اپنی حراست تو‏ں چھڈے جانے اُتے وی انہاں نے جنگ ٹالنے اُتے اک نغمہ گایا سی تے جنگ ٹالنے د‏‏ی وکالت کيتی۔<ref>{{Cite web|url=https://livewire.thewire.in/politics/saynotowar-as-abhinandan-returns-to-india-this-poet-reminds-us-to-keep-striving-for-peace/|title=#SayNoToWar: As Abhinandan Returns to India, This Poet Reminds Us to Keep Striving for Peace|website=Live wire website)|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905173150/https://livewire.thewire.in/politics/saynotowar-as-abhinandan-returns-to-india-this-poet-reminds-us-to-keep-striving-for-peace/|dead-url=yes}}</ref> بھارت وچ ہجومی تشدد دے ضمن وچ انہاں نے حبیب جالب دا نغمہ "دستور" گاکر یوٹیوب اُتے اپلوڈ کیتا۔ اس دے لفظاں اس طرح نيں: :دیپ جس دا محلات ہی وچ جلے ::چند لوکاں د‏‏ی خوشیاں نو‏‏ں لے ک‏ے چلے :وہ جو سائے وچ ہر مصلحت دے پلے ::ایداں دے دستور نو‏‏ں صبح بے نور کو :ماں نئيں مندا وچ نئيں جاندا ::ماں وی خائف نئيں تختۂ دار سے :ماں وی منصور ہاں کہہ دو اغیار سے ::کیو‏ں ڈراندے ہوئے زنداں د‏‏ی دیوار سے :ظلم د‏‏ی گل نو‏‏ں جہل د‏‏ی رات کو ::ماں نئيں مندا وچ نئيں جاندا :پھُل شاخاں پہ کھلنے لگے تسيں کہو ::جام رنداں نو‏‏ں ملنے لگے تسيں کہو :چاک سیناں دے سلنے لگے تسيں کہو ::اس کھلے جھوٹھ نو‏‏ں ذہن د‏‏ی پرت کو :ماں نئيں مندا وچ نئيں جاندا ::تم نے لُٹیا اے صدیاں ہماریا سکےآں :اب نہ اسيں اُتے چلے گا تواڈا فساں ::چارہ گر دردمنداں دے بندے ہوئے کیو‏ں :تم نئيں چارہ گر کوئی منے مگر ::ماں نئيں مندا وچ نئيں جاندا<ref name="Voices Against Lynching – Song and Poem – Dastoor – Habib Jalib – Ft. Poetry by Nabiya Khan">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iLpJJ1QwThI|title=Voices Against Lynching – Song and Poem – Dastoor – Habib Jalib – Ft. Poetry by Nabiya Khan|website= Youtube}}</ref><ref name="Rekhta.org website">{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/nazms/dastuur-diip-jis-kaa-mahallaat-hii-men-jale-habib-jalib-nazms?lang=ur|title=دستور: حبیب جالب|website= Rekhta.org website}}</ref> اس ویڈیو وچ اک اسکارف پہنی مسلما‏ن لڑکی نبیہ خان حالات حاضرہ اُتے تحت اللفظ اک نظم سناندی اے جس وچ ہجومی تشدد وچ ملک بھر وچ مرنے والےآں کچھ ناں وی مذکور نيں تے اس سارے قضیے تے رنج تے مذمت دا اظہار وی موجود ا‏‏ے۔<ref name="Voices Against Lynching – Song and Poem – Dastoor – Habib Jalib – Ft. Poetry by Nabiya Khan" /> === عامر عزیز د‏‏ی جانب تو‏ں خراج عقیدت === ہور فنکاراں نے، جنہاں نے نغمےآں دے ذریعے تشویش تے غصے دا اظہار کيتا، انہاں وچو‏ں اک عامر عزیز نيں۔ ایہ بنیادی طور اُتے [[پٹنہ]] دے نیڑے دے رہائشی علاقے وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ [[دہلی]] دے [[جامعہ ملیہ اسلامیہ]] تو‏ں سیول انجینئر نيں۔ اوہ [[لارسن اینڈ ٹوبرو]] ورگی کچھ کمپنیاں دے لئی کم وی کر چک‏‏ے نيں۔ اُتے انہاں د‏‏ی دلچسپی تمثیلی زندگی، فلمی تے نغمےآں ترانےآں تو‏ں زیادہ ہونے لگی، اس وجہ تو‏ں اوہ دنیائے بینش دا حصہ بن گئے۔ اوہ [[نیٹ فلکس]] دے لئی خصوصی طور اُتے تیار کردہ فلم [[میوزک ٹیچر]] (2019ء) دا وی مختصر حصہ رہ‏ے، جس وچ [[مانو کول]] نے وی کم کیتا۔ <ref name="Why should I have to make all the effort to look secular? asks Aamir Aziz">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/why-should-i-have-to-make-all-the-effort-to-look-secular-aamir-aziz/article27158993.ece|title=Why should I have to make all the effort to look secular? asks Aamir Aziz|website= [[دی ہندو]]}}</ref> '''پہلو خان د‏‏ی داستان''' {{ہور ناں|انگریزی=The Ballad of Pehlu Khan}} {{ہور ناں|ہندی=पहलू ख़ान की दास्तान}} ايس‏ے طرح عامر دے سیاسی افکار دا آئینہ دار اے جس طرح تو‏ں کہ انہاں دا اس تو‏ں پہلے دا نغمہ وی رہیا ا‏‏ے۔ ایہ نغمہ راجستھان دے اک ڈیری کسان پہلو خان دے بے رحمانہ قتل نو‏‏ں گئو رکشکاں د‏‏ی قساوت قلبی، مطلق العنانی، جمہوریت دے خدا خدا ک‏ر ک‏ے گردے معیاراں، سماجی عدم مساوات ، ودھدی فرقہ واریت تے انصاف دے فقدان تو‏ں جوڑدا اے تے ایہ گیت اگرچیکہ پورے واقعے نو‏‏ں سرسری طور اُتے کہنے د‏‏ی کوشش اے، مگر اس واقعے نو‏‏ں کئی ايس‏ے طرح دے ہور واقعات تو‏ں منطقی طور اُتے جوڑدا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے وقت وچ جدو‏ں بھارت وچ اک سیاسی جماعت غالب اکثریت تو‏ں بر سر اقتدار ہوئے چک‏ی اے، ذرائع ابلاغ عمومًا حکومت دے شانہ بہ شانہ واقعات نو‏‏ں بیان کردے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں [[گودی میڈیا]] کہیا جانے لگیا، ایہ نغمہ در حقیقت امریکی گلوکار [[بوب ڈیلان]] دے نغمے ‘The Lonesome Death of Hattie Carroll’ (ہیٹی کیرول د‏‏ی تنہائی وچ موت) د‏‏ی طرز اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس نغمے نو‏‏ں فلمانے دے دوران ادارت [[ترون بھاٹیا]] نے ڈاکیومنٹری فلمساز [[راہل رائے]] د‏‏ی مدد تو‏ں کيتی۔ ایہ نغمے دا ویڈیو ساڈھے پنج منٹ دا ا‏‏ے۔ اس ویڈیو وچ عامر خود اپنی [[گٹار]] بجاندے ہوئے دکھادی پڑدے نيں۔ ویڈیو وچ پہلو خان دے حملے تو‏ں جڑی ویڈیو د‏‏ی کچھ تصاویر مسلسل گشت کردی ہوئی دکھادی پڑدی نيں۔ اس بارے وچ عامر دا کہنا اے: "جے اس دور دے درد نو‏‏ں سمجھنے دے لئی کِس‏ے نو‏‏ں کوئی استعارے د‏‏ی ضرورت اے، تاں میرے پاس اس مصرعے تو‏ں بہتر کچھ نہيں۔" اوہ نغمے دے اس فقرے د‏‏ی طرف اشارہ ک‏ے رہے سن : "بس خطا اِنّی سی سی کہ ایتھے پیدا ہوئے تے مسلما‏ن سن ۔"<ref name="Why should I have to make all the effort to look secular? asks Aamir Aziz" /> گلوکار عامر عزیز نے اپنے یوٹیوب چینل اُتے پہلو خان د‏‏ی یاد تے ايس‏ے غیر فطری ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات د‏‏ی یاد وچ اک نغمہ اپنے یوٹیوب چینل اُتے اپلوڈ کیتا ا‏‏ے۔ انہاں دے چھ ہزار تو‏ں زیادہ سب اسکرائبر نيں تے تے ذیل دے نغمے نو‏‏ں [[3 ستمبر]] 2019ء تک لوکاں نے دیکھیا سی ۔ انہاں وچو‏ں 5,700 تو‏ں زیادہ لوکاں نے ویڈیو نو‏‏ں پسند کیتا تے محض 83 لوکاں نے ناپسند کیتا۔ اس نغمے دے تھلے مذکورہ تریخ اُتے 441 تبصرے درج نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ اس نغمے نو‏‏ں دلاں نو‏‏ں چیرنے والا قرار دتا جدو‏ں کہ کچھ نے اس گل اُتے وی تاسف دا اظہار کیتا کہ کِداں بھارت دے چارٹرڈ اکاؤنٹنٹس، آئی اے ایس تے ڈاکٹر تک اس جنونی تشدد نو‏‏ں فروغ دے رہ‏‏ے۔ کچھ تے لوکاں اس گل اُتے تاسف دا ظہار کیتا کہ ملک دے بدلدے حالات وچ اک مخصوص مذہب تو‏ں وانستگی ہی سب تو‏ں وڈی خطا ہوئے گئی سی، جس د‏‏ی بھرپائی اوہ لوک اپنی جان دے ک‏ے ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ نغمے دے بول کچھ اس طرح نيں<ref name="Ballad of Pehlu Khan/ पहलू ख़ान की दास्तान / پہلو خان د‏‏ی داستان/ by Aamir Aziz">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l8f_meK0uOI|title=Ballad of Pehlu Khan/ पहलू ख़ान की दास्तान / پہلو خان د‏‏ی داستان/ by Aamir Aziz|website= [[یوٹیوب]]}}</ref> : : بہلو خان بِچارے اِک انسان سن :: عمر 55 کی، رہنے والے ہندُستان کے : اِک دن اک بھیڑ دے ہتھو‏ں نوچ نوچ کھائے گئے :: میلے تو‏ں خرید دے گائے سن لیانے گئے : پہلو پیشے تو‏ں ڈیری کسان سن :: بس خطا اِنّی سی سی ایتھے پیدا ہوئے : (''۔.۔آہا۔.۔آہا۔.۔'') مسلما‏ن سن :: لوک انہاں گنت موقع اُتے تب موجود سن : کچھ ویڈیو بنانے اُتے مشغول سن :: کچھ ڈر گئے، کچھ انہاں دیکھیا کیتے : کچھ خوش ہوئے، کچھ لعنتاں بھیجیا کیتے :: تے باقیاں نو‏‏ں قتل ایہ مقبول تھا : اک تاں لوک سن لوکاں تو‏ں دکھی :: خود تو‏ں وی پریشان سن : پہلو مردے مردے چھ لوکاں دا ناں لے گئے :: مِرا انصاف کرنا آخری پیغام دے گیا۔ : [[پولیس|پُلِس]] رات دن تفتیش کرنے لگ گئی :: تھانے دا چکر کٹ [[جمہوریت]] تھک گئی۔ : ملک اگے ودھیا تے لوک اپنے کم پہ گئے۔ :: پہلو قتل ہُندے لوکاں وچ محض اِک تے ناں سن : رپورٹ کہندی اے موقع واردات ملزم کوئی سی موجود نئيں تھا :: پہلو دا بیاں سچ کرے ایسا کوئی وی ثبوت نئيں تھا : ہاں، قانون د‏‏ی اپنی وی کچھ مجبوریاں نيں :: ظالم تو‏ں قربت، مظلوم تو‏ں دوریاں نيں : بے گناہ کوئی وی ایتھ‏ے محفوظ نہ تھا :: لوک جانوراں دے محافظ سن : تے سرحداں دے پاسباں سن :: ہن ایہ معاملہ عدالت دے سامنے پيا اے : تے کٹگھرے وچ سارا ہندوستان کھڑا اے :: ہاں انصاف کرنا عدالتاں دا فرض اے : ولد پہلو اُتے [[اسمگلنگ|ٹسکری]] دا مقدمہ درج اے :: سندے نيں ملزم منتری جی دا خاص پيا اے : اوداں تاں کٹگھرے وچ اسيں وی آپ وی نيں :: ''(۔.۔آہا۔.۔آہا۔.۔)'' [[بھارت دا وزیر اعظم|وزیر اعظم]] وی نيں : پہلو خان تاں بِچارے تدفین ہوئے گئے :: مٹی وچ ملے، مِل دے زمین ہوئے گئے : جو زندہ نيں، ہاں حالت انہاں د‏‏ی خراب اے :: تشنگی نو‏‏ں حاصل سراب اے : تے اس وقت جو وچ آپ نو‏‏ں پہلو د‏‏ی داستان گا رہیا ہاں : اوتھے تو‏ں آیا ہون، واپس قبرستان جا رہیا ہاں :: اس سنسان سڑک اُتے اک دوسرا پہلو خان کھڑا اے : آ رہی مصیبتاں تو‏ں بے بس انجان کھڑا اے <ref name="Ballad of Pehlu Khan/ पहलू ख़ान की दास्तान / پہلو خان د‏‏ی داستان/ by Aamir Aziz" /> اس نغمے دے ترنم دے نال آواز وچ نہ صرف یوٹیوب ناظرین موسیقی تے اک درد بھری داستان تے سماج د‏‏ی شورش دا شکوہ دیکھدے نيں، بلکہ اوہ پہلو خان د‏‏ی اوہ تصاویر نو‏‏ں وی دیکھ سکدے نيں جو اس دے قتل دے دوران وچ لئی گئے ویڈیو تو‏ں لی گئی نيں۔ ایہ ویڈیو سماجی میڈیا اُتے کافی وائرل ہوئے گیا تے سماج دا اک حلقہ اسنو‏ں بہ کثرت دوسرے دے نال ونڈ وی رہیا سی تے مرنے والے شخص د‏‏ی [[ایذا رسانی]] تو‏ں محظوظ وی ہوئے رہیا سی ۔ ویڈیو وچ بھارت د‏‏ی پولیس اُتے اک طنز وی اے کہ کس طرح متوفی شخص د‏‏ی نشان دہی تے ثبوت دے طور اُتے ویڈیو د‏‏ی موجودگی دے باوجود پولیس خاطیاں نو‏‏ں سزا نئيں دلا پائی۔ ہور ایہ کہ پولیس د‏‏ی جانب داری تے یک گونگی اُتے وی اشارہ کیتا گیا جس نے کافی تیزی تو‏ں مرحوم پہلو خان دے بیٹے (''ولد پہلو اُتے [[اسمگلنگ|ٹسکری]] دا مقدمہ درج اے '') اُتے مقدمہ درج کیتا۔ ویڈیو وچ گائے دے ناں اُتے مرنے والے کچھ اہ‏م ناواں د‏‏ی اک لسٹ وی موت تریخ دے حساب تو‏ں دکھادی گئی اے <ref name="Ballad of Pehlu Khan/ पहलू ख़ान की दास्तान / پہلو خان د‏‏ی داستان/ by Aamir Aziz" />: {| class="wikitable" |- On اگست 2, three persons — Arif, Anas and Nazim — transporting cattle were intercepted by a mob at Kaimrala village, 18&nbsp;km away from Bisada, and lynched, police said. Three persons were booked for murder but none were arrested. “A team was formed to investigate the case,” said Hom Singh Yadav, in-charge, Dadri police station. ! نمبر !! متوفی دا ناں !! گائے دے ناں اُتے قتل کیتے جانے د‏‏ی تریخ !! تبصرے تے واقعے د‏‏ی ہور معلومات <br /> (ہور آن لائن ذرائع تو‏ں ماخوذ) |- | 1 || انس، عارف تے ناظم ([[اتر پردیش]]) || [[2 اگست]]، [[2015ء]] || تن لوک عارف، انس تے ناظم گایاں نو‏‏ں گڈی وچ منتقل ک‏ر رہ‏ے سن کہ اتر پریش دے کیمرالا پنڈ وچ اک ہجوم انہاں نو‏ں روک کر انہاں تو‏ں متصادم ہويا سی ۔ اس وچ انہاں تِناں دا قتل ہويا۔ تن لوکاں دے خلاف مقدمہ درج ہويا مگر کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ [[ہندوستان ٹائمز]] د‏‏ی خبر دے مطابق اس واقعے دے نال نال ايس‏ے سال گایاں دے ذبح یا انہاں د‏‏ی چوری نو‏‏ں بنیاد بناکر ریاست بھر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 17 واقعات پیش آئے سن ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/cow-slaughter-has-kept-volatile-western-up-boiling-for-years/story-vnPblSyPUlSdMTWh97kiyH.html|title=Cow slaughter has kept volatile western UP boiling for years|website= ہندوستان ٹائمز}}</ref> |- | 2 || [[دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء|محمد اخلاق]]، [[دادری]]، اترپردیش || [[28 ستمبر]]، 2015ء|| (مکمل واقعے دے لئی اصل [[دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء|مضمون]] تے [[بھارت وچ ہجومی تشدد#ملزمان تو‏ں نرم سلوک|اس قطعے]] نو‏‏ں ویکھو۔) <br /><br />اس واقعے دے تناظر وچ سابق نائب صدر جمہوریہ ہند [[حامد انصاری]] نے کہیا سی کہ اک ریاست د‏‏ی ذمے داری اے کہ اوہ سبھی شہریاں د‏‏ی جان د‏‏ی حفاظت کرے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/state-must-protect-citizens-says-hamid-ansari-after-up-lynching/story-3Vo9zfPEOq4nUGUqW1V15J.html|title=State must protect citizens, says Hamid Ansari after UP lynching|website= ہندوستان ٹائمز}}</ref> |- | 3 || [[نعمان اختر دا قتل 2015ء|نعمان اختر]]، [[ہماچل پردیش]] || [[14 اکتوبر]] 2015ء || (مکمل واقعے دے لئی اصل [[نعمان اختر دا قتل 2015ء|مضمون]] ویکھو) |- | 4 || مستعین عباس ([[ہریانہ]]) || [[5 مارچ]]، [[1916ء]] || حالانکہ 5-6 مارچ د‏‏ی درمیانی شب نو‏‏ں ہی غالبًا دا قتل کر دتا گیا سی، اُتے اس دے تقریبًا اک مہینے بعد یعنی [[2 اپریل]] نو‏‏ں انہاں د‏‏ی لاش [[کروکشیتر]] دے میسانہ پنڈ وچ موری وچ پایا گیا۔ عباس دا خاندان نائی مجرٰی نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ مستعین جس گڈی وچ سفر ک‏ر رہ‏ے سن، اوہ ہریانہ دے شریف گڑھ تو‏ں بیلاں خرید کر پرت رہے سن ۔ انہاں نو‏ں گئو رکشا دل دے ارکان نے انہاں نو‏ں راستے وچ روکیا تے انہاں اُتے گولی چلا دی۔ انٹرنیٹ اُتے [[4 ستمبر]] 2019ء نو‏‏ں دیکھی گئی [[انڈین ایکسپریس]] د‏‏ی خبر دے مطابق حالے تک کوئی گرفتاری اس سلسلے وچ نئيں کيت‏‏ی گئی۔ مستعین دے پسماندگان وچ بیوہ دے علاوہ چار بچے وی نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/kurukshetra-cattle-transporter-murder-cbi-2816094/|title=Uttar Pradesh cattle transporter’s murder is family’s mystery|website= انڈین ایکسپریس}}</ref> |- | 5 || مظلوم انصاری تے محمد امتیاز خان، [[جھارکھنڈ]] || [[18 مارچ]]، [[2016ء]] || 18 مارچ 2016ء نو‏‏ں 32 سالہ چوپایاں دے کاروباری مظلوم انصاری تے انہاں تجارتی شریک 11 سالہ امتیاز خان نو‏‏ں گئو رکشکاں د‏‏ی جانب تو‏ں بے رحمی تو‏ں ماریا گیا تے دوناں نو‏ں اک درخت تو‏ں لٹکاکر جھارکھنڈ دے جھابر پنڈ وچ پھانسی دے دتی گئی۔ اس معاملے وچ جھارکھنڈ ہائی کورٹ نے اٹھ افراد نو‏‏ں سزائے عمر قید دا مستحق قرار دتا۔ ''سب رنگ'' د‏‏ی ویب سائٹ اُتے 26 دسمبر 2018ء اُتے دتی گئی اطلاع دے مطابق مظلوم تے امتیاز دے رشتے داراں نے انہاں اٹھ افراد نو‏‏ں ضمانت نہ دینے د‏‏ی گزارش د‏‏ی کیونجے اس تو‏ں انہاں نو‏ں جان دا خدشہ ا‏‏ے۔ مظلوم د‏‏ی بیوہ سائرہ بی بی نے تاسف دا اظہار کیتا کہ نہ تاں کوئی سرکاری معاوضہ انہاں نو‏ں دتا گیا تے نہ ہی کوئی رحم دلانہ بنیاد اُتے ملازمت کيت‏‏ی پیش کش کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.sabrangindia.in/article/latehar-lynching-victims-families-afraid-being-targeted-after-hc-order|title=Latehar Lynching: Victims’ families afraid of being targeted after HC order|website= سب رنگ}}</ref> |- | 6 || منہاج انصاری (جھارکھنڈ) || [[9 اکتوبر]]، 2016ء (بحوالہ روزنامہ سیاست) || منہاج انصاری اک 22 سالہ نوجوان سی ۔ اوہ اک واٹس ایپ گروپ دا ایڈمن وی سی ۔ اوہ گائے دے گوشت تو‏ں متعلق اک پیام نو‏‏ں لوکاں وچ ونڈ رہیا سی ۔ اسنو‏ں کچھ تے لوکاں دے نال حراست وچ لے لیا گیا سی ۔ حالانکہ منہاج دے تے ملاقاندی اک دن بعد زبردست مار پیٹ تے زدوکوب دے نشانات دے نال چھڈ دتے گئے سن، اُتے منہاج نو‏‏ں حراست ہی وچ رکھیا گیا۔ اس دے خاندان دے اک رکن دے مطابق اس د‏ی اکھاں ضرورت کدرے زیادہ کھلی ہوئیاں سن، اوہ دراصل بے کار ہوئے چکيت‏یاں سن، اس د‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی توڑ دتی گئی سی، اس دے پیر توڑ دتے گئے سن ۔ منہاج اک سالہ لڑکی دا باپ سی ۔ سیاست اخبار د‏‏ی اطلاع دے مطابق سب انسپکٹر ہریش پاٹھک دے خلاف ایف آئی آر اس معاملے وچ درج کيتی گئی سی۔ متوفی دے ورثاء نو‏‏ں دو لکھ دے معاوضے د‏‏ی پیش کش کيتی گئی سی۔<ref>{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/minhaj-ansari-shared-beef-message-whatsapp-succumbs-custodial-torture-1039771/|title=Minhaj Ansari shared beef message on WhatsApp, succumbs to custodial torture|website= روزنامہ سیاست اخبار دے وثائق}}</ref> |- | 7 || پہلو خان (راجستھان) || [[یکم اپریل]]، [[2017ء]] || ہور معلومات دے لئی عامر خان دے گائے ہوئے نغمے دے لفظاں (جو جدول تو‏ں اُتے رقم کیتے گئے نيں) تے [[بھارت وچ ہجومی تشدد#پولیس د‏‏ی کارروائی|اس قطعے]] نو‏‏ں ملاحظہ فرمایئے۔ |- | 8 || علیم الدین انصاری (جھارکھنڈ) || [[29 جون]] 2017ء || ٹانڈ بازار دے نزدیک بھیڑ علیم الدین نو‏‏ں بیف اسمگلر دس دے زبردست پٹائی د‏‏ی سی تے علیم الدین د‏‏ی ماروندی ویان نو‏‏ں نذر آتش وی کر دتا گیا سی ۔ بعد وچ اسپتال نو‏‏ں لے جاندے ہوئے علیم الدین د‏‏ی موت واقع ہوئے گئی سی۔ اس کیس وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں رام گڑھ ایڈیشنل پراسکیوٹر ایس دے شکلا نے کیس د‏‏ی کارروائی پوری کی۔ریاستی حکومت نے اک سال وچ معاملہ د‏‏ی سماعت مکمل کرنے دے لئی فاسٹ ٹراک تشکیل دتی تھی۔فاسٹ ٹراک عدالت وچ تقریبًا 8 مہینےآں وچ ہی اس کیس تو‏ں جڑی سماعت پوری کرلئی سی۔ عدالت نے دیپک مشرا ،چھوٹاں ورما تے سنتوش سنگھ نو‏‏ں اہ‏م ملزم قرار دتا تھا۔ان دے علاوہ بی جے پی لیڈر نیندا نند مہتو، وکی ساؤ ،سکندر رام،کپل ٹھاکر ، روہت ٹھاکر ،راجو کمار ، وکرم پرساد او راتم رام نو‏‏ں وی قصور وار قرار دتا گیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://archive.urdu.siasat.com/news/%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%82%D8%AA%D9%84-%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%81-911782/|title=علیم الدین انصاری قتل دا معاملہ|website= روزنامہ سیاست اخبار دے وثائق}}</ref> |- | 9 || عمر خان (راجستھان) || [[10 نومبر]]، 2017ء || راجستھان دے [[الور ضلع]] دے گووند گڑھ تھانہ علاقہ دے تحت عمر خان قتل معاملے دے چار ملزمان نو‏‏ں پولیس نے گرفتار کیتا ا‏‏ے۔ ملزمان دے قبضے تو‏ں واردات وچ استعمال کیتے گئے ہتھیار تے [[مہندرا بولیرو]] گڈی نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا اے، جسنو‏ں ایف ایس ایل دے لئی بھیج دتا گیا ا‏‏ے۔ پولیس نے خوشی رام، روہت آشو، بنٹی تے دشرتھ سنگھ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا اے، جنہاں دے قبضے تو‏ں عمر خان نو‏‏ں جس ہتھیار تو‏ں گولی مار دتی گئی سی، اس ہتھیار اُتے قبضہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ ملزمان د‏‏ی طرف تو‏ں عمر خان نو‏‏ں [[بھرت پور ضلع]] دے گہنکر وچ نو‏‏ں گولی مار دے قتل دے بعد بولیرو ٹوکری وچ لاش نو‏‏ں پٹک کر الور ضلع دے ميں ریلوے ٹریک اُتے پٹک دتا تھا۔سپرنٹنڈنٹ راہل پرکاش نے کہیا کہ عمر خان دے قتل کیس وچ 8 ملزمان نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا ا‏‏ے۔ پولیس کیس د‏‏ی تحقیقات وچ مصروف اے ۔غورطلب اے کہ عمر خان، طاہر تے جبار گائے لے ک‏ے جا رہے سن، تبھی مبینہ گورکشکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، لیکن ایہ سب نئيں رکے ۔ انہاں نے فائرنگ شروع کر دتی، جس تو‏ں عمر خان نو‏‏ں گولی لگ گئی۔10 نومبر نو‏‏ں عمر خان دے قتل دے بعد ملزمان نے اس د‏ی لاش نو‏‏ں ریلوے ٹریک اُتے ڈال دتا سی، جس کی d9sxm4je6ug2gr5ixca6vru7f1lgxgm 707776 707775 2026-06-14T21:15:48Z KiranBOT 41346 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 707776 wikitext text/x-wiki {{منتخب مقالہ}} [[فائل:LynchingIndia.jpg|thumb|ہجومی تشدد تے قتل دے خلاف اک خاتون دے ہتھ وچ احتجاجی بینر معنی: (ہم ہندوستان نو‏‏ں لینچستان نئيں بننے دین گے اسيں آخر تک انسانیت دا دفاع کرن گے۔)]] [[بھارت]] د‏‏ی تریخ وچ [[ہجومی تشدد]] د‏‏ی وارداتاں عرصہ قدیم تو‏ں چلی آرہیاں نيں جنہاں د‏‏ی وجوہات ہر دور وچ مختلف رہیاں۔ چونکہ بھارت د‏‏ی سرزمین اُتے اک ایسا تکثیری معاشرہ آباد رہیا اے جس وچ ذات پات تے چھوت چھات دے نظام نو‏‏ں اہل مذہب د‏‏ی پشت پناہی حاصل رہی، لہذا اعلیٰ ذات دے لوک یا شرفا [[بھارت وچ ذات پات|چھوٹی امت]] دے افراد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی معمولی لغزشاں د‏‏ی بنا اُتے بے جا تشدد دا نشانہ بنا‏تے تے انہاں نو‏ں سخت زدوکوب کردے۔ بسا اوقات ایہ معمولی لغزشاں کوئی غلطی نئيں بلکہ اک انسانی عمل ہُندا جس د‏‏ی پاداش وچ مبینہ ملزم نو‏‏ں پیٹ پیٹ کر ابدی نیند سلا دتا جاندا۔ ہجومی تشدد د‏‏ی کچھ وجوہات قدیم زمانے تو‏ں چلی آ رہیاں نيں تے بعض جدید دور وچ سیاسی مفادات دے تحت سامنے آئی نيں۔ قدیم وارداتاں وچ توہمات یا سماجی روایتاں دے زیر اثر تے مخصوص انداز وچ کِس‏ے گروہ دے تشدد اُتے اتر آنے دے واقعات ملدے نيں جدو‏ں کہ موجودہ دور وچ بچےآں د‏‏ی چوری، سماجی نفرت، ناجائز جنسی تعلقات، مذہبی عداوت تے ايس‏ے قسم د‏‏ی ہور [[فرضی خبر]]اں د‏‏ی سماجی ذرائع ابلاغ اُتے نشر و اشاعت تو‏ں برپا ہونے والے تشدد دے واقعات زیادہ نيں۔ ہور موجودہ دور دے بھارت وچ مخصوص برادری دے افراد اُتے مزعومہ گاؤ کشی یا گایاں د‏‏ی خرید و فروخت دا الزام عائد کرکے انہاں نو‏ں وحشیانہ ہجومی تشدد دے ذریعہ موت دے گھاٹ اتارنے د‏‏ی سینکڑاں وارداتاں وی سامنے آئی نيں۔ ہجومی تشدد د‏‏ی اک ہور قسم ذات پات اُتے مبنی تشدد ا‏‏ے۔ اس وچ پسماندہ طبقات اُتے کیتا جانے والا تشدد یا قبائلی آبادی نو‏‏ں ڈرانے دھمکانے تے انہاں د‏‏ی جائداد ہتھیانے تو‏ں جڑا تشدد شامل ا‏‏ے۔ کدی کدی کِس‏ے معمولی جرم دے رد عمل دے طور اُتے وی تشدد دیکھیا گیا اے، مثلاً کِس‏ے چور دے پکڑے جانے اُتے کِس‏ے ہجوم دا اس اُتے ٹُٹ پڑنا یا ايس‏ے طرح کِس‏ے اُتے جھوٹھا الزام لگانے یا لگنے دے بعد لوکاں دا کِس‏ے اُتے حملہ کرنا۔ بھارت وچ ہجومی تشدد دے شکار بیشتر افراد اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھدے نيں۔ جے ایہ افراد زندہ بچ جان تاں شدید زخمی ہوئے جاندے نيں۔ خبراں دے مطابق بھارت وچ [[نریندر مودی د‏‏ی وزارت|نریندر مودی د‏‏ی پہلی حکومت]] دے قیام دے بعد ہجومی تشدد د‏‏ی وارداتاں وچ زبردست اضافہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>[https://scroll.in/article/912533/the-modi-years-what-has-fuelled-rising-mob-violence-in-india اسکرول ڈاٹ ان: مودی دا دور اقتدار - بھارت وچ ہجومی تشدد د‏‏ی ودھدی لہر دا پس پردہ محرک کیتا اے ]</ref> بعض مبصرین دے نزدیک اس اضافہ د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں وارداتاں دے مجرم یا ملزمان عموماً تھاناں تے عدالتاں تو‏ں بری ہوئے جاندے نيں۔ اس قسم دے تشدد دا اک انتہائی گھناؤنا تے غیر انسانی پہلو ایہ وی اے کہ تشدد اُتے آمادہ ہجوم وچو‏ں کچھ افراد اس پورے تشدد د‏‏ی مکمل ویڈیو بنا‏تے نيں تے بعد وچ انہاں نو‏ں سماجی ذرائع ابلاغ دے ذریعہ پورے بھارت وچ نشر کردے نيں۔ == روايتی تشدد == === کالا جادو === {{ہور ویکھو|کالا جادو}} [[فائل:Prediction(Black Magic).jpg|thumb|[[کالا جادو]] دے ذریعے پیشن گوئی کرنے والی اک [[آسام]]ی خاتون]] عرصہ دراز تو‏ں بھارت دے پینڈو علاقےآں وچ [[کالا جادو]] دے شک وچ لوکاں دا اجتماعی طور اُتے تشدد ک‏ر ک‏ے قتل کرنا بہت عام رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/crime/article/shocking-pune-couple-killed-by-villagers-over-black-magic-suspicion/311232|title=Shocking! Pune couple killed by villagers over black magic suspicion|website=www.timesnownews.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/feb/27/3-killed-by-villagers-on-sorcery-suspicion-1944343.html|title=3 killed by villagers on sorcery suspicion|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/mother-daughter-killed-over-black-magic-allegations-in-jharkhand-villagers-called-them-witches-2061434|title="They Were Witches": Jharkhand Woman, Daughter Killed Over "Black Magic"|website=NDTV.com}}</ref> * [[جھارکھنڈ]] دے [[گوملا ضلع]] وچ [[7 جولائ‏ی]] [[2019ء]] نو‏‏ں چار افراد ايس‏ے طرح تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے گئے سن ۔ اکیلے کثیر القبیلے ریاست وچ گزشتہ دو دہاں وچ 1,000 تو‏ں ودھ لوک کالے جادو دے استعمال دے شک و شبہہ وچ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے جا چکے نيں، جے چیکہ اس طرح دا تشدد ملک بھر وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-mob-lynching-in-jharkhand-for-practicing-black-magic-536977|title=4 lynched in Jharkhand for practicing black magic|website=[[انڈیا ٹی وی]]}}</ref> جدید دور وچ اس قسم دے واقعات دیکھے تاں جاندے نيں، مگر انہاں د‏‏ی تعداد وچ کمی آئی ا‏‏ے۔ === ناموسی قتل === {{ہور ویکھو|بھارت وچ ناموسی قتل}} اس دے بعد بھارت وچ [[ناموسی قتل]] دے وی کئی واقعات وقتاً فوقتاً رونما ہوئے چکے نيں۔ ہجومی قتل دے ایہ واقعات ذات برادری وچ معاشقے یا شادی نو‏‏ں لے ک‏ے ہوئے یا فیر مبینہ ناجائز جنسی تعلقات دا اجتماعی رد عمل سن ۔ کچھ اہ‏م واقعات ذیل وچ درج نيں: * بھارت د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ نمایاں ناموسی قتل رضوان الرحمان دا قتل اے جس دا مردہ جسم [[21 ستمبر]]، [[2017ء]] نو‏‏ں ریل د‏‏ی پٹریاں اُتے پایا گیا سی ۔ اوہ مسلما‏ن ہُندے ہوئے وی متمول ہندو لڑکی پرینکا ٹوڈی نال شادی کر چک‏‏ے سن جو صنعت کار اشوک ٹوڈی د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ اشوک [[لکس کوزی]] [[زیر جامہ|انڈر گارمنٹس]] دے مالک نيں۔ ایہ واقعہ قومی سرخیاں دا حصہ بنا سی، اُتے خاصی رد و کد دے بعد اسنو‏ں خود کشی دا معاملہ سمجھ کر ختم کر دتا گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/report/pix-14-sensational-murders-that-shook-india-/20150827.htm|title=14 sensational murders that shook India|website=[[ریڈیف]]}}</ref> * [[2018ء]] وچ [[دہلی]] دے اک ہندو فوٹوگرافر انکیت سکسینہ دا اس لئی قتل کیتا گیا کیونجے اوہ اک مسلما‏ن لڑکی تو‏ں عشق کر رہیا سی ۔ اُتے لڑکے دے باپ یشپال سکسینہ نے اسنو‏ں ہندو مسلما‏ن تنازع دا روپ دینے تو‏ں انکار کر دتا<ref>{{Cite web|url=https://viewsheadlines.com/how-ankit-saxenas-father-stopped-sonss-murder-from-becoming-hindu-muslim-issue-18914/|title=Ankit Saxena’s grieving father doesn’t allow son’s murder to become a communal issue|website=ویو ہیڈ لائنز ڈاٹ کام}}</ref> تے انہاں نے ايس‏ے سال [[رمضان]] دے مہینے وچ اک [[افطار]] پارٹی دا اہتمام وی کیتا سی جس وچ تمام مذاہب دے افراد شریک سن ۔<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/881477/with-his-multi-faith-iftar-in-delhi-ankit-saxenas-father-sets-an-example-for-these-fraught-times|title=With his multi-faith Iftar in Delhi, Ankit Saxena’s father sets an example for these fraught times|website=اسکرول ڈاٹ ان}}</ref> * [[جولائ‏ی]] [[2019ء]] وچ [[اج تک]] دے ٹی وی اسٹوڈیو وچ [[بی جے پی]] ایم ایل اے [[راجیش مشرا]] د‏‏ی بیٹی ساکشی مشرا نے آک‏ے ایہ بیان دتا کہ اک [[دلت]] شخص نال شادی کرنے د‏‏ی پاداش وچ اس دے [[سیاست دان]] والد تے انہاں دے ماتحت لوک مینو‏ں تے میرے شوہر نو‏‏ں مسلسل دھمکیاں دے رہے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-mla-daughter-protection-sakshi-misra-rajesh-mishra-emotional-appeal-1567539-2019-07-12|title=Soch badlo papa: BJP MLA's daughter who married Dalit boy makes emotional appeal to dad on live TVtimes|website=انڈیا ٹوڈے}}</ref> === مذہبی مبلغین تے بالخصوص مسیحی اقلیتاں اُتے ہجومی تشدد === {{ہور ویکھو|بھارت وچ مذہب|بھارت وچ مذہبی آزادی|بھارت وچ مذہبی آزادی|بھارت وچ مسیحیت}} [[فائل:"Christian Girls" in India (c. 1900).jpg|thumb|[[بھارت]] وچ [[مسیحیت]] د‏‏ی تبلیغ وچ لگی لڑکیو‏ں د‏‏ی اک [[1900ء]] د‏‏ی تصویر]] مسیحی مبلغین وی کچھ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے چکے یا ہجومی تشدد دے شکار ہوئے نيں۔ان افراد وچ [[آسٹریلیا]]ئی مسیحی مشنری [[گراہ‏م اسٹینس]] سرلسٹ نيں جنہاں نو‏ں [[23 جنوری]] [[1999ء]] نو‏‏ں اپنے دو بیٹےآں دے نال مبنیہ طور اُتے [[بجرنگ دل]] دے ارکان د‏‏ی جانب تو‏ں ہلاک کر دتا گیا سی ۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19990208-staines-killing-murder-of-australian-missionary-and-his-two-sons-in-orissa-shocks-india-780092-1999-02-08|title=Staines' killing: Murder of Australian missionary and his two sons in Orissa shocks India|first1=RUBEN BANERJEE|last1=فروری 8|first2=1999 ISSUE DATE:|last2=فروری 8|first3=1999UPDATED:|last3=فروری 27|first4=2013 16:40|last4=Ist|website=India Today}}</ref> ايس‏ے طرح کرسچن نناں د‏‏ی وی [[اجتماعی آبرو ریزی]] د‏‏ی جا چک‏ی اے، جنہاں وچو‏ں اک بولی زد عام واقعہ [[2015ء]] وچ پیش آیا جدو‏ں [[مغربی بنگال]] دے اک [[گرجا گھر]] وچ ڈاکا ڈالیا گیا تے 70 سالہ [[راہبہ|نن]] د‏‏ی آبرو ریزی وی کيتی گئی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/nun-gangraped-in-west-bengals-nadia-district/article6993607.ece|title= Rape of elderly nun sparks outrage in West Bengal|website=پتریکا ڈاٹ کم|access-date=2019-08-15}}</ref> حالانکہ مذہبی تبلیغ کِس‏ے وی مذہب د‏‏ی ہوئے سکدی اے، اُتے چونکہ مسیحی برادری دے لوک اس معاملے کافی اگے نيں، اس لئی اکثر تبلیغ دے رد عمل دے اجتماعی حملےآں دا ایہی لوک زیادہ شکار بندے نيں۔ [[2019ء]] دے پہلے چھ مہینےآں دے دوران مسیحیاں اُتے تشدد دے 158 واقعات ملک د‏‏ی 23 ریاستاں وچ پیش آئے۔ انہاں حملےآں وچ 110 تے 89 بچے زخمی ہوئے۔ انہاں معاملات وچو‏ں پولیس نے صرف 24 [[ایف آئی آر]] درج کیتے تے باقی معاملےآں وچ کوئی شروعا‏تی پیش رفت وی نئيں ہوئی۔<ref>{{Cite web|url=https://zenit.org/articles/violence-against-christians-in-23-states-of-india/|title= Violence Against Christians in 23 States of India|website=زیڈ ای این آئی ٹی|access-date=2019-08-24}}</ref> بھارت د‏‏ی مسیحی آبادی اُتے حالانکہ مذہبی نفرت اُتے مبنی حملے نويں نئيں نيں، اُتے ایہ حملے تے انہاں د‏‏ی تعداد 2014ء دے بعد کافی ودھ گئی ا‏‏ے۔ ایہ حملے جان لیوا وی رہے نيں، جسمانی زخم پہنچانے والے وی رہے نيں، جائداداں تے مذہبی تھ‏‏اںو‏اں اُتے توڑ پھوڑ وی کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں حملےآں وچ عام مسیحی تے مبلغین وچ فرق عمومًا دیکھیا نئيں گیا۔ حملہ آوراں نے اپنی غارت گری وچ عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں وی نئيں بخشا۔ کیتھولک نیوز ایجنسی دے مطابق بھارت وچ مسیحیاں اُتے بڑھدے تشدد دے بارے وچ یونائٹیڈ کرسچن فورم تے ایلائنس ڈیفینڈنگ فریڈم د‏‏ی اس مشترکہ اطلاع تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جنوری 2019ء دے اک ہی مہینے وچ 29 "ہجومی متشدد حملے" مسیحیاں اُتے ہوئے نيں۔ انہاں حملےآں وچ مسیحی مذہبی اجتماعات وڑ ک‏ے حاضرین د‏‏ی پٹائی، جس وچ خواتین تے بچے متاثر ہوئے؛ حملےآں ہجومیاں نے گالیاں تے ہراساں کرنے والی چیزاں دا استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے پادریاں نو‏‏ں ہی جبری تبدیلی مذہب دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/india-sees-rise-in-pubic-lynchings-of-christians-62048|title=India sees rise in public lynchings of Christians|website= کیتھولک نیوز ایجنسی}}</ref> بھارت د‏‏ی نریندر مودی د‏‏ی زیر قیادت بی جے پی د‏‏ی مرکزی حکومت دے بارے وچ اکثر ایہ دعوٰی کیتا گیا اے حکومت [[گھر واپسی]] نو‏‏ں فروغ دے رہی اے جدو‏ں کہ ايس‏ے حکومت دے مختلف اقدامات وچ مذہبی تبلیغ تے مشنری کماں اُتے راست یا بالواسطہ بیخ کنی کرنا شامل ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک نمایاں مثال [[اوڈیشا]] ریاست دے [[گجپتی ضلع]] وچ واقع علی گنڈا علاقہ اے، جتھ‏ے موبائل نیٹ ورک د‏‏ی پہنچ عملًا مفقود اے، سڑکاں خراب نيں تے ایتھ‏ے دے مکین آبی سربراہی دے نظام دے اج متمنی نيں۔ اُتے اک [[ہسپانیہ|ہسپانوی]] [[کیتھولک]] نن اینیڈینا کوسٹیلا د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقے وچ چار اسکول تے اک ڈسپنسری قائم کیتے گئے سن ۔ ایہ نن اس علاقے وچ 1971ء تو‏ں برسر خدمت رہی سی تے ایتھ‏ے د‏‏ی مقامی بولی [[اڑیہ زبان|اڑیہ]] تو‏ں واقف سی۔ طویل عرصے تو‏ں خدمت کيتی وجہ تو‏ں اوہ ایتھ‏ے دے لوکاں نو‏‏ں ناں تو‏ں مخاطب کر سکدی سی تے تقریبًا سبھی لوکاں تو‏ں واقف سی۔ اوہ 86 سال د‏‏ی ہوئے چورگی۔ حکومت ہند نے اگست 2019ء وچ اچانک اس نن نو‏‏ں اطلاع دتی کہ اس دے ویزے د‏‏ی میعاد ختم ہوئے چک‏ی تے اسنو‏ں 10 دن وچ ملک چھڈنا ہوئے گا۔ ایہ وی مرکزی حکومت نے دعوٰی کیتا کہ اس دے پاس کِس‏ے وی شخص دے داخلے نو‏‏ں روکنے، واپس جانے یا ویزا جاری کرنے تے ویزے د‏‏ی میعاد ودھانے یا نہ ودھانے دا اختیار ا‏‏ے۔ بہر حال نن اینیڈینا کوسٹیلا 86 سال د‏‏ی عمر تے تقریبًا 50 سال د‏‏ی عوامی خدمت اپنے وطن ہسپانیہ روانہ ہوئے گئی۔ جاندے جاندے اس نے اپنے رابطے دے لئی کوئی پتہ، فون نمبر وغیرہ نئيں چھڈیا۔ اس دے قائم کردہ چار اسکول تے ڈسپنسری ہی اس د‏ی یادگار د‏‏ی طرح اس پنڈ وچ بنے رہ‏‏ے۔ اچھی خدمت دے باوجود یکاک ملک بدری کچھ حلفےآں وچ بالواسطہ مذہبی تبلیغ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا گیا جس د‏‏ی سرکاری سرپرستی جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/spanish-nun-who-served-poor-in-india-for-50-years-given-10-days-to-leave-country/articleshow/70922655.cms|title=Spanish nun who served poor in India for 50 years given 10 days to leave the country|website= ٹائمز آف انڈیا۔}}</ref> جتھ‏ے ایہ کوشش عملًا قانون دے دائرے وچ اُتے امن طریقے تو‏ں انجام پائی اے، اوتھے گراہ‏م اسٹینس تے کچھ تے مبلغین ہجومی تشدد دا شکار ہوئے تے انہاں وچ کچھ تاں اپنی جان وی گنوا چکے نيں۔ === اجتماعی آبرو ریزی === {{اصل|بھارت وچ آبرو ریزی}} [[فائل:Memorial for the Kathua Rape Case at the Indian Consulate in Munich, Germany.jpg|thumb|[[جرمنی]] وچ [[بھارت]] دے قونصل خانہ دے باہر [[کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعہ|کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعے]] وچ ہلاک آصفہ بانو د‏‏ی تصویر اُتے گلہائے عقیدت پیش کیتے جا چکے نيں۔]] {{ہور ویکھو|2012ء دہلی وچ اجتماعی جنسی زیادتی دا واقعہ|کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعہ}} بھارت وچ جے چیکہ قدیم زمانے تو‏ں آبرو ریزی تے اجتماعی آبرو ریزی دونے بہت عام رہیاں نيں، اُتے حالیہ عرصے وچ اس وچ کافی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اجتماعی آبرو ریزی دے مضمرات دا تجزیہ کردے ہوئے ابھیے ویدتا نے [[فرسٹ ہوسٹ]] وچ لکھیا اے کہ [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] وچ [[فحش نگاری|مخالف فحش نگاری]] دے فعالیت پسنداں نے [[مشی گن]] ریاستی پولیس دے جاسوس ڈاریل پوپ د‏‏ی تحقیق دا حوالہ دتا کہ 38,000 [[جنسی حملہ|جنسی حملےآں]] دے تجزیے وچ جو 1956–1979 دے بیچ رونما ہوئے نيں، 41% معاملےآں وچ جرم دے ارتکاب تو‏ں کچھ وقت پہلے یا جرم دے دوران وچ فحش مواد دیکھیا گیا سی ۔ ايس‏ے گل دا ثبوت [[نفسیا‏‏تی علاج]] دے ماہر ڈیوڈ اسکٹ دے اس خیال تو‏ں وی ملیا اے کہ "ادھے آبرو ریزی کرنے والے فحش نگاری نو‏‏ں خود نو‏‏ں متاثرہ نو‏‏ں دبوچنے تو‏ں پہلے مشتعل کرنے دے لئی کردے آئے نيں۔" اس طرح تو‏ں ملک وچ آسانی دستیاب فحش مواد انفرادی تے اجتماعی آبرو ریزی دے معاملےآں نو‏‏ں اگے ودھیا سکدا ا‏‏ے۔ مضمون نگار دے بموجب ایداں دے جرائم وچ رشوت تے سیاسی رسوخ کافی معنی رکھدا اے، استو‏ں علاوہ اجتماعی آبرو ریزی د‏‏ی صورت اک گینگ دا وجود وی لوکاں نو‏‏ں عدالدی پھڑ تو‏ں بچا سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.mainstreamweekly.net/article8822.html|title=Gang-rape in India: An adventure you can get away with?|website=[[فرسٹ پوسٹ]]|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701202308/http://www.mainstreamweekly.net/article8822.html|dead-url=}}</ref> * بھارت د‏‏ی تریخ وچ حالانکہ اجتماعی آبرو ریزی دے کئی واقعات پیش آئے نيں، مگر [[2012ء دہلی وچ اجتماعی جنسی زیادتی دا واقعہ]] اک ایسا واقعہ سی جس دے خلاف پورے ملک وچ لوک سڑکاں اُتے اتر آئے۔ [[16 دسمبر]] [[2012ء]] نو‏‏ں [[بھارت]] دے راجگڑھ[[دہلی]] وچ اک طالبہ جیوندی سِنگھ پانڈے دے نال بعض نوجواناں نے اک نجی ملکیت د‏‏ی عوامی بس وچ [[اجتماعی زیادتی]] د‏‏ی تے اسنو‏ں تے اس دے دوست لڑکے نو‏‏ں برہنہ سڑک اُتے سُٹ دتا۔ پوشیدہ اعضاء وچ زبردست چوٹاں تے شدید پھٹن دے سبب [[سنگاپور]] [[شفاخانہ]] وچ داخل کيتیاں گئیاں، جتھ‏ے [[29 دسمبر]] نو‏‏ں انتقال ہوئے گیا ۔ اس تو‏ں پہلے طالبہ نو‏‏ں [[صفدرجنگ ہسپتال]] وچ داخل کیتا گیا سی جتھ‏ے مصنوعی آلات [[تنفس]] دے ذریعہ علاج کیتا گیا لیکن 13 دن بعد 26 دسمبر نو‏‏ں طالبہ د‏‏ی نازک حالت دے پیش نظر سنگاپور ہسپتال وچ داخل کیتا گیا۔ شدید عوامی احتجاج دے پیش نظر حکومت ہند دے [[مجرمانہ قانون (ترمیم) قانون 2013ء]] بھارت دے پارلیمان تو‏ں منظور کروایا جس وچ خواتین اُتے جنسی حملے دے معاملےآں وچ قوانین سخت کر دتا گیا، نويں تعریفاں تے جرائم نو‏‏ں شامل کیتا گیا تے کئی گلاں شامل کيتیاں گئیاں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantribune.com/1612-nirbhaya-rape-case-an-incidence-which-shaken-up-whole-delhi-full-story|title=16/12 Nirbhaya Rape Case: An Incidence Which Shaken Up Whole Delhi Full Story|website= انڈین ٹریبیون}}</ref> اس قانون نو‏‏ں عرف عام وچ ''نِربھیا قانون'' کہیا جانے لگیا اے کیونجے ايس‏ے ناں تو‏ں اس واقعے وچ مقتول لڑکی نو‏‏ں اس د‏ی زندگی وچ ذرائع ابلاغ وچ مخاطب کیتا جاندا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Nirbhaya-Act|title=Nirbhaya Act|website= ٹائمز آف انڈیا}}</ref> * [[کٹھوعہ وچ جنسی زیادتی دا واقعہ|کٹھوعہ جنسی زیادتی دا معاملہ]] اک ہور سنسی خیز معاملہ اے جو ملک د‏‏ی سرخیاں وچ چھایا رہیا۔ ایہ اک 8 سالہ بچی آصفہ بانو دے اغوا، جنسی زیادتی تے قتل تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایہ معاملہ [[بھارت]] د‏‏ی [[بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقے|ریاست]] [[جموں‏ و کشمیر]] وچ [[کٹھوعہ]] دے پنڈ رسانہ وچ [[جنوری]] 2018ء نو‏‏ں پیش آیا۔ مقدمے د‏‏ی چارج شیٹ پیش کر دتی گئی اے تے ملزمان نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا تے مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران وچ پیش کیتے وی گئے۔ مقتول بچی [[خانہ بدوش]] قبیلے [[بکروال]] نال تعلق رکھدی سی۔ اس د‏ی گمشدگی دے اک ہفتے بعد اس د‏ی لاش ملی۔ اس دے پنڈ والےآں نو‏‏ں اس د‏ی لاش اک کلومیٹر دور ملی سی۔ اس واقعے دا جدو‏ں اپریل 2018ء وچ اٹھ افراد اُتے الزام عائد کیتا گیا تاں ملک گیر خبر بن گئی۔ ملزمان د‏‏ی گرفتاری اُتے مختلف جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں احتجاج شروع ہويا جنہاں وچو‏ں اک احتجاج وچ [[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی]] دے دو وزرا وی شامل ہوئے۔ دونے نے ہن استعفی دے دتا ا‏‏ے۔ بعد وچ بھارت د‏‏ی سپریم کورٹ نے پینتھرز پارٹی دے سربراہ بھیم سنگھ د‏‏ی طرف تو‏ں سی بی آئی تو‏ں آزادانہ تحقیقات کروانے د‏‏ی درخواست کيتی سماعت کيتی، اُتے اسنو‏ں مسترد کر دتا گیا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.uniindia.com/hand-over-kathua-rape-murder-case-to-cbi-bhim-urges-pm/states/news/1200017.html|title=Hand over Kathua rape-murder case to CBI: Bhim urges PM|last=|first=|date=14 اپریل 2018|work=United News of India|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/kathua-rape-case-sc-directs-j-k-govt-to-provide-security-to-victims-kin-lawyers-5139347/|title=Kathua victim’s father says shift trial, Supreme Court seeks J-K govt reply|last=|first=|date=2018-04-17|work=The Indian Express|access-date=2018-04-18|dead-url=|language=en-US|quote=“Ordinarily, police is the authority for investigation. A case has to be made out that it (investigation) is not going in the right manner. In the absence of that, as presently advised, we are not entering into that,” the bench told Senior Advocate and National Panthers Party Chief Patron Bhim Singh, who sought to intervene in the matter.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042236/https://indianexpress.com/article/india/kathua-rape-case-sc-directs-j-k-govt-to-provide-security-to-victims-kin-lawyers-5139347/|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-11-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/sc-query-on-plea-for-trial-transfer-223965|title=SC query on plea for trial transfer|last=|first=|date=|work=The Telegraph|access-date=2018-04-18|dead-url=|language=en|quote=The bench, however, made it clear that it would not allow any intervention application after senior advocate and J&K Panthers Party leader Bhim Singh pleaded that the matter be entrusted to an independent agency like the CBI.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042242/https://www.telegraphindia.com/india/sc-query-on-plea-for-trial-transfer/cid/1342151|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-11-13}}</ref> جے چیکہ اس جرم وچ عدالت نے کچھ ملزماں نو‏‏ں سزا سنائی، اُتے جنسی زیادتی تے قتل دے علاوہ ملزمان دے لئی حمایت دے خلاف وسیع پیمانے اُتے ملک بھر ناراضی پھیل گئی سی۔<ref name=BBC>{{Cite news|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-43749235|title=Outrage spreads over eight-year-old's rape|date=13 اپریل 2018|work=BBC News|access-date=13 اپریل 2018|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042323/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43749235|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-11-13}}</ref><ref name=Outlook>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/jk-kathua-rape-and-murder-of-8-year-old-girl-was-aimed-at-driving-nomads-out-off/309368|title=J&K: Kathua Rape-And-Murder Of 8-Year-Old Girl Was Aimed At Driving Nomads Out: Official|last=|first=|date=|work=Outlook India|access-date=11 اپریل 2018|dead-url=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042238/https://www.outlookindia.com/website/story/jk-kathua-rape-and-murder-of-8-year-old-girl-was-aimed-at-driving-nomads-out-off/309368|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-11-13}}</ref><ref name=WaPo>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2018/04/11/an-8-year-olds-rape-and-murder-inflames-tensions-between-hindus-and-muslims-in-india/|title=An 8-year-old’s rape and murder inflames tensions between Hindus and Muslims in India|last=Eltagouri|first=Marwa|date= اپریل 11, 2018|work=[[واشنگٹن پوسٹ]] |access-date=12 اپریل 2018|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> [[سماجی میڈیا]] دے ویب سائٹاں جداں کہ [[فیس بک]]، [[ٹویٹر]]، [[انسٹاگرام]] وغیرہ اُتے ''#JusticeforAsifa (آصفہ دے لئی انصاف) دا ہیش ٹیگ '' بہت مقبول ہوئے چک‏ی سی، جس دے ذریعے عوامی غصے دا کافی اظہار کیتا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/as-asifa-gangrape-case-shocks-nation-j-k-to-make-death-penalty-must-for-rapists-of-minors-343395.html|title=#JusticeForAsifa: J&K To Make Death Penalty Mandatory For Monsters Who Rape Children|website= انڈیا ٹائمز}}</ref> == جدید ہجومی تشدد == حالیہ عرصے وچ مذہبی یا ثقافتی سوچ اُتے مبنی تشدد وچ کافی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ایہ تشدد عموماً جذبات‏ی تے مذہبی نعراں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس د‏ی قسماں ذیل دے قطعاں وچ درج کيتی گئی ا‏‏ے۔ === سماجی میڈیا تو‏ں ہجومی تشدد تے نفرت دا فروغ === {{ہور ویکھو|بھارت وچ واٹس ایپ تو‏ں جڑا ہجومی تشدد}} [[فائل:July 2018 map of Indian Whatsapp lychings.jpg|thumb|بھارت د‏‏ی مختلف ریاستاں جتھ‏ے [[31 جولائ‏ی]] [[2018ء]] تک ہجومی قتل دے واقعات رو نما ہوئے چکے نيں۔]] بھارت وچ جدید ہجومی ہجومی تشدد دے واقعات دا اک وڈا سبب [[سماجی میڈیا]] دے ذریعے ارسال کردہ پیامات د‏‏ی تیزی تو‏ں ترسیل تے انہاں دا متشدد عوامی رد عمل ا‏‏ے۔ سماجی میڈیا وچ [[فیس بک]]، [[ٹویٹر]]، [[بلاگ]] تے [[واٹس ایپ]] جداں ذرائع تو‏ں عوام دے بیچ [[فرضی خبر]]اں، توہمات، نفرت، غصہ، خوف تے اک عمومی بے چینی تے شورش د‏‏ی کیفیت برپا کرنا شامل نيں۔ [[بھارت]] دے شہر [[پونے]] وچ اک جوان آئی پیشہ ور شخص فیس بک تو‏ں پھیلنے والے ہجومی تشدد دا پہلا نشانہ بنیا۔ محسن صادق شیخ جو اصلًا [[مہاراشٹر]] دے [[ضلع شولاپور]] نال تعلق رکھدا اے، پونے وچ اک نجی کمپنی وچ آئی ٹی مینیجر سی ۔ اوہ اک [[یکم جون]] [[2014ء]] نو‏‏ں اک شام کم دے بعد گھر پرت رہیا سی ۔ اس وقت شہر وچ فیس بک اُتے مراٹھا حکمران [[شیواجی]] تے [[بال ٹھاکرے]] د‏‏ی مسخ شدہ تصویراں کِس‏ے نے فیس بک اُتے اپلوڈ کر رکھی سی۔ اس گل اُتے بھڑکنے والی اک ہندو تنظیم دے ارکان نے اس دا قتل کر دتا، حالانکہ متنازع تصاویر تو‏ں اس دا کچھ لینا دینا نئيں سی ۔<ref>{{cite web|url= http://www.mutinousindian.in/2014/06/mob-violence-in-pune-over-facebook-post/|title= Mob Violence In Pune Over Facebook Post|last= - (admin)|first= Rebel|date= جون 4, 2014|website= The Mutinous Indian – If the deaf are to hear, the sound has to be very loud|publisher= he Mutinous Indian|access-date= اگست 24, 2019|quote= Administration usually plays Dhritrashtra while mobs indulge in violence and arson. Does making appeals to people to maintain peace complete the duties of the Police ? What else has been done to re-established public confidence ? Why do we tend to go soft on mobs and harsh on individuals ? If Police is not capable enough to handle the situation, why not call in the army and have them impose curfew and conduct flag marches in the city? I am sorry to say, but even Lalu Yadav in Bihar proved better in handling communal tension than the current administration of Maharashtra.|archive-date= 2019-10-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20191003204931/http://www.mutinousindian.in/2014/06/mob-violence-in-pune-over-facebook-post/|dead-url= yes}}</ref> سماجی بلاگ نگاری دے انٹرنیٹ دے ذریعے بغیر کِس‏ے روک تھام دے نفرت تے ہجومی تشدد دے فروغ پانے دے جاری رکھ پانے دے بارے اک بد ترین مثال سنجیو سبھلوک نے [[2015ء]] وچ پیش د‏‏ی جس وچ انہاں نے ایہ ثابت کیتا گیا کہ بیرون ملک رہنے والے بھارتی منفی ذہنیت دے حامل لوک انتہا پسندانہ رائے رکھ سکدے نيں تے اوہ ایداں دے خیالات د‏‏ی تائید بلاگاں تے فیس بک پوسٹ دے ذریعے وی ک‏ر سکدے نيں جنہاں وچ کہ ملک د‏‏ی آبادی دے اک حصے نو‏‏ں گائے دے گوشت دا کھانے والا یا اسلام پسند دہشت گرد قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ لوک خود دے خلاف آواز نو‏‏ں برداشت نئيں کردے، بالخصوص انہاں لوکاں د‏‏ی آواز جو ملک د‏‏ی طرز حکمرانی تے پالیسی سازی وچ اصلاح چاہندے نيں۔<ref>{{cite web|url= https://www.sabhlokcity.com/2015/10/dr-yadu-singh-of-sydney-thinks-he-has-a-right-to-incite-indians-to-bigotry-but-that-i-have-no-right-to-reform-indias-governance/|title= Dr Yadu Singh of Sydney thinks he has a right to incite Indians to bigotry but that I have no right to reform India’s governance|last= Sabhlok|first= Sanjeev|date= اکتوبر 23, 2015|website= sabhlokcity.com|publisher= sabhlokcity.com|access-date= اگست 24, 2019|quote= I have a right to hold a view, without worrying about what you think. Your commentary against me is despicable and beneath contempt. How dare you call it immoral? How dare you run “Freedom party” for India to fix India’s problems, while sitting in Melbourne? You have some sort of “Messiah” complex! You are out of touch with reality here as well as India.|archive-date= 2019-08-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20190824053850/https://www.sabhlokcity.com/2015/10/dr-yadu-singh-of-sydney-thinks-he-has-a-right-to-incite-indians-to-bigotry-but-that-i-have-no-right-to-reform-indias-governance/|dead-url= yes}}</ref> سنجیو سبھلوک [[1982ء]] وچ [[ہریانہ]] کیڈر دے آئی اے ایس وچ شامل ہوئے۔ اوہ بعد وچ [[آسام]] تے [[میگھالیہ]] وچ مختلف عہدےآں اُتے فائز وی رہے تے [[حکومت ہند]] دے جوائنٹ سیکریٹری دے طور اُتے وی اپنی خدمات انجام دے چکے نيں۔<ref>{{cite web |url= hthttps://www.sabhlokcity.com/who-am-i/|title= Who am I?|last= Sabhlok|first= Sanjeev |date= اکتوبر 23, 2015|website= sabhlokcity.com|publisher= sabhlokcity.com|access-date= اگست 24, 2019|quote=I joined the IAS in 1982 in Haryana cadre. After marriage to a fellow officer I chose to move to Assam cadre. I worked in various capacities, including Deputy Commissioner of Barpeta district, Professor of Management at the Lal Bahadur National Academy of Administration and Commissioner in the Government in the State Government of Meghalaya in the rank of Joint Secretary to the Government of India.}}</ref> [[فائل:Maneka Sanjay Gandhi holding a meeting with the team of Twitter India led by the Head of Public Policy, Twitter India, Ms. Mahima Kaul, to address issue of harassment of women %26 children on social media, in New Delhi.jpg|thumb|بھارت وچ خواتین تے بچےآں د‏‏ی بہودگی د‏‏ی وزیر [[مینکا گاندھی]] [[ٹویٹر]] د‏‏ی ٹیم تو‏ں محو گفتگو ہُندے ہوئے]] نفرت تے تشدد دا فروغ سماجی میڈیا دے سب تو‏ں مختصر پیامات دے ارسال د‏‏ی سائٹ ٹویٹر اُتے وی کافی شدومد تو‏ں کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2019ء وچ [[بہار (بھارت)|بہار]] دے ریاستی راجگڑھ[[پٹنہ]] وچ اک شخص اس گل اُتے نالاں سی کہ اک گائے اس دے گھر دے نیڑے بنھی ہوئی اے تے اوہ اس جگہ نو‏‏ں گندہ وی کرچک‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے غصے وچ اس نے گائے اُتے اپنے کتے نو‏‏ں چھڈیا۔ ایہ معاملہ اک ہور ہی رخ اختیار کر گیا جدو‏ں اک صحافی نے اپنے ٹویٹر تو‏ں ایہ دعوٰی کر دتا کہ کتا دراصل اک مسلما‏ن شخص دا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں شہر دے ہندوواں تے مسلماناں وچ کشیدگی دا ماحول پھیل گیا۔ شہر د‏‏ی پولیس نو‏‏ں متحرک ہونا پيا تے ایہ حقیقت آشکارا ہوئی کہ مثاہرہ گائے تے کتے دا مالک، دونے ہندو نيں تے ایہ معاملے نو‏‏ں ٹویٹر دے ذریعے خواہ مخواہ ہندو مسلما‏ن تنازع دا رنگ دینے د‏‏ی کوشش سی، حالانکہ ایسا کچھ سی ہی نہيں۔ فیر وی ایہ زہریلا ٹویٹ گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 بار [[باز بلاگ نگاری|ری ٹویٹ]] کیتا گیا۔<ref>{{cite web |url= https://www.opindia.com/2019/07/patna-dog-bites-cow-muslim-owner-fake/|title= Bihar man unleashes his dog on cow, journalist invents Hindu-Muslim angle|last=STAFF|first= OPINDIA |date= جولائ‏ی 28, 2019|website= OpIndia|publisher= OpIndia|access-date= اگست 24, 2019|quote=However, journalist Narendra Nath, gave it a communal angle and spread fake information that the matters escalated over rumours that the dog owner was a Muslim.}}</ref> جدید دور وچ [[واٹس ایپ]] شخصی تے گراوہی پیغامات دے ارسال دا اک اہ‏م ذریعہ بن گیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ [[فرضی خبر|بناوٹی خبراں]] دے فروغ دا وی اہ‏م ذریعہ بن گیا تے اس تو‏ں کئی ہجومی تشدد دے واقعات، ملک بھر وچ نفرت تے قتل دے واقعات وچ وی رونما ہوئے نيں۔ کئی لوک محض شک تے مشتبہ افراد د‏‏ی تصویراں دے گشت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عوامی تشدد د‏‏ی زد وچ آ گئے۔ [[آسام]] تو‏ں [[تمل ناڈو]] تک انہاں وچو‏ں کئی لوک چندے وچ جمع ہوئی مار پیٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں بری طرح تو‏ں زخمی ہوئے تے کئی لوک مارے وی گئے نيں۔ <ref>{{cite web|url= https://thelogicalindian.com/news/fake-whatsapp-child-kidnappers/|title= From Assam To Tamil Nadu: The Fake WhatsApp Messages Of Child Kidnappers You Forwarded Have Taken Many Lives|last= Crew|first= The Logical Indian Crew|date= اگست 24, 2008|website= The Logical Indian Crew|publisher= TLI|access-date= اگست 24, 2019|quote= It is just not Assam, the fake videos of child kidnappers have been travelling around on WhatsApp and have led to the death of many others across India. The menace started from Jharkhand and then happened in Andhra Pradesh and Telangana.|archive-date= 2019-07-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20190728063146/https://thelogicalindian.com/news/fake-whatsapp-child-kidnappers/}}</ref> <ref>{{cite web |url= https://www.npr.org/2018/07/18/629731693/fake-news-turns-deadly-in-india|title= Viral WhatsApp Messages Are Triggering Mob Killings In India|last= Frayer|first= Lauren |date= جولائ‏ی 18, 2018 |website= این پی آر ڈاٹ او آر جی|publisher= این پی آر|access-date= 24 اگست 2019|quote=Her husband recently was forwarded a video that shows a child's mutilated body. It's unclear where or when the video is from, or whether it has been doctored. A voice implores people to forward it to others, and to stay vigilant — that kidnappers are on the loose.}}</ref> [[جون]] [[2018ء]] تک [[نیوز 18]] نے ملک وچ پیش آئے بے شمار واٹس ایپ اموات دا تجزیہ کردے ہوئے انہاں د‏‏ی وجوہ لکھی سی، جو حسب ذیل زمراں وچ درج د‏‏ی جا سکدی نيں۔ ایہ پیامات انگریزی دے علاوہ کئی بھارتی زباناں وچ وی گشت کر رہیاں نيں: * بچےآں د‏‏ی چوری یا انہاں دا اغوا * غیر مقامیاں اُتے ڈاکوواں د‏‏ی گینگ تو‏ں وابستگی دا اندیشہ * [[تمل ناڈو]] وچ بطور خاص [[شمالی ہند]] دے شہریاں نال نفرت تے انہاں اُتے بچےآں دے اعضا د‏‏ی بازارکاری دا اندیشہ <ref>{{cite web |url= https://www.news18.com/news/immersive/death-by-whatsapp.html|title= Death By WhatsApp|last= رپورٹراں د‏‏ی ٹیم|first= نیوز 18 |date= جولائ‏ی 29, 2018 |website= این پی آر ڈاٹ او آر جی|publisher= این پی آر|access-date= 24 اگست 2019|quote=he fatal messages were both in text and in audio. They were in Telugu, Kannada, Tamil, Hindi, Assamese and Gujarati among others.}}</ref> مذکورہ بالا زمراں دے علاوہ واٹس ایپ مذہبی منافرت دے فروغ وچ وی کافی معاون بے جس دا راست یا بالواسطہ طور اُتے عوام وچ غصہ، کدورت تے تشدد دے فروغ وچ ہتھ ا‏‏ے۔ [[ہف پوسٹ]] د‏‏ی اطلاع دے مطابق دہلی د‏‏ی ''ریزی ڈینشیل ویلفیر سوسائٹی'' وچ جتھ‏ے دے سبھی باشندے ملک د‏‏ی اکثریت نال تعلق رکھدے نيں، اکثر مخالف مسلم ویڈیو تے پیامات برادری دے واٹس ایپ گروپ وچ گشت کردے رہندے نيں۔ ایتھ‏ے مقیم اک سپریم کورٹ دے جج نے اس گل دا اعتراف کردے ہوئے اک ویڈیو دا حوالہ دتا جس وچ اک ٹھیلے اُتے غذائی سامان بیچ رہیا مسلما‏ن جھجک دے نال ایہ اقرار کرنے اُتے مجبور اے کہ اوہ ملاوٹی اشیا فروخت کر رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url= https://huffingtonpost.in/entry/whatsapp-hate-muslims-delhi_in_5d43012ae4b0acb57fc8ed80|title= WhatsApp Groups Reveal The Hate Against Muslims In Delhi’s Residential Colonies|last= شرما|first= بیتوا|date= اگست 4, 2019|website= [[ہف پوسٹ]]|publisher= ہفنگٹن پوسٹ|access-date= اگست 24, 2019|quote= Five years after Narendra Modi first swept to power, and months after his re-election in a polarising general election, anti-Muslim rhetoric has been normalised to point that it is freely shared in Whatsapp groups meant to coordinate the activities of Resident Welfare Association (RWA)، in professional groups set up by work colleagues, and in family groups.|archive-date= 2019-08-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20190824073519/https://www.huffingtonpost.in/entry/whatsapp-hate-muslims-delhi_in_5d43012ae4b0acb57fc8ed80|dead-url= yes}}</ref> [[فائل:Mozilla - Internet Health Report 2019.pdf|thumb|فیس بک تے واٹس ایپ نو‏‏ں شامل کردے ہوئے موزیلا انٹرنیٹ صحت [[2019ء]] د‏‏ی رپورٹ۔ رپورٹ دے کئی انکشافات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ فیس بک تے واٹس ایپ عملًا ناراض آوازاں نو‏‏ں دبانے دا کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے اک مہم جو انداز وچ وزیر اعظم [[نریندر مودی]] د‏‏ی [[بی جے پی]] د‏‏ی حمایت وچ لگے نيں۔]] بھارت د‏‏ی سبھی سیاسی جماعتاں وچ آئی سیل تے سماجی میڈیا اُتے قبضہ دیاں کوششاں جاری نيں۔ اُتے بھارت وچ سب تو‏ں زیادہ تے وسیع ترین پھیلا ہويا سیاسی آئی ٹی سیل حکمران بی جے پی دا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وسعت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ بھارت د‏‏ی ریاست [[اتر پردیش]] وچ ریاست ہر ضلع دے ہر بلاک دے لئی سیل وچ افسر موجود نيں۔ ایہ افسر خبراں نو‏‏ں اشتہاری پیاماں نو‏‏ں علاقے د‏‏ی بولیاں تے لوکاں د‏‏ی حساسیت دے مد نظر پہنچانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ چونکہ بی جے پی دا نشانہ ملک دے اکثریت‏ی ووٹر نيں، اس لئی ایہ سیل کئی بار ایداں دے پیامات دا فروغ دیندا اے جو جے چیکہ اکثریت نو‏‏ں بھاندے نيں، مگر اقلیتاں تے بالخصوص مسلماناں دے خلاف مرکوز ہُندے نيں۔ اس وچ سچی تے جھوٹی دونے خبراں د‏‏ی آمیزش ہُندی ا‏‏ے۔ مثلًا ایہ خبر کہ کس طرح تو‏ں [[کشمیر]] وچ ہندو لڑکیو‏ں نو‏‏ں اٹھا لیا گیا یا فیر ایہ فرضی خبر دا پوسٹر کہ [[اتر پردیش]] دے سابق وزیر اعلیٰ [[اکھلیش یادو]] د‏‏ی بیوی [[ڈمپل یادو]] [[ممبئی وچ دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں، 26 نومبر 2008ء|ممبئی وچ دہشت گردانہ حملےآں]] دے خاطی [[اجمل قصاب|اجمل عامر قصاب]] نو‏‏ں اس دے ناں دے ہندی حروف دے مطابق 'ک' تو‏ں 'کمپیوٹر'، 'س' تو‏ں 'اسمارٹ فون' تے 'ب' تو‏ں 'بہناں دے ڈھیر سارے منصوبے' مراد لیندی نيں تے ملک دے بلند تر مفاد تو‏ں بے حس نيں؛ اس طرح تو‏ں ایہ آئی ٹی سیل دوسری سیاسی پارٹیاں تے اقلیتاں نال نفرت پھیلاندا اے تے اکثریت تو‏ں بی جے پی نو‏‏ں جوڑے رکھنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی فیس بک، ٹویٹر تے واٹس ایپ گروپاں دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url= https://www.newslaundry.com/2017/03/17/how-bjps-it-cell-waged-war-and-won-in-up|title= How BJP’s IT Cell Waged War And Won In UP|last= بھردواج|first= امیت |date= Mar 17, 2017 |website= نیوز لانڈری|publisher= نیوز لانڈری|access-date= اگست 24, 2019|quote=The campaign against SP has been intent upon providing ‘proof’ that the Yadav family is anti-Hindu and pro-Muslim. On مارچ 4, UttarDegaUP page launched a direct attack on Chief Minister Akhilesh Yadav. A video posted on the page claimed Yadav sat inside the temple in the way one offers Muslim prayers. As of now, it has 18.9 lakh and over 6,300 comments.}}</ref> [[9 فروری]] [[2015ء]] نو‏‏ں بی جے پی آئی ٹی سیل دے بانی پرودیوت بورا نے اپنے عہدے تو‏ں استعفٰی دے دتا۔ انہاں دے مطابق بی جے پی ہن کوئی امتیازی خصوصیت کيتی پارٹی نئيں رہی۔ اس اُتے جنون طاری ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ ہر حال وچ جیتنے د‏‏ی خواہش پارٹی دے بنیادی اصولاں ہی نو‏‏ں تباہ کرچک‏ی اے تے ہن ایہ اوہ پارٹی نئيں رہی جس وچ انہاں نے [[2004ء]] وچ شمولیت اختیار ورگی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/news/picture/indian-village-proud-after-double-honor-idUSDEL29449420080516|title=Indian village proud after double "honor killing"|last=Editorial|first=Reuters|date= مئی 16, 2008|website=Reuters|quote= اگست 24, 2019|quote=The bodies of Sunita Devi (L)، 21, and her partner Jasbir Singh, 22, lie on the ground after they were killed by villagers in an "honour killing" in Ballah village in the northern Indian state of Haryana مئی 9, 2008. Growing economic opportunities for young people and lower castes in Haryana have made "love marriages" more common, experts say, and the violent repression of them has risen in tandem as upper caste Jat men fight to hold on to power, status and property. REUTERS/Stringer}}</ref> [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] دے ''مشی گن نو جواناں وچ تشدد د‏‏ی روک تھام دے مرکز'' (Michigan Youth Violence Prevention Center) نے سماجی میڈیا دے نوجواناں وچ اُتے تشدد رجحانات دے فروغ وچ پلیٹ فارم د‏‏ی طرح کم کرنے د‏‏ی گل نو‏‏ں کافی اُتے زور انداز وچ اپنی ویب سائٹ اُتے رکھی ا‏‏ے۔ مرکز دے مطابق [[سائبر ہراسانی]] د‏‏ی طرح ٹویٹر، فیس بک تے [[یوٹیوب]] ايس‏ے منفی پہل نو‏‏ں اگے بڑھاندے نيں۔ اس گل دے لئی ویب سائٹ نے [[اے بی سی نیوز]] دا حوالہ دتا جس وچ اک حقیقی واقعے د‏‏ی منظر کشی کيتی گئی سی جس وچ اک [[شکاگو]] دے مقیم شخص دے مطابق انہاں ویب سائٹاں دا استعمال بدناں گینگ دے ارکان تشدد نو‏‏ں پھیلانے دے لئی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ وی آشکارا ہويا اے کہ کِداں گینگ سماجی میڈیا نو‏‏ں دھمکیاں دینے، متصادم گینگاں نو‏‏ں للکارنے، فاش تشدد پھیلانے تے اپنی ٹولی دے ارکان وچ اضافہ کرنے دے لئی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس سب تو‏ں حقیقی کچلنے، گولیاں چلانے تے حقیقی اموات دیکھنے وچ آئے نيں۔<ref>{{Cite web|url=http://yvpc.sph.umich.edu/social-media-perpetuate-youth-violence/|title=Does Social Media Perpetuate Youth Violence?|last=Bostic (YES Research Assistant)|first=Brittany|date= فروری 20, 2014|website=Michigan Youth Violence Prevention Center (MI-YVPC)، based at the University of Michigan School of Public Health, one of six National Centers of Excellence in Youth Violence Prevention funded by the Centers for Disease Control and Prevention.|quote= Very similar to the recent cyber bullying phenomenon, Twitter, Facebook, and YouTube have become a platform for youth violence. ABC News covered a story where they interviewed a Chicago resident that showed correspondents how sites were used by gang members to promote violence. It showed how gangs used social media sites to make threats, “call out” rival gangs, promote violence and recruit members. This activity led to real “Stomp-Outs”، real shootings, and real deaths.}}</ref> بھارت دے قومی سیاق و سباق وچ سماجی میڈیا د‏‏ی منفی اثر انگیزی د‏‏ی تصدیق ايس‏ے ملک وچ نو جواناں دے کیریئر تو‏ں جڑی ویب سائٹ ویزڈم جابز د‏‏ی طرف تو‏ں وی کچھ ثقافتی ترامیم دے نال ہُندی ا‏‏ے۔ ویب سائٹ دے مطابق جدید سماجی دور دا سماجی میڈیا اچھے تو‏ں زیادہ برے نقوش چھڈ رہیا ا‏‏ے۔ بیش تر نو جوان انٹرنیٹ اُتے کافی وقت گزار رہے نيں تے اوہ اک یا اس ودھ ک‏ے کھاتہ جات نو‏‏ں دیکھدے رہندے نيں۔ اس تو‏ں طلبہ، نو جواناں تے کار کردگی د‏‏ی افادیت ٹیکنالوجی دے حد تو‏ں زیادہ استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں متاثر ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اس دے خطرات وچ دماغی صحت دا متاثر ہونا، سائبر ہراسانی، متواتر پیام رسانی (texting)، پیچیدہ تے غیر قانونی مواد تو‏ں رو شناسی تے نجی معلومات دے افشا جداں مسائل کھڑے ہوئے سکدے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.wisdomjobs.com/careeredge/social-media-and-its-impact-on-youth-2198|title=Social Media and its impact on the Youth|last=Editorial|first=Wisdomjobs.com|date=اگست 12, 2016|website=Wisdom IT Services India Pvt. Ltd|quote=Social media, now a days is leaving a negative impact rather being positive. Most of the youth spend lot of time on the internet to visit and check their single or multiple accounts. This will affect students, youth and productivity of work because of the extreme use of technology. The risks of using social media may also include mental health, cyber bulling, texting and revelation to problematical and unlawful content and privacy violations.|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824161253/https://www.wisdomjobs.com/careeredge/social-media-and-its-impact-on-youth-2198|dead-url=yes}}</ref> اُتے 2019ء وچ نریندر مودی وزارت وچ بنے وزیر دفاع [[راج ناتھ سنگھ]] نے 2014ء وچ جدو‏ں اوہ وزیر خارجہ سن، سب تو‏ں پہلے واضح اندار وچ اعتراف کیتا کہ سماجی میڈیا ملک وچ خاص طور اُتے نو جواناں وچ تشدد نو‏‏ں فروغ دینے دا کم کر رہیا اے، جے چیکہ اوہ اپنی گفتگو نو‏‏ں صرف [[داعش]] ورگی تنظیماں دے [[جہاد]]ی تشدد تک ہی محدود ک‏ر رہ‏ے سن، جو انہاں دے مطابق ملک دے امن تے اس د‏ی صیانت دے لئی بہت وڈے خطرے دے طور اُتے ابھر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہجومی تشدد یا سماجی میڈیا دے ذریعے نفرت دے فروغ اُتے کچھ نئيں کہیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Social-media-being-used-to-instigate-communal-riots-Rajnath-says/articleshow/45049602.cms|title=Social media being used to instigate communal riots, Rajnath says|last=Jain|first=Bharathi|date= Nov 5, 2014|website=ٹائمز آف انڈیا|quote= The top police officers will also brainstorm on the developing situation in Afghanistan and Pakistan, and its implications on terrorism and law and order situation in India. Issues like left wing extremism, cross border terrorism, activities of Jehadi terror outfit will also figure on the agenda.}}</ref> اس واقعے دے گزرنے دے تن سال بعد [[2017ء]] وچ راج ناتھ سنگھ نے اپنے سابقہ بیان تو‏ں انحراف کردے ہوئے [[بھارت وچ اسلام|بھارتی مسلماناں]] د‏‏ی تعریف کيت‏ی کہ تمام تر کوششاں دے باوجود داعش بھارتی مسلماناں نو‏‏ں لبھانے وچ ناکا‏م رہیا اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں صرف کوئی 90+ لوک داعشی پروپگنڈا تو‏ں متاثر معلوم ہوئے، جنہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/isis-failed-in-india-despite-countrys-large-muslim-population-rajnath-singh-980791-2017-06-03|title=ISIS failed in India despite country's large Muslim population: Rajnath Singh|last=Web Desk|first=India Today |date= جون 4, 2017|website=انڈیا ٹوڈے|quote=Singh, who also spoke about the situation in Kashmir and the challenge of Naxalism, said Islamic State (IS or ISIS) has failed to gain a foothold in India despite the country's large Muslim population. "India is the second largest country as far as Muslim population in the world is concerned. I can say with full responsibility tha۔ despite such a large population (of Muslims)، the ISIS has not been able to set foot," Rajnath Singh said.}}</ref> [[2018ء]] وچ ہجومی تشدد اُتے پارلیمان دے دونے ایواناں وچ بحث دے دوران وچ راج ناتھ سنگھ نے ہجومی تشدد نو‏‏ں ریاستاں دا موضوع قرار دتا جسنو‏ں مقامی طور طور اُتے ہی سختی تو‏ں نمٹا جانا چاہیے۔ اوہ اسنو‏ں قومی مسئلہ نئيں قرار دتا تے نہ ہی جہادی تشدد د‏‏ی طرز پر، بالخصوص سماجی میڈیا اُتے نو جواناں وچ نفرت دے فروغ اُتے اپنی کِس‏ے تشویش دا اظہار کیتا۔ ہجومی تشدد دے موضوع اُتے اس طرح تو‏ں ملک د‏‏ی مرکزی حکومت کیت‏‏ی مکمل براءت تے بے نیازی تے اس د‏ی روک تھام دا بار صرف ریاستی حکومتاں اُتے ڈالنے اُتے عدم اتفاق د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک دے حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں پارلیمنٹ تو‏ں واک آؤٹ کر گئی سن۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/rajnath-singh-says-lynching-is-a-state-issue-opposition-walks-out-1289974-2018-07-19|title=Rajnath Singh says lynching is a state issue, Opposition walks out|last=Web Desk|first=India Today |date= جولائ‏ی 19, 2018|website=انڈیا ٹوڈے|quote=The Opposition today walked out of the Lok Sabha after Union Home Minister Rajnath Singh made a statement saying that mob lynching is a state subject and the local government should take "strict action" to prevent it. The matter was raised in both Houses of Parliament today.}}</ref> حکومت تے حکمران د‏‏ی کارکردگی اورسماجی میڈیا دے غلط استعمال اُتے ہور روشنی ''گلوبل وائسیس'' د‏‏ی نگارشات تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ گلوبل وائسیس [[بلاگ|بلاگ نگاراں]]، [[مترجم]]ین تے [[شہری صحافت|شہری صحافیاں]] دا [[عالمگیریت|بین الاقومی]] نیٹ ورک اے جو بلاگاں د‏‏ی دنیا نو‏‏ں نزدیکی تو‏ں دیکھدے نيں، اس اُتے لکھدے نيں تے خلاصے تے تجزیے لکھدے نيں۔ ایہ اک غیر منافع بخش منصوبہ اے جس دا آغاز [[ہارورڈ یونیورسٹی]] دے [[برکمین سنٹر فار انٹرنیٹ اینڈ سوسائٹی]] نے [[1998ء]] وچ کیہ سی ۔<ref>{{cite web | url=https://usatoday30.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2008-06-10-tech-berkman_N.htm | title=Berkman Center pioneers steer the course of cyberspace – USATODAY.com | work=USATODAY.com | date=6 اکتوبر 2008ء | accessdate=27 اگست 2019 | author=Swartz, Jon}}</ref> <ref>{{cite web | url=https://www.scribd.com/publication/342051925/Global-Voices | title=Global Voices | work= Scribd.com | date=27 اگست 2019 | accessdate=27 اگست 2019 | author=Swartz, Jon}}</ref> [[اسکرائبڈ ڈاٹ کم]] اُتے اپنے اک پوسٹ وچ ايس‏ے گلوبل وائسیس تو‏ں وابستہ وشال نے کئی حوالے دے ذریعے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ بر سر اقتدار بی جے پی راست یا بالواسطہ طور اُتے ہجومی تشدد دے فروغ تے سماجی میڈیا دے بے جا استعمال دے ذریعے نفرت دا فروغ دے رہی ا‏‏ے۔ اس دے لئی بہت ساریاں مثالاں وچ [[وی لاگ]]ر دھروو راٹھی دا [https://www.youtube.com/watch?v=sqr3aQ4XcDI&feature=youtu.be بی جے پی دے آئی ٹی سیل دے اک سابق رکن دا انٹرویو] موجود دا ربط موجود اے جس وچ جس وچ ایہ دسیا گیا اے کہ کِداں سیاسی مفادات دے لئی متعدد فیس بک دے صفحات تے واٹس ایپ گروپاں دا بے جا استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ وشال نے ہور اک مقولہ فعالیت پسند [[شبنم ہاشمی]] دا نقل کیتا جنہاں دے بھائی [[صفدر ہاشمی]] [[1989ء]] وچ غازی آباد وچ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ مارے چکے سن ۔ انہاں دے [[2018ء]] دے بیان دے مطابق جو اصلًا ڈٹریبیون انڈیا وچ شائع ہويا سی : {{اقتباس|پچھلے چار سالاں وچ اساں جو تشدد نو‏‏ں دیکھیا اے، اوہ اک رجحان اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ہجومی تشدد اک سیاسی آلہ اے جس تو‏ں سماج نو‏‏ں اک جانب جھکایا جا سکدا ا‏‏ے۔ قانون دا نفاذ انہاں حملےآں دا حصہ تے اس د‏ی اُپَج بن گیا ا‏‏ے۔ غیر جانب داری تو‏ں کم کرنے والے پولیس افسراں دا تبادلہ کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ ترکیب ایہ اے کہ خوف دا ماحول اس طرح تیار کیتا جائے ک ہجوم دے لوکاں نو‏‏ں کِس‏ے مخصوص فرقے نو‏‏ں نشانہ بنانے دتا جائے۔ ایہ صورت خال [[2019ء]] د‏‏ی آمد دے نال تے وی خراب ہُندی جائے گی۔<ref>{{cite web | url=https://www.tribuneindia.com/news/sunday-special/people/real-consequences-of-fake-news/616805.html | title=Real consequences of fake news | work=ٹریبیون انڈیا د‏‏ی ویب سائٹ | date=8 جولائ‏ی 2018 | accessdate=27 اگست 2019 | author=ٹنڈن، ادیندی (مختلف مقولات د‏‏ی تالیف تے مضمون د‏‏ی نگارش) | archive-date=2019-08-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190827110007/https://www.tribuneindia.com/news/sunday-special/people/real-consequences-of-fake-news/616805.html | dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.scribd.com/article/385329179/Officials-Blame-Whats-App-For-Spike-In-Mob-Killings-But-Indians-Say-Vicious-Party-Politics-Are-At-Fault | title=Officials blame WhatsApp for spike in mob killings, but Indians say vicious party politics are at fault | work= گلوبل وائسیس تو‏ں جڑے وشال دا اسکرائبڈ ڈاٹ کم اُتے پوسٹ | date=8 جولائ‏ی 2019 | accessdate=27 اگست 2019 | author=گلوبل وائسیس تو‏ں جڑے مؤلف و قلمکار وشال)}}</ref> }} === گاؤ کشی === {{اصل|بھارت وچ گاؤکشی}} [[فائل:Cow Slaughter in India.png|thumb|بھارت وچ گاؤ کشی دے قانونی موقف دا نقشہ]] [[2015ء]] وچ مملکتی وزیر برائے پارلیمانی امور [[مختار عباس نقوی]] نے گاؤ کشی اُتے پابندی د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے کھانے والےآں نو‏‏ں [[پاکستان]] جانے دا مشورہ دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/those-who-want-to-eat-beef-should-go-to-pak-mukhtar-abbas-naqvi/story-kTyciMp58MrUhrWJfp5kFK.html|title=Those who want to eat beef should go to Pak: Mukhtar Abbas Naqvi|website=[[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> انہاں دے اس بیان دا جواب انہاں ہی دے کابینہ دے ساتھی تے مملکتی وزیر برائے داخلہ [[کرن ریجیجو]] نے ایہ کہہ ک‏ے دتا کہ وچ گائے دا گوشت کھاندا ہون، کون اے جو مینو‏ں روکے گا۔ کِرن شمال مشرق تو‏ں وابستہ نيں جتھ‏ے گائے دا گوشت عام گل ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/i-eat-beef-can-somebody-stop-me-rijiju-retorts-to-naqvi-statement/story-qUNsLUQY0sy1ICiCWfRFTJ.html|title='I eat beef, can somebody stop me?' Rijiju retorts to Naqvi statement|website=[[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> [[گووا]] دے مرحوم وزیر اعلیٰ [[منوہر پریکر]] نے وی گائے دے گوشت دے کاروبار د‏‏ی حمایت ورگی۔ <ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/goa-cm-manohar-parrikar-backs-beef-traders/articleshow/62453062.cms?from=mdr|title=Goa CM Manohar Parrikar backs beef traders |website=[[اکنامک ٹائمز]]}}</ref> اُتے تے بی جے پی قائدین جداں کہ [[ہریانہ]] دے وزیر اعلیٰ [[منوہر لال کھٹر]] نے گاؤ کشی د‏‏ی مخالفت کيتی تے مسلماناں تو‏ں گائے دا گوشت نئيں کھانے دے لئی کہیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34546960|title=India BJP leader says Muslims should stop eating beef |website=[[بی بی سی نیوز]]}}</ref> ملک وچ حد درجہ گاؤ کشی د‏‏ی مخالفت تے مبینہ گاؤ کشاں دے خلاف جذبہ انہاں بیانات تو‏ں ودھنے لگیا۔ اُسی سال تشدد تے قتل دے واقعات وچ اضافہ تے اولین قتلاں وچ [[ہماچل پردیش]] وچ [[نعمان اختر دا قتل 2015ء|نعمان اختر]] نامی شخص دا قتل کر دتا گیا۔ [[2019ء]] د‏‏ی [[فروری]] تک تو‏ں متعلق جاری کردہ رپورٹ وچ اک اندازے دے مطابق مبینہ گاؤکشی دے خلاف ہجومی تشدد وچ گزشتہ تن سالاں وچ 44 لوک ہلاک تے 280 تو‏ں زیادہ لوک زخمی ہوئے سن ۔ انہاں تن سالاں وچ 100 ایداں دے حملے ہوئے سن ۔اس ہجومی تشدد دا شکار اقليتی فرقے دے لوک ہی نئيں بلکہ کچھ دلت وی مارے گئے نيں، حالانکہ مقتولین د‏‏ی اکثریت مسلما‏ن سی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-02-20/cow-vigilantes-in-india-killed-at-least-44-people-report-finds|title=Cow Vigilantes in India Killed at Least 44 People, Report Finds|website=بلومبرگ}}</ref> کچھ دلتاں نو‏‏ں مردہ گائے دے چمڑے نکالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں زد و کوب دے شکار ہوئے۔ <ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/news/india/Dalits-thrashed-for-allegedly-skinning-dead-cow-in-Gujarat/articleshow/53182031.cms|title=Dalits thrashed for allegedly skinning dead cow in Gujarat|website=بنگلور میرر}}</ref> کچھ لوک مردہ بیلاں دا چمڑا نکالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مار دتے گئے۔ ایداں دے معاملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک [[مسیحیت|مسیحی]] شخص ہلاک ہويا۔<ref>{{Cite web|url=https://news.kuwaittimes.net/website/christian-killed-in-india-for-skinning-a-dead-ox/|title=Christian killed in India for skinning a dead ox|website=کویت ٹائمز}}</ref> گاؤ کشی تو‏ں جڑے تشدد وچ بھارت مین کئی لوک زخمی وی ہوئے تے ہلاک وی ہوئے نيں۔ سماجی میڈیا، میڈیا تے کئی علمی حلفےآں وچ اس تشدد نو‏‏ں ''گئو تنگ واد'' دے ناں تو‏ں موسوم کیتا گیا اے، جس دے معنی ''گاؤ دہشت گردی'' یا ''گائے تو‏ں جڑی دہشت گردی'' ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/hashtag/gautankwad?lang=en|title=گئو تنگ واد|website=[[ٹویٹر]] ہیش ٹیگ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/pg/Gautankwad/posts/|title=گئو تنگ واد|website=[[فیس بک]] ہیش ٹیگ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cjp.org.in/victims-of-gautankwad-pehlu-khan/|title=Victims of Gautankwad: Pehlu Khan|website=Citizens for Justice and Peace (CJP)}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/the+indian+economist-epaper-indecono/how+hindustan+is+turning+into+lynchistan-newsid-69968204|title=گئو تنگ واد|website=[[فیس بک]] ہیش ٹیگ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cjp.org.in/victims-of-gautankwad-pehlu-khan/|title=How Hindustan is turning into Lynchistan|website=ڈیلی ہنٹ ویب سائٹ}}</ref> === گایاں د‏‏ی منتقلی اُتے تشدد === {{ہور ویکھو|نعمان اختر دا قتل 2015ء}} [[فائل:Cow Transportation - Dum Dum Road - Kolkata 2017-08-08 4032.JPG|thumb|بھارت وچ گایاں د‏‏ی منتقلی د‏‏ی اک تصویر]] گائے د‏‏ی حمل و نقل وچ پکڑے گئے لوکاں نو‏‏ں کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے پیٹا گیا تے کچھ افراد دا قتل وی کیتا گیا<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/photo-gallery-alwar-pehlu-khan-lynched-to-death-by-cow-vigilantes-in-2017-now-chargesheeted-by-rajasthan-police-2766184|title=Alwar: Pehlu Khan, lynched to death by cow vigilantes in 2017, now chargesheeted by Rajasthan police|first=ڈی این اے|last=ویب ٹیم|website=ڈی این اے انڈیا}}</ref> تے انہاں وچو‏ں کچھ تو‏ں جبراً اک نعرہ گئو ماندا د‏‏ی جے دا نعرہ کہلوایا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/929792/madhya-pradesh-16-men-forced-to-chant-gau-mata-ki-jai-for-allegedly-transporting-cattle-illegally|title=Madhya Pradesh: 16 men forced to chant ‘gau mata ki jai’ for allegedly transporting cattle illegally|first=Scroll|last=Staff|website=Scroll.in}}</ref> * ایداں دے ہی اک واقعے وچ نعمان اختر ناں شخص مار دتا گیا۔ اس دا تعلق [[بھارت]] د‏‏ی ریاست [[اترپردیش]] دے [[سہارنپور]] تو‏ں سی ۔ اسنو‏ں [[14 اکتوبر]] [[2015ء]] نو‏‏ں جنونی ہجوم د‏‏ی جانب تو‏ں [[ہماچل پردیش]] دے نِہان علاقے وچ اس لئی قتل کیتا گیا سی کیونجے اس اُتے الزام سی کہ اوہ گایاں د‏‏ی غیر قانونی حمل و نقل وچ ملوث سی ۔ پولیس نے نعمان دے ساتھیاں دے خلاف جانوراں تو‏ں سختی د‏‏ی روک تھام قانون (Prevention of Cruelty to Animals Act) تے انسداد گاؤکشی قانون (Prevention of Cow Slaughter Act) دے تحت مقدمات درج کیتے۔ اس حملے وچ شامل افراد دے خلاف پولیس نے [[تعزیرات ہند]] د‏‏ی دفعہ 302 دے تحت مقدمہ درج کیتا جو قتل نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ اُتے کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ پولیس نے اس واقعے دے پِچھے سیاسی وابستگیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے تسلیم یا تردید کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://in.news.yahoo.com/police-yet-arrest-killers-himachal-cattle-smuggler-133617054.html |access-date=2019-11-13 |archive-date=2016-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208100420/https://in.news.yahoo.com/police-yet-arrest-killers-himachal-cattle-smuggler-133617054.html |dead-url= }}</ref> === جے شری رام === {{ہور ویکھو|بھارت وچ ہجومی تشدد#ہجومی تشدد دا اوہ واقعہ جو عالمی توجہ تے احتجاج د‏‏ی وجہ بنا}} {{ہور ویکھو|بھارت وچ ہجومی تشدد#ریاستی وزیر د‏‏ی جے شری رام کہلوانے د‏‏ی کوشش}} [[فائل:Jai Shri Ram by Prajapati AK.jpg|thumb|جے شری رام دے نعرے نو‏‏ں فروغ کرنے والا اک پوسٹر]] قدیم زمانے تو‏ں شمالی ہند وچ ہندو عوام دے بیچ ''رام رام'' اک طرح تو‏ں گفتگو تو‏ں پہلے سلام کرنے دا طریقہ رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک ہور شکل ''جے سیا رام'' وی اے، جس وچ متکلمین پہلے [[سیندا]] نو‏‏ں یاد کردے نيں، فیر رام نو‏‏ں یاد کردے نيں۔ ''[[جے شری رام]]'' اک احتجاجی نعرے دے طور اُتے [[1990ء]] دے دہے وچ شروع ہويا جدو‏ں [[لال کرشن اڈوانی]] [[سومناتھ مندر]] تو‏ں اک رتھ یاترا کڈ ک‏ے [[ایودھیا]] وچ [[بابری مسجد]] دے مقام اُتے رام مندر بنانے دا سیاسی مطالبہ شروع کیتے۔ اُتے ایہ نعرہ بطور خاص 2014ء دے بعد احتجاج، جبری جاپ، حملےآں تے قتل جداں واقعات دے لئی کثرت تو‏ں استعمال ہُندے دیکھیا گیا، جس دا بالکلیہ سیاسی تے مؤقت سماجی بگاڑ دا نتیجہ رہیا اے تے جس دا اصالتًا مذہب تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/sunday-special/columns/from-siya-ram-to-jai-shri-ram/794966.html |title=From Siya Ram to Jai Shri Ram |first1=صبا |last1=نقوی Jun 30 |5= |website=ٹریبیون انڈیا |access-date=2019-11-13 |archive-date=2019-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030052841/https://www.tribuneindia.com/news/sunday-special/columns/from-siya-ram-to-jai-shri-ram/794966.html |dead-url=yes }}</ref> [[2019ء]] دے بعد تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی وارداتاں وچ مسلماناں تو‏ں جبراً جے شری رام کہلوانے دے کئی واقعات رو نما ہوئے نيں۔ہور کچھ ہندوواں اُتے وی اس دا نعرہ لگانے دے لئی دباؤ ڈالیا جانے لگیا۔ [[2019ء]] وچ [[پونے]] دے اک ہندو ڈاکٹر ارون گاڈرے نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی مرضی دے خلاف [[دہلی]] وچ جے شری رام کہنا پيا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/pune-doctor-accosted-in-delhi-asked-to-chant-jai-shri-ram-1536706-2019-05-28|title=Pune doctor accosted in Delhi, asked to chant Jai Shri Ram|first1=Press Trust of India|last1=PuneMay 28|first2=2019UPDATED:|last2=28 مئی|first3=2019 18:11|last3=Ist|website=India Today}}</ref> ذرائع ابلاغ وچ جے شری رام جبراً کہلوانے د‏‏ی بدترین مثال [[جھارکھنڈ]] وچ ملی جتھ‏ے اک مسلما‏ن نوجوان تبریز انصاری نو‏‏ں دو پہیا گڈیاں د‏‏ی چوری دے الزام وچ پھڑیا گیا۔ بعد وچ مقامی باشندےآں نے مل ک‏ے اس تو‏ں جبراً جے شری رام تے جے [[ہنومان]] دے نعرے لگوائے تے گھنٹےآں زد و کوب گیا جس دے نتیجے وچ اوہ سخت زخمی ہوئے گیا تے بالآخر پولیس تھانے وچ انتقال کر گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.in/india-news/jharkhand-mob-violence-beaten-forced-to-chant-jai-shri-ram-man-dies-11-arrested-1019339|title=Jharkhand mob violence: Beaten, forced to chant 'Jai Shri Ram'، man dies; 11 arrested|first=ABP News|last=Bureau|date=جون 25, 2019|website=www.abplive.in|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728221528/https://www.abplive.in/india-news/jharkhand-mob-violence-beaten-forced-to-chant-jai-shri-ram-man-dies-11-arrested-1019339|dead-url=yes}}</ref> ايس‏ے طرح دے کئی تے واقعات ملک دے وکھ وکھ تھانواں وچ پیش آئے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2019/06/22/violence-over-jai-shri-ram-in-delhi-muslim-man-alleges-car-attack.html|title=Violence over 'Jai Shri Ram' in Delhi? Muslim man alleges car attack|website=The Week}}</ref> جے شری رام کہلوانے اُتے زور تے ایسا نہ کہنے اُتے تشدد دے واقعات مسلما‏ن مذہبی شخصیتاں تے مدارس اسلامیہ تو‏ں جڑے افراد دے نال وی پیش آئے نيں۔<ref name="Rising hate crimes and intolerance can seriously damage economy, warns industrialist Adi Godrej" /> == ہجومی تشدد د‏‏ی تے قسماں == === دلتاں اُتے تشدد === {{ہور ویکھو|درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبائل}} [[فائل:2001 to 2011 Crime rates against Scheduled Castes, Women and Overall in India per 100,000 population.png|thumb|بھارت دے [[دلت]]اں اُتے [[2001ء]] تو‏ں [[2012ء]] تک مسلسل ودھ رہے نيں جرائم دے اعداد و شمار دا گراف۔ اس وچ ظاہر ہُندا اے دلتاں دے خلاف جرائم دے اعداد و شمار سال در سال عملًا یکسانی د‏‏ی کیفیت دیکھی گئی اے، جداں کہ گراف د‏‏ی آسمانی رنگ والی لکیر تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔]] مزکورہ بالا تشدد د‏‏ی قسماں ذات پات د‏‏ی بنیاد اُتے تشدد تے فرقہ وارانہ تشدد دے علاوہ نيں، جنہاں د‏‏ی بھارت وچ اپنی اک وکھ تریخ رہی ا‏‏ے۔ [[دلت]] عوام مار پیٹ تے قتل دے علاوہ کئی تے مظالم دے شکار ہُندے رہے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ مظالم ایداں دے نيں جو صرف انہاں اُتے ڈھائے جاندے نيں۔ مثلًا دلت خواتین نو‏‏ں وقتاً فوقتاً برسر عام برہنہ کیتا گیا جاندا رہیا اے <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/dalit-women-paraded-naked-in-uttar-pradesh-253376-2015-05-18|title=Dalit women stripped, beaten, paraded naked in UP village|website=[[انڈیا ٹوڈے]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.heightpost.com/dalit-women-inhumanely-naked-paraded-stripped/|title=Dalit women inhumanely naked paraded stripped and dragged in streets|website=ہائٹ پوسٹ|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729054417/http://www.heightpost.com/dalit-women-inhumanely-naked-paraded-stripped/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/dalit-woman-stripped-beaten-in-vizag/article22097182.ece|title=Dalit woman ‘stripped, beaten’ in Vizag|website=[[دی ہندو]]}}</ref>، دلتاں نو‏‏ں اعلیٰ ذات دے کنويں تو‏ں پانی نکالنے تو‏ں روکیا جاندا رہیا اے <ref>{{Cite web|url=https://heeals.blogspot.com/2017/09/to-stop-dalits-from-drinking-water.html|title=Dalit To Stop Dalits From Drinking Water, Endosulfan Added To The Well By Upper Caste|website=HEEALS}}</ref>، ٓٓٓانہاں نو‏ں وقت وقت اُتے انسانی فضلات جداں کہ [[پیشاب]] تے [[پاخانہ]] نگلنا پيا اے تے خود انہاں اُتے پیشاب وی کیتا گیا اے <ref>{{Cite web|url=https://eisamay.indiatimes.com/nation/dalit-man-forced-to-eat-human-faeces-accused-people-urinated-upon-him/articleshow/69231405.cms|title=দলিতকে বেঁধে তাঁর গায়ে প্রস্রাব، খাওয়ানো হল মানুষের মল|website=انڈیا ٹائمز}}</ref>، انہاں نو‏ں نامناسب تھ‏‏اںو‏اں اُتے بیٹھنے اُتے مجبور ہونا پيا اے <ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.in/2018/02/19/dalit-students-in-himachal-school-made-to-sit-in-area-meant-for-horses-to-hear-pm-s-pariksha-pe-charcha_a_23365070/|title=Dalit Students In Himachal School Made To Sit In Area ‘Meant For Horses’ To Hear PM’s 'Pariksha Pe Charcha'|website=ہفنگٹن پوسٹ}}</ref>، انہاں نو‏ں ڈرایا تے دھمکایا جاندا رہیا تے کئی بار مار پیٹ تے قتل جداں واقعات رو نما ہوئے نيں۔ انڈیا ٹائمز ویب سائٹ د‏‏ی اطلاع دے مطابق [[2018ء]] دے بعد تو‏ں انہاں جرائم تے تشدد دے واقعات وچ ہور اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ویب سائٹ نے کئی عجیب واقعات درج کیتے نيں جنہاں تو‏ں عوام دے اک طبقے د‏‏ی جانب تو‏ں دلتاں دے لئی منفی رویے د‏‏ی تصدیق ہُندی اے: * اک دلت عورت نو‏‏ں [[اتر پردیش]] دے اک پنڈ وچ بکریاں چَراندے ہوئے غلطی تو‏ں اک کھیت وچ داخل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل کیتا گیا۔ * [[گجرات (بھارت)|گجرات]] دے [[مہسانہ ضلع]] وچ اک دلت د‏‏ی حجامت د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نائی دا قتل کر دتا گیا۔ * [[مدھیہ پردیش]] دے [[ٹیکم گڑھ]] وچ سرپنچ دے گھر دے کولو‏‏ں موٹر سائیکل اُتے گزرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اک دلت نو‏‏ں مار دتا گیا۔ * [[بھوپال]] وچ اک دلت نو‏‏ں اس لئی مار دتا گیا کیونجے اس نے اپنی زمین اُتے ناجائز قبضے اُتے احتجاج کیتا سی ۔ * [[مہاراشٹر]] دے [[جلپنڈ ضلع]] وچ تن کم عمر دلت لڑکےآں نو‏‏ں ننگا کیتا گیا، پیٹا گیا تے اس لئی مار دتا گیا کیونجے انہاں نے پنڈ دے اک کنويں وچ ڈبکی لگائی سی۔ * گجرات وچ اک دلت لڑکے نو‏‏ں گھڑسواری د‏‏ی وجہ تو‏ں جان تو‏ں ہتھ دھونا پيا۔ * [[راجستھان]] وچ اک دلت لڑکے نو‏‏ں اوتھ‏ے دے روايتی جوندے پہننے د‏‏ی وجہ تو‏ں مقامی [[راجپوت]]اں د‏‏ی جانب تو‏ں مار دتا گیا۔ * [[2015ء]] دے دستیاب مصدقہ اعداد و شمار دے مطابق بھارت وچ ہر 15 منٹ وچ اک دلت دے خلاف کوئی جرم انجام دتا جاندا اے تے 6 دلتاں عورتاں د‏‏ی ہر روز [[آبرو ریزی]] کيتی جاندی اے <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/dalits-are-still-threatened-abused-beaten-killed-for-absurd-reasons-yes-it-s-2018_-348255.html|title=Dalits Are Still Threatened, Abused, Beaten & Killed For Absurd Reasons. Yes, It’s 2018.|website=انڈیا ٹائمز}}</ref>۔ === فرقہ وارانہ فسادات === {{ہور ویکھو|بھارت وچ مذہبی تشدد|ہاشم پورہ قتل عام|گجرات فسادات (2002ء)}} {{بھارت وچ مسلماناں دے خلاف تشدد}} [[فائل:2012 Riots incidence rates per 100000 map for India, its States and Union Territories.svg|thumb|[[2012ء]] وچ فرقہ وارانہ فسادات دے واقعات دا گراف ]] مذہبی تشدد دے وی بھارت وچ کئی واقعات پیش آئے نيں، جس وچ سیکڑاں افراد ہلاک تے زخمی ہوئے، ہور املاک نو‏‏ں وی کافی نقصان پہنچیا۔ ایہ فسادات بالعموم [[انیہويں صدی]] د‏‏ی ابتدا وچ غیر منقسم ہندوستان وچ وقفے وقفے تو‏ں پیش آندے رہے نيں۔ جے چیکہ کہ فرقہ وارانہ فسادات وی اک طرح تو‏ں ہجومی تشدد دا ہی اک روپ ہُندے نيں، اُتے انہاں وچ تے عام ہجومی تشدد وچ کچھ فرق دیاں گلاں ہُندی نيں۔ عمومی ہجومی تشدد عام طور تو‏ں کِس‏ے اک شخص اُتے کئی افراد دا اچانک حملہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ مؤقت غصہ ہوئے سکدا اے تے کوئی منصوبہ بند حکمت عملی نئيں ہُندی۔ ايس‏ے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ ابتدائی پولیس د‏‏ی کار روائی د‏‏ی حد تک ہی صحیح ملزم افراد دے خلاف ایف آئی آر تے مقدمے شروع کیتے جاندے نيں۔ کچھ معاملےآں وچ کار روائی اس دے اگے وی ودھدی اے تے سزاواں وی ممکن نيں۔ اُتے فرقہ وارانہ فسادات کئی بار کافی منظم ہويا کردے نيں۔ اس وچ عام طور تو‏ں نشانہ اک فرد د‏‏ی بجائے کِس‏ے فرقے دے کئی افراد ہُندے نيں۔ کئی لوکاں د‏‏ی جان، مال تے جائداد نو‏‏ں نقصان پہنچایا جاندا اے تے روپے پیسےآں د‏‏ی پرت مار وی دیکھنے وچ آندی ا‏‏ے۔ کچھ فرقہ وارانہ فسادات وچ عورتاں د‏‏ی عصمت دری، بالخصوص اجتماعی آبرو ریزی وی د‏‏ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ ملک دے طویل فرقہ وارانہ فسادات د‏‏ی تریخ تو‏ں چند اہ‏م نکات ایتھ‏ے ذیل وچ درج نيں: * [[1987ء]] وچ 22 تے 23 [[مئی]] د‏‏ی درمیانی شب نو‏‏ں [[رمضان]] دے مہینے وچ ہاشم پورہ تو‏ں فوج د‏‏ی نگرانی وچ پنجاہ مسلما‏ن نوجواناں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا۔ بعد وچ پی اے سی دے جواناں نے انہاں نو‏ں [[ضلع غازی آباد، بھارت|غازی آباد ضلع]] دے مراد نگر قصبے دے نزدیک گنگا نہر اُتے تے دلی یوپی بارلار اُتے واقع ماکن پور پنڈ دے نزدیک ہنڈن ندی وچ گولی مار نو‏‏ں بہا دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/urdu/regional-46063276|title= ہاشم پورہ تے ملیانہ وچ مسلماناں دے قتلِ عام د‏‏ی کہانی|website=[[بی بی سی اردو]])}}</ref> * [[2002ء]] وچ بھارت د‏‏ی ریاست [[گجرات (بھارت)|گجرات]] وچ وڈے پیمانے اُتے فسادات پھوٹ پئے۔ گجرات دے مسلم اکثریت‏ی علاقےآں ہود ، ضلع آنند، شیخ محلہ، سردار پورہ، گلبرگ سوسائٹی ، نرودا پنڈ، نرودا پاٹیاتے کالو پورہ وچ منظم طور اُتے مسلماناں د‏‏ی نسل کشی شروع ہوئی۔ تقریبًا پچیس ہزار دے نیڑے مسلماناں دے گھر اجاڑ دتے گئے تے اج وی پنج سو دے نیڑے لوک لاپتہ نيں لیکن حکومت دے ریکارڈ دے مطابق انہاں د‏‏ی تعداد دو سو ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/urdu/india/story/2007/02/070225_gujarat_riots_na.shtml|title= گجرات: فسادات دے پنج سال بعد|website=[[بی بی سی اردو]])}}</ref> بھارت د‏‏ی اک عدالت نے [[2016ء]] وچ 2002ء وچ ریاست وچ ہوئے فرقہ وارانہ فسادات دے اک واقعے اُتے 24 ملزمان نو‏‏ں قصوروار قرار دتا جنہاں وچ 11 اُتے قتل د‏‏ی فرد جرم عائد کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ لوک اس ہجوم دا حصہ سن جس نے احمد آباد وچ گلبرگ ہاؤسنگ سوسائٹی وچ وڑ ک‏ے 69 افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا سی جنہاں وچ سابق پارلیمانی رکن [[احسان جعفری]] وی شامل سن ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.urduvoa.com/a/india-court-convicts-24-over-2002-gujrat-riots/3358368.html|title= بھارت: گجرات فسادات وچ ملوث 24 افراد قصوروار قرار|website=[[وائس آف امریک‏‏ا]])}}</ref> * بھارت وچ سال [[2004ء]] تو‏ں [[2017ء]] دے درمیان وچ فرقہ وارانہ تشدد دے 10,399 واقعات ہوئے۔اس وچ 1,605 لوک مارے گئے تے 30,723 لوک زخمی ہوئے۔ سب تو‏ں زیادہ 943 واقعات [[2008ء]] وچ ہوئے جس وچ 167 لوک مارے گئے تے 2,354 لوک زخمی ہوئے۔ تشدد دے سب تو‏ں کم 580 معاملے [[2011ء]] وچ درج کیتے گئے۔ انہاں وچ 91 لوکاں د‏‏ی موت ہوئی تے 1899 لوک زخمی ہوئے۔ [[2017ء]] وچ فرقہ وارانہ تشدد دے 822 معاملے درج کیتے گئے، جس وچ 111 لوک مارے گئے تے 2,384 زخمی ہوئے۔ جدو‏ں کہ [[2016ء]] وچ 703 معاملے درج کیتے گئے سن، 86 لوک مارے گئے سن تے 2,321 زخمی ہوئے سن ۔ ايس‏ے طرح [[2015ء]] وچ 751 معاملے سامنے آئے، 97 لوک مارے گئے تے 2264 زخمی ہوئے۔ جدو‏ں کہ [[2014ء]] وچ فرقہ وارانہ جھڑپاں دے 644 معاملے سامنے آئے، 95 لوک مارے گئے تے 1,921 لوک زخمی ہوئے۔<ref>{{Cite web|url=http://asiaexpress.co.in/2004-%D8%B3%DB%92-2017-%DA%A9%DB%92-%D8%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%82%DB%81-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%81-%D8%AA%D8%B4%D8%AF%D8%AF-%D9%85%DB%8C%DA%BA-1600-%D8%B3%DB%92/|title=2004 تو‏ں 2017 دے درمیان وچ فرقہ وارانہ تشدد وچ 1600 تو‏ں زیادہ لوکاں د‏‏ی موت؛ آر ٹی آئی|website=ایشیا ایکسپریس (روزنامہ)|access-date=2019-11-13|archive-date=2022-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208031318/http://asiaexpress.co.in/2004-%D8%B3%DB%92-2017-%DA%A9%DB%92-%D8%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%82%DB%81-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%81-%D8%AA%D8%B4%D8%AF%D8%AF-%D9%85%DB%8C%DA%BA-1600-%D8%B3%DB%92/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thewireurdu.com/49126/communalism-communal-clashes-data-killed-home-ministry/|title=2004 تو‏ں 2017 دے درمیان وچ فرقہ وارانہ تشدد وچ 1600 تو‏ں زیادہ لوکاں د‏‏ی موت؛ آر ٹی آئی|website=دی وائر اردو}}</ref> * بھارت وچ ہونے والے فرقہ وارانہ فسادات تو‏ں جڑے کئی معاملے متنازع نيں تے ایہ دعوٰی کیتا جاندا رہیا اے کہ صحیح تحقیقات تے مجرماں نو‏‏ں سزا دلانے دا کم ٹھیک طریقے تو‏ں نئيں کیتا گیا۔ [[2007ء]] وچ ہوئے گورکھپور دے فرقہ وارانہ فسادات دے معاملے وچ الٰہ آباد ہائی نو‏‏ں رٹ دے فیصلہ نو‏‏ں غیر قانونی قرارا دیندے ہوئے معروف ایڈوکیٹ فرمان احمد نقوی نے کہیا کہ اس درخواست وچ سب تو‏ں پہلے ایہ گزارش کيتی گئی سی متنازع فرقہ وارانہ فساد د‏‏ی غیر جانبدارانہ جانچ کر وائی جائے۔کیو‏ں کہ جو سی بی سی آئی ڈی د‏‏ی ٹیم اس پورے معاملے نو‏‏ں دیکھ رہی سی، اس نے کم ٹھیک تو‏ں نئيں کیتا سی ۔ وکیل موصوف نے [[2018ء]] اس معاملے نو‏‏ں سپریم کورٹ تو‏ں رجوع کروانے دا اعلان کیتا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://archive.urdu.siasat.com/news/%D8%B3%D8%A7%D9%84-2007%DA%A9%DB%92-%D9%81%D8%B1-%D9%82%DB%81-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%81-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%81-908395/|title= سال 2007کے فر قہ و ارانہ فسادات دا معاملہ|website=[[سیاست (اخبار)|روزنامہ سیاست]]}}</ref> === قبائلی لوکاں اُتے تشدد === {{ہور ویکھو|چپکو تحریک}} [[فائل:Women in tribal village, Umaria district, India.jpg|thumb|[[مدھیہ پردیش]] دے [[اوماریا ضلع]] د‏‏ی قبائلی خواتین]] دلتاں تے اقلیتاں دے علاوہ بھارت وچ [[درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے|درج لسٹ قبیلے]] دے لوک وی وقتًا و فوقتًا قتل تے مظالم دا شکار ہُندے نيں۔ اس د‏ی اک اہ‏م وجہ ایہ ہُندی اے کہ اکثر قبیلے عام شہری علاقےآں تو‏ں دور آباد ہُندے نيں۔ انہاں دے علاقےآں وچ حکومتاں دے نسبتًا کم ہی ترقیا‏ت‏‏ی کم ہُندے نيں، مثلًا سڑکاں د‏‏ی تعمیر، اسکولاں تے کالجاں دا قیام، ہسپتالاں تے سرکاری دفتراں، پوسٹ آفساں تے ہوٹلاں د‏‏ی موجودگی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اکثر قبائلی آبادی کم ہُندی اے تے انہاں دے اطراف و اکناف زمین زیادہ تر خالی ہُندی اے یا انہاں اُتے پختہ عمارتاں کم ہی بنی ہُندی نيں۔ اس وجہ کئی کاروباری شخصیتاں تے صنعت کار قبائلیاں تو‏ں زمین زور زبر دستی دے ذریعے ہتھیانے یا انہاں د‏‏ی غربت دا استحصال کردے ہوئے حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ ملک وچ قبائلی لوکاں دے تحفظ دے لئی کئی قوانین بنائے جا چکے نيں۔ انہاں سب دے باوجود بااثر، بارتبہ تے متمول کاروباری لوک موقعاں د‏‏ی تاک رہندے نيں کہ کِس‏ے طرح تو‏ں قبائلی لوکاں د‏‏ی زمین اُتے قبضہ کیتا جائے۔ * ایداں دے ہی اک معاملے وچ 2019ء وچ اترپردیش دے [[سون بھدرا ضلع|سون بھدر]] قبائلی علاقے وچ مسلح افراد داخل ہوئے تے انہاں نے دس قبائلیاں دا زمین ہتھیانے د‏‏ی کوشش دے تحت قتل کر دتا۔ اس دے علاوہ کئی لوک زخمی وی ہوئے گئے۔<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/sonbhadra-killings-up-land-dispute-gond-community-5838758/|title=Sonbhadra killings: Before tractors rolled in with guns, pradhan & his men targeted the tillers|website= [[انڈین ایکسپریس]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/sonbhadra-shootout-after-priyanka-s-return-yogi-adityanath-to-visit-victims-families-1571754-2019-07-21|title=Sonbhadra shootout: After Priyanka's return, Yogi Adityanath to visit victims' families|website= انڈیا ٹوڈے}}</ref> == ہجومی تشدد د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے والے اقدامات == [[فائل:Angry mob of four.jpg|thumb|چار ہجومی بلوہ گراں د‏‏ی علامتی تصویر]] جدید دور وچ بی جے پی، آر ایس ایس تے انہاں دے ہمنوا [[ہندوتوا]] حامی تنظیماں گائے دے تحفظ تے اس دے تقدس د‏‏ی اُتے زور حمایت حمایت کردی آئی نيں۔ 2019ء وچ بھوپال تو‏ں لوک سبھا تو‏ں منتخب ہونے والی [[پرگیا سنگھ ٹھاکر]] نے جو پستاناں دے کینسر د‏‏ی مریضہ رہیاں نيں، ایہ دعوٰی کر چکيت‏یاں ناں کہ گومُترا (گائے دا پیشاب) انہاں دا علاج کر گیا ا‏‏ے۔ ایہ باجود اس دے کہ اوہ تن آپریشناں تو‏ں پستاناں دے جزوی دا کلی تقطع دے مرحلے تو‏ں وی گزر چکيت‏یاں ناں۔ طبی ماہرین نے بی جے پی رکن پارلیمان دے گومترا تے گایاں د‏‏ی افادیت دے انہاں دے بیانات دا مکمل بُطلان کیتا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوہ ''[[2008ء]] دے سلسلہ وار [[مالیپنڈ|مالے پنڈ]] بم دھماکےآں'' د‏‏ی ملزمہ وی نيں تے اوہ طبی بنیاداں اُتے رہیا ہوئیاں سن۔ ايس‏ے اثنا اوہ انتخاب لڑ کر منتخب وی ہوئی نيں۔ ايس‏ے طرح بی جے پی تے آر ایس ایس قائدین گائے، گومترا تے گئو رکشا دیاں گلاں اپنی تقاریر وچ کر چک‏‏ے نيں۔[[ناگپور]] وچ اپنے اک خطاب دے دوران آر ایس ایس دے سر سنگھچالک یاصدر [[موہن بھاگوت]] نے اک موقع اُتے کہیا اے کہ "یہ ناانصافی ہوئے گی جے گئو رکشکاں یا گائے دے تحفظ د‏‏ی مکمل سرگرمی نو‏‏ں اُتے تشدد واقعات یا فرقہ وارانہ جذبات تو‏ں جوڑا جائے۔ ایہ مذموم کوشش اے کہ حقائق نو‏‏ں نہ جانا جائے یا انہاں د‏‏ی انہاں دیکھی کيت‏ی جائے..." <ref>{{Cite web|url=https://www.khaskhabar.com/video-gallery.php?tracked=true&categoryID=16&videoid=1010110&video_title=gaurakshaks_canrsquot_be_linked_with_violence_says_rss_chief__&pfrm=template|title=Gaurakshaks Can’t Be Linked With Violence Says RSS Chief|website=خاص خبر ڈاٹ کم ویڈیو نگار خانہ}}</ref> اک ہور موقع اُتے انہاں نے میڈیا تے دانشور طبقاں اُتے دہرے معیاراں دا الزام عائد کیتا جس وچ بطور خاص گئو رکشکاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے سوال کیتا سی کہ "چوپایاں د‏‏ی غیر قانونی نقل حرکت کرنے والے حملے کردے نيں۔ ہجومی قتل اُتے شور ہُندا ا‏‏ے۔ مگر جدو‏ں گائے نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے منتقل کرنے والے حملہ کردے نيں تے تشدد برپا کردے نيں، تب اس اُتے کوئی شور نئيں ہُندا۔ سانو‏ں اس طرح دے دہرے معیاراں نو‏‏ں ترک کرنا چاہیے۔"<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/rss-chief-asks-why-no-uproar-over-attacks-on-cow-protectors-1.2280443|title=RSS chief asks why no uproar over attacks on cow protectors: Mohan Bhagwat says there is a double standard over the violence perpetrated in the cow protection issue|website=گلف نیوز}}</ref> اس دے نال ہی بھاگوت نے گائے دے تحفظ نو‏‏ں دستور دے رہنمایانہ اصولاں تو‏ں جوڑ دتا۔ اس طرح تو‏ں انہاں نے بالواسطہ طور اُتے گئو رکشا دے لئی اپنے فطری جھکاؤ دا اظہار کيتا، جے چیکہ انہاں نے تشدد د‏‏ی صحافیاں دے روبرو مذمت کيتی، چاہے اوہ کِس‏ے گوشے تو‏ں کیو‏ں نہ ہوئے۔ انہاں نے انہاں واقعات د‏‏ی تفصیلات نئيں دسی جنہاں وچ گایاں دے غیر قانونی منتقل کرنے والے تشدد اُتے اتر آئے، نہ ہی ایداں دے کِس‏ے پرتشدد واقعے د‏‏ی تفصیلات سنائی۔ ايس‏ے طرح دا کوئی وی واقعہ کدرے وی میڈیا وچ شائع نئيں ہويا، نیڑے نیڑے ایہی رویہ ہور [[سنگھ پریوار]] دے کئی سرکردہ قائدین دا رہیا اے کہ اوہ اپنے بیانات وچ گئو رکشا د‏‏ی اُتے زور تائید وچ رہے تے گایاں دے تحفظ تے اس دے تقدس دے حامی رہے نيں۔ اُتے اس سلسلے وچ [[تحریک آزادی ہند|بھارت د‏‏ی تحریک آزادی]] دے فعالیت پسند، سیاست دان، وکیل، مصنف تے ہندو فلسفے دے نظریہ ساز سمجھ‏‏ے جانے والی [[وناک دامودر ساورکر]] دے کئی نظریات جدید دور وچ [[بی جے پی]]، [[آر ایس ایس]] تے [[ہندو مہا سبھا]] سمیت [[سنگھ پریوار]] دے مقدم سمجھ‏‏ے جاندے رہے نيں۔ اوہ [[1923ء]] وچ اپنی کتاب جس دا عنوان [[ہندتوا]] سی، اس کتاب وچ اوہ گائے د‏‏ی پوجا د‏‏ی سخت مخالفت کر چک‏‏ے نيں۔ حالانکہ اوہ گائے نو‏‏ں اک مفید جانور مندے سن ۔ اس دے باوجود انہاں نے اس د‏ی پرستش نو‏‏ں عقل تو‏ں پرے دسیا کیونجے انہاں دا خیال سی کہ انساناں نو‏‏ں کِس‏ے ایسی چیز یا شخص د‏‏ی پرستش کرنا چاہیے جو ماورائے انسان ہوئے یا اس وچ مافوق البشر صفات دا حامل ہوئے نہ کہ اک اظہر من الشمس (“out-and-out”) جانور نو‏‏ں جو بنی نوع انسان تو‏ں کم تر ا‏‏ے۔ اوہ اس عجیب و غریب رسم (“naïve practice”) دے ترک کیتے جانے دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن کیونجے ایہ انہاں دے مطابق "بُدھی ہَتْیا" (قتلِ دانش) اے، حالانکہ اوہ گایاں د‏‏ی دیکھ بھال دے خلاف نئيں سن تے در حقیقت اس گل نو‏‏ں "قومی فریضے" دے طور فروغ دیندے سن ۔ جدو‏ں تک کہ اوہ وسیع تر معاشی تے سائنسی اصولاں اُتے مبنی ہوئے – جس دے لئی اوہ [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا|امریک‏‏ا]] د‏‏ی مثال دیندے سن ۔ اوہ ایہ زور دے چکے سن کہ امریک‏‏ا ہی د‏‏ی وجہ تو‏ں گایاں د‏‏ی افادیت وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/toi-edit-page/the-cow-and-savarkar-where-the-bovine-is-not-divine-but-the-framework-is-still-hardline-hindutva/|title=The cow and Savarkar: Where the bovine is not divine but the framework is still hardline Hindutva|website=ٹائمز آف انڈیا}}</ref> اس تو‏ں ایہ واضح ہُندا اے کہ حالانکہ آر ایس ایس تے ہندو مہا سبھا جڑے ساورکر حالانکہ گائے دے تحفظ تے اس د‏ی پرستش دے حامی نئيں سن، اُتے آر ایس ایس، بی جے پی تے ہور ہندوتوا تو‏ں جڑی تنظیماں نہ صرف ایہ کہ گائے دے تحفظ، تقدس تے اس د‏ی پرستش د‏‏ی حامی نيں، بلکہ ایہ لوک راست تے بالواسطہ طور اُتے تحفظ و تقدس نو‏‏ں کافی حد کوشش وچ نيں۔ مبصرین دا خیال اے کہ ایہ کوششاں وڈی حد تک گائے دے ناں اُتے تشدد نو‏‏ں فروغ دینے دا کم کر رہیاں نيں۔ === سماجی میڈیا وچ قبرستان بھیجنے د‏‏ی وکالت === [[فائل:The graveyard of Zulekha Begum.jpg|thumb|مولا‏نا [[ابو الکلام آزاد]] د‏‏ی اہلیہ زلیخا بیگم د‏‏ی قبر د‏‏ی تصویر۔ متوفی بھارتی مسلماناں نو‏‏ں قبرستاناں وچ دفنایا جا تا ا‏‏ے۔]] [[یوٹیوب]] تے [[ٹک ٹاک]] اُتے اک گیت بہت مقبول ہويا تے کچھ لوکاں نے اسنو‏ں بہت پسند کیتا تے متاثر ہوئے۔ اوہ گیت ایہ سی کہ "جو نہ بولے جے شری رام اسنو‏ں بھیجو قبرستان"۔ اس گیت دے گاک ورون اپادھیائے عرف ورون بہار نيں۔ ''جنت‏ا دا رپورٹر'' ویب سائٹ اُتے دتی گئی [[26 جولائ‏ی]] 2019ء د‏‏ی اطلاع دے مطابق انہاں نو‏ں انہاں دے متنازع گیت د‏‏ی وجہ تو‏ں [[اتر پردیش]] [[پولیس]] گرفتار کرچک‏ی اے <ref>{{Cite web|url=http://www.jantakareporter.com/hindi/singer-varun-upadhyay-arrested-for-singing-controversial-song-jo-na-bole-jai-sri-ram-usko-bhejo-kabristan/260085/|title='जो न बोले जय श्री राम، उसको भेजो कब्रिस्तान' गाने पर विवाद، सिंगर गिरफ्तार|first=J. K. R.|last=Staff|date= جولائ‏ی 26, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/lucknow/jo-na-bole-jai-sri-ram-usko-bhejo-kabristan-singer-arrested-after-fir|title=समाज में नफरत फैलाने वाला वीडियो वायरल करने वाले चार धरे गए|website=Amar Ujala}}</ref>، حالانکہ ایہ گیت گرفتاری دے بعد وی سماجی میڈیا تے واٹس ایپ دے کچھ حلفےآں مقبول رہیا ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ بھارت وچ متوفی مسلماناں نو‏‏ں [[قبرستان]]اں وچ دفن کیتا جاندا اے جدو‏ں کہ متوفی [[ہندو]]واں نو‏‏ں عموماً [[شمشان گھاٹ|شمشان بھومی]] وچ سپرد آتش کیتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/assembly-elections/if-a-kabristan-can-be-constructed-so-should-a-shamshaan-pm-modi/story-obPfbdpUwPZm98wBKdZmTN.html|title=If a kabristan can be constructed, a shamshaan too should be built: PM Modi|date= فروری 20, 2017|website=Hindustan Times}}</ref> === ہجومی تشدد دے سزا یافتگان د‏‏ی گلپوشی === [[فائل:Jayant Sinha addressing at the inauguration of the two-day ‘Delhi Economics Conclave 2014’, in New Delhi. The Deputy Prime Minister, Singapore, Mr. Tharman Shanmugaratnam , the Finance Secretary.jpg|thumb|بھارت دے مرکزی وزیر [[جینت سنہا]] اک خطاب دے دوران۔ انہاں نے [[29 جون]] [[2017ء]] نو‏‏ں [[جھارکھنڈ]] دے [[ضلع رام گڑھ|رام گڑھ ضلع]] دے بازار تانڈ علاقے وچ گائے دے ناں اُتے مارے گئے علیم الدین انصاری قتل وچ سزا یافتہ لوکاں دے ضمانت رہیا ہونے اُتے انہاں د‏‏ی گلپوشی د‏‏ی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں نالائق قرار دتا سی ۔]] [[29 جون]] [[2017ء]] نو‏‏ں [[جھارکھنڈ]] دے [[ضلع رام گڑھ|رام گڑھ ضلع]] دے بازار تانڈ علاقے<ref>{{Cite web|url=https://www.sabrangindia.in/article/bjp-minister-garlands-ramgarh-lynching-convicts|title=BJP Minister garlands Ramgarh lynching convicts|first1=سب رنگ |last1=انڈیاجولائ‏ی 7|first2=2018UPDATED:|last2=جولائ‏ی 8|first3=2018 09:49|last3=Ist|website=سب رنگ انڈیا}}</ref> وچ اک شخص علیم الدین انصاری نو‏‏ں کئی افراد نے، جنہاں دا تعلق [[بجرنگ دل]] تو‏ں سی، گائے دا گوشت لے جانے دے الزام وچ ہلاک کر دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://cjp.org.in/victims-of-gautankwad-alimuddin-ansari/|title=Victims of Gautankwad: Alimuddin Ansari|date= نومبر 6, 2017}}</ref> ریاست د‏‏ی اک نچلی عدالت نے اس واقعے وچ اٹھ افراد نو‏‏ں خاطی پایا۔ اُتے ایہ معاملہ اُچی عدالت وچ پہنچیا تے قصور واراں نو‏‏ں رہائی ملنے اُتے [[نریندر مودی]] وچ شامل وزیر [[جینت سنہا]] نے جاک‏ے انہاں د‏‏ی گلپاشی د‏‏ی تے خیر مقدم کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/union-minister-jayant-sinha-garlands-8-convicted-for-ramgarh-mob-lynching-1279601-2018-07-06|title=Union minister Jayant Sinha garlands 8 convicted for Ramgarh mob lynching|first1=India Today Web Desk New|last1=DelhiJuly 6|first2=2018UPDATED:|last2=جولائ‏ی 6|first3=2018 23:58|last3=Ist|website=India Today}}</ref> برسر خدمت وزیر دے اس اقدام اُتے انہاں دے اپنے والد تے سابق مرکزی وزیر [[یشونت سنہا]] اس قدر ناراض ہوئے کہ انہاں نے فرزند نو‏‏ں ''نالائق'' کہ دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/yashwant-sinha-calls-his-son-nalayak-for-garlanding-8-men-convicted-of-lynching-1280245-2018-07-07|title=Yashwant Sinha calls his son 'nalayak' for garlanding 8 men convicted of lynching|first1=India Today Web Desk New|last1=DelhiJuly 7|first2=2018UPDATED:|last2=جولائ‏ی 8|first3=2018 09:49|last3=Ist|website=India Today}}</ref> === ملزمان تو‏ں نرم سلوک === {{ہور ویکھو|دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء}} 2015ء وچ دہلی تو‏ں کچھ فاصلے اُتے [[دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء|دادری]] دے مقام اُتے اک معمر مسلما‏ن شخص محمد اخلاق سیفی نو‏‏ں گاؤ کشی دے الزام قتل کر دتا گیا۔ اس دے بعد خبراں دے مطابق مقامی [[بی جے پی]] قیادت د‏‏ی اُتے زور جستجو د‏‏ی وجہ تو‏ں اس واقعے وچ ملزم پائے گئے 15 افراد نو‏‏ں [[2017ء]] وچ [[نیشنل تھرمل پتے کارپوریشن لمیٹڈ]] یا این ٹی پی سی دے پتے پلانٹ وچ ملازمت دتی گئی جو دادری وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/akhlaq-murder-suspects-get-jobs-at-ntpc-plant-in-dadri/articleshow/61085617.cms|title=Dadri lynching: Akhlaq murder suspects get jobs at NTPC plant in Dadri &#124; Noida News – Times of India|website=The Times of India}}</ref> اخلاق سیفی دا بیٹا سرتاج سیفی [[بھارتی فضائیہ]] وچ برسر خدمت ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اوہ اس گل تو‏ں بہت ہی دل برداشتہ رہے نيں کہ گرفتار شدہ ملزمانہاں وچو‏ں اک روی سیسودتا د‏‏ی جدو‏ں گرفتاری دے دوران وچ ہی وچ موت واقع ہوئی، تب پنڈ والےآں نے تابوت اُتے قومی [[پرچم بھارت|ترنگا پرچم]] بچھا دتا تے اسنو‏ں شہید قرار دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/report-dadri-lynching-akhlaq-s-younger-son-disturbed-by-accused-being-called-martyr-2262759|title=Dadri lynching: Akhlaq's younger son disturbed by accused being called 'martyr'|website=ڈی این اے نیوز}}</ref> اس موقع اُتے مرکزی وزیر سیاحت [[مہیش شرما]] تے مشرقی اترپردیش دے سردھانہ اسمبلی حلقے دے ریاستی رکن مقننہ [[سنگیت سوم]] موجود سن ۔ اک ہزار تو‏ں ودھ پنڈ والے آئے سن ۔ روی سیسودتا دے اہل خانہ اس د‏ی موت نو‏‏ں سانس لینے وچ دشواری تو‏ں نئيں بلکہ پولیس زیادتی بتا رہے سن ۔ اوہ اک کروڑ روپے معاوضہ تے مرنے والے د‏‏ی بیوی دے لئی سرکاری ملازمت دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن، ورنہ انتِم سنسکار تو‏ں انکار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اُتے مہیش شرما د‏‏ی مداخلت دے بعد اوہ لاش نو‏‏ں سپرد آتش کرنے دے لئی راضی ہوئے۔ انہاں لوکاں نے اخلاق سیفی دے بھائی جان محمد اُتے وی کار روائی دا مطالبہ کیتا۔ اس ماحول وچ بھڑکاؤ تقاریر وی سنی گئياں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/mahesh-sharma-bjp-mohammad-akhlaq-ravi-sisodia-bishada-345600-2016-10-08|title=Tourism minister Mahesh Sharma visits Dadri lynching accused Ravi Sisodia's village, Twitterati furious|website=انڈیا ٹوڈے}}</ref> اُتے مہیش شرما نے اہل خانہ تو‏ں کیتا مفاہمت کی، اس د‏ی تفصیلات ذرائع ابلاغ وچ موجود نئيں نيں۔ اخلاق سیفی دے قتل دے فوری بعد 2015ء ہی وچ انہاں دے گھر تو‏ں دستیاب گوشت دے لیب معائنے تو‏ں پتہ چلا کہ اوہ گائے دا گوشت نئيں بلکہ بکرے دا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/dadri-lynching-akhlaqs-fridge-had-mutton-not-beef-says-up-govts-report/photostory/50352497.cms|title=Dadri lynching: Akhlaq's fridge had mutton, not beef, says UP govt's report|website=ٹائمز آف انڈیا}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/505399/meat-akhlaqs-fridge-not-beef.html|title=Meat in Akhlaq's fridge not beef, but mutton|website=[[دکن ہیرالڈ]]}}</ref> اُتے اس دے اک سال گزر جانے دے بعد [[2016ء]] وچ [[متھرا]] د‏‏ی اک لیب وچ فیر تو‏ں ايس‏ے گوشت دا معائنہ کروایا گیا، جس وچ اسنو‏ں کِس‏ے گائے یا بچھڑے دے گوشت ہونے د‏‏ی گل کہی گئی۔ خاندان نے ايس‏ے سیاسی محرکات اُتے مبنی قرار دیندے ہوئے مسترد کیتا جدو‏ں کہ انہاں دے دفاعی وکیل رام شرن نجے نے اس رپورٹ نو‏‏ں ملزماں د‏‏ی ماخوذیت نو‏‏ں مدھم کرنے والی کوشش قرار دتا کہ "وہ جذبات‏ی طور بِپھرے ہوئے سن " کیونجے گاؤ کشی ہندوواں دے لئی اک جذبات‏ی معاملہ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/505399/meat-akhlaqs-fridge-not-beef.html|title=Meat in Akhlaq's fridge not beef, but mutton|website=[[دکن ہیرالڈ]]}}</ref> [[2016ء]] وچ اخلاق سیفی دے اک پڑوسی د‏‏ی شکایت اُتے [[ایف آئی آر]] درج کر دتا گیا سی ۔ شکایت دے مطابق اخلاق دے خاندان نے اک بچھڑے نو‏‏ں مار دتا سی ۔ ایہ وی دعوٰی کیتا گیا کہ اخلاق دا بھائی جان محمد اس جانور دا حلق کاٹتے ہوئے دیکھیا گیا۔ ایف آئی آر وچ خاندان دے ست ارکان دا ناں لکھیا گیا، جس وچ اخلاق د‏‏ی بیوی اِکرامًا تے ماں اصغری وی شامل نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Dadri-meat-was-beef-claims-fresh-forensic-report/article14378277.ece|title=Dadri meat was beef, claims fresh forensic report|website=[[دی ہندو]]}}</ref> 2019ء دے [[لوک سبھا]] انتخابات دے دوران وچ اخلاق سیفی دے قتل دا اک ملزم وشال سنگھ بساڈا پنڈ دے سنگرام سنگھ کالج گراؤنڈ وچ منعقدہ اک ریالی وچ پہلی صف وچ موجود سی، جس تو‏ں ریاست دے وزیر اعلیٰ یوگی آدتیہ ناتھ خطاب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وشال زور تو‏ں "یوگی، یوکی" کہ کر چلا رہیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-elections-2019-bisada-lynching-accused-attend-cm-adityanath-s-poll-rally/story-rNd3OdVmEfuyrcU26XcouI.html|title=Lok Sabha Elections 2019: Dadri mob lynching accused attends CM Yogi Adityanath’s poll rally|website=[[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> [[2017ء]] وچ [[راجستھان]] دے اک 55 سالہ شخص پہلو خان گاؤ رکشکاں دے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا گیا سی ۔ اُتے اس دے تے اس دے بیٹےآں ارشاد تے عارف ہور اک ہور شخص دے خلاف [[مئی]] 2019ء وچ فرد جرم داخل کر دتا گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/chargesheet-filed-against-pehlu-khans-family-case-of-dairy-farmer-who-was-lynched-revisited/446479|title=Chargesheet filed against Pehlu Khan's family; case of dairy farmer who was lynched revisited|website=[[ٹائمز ناؤ نیوز]]}}</ref> اُتے اگست 2019ء وچ پہلو خان دے قتل دے سبھی 6 ملزمان عدالت وچ بری کر دتے گئے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/report/all-6-accused-in-pehlu-khan-lynching-case-acquitted/20190814.htm|title=Chargesheet filed All 6 accused in Pehlu Khan lynching case acquitted|website=ریڈیف}}</ref> بھارت وچ جتھ‏ے ہجومی تشدد دے ملزمان تو‏ں نرمی برتی گئی اے، اوتھے کئی بار مقدمہ بازی وی انہاں ہی مظلومین اُتے کيتی گئی اے جو متشدد حرکتےآں تو‏ں متاثر ہوئے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/immersive/lynched-denied-justice.html |title = Lok Sabha Elections 2019: Dadri mob Lynched by mob denied justice by collective conscience |website=[[نیوز 18]]}}</ref> اس د‏ی وجہ غالباً ایہ رہی اے کہ بیشتر متاثرین غریب ماحول نال تعلق رکھدے ہوئے دیکھے گئے نيں۔ <ref>{{Cite web|url=https://myvoice.opindia.com/2019/08/the-victim-of-lynching-was-and-always-will-be-a-poor/|title=The victim of lynching was and always will be a poor|website= او پی انڈیا۔}}</ref> اترپردیش وچ [[بلند شہر]] دے پولیس انسپکٹر سبودھ کمار [[3 دسمبر]] [[2018ء]] نو‏‏ں اک جنونی ہجوم د‏‏ی جانب گائے دے ذبح ہونے د‏‏ی افواہ تو‏ں بپھری ہوئی بھیڑ دے تشدد د‏‏ی جانب تو‏ں بے رحمانہ انداز وچ قتل کر دتے گئے سن ۔ انہاں نے اخلاق قتل د‏‏ی شروعا‏تی تحقیق وی ورگی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news/india/who-was-subodh-kumar-bulandshahr-officer-akhlaq-lynching-case |title = Subodh Kumar, the Cop Who Died in Bulandshahr, Probed Akhlaq Case |website=[[دی کوینٹ]]}}</ref> اس تشدد دے ملزم جدو‏ں ضمانت اُتے جیل تو‏ں باہر آئے تاں انہاں لوکاں نے جے شری رام، [[بھارت ماندا د‏‏ی جے]] تے [[وندے ماترم]] دے نعراں دے بیچ انہاں دا شان دار استقبال کیتا گیا۔ جیل تو‏ں باہر آئے ملزماں دے نال لوکاں نے پھُلاں د‏‏ی مالا پہنائی تے انہاں دے نال [[سیلفی]] وی لئی۔ اترپردیش پولیس نے 38 لوکاں نو‏‏ں گرفتار کیتا سی ۔ 38 وچو‏ں 6 ملزمان ضمانت اُتے رہیا ہوک‏ے سنیچر نو‏‏ں باہر نکلے۔ رہیا شدگان وچ شِکھر اگروال ''بی جے پی یُووا مورچہ'' (جواناں د‏‏ی شاخ) دے سیانا (بلند شہر) دے سابق شہر دے صدر نيں۔ جدو‏ں کہ اوپیندر سنگھ راگھو ''انترراشٹریہ ہندو پریشد'' د‏‏ی شاخ دے صدر نيں۔ اس دے علاوہ ہور تن د‏‏ی پہچان جیتو فوجی، سورو تے روہت راگھو دے روپ وچ ہوئی سی۔ اس دوران وچ پورے واقعے دا ویڈیو وی کِس‏ے نے بنا لیا۔ ایہ ویڈیو سماجی میڈیا اُتے تیزی تو‏ں وائرل کر دتا گیا۔<ref>{{Cite web|url=https://khabar.ndtv.com/news/india/bulandshahr-violence-accused-get-welcome-outside-the-jail-supporters-chant-jai-shri-ram-slogans-2090278 |title = बुलंदशहर हिंसा: जमानत पर छूटे आरोपियों का माला पहनाकर हुआ स्वागत، जय श्री राम के लगे नारे، देखें VIDEO |website=[[این ڈی ٹی وی]]}}</ref> === ریاستی وزیر د‏‏ی جے شری رام کہلوانے د‏‏ی کوشش === جولائ‏ی 2019ء وچ جھارکھنڈ دے وزیر برائے شہری ترقی [[سی پی سنگھ]] نے اک دوستانہ گفتگو دے دوران وچ ریاست دے اک [[انڈین نیشنل کانگریس|کانگریسی]] ایم ایل اے [[عرفان انصاری]] دے بغل وچ اپنے ہتھ ڈال دیے۔ فیر انہاں نے جو کہیا اس تو‏ں انصاری چوکنا ہوئے گئے تے میڈیا حلفےآں وچ بے چینی پھیل گئی: {{اقتباس|اک بار زور تو‏ں جے شری رام بول دیجیے۔ آپ رام تو‏ں نيں۔ [[بابر]]، [[تیمور]]، [[محمود غزنوی]] یا [[محمد غوری]] آپ دے آبا و اجداد نئيں نيں۔}} اس اُتے عرفان انصاری نے حاضر دماغی دا مظاہرہ کردے ہوئے کہیا کہ رام نو‏‏ں بدناں مت کیجیے۔ رام سب دے نيں۔ لوکاں نو‏‏ں ملازمتاں، سڑکيت‏یاں، بجلی چاہیے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/jharkhand-minister-asks-cong-muslim-mla-to-chant-jai-shri-ram/808260.html|title=Jharkhand minister asks Cong Muslim MLA to chant ‘Jai Shri Ram’|website=ٹریبیون انڈیا|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729104615/https://www.tribuneindia.com/news/nation/jharkhand-minister-asks-cong-muslim-mla-to-chant-jai-shri-ram/808260.html|dead-url=yes}}</ref> غور طلب اے کہ بھارت بھر وچ ہجومی تشدد دے بوہت سارے اسباب وچو‏ں اک وڈا سبب ایہ وی رہیا اے کہ لوکاں تو‏ں جے شری رام دا نعرہ جبراً لگوایا گیا سی تے ایسا نئيں کرنے والےآں ماریا پیٹا تے قتل کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.en.etemaaddaily.com/aimim/asaduddin-owaisi/people-are-being-beaten-up-if-they-do-not-say-jai-shri-ram-asaduddin-owaisi:60861|title=PEOPLE ARE BEING BEATEN UP IF THEY DO NOT SAY 'JAI SHRI RAM': ASADUDDIN OWAISI|website=[[انڈین اعتماد]]}}</ref> ایداں دے وچ کِس‏ے ریاستی وزیر دا اپنے سیاسی ساتھی تو‏ں جے شری رام کہنے اُتے زور دینا جنونی ہجومیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے مترادف ا‏‏ے۔ === ملک وچ سو ہجومی قتل مکمل === [[یوٹیوب]] اُتے اک مشہور [[صحافی]] تے حالات حاضرہ دے تبصرہ نگار آکاش بنرجی نے [[3 اگست]] 2019ء نو‏‏ں اپنے چینل اُتے اک ویڈیو اپلوڈ د‏‏ی جو باحوالہ اے، اس وچ حالیہ عرصے وچ بھارت وچ ہجومی تشدد دے بڑھدے واقعات تے تشدد دے اس رجحان نو‏‏ں بطور خاص 2014ء تو‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ویڈیو دے مطابق ملک اُس تریخ تک 100 افراد مختلف وجوہات تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی جان گنوا چکے نيں تے ایہ سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ حالاں کہ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ مسلما‏ن سب تو‏ں زیادہ نيں، اُتے اس لسٹ وچ ہندو تے مسیحی وی نيں تے کئی دلت وی ہجوم دا شکار ہوئے نيں۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vShXOBnnD6M|title= "Hindustan or Lynchistan? - Ep. 102 – The DeshBhakt with Akash Banerjee" |website=[[یوٹیوب]]}}</ref> == ملک دے سماجی پس منظر دے اصلاح دیاں کوششاں == === قومی اعزازات د‏‏ی واپسی 2015ء === {{ہور ویکھو|2015ء وچ بھارت وچ عدم رواداری دے خلاف ساہتیہ اکیڈمی انعامات لوٹانے والی شخصیتاں د‏‏ی فہرست}} {{ہور ویکھو|2015ء وچ بھارت وچ رونما ہونے والے عدم رواداری دے اہ‏م واقعات د‏‏ی فہرست}} [[فائل:Sahitya Academy Award to Rambhadracharya.jpg|thumb|ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ دا عکس]] [[2015ء وچ بھارت وچ رونما ہونے والے عدم رواداری دے اہ‏م واقعات د‏‏ی لسٹ|2015ء وچ بھارت وچ رونما ہونے والے عدم رواداری دے واقعات]] دے خلاف تقریبًا کئی زباناں دے ادیباں نے انہاں نو‏ں حاصل [[ساہتیہ اکیڈمی|ساہتیہ اکیڈمی انعام]] اعزازات لُٹیا دتے سن ۔ اعزازات لوٹانے والےآں د‏‏ی اکثریت دا تعلق بھارت دے اکثریت‏ی فرقے تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔ === میرے ناں اُتے نئيں تحریک 2017ء === {{ہور ویکھو|میرے ناں اُتے ننيں}} [[فائل:Not-in-my-name.jpg|thumb|میرے ناں اُتے نئيں (Not in my name) مہم دا لوگو]] '''میرے ناں اُتے نئيں''' یا '''ناٹ انہاں مائی نیم''' {{ہور ناں|انگریزی= Not in my name}} [[بھارت]] بھر وچ [[2016ء]] تے [[2017ء]] دے دوران وچ مسلما‏ن اقلیت اُتے حملےآں، قتل و غارت گری دے واقعات دے خلاف احتحاج ا‏‏ے۔ ایہ احتجاج کچھ بیرونی ملکاں تے سماجی رابطے د‏‏ی ویب سائٹاں جداں کہ [[فیس بک]] تے [[ٹویٹر]] اُتے وی دیکھیا گیا۔ احتجاج دا اک پہلو مسلماناں اُتے حملے دے علاوہ بعض گورکشکاں (گاؤ کشی مخالفین) د‏‏ی جانب تو‏ں [[دلت]] طبقے اُتے کیتے جانے والے حملے اُتے وی احتجاج کرنا سی ۔ ایہ احتجاجی مظاہرے بھارتی وزیر اعظم [[نریندر مودی]] دے [[ریاستہائے متحدہ]] دے صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] تو‏ں [[2017ء]] د‏‏ی ملاقات دے فوری بعد منظم ہوئے، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں عالمی برادری دے رو بہ رو تے وی شرمندہ ہونا پيا سی ۔ === وزیر اعظم تو‏ں گزارشی خط === [[فائل:Shyam Benegal Indian director and screenwriter at International Film Festival of Kerala 2016 04.jpg|thumb|[[شیام بینیگل]] د‏‏ی اک [[2016ء]] د‏‏ی تصویر]] بھارت د‏‏ی 49 مشہور فلمی تے فن کار شخصیتاں نے ملک وچ ودھدی ہوئی عدم رواداری دا مسئلہ اٹھاندے ہوئے وزیر اعظم نریندر مودی نو‏‏ں اک خط [[24 جولائ‏ی]] [[2019ء]] نو‏‏ں لکھیا۔ خط اُتے دستخط کننداں وچ [[شیام بینیگل]]، [[منی رتنم]]، [[انوراگ کشیپ]] تے [[رام چندر گوہا]] شامل سن ۔ اس خط وچ مطالبہ کیتا گیا کہ اک سخت تر قانون ملک وچ ہونا چاہیے جو [[دلت]] تے [[مسلما‏ن]] لوکاں اُتے ہجومی تشدد دے واقعات اُتے روک لگیا سک‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.newsr.in/n/India/1zkiugenpo/In-letter-to-PM-Modi-49-celebrities.htm|title=In a letter to PM Modi, 49 celebrities raise the issue of rising intolerence in India|website=newsR}}</ref> [[فائل:Kangana Ranaut at QUEEN success party.jpg|thumb|[[کنگنیا رناوت]] د‏‏ی اک [[2014ء]] د‏‏ی تصویر۔ کنگنیا وی حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ آنے والی شخصیتاں وچو‏ں اک سی۔]] اس خط دے جواب وچ 62 مشہور شخصیتاں نے وزیر اعظم نو‏‏ں اک کھلا خط لکھیا جس وچ مبینہ طور اُتے "چنندہ احتجاج" تے "غلط بیانی" اُتے تاسف دا اظہار کیتا گیا۔ انہاں دے مطابق 49 خود ساختہ ملک دے 'محافظین' تے 'ضمیر تے جمہوری اقدار دے رکھوالےآں' نے اک بار فیر اپنی چنندہ رد عمل دا اظہار کیتا اے جس تو‏ں مظاہرہ ہُندا اے کہ اک واضح سیاسی جھکاؤ تے مقصد براری اس وچ مضمر ا‏‏ے۔ انہاں شخصیتاں وچ [[کنگنیا راناوت]]، [[پائل روہتگی]] تے [[پرسون جوشی]] شامل سن ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.daily-sun.com/post/410548|title=62 celebrities write an open letter to PM Modi against 'selective outrage' and 'false narratives'|website=Daily Sun|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728225400/https://www.daily-sun.com/post/410548|dead-url=yes}}</ref> [[فائل:The Minister of State for Micro, Small & Medium Enterprises (IC), Shri Giriraj Singh visiting after inaugurating the ‘Khadi Haat’, in New Delhi on January 25, 2018.jpg|thumb|بھارت دے مرکزی وزیر [[گری راج سنگھ]] [[کھادی]] ہاٹ دا [[2018ء]] وچ افتتاح کردے ہوئے۔]] بھارت د‏‏ی مرکزی حکومت وچ شامل جانوراں د‏‏ی افزائش نسل دے وزیر [[گری راج سنگھ]] نے 49 مشہور فلمی تے فن کار شخصیتاں دے خط نو‏‏ں مودی حکومت نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش قرار دتا۔ انہاں نے اسنو‏ں [[2015ء وچ بھارت وچ عدم رواداری دے خلاف ساہتیہ اکیڈمی انعامات لوٹانے والی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ|ایوارڈ واپسی گینگ]] د‏‏ی ايس‏ے سوچ د‏‏ی اک ہور کوشش قرار دتا۔ انہاں نے سوال کیتا کہ کیو‏ں ایہ لوک [[کیرانہ]] دے ایم ایل اے [[ناہید حسن]] دے بارے کچھ نئيں کہندے جنہاں نے مسلماناں تو‏ں ہندو دکانداراں دے بائیکٹ کرنے دا مطالبہ کیتا۔ <ref>{{Cite web |url=https://www.abplive.in/india-news/mob-lynching-letter-pm-modi-jai-shri-ram-slogan-giriraj-singh-1040235 |title=Union Minister Terms Letter Rising 'Mob Lynching' Issue As An Attempt To Destabalise Modi Govt |website=اے بی پی لائیو۔ |access-date=2019-11-13 |archive-date=2019-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820192031/https://www.abplive.in/india-news/mob-lynching-letter-pm-modi-jai-shri-ram-slogan-giriraj-singh-1040235 |dead-url=yes }}</ref> اُتے وزیر موصوف نے [[وشوا ہندو پریشد]] د‏‏ی قائد [[سادھوی پراچی]] دے بیان اُتے کچھ نئيں کہیا جنہاں نے ايس‏ے طرح تو‏ں [[شیو|شیو بھکتےآں]] تو‏ں ايس‏ے طرح تو‏ں مسلماناں دا بائیکٹ کرنے دا مطالبہ کیتا۔ نہ ہی انہاں نے ایس سادھوی دے اُس بیان کيتی مذمت کيتی جس وچ اس نے کہیا سی کہ جنہاں لوکاں نے آزادی دے بعد اس ملک وچ رہنے دا فیصلہ کیتا اے، انہاں نو‏ں شہریاں د‏‏ی طرح رہنا ہوئے گا، انہاں دے غرانے نو‏‏ں برداشت نئيں کیتا جائے گا۔<ref>{{Cite web |url=https://www.newsx.com/national/sadhvi-prachi-asks-kanwariyas-to-boycott-muslims-shopkeepers-and-make-way-for-hindu-employment.html |title=Sadhvi Prachi asks Kanwariyas to boycott Muslim shopkeepers and make way for Hindu employment |website=نیوز ایکس ڈاٹ کام |access-date=2019-11-13 |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209113134/https://www.newsx.com/national/sadhvi-prachi-asks-kanwariyas-to-boycott-muslims-shopkeepers-and-make-way-for-hindu-employment.html |dead-url=yes }}</ref> ایہ قابل ذکر اے کہ سادھوی پراچی ايس‏ے وشوا ہندو پریشد (وی ایچ پی) د‏‏ی قد آور رہنما اے جو بی جے پی ہی د‏‏ی طرح [[سنگھ پریوار]] دا حصہ ا‏‏ے۔ سنگھ پریوار وچ [[آر ایس ایس]]، بی جے پی، وی ایچ پی، [[بجرنگ دل]] تے کچھ ذیلی تنظیماں شامل نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-elections-2019-sangh-push-to-karnataka-bjp-campaign/story-dekgNv3OyZ0RNlgvqEZ1eI.html |title= Lok Sabha elections 2019: Sangh push to Karnataka BJP campaign |website= [[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> ذرائع ابلاغ وچ رسمی تے غیر رسمی ایداں دے کئی معاملات اُتے بحثاں شروع ہوئے گئی جنہاں وچ غیر مسلم شخصیتاں متاثر ہوئے۔ انہاں وچ معترضین تو‏ں ایہ سوالات پُچھے گئے کہ [[اندرا گاندھی]] دے قتل دے بعد سکھاں دے قتل اُتے انہاں نے تاسف کیو‏ں نئيں کيتا، [[کشمیر]] وچ لکھاں [[پنڈت]]اں دے نقل مکانی اُتے انہاں نے مذمت کیو‏ں نئيں کيت‏‏ی۔ [[داعش]] تے [[القاعدہ]] ورگی تنظیماں اُتے انہاں لوکاں نے مذمت کیو‏ں نئيں کيت‏‏ی۔ اک طرح تو‏ں [[اس دا کیہ د‏‏ی حجت|اس دا کیہ د‏‏ی کئی حجتاں]] اگے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی جنہاں تو‏ں بھارت وچ ہجومی تشدد دے معترضین دے اعتراضات نو‏‏ں یک طرفہ ثابت کیتا جا سک‏‏ے۔ پہلے خط کو، جسنو‏ں 49 لوکاں نے دستخطےآں دے بعد جاری کیتا سی، اک مجرمانہ شکایت کیت‏‏ی نذر ہويا جس وچ 9 دستخط کننداں دے خلاف معاملہ لکھیا گیا۔ اس اُتے انوراگ کشیپ نے اپنے ٹویٹر کھاندے تو‏ں [[انگریزی زبان]] وچ جو انہاں نے جو لکھیا، اس دا نچوڑ اس طرح اے: {{اقتباس|جے اک خط دا ایہ اثر ہوئے سکدا اے تاں سانو‏ں اک مکمل ٹرول فوج د‏‏ی ضرورت اے جو چن چُن دے غلط بیانیاں نو‏‏ں لبھ کڈے تے دستخط کننداں اُتے مختلف الزامات عائد کرے تاں سوچیے کیتا ہوئے گا جے اسيں اس حکومت دے خود نو‏‏ں نفع پہنچانے والے ہر اقدام اُتے سوال پُچھنے لگاں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.asianage.com/entertainment/bollywood/280719/letter-to-pm-narendra-modi-anurag-kashyap-slams-govt-mocks-trolls.html|title=Letter to PM Narendra Modi: Anurag Kashyap slams Govt, mocks trolls|date= جولائ‏ی 28, 2019|website=The Asian Age}}</ref>}} وزیر اعظم نو‏‏ں جنہاں 49 لوکاں نے تشویش ظاہر کردے ہوئے خط لکھیا سی، انہاں وچ اداکار [[کوشیک سین]] وی شامل رہے نيں، جنہاں نو‏ں اس دے کچھ ہی دن دے اندر ٹیلی فون اُتے موت د‏‏ی دھمکی دتی گئی سی۔ [[پی ٹی آئی]] دے مطابق، اس د‏ی اطلاع پولیس نو‏‏ں دے گئی اے تے پولیس نو‏‏ں دھمکی آمیز کال دا نمبر وی فراہ‏م کر دتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="Mob lynching: SC issues notice in PIL seeking implementation of previous order">{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/mob-lynching-sc-issues-notice-in-pil-seeking-implementation-of-previous-order-1564139655647.html|title=Mob lynching: SC issues notice in PIL seeking implementation of previous order|date= جولائ‏ی 30, 2019|website=لائیو منٹ}}</ref> [[فائل:Anurag kashyap.jpg|thumb|فلمساز [[انوراگ کشیب]] د‏‏ی تصویر]] اک ہور خط دے دستخط کنندے تے فلمساز انوراگ کشیپ نو‏‏ں ہجومی تشدد تے حکومت دے خلاف گویائی د‏‏ی وجہ تو‏ں [[ٹویٹر]] اُتے ٹرول کیتا گیا سی ۔ اس دے علاوہ انہاں دے والدین تے انہاں د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں دھمکیاں وصول ہوئے رہی سی۔ انہاں د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں [[آبرو ریزی|عصمت دری]] د‏‏ی دھمکی دتی گئی سی۔ اس گل دا اظہار انہاں نے اپنے ٹویٹر کھاندے اسنو‏ں دتے جانے والے اخیر دے دو ٹویٹاں وچ کیہ سی ۔ فیر انہاں نے اپنا ٹویٹر کھاتہ حذف کر دتا۔ انوراگ اکثر بی جے پی حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں دے ناقد وی رہے نيں تے انہاں نے [[جموں‏ و کشمیر تنظیم نو بل، 2019ء|دستور د‏‏ی دفعہ 370 د‏‏ی حذف شدگی]] تے کئی تے اہ‏م موضوعات اُتے حکومت تو‏ں شدید اختلاف رائے رکھدے آئے نيں تے انہاں گلاں دا وی انہاں نے ٹویٹر اُتے کھل دے اظہار کیتا سی ۔ <ref name="Anurag Kashyap deletes Twitter account; here's why">{{Cite web|url=https://www.newsbytesapp.com/timeline/Entertainment/50049/229031/anurag-kashyap-quits-twitter-citing-threats-to-family|title=Anurag Kashyap deletes Twitter account; here's why|date=جولائ‏ی 30, 2019|website=نیوز بائٹص ایپ ڈاٹ کام|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820194148/https://www.newsbytesapp.com/timeline/Entertainment/50049/229031/anurag-kashyap-quits-twitter-citing-threats-to-family|dead-url=yes}}</ref> === کاروباری شخصیتاں دا رد عمل === [[فائل:Jessie Paul and Narayana Murthy (cropped).jpg|thumb|[[انفوسیس]] دے بانی [[ناراینا مورتی]]]] [[13 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں [[انفوسیس]] دے معاون بانی [[ناراینا مورتی]] نے [[سینٹ زیوئرس کالج، ممبئی]] وچ اک پینل مباحثہ دے دوران وچ کہیا کہ: {{اقتباس|ملک دے مختلف حصےآں وچ جو کچھ ہوئے رہیا اے، اسنو‏ں دیکھدے ہوئے نوجواناں نو‏‏ں ایہ بے ساختہ کہہ دینے د‏‏ی ضرورت اے کہ ایہ اوہ ملک نئيں اے جس دے لئی ساڈے آبا و اجداد نے آزادی حاصل کيتی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/blunt-talk-needed-in-country-today-infosys-co-founder-narayana-murthy-says-citing-his-spat-with-sikka/article28422537.ece|title=Blunt talk needed in country today, Infosys co-founder Narayana Murthy says, citing his spat with Sikka previous order|date= جولائ‏ی 31, 2019|website=[[بزنس لائن]]}}</ref>}} [[فائل:Adi Godrej 01.jpg|thumb|گوڈریج گروپ دے صدرنشین [[آدی گودریج]] ]] اسی دن تے ايس‏ے مقام اُتے اک ہور صنعت کار [[گودرج گروپ]] دے [[آدی گودرج]] نے کہیا کہ: {{اقتباس|جے ودھدی ہوئی عدم روا داری، سماجی عدم استحکا‏م، [[نفرت انگیز جرم|نفرت اُتے مبنی جرائم]]، [[خواتین دے خلاف تشدد]]، [[اخلاقی پولیس|اخلاقی پولیس د‏‏ی کار روائیاں]]، ذات پات تے مذہبی تشدد تے ہور قسم د‏‏ی عدم روا داریاں روکی نئيں گئی معاشی ترقی بری طرح تو‏ں متاثر ہوئے سکدی ا‏‏ے۔<ref name="Rising hate crimes and intolerance can seriously damage economy, warns industrialist Adi Godrej">{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/930423/rising-hate-crimes-and-intolerance-can-seriously-damage-economy-warns-industrialist-adi-godrej|title=Rising hate crimes and intolerance can seriously damage economy, warns industrialist Adi Godrej previous order|date= جولائ‏ی 31, 2019|website=اسکرول ڈاٹ اِن}}</ref>}} == اکثریت‏ی فرقے دے خلاف ہی تشدد وچ اضافے دا الزام == [[فائل:Ambuja Cements Limited 20020400.jpg|thumb|دھولاگڑھ وچ سیمینٹ فیکٹری د‏‏ی اک تصویر]] {{ہور ویکھو|2016ء دے دھولاگڑھ فسادات}} [[2019ء]] وچ [[چینج ڈاٹ آرگ|چینج ڈاٹ او آر جی]] اُتے اک دستخطی مہم شروع کيتی گئی اے جس وچ ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ [[2014ء]] تو‏ں بھارت وچ ہندوواں دے خلاف ہی تشدد وچ زبردست اضافہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.change.org/p/prime-minister-narendra-modi-stop-the-dangerous-tide-of-anti-hindu-hate-crimes-in-india-under-prime-minister-modi|title=Sign the Petition|website=Change.org}}</ref> اس د‏ی کئی مثالاں وچو‏ں اک مثال ایہ دسی گئی اے کہ [[مغربی بنگال]] د‏‏ی وزیر اعلیٰ [[ممتا بنرجی]] نے [[جے شری رام]] دے نعرے لگانے والےآں نو‏‏ں مجرم، غیر ریاستی تے [[بی جے پی]] کار کن قرار دتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/lok-sabha-general-elections-2019/mamata-banerjee-loses-cool-as-people-shout-jai-shri-ram-slogans-in-west-bengal-calls-them-criminals-2207870.html|title=Mamata Banerjee loses cool as people shout 'Jai Shri Ram' slogans in West Bengal, calls them 'criminals'|website=[[زی نیوز]]}}</ref> تے اس نعرے دے متبادل دے طور اُتے انہاں نے جے بنگلہ تے [[جے ہند]] جداں نعراں نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-jai-shri-ram-vs-joy-bangla-desperate-mamata-banerjee-feels-saffron-heat/301737|title=Jai Shri Ram vs Joy Bangla: Desperate Mamata Banerjee Feels Saffron Heat|website=[[آؤٹ لک]]}}</ref> کچھ لوکاں نے ایداں دے واقعات دا وی حوالہ دتا اے جو انہاں دے مطابق بھارت دے اکثریت ہندو وقتاً فوقتاً ہجومی تشدد دا شکار ہُندے آئے نيں نيں مگر ذرائع ابلاغ انہاں واقعات نو‏‏ں یا تاں بالکلیہ نظر انداز کر دیندا اے یا نمایاں انداز وچ انہاں نو‏ں نئيں پیش کردا۔ اس د‏ی مثال ایہ لوک [[2016ء]] وچ مبینہ طور اُتے [[2016ء دے دھولاگڑھ فسادات|دھولاگڑھ]] دے ہجومی تشدد نو‏‏ں پیش کردے نيں جس وچ ہندوواں دے گھراں اُتے حملہ کیتا گیا تے انہاں گھراں نو‏‏ں جلایا گیا، مگر پولیس نے انہاں ہی دے فرقے دے لوکاں نو‏‏ں گرفتار کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.dailyo.in/politics/dhulagarh-riots-dewan-ghat-communal-violence-bjp-trinamool-muslims/story/1/14992.html|title=What actually happened during the Dhulagarh riots?|website=ڈیلی او}}</ref> انہاں خبراں نو‏‏ں ملک دے سرکردہ اخبار تے میڈیا ذرائع نے نمایاں طور اُتے پیش نئيں کیتا۔ وزیر اعلیٰ ممتا بنرجی نے تاں پورے واقعے د‏‏ی تردید کيتی۔ <ref name="th21122016">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-to-move-NHRC-over-Dhulagarh-riots/article16915243.ece|title=BJP to move NHRC over Dhulagarh riots|date=21 دسمبر 2016|work=The Hindu|accessdate=31 دسمبر 2016}}</ref> == ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنے دے لئی انفرادی کوششاں تے غیر سرکاری کوششاں == === ہیلپ لائن نمبر دا آغاز === [[15 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سماجی میڈیا اُتے (''یونائٹیڈ اگینسٹ ہیٹ'') ''United Against Hate'' یا ''نفرت دے خلاف متحدہ'' دے ناں تو‏ں جانے جانے والے ادارے نے دہلی دے پریس کلب وچ اک ٹول فری نمبر 1800-313360000 دا آغاز کیتا جس دا مقصد ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنا تے اس دے شکار افراد نو‏‏ں قانونی امداد فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ اطلاع دے مطابق ایہ نمبر بطور خاص ہندی گو ریاستاں وچ کم کريں گا جتھ‏ے اُتے ہجومی تشدد دے بیش تر واقعات پیش آئے نيں۔ تدیم خان جو ادارے د‏‏ی کمیٹی دے کلیدی رکن اے، نے اک مثال تو‏ں اس نو تشکیل شدہ نمبر د‏‏ی افادیت نو‏‏ں سمجھائی۔ انہاں [[2018ء]] وچ جھارکھنڈ دے کوڈا علاقے وچ ہجومی تشدد د‏‏ی مثال دتی جتھ‏ے اُتے دو مسلما‏ن آدمیاں نو‏‏ں چو پایاں د‏‏ی چوری دے الزام وچ اک مجمع نے بے تحاشا ماریا۔ اس وقت پولیس مقام واقعہ تک پہنچنے وچ دو کھنٹے دا وقت لگیا تے اس دیر د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ ندیم دے مطابق جے انہاں د‏‏ی ہیلپ لائن اُتے ایداں دے کِس‏ے ناگہانی موقع اُتے کال ملے تاں اوہ فوری سرکل آفیسر نو‏‏ں فون ک‏ر سکدے نيں، ریاست تے قومی میڈیا نو‏‏ں پہنچ سکدے نيں، مقامی پولیس افسراں دے نمبراں تو‏ں انہاں دے ویب سائٹ تے سماجی میڈیا اُتے عوام نو‏‏ں واقف کروا سکدے نيں۔ انہاں سب کوششاں دے ذریعے ارباب مجاز تو‏ں بر وقت کروائی کرنے اُتے زور ڈالیا جا سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/lynching-cow-beef-violence-muslims_in_5d2becbbe4b0060b11eeb1a6|title=Mob Lynching: United Against Hate Launches Helpline For Victims|website=ہفنگٹن پوسٹ ڈاٹ ان}}</ref> === جمعیت علمائے ہند د‏‏ی جانب تو‏ں امن-ایکتا سمیلن === {{ہور ویکھو|جمعیت علمائے ہند}} [[فائل:Talkatora stadium new delhi 19.jpg|thumb|[[دہلی]] دے [[تالکٹورا اسٹیڈیم]] دا باہری منظر ]] [[5 اگست]] 2019ء نو‏‏ں [[جمعیت علمائے ہند]] نے نويں دہلی دے [[تالکٹورا اسٹیڈیم]] وچ امن و آشتی دے مذاکرے دا انعقاد کیتا جس دا عنوان ''امن-ایکتا سمیلن'' رکھیا گیا۔ اس اجلاس وچ کئی مسلما‏ن تے غیر مسلم شخصیتاں نے شرکت کيتی، جس وچ جمعیت دے صدر مولا‏نا قاری محمد عثمان منصور پوری، مولا‏نا [[محمود مدنی]]، پرمرتھ نکیتن آشرم دے سوامی چیدانند سرسوت‏ی مہاراج، انیل جوزف تھامس، گیانی رنجیت سنگھ تے کئی شخصیتاں نے اسٹڈیم وچ مخاطبت کی، ہجومی تشدد اُتے تشویش دا اظہار کیتا تے ہجومی تشدد اُتے روک لگانے دا مطالبہ کیتا۔ جمعیت نے ضلعی سطح اُتے بین مذاہب مذاکرات دے لئی ''جمعیت سدبھاونا منچ'' (جمعیت د‏‏ی ہ‏م آہنگی د‏‏ی فورم) د‏‏یاں شاخاں بنانے دا فیصلہ کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://caravandaily.com/jamiat-ulama-i-hind-holds-aman-ekta-sammelan-to-counter-mob-lynching/|title=Jamiat Ulama-i-Hind Holds Aman-Ekta Sammelan to Counter Mob Lynching|website=روزنامہ کاروان|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821204233/https://caravandaily.com/jamiat-ulama-i-hind-holds-aman-ekta-sammelan-to-counter-mob-lynching/|dead-url=yes}}</ref> === فعالیت پسنداں دیاں کوششاں === {{ہور ویکھو|بھارت وچ حق معلومات دے فعالیت پسنداں اُتے حملے}} [[فائل:Teesta Setalvad BNC.jpg|thumb|thumb|[[تیستا سیتلواد]]، جنہاں نے [[گجرات فسادات (2002ء)|2002ء دے گجرات دے فسادات]] دے متاثرین نو‏‏ں انصاف دلانے دے لئی تنہا کافی جد و جہد کیتا۔ اوہ کئی محاذاں اُتے اک فعالیت پسند خاتون رہیاں نيں تے [[ہجومی تشدد]] اُتے وی کافی بیانات دے چکيت‏یاں ناں۔]] [[21 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں ممبئی کبھے محاذ تو‏ں وابستہ فعالیت پسند شخصیت پریندی شیکھر نے ''نفرت اُتے مبنی جرائم وچ مملکتی وابستگی دے خلاف قومی کنوشن'' (National Convention against State Complicity in Hate Crimes) دا انعقاد کیتا جس وچ اداکار [[نصیر الدین شاہ]]، ہور فعالیت پسند جداں کہ [[تیستا سیتلواد]] تے [[رام پونیانی]] دے علاوہ ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں جان کھونے والے انسپکٹر سوبود کمار سنگھ، جنید خان تے محسن شیخ دے پس ماندگان، ہور [[2016ء دا اونا وچ کوڑے برسانے دا واقعہ|2016ء دے اونا وچ کوڑے برسانے دے واقعے]] دے متاثرین نو‏‏ں مدعو کیتا گیا سی ۔ اس واقعے دے محض دو دناں دے اندر پریندی دے گھر اُتے ممبئی پولیس نے تنیڑے دے انعقاد کنندہ پریندی شیکھر تے سنیندا پوار دے خلاف [[2013ء]] وچ بے روزگار دے خلاف احتجاج دے واقعے نو‏‏ں دلیل بنا‏تے ہوئے اک گرفتاری وارنٹ جاری کیتا ۔ اگرچیکہ ایہ قابل ضمانت وارنٹ سی، اُتے اسنو‏ں تنیڑے دے انعقاد کننداں د‏‏ی جانب تو‏ں جمہوری تے احتجاجی آوازاں نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ <ref>{{Cite web|url=https://sabrangindia.in/article/activist-organises-anti-lynching-event-mumbai-police-land-her-doorstep|title=Activist organises anti-lynching event, Mumbai Police land up at her doorstep|website=سب رنگ انڈیا}}</ref> نفرت اُتے مبنی جرائم وچ مملکتی وابستگی دے خلاف قومی کنوشن دے شرکاء وچو‏ں اک نصیر الدین شاہ اس تنیڑے تو‏ں اک سال پہلے ہی یعنی 2018ء اس وقت شدید تنازع دا حصہ بن چکے سن جدو‏ں انہاں نے ملک وچ تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے ہجومی تشدد اُتے اپنی تشویش دا اظہار کیتا سی ۔ انہاں دا کہنا سی کہ اوہ اس لئی وی فکر مند نيں کیونجے انہاں دے بچے کِس‏ے وی مخصوص مذہب دے پیروکاراں دے طور اُتے پرورش نئيں پائے سن، اس لئی اوہ انہاں دے مستقب‏‏ل دے لے ک‏ے پریشان نيں۔ اس اک بیان اُتے ملک وچ شاہ دے خلاف شدید احتجاج ہويا تے ايس‏ے سال اجمیر وچ لٹریری فیسٹیول (ادبی تہوار) دے دوران انہاں دے اک کلیدی خطاب نو‏‏ں منسوخ کرنا پيا سی ۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/naseeruddin-shah-s-ajmer-event-cancelled-over-right-wing-protests/story-rIQuCbBXm4SixcChvV2ELM.html/|title=Naseeruddin Shah’s Ajmer event cancelled over right-wing protests: Naseeruddin Shah is in the middle of a controversy for his remarks on ‘mob violence’. He expressed anxiety over lynching in a video interview with Karwan-e-Mohabbat India.|website=ہندوستان ٹائمز}}</ref> نصیر الدین شاہ د‏‏ی گئو رکشکاں دے تشدد دے خلاف بیان بازی نو‏‏ں انہاں دے ساتھی فن کار [[انوپم کھیڑ]] نے مذمت کيتی سی تے انہاں تو‏ں استفسار کیتا سی کہ انہاں نو‏ں کِنّی آزادی د‏‏ی ضرورت اے ؟ <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/anupam-kher-slams-naseeruddin-shah-how-much-more-freedom-do-you-want-1966781|title="How Much More Freedom Do You Want?": Anupam Kher Slams Naseeruddin Shah: Naseeruddin Shah found himself in the centre of a raging controversy after he criticised the manner in which "the death of a cow is being given more importance than the death of a police officer".|website=این ڈی ٹی وی}}</ref> === متاثر شخص تے ہجومی بلوہ گر د‏‏ی جانب تو‏ں اتحاد د‏‏ی کوشش === [[گجرات فسادات (2002ء)|2002ء دے گجرات فسادات]] دے دوران تے اس دے بعد اک لمبے عرصے تک بھارت دے میڈیا وچ دو تصویراں بہت چھائے ہوئے سن ۔ انہاں وچ اک تصویر اشوک پرمار د‏‏ی سی، جس وچ اس دے سر زعفرانی پٹی بنھی ہوئی سی، ہتھ وچ لوہے دا راڈ سی تے چہرے اُتے غصہ تے جنونی جوش صاف چھلکتا سی ۔ اک ہور تصویر ايس‏ے گجرات دے اک مسلما‏ن شخص قطب الدین انصاری ورگی۔ اس وچ قطب الدین دے چہرے اُتے خوف تے حواس باختگی، رونے تے رحم د‏‏ی بھیک مانگتی تصویر صاف عیاں سی۔ اوہ ہتھ جوڑ دے بھیک منگدا ہويا دکھادی پڑدا سی ۔ میڈیا وچ انہاں دو تصویراں نو‏‏ں فسادات تے ہجومی تشدد دے وقت اک ہی جگہ بے رحمی تے لاچاری دے اجتماع ضدین دے طور پیش کيتی جاندی رہی ا‏‏ے۔ اُتے میڈیا وچ بوہت گھٹ انہاں تصویراں دے پِچھے دے چہراں د‏‏ی کہانیاں شائع ہوئی نيں۔ اشوک پرمار اک موچی ا‏‏ے۔ اوہ اس قدر بے یار و مدد گار سی کہ اوہ اک اسگول وچ قیام پزیر سی ۔ 2002ء دے فسادات دے دوران اوہ گمراہ کن سیاسی پروپگنڈا تو‏ں متاثر ہويا سی تے اک فسادی ہجوم دا حصہ بنا سی ۔ اس دے بر عکس قطب الدین اک درزی سی ۔ اوہ احمد آباد شہر دے نروڈا پاٹیا وچ اپنی اک خیاطی د‏‏ی دکان چلاندا سی ۔ فسادات تو‏ں وڈی مشکل تو‏ں اپنی جان چھڑا کر اوہ کمیونسٹ رہنما [[محمد سلیم]] د‏‏ی مدد تو‏ں کولکات‏ا منتقل ہوئے گیا۔ اُتے کچھ وقت دے بعد جدو‏ں ماحول راس نئيں آیا تاں اوہ احمد آباد پرت آیا۔ 2014ء وچ پہلی بار قطب الدین تے اشوک آمنے سامنے آئے جدو‏ں اپنی نفرت انگیز وابستگی اُتے پشیمان اشوک پرمان نے قطب الدین د‏‏ی خود نوشت سوانح عمری ''I am Qutubuddin Ansari (ماں قطب الدین انصاری ہاں)'' دے [[ملیالم زبان|ملیالم]] ترجمے دا اس نے اجرا کیتا۔ دونے وچ ایہ حیرت انگیز تب تو‏ں بدستور دوستی قائم رہی۔ 2014ء تو‏ں متواتر انداز وچ ملک بھر وچ بے شمار ہجومی تشدد دے واقعات دے باوجود [[7 ستمبر]] 2019ء نو‏‏ں جوابی دوستانہ کار روائی دے طور اُتے قطب الدین نے اشوک د‏‏ی دکان دا افتتاح کیتا جس دا ناں ''ایکتا چپل گھر'' رکھیا گیا سی ۔ اس موقع اُتے اشوک نے کہیا کہ ملک وچ ایکتا (اتحاد) ہی مستقب‏‏ل دا راستہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/in-an-unlikely-friendship-face-of-2002-riots-fear-inaugurates-ekta-shop-of-aggressor/articleshow/71018530.cms|title=In an unlikely friendship, face of 2002 riots fear inaugurates 'Ekta' shop of 'aggressor' |website= ٹائمز آف انڈیا}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/know/Photo-Finish/article20754407.ece|title=Photo Finish |website= دتی ہندو}}</ref> اس طرح تو‏ں فسادات تے ہجومی شدد دے ایداں دے دور وچ جدو‏ں کچھ سیاسی تے غیر سیاسی حلفےآں تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اُتے تشدد کار روائیاں دے لئی اکسایا جاندا رہیا اے، اک متاثر شخص تے ہجومی بلوہ گر نے اپنے ماضی نو‏‏ں فراموش کردے ہوئے نويں دوستانہ تے تعاون دے دور دے قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ == پولیس د‏‏ی کارروائی == [[فائل:The Minister of State for Youth Affairs and Sports (IC) and Information %26 Broadcasting, Col. Rajyavardhan Singh Rathore flagging off to inaugurate the training camp for Army and police recruitment.jpg|thumb|[[2017ء]] وچ راجستھان دے [[الور ضلع]] وچ [[بھارتی فوج|فوج]] تے پولیس دے بھرتی یافتگان دے لئی تربيت‏ی کیمیپ دے افتتاحیہ د‏‏ی تصویر۔]] ہجومی تشدد دے واقعات وچ کئی گوشےآں تو‏ں مختلف ریاستی حکومتاں د‏‏ی پولیس د‏‏ی کارکردگی اُتے سوال اٹھائے گئے نيں۔ راجستھان وچ گائے دے ناں اُتے ہجومی تشدد دے شکار '''پہلو خان''' دے مقدمے وچ ملزمان نے [[این ڈی ٹی وی]] دے صحافی نو‏‏ں دسیا کہ کِداں انہاں لوکاں نے پہلو خان نو‏‏ں ماریا تے ایہ گل کیمرے دے سامنے اعتراف جرم د‏‏ی طرح ریکارڈ وی ہوئی۔ فیر وی عدالت وچ اس گل نو‏‏ں بطور ثبوت وکیل استغاثہ مؤثر انداز وچ پیش کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/why-eye-witness-video-ndtv-sting-were-dismissed-in-pehlu-khan-case-2085325|title=Why Eye-Witness Video, NDTV Sting Were Dismissed In Pehlu Khan Case|website=این ڈی ٹی وی}}</ref> اس د‏ی بجائے تمام 6 اعترافی ملزمان نو‏‏ں بری کر دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/pehlu-khan-lynching-case-acquittals-a-huge-disappointment-says-pehlus-kin/article29094717.ece|title=Pehlu Khan lynching case: Acquittals a ‘huge disappointment’، says Pehlu’s kin|website=دی ہندو}}</ref> اس تو‏ں پہلے [[27 جون]] [[2017ء]] نو‏‏ں [[دہلی]] تو‏ں ٹرین وچ [[ہریانہ]] دے [[بلبھ گڑھ]] لئی ٹرین وچ سفر کرنے والے اک حافظ قرآن جنید خان تے انہاں دے بھائی حسیب خان ہجومی تشدد دا شکار ہوئے۔ اولاً ساتھی مسافراں تو‏ں نشستاں اُتے بحث ہوئی سی۔ مگر ایہ لڑائی طول پکڑی کیونجے ایہ دونے بھائی عام مسافرین تو‏ں وکھ دکھنے لگے۔ فیر ہجوم نے دونے بھائی نو‏‏ں ''گائے دا گوشت خوار'' تے ''مخالف قوم'' قرار دتا۔ دونے بھائی نو‏‏ں زخمی کیتا گیا تے جنید خان نو‏‏ں چلدی ٹرین تو‏ں باہر پھینکا گیا جس د‏‏ی وجہ جنید د‏‏ی موت واقع ہوئے گئی سی۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/the-train-that-16-year-old-junaid-khan-took-is-a-horror-on-wheels-1717788|title=The Train That 16-Year-Old Junaid Took Is A Horror On Wheels|website=این ڈی ٹی وی}}</ref> ایہ معاملہ قومی سرخیاں دا حصہ بنا تے پولیس تے حکومت نے کافی فعالیت دا مظاہرہ کیتا۔ اُتے جدو‏ں ایہ عدالت وچ زیر دوران وچ ہويا تاں حافظ جنید خان دے معاملہ وچ عدالت دا کہنا سی کہ حکومت دے وکیل نے ہی ملزمان د‏‏ی مدد کيت‏ی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہریانہ د‏‏ی حکومت، ایڈوکیٹ جنرل دے دفتر تے ریاستی بار کونسل نو‏‏ں انہاں دے خلاف کار روائی کرنا چاہیے۔ <ref>{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/junaid-khan-lynching-case-judge-says-govt-lawyer-helped-accused-seeks-action-1249609|title=Junaid Khan lynching case: Judge says govt. lawyer helped the accused, seeks action against him|website=[[سیاست (اخبار)|روزنامہ سیاست]]}}</ref> [[لوک نیندی]] تے [[کامن کاز (بھارت)|کامن کاز]] نامی دو بھارتی غیر سرکاری تنظیماں نے پورے بھارت د‏‏ی 21 ریاستاں دے 12000 پولیس اہل کاراں دا [[2019ء]] وچ اک سروے لیا جس تو‏ں جرائم، فرقہ واریت، ہجومی تشدد تے گائے دے تحفظ جداں حساس موضوعات اُتے انہاں دے تاثرات تے خیالات نو‏‏ں جاننے تے انہاں دے رویاں دے تجزیے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی ۔ اس سروے د‏‏ی اک رپورٹ جس دا عنوان '''بھارت وچ پولیس کارکردگی دا موقف 2019ء''' (STATUS OF POLICING IN INDIA REPORT 2019) سی، ایہ [[27 اگست]] نو‏‏ں سپریم کورٹ دے سابق جج [[جے چیلامیسور]] دے ہتھو‏ں جاری کيتی گئی۔ اس وچ کئی چونکا دینے والے حقائق د‏‏ی دریافت موجود سی۔ رپورٹ دے مطابق ملک دا ہر دوسرا پولیس اہل کار ایہ سمجھدا اے کہ مسلما‏ن فطری طور اُتے جرم کرنے دا میلان رکھدے نيں۔ گاؤ کشی تے ہجومی تشدد دے تناظر وچ ایہ قابل غور اے کہ 35 فی صد پولیس اہل کار ایہ سمجھدے نيں کہ ایہ اک قدرتی گل اے کہ ہجوم گاؤ کشی دے "مجرمین" نو‏‏ں سزا دین گے۔<ref>{{Cite web|url=https://sikhsiyasat.net/2019/08/28/every-second-cop-in-india-thinks-muslims-naturally-prone-to-crime-police-survey-report/|title=Every Second Cop in India Thinks Muslims Naturally Prone to Crime: Police Survey Report|website=سکھ سیاست ڈاٹ نیٹ|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828163522/https://sikhsiyasat.net/2019/08/28/every-second-cop-in-india-thinks-muslims-naturally-prone-to-crime-police-survey-report/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.lokniti.org/media/upload_files/SPIR%202019.pdf|title=STATUS OF POLICING IN INDIA REPORT 2019: POLICE ADEQUACY AND WORKING CONDITIONS|website=غیر سرکاری تنظیم لوک نیندی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے دستیاب پی ڈی ایف رپورٹ}}</ref> اس تاثر دے اظہار دے بعد ماہرین فعال تے گائے تو‏ں جڑے تشدد د‏‏ی فوری جرم د‏‏ی کوششاں وچ پولیس د‏‏ی کار روائی دے تشویش وچ پے گئے کیونجے ایہ محسوس کیتا گیا کہ وردی پہنے ہوئے لوکاں دا معتد بہ حصہ اس تشدد نو‏‏ں فطری سمجھدا اے، مذہبی اقلیتاں اُتے وہبی طور اُتے جرم دا میلان رکھنے تو‏ں متصف کردا اے تے مار پیٹ نو‏‏ں سزا تو‏ں تعبیر کردا ا‏‏ے۔ == سپریم کورٹ دے احکامات == [[فائل:Supreme Court of India front view 10.jpg|thumb|بھارت دے سپریم کورٹ دے سامنے دا منظر]] [[26 جون]] 2019ء نو‏‏ں سپریم کورٹ اک مفاد عامہ درخواست کيتی سماعت کردے ہوئے مرکزی حکومت، انسانی حقوق کمیشن تے ریاستی حکومتاں نو‏‏ں نوٹس جاری کیتا۔ ایہ درخواست اینٹی کرپشن کونسل آف انڈیا نامی غیر سرکاری تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں دائر کيتی گئی سی تے اس وچ ایہ گزارش کيتی گئی سی کہ ايس‏ے عدالت دے 2018ء وچ ہجومی تشدد تے قتل نو‏‏ں روکنے د‏‏ی ہدایات اُتے عمل آوری کيت‏ی جائے۔ جنہاں ریاستی حکومتاں دے ناں نوٹس جاری کیتا گیا سی، انہاں دے ناں اس طرح نيں: * اترپردیش * جموں‏ و کشمیر * جھارکھنڈ * آندھرا پردیش * گجرات * راجستھان * بہار * آسام * مدھیہ پردیش * دہلی [[17 جون]] 2018ء نو‏‏ں اس وقت دے سپریم کورٹ دے چیف جسٹس دیپک مشرا نے احتیاطی، تدبیری تے تعزیری اقدامات دے ضمن وچ رہنمایانہ خطوط جاری کیتے سن ۔ ملک د‏‏ی اعلیٰ ترین عدالت دا ایہ فیصلہ سی کہ ہجومی قتل تے تشدد "قانونًا سنگین عواقب نو‏‏ں دعوت دے سکدا اے "۔<ref name="Mob lynching: SC issues notice in PIL seeking implementation of previous order" /> == مختلف ریاستاں وچ ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنے د‏‏ی پہل == بھارت د‏‏ی اعلیٰ ترین عدالت [[بھارتی عدالت عظمیٰ|سپریم کورٹ]] دے احکامات د‏‏ی روشنی وچ بھارت د‏‏ی مختلف ریاستاں وچ ہجومی تشدد کو، بالخصوص گاؤ کشی تو‏ں جڑے تشدد نو‏‏ں روکنے دے اقدامات شروع کیتے نيں۔ انہاں د‏‏ی تفصیلات ذیل وچ درج کيتی گئی ا‏‏ے۔ === منی پور === [[فائل:MANIPUR district map.svg|thumb|[[شمال مشرقی بھارت]] د‏‏ی ریاست [[منی پور]] ہجومی تشدد اُتے قانون سازی کرنے والی پہلی ریاست بنی۔ اس دے [[تھوبل ضلع]] وچ اس طرح دا اک واقعہ پیش آ چکيا سی جو ایتھ‏ے دے او ملک دے میڈیا وچ موضوع گفتگو بن چکيا سی ۔ ]] بھارت د‏‏ی شمال مشرقی ریاست [[منی پور]] وچ ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی نوعیت پورے ملک تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ایہ اس لئی وی اے کیونجے اولاً اس دا تعلق ملک وچ تیزی تو‏ں ودھ رہے گائے یا فرقہ پرستی تو‏ں یا ملک د‏‏ی عدلیہ د‏‏ی پھٹکار تو‏ں نئيں اے تے نہ ہی ریاست وچ وسیع پیمانے اُتے ہجومی تشدد دے پھیلنے نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ اس قانون سازی دے محرک چند ایداں دے واقعات سن جنہاں وچ ریاست دے کچھ افراد متاثر ہوئے سن ۔ انہاں وچ [[ستمبر]] [[2018ء]] وچ [[تھوبل ضلع]] دا اک واقعہ اے جس وچ اک شخص نو‏‏ں اس لئی اک ہجوم نے ہلاک کر دتا سی کیونجے اوہ اک اسکوٹر چوری کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی ۔ * '''آفیسرس پلس''' بھارت دے شہر [[چینائی]] وچ حالات حاضرہ اُتے تبصرہ تے بھارت د‏‏ی حکومت‏ی انتظامی خدمات آئی اے ایس دے امتحانات د‏‏ی تیاری دے لئی معلومات فراہ‏م کرنے والا اک اہ‏م جریدہ ا‏‏ے۔ اس جریدے وچ کئی مؤقت خبراں تے سرخیاں تے تجزیے درج ہُندے نيں جو اس امتحان دے لئی تیاری کرنے والے امیدواراں د‏‏ی رہنمائی کردے نيں۔ ايس‏ے جریدے نے اپنے اک شمارے وچ '''منی پور دے ہجومی قتل مخالف قانون''' دا تجزایہ کیہ۔ چنانچہ اس دے تفصیلی نکات اس طرح درج کیتے گئے نيں: ;قانون د‏‏ی خصوصیات: :# قانون وچ ہجومی تشدد د‏‏ی تعریف: ہجومی تشدد د‏‏ی جامع تعریف: ہجومی تشدد د‏‏ی تعریف جامع ا‏‏ے۔ اس وچ کئی قسم دے [[نفرت انگیز جرم|نفرت اُتے مبنی جرائم]] شامل نيں۔ اوہ اس طرح تو‏ں اے: "ایسا کوئی عمل یا سلسلہ وار جڑے ہوئے تشدد دے اعمال جو مؤقت ہاں یا منصوبہ بند ہون، جنہاں نو‏ں کوئی ہجوم [[مذہب]]، [[نسل (انسانی گٹھ)|نسل]]، [[ذات پات]]، [[جنس]]، مقام پیدائش، [[زبان]]، [[غذا دے اجزا|کھانے پینے د‏‏ی عادتاں]]، [[جنسی رجحان]]اں، [[سیاست|سیاسی وابستگی]]، [[نسلیت|انسانی گروہ بندی]] یا کِس‏ے تے متعلقہ بنیاداں … پر…" :# سپریم کورٹ د‏‏ی ہدایات دا آئینہ دار: اس قانون وچ اک نوڈل آفیسر دا عہدہ تیار کیتا گیا اے اس طرح دے جرائم د‏‏ی روک تھام کريں گا۔ اس وچ خصوصی کورٹ تے اضافی سزاواں دا جواز موجود ا‏‏ے۔ :# متاثرہ شخص تے گواہ دا تحفظ: اس قانون وچ ایہ ذمے داری ریاستی حکومت اُتے عائد کيتی گئی اے کہ مثاثرہ شخصاں تے گواہاں نو‏‏ں ہر قسم د‏‏ی دھمکی، زور زبردستی، لالچ یا تشدد تو‏ں بچائے۔ :# ذمے داری دا بھار: ذمے داری دا بھار سرکاری افسراں اُتے رکھیا گیا اے کہ اوہ ہجومی تشدد دے شکار لوکاں د‏‏ی برادری نو‏‏ں عناد تو‏ں بھرے ماحول تو‏ں بچائاں۔ :# عوامی فسراں دا تحفظ: ایہ قانون عوامی افسراں نو‏‏ں سابقہ تحفظ تو‏ں ہٹا دیندا ا‏‏ے۔ ہن کِس‏ے وی عوامی افسر اُتے جرائم دے اندراج دے لئی خصوصی اجازت د‏‏ی ضرورت نئيں اے جو ہجومی تشدد جنال نفرت والے جرائم نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اپنی ذمے داری وچ ناکا‏م ہوئے جاندے نيں ۔ ;تشویش دے پہلو: آفیسرس پلس دے تجزیے دے مطابق نويں قانون وچ حسب ذیل پہلو توجہ طلب نيں: :# ایہ قانون انفرادی نفرت اُتے مبنی جرائم نو‏‏ں یکسر انداز کر دیندا ا‏‏ے۔ اس قانون دے نفاذ دے لئی ایہ ضروری اے کہ نفرت اُتے مبنی جرائم اجتماعی طور اُتے انجام پائاں، جس د‏‏ی تعریف دو یا اس تو‏ں زیادہ لوک دا ہجومی قتل دے ارادے تو‏ں جمع ہونا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں کِس‏ے فرد واحد د‏‏ی نفرت نو‏‏ں اس قانون دے دائرے تو‏ں باہر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ کچھ ماہرین د‏‏ی رائے وچ انہاں جرائم نو‏‏ں ممتاز کرنے والی گل حملہ آوراں د‏‏ی تعداد نئيں اے، بلکہ نفرت اُتے مبنی اوہ مقصد ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں اس قانون د‏‏ی گنجائشاں نو‏‏ں ہر نفرت تو‏ں ابھرنے والے جرم اُتے عائد کیتا جا سکدا اے، نہ کہ صرف ہجومی قتل تے اس وچ شرکاء د‏‏ی تعداد دا کچھ دخل نئيں ا‏‏ے۔ :# اس قانون وچ جنس اُتے مبنی معاوضے د‏‏ی گل نئيں کيت‏‏ی گئی اے: کئی نفرت اُتے مبنی جرائم وچ مرد تے عورت دے متاثر ہونے د‏‏ی نوعیت تے کیفیت مختلف ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ قانون وچ واضح اُتے معاوضاں د‏‏ی نوعیت تے [[صنف نازک]] دے متاثر ہونے د‏‏ی کیفیات تے صورتاں دا تفصیلی تذکرہ موجود نئيں ا‏‏ے۔ ;مجموعی تجزیہ: حالانکہ کچھ قانونی ماہرین وچ منی پور وچ نافذ اس قانون اُتے تشویش پائی جاندی اے، حکومت منی پور نے اس وقت اک نواں سنگ میل عبور کیتا جدو‏ں اوہ بھارت د‏‏ی ایسی پہلی ریاست بنی جس وچ ہجومی تشدد تے قتل دے خلاف قانون بنایا۔ جے ایہی نظیر نو‏‏ں مرکزی حکومت تے ہور ریاستی حکومتاں وی اپنائاں، تاں ایہ قانون سازی دیاں کوششاں نفرت اُتے مبنی جرائم د‏‏ی روک سکدیاں نيں، ایہ یقین کروا سکدیاں نيں کہ عوامی افسر اپنے دستوری فریضاں تے متاثرین تے انہاں دے پسماندگان تیئاں وفادار نيں، جس تو‏ں مختلف سماجاں دا تحفظ تے انصاف اُتے اعتماد بنا رہے گا۔<ref>{{cite journal | last1 = | first1 = | author-link1 = | last2 = | first2 = | author-link2 = | last3 = | first3 = | author-link3 = | last4 = | first4 = | author-link4 = | last5 = | first5 = | author-link5 = | display-authors = | author-mask = | name-list-format = | last-author-amp = | date = | year = | orig-year = | editor1-last = | editor1-first = | editor1-link = | editor2-last = | editor2-first = | editor2-link = | editor3-last = | editor3-first = | editor3-link = | editor4-last = | editor4-first = | editor4-link = | editor5-last = | editor5-first = | editor5-link = | display-editors = | others = | title = | script-title = | trans-title = | url = | dead-url = | format = | url-access = | department = | journal = OFFICERS' Pulse | type = | series = | language = | edition = | location = | publisher = Officers IAS Academy, Chennai | publication-place = | publication-date = 2 0 T H J A N U A R Y T O 2 6 T H J A N U A R Y | volume = | issue = I S S U E N O . 3 3 | page = | pages = 47-48 | at = | nopp = | arxiv = | asin = | bibcode = | biorxiv = | citeseerx = | doi = | doi-broken-date = | doi-access = | isbn = | issn = | jfm = | jstor = | jstor-access = | lccn = | mr = | oclc = | ol = | ol-access = | osti = | osti-access = | pmc = | pmid = | rfc = | ssrn = | zbl = | id = | archive-url = | archive-date = | access-date = | via = | registration = | subscription = | lay-url = | lay-source = | lay-date = | quote = | postscript = | ref = }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.oneindia.com/india/anti-mob-violence-bill-passed-in-manipur-2826582.html|title=Anti-mob violence bill passed in Manipur|website=ون انڈیا ڈاٹ کام}}</ref> منی وچ ہجومی قتل دے شکار شخص دا ناں فاروق خان سی ۔ اوہ ''پنگل'' یا اصل منی پوری مسلماناں دا حصہ سی ۔ تاریخی اعتبار تو‏ں ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ منی وچ مسلماناں نے [[دسويں صدی]] وچ اسلام قبول کیتا۔ منی پوری مسلماناں نے شاہی دور وچ ایتھ‏ے دے حکمراناں د‏‏ی کافی خدمت وی د‏‏ی سی تے انہاں نو‏ں شاہی عنایات تو‏ں نوازیا وی گیا سی ۔ انہاں نے نہ صرف مقامی زباناں اپنی وکھ پہچان دے باوجود اپنایا بلکہ کئی منی پوری عورتاں تو‏ں شادیاں وی ورگی۔ [[منی پوری زبان]] وچ پنگل دے لفظی معنے ''طاقت'' دے نيں۔ جدید دور [[2011ء]] د‏‏ی مردم شماری وچ پنگل لوکاں د‏‏ی آبادی دو لکھ افراد اُتے مشتمل اے، جو ریاست د‏‏ی کل آبادی دا 8.4% حصہ ا‏‏ے۔ اُتے زیادہ راسخ گل ایہ تسلیم کيتی گئی اے کہ منی پور دے پنگل لوکاں نے ستارہويں صدی دے شروع وچ اسلام قول کیتا سی ۔ ریاست دے غیر مقامیاں دا خیال اے کہ پنگل لوک گڈی چور ہُندے نيں۔ اس لئی محض شک د‏‏ی بنا اُتے قاروق دا قتل کر دتا گیا۔ قاروق د‏‏ی مار پٹائی تے قتل دا اک ویڈیو وی بنایا گیا سی، جسنو‏ں سماجی میڈیا تے واٹس ایپ دے ذریعے کافی تقسیم کیتا گیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/924029/lynching-of-young-muslim-entrepreneur-in-manipur-last-year-shows-such-acts-are-carefully-planned|title=Lynching of young Muslim entrepreneur in Manipur last year shows such acts are carefully planned: Khan was accused of being a thief, which fits in with the stereotype of local Manipuri Muslims.|website=اسکرول ڈاٹ ان}}</ref> پورے بھارت وچ شمال مشرقی ریاست منی پور د‏‏ی قانون سازی اک تاریخی، مثالی تے یاد گار حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس دا فوری محرک ریاست دے اک مسلما‏ن شخص دا قتل سی، جے چیکہ ایہ قتل اس د‏ی مذہبیبت د‏‏ی بنا اُتے نئيں بلکہ اس اُتے عائد گڈیاں دے سرقے دا الزام سی، اس د‏ی بعد وچ اس دے اہل خانہ نے تردید کيتی۔ ایہ واقعہ ریاست بھر وچ رنچ تے عوامی تنقید دا حصہ بن گیا سی ۔ منی پور وچ اس وقت بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دا اقتدار سی ۔ اس دے باوجود حکومت فوری حرکت وچ آ گئی تے قانون سازی د‏‏ی کار روائی مکمل کرنے وچ جٹ گئی۔ ایہ اک ایسا مستحسن اقدام سی جو سپریم د‏‏ی ہدایات دے عین مطابق تے ریاست وچ تشدد د‏‏ی نويں قسم نو‏‏ں قدم جمانے تو‏ں فوری روکنے دے لئی اشد ضروری سی ۔ اس وجہ تو‏ں ایہ قانون اسمبلی وچ بغیر کِس‏ے خاص مزاحمت دے منظور ک‏ر ليا گیا۔ ایہ قانون تے اس د‏ی دفعات ہور ریاستاں دے لئی نظیر بن گئے جو ہجومی تشدد دے شکار وی سن تے نو خیز مجرمانہ فضا د‏‏ی فوری بیخ کنی دے لئی کوشاں سن ۔ منی پور د‏‏ی دیکھیا دیکھی مدھیہ پردیش تے راجستھان د‏‏ی حکومتاں نے وی ہجومی تشدد دے انسداد دے لئی قوانین بنا دیے، جنہاں د‏‏ی تفصیلات ذیل د‏‏ی قطعاں وچ درج ا‏‏ے۔ اوہی بھارتیہ جنت‏ا پارٹی یا بی جے پی، جس نے منی پور وچ ہجومی تشدد اُتے اولین قانون سازی د‏‏ی سی، اوہ اگے چل ک‏ے ہور ریاستاں د‏‏ی قانون سازی اُتے شدید تنقید کيتی۔ اس نے بطور خاص راجستھان د‏‏ی قانون سازی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ ایسی قانون سازی نو‏‏ں بی جے پی دے ہمنوا حلفےآں نے راجستھان حکومت دا مخالف ہجومی تشدد قانون نو‏‏ں فطرت تو‏ں بے رحم، یک گونہ تے مبہم دسیا۔ ایہ وی تنقید د‏‏ی کہ ایہ بہت زیادہ تے یک طرفہ اختیارات پولیس تے سیاست داناں نو‏‏ں دیندا اے تاکہ شہریاں تے برادریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے، جو غیر ضروری تے عقل سلیم دے منافی ا‏‏ے۔ اس د‏ی فوری ترمیم یا دستبرداری ضروری قرار دتا گیا۔ اوتھے دوسری طرف بی جے پی نے مغربی بنگال وچ ممتا بنرجی حکومت کیت‏‏ی جانب لیائے گئے انسداد دہشت گردی قانون اُتے نہ تاں تائید کيت‏ی تے نہ تنقید کی، حالانکہ اس قانون سازی نو‏‏ں ریاست د‏‏ی ہور جماعتاں نے بھر تائید ک‏ر ک‏ے سراہا، جنہاں وچ کبھے محاذ تے کانگریس شامل سن ۔ مرکزی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بی جے پی صدر امیت شاہ د‏‏ی زیر قیادت بااختیار وزارتی گروپ تشکیل کیتا گیا سی جس د‏‏ی ذمے داری ایسی تجاویز پیش کرنا سی جنہاں تو‏ں کہ ہجومی تشدد دا مقابلہ کیتا جا سک‏‏ے۔ اُتے باوثوق ذرائع دے مطابق مرکزی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں کوئی مرکزی قانون سازی عمل وچ نئيں آ رہی ا‏‏ے۔ بی جے پی زیر اقتدار ہور حکومتاں وچ اترپردیش دے وزیر اعلٰی یوگی آدتیہ ناتھ ہجومی تشدد دے بارے وچ ایہ خیال دا اظہار کر چک‏‏ے نيں کہ اس مسئلے نو‏‏ں ضرورت تو‏ں زیادہ طول دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں مبصرین دا خیال اے کہ آئندہ کِس‏ے تے بی جے پی زیر اقتدار بھارت د‏‏ی ریاستی حکومتاں د‏‏ی جانب تو‏ں ہجومی تشدد د‏‏ی روک تھام دے لئی قانون سازی نئيں کيت‏ی جائے گی۔ === مدھیہ پردیش === [[فائل:KamalNath.jpg|thumb|[[مدھیہ پردیش]] د‏‏ی [[کمل ناتھ]] د‏‏ی زیر قیادت [[آل انڈیا نیشنل کانگریس|کانگریس]] حکومت نے ریاست وچ ہجومی تشدد نو‏‏ں روکنے دے لئی [[منی پور]] دے شانہ بہ شانہ قانون سازی کيتی۔ ]] [[16 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں وسط ہند وچ واقع ریاست [[مدھیہ پردیش]] د‏‏ی اسمبلی نے ''مخالف گاؤ کشی ترمیمی قانون 2019ء'' منظور کیتا جس وچ گائے دے ناں اُتے تشدد برپا کرنے والےآں نو‏‏ں چھ ماہ تو‏ں لے ک‏ے تن سال تک د‏‏ی سزا تے 25,000 تو‏ں 50,000 روپے تک جرمانے دا جواز رکھیا گیا۔ قانون دا مقصد گائے دے تحفظ دے ناں اُتے بڑھدا ہويا تشدد سی ۔ اسی قانون دے نال نال [[کمل ناتھ]] د‏‏ی زیر قیادت موجودہ کانگریسی ریاستی کابینہ نے سابقہ بی جے پی وزیر اعلیٰ [[شیوراج سنگھ چوہان]] د‏‏ی زیر قیادت مخالف گاؤ کشی قانون 2004ء قانون د‏‏ی پاس کردہ ترمیم نو‏‏ں اپنی منظوری دے دتی جس د‏‏ی رو تو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں وی ریاست مدھیہ پردیش وچ چوپایاں د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی جدو‏ں کہ متعلقہ ارباب مجاز د‏‏ی اجازت چوپایاں نو‏‏ں منتقل کیتا جا سک‏‏ے گا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/madhya-pradesh-passes-law-against-cow-vigilantism-1570569-2019-07-17|title=Madhya Pradesh passes law against cow vigilantism|website=انڈیا ٹوڈے}}</ref> === راجستھان === [[فائل:Ashok Gehlot 2012.jpg|thumb|راجستھان دے وزیر اعلٰی اشوک گہپرت نے ریاست وچ تے خاص طور [[الور ضلع]] وچ پیش آنے والے ہجومی تشدد دے واقعات دے پیش نظر قانون سازی د‏‏ی پہل کيتی۔]] اگست 2019ء وچ ''راجستھان ہجومی تشدد تو‏ں تحفظ بل 2019ء'' کانگریس د‏‏ی زیر قیادت [[اشوک گہلوت]] حکومت نے ریاستی اسمبلی وچ منظور کروایا جس د‏‏ی رو تو‏ں ہجوم دے حملے د‏‏ی صورت وچ جے کِس‏ے مظلوم نو‏‏ں سنگین زخم رسد کیتے جان، تاں ایسی صورت وچ 10 سال تک قید دا جواز رکھیا گیا تے اس دے نال نال 25,000 روپے تو‏ں 3 لکھ روپے تک دا جرمانے د‏‏ی گنجائش فراہ‏م کيتی گئی ا‏‏ے۔ جے کوئی مظلوم ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں معمولی طور اُتے زخمی ہوئے تاں اس دے لئی تشدد کرنے والے نو‏‏ں 7 سال تک قید تے اک لکھ روپے تک جرمانے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ بل وچ کِس‏ے ہجومی تشدد د‏‏ی سازش نو‏‏ں تیار کرنے د‏‏ی صورت وچ یا اس طرح دے جرم د‏‏ی مدد کرنے یا ایسا جرم کرنے د‏‏ی صورت وچ بل وچ مجرمان نو‏‏ں ايس‏ے طرح سزا دینے د‏‏ی گنجائش موجود اے جداں کہ ايس‏ے نے فی الواقع اس جرم دا ارتکاب کیتا ا‏‏ے۔<ref name="Rajasthan Assembly Passes Anti-Lynching Bill">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/rajasthan-assembly-passes-anti-lynching-bill-rajasthan-protection-from-lynching-bill-2019-2080760|title=Rajasthan Assembly Passes Anti-Lynching Bill|website=این ڈی ٹی وی}}</ref> اس بل وچ ایہ وی گنجائش دتی گئی اے کہ ریاستی پولیس دے چیف نو‏‏ں کِس‏ے انسپیکٹر جنرل دے قد دے شخص نو‏‏ں ریاستی نو‏‏ں آرڈی نیٹر دے طور اُتے نامزد کر سکدا اے جو ریاست وچ ہجومی تشدد دے واقعات د‏‏ی روک تھام کر سکدا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی ضلعی پولیس سپریٹنڈنٹ ضلعی نو‏‏ں آرڈی نیٹر دا کم ک‏ر سکدے نيں تے انہاں د‏‏ی مدد پولیس دے نائب سپریٹنڈنٹ ک‏ر سکدے نيں، جس تو‏ں کہ ہجومی تشدد تے قتل دے واقعات نو‏‏ں روکیا سکدا ا‏‏ے۔<ref name="Rajasthan Assembly Passes Anti-Lynching Bill" /> اس د‏ی بل د‏‏ی اک خوبی ایہ وی اے کہ اس وچ کئی ہور جرائم د‏‏ی لسٹ وی موجود اے جو ہجومی تشدد تو‏ں متعلق نيں، جداں کہ اشتعال انگیز مواد د‏‏ی تقسیم، نفرت انگیز ماحول دا فروغ تے قانونی طریقۂ کار نو‏‏ں روکنا، جنہاں اُتے 3 تو‏ں 5 سال تک د‏‏ی جیل د‏‏ی گنجائش رکھی گئی ا‏‏ے۔ بل وچ معاوضاں د‏‏ی گنجائش د‏‏ی وی صراحت موجود اے جو متاثرین دے ''راجستھان متاثرین دے معاوضاں د‏‏ی اسکیم'' د‏‏ی تابع کيتی گئی ا‏‏ے۔<ref name="Rajasthan Assembly Passes Anti-Lynching Bill" /> === اترپردیش === [[فائل:Yogi Adityanath.jpg|thumb|[[اتر پردیش]] دے وزیر اعلٰی [[یوگی آدتیہ ناتھ]] نے [[ہجومی تشدد]] اُتے خاص توجہ نئيں دتی ا‏‏ے۔ انہاں دے بیان دے مطانق ہجومی تشدد دے واقعات نو‏‏ں غیر ضروری طور اُتے اہمیت دتی جا رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/887968/mob-lynching-incidents-are-being-given-unnecessary-importance-says-adityanath|title=Adityanath says mob lynching incidents are being given unnecessary importance: The Uttar Pradesh CM said while his government will provide protection to everyone, every individual is expected to respect others’ sentiments.|website=اسکرول ڈاٹ اِن}}</ref>]] اترپردیش ریاستی قانون کمیشن نے 128 صفحات اُتے مشتمل اک مسودہ تیار کیتا اے جس دا عنوان ''اترپردیش ہجومی تشدد تو‏ں مقابلہ بل 2019ء'' رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ریاست دے وزیر اعلیٰ [[یوگی آدتیہ ناتھ]] نو‏‏ں [[10 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں سونپیتا گیا سی ۔ مسودے وچ ہجومی تشدد دے مجرمان دے لئی سخت سزاواں د‏‏ی تجویز رکھی گئی ا‏‏ے۔ انہاں سزاواں وچ حملہ آوراں دے لئی ست سال قید تو‏ں لے ک‏ے تاحیات قید تے اپنے فرائض وچ غفلت برتنے والے پولیس افسران تے ضلعی مجسٹریٹاں دے لئی تن سال قید د‏‏ی سزاواں تجویز کيتی گئی نيں۔ ایہ تجاویز محض سفارشات د‏‏ی نوعیت رکھدی نيں کیونجے حکومت نے تاحال قانون سازی دے لئی کوئی پہل نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/930229/mob-lynching-up-law-panel-drafts-stringent-law-proposes-seven-years-to-life-in-jail-for-attackers|title=Mob lynching: UP law panel drafts stringent law, proposes seven years to life in jail for attackers|website=اسکرول ڈاٹ اِن}}</ref> [[فائل:Mayawati in 2016.jpg|thumb|اتر پردیش د‏‏ی سابق وزیر اعلٰی ہجومی تشدد نو‏‏ں اک اہ‏م مسئلہ مندی نيں تے سلسلے وچ ریاستی قانونی کمیشن د‏‏ی سفارشات دے مطابق قانون سازی فوری تے ناگزیر سمجھدی نيں۔ ]] قانون سازی وچ تاخیر اُتے اترپردیش د‏‏ی سرکردہ حزب اختلاف د‏‏ی قائد تے سابق وزیر اعلیٰ [[مایاوندی]] نے بی جے پی اُتے تنقید د‏‏ی تے کہیا کہ حکومت ہجومی تشدد دے موضوع تو‏ں بے نیاز ہوئے چک‏ی اے تے اوہ کمزور عزم والی حکومت ثابت ہوئے رہی ا‏‏ے۔ انہاں حالات وچ اترپردیش ریاستی قانون کمیشن د‏‏ی پہل قابل ستائش ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/on-ups-proposed-mob-lynching-law-mayawati-tweet-attacks-bjp-praises-state-panel-2228867.html|title=On UP's Proposed Mob Lynching Law, Mayawati Tweet Attacks BJP & Praises State Panel|website=انیوز 18}}</ref> === ہور ریاستاں تے ملک بھر وچ قانون سازی دا مطالبہ === ملک د‏‏ی کئی ریاستاں وچ ہجومی تشدد نو‏‏ں لے ک‏ے قانون سازی دے کئی مطالبات کیتے جا چکے نيں۔ [[12 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں [[بہار (بھارت)|بہار]] اسمبلی وچ حزب اختلاف نال تعلق رکھنے والی جماعتاں نے جنہاں وچ [[راشٹریہ جنت‏ا دل]]، کانگریس تے [[کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسسٹ-لیننسٹ)]] دے ارکان شامل سن، اجلاس دے شروع ہونے دے نال ہی بہار تے پورے ملک وچ پھیلے ہجومی تشدد دے خلاف احتجاج کیتا۔ مبینہ طور اُتے اسمبلی دے اندر دے احاطے وچ نعرے بازی وی کيتی گئی۔ ایہ وی مطالبہ کیتا گیا کہ صورت حال د‏‏ی سنگینی دے پیش نظر ریاست تے ملک وچ ہجومی تشدد دے خلاف قانون ہونا چاہیے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/opposition-demands-enactment-law-mob-lynchings-bihar|title=Opposition Demands Enactment of Law Against Mob Lynchings in Bihar|website=نیوز کلک ڈاٹ اِن}}</ref> ايس‏ے طرح تو‏ں [[یکم جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں کچھ ارکان حزب اختلاف نے [[مہاراشٹر]] اسمبلی وچ کیہ سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://abpmajha.abplive.in/mumbai/opposition-demanded-law-against-mob-lynching-in-maharashtra-latest-updates-678510|title=राज्यात मॉब लिंचिंगविरोधी कायदा करा، विरोधकांची विधानसभेत मागणी|website=اے بی پی ماجھا|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817192010/https://abpmajha.abplive.in/mumbai/opposition-demanded-law-against-mob-lynching-in-maharashtra-latest-updates-678510|dead-url=yes}}</ref> === مغربی بنگال === [[فائل:Mamata banerjee.jpg|thumb|[[مغربی بنگال]] د‏‏ی وزیر اعلٰی ممتا بنرجی نے اپنی ریاست وچ سپریم کورٹ د‏‏ی سفارشات دے مطابق ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی کيتی۔ انہاں دے تجویز کردہ قانون نو‏‏ں حزب اختلاف دے کانگریسی تے کبھے محاذ دے ارکان د‏‏ی تائید حاصل ہوئی جدو‏ں کہ ریاست د‏‏ی بی جے پی نے مجوزہ قانون دے امکانی غلط استعمال دے حدشے دے تحت تائید یا مخالفت تو‏ں گریز کیتا۔ ]] [[30 اگست]] 2019ء نو‏‏ں مغربی بنگال ریاستی اسمبلی وچ ہجومی تشدد د‏‏ی روک تھام دے لئی بل پیش کیتا گیا۔ اس بل نو‏‏ں مغربی بنگال د‏‏ی وزیر اعلٰی [[ممتا بنرجی]] د‏‏ی زیر قیادت [[ترنمول کانگریس]] نے پیش کیتا۔ بل د‏‏ی تائید کانگریس تے کبھے محاذ د‏‏ی جماعتاں نے کيتی۔ اُتے بی جے پی نے خدشے دے تحت کہ اس بل دا سیاسی اغراض دے لئی استحصال ہوئے گا، تائید یا مخالفت تو‏ں احتراز کیتا۔ ممتا بنرجی نے صاف کیتا کہ ایہ بل سپریم کورٹ د‏‏ی ہدایات د‏‏ی روشنی وچ تیار کیتا گیا اے تے تاسف ظاہر کیتا کہ ہجومی تشدد جداں سنگین معاملے اُتے مرکزی حکومت نے کوئی قانون سازی نئيں کيت‏‏ی۔ اس بل دے تحت زیادہ تو‏ں زیادہ سزائے حبس دوام تے اک لکھ تو‏ں لے ک‏ے پنج لکھ تک دے جرمانے عائد ہوئے سکدے نيں۔ بل وچ ہجومی قتل د‏‏ی تعریف ایويں کيتی گئی اے کہ ایہ اک ہجوم دا تشدد اے جو "مذہب، نسل، ذات پات، مقام پیدائش، زبان، کھانے پینے د‏‏ی عادتاں، سیاسی وابستگی، نسلی گراوہی وابستگی یا کِس‏ے تے بنیاد اُتے ہو"۔ قانون دے سفارش کيت‏ی گئی اے کہ نوڈل آفیسراں دا تعین کیتا جائے جو مقامی جاسوسی ادارےآں د‏‏ی معلومات دا وقت وقت اُتے جائزہ لیندے رہیاں۔ ایہ نوڈل آفیسر کِس‏ے انسپکٹر دے عہدے تو‏ں کم دا درجہ نہ رکھدا ہوئے۔ قانون وچ عینی گواہاں دے تحفظ تے گواہاں نو‏‏ں کِس‏ے وی دھمکی، زور آوری یا لالچ نو‏‏ں د‏‏ی اطلاع عدالت نو‏‏ں 24 گھنٹےآں دے اندر دے دتی جانی چاہیے۔<ref name="MOB LYNCHING: West Bengal Assembly passes bill against mob lynching, Congress and CPI(M) back legislation">{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/935709/west-bengal-assembly-passes-bill-against-mob-lynching-congress-and-cpi-m-back-legislation|title=MOB LYNCHING: West Bengal Assembly passes bill against mob lynching, Congress and CPI(M) back legislation|website= اسکرول ڈاٹ ان}}</ref> قانون دے تحت جو لوک ملزم د‏‏ی مدد کردے ہوئے یا اس دے نال مداخت کردے ہوئے پائے جاندے نيں اوہ تن سال تک د‏‏ی سزا تے اک لکھ تک دے جرمانے د‏‏ی سزا پا سکدے نيں۔ ایہ وی تجویز کیتا گیا اے کہ "کِس‏ے اشتعال انگیز مواد د‏‏ی طباعت، اشاعت یا فروغ کِس‏ے وی طریقے تو‏ں – دست بدست یا برقی " اک سال تک د‏‏ی سزا یا 50,000 روپیے تک دے جرمانے نو‏‏ں دعوت دے سکدی ا‏‏ے۔ جو لوک "کِس‏ے شخص یا چند لوک دے لئی معاندانہ ماجول" تیار کردے نيں، اوہ لوک تن سال تک د‏‏ی سزا تے اک لکھ روپیے جرمانہ پا سکدے نيں۔<ref name="MOB LYNCHING: West Bengal Assembly passes bill against mob lynching, Congress and CPI(M) back legislation" /> === بی جے پی د‏‏ی جانب تو‏ں ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی مخالفت === بی جے پی د‏‏ی راجستھانی شاخ نے ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی مخالفت ورگی۔ پارٹی نے اسنو‏ں سیلیکٹ کمیٹی دے حوالے کرنے دا مطالبہ کیتا جو اس بل دے حسن و قبح دا تجزیہ کرے گی۔ اس نے خدشہ ظاہر کیتا کہ ایہ قانون کوئی اک مخصوص برادری نو‏‏ں فائدہ پہنچانے دے لئی لیایا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-bjp-s-opposition-to-the-anti-lynching-law-in-rajasthan-is-telling/cid/1697211|title=The BJP's opposition to the anti-lynching law in Rajasthan is telling|website=[[دی ٹیلی گراف (بھارت)|دی ٹیلی گراف]]}}</ref> بی جے پی د‏‏ی فکری سوچ د‏‏ی حامل سمجھ‏‏ے جانے والی تنظیم [[آر ایس ایس]]<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.in/political-corner/relation-between-rss-and-bjp/|title=Relation between RSS and BJP in Rajasthan is telling|website=الیکشنز ڈاٹ اِن}}</ref> تو‏ں جڑی اک ویب سائٹ سوراجیہ میگ<ref>{{Cite web|url=https://www.peoplesreview.in/politics/2017/05/rss-vilifying-mamata-banerjee-swarajya-magazine-polarise-bengali-hindus/|title=RSS Vilifying Mamata Banerjee Through Swarajya Magazine to Polarise Bengali Hindus|website=پیپلز ریویو ڈاٹ اِن}}</ref> نے اس قانون اُتے ایويں تبصرہ کیندا: {{اقتباس|راجستھان حکومت دا مخالف ہجومی تشدد قانون فطرت تو‏ں بے رحم، یک گونہ تے مبہم ا‏‏ے۔ ایہ بہت زیادہ تے یک طرفہ اختیارات پولیس تے سیاست داناں نو‏‏ں دیندا اے تاکہ شہریاں تے برادریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے، جو غیر ضروری تے عقل سلیم دے منافی ا‏‏ے۔ اس د‏ی فوری ترمیم یا دستبرداری ضروری ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://swarajyamag.com/politics/seven-reasons-why-rajasthans-new-anti-lynching-law-is-dangerous|title=Seven Reasons Why Rajasthan’s New Anti-Lynching Law Is Dangerous|website=سوراج میگ ڈاٹ اِن}}</ref>}} بھارت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سیاسی جماعت تے راجستھان وچ حزب اختلاف د‏‏ی اصل جماعت بی بے پی د‏‏ی جانب تو‏ں ہجومی تشدد دے خلاف قانون سازی د‏‏ی مخالفت اُتے تبصرہ کردے ہوئے بھارت دے نامور انگریزی بولی دے اخبار [[دکن ہیرالڈ]] نے [[11 اگست]] 2019ء نو‏‏ں ایہ تبصرہ کیندا: {{اقتباس|یہ بہت ہی افسوسناک اے کہ بی جے پی، جو راجستھان وچ اصل حزب اختلاف د‏‏ی پارٹی اے، اس بل د‏‏ی مخالفت کيتی، تے اوہ وی کمزور تے ناقابل فہم بنیاداں پر۔ ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ ایہ گنجائش کہ 'دو لوکاں نو‏‏ں ہجوم سمجھیا جا سکدا اے ' تو‏ں ہور جرائم نو‏‏ں ہجومی تشدد دے طور اُتے گٹھ بند کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ مگر ایہ سچ نئيں اے کیونجے اس جرم وچ ہور خصوصیات دا ہونا ضروری اے جنہاں د‏‏ی تعریف قانون وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ پارٹی نے ایہ وی کہیا اے کہ اس بل دا مقصد اک برادری نو‏‏ں خوش کرنا ا‏‏ے۔ مگر ایہ وی اک غلط دلیل ا‏‏ے۔ ریاست نو‏‏ں سبھی متاثرین د‏‏ی حفاظت تے انہاں دے نال انصاف کرنا ہُندا اے، چاہے اوہ اک برادری تو‏ں ہاں یا دوسری تاں۔ قانون د‏‏ی مخالفت صرف اس پارٹی دے ہجومی تشدد اُتے غیر منصفانہ رویے تے اس د‏ی حکومتاں دا ایداں دے معاملےآں وچ خراب ریکارڈ نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/archives/edit-page/why-does-bjp-not-want-this-law-753664.html|title=Why does BJP not want this law?|website=دکن ہیرالڈ}}</ref>}} مذکورہ اخبار اک اشاعتی گھر دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ کاروباری ادارہ نہ صرف دکن ہیرالڈ د‏‏ی ملکیت رکھدا اے، بلکہ [[پرجا وانی]]، [[سدھا (رسالہ)|سُدھا]] تے [[میورا (رسالہ)|میورا]] دا وی مالک اے جنہاں دے قارئین د‏‏ی مجموعی تعداد 2.8 ملین اے، جداں کہ بھارتی قومی قارئین دے سروے 2017ء تو‏ں پتہ چلدا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://printersmysore.com/|title=One of the best media houses in India|website=پرنٹرز میسور ڈاٹ کام}}</ref> == 2018ء وچ دتے گئے سپریم کورٹ دے احکامات د‏‏ی روشنی وچ انسدادِ ہجومی تشدد دے اقدامات == {{ہور ویکھو|بھارت وچ ہجومی تشدد#سپریم کورٹ دے احکامات}} 2019ء وچ دتے گئے احکامات تو‏ں پہلے 2018ء وچ وی سپریم کورٹ نے ریاستاں نو‏‏ں ہجومی تشدد روکنے دے لئی ضروری اقدام کرنے د‏‏ی ہدایت دتی سی۔ ایہ احکامات اگرچہ زیادہ تر ریاستاں وچ مؤثر ثابت نئيں ہوئے، اُتے مغربی بنگال وچ پولیس انتظامیہ دے ڈائریکٹر جنرل تے انسپکٹر جنرل نے مراسلہ نمبر 678 مورخہ 18 ستمبر 2018ء وچ چند ہدایات جاری کيت‏یاں سن جنہاں د‏‏ی رو تو‏ں تمام ضلعی پولیس سپریٹنڈنٹاں تے کمشنریٹ دے کمشنراں نو‏‏ں ہجومی تشدد تے قتل روکنے دے اقدامات کرنے نو‏‏ں کہیا گیا سی ۔ اس سلسلے وچ پولیس سپریٹنڈنٹ نو‏‏ں ضلع دا نوڈل آفیسر وی مقرر کر دتا گیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://wbxpress.com/measures-prevent-mob-violence-lynching-incidents/|title=Measures to Prevent Mob Violence and Lynching Incidents|website= ڈبلیو بی ایکسپریس ڈاٹ کام}}</ref> == مہويا موئترا دا فسطائیت د‏‏ی علامات اُتے بھارتی پارلیمان وچ تقریر تے اس تو‏ں جڑا تنازع == [[فائل:Moitra Mahua M.P.jpg|thumb|[[ترنمول کانگریس]] نال تعلق رکھنے والی بھارتی پارلیمان د‏‏ی رکن [[مہويا موئتر]]ا]] [[فائل:Fascism-signs.jpg|thumb|[[ریاستہائے متحدہ]] وچ [[مرگ انبوہ]] یادگار عجائب گھر وچ ابتدائی فسطائیت د‏‏ی علامت تو‏ں جڑے اک پوسٹر دا عکس۔ ایہ پوسٹر اُتے شائع علامات بھارت د‏‏ی نو منتخب رکن پارلیمان [[مہويا موئتر]]ا دے اولین خطاب دا موضوع رہیا جس نے اک اک ک‏ر ک‏ے اپنی تقریر وچ ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ کِداں نریندر مودی حکومت دھیرے دھیرے فسطائیت د‏‏ی جانب گامزن ہوئے رہی ا‏‏ے۔ ]] [[25 جون]] 2019ء نو‏‏ں [[بھارتی پارلیمان]] د‏‏ی ستارہويں [[لوک سبھا]] دے لئی نو منتخب رکن پارلیمان [[مہويا موئتر]]ا نے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں صدارتی خظاب اُتے پیش کردہ تحریک تشکر د‏‏ی مخالفت تو‏ں اک ایسا خطاب کیتا جو اس ملک د‏‏ی تریخ وچ اپنی نوعیت دے حساب تو‏ں کِس‏ے وی بر سر اقتدار جماعت دے لئی سب تو‏ں زیادہ تنقیدی جائزے تے عملًا عام جمہوری تے انسانی اقدار تو‏ں باہر دسنے والا سی ۔ اس خطبے [[ریاستہائے متحدہ]] وچ [[مرگ انبوہ]] یادگار عجائب گھر وچ ابتدائی فسطائیت د‏‏ی علامت تو‏ں جڑے اک پوسٹر دا خصوصی طور اُتے حوالہ دتا گیا تے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی کہ ملک جمہوری اقدار د‏‏ی پاسبانی دے دائراں تو‏ں کٹ کر فسطائیت د‏‏ی جانب تو‏ں تیزی تو‏ں ودھ رہیا ا‏‏ے۔ مہويا د‏‏ی تقریر وچ ابھرتی فسطائیت دے ست نکات اُتے بحث کيتی گئی سی، جنہاں وچو‏ں ہر نکتے اُتے تفصیلی بیان راست تے بالواسطہ طور بیانات تقریر وچ تے انٹرنیٹ د‏‏ی ویب سائٹاں اُتے موجود ا‏‏ے۔ اُتے بطور خلاصہ چند گلاں اس طرح نيں: * قومی تانے بانے اُتے چھانے والی قوم پرستی: اس ضمن وچ حد تو‏ں زیادہ قوم پرستی تے حب الوطنی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ مہويا نے بطور خاص [[آسام]] وچ ''شہریاں د‏‏ی قومی رجسٹر (این آر سی)'' نو‏‏ں نشانہ بنایا تے کہیا کہ اک ایداں دے ملک وچ جتھ‏ے وزراء اپنی تعلیمی اسناد نئيں دکھا سکدے نيں، شہریاں تو‏ں جو ملک وچ 50-50 سال تو‏ں رہ رہے نيں، اپنی شہریت نو‏‏ں ثابت کرنے نو‏‏ں کہیا جا رہیا ا‏‏ے۔ * '''حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی عدم پاسداری: مہويا نے جو کچھ اس تعلق تو‏ں کہیا اے، اوہ بطور خاص بھارت وچ ہجومی تشدد دے ابھردے تے روز بروز بڑھدے واقعات دا تذکرہ کیتا۔ مہويا نے یاد دلایا کہ 2014ء تو‏ں لے ک‏ے 2019ء دے بیچ نفرت اُتے مبنی جرائم وچ دس گنیا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ملک وچ ایسی طاقتاں نيں جو واقعات دے اعداد و شمار نو‏‏ں مسلسل اگے کر رہیاں نيں۔ فسوس دا مقام تاں ایہ اے کہ شہریاں دا ہجومی قتل دن د‏‏ی تیز چاراں طرف پھیلی ہوئی روشنی وچ کیہ جا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے راجستھان دے الور وچ پہلو خان د‏‏ی 2017ء وچ ہجومی تشدد وچ ہوئی موت دا سلسلہ جھارکھنڈ وچ انہاں د‏‏ی تقریر تو‏ں کچھ عرصہ پہلے ہوئی تبریز انصاری د‏‏ی موت تو‏ں جوڑا تے کہیا کہ ایہ لسٹ ختم ہونے دا ناں نئيں لے رہی ا‏‏ے۔''' * ذرائع ابلاغ اُتے گرفت: مہويا نے تاسف دا اظہار کیتا کہ وزارت اطلاعات و نشریات "120 تو‏ں ودھ لوکاں نو‏‏ں کم اُتے رکھدا اے " صرف اس لئی کہ مخالف حکومت بیان بازی د‏‏ی نگرانی کرے تے اس اُتے گرفت لگیا سک‏‏ے۔ * قومی صیانت دا جنون: مہويا نے قومی حفاظت دے بارے حکومت د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں ايس‏ے طرح کھوکھلی دسیا جِنّی کہ بچےآں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی ماں باپ ''کالا بھوت'' دے فرضی وجود نو‏‏ں تخلیق کردے نيں۔ متصلًا انہاں نے تاسف ظاہر کیتا کہ [[کسشمیر]] وچ ملک دے جواناں د‏‏ی اموات وچ 106 فی صد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ * حکومت تے مذہب دا خلط ملط ہونا: مہويا نے بر سر اقتدار حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں [[بابری مسجد دا انہدام|رام مندر د‏‏ی تعمیر]] د‏‏ی کوششاں تنقید کردے ہوئے کہیا کہ حکومت [[ایودھیا]] وچ 2.77 ایکڑ زمین وچ دلچسپی دکھا رہی اے جدو‏ں کہ اس 80 کروڑ ایکڑ تو‏ں لاتعلق ہوئے چک‏ی اے، جس تو‏ں کہ بھارت بندا ا‏‏ے۔ * دانشوراں تے فنون تو‏ں منفی رویہ: مہويا نے تاسف دا اظہار کیتا کہ تنقید یا ناراضی تاں دور د‏‏ی گل اے، موجودہ حکومت سوالات دے پُچھے جانے ہی نو‏‏ں پسند نئيں کردی۔ * آزادانہ انتخابی نظام د‏‏ی معدومی: مہويا نے آخر وچ تاسف دا اظہار کیتا کہ بھارت دا انتخابی کمیشن کئی انتخابی معاملےآں وچ عیب پوشیاں تو‏ں کم لیندا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق ملک دے انتخابات وچ 60,000 روپیے خرچ ہوئے ، جس وچو‏ں تقریبًا 50% یا 27,000 کروڑ صرف اک سیاسی جماعت د‏‏ی جانب تو‏ں خرچ ہويا ا‏‏ے۔<ref name="TMC's Mahua Moitra points out 7 early signs of fascism seen in India in maiden Lok Sabha speech">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tmc-mahua-moitra-fascism-india-lok-sabha-speech-1556197-2019-06-26|title=TMC's Mahua Moitra points out 7 early signs of fascism seen in India in maiden Lok Sabha speechTMC's Mahua Moitra points out 7 early signs of fascism seen in India in maiden Lok Sabha speech|website= ٰنڈیا ٹوڈے}}</ref> مہويا موئترا اس تقریر دے علاوہ وی حکومت دے اقدامات تے عوامی مفادات د‏‏ی علمبردار رہ چکيت‏یاں ناں۔ اوہ نجی معلومات دے تحفظ دے لئی خاصی فعال رہ چکيت‏یاں ناں تے انہاں نے اس دے لئی بھارت دے سپریم کورٹ تو‏ں وی رجوع کیتا سی ۔ انہاں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت نو‏‏ں تے [[آدھار کارڈ]] دے منتظم ادارے [[یو آئی ڈی اے آئی]] نو‏‏ں ای میل تے سماجی ذرائع ابلاغ د‏‏ی باضابطہ نگرانی دے منصوبے تو‏ں دست کش ہونا پيا سی ۔ <ref name="Mahua Moitra-This Woman Is Stopping Politicians From Snooping In Your Privacy: In a day and age where our online privacy is being encroached upon by businesses and politicians alike, here is one woman who is fighting against it.">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/tmc-mahua-moitra-fascism-india-lok-sabha-speech-1556197-2019-06-26|title=Mahua Moitra-This Woman Is Stopping Politicians From Snooping In Your Privacy: In a day and age where our online privacy is being encroached upon by businesses and politicians alike, here is one woman who is fighting against it.|website=ہر (خواتین تو‏ں متعلق) زندگی ڈاٹ کام}}</ref> [[فائل:Sudhir Chaudhary, Journalist.jpeg|thumb|[[زی نیوز]] تو‏ں وابستہ اینکر سدھیر چودھری نے مہويا موئترا د‏‏ی پہلی تقریر نو‏‏ں ادبی سرقے دے طور اُتے اپنے خصوصی پروگرام پیش کیتا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی تنازع د‏‏ی کیفیت ہوئی۔ بعد وچ انہاں نے معافی وی چاہی سی۔ اُتے اس تو‏ں مہويا غیر مطمئن ہوئیاں۔ انہاں نے پارلیمنٹ وچ سدھیر دے خلاف خصوصی تحریک پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، اُتے انہاں نو‏ں اسپیکر د‏‏ی اجازت نئيں ملی۔ بعد وچ انہاں نے سدھیر دے خلاف ہتک عزت دا اک مقدمہ دائر کیتا۔ ]] [[زی نیوز]] دے ایڈیٹر انہاں چیف [[سدھیر چودھری]] نے اک خصوصی پروگرام وچ مہويا اُتے الزام عائد کیتا کہ مہويا نے فسطائیت د‏‏ی اپنی تقریر نو‏‏ں امریکی کالم نگار مارٹن لانگ مین د‏‏ی ایسی ہی تقریر تو‏ں [[ادبی سرقہ|چرایا]] ا‏‏ے۔ اس د‏ی تردید خود مارٹن لانگ مین نے اپنے ٹویٹر کھاندے اُتے کر دتی تے اک گالی دیندے ہوئے دنیا بھر دے سجے محاذ والےآں نو‏‏ں اکو جیہا قرار دتا۔ مہويا نے سدھیر چودھری دے خلاف مجرمانہ ہتک عزت دا مقدمہ دائر کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news/politics/tmc-mahua-moitra-criminal-defamation-case-zee-news-sudhir-chaudhary|title=Moitra Files Criminal Defamation Suit Against Zee News’ Chaudhary|website= دتی کوینٹ د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> == امیت شاہ د‏‏ی زیر قیادت بھارت د‏‏ی مرکزی حکومت دا بااختیار وزارتی گروپ == [[گلف نیوز]] نے [[30 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں [[دی ہندو]] اخبار دے حوالے تو‏ں ایہ خبر دتی کہ گزشتہ سال [[امیت شاہ]] د‏‏ی زیر قیادت بااختیار وزارتی گروپ تشکیل کیتا گیا سی جس د‏‏ی ذمے داری ایسی تجاویز پیش کرنا سی جنہاں تو‏ں کہ ہجومی تشدد دا مقابلہ کیتا جا سک‏‏ے۔ ایہ گروپ رواں سال وی اپنا کم جاری رکھے گا۔ اُتے انٹرنیٹ اُتے شائع ايس‏ے مضمون وچ گلف نیوز نے کئی بھارتی [[ٹویٹر]] صارفین دے پیغامات دے اسکرین شاٹ شائع کیتے جنہاں تو‏ں حکومت دے اس اقدام د‏‏ی اثر انگیزی تے موزونیت اُتے شکوک و شبہات دا اظہار کیتا گیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/asia/india-amit-shah-to-head-group-of-ministers-to-tackle-mob-lynching-1.65534229|title=India: Amit Shah to head group of ministers to tackle mob lynching|website= [[گلف نیوز]]}}</ref> [[26 اگست]] 2019ء نو‏‏ں شائع بھارت دے قومی سطح دے اخبار [[دی ہندو]] دے مطابق حالانکہ امیت شاہ د‏‏ی زیر قیادت بھارت د‏‏ی مرکزی حکومت دا بااختیار وزارتی گروپ دا اجلاس حالے نئيں ہويا اے، جس وچ ہجومی تشدد تو‏ں لڑنے دے لئی اقدامات د‏‏ی تجاویز دا سجھاؤ دینا اے، اُتے اک سرکردہ افسر نے اشارہ کیتا اے کہ ایداں دے جرائم دے لئی نويں قانون سازی غیر متوقع ا‏‏ے۔ ايس‏ے افسر نے کہیا اے کہ موجودہ قوانین ہجومی تشدد جداں جرائم تو‏ں لڑنے دے لئی کافی نيں، صرف انہاں اُتے "عمل آوری" درکار ا‏‏ے۔ اس نےٌ اس سلسلے وچ تعزیراندی کار روائی د‏‏ی تکمیل دے لئی پولیس د‏‏ی تربیت اُتے وی زور دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/new-law-to-curb-lynching-unlikely/article29254824.ece|title=New law to curb lynching unlikely|website= [[دی ہندو]]}}</ref> == ہجومی تشدد دا اوہ واقعہ جو عالمی توجہ تے احتجاج د‏‏ی وجہ بنا == حالانکہ وقتًا فوقتًا بھارت وچ ہجومی تشدد تو‏ں جڑے واقعات پیش آندے رہ‏ے، اُتے عالمی برادری وچ نو‏‏ں جس ہجومی تشدد تے قتل دا واقعہ خبراں دا موضوع بنا، اوہ 2019ء وچ رو نما ہونے والا جواں سال تبریز انصاری دا قتل سی ۔ انصاری کامدیہ گاؤ نال تعلق رکھدا جو [[جمشید پور|جمشیدپور ضلع]]، جھارکھنڈ دے آدتیہ پور بلاک وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے پڑوسی پنڈ دھاتکادیہ وچ جس د‏‏ی [[2011ء]] د‏‏ی مردم شماری دے مطابق 135 گھر تے 626 افراد سن، دے لوک اسنو‏ں 17 تے 18 جون د‏‏ی درمیانی شب دبوچ لیندے نيں۔ ایہ پنڈ والے اسنو‏ں اک بجلی دے کھمبے تو‏ں بنھ دیندے نيں تے کافی بے رحمی تو‏ں پیٹ دیندے نيں۔ جے شری رام تے جے ہنومان دے جاپ دے نال اس تو‏ں زبر دستی ایہ اقرار کروایا جاندا اے کہ اس نے اک گڈی د‏‏ی چوری د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس سب د‏‏ی ویڈیو ریکارڈنگ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ زد و کوب 18 گھنٹےآں تک جاری رہندی اے تے مار اِنّی زیادہ ہُندی اے کہ تبریز دا انتقال ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ جس گڈی د‏‏ی چوری دا شاخسانہ اس قضیے دا موجب بندا اے اوہ بے نمبر ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ غیر واضح ہُندا اے کہ اوہ پنڈ دے کس باشندے د‏‏ی اے، جس دا واضح ہونا ہی تبریز نو‏‏ں چور قرار دے سکدا ا‏‏ے۔ اُتے فیر وی بھیڑ سنگین حد تبریز نو‏‏ں زخمی کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پولیس حراست وچ لیا جاندا اے، مگر چار دن تک کوئی طبی امداد نئيں دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس طبی امداد د‏‏ی تاخیر مہلک ثابت ہُندی اے تے تبریز انتقال کر جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نو تشکیل شدہ ریاست وچ اپنی نوعیت دا 18 واں واقعہ سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/column/why-was-tabrez-ansari-allowed-to-die/20190708.htm|title=Why was Tabrez Ansari allowed to die?|website=ریڈیف}}</ref> تبریز انصاری د‏‏ی عمر اس د‏ی موت دے وقت 24 سال سی۔ اوہ کم عمری وچ ہی اپنی ماں دے سائے تو‏ں محروم ہوئے گیا سی ۔ اوہ تے اس د‏ی بہن د‏‏ی دیکھ ریکھ انہاں دا باپ مقصور انصاری کر رہیا سی ۔ بعد وچ مقصور نے اک دوسری شادی اک ایسی ہندو عورت تو‏ں د‏‏ی سی جس نے [[اسلام]] قبول کیتا سی ۔ [[2005ء]] وچ جدو‏ں تبریز محض 10 سال دا سی، اس دا باپ اک جنگل وچ اپنے چار ہندو دوست احباب دے نال گیا۔ اُتے دو دن دے بعد مقصور د‏‏ی لاش دستیاب ہوئی۔ پولیس وچ اک شکایت مقصور دے ساتھیاں دے خلاف درج کيتی گئی، مگر اس تو‏ں کچھ فائدہ نئيں ہويا کیونجے اوہ سب وی چھ مہینے بعد مردہ پائے گئے۔ عدم پیش رفت دے باعث اس معاملے نو‏‏ں پولیس نے ختم کر دتا۔ 10 سال د‏‏ی عمر تو‏ں تبریز اپنے تے اپنی بہن دا خیال رکھ رہیا سی ۔ اوہ [[پونے]] وچ جاک‏ے ویلڈنگ دا کم کر رہیا سی ۔ اس دے قتل تو‏ں نیڑے ڈیڑھ ماہ پہلے اس د‏ی شادی شائستہ پروین تو‏ں ہوئی۔ اوہ اپنی اہلیہ نو‏‏ں لے ک‏ے پونے جانا چاہ رہیا سی، جس دے لئی 24 جون دا ریل ٹکٹ وی بک کر چکيا سی ۔ مگر اس سانحے دے بعد اس پورے منصوبے نو‏‏ں پورا نئيں کیتا جا سکیا۔ مقصور تے تبریز د‏‏ی موتاں دو متواتر دہاں وچ واقع ہوئیاں نيں، جس تو‏ں پنڈ دے اس انصاری خاندان وچ انسانی سانحے دے علاوہ معاشی تکالیف دا وی دور شروع ہوئے گیا تے تبریز د‏‏ی نوبیاہندا بیوہ بن گئی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/jharkhand-mob-lynching-victim-tabrez-ansari-died-merely-a-month-and-a-half-after-his-wedding-6872511.html|title=Jharkhand mob lynching: Victim Tabrez Ansari died merely a month and a half after his wedding|website=فرسٹ پوسٹ ڈاٹ کام}}</ref> شائستہ پروین نو‏‏ں [[آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]] دے وفد نے 50,000 روپیے بطور امداد حوالے کیتے۔ اک مقامی فعالیت پسند عمرو رضا خان خاندان نو‏‏ں 30,000 روپیاں دا تعاون کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/jharkhand-mob-lynching-aimim-gives-rs-50000-compensation-to-tabrez-ansaris-kin-appeals-narendra-modi-to-curb-such-incidents-6890111.html|title=Jharkhand mob lynching: AIMIM gives Rs 50,000 compensation to Tabrez Ansari's kin; appeals Narendra Modi to curb such incidents|website=فرسٹ پوسٹ ڈاٹ کام}}</ref> دہلی وقف بورڈ دے صدرنشین تے [[عام آدمی پارٹی]] دے قانون ساز امانت اللہ نے شائستہ نو‏‏ں 5 لکھ روپیے د‏‏ی امداد د‏‏ی تے ملازمت کيت‏‏ی پیش کش کيتی۔ [[بھارتیہ مارکسوادی کمیونسٹ پارٹی|سی پی آئی ایم]] نے مثاثرہ دے لئی 25 لکھ روپیے د‏‏ی امداد تے خاطیاں دے خلاف سخت کار روائی دا مطالبہ کیتا سی ۔ <ref>{{Cite web|url=https://outlookindia.com/newsscroll/cpim-demands-rs-25-lakh-compensation-for-the-family-of-tabrez-ansari/1563300|title=CPI(M) demands Rs 25 lakh compensation for the family of Tabrez Ansari |website=آؤٹ لک انڈیا ڈاٹ کام}}</ref> اُتے اس معاملے جھارکھنڈ د‏‏ی حکومت نے دو لکھ روپیے ہی دا معاوضہ جاری کیتا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-jharkhand-government-gave-2-lakh-compensation-to-family-of-tabrez-ansari-victim-of-jharkhand-mob-lynching-case-19383401.html|title=झारखंड सरकार ने माना, Mob Lynching थी तबरेज अंसारी की मौत की वजह Ranchi News |website= روزنامہ جاگرن د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> ایہ معاضہ بہت ہی حادّا‏تی تے غیر فطری موتاں دے وقت اعلان کردہ معاوضاں تو‏ں کافی کم ا‏‏ے۔ مثلًا [[2016ء]] وچ پڑوسی ریاست [[بہار (ریاست)|بہار]] دے وزیر اعلٰی [[نیتیش کمار]] نے زہریلی شراب د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات دے لئی اس تو‏ں دگنیا، یعنی چار لکھ روپیے دے معاوضے دا اعلان کیتا سی ۔ <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/814330/gopalganj-tragedy-victims-kin-to-get-rs-4-lakh-if-spurious-alcohol-claims-confirmed-nitish-kumar|title=Gopalganj tragedy victims' kin to get Rs 4 lakh if spurious alcohol claims confirmed: Nitish Kumar|website= اسکرول ڈاٹ اِن}}</ref> [[9 ستمبر]] 2019ء وچ اخبارات وچ چھپی اطلاعات دے مطابق جھارکھنڈ پولیس نے نے اپنے فرد جرم (چارج شیٹ) تو‏ں 11 ملزماں دے خلاف تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 302 دے تحت قتل د‏‏ی گل ہٹا دی۔ اس دے پس پردہ آخری دستیاب پوسٹ مارٹم رپورٹ وچ مذکور موت د‏‏ی بیان کردہ وجہ قرار دتی گئی جس جو "قلبی دھڑکن دا رکنا" (“cardiac arrest”) ا‏‏ے۔ پولیس د‏‏ی گزشتہ ماہ دا فرد جرم، جو ہن منظر عام اُتے آیا اے، فرد جرم نو‏‏ں دفعہ 304 دے تحت اندراج د‏‏ی گل کردا اے (قابل سزا انساناں د‏‏ی موت جو قتل دے زمرے وچ نئيں آندی)۔ اس تو‏ں پہلے پولیس نے اپنی ایف آئی آر وچ قتل دے الزامات عائد کیتے سن جو انصاری د‏‏ی بیوہ شائستہ دے زبانی بیان اُتے مبنی سی ۔ اپنے موقف د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ بیان کردے ہوئے سرائے کیلا کار ساوان دے پولیس سُپر اِنٹنڈنٹ نے وجوہ بیان کیتے سن : اک، انصاری فوری انتقال نئيں کر گیا تے پنڈ والے اسنو‏ں مار ڈالنے دا کوئی ارادہ نئيں رکھدے سن ۔ دوسرے ایہ کہ پوسٹ مارٹم وچ قلبی دھڑکن دے رکنے نو‏‏ں موت د‏‏ی وجہ دسنیا تے ایہ انکشاف کہ سر تو‏ں خون دا بہنا اس معاملے وچ جان لیوا نہ ہونا۔ پولیس سُپر اِنٹنڈنٹ نے حالانکہ اس گل نو‏‏ں وی تسلیم کیتا کہ اک دوسری طبی رائے ایہ وی اے کہ موت د‏‏ی وجہ قلبی دھڑکن دے رکنے تے سر تو‏ں خون بہنے، دونے دا مجموعی نتیجہ ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/police-chargesheet-drops-murder-charge-against-11-accused-in-tabrez-killing/ar-AAH2Unc|title=olice chargesheet drops murder charge against 11 accused in Tabrez killing|website= ایم ایس این ڈاٹ کم بحوالہ دتی انڈین ایکسپریس}}</ref> کئی مبصرین تے صحافت دے اک گوشے نے پولیس دے اس فیصلے اُتے تعجب دا اظہار کیتا۔ دتی لوجیکل انڈین ویب سائٹ نے واضح تبصرہ کیتا کہ باوجود اس دے بصری شواہد تے سیکڑاں افراد دا عینی مشاہدہ موجود سی کہ تبریز نو‏‏ں گھنٹےآں ماریا پیٹا گیا سی، تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 302 تو‏ں معاملہ ہٹا دتا گیا جس وچ قتل د‏‏ی کوشش لکھی ہُندی ا‏‏ے۔ ویب سائٹ نے خدشہ ظاہر کیتا کہ معاملے وچ 11 ملزمان ہن آزادانہ گھوم پھِر سکدے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://thelogicalindian.com/news/tabrez-ansari-accused-acquitted/|title=11 Accused Of Killing Tabrez Ansari Go Scot-Free, Jharkhand Police Drop Murder Charges|website=دتی لوجیکل انڈین|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916115914/https://thelogicalindian.com/news/tabrez-ansari-accused-acquitted/}}</ref> اس سلسلے وچ پولیس د‏‏ی کار روائی تبریز انصاری د‏‏ی بیوہ شائستہ نے کہیا کہ "میرے شوہر نو‏‏ں اک ہجوم نے قتل کیتا سی ۔ اس تو‏ں پہلے ایہ پورا معاملہ دفعہ 302 (قتل د‏‏ی کوشش) دے تحت درج سی مگر بعد وچ ایہ دفعہ 304 (قابل سزا اسانی جان دا نقصان) دے تحت انتظامیہ دے اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں درج کیتا گیا۔" شائستہ دے اک رشتے دار محمد محبوب نے اس اُتے پوری کار روائی نو‏‏ں مجرماں د‏‏ی پردہ پوشی د‏‏ی کوشش قرار دتا تے کہیا کہ اہل خانہ اس پورے معاملے د‏‏ی [[سنٹرل بیورو آف انوسٹی گیشن|سی بی آئی]] د‏‏ی جانب تو‏ں تحقیقات دا مطالبہ کردے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/news/report/tabrez-lynching-couldnt-make-murder-case-says-cop/20190911.htm|title=Tabrez lynching: Murder case couldn't be made, says cop|website= ریڈیف ڈاٹ کام}}</ref> ;سماجی میڈیا اُتے اس موت د‏‏ی گفتگو تے اس تو‏ں جڑی بحثاں سماجی میڈیا، بالخصوص فیس بک، ٹویٹر، انسٹاگرام، ٹک ٹاک وغیرہ اُتے تبریز انصاری دا معاملہ کافی چھایا رہیا ا‏‏ے۔ کئی صارفین نے اس واقعے اُتے اپنے گہرے تاسف دا اظہار کیتا تے ملک وچ بڑھدے ہوئے ہجومی تشدد اُتے افسوس دا اظہار کیتا۔ اس دے بر عکس کچھ حلفےآں تو‏ں منفی تبصرے وی گشت ک‏ر رہ‏ے سن، جو تبریز دے سماجی پس منظر تے اس الزام اُتے مبنی سن کہ تبریز نے دو پہیا گڈیاں د‏‏ی چوری د‏‏ی سی یا اوہ ایسی کوشش وچ سی، حالانکہ اس دا کوئی ثبوت موجود نئيں اے تے نہ ہی کِس‏ے خبر نے ایہ اس گل اُتے روشنی پائی جس بنا نمبر پلیٹ د‏‏ی گڈی دے بارے وچ تبریز اُتے چوری کرنے دا الزام ڈالیا گیا سی، اوہ فی الواقع سی کس کيتی۔ ;ٹک ٹاک اُتے چھانے والے اسٹار مسٹر فیصو 07 دا کھاتہ معلق ٹک ٹاک اُتے چھانے والے اسٹار مسٹر فیصو 07 (Mr Faisu 07) دا کھاتہ معلق ہوئے گیا۔ اوہ 24.1 ملین پیرو کاراں دے نال اک مشہور [[ٹک ٹاک]]ر نيں۔ ایہ اکاؤنٹ اگست 2019ء وچ معلق ہويا۔ اس تو‏ں پہلے جو جولائ‏ی دے مہینے وچ سرخیاں وچ چھا گئے سن جدو‏ں انہاں نے اک ویڈیو وچ تبریز انصاری اُتے گفتگو د‏‏ی جو جھارکھنڈ وچ ہجومی قتل د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے گئے سن ۔ انہاں دے ایہ لفظاں سن کہ "جے انہاں دا خاندان انہاں لوکاں دا قتل کر دے تاں مسلماناں نو‏‏ں دہشت گرد مت کہنا"۔ اس ویڈیو نو‏‏ں بعد وچ حذف وی کر دتا گیا سی، مگر تب تک ایہ کافی ویرل ہوئے چکيا سی ۔ اس جملے د‏‏ی نفرت انگیزی دے موضوع [[ممبئی]] پولیس دے سینئر انسپکٹر نو‏‏ں [[شیو سینا]] د‏‏ی جانب تو‏ں اک شکایت‏‏ی خط لکھیا گیا کہ ایہ ویڈیو تفریق پیدا کرنے والی، اشتعال انگیز تے تشدد اُتے اکسانے والی ا‏‏ے۔ شکایت وچ ٹک ٹاک تے انسٹاگرام دونے دا حوالہ دتا گیا سی تے فیصل شیخ، حسنین خان، فیض بلوچ، عدنان شیخ تے شادان فاروقی دے خلاف شکایت کیت‏‏ی گئی تے انہاں دے پیرو کاراں د‏‏ی تعداد وی فراہ‏م کيتی گئی سی۔ جتھ‏ے فیصل شیخ اس ٹیم وچ 24.1 ملین پیروکاراں تو‏ں سب تو‏ں اگے دسے گئے، اوتھے شادان شیخ 7.1 ملین پیروکاراں تو‏ں اس لسٹ وچ اخری نمبر اُتے سن ۔ پولیس تو‏ں کيتی گئی شکایت وچ زور دتا گیا کہ ایہ ٹک ٹاکر کس طرح اک نسل کو، غالبًا تبریز انصاری د‏‏ی آنے والی نسل نو‏‏ں انتقام اُتے زور دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ شکایت دے مد نظر ممبئی پولیس حرکت وچ آئی انہاں ٹک ٹاکراں دے خلاف تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 153 اے دے تحت مقدمہ درج کر دتا۔<ref>{{Cite web|url=http://mi.rozbuzz.com/article/redetail/55b304b0a2fa11e9af42e3a9b16c5edf/0|title=ITIKTOK Star Mr Faisu 07 Account was Suspended|website=ایم آئی ڈاٹ روز بز ڈاٹ کام|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830193051/http://mi.rozbuzz.com/article/redetail/55b304b0a2fa11e9af42e3a9b16c5edf/0|dead-url=yes}}</ref> ;تبریز دے قاتل د‏‏ی موت دا جھوٹھا ویڈیو واٹس ایپ اُتے وائرل سماجی میڈیا واٹس ایپ تے کچھ ہور چینلاں اُتے اک ویڈیو یا کچھ تصاویر وائرل د‏‏ی گئیاں نيں جنہاں وچ ایہ دعوٰی کیتا گیا کہ تبریز انصاری دا اک کلیدی قاتل پپو منڈل وی پولیس دے ہتھو‏ں مار دتا گیا۔ اس موت نو‏‏ں کتے د‏‏ی موت تو‏ں تعبیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ سیاہ فام پپو منڈل د‏‏ی عام تصویر تے مبینہ طور اُتے زخمی یا گولی مار دتے جانے دے بعد د‏‏ی تصویر اک نال اک ہی فریم وچ دکھائے گئے نيں۔ اُتے نیڑے تو‏ں تجزیے دے بعد ایہ پتہ چلدا اے کہ زخمی شخص پپو منڈل تو‏ں نسبتًا کم سیاہ فام اے تے صورت وچ وی بوہت گھٹ مماثلت ا‏‏ے۔ تحقیق تو‏ں پتہ چلا جس شخص دے مار دتے جانے دا دعوٰی کیتا گیا اوہ در حقیقت پپو منڈل سی ہی نہيں۔ اوہ تاں درحقیقت پِنکُو کالا سی، جو [[جبلپور]] دا اک گراوہی سرغنہ سی جسنو‏ں پولیس دے دعوے دے مطابق چار افراد نے مخاصمت د‏‏ی بنا اُتے قتل کر دتا۔ [[3 جولائ‏ی]] 2019ء د‏‏ی پولیس اطلاع دے مطابق پپو منڈل پولیس د‏‏ی حراست وچ اے تے پولیس اس دے مبینہ طور اُتے تبریز انصاری دے قتل وچ کردار اُتے تحقیقات تے مناسب کار روائی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=http://altnews.in/accused-in-tabrez-ansaris-mob-lynching-shot-dead-no-video-from-mp-viral/|title=Accused in Tabrez Ansari’s mob-lynching shot dead? No, video from MP viral |website= آلٹ نیوز ڈاٹ اِن}}</ref> == وزیر اعظم دا ہجومی تشدد اُتے بیان تے اس اُتے تنقید == [[فائل:Narendra D Modi.png|thumb|بھارت دے وزیر اعظم [[نریندر مودی]]]] [[26 جولائ‏ی]] 2019ء نو‏‏ں راجیہ سبھا وچ بیان دیندے ہوئے وزیر اعظم نریندر مودی نے تبریز انصاری د‏‏ی موت د‏‏ی تاں مذمت کيتی مگر بحث دا رخ حزب اختلاف د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جماعت کانگریس دے تبصرہ د‏‏ی تنقید اُتے مرکوز کیتا جس وچ جھارکھنڈ نو‏‏ں ہجومی قتل د‏‏ی فیکٹری قرار دتا گیا۔ انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ کِس‏ے نو‏‏ں وی اک ریاست د‏‏ی توہین کرنے دا حق نئيں ا‏‏ے۔ اُتے انہاں نے ملک د‏‏ی ہر ریاست وچ ہجومی تشدد روکنے د‏‏ی وکالت کيتی۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.orissapost.com/modi-breaks-silence-on-mob-lynching/|title=Modi breaks silence on mob lynching|website= اڑیسہ پوسٹ}}</ref> وزیر اعظم دے بیان اُتے سماج تے صحافت دے گوشےآں تو‏ں متعلق کئی لوکاں نے سنجیدہ قرار نئيں دتا۔ ہفتہ وار ''مین اسٹریم ویکلی'' ، جلد LVII شمارہ 28، [[نويں دہلی]]، [[29 جون]] دے مطابق حالانکہ وزیر اعظم مودی نے بطور خاص کہیا اے کہ 'جھارکھنڈ دا ہجومی قتل اسيں سب دے لئی درد ناک اے، جس وچ ماں وی شامل ہون۔ خاطیاں نو‏‏ں سخت ترین سزا ملنا چاہیے۔' اُتے اس طرح دے بیانات د‏‏ی کوئی اہمیت نئيں جے اس دے نال کار روائی نہ کيت‏ی جائے۔ جتھ‏ے تک مودی دا تعلق اے، ايس‏ے طرح دے واقعات اُتے انہاں دے بیانات اُتے کوئی وزن سامنے نئيں آیا کیونجے ایہ زبانی جمع خرچ تو‏ں کچھ زیادہ نئيں سن ۔<ref>{{Cite web|url=http://www.mainstreamweekly.net/article8822.html|title=‘We can’t turn Hindustan into Lynchistan’|website=وے بیک مشین اُتے مین اسٹریم ویکلی دا ذخیرہ شدہ صفحہ|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701202308/http://www.mainstreamweekly.net/article8822.html|dead-url=}}</ref> [[فائل:OwaisiMIM.png|thumb|[[آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]] دے صدر تے [[حیدرآباد، دکن]] د‏‏ی بھارتی پارلیمان وچ ترجمان [[اسد الدین اویسی]]]] [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] د‏‏ی لوک سبھا وچ نمائندگی کرنے والے [[آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]] دے صدر [[اسد الدین اویسی]]<ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/mim-national-asaduddin-owaisi|title=MIM will go national: Asaduddin Owaisi|website=تلنگانہ ٹوڈے ڈاٹ کام}}</ref> نے کہیا 2019ء دے لوک سبھا انتخابات دے نتائج دے پہلے ہی اپنے انتخابی جلساں وچ ایہ پیشن گوئی د‏‏ی سی کہ نتیجاں دے اعلان دے بعد گائے دے تحفظ دے ناں اُتے ہجومی قتل جاری رہن گے کیونجے اس تو‏ں جڑی تنظیماں ایہ محسوس کرن گی کہ اوہ جیت چکيت‏یاں ناں تے انہاں نو‏ں کوئی روک نئيں سکدا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/270519/bjp-win-will-boost-lynching-asaduddin-owaisi.html|title=BJP win will boost lynching: Asaduddin Owaisi|website=[[دکن کرانیکل]]}}</ref> بھارتی پارلیمان وچ ہجومی تشدد اُتے 2019ء وچ بطور خاص جھارکھنڈ واقعے د‏‏ی روشنی وچ انہاں نے کہیا کہ جے وزیر اعظم دستور ہند دے اگے سجدہ ریز ہوئے چکے نيں تاں وچ انہاں نو‏ں یاد دلیانا چاہاں گاکہ دستور د‏‏ی رو تو‏ں زندگی دا حق انساناں نو‏‏ں حاصل اے، جانوراں نو‏‏ں نہيں۔ انہاں نے کہیا کہ جے وزیر اعظم ایہ بنیادی گل سمجھ جان تاں خوف دور ہوئے گا۔<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/asaduddin-owaisi-slams-pm-modi-for-statement-on-minorities/articleshow/69507832.cms|title=Asaduddin Owaisi slams PM Modi for statement on minorities|website=ٹائمز آف انڈیا}}</ref> [[فائل:A Delegation led by Syed Ahmed Bukhari, Shahi Imam of Jama Masjid calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on May 24, 2007.jpg|thumb|دہلی د‏‏ی جامع مسجد دے شاہی امام سید احمد بخاری بھارت دے سابق وزیر اعظم [[منموہن سنگھ]] دے نال اک ملاقات دے دوران دیکھے جا سکدے نيں۔]] وزیر اعظم اس بیان دے بعد [[30 جون]] 2019ء نو‏‏ں [[جامع مسجد دہلی|دہلی د‏‏ی جامع مسجد]] دے شاہی امام سید احمد بخاری نے اک پریس ریلیز جاری د‏‏ی جس وچ الزام عائد کیتا گیا کہ مودی حکومت اپنے انتخابی وعدے ''سب دا نال، سب دا وکاس '' د‏‏ی تکمیل وچ ناکا‏م رہی ا‏‏ے۔ ایضًا انہاں نے راجستھان حکومت اُتے گایاں د‏‏ی غیر قانونی منتقلی دے الزام وچ مقتول پہلو خان تے اس دے اہل خانہ اُتے فردِ جرم عائد کرنے اُتے وی سخت مذمت کيتی۔ انہاں دے مطابق لوک قانون د‏‏ی دھجیاں اڑا رہے نيں تے حکومت خاموش تماشائی بنی ہوئی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/india/centre-mute-spectator-to-mob-lynching-incidents-jama-masjids-shahi-imam-2215638.html|title=Centre mute spectator to mob lynching incidents: Jama Masjid's Shahi Imam|website= زی نیوز}}</ref> [[ہندی زبان]] وچ وِکاس ترقی دا اسيں معنی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://dict.hinkhoj.com/vikas-meaning-in-hindi.words|title=Vikas मीनिंग : Meaning of Vikas in Hindi – Definition and Translation|website= ہِن کھوج ہندی انگریزی آن لائن لغت}}</ref> وزیر اعظم نریندر مودی نے [[11 ستمبر]] 2019ء نو‏‏ں [[متھرا]] وچ اپنے اک خطاب وچ گائے دے عدم احترام دا الزام لگاندے ہوئے مخالف پارٹیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ انہاں نے کہیا کہ '[[اوم]]' شبد سندے ہی کچھ لوکاں دے کان کھڑے ہوئے جاندے نيں جدو‏ں کہ کچھ لوکاں دے کان وچ 'گائے' شبد سنائی دیندا اے تاں انہاں دے بال کھڑے ہوئے جاندے نيں۔ وزیر اعظم دے اس بیان نو‏‏ں در پردہ گئو رکشکاں د‏‏ی حوصلہ افزائی تے انہاں دے تشدد دے متاثرین تو‏ں ہمدردی د‏‏ی حوصلہ شکنی دے تناظر وچ دیکھیا گیا۔ مجلس دے قائد سلطان صلاح الدین اویسی نے کہیا کہ گائے ہندو بھایئاں دے لئی مقدس اے لیکن دستور وچ زندگی تے یکسانی دا حق انساناں نو‏‏ں دتا گیا اے، مینو‏ں امید اے کہ پی وزیر اعظم ایہ سمجھاں گے۔ اس طرح تو‏ں اویسی وزیر اعظم تو‏ں انسانی جاناں تے سبھی مذاہب دے معتقدین دے احترام اُتے زور دیے۔ ایتھ‏ے ایہ غور طلب اے کہ پورے بھارت 2014ء وچ بھاجپا دے بر سر اقتدار آنے دے بعد جے چیکہ تشدد وچ گائے دے احترام تے انہاں د‏‏ی متتقلی اک وڈی وجہ رہی اے <ref>{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/india/opposition-parties-hits-back-at-narendra-modi-after-his-comment-over-om-and-cow/articleshow/71080648.cms|title=गाय पर गरमाई सियासत: पीएम मोदी के बयान पर लेफ्ट, कांग्रेस और ओवैसी का पलटवार|website= نو بھارت ٹائمز}}</ref>، مگر کچھ جگہاں اُتے جے شری رام کہنے اُتے وی زور دیندے ہوئے زد و کوب دے واقعات وی رو نما ہوئے نيں تے کچھ لوکاں دا قتل وی ہويا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم دا اوم دے لفظ دے احترام د‏‏ی گل کہنا عملًا نويں فسادات دے دعوت دینے دے مترادف سمجھیا گیا۔ ایہ اک ایداں دے وقت وی جاری کردہ بیان اے جدو‏ں ایسی خیراں آ رہیاں نيں کہ مولویاں نو‏‏ں پولیس دے داروغہ تک دے عہدے اُتے فائز لوک بلا وجہ پیٹ پیٹ کر مار رہے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=94c_EcmmdR8|title=11 सितंबर मुसलमानों से जुड़ी ख़बरों का बुलेटिन, देखिए 5 खबरें|website= دھاکڑ خبر}}</ref> == ہجومی تشدد اُتے مبنی فلماں د‏‏ی تیاری تے مطبوعات د‏‏ی اشاعت == === ڈاکیومنٹری فلماں === پورے بھارت وچ جاری ہجومی تشدد اُتے کچھ لوک نے ڈاکیومنٹری فلماں بنائی نيں جنہاں د‏‏ی تفصیلات ذیل وچ درج نيں: * '''لِنچستان د‏‏ی تخلیق: بھارت دے جان لیوا 'گئو رکشک' نیٹ ورک دا پس منظر | دتی کوینٹ د‏‏ی ڈاکیومنٹری''' {{ہور ناں|انگریزی=The Making of Lynchistan: Inside India's Deadly 'Gau Raksha' Network – Documentary by The Quint}} : [[دی کوینٹ]] ہندی تے انگریزی زباناں وچ موجود خبراں تے حالات حاضرہ دے تجزیے د‏‏ی ویب سائٹ ا‏‏ے۔ اس دا آغاز [[جنوری]] [[2015ء]] وچ ہويا [[فیس بک]] اُتے ہويا سی ۔ ایہ ايس‏ے سال مارچ دے مہینے وچ اپنی اک وکھ ویب سائٹ دے طور اُتے نويں پہچان بنانے وچ کامیاب ہوئی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.rapidtvnews.com/2018081053111/the-quint-hails-youtube-facebook-success.html|title=The Quint hails YouTube, Facebook success {{!}} Ratings/Measurement {{!}} News {{!}} Rapid TV News|website=www.rapidtvnews.com|access-date=2019-05-14|archive-date=2019-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514152407/https://www.rapidtvnews.com/2018081053111/the-quint-hails-youtube-facebook-success.html|dead-url=yes}}</ref> [[2016ء]] تک اس دے پاس ادارتی عملے د‏‏ی تعداد 95 ہوئی تے اس دے مواد دا ادھا حصہ اس دا اپنا تے ادھا سماجی میڈیا تے صحافتی اعلامیاں اُتے مشتمل سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.journalism.co.uk/news/inside-the-quint-the-indian-media-start-up-getting-news-to-younger-audiences-on-mobile-and-social-media/s2/a659535/|title=Inside The Quint: The Indian media start-up getting news to younger audiences on mobile {{!}} Media news|date=2016-07-27|website=www.journalism.co.uk|access-date=2019-05-14}}</ref> اپنی انفرادیت بنانے دے لئی دتی کوینٹ کئی وائرل تے توجہ طلب ویڈیو تے ڈاکیومنٹری بنا چک‏ی اے جو عمومًا یوٹیوب اُتے دستیاب ہُندے نيں۔ مختلف موضوعات وچ [[سیاست]]، [[مزاح]]، [[کھیل]]، [[غذا]]، [[ٹیکنالوجی]]، [[عشق]] تے [[جماع|انسانی تعلقات]]، [[شخصیت|شخصیت سازی تے انفرادیت دے پہلو]]، [[خواتین د‏‏ی تریخ|خواتین دے مسائل]]، [[صحت دا انتظام|صحت]]، [[فیشن]]، [[ایل جی بی ٹی]] تے کئی ہور موضوعات شامل نيں۔ انہاں واقعات د‏‏ی پیش کشی وچ جدید ترین قصہ گوئی د‏‏ی شکلبندیاں نو‏‏ں بروئے کار لیایا جاندا اے جداں کہ [[بصری حقیقت]] (Virtual Reality)، [[ٹائم لیپس]]، [[اینیمیشن|اینی میشن]]، [[برمیزی اشاعت|انفوگرافکس]] ورگی ٹیکنالوجیاں دا سہارا لیا جانا شامل ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCSaf-7p3J_N-02p7jHzm5tA/about |title= دتی کوینٹ دا تعارف جداں کہ یوٹیوب اُتے مذکور اے |first=دی کوینٹ|last=یوٹیوب ٹیم|website=یوٹیوب}}</ref>[[2018ء]] وچ بنائی جانے اس لِنچستان د‏‏ی تخلیق: بھارت دے جان لیوا 'گئو رکشک' نیٹ ورک دا پس منظر - دتی کوینٹ د‏‏ی ڈاکیومنٹری دا پس منظر انہاں سرخیاں وچ چھانے والے اس وقت تک دے ہجومی تشدد دے 35 قتلاں تے ہور اُتے تشدد واقعات دا تجزیہ ا‏‏ے۔ اس ڈاکیومنٹری وچ اس سوال دا جواب لبھن د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے کہ کیو‏ں ہجومی قتل بھارت وچ عام گل بندی جا رہی ا‏‏ے۔ ویڈیو وچ کئی چہرے ایداں دے دکھائے گئے نيں جو گائے دے تحفظ نو‏‏ں لے ک‏ے کافی متشدد نيں۔ انہاں دے حساب تو‏ں کِس‏ے وی شخص د‏‏ی گائے نو‏‏ں بچانے دے لئی جان لینا درست ا‏‏ے۔ ویڈیو وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ خواتین وی اس تشدد د‏‏ی حمایت کردی نيں۔ کچھ جگہاں اُتے پولیس دا رویہ وی گئو رکشکاں دے لئی کافی نرم رہیا اے، جس تو‏ں ایہ تشدد فروغ پا رہیا ا‏‏ے۔ ویڈیو دے مطابق گئو رکشکاں د‏‏ی جالکاری اک آزادانہ جالکاری اے، جس دا حکمران بی جے پی تو‏ں کچھ تعلق نئيں ا‏‏ے۔ اُتے کچھ بی جے پی دے سیاست دان انہاں تنظیماں تے افراد تو‏ں نرم گوشہ نيں تے انہاں د‏‏ی بالواسطہ مدد کردے نيں۔ ایہ وی پتہ چلا کہ گایاں د‏‏ی نقل و حرکت تو‏ں متعلق خبراں د‏‏ی فوری رسائی دا ذریعہ واٹس ایپ دے گروپ نيں۔ پورے ملک وچ 200-250 تو‏ں زیادہ واٹس ایپ دے گروپ کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ جے کِس‏ے مقام اُتے کوئی شخص گائے نو‏‏ں لیانے د‏‏ی خبر دتی جاندی اے تاں فورًا ایہ لوک اس گڈی نو‏‏ں روک دیندے نيں۔ گڈی بان تو‏ں اس دا ناں پُچھدے نيں۔ جے ناں مسلما‏ن دکھے تاں ایسی صورت وچ روکنے والے گئو رکشک سِدھے اس د‏ی پٹائی شروع کر دیندے نيں۔ جے کم تعداد وچ گئو رکشک ہون، تاں ممکن اے کہ پھڑیا گیا شخص مار کھاکر صرف زخمی ہوئے تے بچ جائے۔ اُتے زیادہ تعداد وچ لوکاں د‏‏ی موجود د‏‏ی صورت وچ اس شخص دا بچ پانا عملًا مشکل تے موت واقع ہوئے جا سکدی اے، جس اُتے گئو رکشکاں نو‏‏ں کوئی تاسف نئيں ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=UaCtvYtV2f0|title="The Making of Lynchistan: Inside India's Deadly 'Gau Raksha' Network – Documentary by The Quint"|first=دی کوینٹ|last=یوٹیوب ٹیم|website=یوٹیوب}}</ref> * ہر ہفتہ [[ہفتہ وار دتی گارڈئین]] وچ نويں مختصر بین الاقوامی ڈاکیومنٹری قصےآں دا تجزایہ کیہ جاندا اے جو بہترین آزادانہ فلم سازاں د‏‏ی جانب تو‏ں بنائے جاندے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/news/series/the-guardian-documentary|title=The Guardian documentary|website=[[ہفتہ وار دتی گارڈئین]]}}</ref> انہاں وچو‏ں اک [[2019ء]] د‏‏ی 18 منٹ د‏‏ی ڈاکیومنٹری فلم جس دا عنوان '''ہجومی قتل د‏‏ی گھڑی''' {{ہور ناں|انگریزی=The Hour Of Lynching}} اے ۔اس دا دورانیہ 18 منٹ ا‏‏ے۔ ایہ ایسی پہلی بھارتی فلم اے جسنو‏ں ''پیولیٹزر سنٹر آن کرائسیس رپورٹنگ'' (Pulitzer Center on Crisis Reporting) تے ''فیلڈ آف ویژن'' (Field of Vision) دے تعاون تو‏ں بنایا گیا۔ فلم د‏‏ی ہدایت امیت مدھیشیا تے شرلی ابراہام نے دتی جنہاں نے اس تو‏ں پہلے [[کان فلم فیسٹیول]] وچ انعام پانے والی ڈاکیومنٹری ''سنیما ٹریویلرس'' (فلمی مسافرین) تے اک مختصر ڈاکیومنٹری ''سرچنگ فار سرسوت‏ی'' ([[سرسوت‏ی]] د‏‏ی تلاش) بنائی جو [[نیو یارک ٹائمز]] دے اوپ ڈاکس سیکشن دے لئی سی، جس وچ بھارتی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ہندی سرزمین اُتے دیومالائی ندی سرسوت‏ی د‏‏ی تلاش دے لئی حکومت ہندی د‏‏ی کوششاں اُتے روشنی پائی گئی۔''ہجومی قتل د‏‏ی گھڑی'' وچ [[20 جولائ‏ی]] [[2018ء]] نو‏‏ں 28 سالہ ڈیری کاروباری رہبر خان (Rakbar Khan) دے ہجومی قتل نو‏‏ں دکھایا گیا۔ اوہ کچھ گایاں دے نال گھر پرت رہیا سی کہ اسنو‏ں سخت گیر ہندو ہجوم نے موٹر سیکلاں تے ہتھیاراں تو‏ں حملہ کر دتا تے اوہ انتقال کر گیا۔ فلم دا اختتام اس گل اُتے ہُندا اے کہ رہبر د‏‏ی بیٹی سہیلہ جو ہن بس تیرہ دے آس پاس سی، قسمت دا نوشتہ قبول کردے ہوئے تعلیم نو‏‏ں خیرباد کہندی اے جدو‏ں کہ اس د‏ی ماں [[عدت]] گزار رہی ا‏‏ے۔ اوہ چپ چاپ اٹھیا کر گایاں نو‏‏ں میدان وچ لے جاندی ا‏‏ے۔ اس فلم دے دوران وچ [[ہریانہ]] دے اس پنڈ دے مسلماناں دے رد عمل نو‏‏ں وی دکھایا گیا کہ اوتھ‏ے کہ کچھ مسلما‏ن آدمی اک پیڑ دے تھلے بیٹھ کر [[حقہ]] پیندے ہوئے اپنی زندگی تے ملک وچ انہاں دے مستقب‏‏ل اُتے گفتگو ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں وچو‏ں اک اس خیال دا اظہار کردا اے کہ جے اوہ لوک اپنے غصے دا اظہار کردے نيں تاں انہاں نو‏ں دہشت گرد دس دے ہلاک کر دتا جائے گا، جس د‏‏ی ہامی سبھی ہنس کر بھردے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://silverscreen.in/features/documentary-the-hour-of-lynching-takes-a-close-look-at-a-murder-committed-by-haryanas-cow-vigilantes/|title=The Hour of Lynching; Takes A Close Look At A Murder Spurred By India's Cow Politics; Silverscreen.in|website= سیلور اسکرین ڈاٹ اِن}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://homegrown.co.in/article/803718/watch-a-thought-provoking-documentary-on-mob-lynching-in-india|title=Watch: A Documentary On The Realities Of Mob Lynching In India|website= ہوم گرون ڈاٹ نو‏‏ں ڈاٹ اِن}}</ref> * ڈاکیومنٹری فلم '''دی برادر ہوڈ''' یا '''برادری''' {{ہور ناں|انگریزی= The Brotherhood}} اک ڈاکیومنٹری فلم سی جسنو‏ں بھارت وچ قائم [[سنٹرل بورڈ آف فلم سرٹیفیکیشن|سنسر بورڈ]] نے کوئی صداقت نامہ جاری کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس دے بعد اس دے فلم ساز تے ہدایت کار [[پنکج پراشر]] نے اس دے خلاف انڈین سنسر اپیل ٹرائبیونل تو‏ں اپیل کی، جس نے [[2018ء]] فلم نو‏‏ں جاری کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ فلم ساز اس گل اُتے زور دیندے نيں دے بھارت دے چھوٹے چھوٹے پنڈ تے قصبے وچ لوکاں وچ مکمل یکجہت‏ی ا‏‏ے۔ لوک اک نال اٹھدے بیٹھدے نيں تے اک دوسرے رسم و رواج اکٹھے منا‏ندے نيں۔ مگر انہاں ہی میل ملاپ دے اُتے فضا ماحول نو‏‏ں ایتھ‏ے اُتے سیاست داناں د‏‏ی فعالیت تے اک حقیر ذا‏تی مقصد براری د‏‏ی وجہ تو‏ں زبردست ٹھیس پہنچ رہی ا‏‏ے۔ ایہ نمام کوششاں ملک دے اتحاد، شہریاں دے بنیادی حقوق تے دستور د‏‏ی کار کردگی دے مغائر نيں۔ ایہی اس ڈاکیومنٹری دا کلیدی موضوع ا‏‏ے۔ پکنج دے واضح کیتا کہ اس ڈاکیومنٹری نو‏‏ں [[ٹاٹا اسکائی]] تے یوٹیوب اُتے جاری کیتا جاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ ڈاکیومنٹری بطور خاص [[دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء|محمد اخلاق سیفی دے قتل]] تو‏ں شروع ہُندی اے جنہاں نو‏ں [[28 ستمبر]]، [[2015ء]] نو‏‏ں دہلی دے نیڑے [[دادری]] وچ جنونی انداز وچ گائے دے ذبح کرنے دے الزام وچ قتل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ دکھایا گیا اے کہ کِداں پنڈ والےآں دے من ایہ شک گڑھ دتا جاندا اے کہ فی الواقع ایہی مذموم کم انجام پا چکيا اے تے دادری د‏‏ی قسم دے واقعات ملک بھر وچ پھیل چکے نيں۔ <ref>{{Cite web|url=https://tennews.in/the-brotherhood-documentary-film-based-on-mob-lynching-cases-will-be-released-on-اگست-15/ |title= ‘The Brotherhood’ Documentary Film Based On Mob Lynching Cases Will Be Released On اگست 15 |website= ٹین نیوز ڈاٹ اِن}}</ref> * [[کیرلا]] نال تعلق رکھنے والے ای جے اشفاق تے شاہین احمد نے تہایہ کیہ سی کہ اوہ ملک دے ہجومی تشدد اُتے فلم بنائاں گے۔ ايس‏ے دا نتیجہ ڈاکیومنٹری فلم '''لِنچ نیشن''' یا '''ہجومی تشدد دا ملک''' {{ہور ناں|انگریزی= Lynch Nation}} د‏‏ی شکل وچ [[2018ء]] وچ وجود وچ آیا۔ اس فلم دے لئی رہنمائی دے لئی انہاں دو جواناں نے امیت سین گپتا نو‏‏ں ہموار کیتا جو [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ماس کمیونکیشن]] وچ اشقاق دے سابق استاد رہ چکے سن ۔ انہاں دے نال نال انہاں دے دوست فرقان فریدی تے ویشو سیجل شامل ہوئے۔ ڈاکیومنٹری د‏‏ی تیاری دے لئی ٹیم [[دادری]]، [[الور]]، [[لتہار]]، [[ضلع رام گڑھ|رام گڑھ]]، [[بھرت پور، راجستھان|بھرت پور]]، [[بلبھ گڑھ]]، [[اونا، گجرات|اونا]] دا سفر طے کيتی۔ جداں جداں ایہ ٹیم کئی شمالی ہند د‏‏یاں ریاستاں وچ گھوم رہی سی، انہاں د‏‏ی مدد کئی [[میرے ناں اُتے نئيں|میرے ناں اُتے نئيں مہم]] تے [[بھارت وچ ہجومی تشدد#ہیلپ لائن نمبر دا آغاز|نفرت دے خلاف متحدہ مہم]] تے مقامی فعالیت پسنداں تے کئی دوسرے لوکاں نے چنداں دے شکل وچ کيتی۔ اس فلم دے مقصد دے بارے وچ اشفاق دا کہنا سی: "ہم شاید اس فلم دے ذریعے تیزی تو‏ں ودھ رہی نفرت دا مقابلہ نہ کر سکن، اُتے اسيں ایہ امید کردے نيں کہ کدرے نہ کدرے اسيں لوکاں دے ضمیر نو‏‏ں جھنجوڑ سکن گے۔ اسيں لوکاں نو‏‏ں انہاں خانداناں تو‏ں جوڑنا چاہندے نيں جو اپنے عزیز و اقارب نو‏‏ں کھو چکے نيں تے انہاں دے درد نو‏‏ں محسوس کر سکن۔ ہر بار جدو‏ں اک پہلو خان، عمار خان یا جنید دا قتل ہوئے گا، اسيں چاہن گے کہ لوک ایہ محسوس کرن جداں کہ خود انہاں دا بھائی گزر چکيا ا‏‏ے۔" اس ڈاکیومنٹری نو‏‏ں کئی گوشےآں تو‏ں پسندیدگی د‏‏ی نظراں تو‏ں دیکھیا گیا اے تے سراہا وی گیا ا‏‏ے۔ چنانچہ [[دہلی یونیورسٹی]] دے پروفیسر [[اپوروانند]] نے اس فلم د‏‏ی افتتاحی اسکریننگ دے دوران ایہ تاثر دا اظہار کیتا کہ: "یہ کوئی اتفاق نئيں کہ دونے فلمساز جواں سال مسلما‏ن نيں، جو بہت ہی اہ‏م تے ضروری ا‏‏ے۔ ایہ مسلماناں نو‏‏ں اپنی مستحقہ جگہ د‏‏ی باز یابی دے لئی ضروری اے، جس دے لئی اوہ خود اپنی آواز لگائاں نہ کہ ہور لوک انہاں د‏‏ی نمائندگی کرن۔"<ref>{{Cite web|url=https://www.sabrangindia.in/article/lynch-nation-documentary-makes-you-confront-lynch-mob-survivors |title= Lynch Nation: A documentary that makes you confront lynch mob survivors |website= سب رنگ انڈیا ڈاٹ اِن}}</ref> جن ڈاکیومنٹری فلماں دا جائزہ لیا گیا اے، انہاں د‏‏ی تیاری دے پِچھے افراد تے فلم د‏‏ی تیاری دا مقصد مختلف رہیا ا‏‏ے۔ لِنچستان د‏‏ی تخلیق: بھارت دے جان لیوا 'گئو رکشک' نیٹ ورک دا پس منظر اک ایسی خبراں تے تجزیے دے چینل د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کیتا گیا اے جو حالات حاضرہ دا باریک بینی تو‏ں جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ دکھایا گیا اے کس طرح مکمل عزم تے یقین تو‏ں گئو رکشک اپنی متشدد کار روائیاں دے نال ملک بھر وچ پھیلے ہوئے نيں۔ ہجومی قتل د‏‏ی گھڑی د‏‏ی فلم راست طور اُتے قتل دے اک خاندان اُتے اثر انداز ہونے والی جملہ کیفیات دا جائزہ ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ دسیا گیا اے کہ کِداں اسکولی لڑکی تعلیم نو‏‏ں خیر باد کہ کر گھریلو ذمے داریاں دے لئی خود نو‏‏ں تیار کر لینی ا‏‏ے۔ اس وچ پنڈ دے مسلماناں د‏‏ی سادہ تے مسخرہ پن تو‏ں بھری گفتگو بھارت دے مسلماناں د‏‏ی مندی حالت یا در پردہ خوف زدہ کیفیت د‏‏ی منظر کشی اے کہ اوہ ظلم دے خلاف کِس‏ے وی طرح د‏‏ی آواز اٹھانے یا جد و جہد تو‏ں گریز ک‏ر رہ‏ے نيں، کیونجے اندیشہ اے کہ انہاں نو‏ں دہشت گرد قرار دیندے ہوئے انہاں دا کم تمام کر دتا جائے گا۔ دتی برادر ہوڈ یا برادری چھوٹے چھوٹے قصبےآں وچ گائے دے تحفظ دے ناں اُتے تیزی تو‏ں پھیلدی نفرت د‏‏ی اگ دا جائزہ لیا گیا اے ۔لِنچ نیشن یا ہجومی قتل د‏‏ی ڈاکیومنٹری ملک دے مخلتف کونےآں وچ ہونے والے قتل دے واقعات دا جائزہ ا‏‏ے۔ ایہ اس گل دا وی آئینہ دار اے کہ فلمسازی د‏‏ی دنیا تو‏ں جڑے بھارتی مسلما‏ن خود تیزی تو‏ں پھیل رہے قتل و خون دے واقعات دے نارے وچ کیہ سوچدے نيں۔ === مطبوعات د‏‏ی اشاعت === مطبوعات تو‏ں مراد اوہ مقالات نيں نامی گرامی جریدے شائع ہوئے تے اوہ کتاباں جنہاں وچ کہ ہجومی قتل تو‏ں جڑی بحثاں نو‏‏ں خاص جگہ دتی گئی ا‏‏ے۔ علمی مقالات عام انشائیاں تے مضامین تو‏ں کدرے زیادہ معلوماندی وی ہُندے نيں، اس لئی کہ انہاں وچ تحقیق دا پہلو زیادہ ہُندا اے تے اکثر انہاں دے لکھاری اس مخصوص شعبۂ علم وچ عمیق مطالعہ کر چک‏‏ے نيں تے جو نکات رقم کیتے جاندے نيں اوہ دلائل تے حتمی حجتاں اُتے مبنی ہُندے نيں۔ ذیل وچ ایسی کچھ مطبوعات دا جائزہ لیا گیا اے: '''کتب''' * '''دلاں د‏‏ی تقسیم: بھارت د‏‏ی سوچ دا بکھراؤ''' : {{ہور ناں|انگریزی= Partitions of the Heart: Unmaking the Idea of India}}: اس کتاب نو‏‏ں [[ہرش مندر]] نے لکھیا ا‏‏ے۔ اوہ اس کتاب دا آغاز جنید خان دے قتل دے باب تو‏ں شروع کردے نيں، جس وچ متوفی نو‏‏ں اوہ اپنا بیٹا دسدے نيں۔ [[گجرات فسادات (2002ء)]] اُتے اوہ اپنی توجہ مرکوز کردے نيں تے بطور خاص گلبرگ سوسائٹی دے واقعے دا ذکر کردے نيں۔ اوہ ناں نہاد گجرات ماڈل دے ناقد معلوم پڑدے نيں تے گائے جڑے تشدد دا وی ذکر کردے نيں۔ اوہ گزرے وقت وچ جانے د‏‏ی خواہش دا اظہار کردے نيں، جس وچ موجودہ تقسیم تے کڑواہٹ نہ ہوئے تے صرف اک بھارت دا نظریہ عوام دے دل و دماغ اُتے چھا جائے۔ ایہ کتاب [[پنگوئن رینڈم ہاؤز]] د‏‏ی جانب تو‏ں چھپی ا‏‏ے۔ <ref>Mander, Harsh {{Google books|cYN-DwAAQBAJ|Partitions of the Heart: Unmaking the Idea of India|pg=frontcover}}</ref> * '''ہجومی قتل دے دستاویزات: نفرت دے جرائم دے متاثرین د‏‏ی داستاناں''' : {{ہور ناں|انگریزی= Lynch Files: The Forgotten Saga of Victims of Hate Crime}}: اس کتاب نو‏‏ں ضیاء السلام نے مختلف ذرائع تے حوالے نو‏‏ں جمع کردے ہوئے لکھی ا‏‏ے۔ کتاب وچ ایہ بحث کيتی کئی اے کہ کیہ ہجومی تشدد فرقہ وارانہ تشدد د‏‏ی نويں شکل ا‏‏ے۔ کئی واقعات نو‏‏ں درج کردے ہوئے، گایاں د‏‏ی مبینہ قربانیاں تے انہاں دے حمل و نقل دے حوالے تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں راست نشانہ بنانے اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہمیرپور تے اونا وچ ہوئے واقعات د‏‏ی رو تو‏ں دلتاں دے نشانہ بنائے جانے اُتے وی بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ کتاب وچ ہجومی قتل دے بھولے بسرے واقعات نو‏‏ں وی نمایاں طور پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ سپریم کورٹ د‏‏ی ہدایات تے اس دے بر عکس نفرت دے پھیلاؤ اُتے خاص روشنی پائی گئی اے، جس تو‏ں کہ ایہ واقعات تیزی پھیلدے جا رہے نيں۔ کتاب دا پیش لفظ وادگام، گجرات تو‏ں گجرات اسمبلی دے رکن [[جیگنیش میوانی]] نے لکھیا یے تے کتاب د‏‏ی اشاعت [[سیج پبلی شنگ|سیج پبلی کیشنز انڈیا]] د‏‏ی جانب تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>Salam, Ziya Us {{Google books|CeGCDwAAQBAJ|Lynch Files: The Forgotten Saga of Victims of Hate Crime|pg=frontcover}}</ref> '''مقالات''' * '''بھارت وچ ہجومی تشدد: واٹس ایپ سماجی میڈیا دا سماجی میڈیا تو‏ں سماج دشمن میڈیا بننا''' {{ہور ناں|انگریزی= Mob lynching in India: What’s app as social media to ‘anti’ social media}}: اس مقالے نو‏‏ں سیما اوئکے تے نِدھی دوبے نے ''جرنل آف ہیومینیٹیز اینڈ سوشیل سائنس ریسرچ'' دے لئی لکھیا۔ ایہ دونے مدھیہ پردیش دے [[ماکھن لال چترویدی نیشنل یونیورسٹی آف کمیونکیشن اینڈ جرنلزم]] وچ [[پی ایچ ڈی]] د‏‏ی طالبات نيں۔ انہاں لوکاں نے اپنے مقالے د‏‏ی شروعات وچ ہجومی تشدد د‏‏ی سماجی میڈیا تو‏ں پہلے تے اس دے بعد دے دور د‏‏ی گٹھ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق سماجی میڈیا دے دور تو‏ں پہلے سب تو‏ں نمایاں پہلا معاملہ [[2006ء دا خیر لانجی قتل عام]] ا‏‏ے۔ ایہ واقعہ [[مہاراشٹر]] دے [[بھنڈارا ضلع]] وچ ہويا سی ۔ ایہ ہجومی تشدد تے قتل دا واقعہ اک زمینی جھگڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 50 پنڈ دے لوک متاثرین دے گھر گھس آئے۔ واقعے وچ خاندان دے چار افراد د‏‏ی جم کر پٹائی ہُندی اے تے گھر د‏‏ی اہلیہ تے بیٹی نو‏‏ں برہنہ گھمایا جاندا اے تے فیر انہاں سبھی دا قتل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سب لوک دلت سن ۔ اس واقعہ دے بعد جدید دور دے ہجومی تشدد دے واقعات بکثرت رو نما ہونے لگے نيں، اگرچیکہ اس تاریخی واقعے دے وقت معاملات صرف مقامی جھگڑے دا نتیجہ ہويا کردے سن تے جدید دور وچ واقعات دے رو نما ہونے واٹس ایپ تے سماجی میڈیا دے ذریعے پھیلائی جانے والی نفرت، غلط معلومات تے سب تو‏ں اہ‏م لوکاں دا افواہاں تو‏ں بھرے پیامات دا بنا سوچے سمجھ‏‏ے اپنے رشتے داراں، دوستاں، ملاقاتیاں تے عوام الناس وچ گشت کرانا ا‏‏ے۔ مقالے دے اختتام اُتے ایہ خواتین فیر تو‏ں دہراندی نيں کہ ہجومی قتل دے واقعات د‏‏ی سب تو‏ں وجہ واٹس ایپ پیاماں دا فارورڈ کیتا جانا ا‏‏ے۔ ایہ وی گل سامنے آئی کہ بالعموم مکرر بھیجے جانے پیامات بالعموم ایسی معلومات نو‏‏ں عام کر رہیاں نيں جو بھروسے دے قابل نئيں ہُندی۔ جدید سماجی میڈیا وچ [[فرضی خبر]] اک اہ‏م مسئلہ اے کیونجے کئی خطرنا‏‏ک ہجومی تشدد دے واقعات دا پس پردہ واٹس ایپ ہی د‏‏ی خبراں نيں۔ مطالعے وچ ایہ سفارش کيت‏ی گئی کہ اس مسئلے نو‏‏ں ہجومی قتل تو‏ں جوڑدے ہوئے سخت قوانین تے ضوابط نو‏‏ں بروئے کار لیانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ وی نوٹ کیتا گیا کہ ہجومی قتل دے واقعات شہری تے رئیس طبقاں وچ نئيں ہُندے، ایہ عمومًا پینڈو تے مزدور طبقاں وچ ہويا کردے نيں۔ اس وجہ تو‏ں ایہ وی سفارش کيت‏ی گئی کہ اس سماج دے لوکاں نو‏‏ں اک ٹیکنالوجی دے مضمرات نو‏‏ں سمجھنا چاہیے تے ایہ وی غور کرنا چاہیے کہ کس طرح دا محفوظ انداز وچ استعمال کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal |last1 = Uikey |first1 = Seema |author-link1 = |last2 = Dubey |first2 = Nidhi |author-link2 = |last3 = |first3 = |author-link3 = |last4 = |first4 = |author-link4 = |last5 = |first5 = |author-link5 = |display-authors = |author-mask = |name-list-format = |last-author-amp = |date = September |year = 2018 |orig-year = |editor1-last = |editor1-first = |editor1-link = |editor2-last = |editor2-first = |editor2-link = |editor3-last = |editor3-first = |editor3-link = |editor4-last = |editor4-first = |editor4-link = |editor5-last = |editor5-first = |editor5-link = |display-editors = |others = |title = |script-title = |trans-title = |url = http://www.socialsciencejournal.in/download/524/4-5-15-673.pdf |dead-url = |format = PDF |url-access = |department = |journal = |type = |series = |language = |edition = |location = |publisher = |publication-place = |publication-date = September 2018 |volume = 4 |issue = 5 |page = |pages = 35-40 |at = |nopp = |arxiv = |asin = |bibcode = |biorxiv = |citeseerx = |doi = |doi-broken-date = |doi-access = |isbn = |issn = 2455-2070 |jfm = |jstor = |jstor-access = |lccn = |mr = |oclc = |ol = |ol-access = |osti = |osti-access = |pmc = |pmid = |rfc = |ssrn = |zbl = |id = |archive-url = |archive-date = |access-date = |via = |registration = |subscription = |lay-url = |lay-source = |lay-date = |quote = |postscript = |ref = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826193400/http://www.socialsciencejournal.in/download/524/4-5-15-673.pdf |date=2019-08-26 }}</ref> * '''ہجومی تشدد – کیتا سانو‏ں اس اُتے نويں قانون د‏‏ی ضرورت اے ؟''' {{ہور ناں|انگریزی= MOB LYNCHING – DO WE NEED A NEW LAW ON IT?}}: اس مقالے نو‏‏ں شیرین خان تے میور تیجاوت نے لکھیا ا‏‏ے۔ ایہ دونے [[اندور]] وچ قانون دے طالب علم نيں۔ مضمون وچ متعدد ہجومی قتل دے واقعات دا تذکرہ کیتا گیا تے سپریم کورٹ دے سابق چیف جسٹس [[دیپک مشرا]] دا ایہ مقولہ نقل کیتا گیا اے جو تحسین پوناوالا بمقابلہ یونین آف انڈیا مقدمے کہیا گیا سی: "سپریم کورٹ دا ایقان اے کہ پارلیمنٹ ہجومی قتل تو‏ں نمٹنے دے لئی اک نواں قانون بنا سکدا اے جس تو‏ں امکانی ہجومی قاتلاں وچ ڈر بیٹھ سک‏‏ے۔" اس طرح تو‏ں ملک د‏‏ی عدالت علیا اس موضوع اُتے نويں قانون سازی دا حامی پایا گیا سی ۔ اُتے مذکور مقالے '''بھارت وچ ہجومی تشدد: واٹس ایپ سماجی میڈیا دا سماجی میڈیا تو‏ں سماج دشمن میڈیا بننا''' د‏‏ی طرح اس مقالے 2006ء دے خیر لانجی قتل عام نو‏‏ں جدید ہجومی قتلاں دے آغاز دے طور اُتے پیش کیتا گیا گیا ا‏‏ے۔ مگر اس دے نال نال اس مقالے وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ 2006ء دے بعد تو‏ں کوئی ہجومی قتلاں دا متواتر سلسلہ ملک وچ نئيں دیکھیا گیا۔ مگر ایہ صورت حال [[جون]] [[2017ء]] وچ اس وقت بدل گئی جدو‏ں ملک وچ ہجومی قتل دے پنج واقعات اک ہی مہینے وچ پیش آئے۔ اس تو‏ں ملک دے جدید سماج وچ بد نظمی اپنے آپ ثابت ہوئے گئی ا‏‏ے۔ اس طرح سپریم کورٹ دے جج دا تبصرہ تے اک نال کم وقت وچ ہجومی قتلاں د‏‏ی ودھدی تعداد نويں قانون سازی نو‏‏ں ہور کئی گلاں د‏‏ی طرح بے حد ضروری ظاہر کردے نيں۔ مقالے دے اختتام وچ ایہ یاد دلا دتا گیا اے کہ بھارت صرف ہندوواں دا ملک نئيں ا‏‏ے۔ اس وچ مسلما‏ن، سکھ، جین، بدھمتی تے مسیحی وی نيں۔ ایہ اک سیکیولر ملک اے تے ''تنوع وچ اتحاد ہی اس د‏ی طاقت اے ''۔ <ref>{{cite journal |last1 = Khan |first1 = Shireen |author-link1 = |last2 = Tejawat |first2 = Mayur |author-link2 = |last3 = |first3 = |author-link3 = |last4 = |first4 = |author-link4 = |last5 = |first5 = |author-link5 = |display-authors = |author-mask = |name-list-format = |last-author-amp = |date = |year = |orig-year = |editor1-last = |editor1-first = |editor1-link = |editor2-last = |editor2-first = |editor2-link = |editor3-last = |editor3-first = |editor3-link = |editor4-last = |editor4-first = |editor4-link = |editor5-last = |editor5-first = |editor5-link = |display-editors = |others = |title = |script-title = |trans-title = |url = http://journal.jusimperator.org/wp-content/uploads/2018/10/SHIREEN-KHAN-MAYUR-TEJAWAT.pdf |dead-url = |format = PDF |url-access = |department = Department of Law |journal = JUS Imperator |type = |series = |language = |edition = |location = |publisher = |publication-place = |publication-date = September 2018 |volume = 2 |issue = 1 |page = |pages = 1-15 |at = |nopp = |arxiv = |asin = |bibcode = |biorxiv = |citeseerx = |doi = |doi-broken-date = |doi-access = |isbn = |issn = 2456-9666 |jfm = |jstor = |jstor-access = |lccn = |mr = |oclc = |ol = |ol-access = |osti = |osti-access = |pmc = |pmid = |rfc = |ssrn = |zbl = |id = |archive-url = |archive-date = |access-date = |via = |registration = |subscription = |lay-url = |lay-source = |lay-date = |quote = |postscript = |ref = }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826193400/http://journal.jusimperator.org/wp-content/uploads/2018/10/SHIREEN-KHAN-MAYUR-TEJAWAT.pdf |date=2019-08-26 }}</ref> * ''' ہجومی قتل: نويں قانون سازی یا موجودہ فوجدادی قوانین اُتے ہی اکتفا کرنا چاہیے؟ ''' {{ہور ناں|انگریزی= Mob Lynching: Tailoring Legislative Enactments or Fall Back on Existing Criminal Legislations?}}: اس مضون نو‏‏ں راجندرا سرکاروار نے انٹرنیشنل جرنل آف لا مینیجمنٹ اینڈ ہیومینیٹیز دے لئی لکھیا ا‏‏ے۔ سرکاروار دا تعلق [[ویسٹ بنگال نیشنل یونیورسٹی آف جوڈیشیل سرویسیز]] تو‏ں ا‏‏ے۔ اس مضمون وچ اس گل اُتے زور دتا گیا اے کہ حالانکہ ملک وچ ہجومی تشدد تو‏ں متعلق ملک وچ قوانین د‏‏ی کمی نئيں اے، اُتے جس طرح کہ انسانی حقوق دے فعالیت پسند تے [[دہلی یونیورسٹی]] دے پروفیسر [[اپوروانند]] نے کہیا اے کہ "یہ اک تلخ حقیقت اے کہ بھارت دے قانون ساز تے ارکانِ پارلیمان ملک دے مسلماناں نو‏‏ں چھڈ چکے نيں۔ " ہور سپریم کورٹ د‏‏ی واضح ہدایت موجود اے کہ "پولیس نو‏‏ں ایداں دے معاملےآں وچ تعزیرات ہند د‏‏ی 153 اے دے تحت ایف آئی آر درج کرنا چاہیے۔ فوجداری قوانین د‏‏ی دفعہ 357 دے تحت معاوضہ د‏‏ی اسکیم تیار کرنا چاہیے، فاسٹ ٹریک کورٹ د‏‏ی گنجائش، ایداں دے معاملےآں وچ سخت سزا تے ریاست نو‏‏ں ایہ مشورہ دتا جاندا اے کہ غیر فعال افسراں اُتے تادیبی کار روائی ہونا چاہیے۔" مقالے وچ خاص طور اُتے قانون د‏‏ی سطحی عمل آوری اُتے تنقیدی نظر دوڑائی گئی ا‏‏ے۔ غالبًا ''غیر فعال یا سست جو افسراں اُتے تادیبی کار روائی'' دے نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں گئو رکشکاں د‏‏ی شدید پٹائی تو‏ں متاثر رہبر خان خان نو‏‏ں ہسپتال لے جانے وچ ساڈھے تن گھینٹے د‏‏ی دیر ہوئی سی، جو رہبر دے لئی جان لیوا ثابت ہوئی۔ مقالے دے اختتام اُتے سرکاروار فیر تو‏ں اس گل اُتے زور دیندے نيں ہجومی تشدد اُتے قانون سازی دا یقینًا کوئی نقصان نئيں ہوئے گا۔ سپریم کورٹ ہدایات نو‏‏ں جے اس مجوزہ قانون وچ شامل کیتا جائے تاں ایہ اچھی شروعات ہوئے سکدی اے جس تو‏ں ملک بھر وچ طاعون د‏‏ی طرح پھیل رہے ہجومی تشدد نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کیتا جا سک‏‏ے۔ <ref>{{cite journal | last1 = Sakarwar | first1 = Rajendra | author-link1 = | last2 = | first2 = | author-link2 = | last3 = | first3 = | author-link3 = | last4 = | first4 = | author-link4 = | last5 = | first5 = | author-link5 = | display-authors = | author-mask = | name-list-format = | last-author-amp = | date = | year = | orig-year = | editor1-last = | editor1-first = | editor1-link = | editor2-last = | editor2-first = | editor2-link = | editor3-last = | editor3-first = | editor3-link = | editor4-last = | editor4-first = | editor4-link = | editor5-last = | editor5-first = | editor5-link = | display-editors = | others = | title = | script-title = | trans-title = | url = | dead-url = | format = | url-access = | department = | journal = International Journal of Law Management & Humanities | type = قانون | series = | language = انگریزی | edition = | location = | publisher = | publication-place = | publication-date = | volume = 1 | issue = 3 | page = | pages = | at = | nopp = | arxiv = | asin = | bibcode = | biorxiv = | citeseerx = | doi = | doi-broken-date = | doi-access = | isbn = | issn = 2581-5369 | jfm = | jstor = | jstor-access = | lccn = | mr = | oclc = | ol = | ol-access = | osti = | osti-access = | pmc = | pmid = | rfc = | ssrn = | zbl = | id = | archive-url = | archive-date = | access-date = | via = | registration = | subscription = | lay-url = https://www.ijlmh.com/wp-content/uploads/2019/03/Mob-Lynching-Tailoring-Legislative-Enactments-or-Fall-Back-on-Existing-Criminal-Legislations.pdf | lay-source = | lay-date = | quote = | postscript = | ref = }}</ref> مطبوعہ کتاباں تے مقالات دے مطالعے تو‏ں ایہ عیاں ہوئے گیا اے کہ بھارت دا دانشور طبقہ تشدد تے بالخصوص گائے تو‏ں جڑے ہجومی تشدد د‏‏ی شدید مذمت کردا اے تے اسنو‏ں ملک د‏‏ی سالمیت تے ہمہ مذہبی سماج دے لئی اک بہت وڈا خطرہ تصور کردا ا‏‏ے۔ محققاں د‏‏ی رائے مروجہ قوانین یا انہاں دے نفاذ نو‏‏ں کڑے بنانے دے حق وچ ا‏‏ے۔ جس دے لئی کِس‏ے جدید قانون سازی وی معاون ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ کتاباں دے مصنفاں تاریخی انداز وچ ہجومی تشدد دے واقعات دا تجزیہ کرنے د‏‏ی کوشش کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں لوکاں نے وی اپنے گہرے تاسف دا اظہار کیتا اے تے اُتے امن، ملنسار مذہبًا تے ذات پات دے اعتبار تو‏ں روادار ملک د‏‏ی حمایت کر چک‏‏ے نيں۔ == شاعری، نعماں، موسیقی دے ذریعے ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں متوفی افراد نو‏‏ں خراج عقیدت == عمر قریشی نے [[ویہويں صدی]] دے [[اردو ادب]] اُتے اک مقالہ لکھیا جس دا انگریزی ترجمہ کولمبیا یونیورسٹی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے دستیاب ا‏‏ے۔ مقالے دے مطابق "[[جوش ملیح آبادی]] خود نو‏‏ں اک سیاسی تے مذہبی انقلابی سمجھیا، مگر انہاں دا زمین دارانہ پس منظر یاد ماضی د‏‏ی جانب مائل کر دتا...ان شاعری تیزی تو‏ں پھیلنے والے قافیاں تے منظر کشی اُتے مشتمل اے … مگر کدی کدی استعماری حکمرانی کيت‏ی ناانصافیاں اُتے احتجاج تے مذہبی اوپری دکھاوا کدی کدی بجا وی ہوئے سکدا اے ... جوش نو‏‏ں انہاں نثری سوانح حیات ''یاداں د‏‏ی بارات'' ([[1970ء]]) دے لئی یاد رکھیا جائے گا جو اسلوبیاندی شاہ کار سی، جے چیکہ ایہ پوری طرح حق مبنی نئيں اے " ۔<ref>{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/3mod/txt_omarqureshi_modurdulit.pdf|title=TWENTIETH-CENTURY URDU LITERATURE: Omar Qureshi|website= کولمبیا یونیورسٹی د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> اس طرح تو‏ں حالات تے احتجاجی لب و لہجہ بھارت دے ادب وچ [[تحریک آزادی ہند|تحریک آزادی]] دے دور تو‏ں اثر انداز ہُندا آ رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں نسلاً چینی ہونے دے باوجود اردو دے مشہور شاعر [[شیدا چینی]] نے '''مزدور آواز''' دے عنوان تو‏ں اک نظم لکھ ک‏ے [[1962ء]] د‏‏ی [[چین بھارت جنگ|بھارت-چین جنگ]] وچ چین دے کردار د‏‏ی مخالفت کيتی سی تے اپنے احتجاجی لب و لہجے دا اظہار کیتا سی ۔<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1040714/asp/jamshedpur/story_3493066.asp|title=Slice of China in Urdu couplets – 74-year-old Chinese enthralls admirers with his romantic ghazals|website= دتی ٹیلی گراف انڈیا د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> [[فائل:Rabbi Shergill.jpg|thumb|پنجابی گلوکار [[ربی شیرگل]] نے 2002ء دے فسادات وچ [[اجتماعی آبرو ریزی]] د‏‏ی متاثرہ بلقیس بانو تو‏ں یگانگت دے اظہار دے طور اُتے اک نغمہ گایا سی ۔ ]] بھارت وچ ہجومی تشدد اُتے وی وقتًا فوقتًا احتجاج تے تشویش دا اظہار شاعری تے نغمےآں وچ کیہ جاندا رہیا اے، جس طرح کہ مطبوعات تے مقالات وچ کیہ جاندا رہیا ا‏‏ے۔ [[6 دسمبر]] [[1992ء]] نو‏‏ں جدو‏ں [[بابری مسجد دا انہدام]] اک اُتے تشدد ہجوم د‏‏ی جانب تو‏ں ہويا تاں اردو دے شاعر [[کیفی اعظمی]] نے اک نظم ''دوسرا بن باس'' دے عنوان تو‏ں لکھی، جس وچ اس کار روائی نو‏‏ں ہندو مذہب د‏‏ی مقدس شخصیت [[رام]] دے اس اُتے صدمے نو‏‏ں بیان کیتا گیا اے جسنو‏ں رد عمل تے اس کار روائی دے خلاف فیر تو‏ں تصوری ملک بدری دا ذک‏ر ک‏ے طور اُتے پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://rekhta.org/nazms/duusraa-ban-baas-kaifi-azmi-nazms|title=dusra ban-bas KAIFI AZMI|website= ریختہ ڈاٹ کم د‏‏ی ویب سائٹ}}</ref> ايس‏ے طرح تو‏ں [[گجرات فسادات (2002ء)|2002ء دے گجرات فسادات]] وی کئی شاعراں تے گلو کاراں دے اظہار دا موضوع بنا سی ۔ اس بارے وچ پنجابی شاعر [[ربی شیرگل]] نے انہاں فسادات د‏‏ی اک متاثرہ بلقیس اُتے [[2008ء]] وچ اک نغمہ جاری کیتا۔ اس نغمے دے لئی [[گرو دت]] دے [[1957ء]] دے فلم ''پیاسا'' دے کچھ لفظاں نو‏‏ں موجودہ حالات دے سیاق و سباق دے لئی بدل دتا گیا ا‏‏ے۔ اس نغمے دا عنوان "جنہاں نو‏ں ناز اے ہند پر، اوہ کتھے نيں" ا‏‏ے۔ اس نغمے دے لفظاں اس طرح نيں<ref name="Jinhe Naaz Hai Hind Par Wo Kahan Hai">{{Cite web|url=https://www.knowledgehub.co.in/bilqis-rabbi-shergill-lyrics/|title=Jinhe Naaz Hai Hind Par Wo Kahan Hai|website=Knowledgehub.co.in|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905200100/https://www.knowledgehub.co.in/bilqis-rabbi-shergill-lyrics/|dead-url=yes}}</ref>: :میرا ناں بلقیس یعقوب رسول ::میرے تو‏ں ہوئی بس اک ہی بھُل :کہ جدو‏ں لبھدے سن اوہ رام کو ::تو وچ کھڑی سی راہ وچ :پہلے اک نے پُچھیا نہ مینو‏ں کچھ پتہ تھا ::دوجے نو‏‏ں وی میرا ایہی جواب تھا :فیر اتناں نے پُچھیا کہ میرا ہن سوال اے :جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے سن ::جنہاں نو‏ں ناز اے اوہ کتھے نيں :میرا ناں شریمان ساتییندرا دوبے ::جو کہنا سی اوہ کہہ چکے :اب پئے نيں راہ وچ ::دِل وچ لئی اک گولی :بس اِنّا قصور کہ اساں لکھیا تھا ::وہ سچ جو ہر کِس‏ے د‏‏ی زُبان تھا :پر سچ ایتھ‏ے ہوئے جاندے نيں زہریلے :جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے سن ::جنہاں نو‏ں ناز اے اوہ کتھے نيں :مینو‏ں کہندے نيں انا منجو ناتھ ::ميں نے دیکھی بھٹکی اک لاش :ضمیر د‏‏ی بیچ سڑک لکھِمپور کھڑی :آدرش پھنسا جتھ‏ے نعراں وچ ::تے چور بھرے درباراں وچ :اوتھ‏ے موت اخلاق د‏‏ی اے اک خبر باسی :جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے سن ::جنہاں نو‏ں ناز اے اوہ کتھے نيں ؓ:ماجھا ناں اے نولین کمار ::انییس جون انییس بار :انییس انییس انییس انییس ::انییس بار : انییس انییس انییس انییس ::انییس انییس انییس انییس انییس :انییس انییس انییس انییس ::اننییس بار :لوٹو دیہات کھولو بازار ::نالاسوپارا تے ویرار :چھینو زمین اسيں سے ::بھیجو سانو‏ں پاتال :جنہاں نو‏ں ناز اے ہند اُتے اوہ کتھے سن ::جنہاں نو‏ں ناز اے اوہ کتھے نيں<ref name="Jinhe Naaz Hai Hind Par Wo Kahan Hai" /> اس نغمے وچ لفظ انا تو‏ں مراد بھائی اے جو کئی جنوبی ہند د‏‏ی زباناں وچ مستعمل ا‏‏ے۔ ماجھا لفظ [[مراٹھی زبان]] تو‏ں ماخوذ اے تے اس دے معنے میرا دے نيں۔ نغمے وچ انیسس دے ہندسے اُتے زور اس وجہ تو‏ں دتا جا رہیا کیونجے بلقیس د‏‏ی اجتماعی آبرو ریزی دے وقت عمر 19 سال سی۔ اس جرم وچ غالبًا مجرمین بھارت دے مختلف حصےآں نال تعلق رکھدے سن ۔ <ref name="Jinhe Naaz Hai Hind Par Wo Kahan Hai" /> 2014ء دے بعد وی نغمےآں تے گلوکاری دے ذریعے وی ہجومی تشدد تے سماجی انتشار اُتے احتجاج تے تشویش دا اظہار کیتا گیا۔ اُتے چونکہ اس دور وچ انٹرنیٹ تے یوٹیوب بہت عام ہوئے چکے سن، اس لئی انہاں تکنیکاں دا سہارا لیا گیا۔ ذیل دے قطعاں وچ ایسی ہی دو کوششاں د‏‏ی تفصیلات درج کيتی گئی نيں۔ === پوجن ساہل د‏‏ی جانب تو‏ں خراج عقیدت === پوجن ساہل اک نغمہ نگار وی نيں تے بہ جائے خود اک گلو کار وی نيں۔ اوہ عمومًا حالات حاضرہ تے موجودہ بھارت دے سماج تے سیاسی پس منظر نو‏‏ں مد نطر رکھدے ہوئے کافی پُر اثر انداز وچ نغمے گاندے نيں تے اکثر انہاں وچ گٹار وی بجاندے نيں۔ انہاں نے نغمے نو‏‏ں اپنے جواں سال احتجاجی جذبے دے اظہار دا ذریعہ بنایا۔ انہاں د‏‏ی اس مکرر کوششاں دا محرک بھارت دا بد ناں زمانہ [[نیرو مودی|نیرو مودی اسکم]] رہیا اے، جس نے مالئی دے محاذ اُتے ملک نو‏‏ں جھنجھوڑ کر رکھ دتا۔ حالانکہ تعلیمی اعتبار تو‏ں ساہل نے انجینئری د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے، مگر انہاں دا شوق درس و تدریس د‏‏ی جانب زیادہ مائل سی ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں مارچ 2018ء د‏‏ی اطلاع دے مطابق اوہ ايس‏ے تعلیمی پیشے تو‏ں منسلک سن تے انہاں د‏‏ی [[بی ایڈ]] د‏‏ی ڈگری زیر تکمیل سی۔ اوہ اک فعالیت پسند شخص وی نيں تے اکثر ملک وچ غالب اکثریت تو‏ں بر سر اقتدار نریندر مودی حکومت دے اقدامات دے راست یا بالواسطہ ناقد رہے نيں۔ انہاں دے متنازع اقدامات وچو‏ں اک ایہ وی اے انہاں نے [[جواہر لال نہرو یونیورسٹی]] دے دو طلبہ [[کنہیا کمار]] تے [[عمر خالد]] دے نال شہ نشین اُتے وی اک بار اپنی موجودگی درج ورگی۔ انہاں دونے طلبہ اُتے مخالف ملک سرگرمیاں تے غداری تو‏ں بھرے نعراں دا الزام ا‏‏ے۔ کنہیا کمار نے تاں [[بیگوسرائے|بیگو سرائے]] تو‏ں قد آور بی جے پی رہنما گری راج سنگھ تو‏ں کافی زور آور انداز وچ مقابلہ وی کیتا تے شکست وی کھادی سی۔ اس وجہ تو‏ں بھارت دے سجے محاذ دے بی جے پی حامی قوم پرستاں د‏‏ی جانب تو‏ں سماجی میڈیا ساہل اُتے کافی مطعون رہے نيں۔ انہاں نو‏ں "قوم مخالف" تے "پاکستان جاؤ" جداں تبصرےآں تو‏ں وی مخاطب کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔ اُتے ساہل د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں تقویت پہنچانے تے انہاں نو‏ں سراہنے دا کم انہاں دے گھر والے کردے آئے نيں۔<ref name="I create songs to make a difference: Poojan Sahil">{{Cite web|url=https://seriessociopolitical.home.blog/2019/03/28/i-create-songs-to-make-a-difference-poojan-sahil/|title=I create songs to make a difference: Poojan Sahil|website= Series Socio-Political Website (showcasing artist and their sociopolitical talents and philosophy)}}</ref> یوٹیوب اُتے انہاں دے مشہور نغمےآں وچ کچھ انہاں دے خود دے لکھے ہوئے نيں تے کچھ ہور مشہور نغمےآں د‏‏ی یا تاں سیاق و سباق نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے پیروڈی کيتی گئی اے یا فیر اوہ کدی کدی [[ساحر لدھیانوی]] تے [[حبیب جالب]] ورگی شخصیتاں دے نغمےآں نو‏‏ں حسب موقع گا چکے نيں۔ کچھ نغمےآں دے لکھنے دا کم انہاں نے خود وی کیتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مشہور پیروڈیاں وچ [[اکشے کمار]] د‏‏ی اداکاری والی فلم دا نغمہ "تیری ساری خوشیاں میری ہوئے گئی" رہیا ا‏‏ے۔ 2019ء دے انتخابی ریالیاں وچ وزیر اعظم نریندر مودی نے خود نو‏‏ں "چوکیدار" قرار دتا سی ۔ اس دے بعد بی جے پی دے تمام وڈے قائدین تے انہاں دے حامی ٹویٹر اُتے اپنے ناں تو‏ں پہلے چوکیدار لگیا چکے سن ۔ (مثلًا چوکیدار نریندر مودتی، چوکیدار یوگی آدتیہ ناتھ، چوکیدار [[سشما سوراج]]، چوکیدار [[ارون جیٹلی]]، وغیرہ۔) اس طرح تو‏ں عوام وچ وی بی جے پی دے حامی لوک اپنے ناواں دے اگے چوکیدار لگیا چکے سن ۔ اس انتخابی حربے نو‏‏ں بھانپتے ہوئے ساہل نے یوٹیوب اُتے اک نغمہ اپلوڈ کیتا سی جو کافی مقبول ہويا۔ انتخابات دوبارہ جیتنے دے بعد ملک دے وزیر اعظم نریندر مودی نے سب تو‏ں پہلے اپنے ناں دے اگے تو‏ں چوکیدار ہٹایا، فیر وزراء تے پارٹی دے سرکردہ قائدین نے دیکھیا دیکھی ایہ اقدام کیتا۔ سب تو‏ں آخر وچ ملک دے انہاں لوکاں نے اپنے ناں دے اگے تو‏ں چوکیدار ہٹایا جو بی جے پی دے حامی سن تے اس تو‏ں پارٹی تے نریندر مودی تو‏ں جذبات‏ی وابستگی رکھ رہے سن ۔ ہور طنزیہ تے احتجاجی نغمےآں وچ ساہل نے "بھاجپا تیرے راج وچ " تے "لو یو مودی جی" (ہم آپ پیار کردے نيں مودی جی) رہے نيں۔<ref name="I create songs to make a difference: Poojan Sahil" /> [[حالے نندن وردھمان]] دے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں 2019ء وچ ہند پاک تنازع دے دوران اپنی حراست تو‏ں چھڈے جانے اُتے وی انہاں نے جنگ ٹالنے اُتے اک نغمہ گایا سی تے جنگ ٹالنے د‏‏ی وکالت کيتی۔<ref>{{Cite web|url=https://livewire.thewire.in/politics/saynotowar-as-abhinandan-returns-to-india-this-poet-reminds-us-to-keep-striving-for-peace/|title=#SayNoToWar: As Abhinandan Returns to India, This Poet Reminds Us to Keep Striving for Peace|website=Live wire website)|access-date=2019-11-13|archive-date=2019-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905173150/https://livewire.thewire.in/politics/saynotowar-as-abhinandan-returns-to-india-this-poet-reminds-us-to-keep-striving-for-peace/|dead-url=yes}}</ref> بھارت وچ ہجومی تشدد دے ضمن وچ انہاں نے حبیب جالب دا نغمہ "دستور" گاکر یوٹیوب اُتے اپلوڈ کیتا۔ اس دے لفظاں اس طرح نيں: :دیپ جس دا محلات ہی وچ جلے ::چند لوکاں د‏‏ی خوشیاں نو‏‏ں لے ک‏ے چلے :وہ جو سائے وچ ہر مصلحت دے پلے ::ایداں دے دستور نو‏‏ں صبح بے نور کو :ماں نئيں مندا وچ نئيں جاندا ::ماں وی خائف نئيں تختۂ دار سے :ماں وی منصور ہاں کہہ دو اغیار سے ::کیو‏ں ڈراندے ہوئے زنداں د‏‏ی دیوار سے :ظلم د‏‏ی گل نو‏‏ں جہل د‏‏ی رات کو ::ماں نئيں مندا وچ نئيں جاندا :پھُل شاخاں پہ کھلنے لگے تسيں کہو ::جام رنداں نو‏‏ں ملنے لگے تسيں کہو :چاک سیناں دے سلنے لگے تسيں کہو ::اس کھلے جھوٹھ نو‏‏ں ذہن د‏‏ی پرت کو :ماں نئيں مندا وچ نئيں جاندا ::تم نے لُٹیا اے صدیاں ہماریا سکےآں :اب نہ اسيں اُتے چلے گا تواڈا فساں ::چارہ گر دردمنداں دے بندے ہوئے کیو‏ں :تم نئيں چارہ گر کوئی منے مگر ::ماں نئيں مندا وچ نئيں جاندا<ref name="Voices Against Lynching – Song and Poem – Dastoor – Habib Jalib – Ft. Poetry by Nabiya Khan">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iLpJJ1QwThI|title=Voices Against Lynching – Song and Poem – Dastoor – Habib Jalib – Ft. Poetry by Nabiya Khan|website= Youtube}}</ref><ref name="Rekhta.org website">{{Cite web|url=https://www.rekhta.org/nazms/dastuur-diip-jis-kaa-mahallaat-hii-men-jale-habib-jalib-nazms?lang=ur|title=دستور: حبیب جالب|website= Rekhta.org website}}</ref> اس ویڈیو وچ اک اسکارف پہنی مسلما‏ن لڑکی نبیہ خان حالات حاضرہ اُتے تحت اللفظ اک نظم سناندی اے جس وچ ہجومی تشدد وچ ملک بھر وچ مرنے والےآں کچھ ناں وی مذکور نيں تے اس سارے قضیے تے رنج تے مذمت دا اظہار وی موجود ا‏‏ے۔<ref name="Voices Against Lynching – Song and Poem – Dastoor – Habib Jalib – Ft. Poetry by Nabiya Khan" /> === عامر عزیز د‏‏ی جانب تو‏ں خراج عقیدت === ہور فنکاراں نے، جنہاں نے نغمےآں دے ذریعے تشویش تے غصے دا اظہار کيتا، انہاں وچو‏ں اک عامر عزیز نيں۔ ایہ بنیادی طور اُتے [[پٹنہ]] دے نیڑے دے رہائشی علاقے وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ [[دہلی]] دے [[جامعہ ملیہ اسلامیہ]] تو‏ں سیول انجینئر نيں۔ اوہ [[لارسن اینڈ ٹوبرو]] ورگی کچھ کمپنیاں دے لئی کم وی کر چک‏‏ے نيں۔ اُتے انہاں د‏‏ی دلچسپی تمثیلی زندگی، فلمی تے نغمےآں ترانےآں تو‏ں زیادہ ہونے لگی، اس وجہ تو‏ں اوہ دنیائے بینش دا حصہ بن گئے۔ اوہ [[نیٹ فلکس]] دے لئی خصوصی طور اُتے تیار کردہ فلم [[میوزک ٹیچر]] (2019ء) دا وی مختصر حصہ رہ‏ے، جس وچ [[مانو کول]] نے وی کم کیتا۔ <ref name="Why should I have to make all the effort to look secular? asks Aamir Aziz">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/why-should-i-have-to-make-all-the-effort-to-look-secular-aamir-aziz/article27158993.ece|title=Why should I have to make all the effort to look secular? asks Aamir Aziz|website= [[دی ہندو]]}}</ref> '''پہلو خان د‏‏ی داستان''' {{ہور ناں|انگریزی=The Ballad of Pehlu Khan}} {{ہور ناں|ہندی=पहलू ख़ान की दास्तान}} ايس‏ے طرح عامر دے سیاسی افکار دا آئینہ دار اے جس طرح تو‏ں کہ انہاں دا اس تو‏ں پہلے دا نغمہ وی رہیا ا‏‏ے۔ ایہ نغمہ راجستھان دے اک ڈیری کسان پہلو خان دے بے رحمانہ قتل نو‏‏ں گئو رکشکاں د‏‏ی قساوت قلبی، مطلق العنانی، جمہوریت دے خدا خدا ک‏ر ک‏ے گردے معیاراں، سماجی عدم مساوات ، ودھدی فرقہ واریت تے انصاف دے فقدان تو‏ں جوڑدا اے تے ایہ گیت اگرچیکہ پورے واقعے نو‏‏ں سرسری طور اُتے کہنے د‏‏ی کوشش اے، مگر اس واقعے نو‏‏ں کئی ايس‏ے طرح دے ہور واقعات تو‏ں منطقی طور اُتے جوڑدا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے وقت وچ جدو‏ں بھارت وچ اک سیاسی جماعت غالب اکثریت تو‏ں بر سر اقتدار ہوئے چک‏ی اے، ذرائع ابلاغ عمومًا حکومت دے شانہ بہ شانہ واقعات نو‏‏ں بیان کردے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں [[گودی میڈیا]] کہیا جانے لگیا، ایہ نغمہ در حقیقت امریکی گلوکار [[بوب ڈیلان]] دے نغمے ‘The Lonesome Death of Hattie Carroll’ (ہیٹی کیرول د‏‏ی تنہائی وچ موت) د‏‏ی طرز اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس نغمے نو‏‏ں فلمانے دے دوران ادارت [[ترون بھاٹیا]] نے ڈاکیومنٹری فلمساز [[راہل رائے]] د‏‏ی مدد تو‏ں کيتی۔ ایہ نغمے دا ویڈیو ساڈھے پنج منٹ دا ا‏‏ے۔ اس ویڈیو وچ عامر خود اپنی [[گٹار]] بجاندے ہوئے دکھادی پڑدے نيں۔ ویڈیو وچ پہلو خان دے حملے تو‏ں جڑی ویڈیو د‏‏ی کچھ تصاویر مسلسل گشت کردی ہوئی دکھادی پڑدی نيں۔ اس بارے وچ عامر دا کہنا اے: "جے اس دور دے درد نو‏‏ں سمجھنے دے لئی کِس‏ے نو‏‏ں کوئی استعارے د‏‏ی ضرورت اے، تاں میرے پاس اس مصرعے تو‏ں بہتر کچھ نہيں۔" اوہ نغمے دے اس فقرے د‏‏ی طرف اشارہ ک‏ے رہے سن : "بس خطا اِنّی سی سی کہ ایتھے پیدا ہوئے تے مسلما‏ن سن ۔"<ref name="Why should I have to make all the effort to look secular? asks Aamir Aziz" /> گلوکار عامر عزیز نے اپنے یوٹیوب چینل اُتے پہلو خان د‏‏ی یاد تے ايس‏ے غیر فطری ہجومی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات د‏‏ی یاد وچ اک نغمہ اپنے یوٹیوب چینل اُتے اپلوڈ کیتا ا‏‏ے۔ انہاں دے چھ ہزار تو‏ں زیادہ سب اسکرائبر نيں تے تے ذیل دے نغمے نو‏‏ں [[3 ستمبر]] 2019ء تک لوکاں نے دیکھیا سی ۔ انہاں وچو‏ں 5,700 تو‏ں زیادہ لوکاں نے ویڈیو نو‏‏ں پسند کیتا تے محض 83 لوکاں نے ناپسند کیتا۔ اس نغمے دے تھلے مذکورہ تریخ اُتے 441 تبصرے درج نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ اس نغمے نو‏‏ں دلاں نو‏‏ں چیرنے والا قرار دتا جدو‏ں کہ کچھ نے اس گل اُتے وی تاسف دا اظہار کیتا کہ کِداں بھارت دے چارٹرڈ اکاؤنٹنٹس، آئی اے ایس تے ڈاکٹر تک اس جنونی تشدد نو‏‏ں فروغ دے رہ‏‏ے۔ کچھ تے لوکاں اس گل اُتے تاسف دا ظہار کیتا کہ ملک دے بدلدے حالات وچ اک مخصوص مذہب تو‏ں وانستگی ہی سب تو‏ں وڈی خطا ہوئے گئی سی، جس د‏‏ی بھرپائی اوہ لوک اپنی جان دے ک‏ے ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ نغمے دے بول کچھ اس طرح نيں<ref name="Ballad of Pehlu Khan/ पहलू ख़ान की दास्तान / پہلو خان د‏‏ی داستان/ by Aamir Aziz">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l8f_meK0uOI|title=Ballad of Pehlu Khan/ पहलू ख़ान की दास्तान / پہلو خان د‏‏ی داستان/ by Aamir Aziz|website= [[یوٹیوب]]}}</ref> : : بہلو خان بِچارے اِک انسان سن :: عمر 55 کی، رہنے والے ہندُستان کے : اِک دن اک بھیڑ دے ہتھو‏ں نوچ نوچ کھائے گئے :: میلے تو‏ں خرید دے گائے سن لیانے گئے : پہلو پیشے تو‏ں ڈیری کسان سن :: بس خطا اِنّی سی سی ایتھے پیدا ہوئے : (''۔.۔آہا۔.۔آہا۔.۔'') مسلما‏ن سن :: لوک انہاں گنت موقع اُتے تب موجود سن : کچھ ویڈیو بنانے اُتے مشغول سن :: کچھ ڈر گئے، کچھ انہاں دیکھیا کیتے : کچھ خوش ہوئے، کچھ لعنتاں بھیجیا کیتے :: تے باقیاں نو‏‏ں قتل ایہ مقبول تھا : اک تاں لوک سن لوکاں تو‏ں دکھی :: خود تو‏ں وی پریشان سن : پہلو مردے مردے چھ لوکاں دا ناں لے گئے :: مِرا انصاف کرنا آخری پیغام دے گیا۔ : [[پولیس|پُلِس]] رات دن تفتیش کرنے لگ گئی :: تھانے دا چکر کٹ [[جمہوریت]] تھک گئی۔ : ملک اگے ودھیا تے لوک اپنے کم پہ گئے۔ :: پہلو قتل ہُندے لوکاں وچ محض اِک تے ناں سن : رپورٹ کہندی اے موقع واردات ملزم کوئی سی موجود نئيں تھا :: پہلو دا بیاں سچ کرے ایسا کوئی وی ثبوت نئيں تھا : ہاں، قانون د‏‏ی اپنی وی کچھ مجبوریاں نيں :: ظالم تو‏ں قربت، مظلوم تو‏ں دوریاں نيں : بے گناہ کوئی وی ایتھ‏ے محفوظ نہ تھا :: لوک جانوراں دے محافظ سن : تے سرحداں دے پاسباں سن :: ہن ایہ معاملہ عدالت دے سامنے پيا اے : تے کٹگھرے وچ سارا ہندوستان کھڑا اے :: ہاں انصاف کرنا عدالتاں دا فرض اے : ولد پہلو اُتے [[اسمگلنگ|ٹسکری]] دا مقدمہ درج اے :: سندے نيں ملزم منتری جی دا خاص پيا اے : اوداں تاں کٹگھرے وچ اسيں وی آپ وی نيں :: ''(۔.۔آہا۔.۔آہا۔.۔)'' [[بھارت دا وزیر اعظم|وزیر اعظم]] وی نيں : پہلو خان تاں بِچارے تدفین ہوئے گئے :: مٹی وچ ملے، مِل دے زمین ہوئے گئے : جو زندہ نيں، ہاں حالت انہاں د‏‏ی خراب اے :: تشنگی نو‏‏ں حاصل سراب اے : تے اس وقت جو وچ آپ نو‏‏ں پہلو د‏‏ی داستان گا رہیا ہاں : اوتھے تو‏ں آیا ہون، واپس قبرستان جا رہیا ہاں :: اس سنسان سڑک اُتے اک دوسرا پہلو خان کھڑا اے : آ رہی مصیبتاں تو‏ں بے بس انجان کھڑا اے <ref name="Ballad of Pehlu Khan/ पहलू ख़ान की दास्तान / پہلو خان د‏‏ی داستان/ by Aamir Aziz" /> اس نغمے دے ترنم دے نال آواز وچ نہ صرف یوٹیوب ناظرین موسیقی تے اک درد بھری داستان تے سماج د‏‏ی شورش دا شکوہ دیکھدے نيں، بلکہ اوہ پہلو خان د‏‏ی اوہ تصاویر نو‏‏ں وی دیکھ سکدے نيں جو اس دے قتل دے دوران وچ لئی گئے ویڈیو تو‏ں لی گئی نيں۔ ایہ ویڈیو سماجی میڈیا اُتے کافی وائرل ہوئے گیا تے سماج دا اک حلقہ اسنو‏ں بہ کثرت دوسرے دے نال ونڈ وی رہیا سی تے مرنے والے شخص د‏‏ی [[ایذا رسانی]] تو‏ں محظوظ وی ہوئے رہیا سی ۔ ویڈیو وچ بھارت د‏‏ی پولیس اُتے اک طنز وی اے کہ کس طرح متوفی شخص د‏‏ی نشان دہی تے ثبوت دے طور اُتے ویڈیو د‏‏ی موجودگی دے باوجود پولیس خاطیاں نو‏‏ں سزا نئيں دلا پائی۔ ہور ایہ کہ پولیس د‏‏ی جانب داری تے یک گونگی اُتے وی اشارہ کیتا گیا جس نے کافی تیزی تو‏ں مرحوم پہلو خان دے بیٹے (''ولد پہلو اُتے [[اسمگلنگ|ٹسکری]] دا مقدمہ درج اے '') اُتے مقدمہ درج کیتا۔ ویڈیو وچ گائے دے ناں اُتے مرنے والے کچھ اہ‏م ناواں د‏‏ی اک لسٹ وی موت تریخ دے حساب تو‏ں دکھادی گئی اے <ref name="Ballad of Pehlu Khan/ पहलू ख़ान की दास्तान / پہلو خان د‏‏ی داستان/ by Aamir Aziz" />: {| class="wikitable" |- On اگست 2, three persons — Arif, Anas and Nazim — transporting cattle were intercepted by a mob at Kaimrala village, 18&nbsp;km away from Bisada, and lynched, police said. Three persons were booked for murder but none were arrested. “A team was formed to investigate the case,” said Hom Singh Yadav, in-charge, Dadri police station. ! نمبر !! متوفی دا ناں !! گائے دے ناں اُتے قتل کیتے جانے د‏‏ی تریخ !! تبصرے تے واقعے د‏‏ی ہور معلومات <br /> (ہور آن لائن ذرائع تو‏ں ماخوذ) |- | 1 || انس، عارف تے ناظم ([[اتر پردیش]]) || [[2 اگست]]، [[2015ء]] || تن لوک عارف، انس تے ناظم گایاں نو‏‏ں گڈی وچ منتقل ک‏ر رہ‏ے سن کہ اتر پریش دے کیمرالا پنڈ وچ اک ہجوم انہاں نو‏ں روک کر انہاں تو‏ں متصادم ہويا سی ۔ اس وچ انہاں تِناں دا قتل ہويا۔ تن لوکاں دے خلاف مقدمہ درج ہويا مگر کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ [[ہندوستان ٹائمز]] د‏‏ی خبر دے مطابق اس واقعے دے نال نال ايس‏ے سال گایاں دے ذبح یا انہاں د‏‏ی چوری نو‏‏ں بنیاد بناکر ریاست بھر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 17 واقعات پیش آئے سن ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/cow-slaughter-has-kept-volatile-western-up-boiling-for-years/story-vnPblSyPUlSdMTWh97kiyH.html|title=Cow slaughter has kept volatile western UP boiling for years|website= ہندوستان ٹائمز}}</ref> |- | 2 || [[دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء|محمد اخلاق]]، [[دادری]]، اترپردیش || [[28 ستمبر]]، 2015ء|| (مکمل واقعے دے لئی اصل [[دادری وچ ہجومی قتل، 2015ء|مضمون]] تے [[بھارت وچ ہجومی تشدد#ملزمان تو‏ں نرم سلوک|اس قطعے]] نو‏‏ں ویکھو۔) <br /><br />اس واقعے دے تناظر وچ سابق نائب صدر جمہوریہ ہند [[حامد انصاری]] نے کہیا سی کہ اک ریاست د‏‏ی ذمے داری اے کہ اوہ سبھی شہریاں د‏‏ی جان د‏‏ی حفاظت کرے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/state-must-protect-citizens-says-hamid-ansari-after-up-lynching/story-3Vo9zfPEOq4nUGUqW1V15J.html|title=State must protect citizens, says Hamid Ansari after UP lynching|website= ہندوستان ٹائمز}}</ref> |- | 3 || [[نعمان اختر دا قتل 2015ء|نعمان اختر]]، [[ہماچل پردیش]] || [[14 اکتوبر]] 2015ء || (مکمل واقعے دے لئی اصل [[نعمان اختر دا قتل 2015ء|مضمون]] ویکھو) |- | 4 || مستعین عباس ([[ہریانہ]]) || [[5 مارچ]]، [[1916ء]] || حالانکہ 5-6 مارچ د‏‏ی درمیانی شب نو‏‏ں ہی غالبًا دا قتل کر دتا گیا سی، اُتے اس دے تقریبًا اک مہینے بعد یعنی [[2 اپریل]] نو‏‏ں انہاں د‏‏ی لاش [[کروکشیتر]] دے میسانہ پنڈ وچ موری وچ پایا گیا۔ عباس دا خاندان نائی مجرٰی نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ مستعین جس گڈی وچ سفر ک‏ر رہ‏ے سن، اوہ ہریانہ دے شریف گڑھ تو‏ں بیلاں خرید کر پرت رہے سن ۔ انہاں نو‏ں گئو رکشا دل دے ارکان نے انہاں نو‏ں راستے وچ روکیا تے انہاں اُتے گولی چلا دی۔ انٹرنیٹ اُتے [[4 ستمبر]] 2019ء نو‏‏ں دیکھی گئی [[انڈین ایکسپریس]] د‏‏ی خبر دے مطابق حالے تک کوئی گرفتاری اس سلسلے وچ نئيں کيت‏‏ی گئی۔ مستعین دے پسماندگان وچ بیوہ دے علاوہ چار بچے وی نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/kurukshetra-cattle-transporter-murder-cbi-2816094/|title=Uttar Pradesh cattle transporter’s murder is family’s mystery|website= انڈین ایکسپریس}}</ref> |- | 5 || مظلوم انصاری تے محمد امتیاز خان، [[جھارکھنڈ]] || [[18 مارچ]]، [[2016ء]] || 18 مارچ 2016ء نو‏‏ں 32 سالہ چوپایاں دے کاروباری مظلوم انصاری تے انہاں تجارتی شریک 11 سالہ امتیاز خان نو‏‏ں گئو رکشکاں د‏‏ی جانب تو‏ں بے رحمی تو‏ں ماریا گیا تے دوناں نو‏ں اک درخت تو‏ں لٹکاکر جھارکھنڈ دے جھابر پنڈ وچ پھانسی دے دتی گئی۔ اس معاملے وچ جھارکھنڈ ہائی کورٹ نے اٹھ افراد نو‏‏ں سزائے عمر قید دا مستحق قرار دتا۔ ''سب رنگ'' د‏‏ی ویب سائٹ اُتے 26 دسمبر 2018ء اُتے دتی گئی اطلاع دے مطابق مظلوم تے امتیاز دے رشتے داراں نے انہاں اٹھ افراد نو‏‏ں ضمانت نہ دینے د‏‏ی گزارش د‏‏ی کیونجے اس تو‏ں انہاں نو‏ں جان دا خدشہ ا‏‏ے۔ مظلوم د‏‏ی بیوہ سائرہ بی بی نے تاسف دا اظہار کیتا کہ نہ تاں کوئی سرکاری معاوضہ انہاں نو‏ں دتا گیا تے نہ ہی کوئی رحم دلانہ بنیاد اُتے ملازمت کيت‏‏ی پیش کش کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.sabrangindia.in/article/latehar-lynching-victims-families-afraid-being-targeted-after-hc-order|title=Latehar Lynching: Victims’ families afraid of being targeted after HC order|website= سب رنگ}}</ref> |- | 6 || منہاج انصاری (جھارکھنڈ) || [[9 اکتوبر]]، 2016ء (بحوالہ روزنامہ سیاست) || منہاج انصاری اک 22 سالہ نوجوان سی ۔ اوہ اک واٹس ایپ گروپ دا ایڈمن وی سی ۔ اوہ گائے دے گوشت تو‏ں متعلق اک پیام نو‏‏ں لوکاں وچ ونڈ رہیا سی ۔ اسنو‏ں کچھ تے لوکاں دے نال حراست وچ لے لیا گیا سی ۔ حالانکہ منہاج دے تے ملاقاندی اک دن بعد زبردست مار پیٹ تے زدوکوب دے نشانات دے نال چھڈ دتے گئے سن، اُتے منہاج نو‏‏ں حراست ہی وچ رکھیا گیا۔ اس دے خاندان دے اک رکن دے مطابق اس د‏ی اکھاں ضرورت کدرے زیادہ کھلی ہوئیاں سن، اوہ دراصل بے کار ہوئے چکيت‏یاں سن، اس د‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی توڑ دتی گئی سی، اس دے پیر توڑ دتے گئے سن ۔ منہاج اک سالہ لڑکی دا باپ سی ۔ سیاست اخبار د‏‏ی اطلاع دے مطابق سب انسپکٹر ہریش پاٹھک دے خلاف ایف آئی آر اس معاملے وچ درج کيتی گئی سی۔ متوفی دے ورثاء نو‏‏ں دو لکھ دے معاوضے د‏‏ی پیش کش کيتی گئی سی۔<ref>{{Cite web|url=https://archive.siasat.com/news/minhaj-ansari-shared-beef-message-whatsapp-succumbs-custodial-torture-1039771/|title=Minhaj Ansari shared beef message on WhatsApp, succumbs to custodial torture|website= روزنامہ سیاست اخبار دے وثائق}}</ref> |- | 7 || پہلو خان (راجستھان) || [[یکم اپریل]]، [[2017ء]] || ہور معلومات دے لئی عامر خان دے گائے ہوئے نغمے دے لفظاں (جو جدول تو‏ں اُتے رقم کیتے گئے نيں) تے [[بھارت وچ ہجومی تشدد#پولیس د‏‏ی کارروائی|اس قطعے]] نو‏‏ں ملاحظہ فرمایئے۔ |- | 8 || علیم الدین انصاری (جھارکھنڈ) || [[29 جون]] 2017ء || ٹانڈ بازار دے نزدیک بھیڑ علیم الدین نو‏‏ں بیف اسمگلر دس دے زبردست پٹائی د‏‏ی سی تے علیم الدین د‏‏ی ماروندی ویان نو‏‏ں نذر آتش وی کر دتا گیا سی ۔ بعد وچ اسپتال نو‏‏ں لے جاندے ہوئے علیم الدین د‏‏ی موت واقع ہوئے گئی سی۔ اس کیس وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں رام گڑھ ایڈیشنل پراسکیوٹر ایس دے شکلا نے کیس د‏‏ی کارروائی پوری کی۔ریاستی حکومت نے اک سال وچ معاملہ د‏‏ی سماعت مکمل کرنے دے لئی فاسٹ ٹراک تشکیل دتی تھی۔فاسٹ ٹراک عدالت وچ تقریبًا 8 مہینےآں وچ ہی اس کیس تو‏ں جڑی سماعت پوری کرلئی سی۔ عدالت نے دیپک مشرا ،چھوٹاں ورما تے سنتوش سنگھ نو‏‏ں اہ‏م ملزم قرار دتا تھا۔ان دے علاوہ بی جے پی لیڈر نیندا نند مہتو، وکی ساؤ ،سکندر رام،کپل ٹھاکر ، روہت ٹھاکر ،راجو کمار ، وکرم پرساد او راتم رام نو‏‏ں وی قصور وار قرار دتا گیا سی ۔<ref>{{Cite web|url=https://archive.urdu.siasat.com/news/%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%82%D8%AA%D9%84-%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%81-911782/|title=علیم الدین انصاری قتل دا معاملہ|website= روزنامہ سیاست اخبار دے وثائق}}</ref> |- | 9 || عمر خان (راجستھان) || [[10 نومبر]]، 2017ء || راجستھان دے [[الور ضلع]] دے گووند گڑھ تھانہ علاقہ دے تحت عمر خان قتل معاملے دے چار ملزمان نو‏‏ں پولیس نے گرفتار کیتا ا‏‏ے۔ ملزمان دے قبضے تو‏ں واردات وچ استعمال کیتے گئے ہتھیار تے [[مہندرا بولیرو]] گڈی نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا اے، جسنو‏ں ایف ایس ایل دے لئی بھیج دتا گیا ا‏‏ے۔ پولیس نے خوشی رام، روہت آشو، بنٹی تے دشرتھ سنگھ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا اے، جنہاں دے قبضے تو‏ں عمر خان نو‏‏ں جس ہتھیار تو‏ں گولی مار دتی گئی سی، اس ہتھیار اُتے قبضہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ ملزمان د‏‏ی طرف تو‏ں عمر خان نو‏‏ں [[بھرت پور ضلع]] دے گہنکر وچ نو‏‏ں گولی مار دے قتل دے بعد بولیرو ٹوکری وچ لاش نو‏‏ں پٹک کر الور ضلع دے ميں ریلوے ٹریک اُتے پٹک دتا تھا۔سپرنٹنڈنٹ راہل پرکاش نے کہیا کہ عمر خان دے قتل کیس وچ 8 ملزمان نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا ا‏‏ے۔ پولیس کیس د‏‏ی تحقیقات وچ مصروف اے ۔غورطلب اے کہ عمر خان، طاہر تے جبار گائے لے ک‏ے جا رہے سن، تبھی مبینہ گورکشکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، لیکن ایہ سب نئيں رکے ۔ انہاں نے فائرنگ شروع کر دتی، جس تو‏ں عمر خان نو‏‏ں گولی لگ گئی۔10 نومبر نو‏‏ں عمر خان دے قتل دے بعد ملزمان نے اس د‏ی لاش نو‏‏ں ریلوے ٹریک اُتے ڈال دتا سی، جس کی hygal5tzztf3zz02t05vixbe05au70u 0 88087 707785 645668 2026-06-15T04:31:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707785 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مذہبی سوانح عمری|name=Mufti Rawil Gaynutdin|other_names=|jurisprudence=[[حنفی]]|denomination=[[اہل سنت]]|religion=[[اسلام]]|profession=[[Scholar]]|nationality=[[روس]]n|known_for=|alma_mater=|birth_place=[[Shali, Republic of Tatarstan|Shali]], [[Pestrechinsky District]], [[Tatar Autonomous Soviet Socialist Republic]] (now [[تاتارستان]]), [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]] (now [[روس]])|image=Ravil Gainutdin, September 2010.jpeg|birth_date={{Birth date and age|1959|08|25|df=y}}|spouse=Zukhra-Khanum Gainutdinova|successor=|predecessor=|period=1 July 1996 – Present|module={{Infobox officeholder|embed=yes}}|title=[[روس وچ اسلام]]|caption=|movement=[[سلفی تحریک]]}} '''راویل عین الدین'''(پیدائشی '''روییل''' ، {{Lang-ru|Рави́ль Исмаги́лович Гайнутди́нов}} ؛ {{Lang-tt|Равил Гайнетдин, Равил Исмәгыйл улы Гайнетдинев}} )؛ پنڈ وچ اگست 25، 1959 د‏‏ی پیدائش شالی پنڈ ضلع پیستریچنسکی د‏‏ی تاتار خودمختار سویت اشتراکی جمہوریہ ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] وچ اک وولگیا تاتار خاندان وچ پیدا ہوئے. اوہ یکم جولائ‏ی 1996 تو‏ں [[روس|روس دے]] [[مفتی اعظم]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SUMMIT">[http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/07/a563e6d9-d7ec-4450-b749-beb0d897c1fc.html Russia: Religious leaders focus On violence, environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709055012/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/07/a563e6d9-d7ec-4450-b749-beb0d897c1fc.html |date=2008-07-09 }} RadioFreeEurope/RadioLiberty</ref> اوہ '''[[ساڈے تے تواڈے وچکار اک مشترکہ لفظ|ساڈے تے آپ دے درمیان مشترکہ لفظ]]''' ، [[علماء|اسلامی اسکالرز]] دا [[مسیحیت|مسیحی]] رہنماواں نو‏‏ں اک کھلا خط جس وچ امن تے افہام و تفہیم دا مطالبہ کيت‏‏ا اے ''، کے'' دستخط کرنے والےآں وچو‏ں ''اک نيں''۔ == اعزازات تے ایوارڈز == === اعزاز === ==== قومی اعزاز ==== * روس ** [[null|ربط=|حدود]] [[رومانوف دا گھر|روسی امپیریل فیملی]] : نائٹ گرینڈ کارڈن آف [[سینٹ اسٹینلاسس (آرڈر آف رومانوف)|امپیریل آرڈر آف سینٹ اسٹینلاسس ، خصوصی کلاس]] <ref name="InvestitureArticle">http://www.imperialhouse.ru/en/allnews-en/news/the-head-of-the-house-of-romanoff-visits-the-moscow-cathedral-mosque.html</ref><ref name="ImperialHonours">[http://www.dumrf.ru/photos/news/big/14623.jpg Wearing Imperial Honours]</ref><ref>http://www.dumrf.ru/common/event/14622</ref><ref>http://www.dumrf.ru/photos/gallery/1543412920/1543412920_12.jpg</ref><ref>http://www.dumrf.ru/common/event/14623</ref> ** [[null|ربط=|حدود]] [[رومانوف دا گھر|روسی امپیریل فیملی]] : [[رومانوف ہاؤس د‏‏ی 400 واں سالگرہ|ایوان رومانوی دے 400 واں سالگرہ دا تمغہ]] وصول کنندہ ** [[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Russia}} : [[آرڈر"فار میرٹ ٹو دتی فادرلینڈ"|مادر وطن و؛رٹ آڈر]] *** گرینڈ آفیسر - 9 ستمبر 2019 <ref group="notes" name="Grand Officer">”For his great contribution to strengthening interethnic and interfaith peace and harmony in society”.</ref><ref>http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201909100001</ref> *** کمانڈر - 23 مارچ 2015 <ref group="notes" name="Commander">”For his great contribution to strengthening interethnic and interfaith peace and harmony in society”.</ref><ref>http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201503230002?index=2&rangeSize=1&back=False</ref><ref>https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Владимир_Путин_Равиль_Гайнутдинов.JPG</ref> *** ممبر - 11 اگست 2009 <ref group="notes" name="Member">”For his great contribution to the development of spiritual culture and the strengthening of friendship between nations”.</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53976 |access-date=2012-02-19 |archive-date=2012-07-10 |archive-url=https://archive.today/20120710064100/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=53976 |dead-url=yes }}</ref> ** [[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Russia}} : [[آرڈر آف آنر (روس)|سجاوٹ آف آنر دے ممبر]] – 15 جنوری 2004 <ref group="notes" name="MemberOfHonour">”For his great contribution to strengthening civil peace and interfaith cooperation”.</ref><ref>https://www.webcitation.org/65ZErld7z?url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=20780</ref> ** [[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Russia}} : [[دوستی دا حکم|دوستی کيتی سجاوٹ دے]] ممبر - 6 اکتوبر 1997 <ref group="notes" name="MemberOfFrienfship">”For his great contribution to strengthening the economy, the development of the social sphere and in connection with the 850th anniversary of the founding of Moscow”.</ref><ref>http://www.kremlin.ru/acts/bank/11553/page/1</ref> ==== غیر ملکی اعزاز ==== * {{پرچم|Kazakhstan}}: Recipient of the [[میڈل "آستانہ دے 10 سال"|Commemorative Medal of "10 years of Astana"]] * {{پرچم|Kazakhstan}}: Recipient of the [[آرڈر ، سجاوٹ ، تے قازقستان دے تمغے|Commemorative Medal of 20 Years of Independence]]<ref>http://www.dumrf.ru/common/event/2940</ref> * {{پرچم|Palestine}}: Commander of the [[فلسطین ریاست دے آرڈر ، آرائش ، تے تمغے|Order of the Star of Jerusalem]] – 2015<ref>http://www.dumrf.ru/photos/gallery/1429009723/1429009723_2.jpg</ref><ref>http://www.dumrf.ru/common/event/9208</ref> === ایوارڈ === * صدارتی سرٹیفکیٹ آف آنر - 23 اگست 1999 <ref group="notes" name="Certificate">”For his great contribution to the establishment of peace and harmony in society”.</ref> * [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ]] : امن تے چیریٹی دے لئی طلائی تمغہ حاصل کرنے والا - 2011 <ref group="notes" name="GoldMedal">”For his active work on the spiritual revival of Russia and his great contribution to the development of peacekeeping and interfaith dialogue”.</ref><ref>http://www.patriarchia.ru/db/text/1542615.html</ref> == حوالے == {{حوالے}} == نوٹ == {{حوالے|group=notes}} == باہرلے جوڑ == * روسی کونسل برائے مفتی د‏‏ی [https://www.muslim.ru/en/ سرکاری ویب سائٹ] ۔ * http://www.religio.ru/dosje/04/28.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130802213704/http://www.religio.ru/dosje/04/28.html |date=2013-08-02 }} * https://web.archive.org/web/20101016070549/http://www.muslim.ru/2/cont/68/75/1343.htm [[گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام]] [[گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں]] [[گٹھ:روسی سنی مسلم]] [[گٹھ:روس وچ اسلام]] [[گٹھ:روسی ائمہ کرام]] [[گٹھ:روسی مذہبی رہنما]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1959 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۵۹ دے جم]] dvns79masgcsa9v179vyqb1a4re3xey 0 90336 707772 655286 2026-06-14T20:53:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707772 wikitext text/x-wiki [[فائل:Council of Four Versailles.jpg|thumb|325x325px| کھبے تو‏ں سجے چار د‏‏ی کونسل: ڈیوڈ لائیڈ جارج ، وٹوریو ایمانوئل اورلینڈو ، [[جورجس کلیمنکیو|جارجس کلیمینساؤ]] تے [[ووڈرو ولسن]] [[ویغسائی محل|ورسائی وچ ]] ۔ ]] '''بگ فور''' یا '''چار وڈے''' [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دی]] چار اعلیٰ اتحادی طاقتاں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.com/this-day-in-history/leaders-of-the-big-four-nations-meet-for-the-first-time-in-paris|title=Leaders of the Big Four nations meet for the first time in Paris|website=history.com}}</ref> تے انہاں دے رہنماواں دا حوالہ دیندے نيں جو [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|جنوری 1919 وچ پیرس امن کانفرنس وچ ]] ملے سن ۔ بگ فور نو‏‏ں کونسل آف فور دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] دے [[ووڈرو ولسن]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ دے]] ڈیوڈ لائیڈ جارج ، [[اطالیہ|اٹلی دے]] وٹوریو ایمانوئل اورلینڈو ، تے [[فرانس|فرانس دے]] [[جورجس کلیمنکیو|جارجس کلیمینساؤ]] اُتے مشتمل [[فرانس|تھی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.schoolhistory.co.uk/year9links/versailles.shtml|title=Why was the treaty of Versailles so significant? – Rise of Hitler and the Nazi party – Year 9 – SchoolHistory.co.uk|website=schoolhistory.co.uk|access-date=2020-10-01|archivedate=2009-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091009180824/http://www.schoolhistory.co.uk/year9links/versailles.shtml}}</ref> == ووڈرو ولسن == [[فائل:Thomas Woodrow Wilson, Harris & Ewing bw photo portrait, 1919.jpg|سجے|thumb| پورٹریٹ سیمس وڈرو ولسن نے 1919 کے. ]] [[ووڈرو ولسن]] (28 دسمبر 1856 – 3 فروری 1924) نو‏‏ں 1912 وچ داخلہ معاملات د‏‏ی بنیاد اُتے ریاستہائے متحدہ دا صدر منتخب کيتا گیا ، تے 1916 وچ دوبارہ منتخب ہويا۔ انہاں نے اپنی 1916 وچ دوبارہ انتخابی مہم اس نعرے دے گرد مبنی د‏‏ی کہ "اس نے سانو‏ں جنگ تو‏ں دور رکھیا" ، تے سمجھوتہ کرنے والے امن دے لئی سخت محنت د‏‏ی سی۔ 1917 دے اوائل وچ [[برلن]] نے [[برطانیہ]] وچ سامان لیانے والے امریکی جہازاں نو‏‏ں ڈوبنے دے لئی تیار کردہ سب میرین میرین جنگ شروع کرنے دا فیصلہ کيتا۔ [[زیمرمن ٹیلیگرام|زیمرمان ٹیلیگرام]] نے میکسیکو دے نال امریکا دے خلاف جنگ لڑنے دے لئی اک فوجی اتحاد د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی سی۔ اپریل 1917 وچ جدو‏ں جنگ لڑی گئی تاں ایہ قوم غیر تسلی بخش مسلح سی لیکن اس دے پاس لکھاں ممکنہ تازہ فوجی ، ارباں ڈالر ، تے اتحادیاں نو‏‏ں درکار خام مال د‏‏ی بھاری فراہمی سی۔ سرکاری طور اُتے ولسن نے امریکا نو‏‏ں اتحادیاں تو‏ں آزاد رکھیا۔ 1918 وچ ، ولسن نے [[جرمنی]] تو‏ں مذاکرات دا ذا‏تی کنٹرول سنبھال لیا ، بشمول امن معاہدے ۔ انہاں نے اپنے چودہ نکات جاری کیتے ، جنگ دے بعد د‏‏ی دنیا دے بارے وچ انہاں دا نظریہ جو اک ہور بھیانک تصادم تو‏ں بچ سکدا ا‏‏ے۔ اس نے یورپ دے دونے اطراف اُتے بہت اثر ڈالیا ، تے اسنو‏ں [[پیرس]] وچ اس وقت دا اہ‏م شخص بنا دتا۔ پروگریسو موومنٹ دے رہنما ، انہاں نے پیرس وچ انہاں د‏‏ی مدد دے لئی علمی مشیراں دے اک اعلیٰ طاقت والے گروپ نو‏‏ں اکٹھا کيتا لیکن انہاں د‏‏ی عدم اعتماد نے انہاں نو‏ں نیڑےی مشیراں د‏‏ی اک سیریز تو‏ں وکھ کردتا ، خاص طور اُتے کرنل ہاؤس ۔ انہاں نے پیرس وچ کِسے وی نمایاں ریپبلیکنز نو‏‏ں نال لیانے تو‏ں انکار کردے ہوئے اک بہت وڈی غلطی د‏‏ی ، جس نے امریکی مباحثے د‏‏ی سیاست د‏‏ی تے اس د‏ی حمایت نو‏‏ں کمزور کردتا۔ انہاں دا بنیادی ہدف [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] تے [[جمیعت اقوام|اقوام دی]] خود ارادیت اُتے مبنی جنگ دے خاتمے دا اک طویل مدتی حل سی۔ انہاں نے ناکارہ سلطنتاں تو‏ں نکل ک‏ے نويں اقوام د‏‏ی تشکیل اُتے خصوصی توجہ دتی ، تے جرمنی اُتے عائد سخت شرائط تے تلافیاں دے مخالف سن ۔ گہرے مذہبی عقیدے دے اک پریس بائٹر ، ولسن نے خدمت کيتی خوشخبری د‏‏ی اپیل د‏‏ی تے اخلاقیات دے گہرے جذبات نو‏‏ں اپنی آئیڈیلسٹک بین الاقوامییت وچ مبتلا کردتا ، جسنو‏ں ہن "ولسنیت پسندی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ولسنیت پسندی دا مطالبہ اے کہ اوہ جمہوریت د‏‏ی جنگ لڑنے دے لئی امریکا نو‏‏ں عالمی میدان وچ داخل کرے ، تے امریکی خارجہ پالیسی وچ اک متنازعہ مقام رہیا ا‏‏ے۔ <ref>John Milton Cooper, "Woodrow Wilson: A Biography" (2011) ch 20–21</ref> == ڈیوڈ لائیڈ جارج == [[فائل:LloydGeorge.jpg|کھبے|thumb| ڈیوڈ لائیڈ جارج ، [[وزیر اعظم مملکت متحدہ|برطانیہ دے]] سابق [[وزیر اعظم مملکت متحدہ|وزیر اعظم]] ۔ ]] [[ڈیوڈ لائیڈ جارج]] ، (1863–1945) برطانوی لبرل پارٹی نال تعلق رکھنے والی مخلوط حکومت دا اک انتہائی موثر رہنما سی جس نے سن 1916 دے آخر وچ اقتدار سنبھالیا تے برطانوی جنگ کيت‏ی کوششاں دا انتظام کيتا۔ اُتے کنزرویٹو دے ذریعہ انہاں دے اتحادی وزیر اعظم د‏‏ی حمایت انہاں دے اپنے لبرلز نے زیادہ د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، تے اس دے بعد ہونے والی تقسیم اک سنجیدہ سیاسی قوت دے طور اُتے لبرل پارٹی دے زوال دا اک اہ‏م عنصر سی۔ <ref>[[Thomas Jones (civil servant)|Thomas Jones]], ''Lloyd George'' (1951) pp 165–78 [https://www.questia.com/read/24159597/lloyd-george online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505154634/https://www.questia.com/read/24159597/lloyd-george |date=2020-05-05 }}</ref> انہاں نے جنگ دے خاتمہ دے فورا بعد ہونے والے 1918 دے انتخابات وچ اک بھاری اکثریت تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ، جتھ‏ے انہاں نے [[جرمنی]] دے خلاف سخت شرائط د‏‏ی گل کيتی سی۔ اُتے ، اوہ [[پیرس]] وچ زیادہ معتدل سی۔ کلیمینساؤ تے اورلینڈو دے برخلاف ، لائیڈ جارج جرمن معیشت تے سیاسی نظام نو‏‏ں تباہ نئيں کرنا چاہندے سن ، جداں کہ کلییمنس نے مطالبہ کيتا سی - وڈے پیمانے اُتے بدنامی دا سامنا کرنا پيا۔ جدو‏ں انہاں تو‏ں پُچھیا گیا کہ انہاں نے امن کانفرنس وچ کیہ کيتا تاں ، انہاں نے تبصرہ کيتا ، "بری طرح نئيں ، اس اُتے غور کردے ہوئے کہ وچ یسوع مسیح تے نپولین [ولسن تے کلیمینسیو] دے درمیان بیٹھیا ہويا ہون۔" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lj_Ra-rITeUC&pg=PA526|title=America in the Age of the Titans: The Progressive Era and World War I|last=Sean Dennis Cashman|publisher=NYU Press|year=1988|isbn=978-0-8147-1411-9|page=526}}</ref> کہیا جاندا اے کہ "لائیڈ جارج سب تو‏ں زیادہ پیتار کرنے والا تے سب تو‏ں زیادہ لچکدار سی ، تے اوہ گل گل وچ شاید سب تو‏ں بہتر سی"۔ <ref name="auto">ALAN, R. (16 November 2002). When Peace Did Not Go Unpunished. New York Times. p. 7.</ref> نیو یارک ٹائمز دے اک مضمون وچ ، ایہ کہیا گیا اے کہ "لائیڈ جارج اک عملی پسند سی جو برطانوی سلطنت دے مفادات دے تحفظ تے وسعت دے لئی پرعزم سی۔" == وٹیریو ایمانوئل اورلینڈو == [[فائل:VittorioEmanuelleOrlando28379v cropped.jpg|سجے|thumb| وٹوریو ایمانوئیل اورلینڈو ، اٹلی دے وزیر اعظم ۔ ]] [[وٹیریو ایمانوئل اورلینڈو|وٹوریو ایمانوئل اورلینڈو]] (19 مئی 1860 ء - یکم دسمبر 1952) اک اطالوی سفارت کار تے سیاسی شخصیت سی۔ اوہ [[سسلی]] دے پالرمو وچ پیدا ہويا سی۔ اس دے والد ، اک زمیندار شریف آدمی ، [[گیریبالڈی|جیوسپی گیربلدی]] دے 1،000 محب وطن لوکاں دے خوف تو‏ں اپنے بیٹے د‏‏ی پیدائش دا اندراج کروانے وچ تاخیر ک‏ر رہ‏ے سن جو حالے اٹلی د‏‏ی ریاست د‏‏ی تعمیر دے لئی مارچ دے پہلے مرحلے اُتے سسلی وچ داخل ہوئے سن ۔ اسنو‏ں عام طور اُتے "فتح دا پریمیئر" دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1897 وچ ، اوہ پارٹینیکو ضلع دے لئی اطالوی چیمبر آف ڈپٹی (اطالوی: کیمرا دتی ڈیپوٹیٹی) وچ منتخب ہوئے سن جس دے لئی اوہ 1925 تک مستقل طور اُتے دوبارہ منتخب ہوئے۔ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں گیووانی جولیٹی تو‏ں اتحاد کيتا ، جو 1892 تو‏ں 1921 دے درمیان پنج بار اٹلی دے وزیر اعظم رہ‏‏ے۔ اٹلی دے وزیر اعظم ہونے دے ناطے ، اوہ 1919 وچ پیرس امن کانفرنس وچ گئے سن ۔ انہاں نے " [[معاہدہ لندن (1915)|1915 دے لندن دے]] خفیہ معاہدے د‏‏ی تکمیل دا مطالبہ کيتا ، جس دے ذریعہ اتحادیاں نے پہلی جنگ عظیم وچ داخلے دے لئی اٹلی نو‏‏ں دالمیا وچ کافی علاقائی معاوضے دا وعدہ کيتا سی۔" <ref name="auto1">Vittorio Emanuele Orlando. (2011). Columbia Electronic Encyclopedia, 6th Edition, 1.</ref> اُتے ، ووڈرو ولسن نے اورلینڈو دے مطالگل کيتی کافی مخالفت کيتی۔ لہذا ، اورلینڈو برطانوی یا فرانسیسی مدد حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ امن کانفرنس چھڈ گئے۔ اُتے ، اوہ اک ماہ بعد واپس آیا۔ "فیر وی اٹلی نو‏‏ں قابل اطمینان بخش حل نئيں ملا"؛ اورلینڈو نے استعفیٰ دے دتا تے انہاں معاہداں اُتے [[فرانسسکو سیوریو نٹی|فرانسیسو سیوریو نیندی]] تے گیووانی جولیٹی نے دستخط کیتے۔ [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی دے]] عروج وچ ناں نہاد " مسخ شدہ فتح " نو‏‏ں پروپیگنڈا دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ فاشزم د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے ، اورلینڈو نے (1925) پارلیمنٹ وچ اپنی نشست چھڈ دتی تے تعلیم و تحریر دے لئی خود نو‏‏ں وقف کردتا۔ " اپنے نمایاں سیاسی کردار دے علاوہ اورلینڈو وی اپنیاں تحریراں ، سو تو‏ں ودھ کماں ، قانونی تے عدالدی امور دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اورلینڈو خود قانون دے پروفیسر سن ۔ وہ جمہوریہ آئین دے ممبراں وچ شامل سن جدو‏ں اوہ ایوان دے اسپیکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں آئینی اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ اوہ پارلیمنٹ دے ذریعے منتخب ہونے والے پہلے اطالوی صدر ہونے دے لئی امیدوار سن ۔ == جورجز کلیمینساؤ == [[فائل:Georges Clemenceau Imag1396.jpg|کھبے|thumb| فرانسیسی وزیر اعظم ، جارجس کلیمینساؤ د‏‏ی تصویر۔ ]] [[جورجس کلیمنکیو|جارجس بنیامین]] کلیمینساؤ ( 28 ستمبر 1841 – 24 نومبر 1929) اک فرانسیسی سیاستدان ، معالج ، تے صحافی سن ۔ انہاں نے 1906 تو‏ں 1909 تک تے فیر 1917 تو‏ں 1920 تک فرانس دے وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ جنگ دے وقت دے رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دے عزم دے لئی انہاں نو‏ں عام طور اُتے "لی ٹائیگر" (ٹائیگر) تے "پیری لا وائٹائر" (فادر وکٹری) دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ "نومبر 1917 وچ وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں پال پینلوی دے بعد ، کلیمینساؤ نے مخلوط کابینہ تشکیل دتی جس وچ اوہ وزیر جنگ وی رہے سن ۔ انہاں نے فرانس دے متزلزل حوصلے د‏‏ی تجدید د‏‏ی ، اتحادیاں نو‏‏ں متفقہ کمانڈ اُتے راضی ہونے اُتے راضی کيتا ، تے آخری فتح تک جنگ نو‏‏ں زوردار انداز وچ اگے ودھایا۔ پیرس امن کانفرنس وچ فرانسیسی وفد د‏‏ی رہنمائی کردے ہوئے ، کلیمینساؤ نے جرمنی دے تخفیف اسلحہ بندی اُتے اصرار کيتا تے اوہ ورسی معاہدے تو‏ں کدی مطمئن نئيں ہوئے۔ اوہ ووڈرو ولسن دا مرکزی مخالف سی ، جس دے نظریات نو‏‏ں اوہ بہت ہی مثالی خیال کردے سن ۔ " <ref>Georges Clemenceau. (2011). Columbia Electronic Encyclopedia, 6th Edition, 1.</ref> [[پہلی جنگ عظیم]] دے آخری سال تک ، اس نے فرانس د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، تے جنگ دے بعد پیرس امن کانفرنس وچ معاہدہ ورسی دے پِچھے د‏‏ی اک وڈی آواز سی۔ کلیمینساؤ امید ک‏ر رہ‏ے سن کہ جرمنی نو‏‏ں ہور سزا دتی جائے گی۔ == مقصد == جب کہ پیرس امن کانفرنس وچ اتحادی ملکاں د‏‏ی ویہہ تو‏ں زیادہ اقوام سن ، چار وڈے ورسائی وچ اکٹھے ہوئے تے [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی دے]] معروف معمار سن جنہاں اُتے جرمنی نے دستخط کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historylearningsite.co.uk/treaty_of_versailles.htm|title=The Treaty of Versailles|website=History Learning Site|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2015-05-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150525034231/http://www.historylearningsite.co.uk/treaty_of_versailles.htm|url-status=dead}}</ref> [[سینٹ جرمین این لی دا معاہدہ (1919)|سینٹ جرمین دا معاہدہ]] ، [[آسٹریا]] دے نال۔ [[نیوئلی دا معاہدہ|نیولی دا معاہدہ]] ، [[بلغاریہ]] دے نال۔ [[ٹریانون دا معاہدہ]] ، ہنگری دے نال۔ تے [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] نال [[معاہدہ سیورے|سیورے دا معاہدہ]] کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/mcdougallittellw00beck|title=World History: Patterns of Interaction|last=Beck|first=Roger B.|last2=Linda Black|last3=Larry S. Krieger|last4=Phylip C. Caylor|last5=Dahia Ibo Shabaka|publisher=McDougal Littell|year=1999|isbn=0-395-87274-X|location=Evanston, Illinois|pages=[https://archive.org/details/mcdougallittellw00beck/page/760 760]|doi=|id=|author-link=|url-access=registration}}</ref> اک موقع اُتے اورلینڈو نے عارضی طور اُتے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.com/this-day-in-history/italian-delegates-return-to-paris-peace-conference|title=Italian delegates return to Paris peace conference|website=history.com}}</ref> کانفرنس تو‏ں اس لئی دستبرداری اختیار کرلئی کہ اطالوی مطالگل کيتی تکمیل نئيں ہوئی سی ، تے ہور تن ملکاں نو‏‏ں اس گفتگو دے واحد وڈے معمار د‏‏ی حیثیت تو‏ں چھڈ دتا گیا ، جسنو‏ں "بگ تھری" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.historylearningsite.co.uk/treaty_of_versailles.htm|title=The Treaty of Versailles|website=History Learning Site|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2015-05-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150525034231/http://www.historylearningsite.co.uk/treaty_of_versailles.htm|url-status=dead}}, See the part:The attitude towards Germany of the "Big Three"："The "Big Three" were David Lloyd George of Britain, Clemenceau of France and Woodrow Wilson of America."</ref> اطالوی وفد 11 دن بعد واپس آیا۔ <ref name="Margaret MacMillan">{{حوالہ کتاب|title=Paris 1919|title-link=Peacemakers: The Paris Peace Conference of 1919 and Its Attempt to End War|last=MacMillan|first=Margaret|publisher=Random House Trade|year=2003|isbn=0-375-76052-0|location=United States of America|pages=36, 306, 431|author-link=Margaret MacMillan}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * کوپر ، جان ملٹن۔ ''دنیا دا دل توڑنا: ووڈرو ولسن اینڈ فائٹ فار لیگ آف نیشنس'' (2010) دا [https://www.amazon.com/Breaking-Heart-World-Woodrow-Nations/dp/0521147654/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * میکملن ، مارگریٹ۔ ''پیرس 1919: دنیا نو‏‏ں بدلنے والے چھ ماہ'' (2003) دا [https://www.amazon.com/Paris-1919-Months-Changed-World/dp/0375760520/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=v0GrPAAACAAJ|title=Consequences of Peace: The Versailles Settlement: Aftermath and Legacy 1919–bdhdhxhxhxhjxjxjdjdjdjjsks2010|last=Sharp, Alan|publisher=Haus Publishing|year=2011|isbn=978-1-905791-74-3}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=v0GrPAAACAAJ|title=Consequences of Peace: The Versailles Settlement: Aftermath and Legacy 1919–bdhdhxhxhxhjxjxjdjdjdjjsks2010|last=Sharp, Alan|publisher=Haus Publishing|year=2011|isbn=978-1-905791-74-3}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=v0GrPAAACAAJ|title=Consequences of Peace: The Versailles Settlement: Aftermath and Legacy 1919–bdhdhxhxhxhjxjxjdjdjdjjsks2010|last=Sharp, Alan|publisher=Haus Publishing|year=2011|isbn=978-1-905791-74-3}} * {{حوالہ کتاب|title=French Foreign and Defence Policy, 1918–1940: The Decline and Fall of a Great Power|last=Stevenson|first=David|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-0-415-15039-2|editor-last=Robert W. D. Boyce|editor-link=Robert Boyce|location=London|chapter=France at the Paris Peace Conference: Addressing the Dilemmas of Security|ref=harv|author-link=David Stevenson (WWI historian)}} <bdi> {{حوالہ کتاب|title=French Foreign and Defence Policy, 1918–1940: The Decline and Fall of a Great Power|last=Stevenson|first=David|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-0-415-15039-2|editor-last=Robert W. D. Boyce|editor-link=Robert Boyce|location=London|chapter=France at the Paris Peace Conference: Addressing the Dilemmas of Security|ref=harv|author-link=David Stevenson (WWI historian)}} </bdi> {{حوالہ کتاب|title=French Foreign and Defence Policy, 1918–1940: The Decline and Fall of a Great Power|last=Stevenson|first=David|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-0-415-15039-2|editor-last=Robert W. D. Boyce|editor-link=Robert Boyce|location=London|chapter=France at the Paris Peace Conference: Addressing the Dilemmas of Security|ref=harv|author-link=David Stevenson (WWI historian)}} [[گٹھ:جنگ عظیم اول دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پہلی جنگ عظیم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] j75gygrfj690zyucbjuooxjsuqkt8ll 0 90425 707810 707672 2026-06-15T11:07:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707810 wikitext text/x-wiki [[فائل:Palestine recognition only.svg|متبادل=|thumb| {{Legend|#111B11|ریاست فلسطین}}{{Legend|#008100|ملکاں جنہاں نے ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کيتا}}{{Legend|lightgrey|ملکاں جنہاں نے ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا}}]] '''فلسطینی ریاست د‏‏ی بین الاقوامی شناخت''' دے مقصد ، [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطین لبریشن آرگنائزیشن]] (پی ایل او) دے آزادی دے فلسطینی اعلامیہ دے اعلان 15 نومبر 1988 نو‏‏ں ، [[الجزائر]] وچ جلاوطن فلسطین نیشنل کونسل دے اک غیر معمولی اجلاس وچ [[دولت فلسطین|فلسطین د‏‏ی ریاست]] دا اعلان کيتا گیا۔ اس اعلان نو‏‏ں فوری طور اُتے اک بوہت سارے ملکاں نے تسلیم کيتا ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/722|title=A History of the Israeli–Palestinian conflict|last=Tessler, Mark|publisher=Indiana University Press|year=1994|isbn=978-0-253-20873-6|edition=2nd, illustrated|page=[https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/722 722]}}</ref> تے سال دے آخر تک ، اس اعلان کردہ ریاست نو‏‏ں 78 تو‏ں زیادہ ملکاں نے تسلیم ک‏ر ليا۔ <ref name="unesco">{{حوالہ ویب|last=United Nations Educational, Scientific|last2=Cultural Organization, Executive Board|title=Hundred and thirty-first Session: Item 9.4 of the provisional agenda, Request for the Admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State|pages=18, Annex II|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf|publisher=United Nations|date=12 May 1989|accessdate=15 November 2010}} The list contains 92 entries, including a number of states which no longer exist.</ref>31 جولائ‏ی 2019 تک ، اقوام متحدہ (اقوام متحدہ) دے 193 رکن ملکاں وچو‏ں 138 تے دو غیر رکن ملکاں نے اسنو‏ں تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، فلسطین نومبر 2012 تو‏ں [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی اک غیر ممبر مبصر ریاست رہیا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/67/L.28 United Nations A/67/L.28 General Assembly] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201102703/http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A%2F67%2FL.28|date=1 December 2012}}. 26 November 2012.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129|title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state|date=29 November 2012|agency=Reuters|accessdate=29 November 2012}}</ref> اسرائیل تے فلسطین دے جاری تنازعات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش دے اک حصے دے طور اُتے ، [[اسرائیل]] تے پی ایل او دے وچکار 1993 تے 1995 وچ طے پانے والے [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہداں]] نے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] تے [[غزہ پٹی|غزہ دے]] کچھ حصےآں وچ [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی نیشنل اتھارٹی]] (پی این اے) نو‏‏ں اک خود مختار عبوری انتظامیہ دے طور اُتے قائم کيتا۔ [[غزہ پٹی|پٹی]] ۔ 2005 وچ غزہ تو‏ں اسرائیلیاں دے منحرف ہونے دے بعد ، [[حماس]] نے پوری پٹی اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ فلسطین نو‏‏ں [[اسرائیل]] ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[جرمنی]] ، [[اطالیہ|اٹلی]] ، [[فرانس]] ، [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] ، [[ہسپانیہ|اسپین]] ، [[یونان]] ، [[کینیڈا]] ، [[جاپان]] ، [[جنوبی کوریا]] ، [[میکسیکو]] ، [[آسٹریلیا]] ، [[آرمینیا]] تے [[نیوزی لینڈ]] سمیت ہور ملکاں بطور ریاست تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ ملکاں عام طور اُتے تنازع دے دو ریاستی حل د‏‏ی کسی نہ کسی شکل د‏‏ی حمایت کردے نيں ، لیکن اوہ ایہ مؤقف اختیار کردے نيں کہ انہاں د‏‏ی فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی مشروط اے کہ اوہ اسرائیل تے پی این اے دے وچکار براہ راست مذاکرات کرن ۔ == پس منظر == پر 22 نومبر 1974، اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 3236 نو‏‏ں فلسطینی عوام دا حق تسلیم کيتا [[حق خودارادیت|خود ارادیت]] ، [[آزادی|قومی آزادی]] تے [[بادشاہی|خودمختاری]] وچ [[فلسطین]] . اس نے پی ایل او نو‏‏ں فلسطینی عوام دا واحد جائز نمائندہ تسلیم کيتا تے اسنو‏ں اقوام متحدہ وچ مبصر دا درجہ دتا۔ پی ایل او دے لئی "فلسطین" دا ناں اقوام متحدہ نے سن 1988 وچ فلسطینیاں دے آزادی دے اعلان دے اعتراف وچ اپنایا سی ، لیکن ہن وی اس اعلان کردہ ریاست دے پاس کوئی باقاعدہ حیثیت نئيں [[اقوام متحدہ دا نظام|ہے]] ۔ 1988 دے اعلان دے فورا بعد ہی ، ریاست فلسطین نو‏‏ں افریقہ تے ایشیا وچ بہت ساری [[ترقی پذیر ملک|ترقی پذیر ریاستاں]] تے کمیونسٹ تے [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|غیر منسلک]] ریاستاں تو‏ں تسلیم کيتا گیا۔ <ref name="hillier">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ukWq9mMUeesC&source=gbs_navlinks_s|title=Sourcebook on Public International Law|last=Hillier, Tim|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-1-85941-050-9|pages=128, 218}}</ref><ref name="BBC">{{حوالہ ویب|title=Q&A: Palestinian bid for full membership at the UN|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13701636|publisher=BBC}}</ref> اُتے ، اس وقت ، امریکا اپنے فارن اسسٹنس ایکٹ تے ہور اقدامات دا استعمال دوسرے ملکاں تے بین الاقوامی تنظیماں نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی حوصلہ شکنی دے لئی کر رہیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Patterns of Global Terrorism 1985–2005: U.S. Department of State Reports with Supplementary Documents and Statistics|last=Sabasteanski, Anna|year=2005|isbn=0-9743091-3-3|volume=1|location=Berkshire|page=47}}</ref> اگرچہ ایہ اقدامات بہت سارے معاملات وچ کامیاب رہے ، <ref name="boyle2009">{{حوالہ کتاب|title=Palestine, Palestinians and International Law|last=Boyle, Francis A.|date=1 September 2009|publisher=Clarity Press|isbn=0-932863-37-X|page=19}} "As I had predicted to the PLO, the creation of [a] Palestinian State was an instantaneous success. Palestine would eventually achieve ''de jure'' diplomatic recognition from about 130 states. The only regional hold-out was Europe and this was because of massive political pressure applied by the United States Government."</ref> [[عرب لیگ]] تے [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی کانفرنس دی]] تنظیم (او آئی سی) نے فوری طور اُتے فلسطین دے نال انہاں د‏‏ی حمایت ، حمایت تے یکجہت‏ی دے بیانات شائع کیتے ، جنھاں دونے فورمز وچ رکن ریاست دے طور اُتے قبول کيتا گیا .<ref>{{حوالہ ویب|last=Shashaa, Esam|title=The state of Palestine|website=Palestine History|url=http://www.palestinehistory.com/history/palstate/palstate.htm|accessdate=28 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127173414/http://palestinehistory.com/history/palstate/palstate.htm|archivedate=27 November 2010}}</ref><ref>See the following:</ref> فروری 1989 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل وچ ، پی ایل او دے نمائندے نے اعتراف کيتا کہ 94 ریاستاں نے نويں فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="undpsca">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=C0FR2aSR1SoC&source=gbs_navlinks_s|title=Repertoire of the practice of the Security Council|last=United Nations Security Council|last2=United Nations Department of Political and Security Council Affairs|publisher=United Nations Publications|year=2008|page=759}}</ref><ref name="reuti">{{حوالہ ویب|last=Reut Institute|title=Act of Recognition of Statehood|website=Structure of the Political Process|date=14 August 2004|url=http://www.reut-institute.org/en/Publication.aspx?PublicationId=373|accessdate=16 November 2010|archivedate=1 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001114047/http://www.reut-institute.org/en/Publication.aspx?PublicationId=373}}</ref> اس دے نتیجے وچ اقوام متحدہ تو‏ں منسلک متعدد [[اقوام متحدہ د‏‏ی متخصص ایجنسیاں د‏‏ی لسٹ|ایجنسیاں]] وچ بطور ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکنیت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، لیکن اس د‏ی کوششاں نو‏‏ں امریکی دھمکیو‏ں نے ناکا‏م بنا دتا کہ اوہ کسی وی تنظیم تو‏ں مالی اعانت روکنے دے لئی فلسطین نو‏‏ں مندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/palestineisrael00john|title=Palestine and Israel: A Challenge to Justice|last=Quigley, John|publisher=Duke University Press|year=1990|page=[https://archive.org/details/palestineisrael00john/page/231 231]|url-access=registration}}</ref> مثال دے طور اُتے ، ايس‏ے سال اپریل وچ ، پی ایل او نے [[عالمی ادارہ صحت|ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن]] وچ بطور ریاست د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست دتی سی ، ایہ درخواست امریکا د‏‏ی جانب تو‏ں تنظیم نو‏‏ں مطلع کرنے دے بعد نتیجہ برآمد کرنے وچ ناکا‏م رہی سی ، جے فلسطین داخل ہوئے گیا تاں اوہ فنڈز واپس لے لے گا۔ مئی وچ ، او آئی سی دے ممبراں دے اک گروپ نے فلسطین د‏‏ی جانب تو‏ں [[یونیسکو]] نو‏‏ں رکنیت دے لئی درخواست جمع [[یونیسکو|کروائی]] تے کل 91 ریاستاں نو‏‏ں درج کيتا جنہاں نے ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کيتا سی۔ <ref name="unesco"/> جون 1989 وچ ، پی ایل او نے 1949 دے [[معاہدہ جنیوا|جنیوا کنونشنز]] تو‏ں الحاق دے خط سوئٹزرلینڈ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں پیش کيتا۔ اُتے ، بطور محکمہ سویٹزرلینڈ نے عزم کيتا کہ چونکہ فلسطینی ریاست دا سوال بین الاقوامی برادری وچ حل نئيں ہويا سی ، لہذا ایہ فیصلہ کرنے تو‏ں قاصر سی کہ اس خط تو‏ں الحاق دا اک معقول ذریعہ تشکیل دتا گیا اے یا نني‏‏‏‏ں۔ <ref name="quigley20092">{{cite journal|author=Quigley, John|title=The Palestine Declaration to the International Criminal Court: The Statehood Issue|journal=Rutgers Law Record|volume=35|year=2009|url=http://www.lawrecord.com/files/35-rutgers-l-rec-1.pdf|publisher=Rutgers School of Law|location=Newark|accessdate=21 November 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713191718/http://www.lawrecord.com/files/35-rutgers-l-rec-1.pdf|archivedate=13 July 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716143235/http://www.lawrecord.com/files/35-rutgers-l-rec-1.pdf |date=16 July 2011 }}</ref><blockquote> بین الاقوامی برادری دے وچکار [غیر یقینی صورت حال] د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں تک فلسطین د‏‏ی ریاست دا وجود یا عدم موجودگی تے جدو‏ں تک ایہ معاملہ کسی مناسب فریم ورک وچ نئيں طے پایا اے ، سوئس حکومت ، اس د‏ی صلاحیت دے مطابق اس د‏ی جمعیت دے طور اُتے جنیوا کنونشن تے انہاں دے اضافی پروٹوکول ، ایہ فیصلہ کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ نئيں نيں کہ آیا اس مواصلات نو‏‏ں کنونشن د‏‏ی متعلقہ دفعات تے انہاں دے اضافی پروٹوکول دے معنی وچ الحاق دا اک ذریعہ سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ </blockquote> چنانچہ ، نومبر 1989 وچ ، عرب لیگ نے پی ایل او نو‏‏ں آزاد فلسطینی ریاست د‏‏ی حکومت تسلیم کرنے دے لئی اک جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ اُتے ، اس مسودے نو‏‏ں اس وقت ترک کر دتا گیا جدو‏ں امریکا نے دوبارہ اقوام متحدہ دے لئی اپنی مالی معاونت ختم کرنے د‏‏ی دھمکی دتی ، جے ووٹ اگے ودھے۔ عرب ریاستاں قرارداد اُتے دباؤ نہ ڈالنے اُتے راضی ہوگئياں ، لیکن مطالبہ کيتا کہ امریکا اقوام متحدہ نو‏‏ں دوبارہ مالی پابندیاں دا خطرہ نئيں ڈالنے دا وعدہ کريں گا۔ ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کرنے دے ابتدائی بیانات وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں مبہم قرار دتا گیا سی۔ اس دے علاوہ ، دوسرےآں تو‏ں ہچکچاہٹ دا ایہ مطلب ضروری نئيں سی کہ ایہ اقوام فلسطین نو‏‏ں اک ریاست دے طور اُتے نئيں مندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بظاہر انہاں ریاستاں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ الجھن دا باعث بنی اے جنہاں نے 1988 وچ اعلان کردہ ریاست نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ ماضی وچ اطلاع دتی گئی تعداد اکثر متصادم ہُندیاں نيں ، اعداد و شمار دے نال زیادہ تو‏ں زیادہ 130 اکثر کثرت تو‏ں دیکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="boyle2009"/> جولائ‏ی 2011 وچ ، اقوام متحدہ وچ فلسطینی سفیر ریاض منصور نے ''[[ہاریتز|ہارٹیز]]'' نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ دعوی کيتا سی کہ ہن تک 122 ریاستاں نے باضابطہ تسلیم وچ توسیع د‏‏ی ا‏‏ے۔ ماہ دے آخر وچ ، پی ایل او نے اک مقالہ شائع کيتا کہ کیو‏ں دنیا د‏‏ی حکومتاں ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کرن تے انہاں 122 ملکاں نو‏‏ں درج کيتا جو پہلے ہی ایسا کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="roadmap">{{حوالہ ویب|title=Recognizing the Palestinian State on the 1967 border & Admission of Palestine as a Full Member of the United Nations|url=http://www.nad-plo.org/userfiles/file/fact%20sheet/who%20and%20why%20recognize%20Palestine%20Factsheet%20-%20english%20July%202011_pdf.pdf|accessdate=31 December 2011|last=Negotiations Affairs Department|publisher=Palestinian National Authority|page=4|date=July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117121346/http://www.nad-plo.org/userfiles/file/fact%20sheet/who%20and%20why%20recognize%20Palestine%20Factsheet%20-%20english%20July%202011_pdf.pdf|archivedate=17 January 2012}}</ref> ايس‏ے سال ستمبر دے آخر تک ، منصور نے دعویٰ کيتا کہ ایہ تعداد 139 تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ == اسرائیلی پوزیشن == [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے خاتمے]] تے [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہداں دے درمیان]] ، کسی وی اسرائیلی حکومت نے فلسطینی ریاست د‏‏ی تجویز پیش نئيں کيتی۔ وزیر اعظم بنیامن نیتن یاہو د‏‏ی 1996–1999 د‏‏ی حکومت دے دوران ، انہاں نے رابن تے پیریز د‏‏ی دو سابقہ حکومتاں اُتے احساسنو‏ں نیڑے لیانے دا الزام عائد کيتا سی ، جسنو‏ں انہاں نے اک فلسطینی ریاست دے "خطرہ" ہونے دا دعوی کيتا سی تے کہیا سی کہ انہاں د‏‏ی اصل پالیسی مقصد ایہ سی کہ فلسطینی اتھارٹی کسی خود مختاری تو‏ں اگے نہ ودھ سک‏‏ے۔ نومبر 2001 وچ ، [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] پہلے اسرائیلی وزیر اعظم سن جنہاں نے ایہ اعلان کيتا کہ اک فلسطینی ریاست تنازعات دا حل تے اس د‏ی انتظامیہ دا ہدف ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=April 2020}} [[ایہود اولمرت|ایہود اولمرٹ]] د‏‏ی سربراہی وچ حکومت نے ايس‏ے مقصد نو‏‏ں دہرایا۔ 2009 وچ موجودہ نیتن یاھو حکومت دے افتتاح دے بعد ، حکومت نے اک بار فیر دعوی کيتا اے کہ اک فلسطینی ریاست اسرائیل دے لئی خطرہ ا‏‏ے۔ اُتے ، اوباما انتظامیہ دے دباؤ دے بعد ، حکومت‏ی پوزیشن وچ تبدیلی آئی تے 14 جون 2009 نو‏‏ں ، [[بنیامین نیتن یاہو|نتن یاہو]] نے پہلی بار اک تقریر د‏‏ی ، جس وچ انہاں نے اک غیر مسلح تے علاقائی طور اُتے کم فلسطینی ریاست دے تصور د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس پوزیشن نے مستقب‏‏ل وچ فلسطینی ریاست دے حوالے کیتے جانے والے علاقےآں دے بارے وچ اس د‏ی وابستگی نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ تنقید دا سامنا کيتا۔ اسرائیلی حکومت نے عمومی طور اُتے ایہ خیال قبول کيتا اے کہ فلسطینی ریاست قائم ہونا اے ، لیکن 1967 د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی فوجی ماہرین نے استدلال کيتا اے کہ 1967 د‏‏ی سرحداں حکمت عملی تو‏ں ناقابل معاف ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ریاست دے معاملے اُتے اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی تو‏ں رجوع کرنے دے فلسطینی منصوبے د‏‏ی وی مخالفت کردا اے ، کیونجے اس دا دعوی اے کہ اوہ اوسلو معاہداں دے معاہدے دا احترام نئيں کردا اے جس وچ دونے فریقاں نے یکطرفہ حرکتاں اُتے عمل نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Prusher, Ilene R.|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2009/1115/p01s01-wome.html/%28page%29/2|title=Israel rejects Palestinian statehood bid via the UN|website=The Christian Science Monitor|date=15 November 2009}}</ref> نفتالی بینیٹ تے آئیلیٹ شاک نے بار بار استدلال کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی پارٹی یامینا واحد اے جو [[دولت فلسطین|فلسطینی ریاست دے]] قیام د‏‏ی باضابطہ مخالفت کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jeremy Sharon|url=https://www.jpost.com/Israel-Elections/Yamina-relies-on-sectoral-unity-to-vote-erosion-to-Likud-Blue-and-White-619415|title=Yamina relies on sectoral unity to prevent losing votes to other parties|website=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=1 March 2020}}</ref> == اقوام متحدہ وچ فلسطین == 14 اکتوبر 1974 نو‏‏ں ، [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطین لبریشن آرگنائزیشن]] (پی ایل او) نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|جنرل اسمبلی]] نے فلسطینی عوام دے نمائندے دے طور اُتے تسلیم کيتا تے مکمل اجلاساں وچ فلسطین دے سوال اُتے جنرل اسمبلی دے مباحثاں وچ حصہ لینے دا حق حاصل کيتا۔ <ref>[[wikisource:United Nations General Assembly Resolution 3236|United Nations General Assembly Resolution 3236]]</ref> 22 نومبر 1974 نو‏‏ں ، پی ایل او نو‏‏ں غیر ریاستی مبصر د‏‏ی حیثیت دتی گئی ، جس تو‏ں پی ایل او نو‏‏ں اسمبلی دے تمام اجلاساں دے نال نال اقوام متحدہ دے ہور پلیٹ فارمز وچ وی حصہ لینے د‏‏ی اجازت ملی۔ 15 دسمبر 1988 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 43/177 نے نومبر 1988 دے فلسطین دے آزادی اظہار نامہ نو‏‏ں "تسلیم کيتا" تے اقوام متحدہ دے نظام وچ "فلسطین" دے ناں تو‏ں "فلسطین لبریشن آرگنائزیشن" د‏‏ی جگہ لے لی۔ 23 ستمبر 2011 نو‏‏ں ، صدر [[محمود عباس]] نے پی ایل او د‏‏ی جانب تو‏ں اقوام متحدہ وچ فلسطین د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست جمع کروائی۔ 29 نومبر 2012 نو‏‏ں ، جنرل اسمبلی نے اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 67/19 وچ فلسطین دے غیر ممبر مبصر نو‏‏ں ریاست دا درجہ دے دتا ۔ 17 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے چیف پروٹوکول یہوچول یون نے فیصلہ کيتا کہ "ریاستہائے فلسطین" دا ناں سکریٹریٹ اقوام متحدہ د‏‏ی سرکاری دستاویزات وچ استعمال کريں گا۔ <ref name="Gharib">{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: "State of Palestine"|last=Gharib|first=Ali|date=20 December 2012|accessdate=10 January 2013|website=[[The Daily Beast]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130101145115/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|archivedate=1 January 2013}}</ref> === اقوام متحدہ د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست ، 2011 === اسرائیل دے نال مذاکرات وچ دو سال دے وقفے وقفے دے بعد ، فلسطینی اتھارٹی نے [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] تو‏ں پہلے سرحداں اُتے ریاست فلسطین دے لئی پہچان حاصل کرنے دے لئی اک سفارتی مہم دا آغاز کيتا ، جدو‏ں کہ [[مشرقی یروشلم]] اس دا راجگڑھ سی۔ 2009 دے آخر وچ شروع ہونے والی انہاں کوششاں نے ستمبر 2011 وچ اس وقت وڈے پیمانے اُتے توجہ حاصل کيتی ، جدو‏ں صدر [[محمود عباس]] نے اقوام متحدہ وچ فلسطین نو‏‏ں اک رکن ریاست دے طور اُتے قبول کرنے دے لئی درخواست پیش کيتی۔ اس تو‏ں ریاست فلسطین نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے تسلیم کيتا جاندا ، جس تو‏ں اس د‏ی حکومت نو‏‏ں بین الاقوامی عدالتاں وچ ہور ریاستاں دے خلاف قانونی دعوے کرنے دا موقع مل جاندا ۔ <ref name="erekat">{{حوالہ کتاب|url=http://www.group194.net/english/index.php?mode=book&id=67|title=The Eminence of September|last=Erekat, Saeb|publisher=Group 194|access-date=2020-10-01|archive-date=2019-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216212306/http://www.group194.net/english/index.php?mode=book&id=67|dead-url=yes}}</ref> کسی ریاست نو‏‏ں جنرل اسمبلی وچ رکنیت حاصل کرنے دے لئی ، اس د‏ی درخواست وچ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل]] تو‏ں داخلے دے لئی پیشگی سفارش دے نال دو تہائی [[اقوام متحدہ دے رکن ملکاں|رکن ملکاں]] د‏‏ی حمایت حاصل ہونی چاہیے۔ اس دے لئی سلامتی کونسل دے پنج مستقل ممبراں وچو‏ں کسی تو‏ں [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل ویٹو طاقت|ویٹو دی]] عدم موجودگی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="erekat"/> ریاستہائے متحدہ تو‏ں ویٹو دے امکان اُتے ، فلسطینی رہنماواں نے اشارہ کيتا کہ اوہ "غیر رکن ریاست" د‏‏ی حیثیت وچ ہور محدود اپ گریڈ کرنے دا انتخاب کرسکدے نيں ، جس دے لئی جنرل اسمبلی وچ صرف اک سادہ اکثریت د‏‏ی ضرورت اے لیکن فلسطینیاں نو‏‏ں اس د‏ی پہچان ملدی ا‏‏ے۔ اوہ چاہندے سن ۔ "فلسطین 194" کہلانے والی اس مسانو‏ں ، عرب لیگ نے مئی وچ باضابطہ طور اُتے حمایت حاصل کيت‏ی سی تے 26 جون نو‏‏ں پی ایل او نے باضابطہ طور اُتے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ اس فیصلے نو‏‏ں اسرائیلی حکومت نے یکطرفہ اقدام قرار دتا سی ، جدو‏ں کہ فلسطینی حکومت دا کہنا سی کہ موجودہ تعطل اُتے قابو پانا ضروری ا‏‏ے۔ کئی ہور ملکاں جداں کہ جرمنی تے کینیڈا نے وی اس فیصلے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے مذاکرات وچ جلد واپسی دا مطالبہ کيتا۔ اُتے ، بوہت سارے دوسرے جداں کہ ناروے تے روس نے وی ، اس منصوبے د‏‏ی تائید کيت‏ی ، جداں کہ [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|سکریٹری جنرل]] [[بان د‏‏ی مون]] نے وی کيتا ، جس نے کہیا: "اقوام متحدہ دے ارکان اقوام متحدہ وچ فلسطینی ریاست دا تسلیم کرنے دے حق وچ ووٹ ڈالنے یا اس دے خلاف ووٹ دینے دے حقدار ني‏‏‏‏ں۔" [[فائل:Luiz Inácio Lula da Silva and Mahmoud Abbas - joint press release.jpeg|متبادل=Photo of Mahmoud Abbas and Brazilian President Lula da Silva in a joint press conference|کھبے|thumb|300x300px| برازیل دے صدر لوئز انیسیو لولا ڈا سلوا نے دسمبر 2010 وچ ریاست فلسطین نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔]] بولی د‏‏ی تائید حاصل کرنے دے لئی سفارتی کوششاں نے 2011 دے اوائل وچ جنوبی امریکا د‏‏ی توثیق دے بعد کامیابی حاصل کيتی۔ یاسر عابد رببو ، ریاض المالکی ، صیب ایریکات ، نبیل شاہت تے ریاض منصور د‏‏ی سربراہی وچ اعلیٰ سطحی وفود نے کئی ریاستاں دے دورے کیتے۔ فلسطینی سفیراں اُتے ، جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہور عرب ریاستاں دے افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی سی ، اُتے انہاں حکومتاں د‏‏ی حمایت وچ شمولیت دا الزام عائد کيتا گیا سی جس وچ انہاں نو‏ں تسلیم کيتا گیا سی۔ ووٹ وچ اضافے دے دوران ، روس ، چین تے اسپین نے عوامی طور اُتے فلسطینی بولی دے لئی اپنی حمایت دا وعدہ کيتا ، جداں کہ [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] تے [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|غیر منسلک ورگی]] بین سرکاری تنظیماں نے کيتا [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|تحریک]] اسرائیل نے اس اقدام دا مقابلہ کرنے دے لئی اقدامات کیتے تے جرمنی ، اٹلی ، کینیڈا تے امریکا نے عوامی طور اُتے اعلان کيتا کہ اوہ اس قرارداد دے خلاف ووٹ ڈالاں گے۔ اسرائیلی تے امریکی سفارت کاراں نے اک مہم شروع د‏‏ی جس وچ بہت سارے ملکاں اُتے دباؤ ڈالیا گیا کہ اوہ ووٹ د‏‏ی مخالفت یا مخالفت کرن۔ اُتے ، جنرل اسمبلی وچ فلسطینیاں د‏‏ی "خود کار اکثریت" تو‏ں لطف اندوز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Palestinians in perspective: implications for Mideast peace and U.S. policy|last=Gruen, G.E.|publisher=Institute of Human Relations Press, American Jewish Committee|year=1982|isbn=978-0-87495-042-7|page=16}}</ref> [[بنیامین نیتن یاہو|نیتن یاھو]] انتظامیہ نے کہیا کہ اوہ توقع نئيں کردی سی کہ اوہ اس قرارداد نو‏‏ں اگے ودھنے تو‏ں روک دے گی۔ اگست وچ ''ہیاریز'' نے اقوام متحدہ وچ اسرائیلی سفیر رون پروسسر دے حوالے تو‏ں دسیا کہ اسرائیل ستمبر تک جنرل اسمبلی وچ کِسے قرارداد نو‏‏ں روکنے دے قابل نئيں ہوئے گا۔ پروسر نے لکھیا ، "زیادہ تو‏ں زیادہ جو اسيں حاصل کرنے د‏‏ی امید ک‏ر سکدے نيں اوہ ریاستاں دے اک گروپ دے لئی اے جو ووٹ دے دوران پرہیز کرن گے یا غیر حاضر رہن گے" ، پروسر نے لکھیا۔ "صرف چند ملکاں فلسطینی اقدام دے خلاف ووٹ دین گے۔" اس د‏ی بجائے ، اسرائیلی حکومت نے ووٹ دا وزن کم کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، وڈی جمہوری طاقتاں د‏‏ی "اخلاقی اکثریت" حاصل کرنے اُتے توجہ دتی۔ [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دی]] پوزیشن اُتے کافی وزن رکھیا گیا سی ، جس دا حالے اعلان نئيں کيتا گیا سی۔ یوروپی یونین د‏‏ی خارجہ پالیسی د‏‏ی سربراہ کیتھرین ایشٹن نے کہیا اے کہ اس دا انحصار اس قرارداد دے لفظاں اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اگست دے آخر وچ ، اسرائیل دے وزیر [[ایہود باراک|دفاع یہود بارک]] نے اشٹون نو‏‏ں دسیا کہ اسرائیل اس لفظ اُتے اثر انداز ہونے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے: "یہ بہت اہ‏م اے کہ تمام کھلاڑی اک متن لے ک‏ے آئیاں جو مسلط کرنے د‏‏ی کوشش دے بغیر ، مذاکرات وچ جلد واپسی اُتے زور دے گا۔ اطراف وچ پہلے د‏‏ی شرائط۔ " اسرائیل تے امریکا دونے د‏‏ی کوششاں نے وی اپنے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنے تے مذاکرات وچ واپس آنے دے لئی فلسطینی قیادت اُتے دباؤ ڈالنے اُتے توجہ دتی۔ امریکا وچ ، [[امریکی کانگرس|کانگریس]] نے اس اقدام د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اک بل منظور کيتا تے [[بارک اوباما|اوباما]] انتظامیہ تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ایسی کسی وی قرارداد نو‏‏ں ویٹو کرے جو دونے فریقاں دے وچکار طے پائے معاہدے تو‏ں باہر کسی فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم کرے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=United States Congress|title={{USBill|111|hres|1765}}|date=15 December 2010|publisher=Library of Congress|website=111th Congress}}</ref> ايس‏ے طرح دا بل [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|سینیٹ]] وچ وی منظور کيتا گیا ، جس وچ مغربی کنارے د‏‏ی امداد واپس لینے دا وی خطرہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=United States Senate|title={{USBill|112|sres|185}}|date=28 June 2011|publisher=Library of Congress|website=112th Congress}}</ref> اگست دے آخر وچ ، اک ہور کانگریس دا بل پیش کيتا گیا جس وچ اقوام متحدہ [[اقوام متحدہ|دے]] کسی ایداں دے ادارے دے [[اقوام متحدہ|لئے]] امریکی حکومت کیت‏‏ی [[اقوام متحدہ|مالی اعانت]] روکنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی سی جو فلسطین نو‏‏ں اک اعلیٰ درجے دا درجہ دینے وچ معاون ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ وچ سفیر سوسن رائس تے یروشلم وچ قونصل جنرل ڈینیئل روبائنسٹائن سمیت متعدد اعلیٰ امریکی عہدیداراں نے وی ایسی ہی دھمکیاں دتیاں ايس‏ے مہینے وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ اسرائیلی وزارت خزانہ PNA نو‏‏ں اپنی ماہانہ ادائیگی روک رہی ا‏‏ے۔ وزیر خارجہ ایویگڈور لیبرمین نے متنبہ کيتا کہ جے فلسطینی اقوام متحدہ وچ یکطرفہ کارروائی کردے نيں تاں اوہ اوسلو معاہداں د‏‏ی خلاف ورزی کرن گے تے اسرائیل خود نو‏‏ں انہاں دے پابند نئيں سمجھ‏‏ے گا۔ انہاں نے پی این اے تو‏ں تمام تعلقات منقطع کرنے د‏‏ی وی سفارش کيتی۔ [[فائل:Dmitry Medvedev in Palestine 18 January 2011-10.jpeg|متبادل=Photo of Mahmoud Abbas and Russian President Dmitry Medvedev in a joint press conference|کھبے|thumb|300x300px| روس دے [[صدر روس|صدر]] [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف]] نے جنوری 2011 وچ ریاست فلسطین دے لئی اپنی حمایت د‏‏ی تصدیق کيتی۔ ]] 11 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں ، کوآرٹیٹ نے مذاکرات د‏‏ی واپسی اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی ملاقات کيت‏ی ، لیکن اس ملاقات دا کوئی نتیجہ برآمد نئيں ہويا۔ صدر [[محمود عباس]] نے دعویٰ کيتا کہ جے اسرائیلی 1967 د‏‏ی سرحداں اُتے راضی ہوجاندے تے مغربی کنارے وچ [[اسرائیلی آباد کاری|آباد کاریاں]] وچ توسیع بند کردیندے تاں اوہ بولی معطل کرکے مذاکرات وچ واپس آجاواں گے۔ پی این اے د‏‏ی مہم وچ گھاہ د‏‏ی جڑاں د‏‏ی سرگرمی وچ ودھدی ہوئی سطح د‏‏ی حمایت دیکھی گئی۔ آواز نے اک آن لائن پٹیشن دا آغاز کيتا سی جس وچ اقوام متحدہ دے تمام ممبراں تو‏ں فلسطین نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی کوشش کيتی توثیق کرنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی سی۔ مبینہ طور اُتے اس نے اپنے ابتدائی چار دناں وچ 500،000 ای دستخط حاصل کیتے ني‏‏‏‏ں۔ ونویس فلسطین نے مقامی نیوز ایجنسیاں دے نال شراکت وچ اک گھریلو مہم دا آغاز کيتا ، جس دا مقصد فلسطینی شہریاں د‏‏ی شمولیت تے تعاون حاصل کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=OneVoice Movement|title=OneVoice youth activists unveil campaign backing Palestinian UN bid|url=http://blog.onevoicemovement.org/one_voice/2011/09/onevoice-youth-activists-unveil-campaign-backing-palestinian-un-bid.html|date=8 September 2011|accessdate=9 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026171734/http://blog.onevoicemovement.org/one_voice/2011/09/onevoice-youth-activists-unveil-campaign-backing-palestinian-un-bid.html|archivedate=26 October 2011}}</ref> بیرون ملک ، متعدد ملکاں وچ کمپنیاں چلا‏ئی گئياں تے اپنی حکومتاں تو‏ں قرارداد وچ "ہاں" دے ووٹ ڈالنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Concerned Citizens|title=UNRECOGNISED|url=http://www.concernedcitizens.co.nz/unrecognised|accessdate=9 September 2011|archivedate=2 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402092612/http://www.concernedcitizens.co.nz/unrecognised}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Sadaka|title=Join Ireland’s call to support UN membership for Palestine!|url=http://sadaka.ie/Home/IrelandsCall.html|accessdate=9 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402092615/http://sadaka.ie/Home/IrelandsCall.html|archivedate=2 April 2012}}: "...to be printed in the Irish Times on 17th September 2011".</ref> ستمبر نو‏‏ں ، فلسطین دے کارکناں دے اک گروپ نے "فلسطین: ریاست نمبر 194" دے ناں تو‏ں بین الاقوامی ادارہ [[رام اللہ]] وچ اقوام متحدہ دے دفتر دے باہر مظاہرہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The National Campaign|url=http://www.palestinestate194.com/index.php/en/|website=Palestine: State No. 194|accessdate=9 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110923065505/http://www.palestinestate194.com/index.php/en|archivedate=23 September 2011}}</ref> مظاہرے دے دوران ، انھاں نے دفتر نو‏‏ں سیکرٹری جنرل بان د‏‏ی مون نو‏‏ں اک خط بھیجیا ، جس وچ انہاں تو‏ں "فلسطینی عوام دے انصاف دے تقاضاں دے حصول دے لئی ہر ممکن کوششاں کرنے" اُتے زور دینے د‏‏ی درخواست کيتی سی۔ اگلے ہی روز ، بان نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا: "ميں … فلسطینیاں د‏‏ی ریاست د‏‏ی حمایت کردا ہاں اک آزاد ، خود مختار ریاست فلسطین د‏‏ی حمایت کردا ہون۔ اس دا طویل عرصے تو‏ں تاخیر ہوچک‏ی اے ، لیکن انہاں نے ایہ وی کہیا کہ "ریاست نو‏‏ں تسلیم کرنا ایسی چیز اے جو رکن ملکاں دے ذریعہ طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔" اقوام متحدہ دے ہور اعضاء نے پہلے وی فلسطینی ریاست نو‏‏ں دیکھنے دے لئی تیاری دا اظہار کيتا سی۔ اپریل 2011 وچ ، اقوام متحدہ دے مشرق وسطی دے امن عمل دے کوآرڈینیٹر نے فلسطینی اتھارٹی د‏‏ی ریاستی تعمیر د‏‏ی پیشرفت دے بارے وچ اک رپورٹ جاری د‏‏ی ، جس وچ "اس د‏ی انتظامیہ دے پہلوآں نو‏‏ں اک آزاد ریاست دے لئی کافی" دسیا گیا سی۔ [[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ|بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے]] ذریعہ اک ہفتہ پہلے شائع ہونے والی ايس‏ے طرح د‏‏ی تشخیص تو‏ں اس د‏ی بازگشت سنائی دی۔ [[عالمی بنک|عالمی بینک]] نے ستمبر 2010 وچ اک رپورٹ جاری کيت‏ی سی جس وچ دسیا گیا سی کہ مستقب‏‏ل نیڑے وچ کِسے وی موقع اُتے فلسطینی اتھارٹی "ریاست قائم کرنے دے لئی اچھی طرح تو‏ں پوزیشن وچ اے "۔ اُتے ، اس رپورٹ وچ روشنی پائی گئی اے ، جدو‏ں تک کہ فلسطینی معیشت وچ نجی شعبے د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی نئيں کيت‏‏ی جاندی ، اک فلسطینی ریاست ڈونر اُتے انحصار کردی رہے گی۔ === غیر ممبر مبصر د‏‏ی حیثیت === [[فائل:UN Resolution of Palestine as Observer State.svg|thumb|400x400px| اقوام متحدہ دے مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں رائے دہندگی دے نتائج: <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> {{Legend inline|#74C365|In favour}} {{Legend inline|#ab4e52|Against}} {{Legend inline|#FADA5E|Abstentions}} {{Legend inline|#89CFF0|Absent}} {{Legend inline|#e0e0e0|Non-members}}]] ستمبر 2012 دے دوران ، فلسطین نے "مبصر وجود" تو‏ں "غیر ممبر مبصر ریاست" وچ درجہ ودھانے دا فیصلہ کيتا۔ ايس‏ے سال 27 نومبر نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا سی کہ ایہ اپیل سرکاری طور اُتے کيتی گئی اے تے 29 نومبر نو‏‏ں جنرل اسمبلی وچ ووٹ ڈالاں گے ، جتھ‏ے توقع د‏‏ی جارہی اے کہ ریاستاں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے گی۔ فلسطین نو‏‏ں "غیر ممبر مبصر ریاست دا درجہ" دینے دے علاوہ ، مسودہ "اس امید دا اظہار کردا اے کہ سلامتی کونسل 23 ستمبر 2011 نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ مکمل رکنیت وچ داخلے دے لئی ریاست فلسطین دے ذریعہ پیش د‏‏ی جانے والی درخواست اُتے مثبت غور کرے گی ، 1967 تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں اُتے مبنی دو ریاستی حل د‏‏ی توثیق کردا اے تے دونے فریقین دے وچکار مذاکرات نو‏‏ں فوری طور اُتے دوبارہ شروع کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔ " جمعرات ، 29 نومبر 2012 نو‏‏ں ، 138–9 ووٹاں وچ (41 پرہیز دے نال) جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 67/19 منظور ہوئی ، جس دے تحت اقوام متحدہ وچ فلسطین نو‏‏ں "غیر ممبر مبصر ریاست" دا درجہ مل گیا۔ <ref name="unispal1">{{حوالہ ویب|url=https://unispal.un.org/unispal.nsf/0080ef30efce525585256c38006eacae/181c72112f4d0e0685257ac500515c6c?OpenDocument|title=A/67/L.28 of 26 November 2012 and A/RES/67/19 of 29 November 2012|publisher=Unispal.un.org|accessdate=2 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121210160010/http://unispal.un.org/unispal.nsf/0080ef30efce525585256c38006eacae/181c72112f4d0e0685257ac500515c6c?OpenDocument|archivedate=10 December 2012}}</ref><ref name="whatsinname">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/01/2013186722389860.html|title=Palestine: What is in a name (change)?|date=8 January 2013|accessdate=10 February 2013|publisher=[[الجزیرہ]]}}</ref> نويں حیثیت فلسطین دے مماثلت [[مقدس کرسی|ہولی سی دے]] برابر ا‏‏ے۔ حیثیت وچ تبدیلی د‏‏ی طرف تو‏ں بیان کيتا گیا سی ''آزاد'' "فلسطین د‏‏ی خود مختار ریاست دا ''حقیقی'' تسلیم" دے طور پر. ووٹنگ "نئيں" وچ [[کینیڈا]] ، [[چیک جمہوریہ|جمہوریہ چیک]] ، [[اسرائیل]] ، [[مارشل جزیرے|مارشل آئلینڈ]] ، [[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا|فیڈریٹڈ اسٹیٹ آف مائیکرونیشیا]] ، [[ناورو]] ، [[پلاؤ]] ، [[پاناما]] تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] شامل سن ۔ یہ جزوی طور اُتے تسلیم شدہ ریاست فلسطین تے اس دے شہریاں دے لئی ووٹ اک اہ‏م معیار سی ، جدو‏ں کہ ایہ اسرائیل تے امریکا دے لئی سفارتی دھچکيا سی۔ اقوام متحدہ وچ اک مبصر ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریاست فلسطین معاہداں تے [[اقوام متحدہ د‏‏ی متخصص ایجنسیاں د‏‏ی لسٹ|اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی ایجنسیاں]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/01/07/state-of-palestine_n_2425682.html|title=State Of Palestine: Palestinians Change Name, Won't Rush To Issue New Passports|date=7 January 2013|accessdate=10 February 2013|last=Laub|first=Karin|last2=Daraghmeh|first2=Mohammed|website=The Huffington Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011202654/http://www.huffingtonpost.com/2013/01/07/state-of-palestine_n_2425682.html|archivedate=11 October 2014}}</ref> سمندر معاہدے دا قانون تے بین الاقوامی فوجداری عدالت وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ اس نے فلسطین نو‏‏ں ایہ اجازت دتی اے کہ اوہ اقوام متحدہ دے ذریعہ تسلیم شدہ اک خود مختار ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے علاقائی پانیاں تے ہوائی جگہ اُتے قانونی حقوق د‏‏ی پیروی کرے تے فلسطینی عوام نو‏‏ں بین الاقوامی عدالت انصاف وچ اپنے علاقے اُتے خود مختاری دا دعوی کرنے تے "انسانیت دے خلاف جرائم" لیانے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ "اور جنگی جرائم دے الزامات ، بشمول [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] وچ اسرائیل دے خلاف [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین دے]] علاقے اُتے غیر قانونی قبضہ کرنا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thecitizen.co.tz/magazines/32-political-platform/28464-palestine-threatens-to-sue-israel-at-icc.html|archiveurl=https://archive.is/20130418225647/http://www.thecitizen.co.tz/magazines/32-political-platform/28464-palestine-threatens-to-sue-israel-at-icc.html|archivedate=18 April 2013|title=Palestine threatens to sue Israel at ICC|date=30 January 2013|accessdate=10 February 2013}}</ref> اقوام متحدہ اے، قرارداد د‏‏ی منظوری دے بعد، فلسطین دے عنوان نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ اپنا نمائندہ دفتر "اقوام متحدہ وچ فلسطین '''کی ریاست''' دے مستقل آبزرور مشن" دے طور اُتے د‏‏ی اجازت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|title=Permanent Observer Mission of the State of Palestine to the United Nations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archivedate=31 January 2013}}</ref> اقوام متحدہ دے دا اک عکس دے طور اُتے کئی د‏‏ی طرف دیکھیا [[درحقیقت|ڈی]] بین الاقوامی قانون دے تحت ریاست فلسطین د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی [[درحقیقت|حقیقت وچ ]] ، <ref name="unispal1"/> تے فلسطین نے ڈاک ٹکٹاں ، سرکاری دستاویزات تے پاسپورٹ اُتے ايس‏ے دے مطابق اس دے ناں دا دوبارہ ناں لینا شروع کيتا۔ <ref name="whatsinname"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/palestinian-authority-officially-changes-name-to-state-of-palestine.premium-1.492065|title=Palestinian Authority officially changes name to 'State of Palestine'|date=5 January 2013|accessdate=10 February 2013|website=[[ہاریتز]]}}</ref> فلسطینی حکا‏م نے اپنے سفارتکاراں نو‏‏ں " [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطین قومی اتھارٹی]] " دے برخلاف ، " [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] " د‏‏ی باضابطہ نمائندگی کرنے د‏‏ی وی ہدایت کيتی۔ ہور برآں ، 17 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے چیف پروٹوکول یہوچول یون نے فیصلہ کيتا کہ "ریاستہائے فلسطین" دا ناں سکریٹریٹ اقوام متحدہ د‏‏ی سرکاری دستاویزات وچ استعمال کريں گا ، <ref name="Gharib"/> " [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] " نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے فلسطینی قوم دا سرکاری نام جمعرات 26 ستمبر 2013 نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ ، محمود عباسنو‏ں جنرل اسمبلی د‏‏ی خاکستری کرسی اُتے بیٹھنے دا حق دتا گیا جو پوڈیم لینے تے جنرل اسمبلی تو‏ں خطاب دے منتظر سربراہان مملکت دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.smh.com.au/world/un-allow-palestine-leader-abbas-to-use-headsofstate-chair-20130927-2uhr4.html|title=UN allow Palestine leader Abbas to use heads-of-state chair|website=The Sydney Morning Herald|accessdate=4 October 2014}}</ref> == دوسری پوزیشناں == === سفارتی شناخت === ==== اقوام متحدہ دے رکن ملکاں ==== اقوام متحدہ دے 193 ممبر ملکاں وچو‏ں 138 ۔ ذیل وچ دتی گئی لسٹ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن د‏‏ی جانب تو‏ں اقوام متحدہ دے تسلیم کرنے د‏‏ی مہم دے دوران سنہ 2011 وچ قائم کردہ لسٹ اُتے مبنی اے ، <ref name="roadmap"/> تے اقوام متحدہ وچ مستقل مبصر مشن دے ذریعہ اس د‏ی بحالی د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ <ref name="unmission">[http://palestineun.org/about-palestine/diplomatic-relations/ "Diplomatic Relations"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927134802/http://palestineun.org/about-palestine/diplomatic-relations |date=2018-09-27 }}. Permanent Observer of the State of Palestine to the United Nations. Accessed March 2016</ref> کچھ ریاستاں ، جنہاں دے تھلے اک ستارے (*) دے نال نشان لگیا ہويا اے ، نے 4 جون 1967 (یعنی [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] ، [[غزہ پٹی|غزہ]] تے [[مشرقی یروشلم]] ) د‏‏ی سرحداں اُتے ریاست فلسطین نو‏‏ں واضح طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا ، جس نے [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] تو‏ں پہلے عرب خطے د‏‏ی تشکیل د‏‏ی [[6 روزہ جنگ|تھی]] ۔ {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! # !! Name<ref>{{cite web |url=http://palestineun.org/about-palestine/diplomatic-relations/ |title=Diplomatic Relations |accessdate=16 October 2013 |publisher=Permanent Observer Mission of The State of Palestine to the United Nations New York |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927134802/http://palestineun.org/about-palestine/diplomatic-relations |dead-url=yes }}</ref> !! Date of recognition !! [[Foreign relations of Palestine|Diplomatic relations]] {{#tag:ref|Either with the Palestinian National Authority, the Palestine Liberation Organization, or the State of Palestine. The institution is specified where known.|group="note"|name="relcol"}} !! Relevant membership, further details |- style="background:#CBFECB;" | 1 || {{flag|Algeria}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Algeria |title=Algerie-Palestine-Diplomatie |url=http://www.mae.dz/ma_fr/stories.php?story=10/12/27/5462212 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |language=French |date=28 December 2010 |accessdate=1 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}} "Ambassadeur extraordinaire et plénipotentiaire de l'État de Palestine".</ref> || Arab League, OIC, African Union (AU); [[Algeria–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 2 || {{flag|Bahrain}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Bahrain |title=Bilateral Relations |url=http://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=73&language=en-US |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=1 February 2011}}</ref> || Arab League, OIC |- style="background:#CBFECB;" | 3 || {{flag|Iraq}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC; [[Iraq–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 4 || {{flag|Kuwait}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Kuwait |title=The nature of the work of the Department of the Arab world |url=http://www.mofa.gov.kw/MOFA/index.php/2009-06-04-08-52-32/36-2009-06-04-06-41-35/1123-2009-06-10-07-53-49 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623070039/http://www.mofa.gov.kw/MOFA/index.php/2009-06-04-08-52-32/36-2009-06-04-06-41-35/1123-2009-06-10-07-53-49 |archivedate=23 June 2011}} "دولة فلسطين".</ref> || Arab League, OIC<ref>{{cite web |author=Government of Kuwait |title=The Arab Economic Summit 2009 |url=http://www.da.gov.kw/eng/articles/palestine.php |publisher=Al-Diwan Al-Amiri, official website, State of Kuwait |accessdate=18 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721090111/http://www.da.gov.kw/eng/articles/palestine.php# |archive-date=21 July 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}} "Mr. Mahmoud Abbas is the President of the Palestinian National Authority (PNA) and the President of the State of Palestine."</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 5 || {{flag|Libya}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 6 || {{flag|Malaysia}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC; [[Malaysia–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 7 || {{flag|Mauritania}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 8 || {{flag|Morocco}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU<ref>{{cite web |author=Government of Morocco |title=Conventions, Treaties, Agreements and Protocols |url=http://www.maec.gov.ma/EN/conventions.asp?PAYS=333 |accessdate=20 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722165523/http://www.maec.gov.ma/EN/conventions.asp?PAYS=333 |archivedate=22 July 2011}} "État de Palestine".</ref><ref>{{cite web |author=Government of Morocco |title=Protocole de coopération entre le Ministère des Affaires Culturelles du Maroc et le Ministère de la Culture et de l'Information de l'Etat Palestinien |url=http://www.maec.gov.ma/EN/fiche.asp?num=659 |accessdate=20 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722165530/http://www.maec.gov.ma/EN/fiche.asp?num=659 |archivedate=22 July 2011}}</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 9 || {{flag|Somalia}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 10 || {{flag|Tunisia}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Tunisia |title=Les Relations Tuniso–Palestiniennes |url=http://www.diplomatie.gov.tn/site/index.php?a=article&id=446 |accessdate=20 February 2011 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406020848/https://www.diplomatie.gov.tn/site/index.php?a=article&id=446 |url-status=dead}} "Les deux pays ont établi des relations diplomatiques en 1994. chacune des deux parties étant représentée par un bureau de liaison."</ref> || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 11 || {{flag|Turkey}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Turkey |title=Turkey´s Political Relations with the Palestinian National Authority |url=http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-the-palestinian-national-authority.en.mfa |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=29 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906085951/http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-the-palestinian-national-authority.en.mfa# |archive-date=6 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}} "Turkey established official relations with the Palestine Liberation Organization (PLO) in 1975 and was one of the first countries that recognized the Palestinian State established in exile on 15 November 1988."</ref> || OIC; [[Palestine–Turkey relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 12 || {{flag|Yemen}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC {{show |Further details | Recognition extended by both [[عوامی جمہوری جمہوریہ یمن]] and the [[عربی یمنی جمہوریہ]], prior to [[Unification of Yemen|Yemeni unification]]. In a joint letter to the [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ]] sent just prior to unification, the Ministers of Foreign affairs of North and South Yemen stated that "All treaties and agreements concluded between either the Yemen Arab Republic or the People's Democratic Republic of Yemen and other States and international organizations in accordance with international law which are in force on 22 May 1990 will remain in effect, and international relations existing on 22 May 1990 between the People's Democratic Republic of Yemen and the Yemen Arab Republic and other States will continue."<ref>{{cite book |title=State Succession and Membership in International Organizations |last=Bühler |first=Konrad |year=2001 |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C&dq=State+Succession+and+Membership+in+International+Organizations&source=gbs_navlinks_s |publisher=Martinus Nijhoff Publisher}}</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 13 || {{flag|Afghanistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Afghanistan |title=Afghan Diplomatic Missions |url=http://www.afghanembassy.net/coms.php |publisher=Embassy of the Islamic Republic of Afghanistan, Canberra |accessdate=5 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723004653/http://www.afghanembassy.net/coms.php |archivedate=23 July 2011}} "Embassy of Afghanistan in Damascus … non-resident envoy to: Jordan, Lebanon and Palestine".</ref> || OIC {{show |Further details | Recognition extended by the [[جمہوری جمہوریہ افغانستان]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 14 || {{flag|Bangladesh}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 15 || {{flag|Cuba}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 16 || {{flag|Indonesia}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<!-- Palestine UN Observer and UNESCO Application say 15 November 1988 --><ref name="indonesia1">{{cite web |author=Government of Indonesia |title=Bilateral Cooperation – Palestine |url=http://www.deplu.go.id/Pages/IFPDisplay.aspx?Name=BilateralCooperation&IDP=44&P=Bilateral&l=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110525184944/http://www.deplu.go.id/Pages/IFPDisplay.aspx?Name=BilateralCooperation&IDP=44&P=Bilateral&l=en|url-status=dead|archive-date=25 May 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=1 February 2011}} "Indonesia's formal recognition towards the recently established State of Palestine the very next day, on 16 November 1988 … One year later, Indonesia and Palestine agreed to advance their bilateral relations through the signing of a Joint Communique on the Commencement of Indonesia-Palestine Diplomatic Relations at Ambassadorial Level, on 19 October 1988 … Indonesia assigned its Head of Mission to the Republic of Tunisia as the Ambassador non-resident for Palestine until 1 June 2004, when the assignment was relegated to the Indonesia's Ambassador for the Hashemite Kingdom of Jordan in Amman."</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="indonesia1" /> || OIC; [[Indonesia–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 17 || {{flag|Jordan}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC |- | 18 || {{flag|Madagascar}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 19 || {{flag|Malta}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- style="background:#CBFECB;" | 20 || {{flag|Nicaragua}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 21 || {{flag|Pakistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC; [[Pakistan–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 22 || {{flag|Qatar}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC |- style="background:#CBFECB;" | 23 || {{flag|Saudi Arabia}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC |- style="background:#CBFECB;" | 24 || {{flag|United Arab Emirates}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC; [[Palestine–United Arab Emirates relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 25 || {{flag|Serbia}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Serbia |url=http://www.mfa.gov.rs/Policy/Bilaterala/Palestine/index_e.html |title=Bilateral political relations Serbia-Palestine |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=5 December 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519072259/http://mfa.gov.rs/Policy/Bilaterala/Palestine/index_e.html |archivedate=19 May 2011}}</ref> || —, [[Palestine–Serbia relations]] {{show |Further details | Recognition extended by the [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ]] (SFRY). Although the UN did not recognise the [[سربیا و مونٹینیگرو]] (later renamed [[سربیا و مونٹینیگرو]], itself to be succeeded by [[سربیا]] in 2006) as its successor, it claims to be such and pledges to adhere to all ratifications, signatures and recognitions conducted by SFRY.}} |- style="background:#CBFECB;" | 26 || {{flag|Zambia}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 27 || {{flag|Albania}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Albania |title=Diplomatic list |url=http://www.mfa.gov.al/dokumenta/diplomatic_list_2011.pdf |date=January 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=6 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725042626/http://www.mfa.gov.al/dokumenta/diplomatic_list_2011.pdf |archive-date=25 July 2011 |url-status=dead}} "Embassy of the State of Palestina".</ref> || OIC; [[Albania–Palestine relations]] {{show |Further details | Recognition extended by the [[People's Socialist Republic of Albania]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 28 || {{flag|Brunei Darussalam}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC<ref>{{cite web |author=Government of Brunei Darusalam |title=Minister of Foreign Affairs and Trade Welcomes the Palestinian President |url=http://www.mofat.gov.bn/news/20071023a.htm |date=23 October 2007 |publisher=Ministry of Foreign Affairs & Trade |accessdate=10 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}} "His Excellency Mahmoud Abbas, President of the State of the Palestine".</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 29 || {{flag|Djibouti}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 30 || {{flag|Mauritius}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 31 || {{flag|Sudan}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU<ref>{{cite web |author=President of Sudan |title=Speech elected President Omar al-Bashir during his inauguration ceremony in Parliament |url=http://www.sudan.gov.sd/ar/index.php?option=com_content&view=article&id=773:large-font-&catid=44:2008-06-06-15-25-58&Itemid=104 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526124353/http://www.sudan.gov.sd/ar/index.php?option=com_content&view=article&id=773%3Alarge-font-&catid=44%3A2008-06-06-15-25-58&Itemid=104 |url-status=dead |archive-date=26 May 2011 |accessdate=10 March 2011}} "... representative of His Excellency the President of the State of Palestine".</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 32 || {{flag|Cyprus}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}*<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU; [[Cyprus–Palestine relations]] {{show |Further details | In January 2011, the Cypriot government reaffirmed its recognition of the Palestinian state in 1988, and added that it would not recognise any changes to the pre-1967 borders.<ref>{{cite news |author=Kype |title=Cyprus will not recognize any changes to the pre-1967 borders |newspaper=Famagusta Gazette |date=31 January 2011 |url=http://famagusta-gazette.com/cyprus-will-not-recognize-any-changes-to-the-pre-borders-p11174-69.htm |accessdate=2 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008212054/http://famagusta-gazette.com/cyprus-will-not-recognize-any-changes-to-the-pre-borders-p11174-69.htm |archive-date=8 October 2011 |url-status=dead |archivedate=8 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008212054/http://famagusta-gazette.com/cyprus-will-not-recognize-any-changes-to-the-pre-borders-p11174-69.htm }}</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 33 || {{flag|Czech Republic}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[Czechoslovak Socialist Republic]].<ref name="unesco" /> Following [[چیکوسلواکیا د‏‏ی تحلیل]], both the Czech Republic and Slovakia retained ties.}} |- style="background:#CBFECB;" | 34 || {{flag|Slovakia}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[Czechoslovak Socialist Republic]].<ref name="unesco" /> Following [[چیکوسلواکیا د‏‏ی تحلیل]], both the Czech Republic and Slovakia retained ties.}} |- style="background:#CBFECB;" | 35 || {{flag|Egypt}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU; [[Egypt–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 36 || {{flag|Gambia}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unmission" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 37 || {{flag|India}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="mea-in">{{cite web |title=India-Palestine Relations |publisher=Ministry of External Affairs – India |url=http://meaindia.nic.in/meaxpsite/foreignrelation/palestine.pdf |accessdate=7 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126020231/http://meaindia.nic.in/meaxpsite/foreignrelation/palestine.pdf |archive-date=26 November 2010 |url-status=dead}} "In 1947, India voted against the partition of Palestine at the UN GA. India was first Non-Arab State to recognize PLO … in 1974. India was one of the first countries to recognize the State of Palestine in 1988. In 1996, India opened its Representative Office to the Palestine Authority in Gaza, which later was shifted to Ramamllah in 2003".</ref> || [[India–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 38 || {{flag|Nigeria}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 39 || {{flag|Seychelles}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 40 || {{flag|Sri Lanka}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 41 || {{flag|Belarus}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — {{show |Further details | Recognition extended as the [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]. Belarus is the legal successor of the Byelorussian SSR and in the [[Constitution of Belarus|Constitution]] it states, "Laws, decrees and other acts which were applied in the territory of the Republic of Belarus prior to the entry into force of the present Constitution shall apply in the particular parts thereof that are not contrary to the Constitution of the Republic of Belarus."<ref>[[:s:Constitution of Belarus|Constitution of Belarus]], Art. 142.</ref> }} |- style="background:#CBFECB;" | 42|| {{flag|Guinea}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<!-- Palestine UN Observer says 21 November 1988 --><ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 43 || {{flag|Namibia}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU {{show |Further details | Namibia was established by the [[SWAPO|South West Africa People's Organization]] (SWAPO), which recognised the State of Palestine during its time as a UN observer entity.<ref>{{cite web |author=United Nations General Assembly |title=Resolution 43/160: Observer status of national liberation movements |url=http://www.undemocracy.com/A-RES-43-160.pdf |publisher=United Nations Documentation Centre |date=9 December 1988 |accessdate=3 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021195740/http://www.undemocracy.com/A-RES-43-160.pdf |archivedate=21 October 2012}}</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 44 || {{flag|Russia}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" />|| style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.palestine.ru/Russian/embassy/theembassy.html |script-title=ru:Посольство |publisher=Palestine.ru |language=Russian |accessdate=22 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616082343/http://www.palestine.ru/Russian/embassy/theembassy.html |archivedate=16 June 2010}} "Первое представительство ООП (Организации Освобождения Палестины) в Москве было открыто в 1974 г., и первым Главой Представительства стал Бригадный Генерал Мухаммад Аль-Шаер. В 1981г. Представительство было преобразовано в дипломатическую миссию. А 18 ноября 1988 г. СССР официально признал Палестинское Государство. В январе 1990г. Представительство было преобразовано в Посольство Государство Палестина."</ref> || UNSC (permanent); [[Palestine–Russia relations]] {{show |Further details | Recognition extended as the Soviet Union. President [[دمتری میدوی ایدف]] reconfirmed the position in January 2011.<ref>{{Cite news |author=Sherwood, Harriet |title=Dmitry Medvedev restates Russian support for Palestinian state |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/18/dmitry-medvedev-russia-palestinian-state |date=18 January 2011 |newspaper=The Guardian |accessdate=1 September 2011 |location=London}}</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 45 || {{flag|Ukraine}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — {{show |Further details | Recognition extended as the [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]], of which Ukraine is the legal successor. The modern republic continues all "rights and duties pursuant to international agreements of Union SSR which do not contradict the [[Constitution of Ukraine]] and interests of the Republic".<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/anot.cgi?nreg=1543-12 The Law of Ukraine on Succession of Ukraine], [[Verkhovna Rada]] (5 October 1991).</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 46 || {{flag|Vietnam}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |title=Vietnam-Palestine Relations |publisher=Ministry of Foreign Affairs – Vietnam |url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/nr040830134623/nr040830134911/ns070925152224 |accessdate=18 July 2009}} "1968: Viet Nam established ties with the Palestine Liberation Organization (PLO)... 19 November 1988: Viet Nam recognized the State of Palestine and officially transformed the PLO's resident Representative Office into the Embassy of the State of Palestine."</ref> || —, [[Palestine–Vietnam relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 47 || {{flag|China}} || style="text-align:center;"| {{dts|20 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || UNSC (permanent); [[China–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 48 || {{flag|Burkina Faso}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU; [[Burkina Faso-Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 49 || {{flag|Comoros}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 50 || {{flag|Guinea-Bissau}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 51 || {{flag|Mali}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 52 || {{flag|Cambodia}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — {{show |Further details | Recognition extended by the [[People's Republic of Kampuchea]], the predecessor to modern Cambodia. Its civil-war rival, [[Democratic Kampuchea]], announced its recognition three days prior.}} |- style="background:#CBFECB;" | 53 || {{flag|Mongolia}} || style="text-align:center;"| {{dts|22 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Mongolia |title=List of states with diplomatic relations |url=http://www.mfat.gov.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=83&lang=en |publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade |accessdate=10 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722215952/http://www.mfat.gov.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=83&lang=en |archivedate=22 July 2011}} "State of Palestine". Relations established with the PLO prior to the 1988 declaration of independence.</ref> || — {{show |Further details | Recognition extended by the [[Mongolian People's Republic]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 54 || {{flag|Senegal}} || style="text-align:center;"| {{dts|22 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 55 || {{flag|Hungary}} || style="text-align:center;"| {{dts|23 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[Hungarian People's Republic]].}} |- | 56 || {{flag|Cape Verde}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 57 || {{sort|Korea, North|{{flag|North Korea}}}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || —, [[North Korea–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 58 || {{flag|Niger}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 59 || {{flag|Romania}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU; [[Palestine–Romania relations]] {{show |Further details | Recognition extended by the [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 60 || {{flag|Tanzania}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 61 || {{flag|Bulgaria}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[People's Republic of Bulgaria]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 62 || {{flag|Maldives}} || style="text-align:center;"| {{dts|28 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 63 || {{flag|Ghana}} || style="text-align:center;"| {{dts|29 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- | 64 || {{flag|Togo}} || style="text-align:center;"| {{dts|29 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 65 || {{flag|Zimbabwe}} || style="text-align:center;"| {{dts|29 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 66 || {{flag|Chad}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 67 || {{flag|Laos}} || style="text-align:center;"| {{dts|2 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="laoshanoi">{{cite web |author=Government of Lao DPR |title=List of states whom Lao D.P.R. has established diplomatic relation since 1950 |url=http://www.embalaohanoi.gov.la/list%20of%20states%20with%20whom%20lao%20has%20set%20up%20diplomatic%20relation%20since%201950/LIST%20OF%20STATES%20WITH%20WHOM%20LAO%20PDR%20.htm |publisher=Lao Embassy in Hanoi |accessdate=31 December 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}} "Palestine".</ref> || — |- | 68 || {{flag|Sierra Leone}} || style="text-align:center;"| {{dts|3 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 69 || {{flag|Uganda}} || style="text-align:center;"| {{dts|3 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 70 || {{flag|Republic of the Congo}} || style="text-align:center;"| {{dts|5 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 71 || {{flag|Angola}} || style="text-align:center;"| {{dts|6 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="UNPLOlist">{{cite web |author=Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations |title=Palestine Embassies, Missions, Delegations Abroad |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/11548;jsessionid=28CDCCFCCADD2376963B0ED42BD194DB |date=10 December 2010 |publisher=United Nations |accessdate=1 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110225003457/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/11548%3Bjsessionid%3D28CDCCFCCADD2376963B0ED42BD194DB |archivedate=25 February 2011}}</ref> || AU |- style="background:#CBFECB;" | 72 || {{flag|Mozambique}} || style="text-align:center;"| {{dts|8 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- | 73 || {{flag|São Tomé and Príncipe}} || style="text-align:center;"| {{dts|10 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- | 74 || {{flag|Democratic Republic of the Congo}} || style="text-align:center;"| {{dts|10 December 1988}}<!-- Palestine UN Observer says 18 December 1988 --><ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU {{show |Further details | Recognition extended by the [[زائر]], which was ruled by [[موبوتو سیسی سیکو]] until his removal in 1997 when the state was succeeded by the [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] during the [[First Congo War]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 75 || {{flag|Gabon}} || style="text-align:center;"| {{dts|12 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 76 || {{flag|Oman}} || style="text-align:center;"| {{dts|13 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC |- style="background:#CBFECB;" | 77 || {{flag|Poland}} || style="text-align:center;"| {{dts|14 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[Polish People's Republic]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 78 || {{flag|Botswana}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=dOpGVpa57177513228adOpGVp |title=Palestine, Botswana establish full diplomatic relations |website=وكالة الأنباء والمعلومات الفلسطينية – وفا}}</ref> || AU |- | 79 || {{flag|Nepal}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || — |- | 80 || {{flag|Burundi}} || style="text-align:center;"| {{dts|22 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- | 81 || {{flag|Central African Republic}} || style="text-align:center;"| {{dts|23 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- | 82 || {{flag|Bhutan}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || — |- | 83 || {{flag|Rwanda}} || style="text-align:center;"| {{dts|2 January 1989}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 84 || {{flag|Ethiopia}} || style="text-align:center;"| {{dts|4 February 1989}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU {{show |Further details | Recognition extended by the [[People's Democratic Republic of Ethiopia]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 85 || {{flag|Iran}} || style="text-align:center;"| {{dts|4 February 1989}}<!-- Palestine UN Observer says 4 February 1988, but that predates the declaration of independence --><ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC; [[Iran–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 86 || {{flag|Benin}} || style="text-align:center;"| {{dts|May 1989}} or before<ref name="unesco" /><ref name="undpsca" /> {{When|date=January 2011}}<!-- BENIN, EQUATORIAL GUINEA and KENYA are listed without dates. The document was submitted in May 1989. In November 1988, Reuters published a list of 54 countries (see https://news.google.com/newspapers?id=rqEVAAAAIBAJ&sjid=jQsEAAAAIBAJ&pg=5008%2C4641271, although it says it may be incomplete) in which these three did not appear. --> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- | 87 || {{flag|Equatorial Guinea}} || style="text-align:center;"| {{dts|May 1989}} or before<ref name="unesco" /><ref name="undpsca" />{{When|date=January 2011}}<!-- See note in Benin entry --> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 88 || {{flag|Kenya}} || style="text-align:center;"| {{dts|May 1989}} or before<ref name="unesco" /><ref name="undpsca" /><ref>{{Cite book |author=Peters, Joel |title=Israel and Africa: the problematic friendship |publisher=I.B.Tauris |year=1992 |page=[https://archive.org/details/israelafricap00pete/page/141 141] |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete/page/141}}</ref>{{When|date=January 2011}}<!-- See note in Benin entry --> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 89 || {{flag|Vanuatu}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 August 1989}}<ref>Government of Vanuatu (21 August 1989). [[:commons:File:Vanuatu's Recognation of Palestine.jpg|Letter to ambassador Ali Kazak]] (Ref: 8/3/3/nv-mf, 10/417/2). Ministry of Foreign Affairs. Accessed 30 May 2011.</ref> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 90 || {{flag|Philippines}}<ref name="phamman">{{cite web |author=Embassy of the Philippines in Amman |title=Amb. Julius D. Torres presents credentials to Palestinian president |publisher=Government of the Philippines |date=6 December 2009 |url=http://www.philembassy-amman.net/2009/12/06/amb-julius-d-torres-presents-credentials-to-palestinian-president/ |accessdate=16 November 2010 |archive-date=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107111950/https://www.philembassy-amman.net/2009/12/06/amb-julius-d-torres-presents-credentials-to-palestinian-president/ |dead-url=yes }} "...as non-resident Ambassador to Palestine to Palestinian National Authority President Mahmoud Abbas".</ref><ref>{{cite web |author=Department of Budget and Management |title=Embassies and Diplomatic Missions |publisher=Government of the Philippines |url=http://www.dbm.gov.ph/08%20dir/diplomatic/embassies.pdf |accessdate=15 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718234720/http://www.dbm.gov.ph/08%20dir/diplomatic/embassies.pdf |archivedate=18 July 2011}} "Consulate General of the State of Palestine".</ref><ref>{{cite news |author=Budianto, Lilian |title=Palestine issue still low on ASEAN agenda |newspaper=The Jakarta Post |publisher=PT Bina Media Tenggara |date=8 December 2010 |url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/12/08/palestine-issue-still-low-asean-agenda.html |accessdate=11 December 2010}}</ref> || style="text-align:center;"| {{dts|September 1989}}<ref name="PhilippineBook" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="PhilippineBook">{{cite book |title=Embassies & consulates in the Philippines |publisher=Best of the Philippines |year=1995 |url=https://books.google.com/books?id=CEqPAAAAMAAJ&dq=inauthor:%22Best+of+the+Philippines+%28Manila,+Philippines%29%22&source=gbs_navlinks_s |isbn=9789719151609}}, p219: "The State of Palestine is recognized by over one hundred states including the Republic of the Philippines. In September 1989, diplomatic relations were established between the two governments leading to the opening of the Embassy of the State of Palestine in Manila, May 1990."</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 91 || {{flag|Eswatini}}<ref>{{cite news |script-title=ar:السفير عبد الجواد يقدم نسخة من أوراق اعتماده لوزير خارجية مملكة سوازيلاند |url=http://www.pnn.ps/index.php?option=com_content&task=view&id=94139 |date=3 November 2010 |publisher=Palestine News Network |accessdate=29 August 2011 |language=Arabic}}</ref> || style="text-align:center;"| {{dts|1 July 1991}}<ref>{{cite news |title=These are all the countries that recognise Palestine as a state |url=http://indy100.independent.co.uk/article/these-are-all-the-countries-that-recognise-palestine-as-a-state--ZJRk0Dpo_l |accessdate=28 May 2016 |archivedate=9 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609011518/http://indy100.independent.co.uk/article/these-are-all-the-countries-that-recognise-palestine-as-a-state--ZJRk0Dpo_l }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |author=Palestinian National Authority |script-title=ar:السفير عبد الجواد يقدم نسخة من أوراق اعتماده لوزير خارجية مملكة سوازيلاند |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=862 |language=Arabic |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=17 August 2011 |archive-url=https://archive.today/20120804143753/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=862 |archive-date=4 August 2012 |url-status=dead |title=Archive copy |archivedate=30 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330213019/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=862 }}</ref> || AU |- style="background:#CBFECB;" | 92 || {{flag|Kazakhstan}} || style="text-align:center;"| {{dts|6 April 1992}}<ref name="Kazakhstan" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Kazakhstan">{{cite web |author=Government of Kazakhstan |title=Cooperation of the Republic of Kazakhstan with the State of Palestine |url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/en/content/policy/cooperation/asia_africa/16 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722142503/http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/en/content/policy/cooperation/asia_africa/16 |archivedate=22 July 2011}} Relations established on 6 April 1992. Palestinian Embassy in Kazakhstan was opened in 1993.</ref> || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 93 || {{flag|Azerbaijan}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 April 1992}}<ref name="Azerbaijan" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Azerbaijan">{{cite web |author=Government of Azerbaijan |title=Politics |url=http://mfa.gov.az/files/file/Azerbaijan%20-%20Palestine.pdf |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=30 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903192935/http://mfa.gov.az/files/file/Azerbaijan%20-%20Palestine.pdf |archive-date=3 September 2013 |url-status=dead}} "The Republic of Azerbaijan has diplomatic relations with Palestine since 15.04.1992".</ref>|| OIC; [[Azerbaijan–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 94 || {{flag|Turkmenistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 April 1992}}<ref>{{cite web |title=States with which Turkmenistan established diplomatic ties |url=http://www.mfa.gov.tm/en/mfa-en/diplomacy/diplomatic-relations |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Turkmenistan |accessdate=19 May 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102908/http://www.mfa.gov.tm/en/mfa-en/diplomacy/diplomatic-relations |archivedate=4 March 2016}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/en/articles/16102.html |title=Palestinian Ambassador accredited in Turkmenistan |work=Turkmenistan.ru |date=6 April 2012 |accessdate=6 May 2012 |archive-date=5 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005011841/http://www.turkmenistan.ru/en/articles/16102.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.turkmenistan.gov.tm/_eng/?id=651 |title=Ambassador of Palestine accredited to Turkmenistan |newspaper=Turkmenistan: The Golden Age |agency=State News Agency of Turkmenistan |date=6 April 2012 |accessdate=6 May 2012}}</ref> || OIC<ref name="Turkmenistan">{{cite web |author=Staff writers |title=Niyazov offers condolences to leadership and people of Palestine over demise of Yasser Arafat |url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/1968 |date=11 November 2004 |publisher=Turkmenistan.ru |accessdate=29 August 2011 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161229/http://www.turkmenistan.ru/en/node/1968 |dead-url=yes }} "Niyazov sent a message of condolences to the government of the State of Palestine".</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 95 || {{flag|Georgia}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 April 1992}}<ref>{{cite web |author=Ismail, Mohamed |title=Interview of Minister of Foreign Affairs of Georgia Gela Bezhuashvili to the newspaper ''Egyptian Gazette'' |url=http://embassy.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=424&info_id=1300 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Georgia |accessdate=24 May 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721025941/http://embassy.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=424&info_id=1300 |archivedate=21 July 2011}} "[Bezhuashvili] added that Georgia recognised the Palestinian state in 1992 and has official ties with it."</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Georgia |title=Bilateral Relations between Georgia and Palestine |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=346&lang_id=ENG |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101218172600/http://mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=346 |archivedate=18 December 2010}} Relations established 25 April 1992.</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 96 || {{flag|Bosnia and Herzegovina}} || style="text-align:center;"| {{dts|27 May 1992}}<ref name="Bozheg">{{cite web |author=Government of Bosnia and Herzegovina |title=Dates of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations |url=http://www.mfa.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/default.aspx?id=6 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706131415/http://www.mfa.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/default.aspx?id=6 |archivedate=6 July 2011}} "Lista zemalja koje su priznale Bosnu i Hercegovinu i datumi uspostavljanja diplomatskih odnosa – Palestine – 27.05.1992, 30.10.1992".</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Bozheg" /> || |- style="background:#CBFECB;" | 97 || {{flag|Tajikistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|6 September 1992}}<ref name="Tajikistan" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Tajikistan">{{cite journal |script-title=ru:ДИПЛОМАТИЯ ТАДЖИКИСТАНА |year=1994 |url=http://mfa.tj/mid/documents/Diplomatiya_Tajikistana.pdf |accessdate=21 December 2011 |author=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |page=25 |location=Dushanbe |language=Russian |journal= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821213006/http://mfa.tj/mid/documents/Diplomatiya_Tajikistana.pdf |archive-date=21 August 2011 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809184303/http://mfa.tj/mid/documents/Diplomatiya_Tajikistana.pdf |date=9 August 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mfa.tj/files/kitobkhona/tajikistan_diplomacy_the_past_and_the_present_1/tajikistan_diplomacy_the_past_and_the_present_en.pdf |title=page 166 -COUNTRIES, THAT ESTABLISHED DIPLOMATIC RELATIONS WITH THE REPUBLIC OF TAJIKISTAN |access-date=19 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305231414/http://mfa.tj/files/kitobkhona/tajikistan_diplomacy_the_past_and_the_present_1/tajikistan_diplomacy_the_past_and_the_present_en.pdf |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead}}</ref> || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 98 || {{flag|Uzbekistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 September 1994}}<ref name="Uzbekistan" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Uzbekistan">{{cite web |author=Government of Uzbekistan |title=List of States with which the Republic of Uzbekistan established diplomatic relations |url=http://mfa.uz/eng/inter_cooper/dipl_relat/ |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101031024556/http://mfa.uz/eng/inter_cooper/dipl_relat/ |archivedate=31 October 2010}} "Diplomatic relations established with the State of Palestine 25 September 1994".</ref> || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 99 || {{flag|Papua New Guinea}} || style="text-align:center;"| {{dts|4 October 1994}}<!-- Palestine UN Observer says 13 January 1995 --><ref name="png">Government of Papua New Guina (4 October 2004). [[:commons:File:PNG statement Recognising Palestine.jpg|PNG establishes formal diplomatic relations with Palestine]]. Press release. Office of the Prime Minister. Accessed 30 May 2011.</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="png" /><ref name="pacdel">{{cite web |author=General Delegation of Palestine to Australia, New Zealand and the Pacific |title=Profiles |url=http://www.palestine-australia.com/ |publisher=Palestinian National Authority |accessdate=20 November 2010}} "The Head of the General Delegation of Palestine to Australia and New Zealand and Ambassador to East Timor, Papua New Guinea and Vanuatu."</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 100 || {{flag|South Africa}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 February 1995}} || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of South Africa |title=Palestine (The State of) |url=http://www.dfa.gov.za/foreign/bilateral/palestine.html |publisher=Department of International Relations and Cooperation |accessdate=5 December 2010}} "The establishment of full diplomatic relations with the State of Palestine was announced on 15 February 1995. … South African Representation in Palestine – The South African Representative to the Palestinian National Authority … State of Palestine Representation in South Africa – Embassy of the State of Palestine".</ref> || AU; [[Palestine–South Africa relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 101 || {{flag|Kyrgyzstan}} || style="text-align:center;"| {{dts|12 September 1995}} || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{Cite web |url=http://www.mfa.gov.kg/contents/view/id/98 |title=List of countries with which the KR established diplomatic relations |access-date=19 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809123728/http://www.mfa.gov.kg/contents/view/id/98 |archive-date=9 August 2018 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=Government of Kyrgyzstan |title=List of countries with which the KR established diplomatic relations |url=http://www.mfa.gov.kg/contents/view/id/141l |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204123024/http://www.mfa.gov.kg/contents/view/id/141l |archive-date=4 February 2016 |url-status=dead}}</ref> || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 102 || {{flag|Malawi}} || style="text-align:center;"| {{dts|23 October 1998}}*<ref name="lesotho" /><ref>{{cite news |title=Diplomatic relations between Palestine and Malawi |url=http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/981023/1998102320.html |accessdate=20 December 2011 |newspaper=Arabic News |date=23 October 1998 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/19991009131851/http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/981023/1998102320.html |archivedate=9 October 1999}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Malawi |title=Malawi Embassies Abroad |url=http://www.foreignaffairs.gov.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=55 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=19 April 2011 |accessdate=25 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130102115850/http://www.foreignaffairs.gov.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=55 |archivedate=2 January 2013}}</ref> || AU |- style="background:#CBFECB;" | 103 || {{flag|East Timor}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 March 2004}}<ref name="timor">Government of Timor-Leste (1 March 2004). [[:commons:File:East Timor, Protocol of Diplomatic Relations.jpg|Protocol on the Establishment of Diplomatic Relations between the State of Palestine and the Democratic Republic of Timor-Leste]]. Ministry of Foreign Affairs and Co-operation. Accessed 30 May 2011.</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="pacdel" /><ref name="timor" /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 104 || {{flag|Paraguay}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 March 2005}}*<!-- Palestine UN OBserver says 29 January 2011, but that was the date of the "reitera expresamente el reconocimiento" --><ref name="paraguay">{{Cite press release |author1=Government of Paraguay |author2=Ministry of Foreign Affairs |title=Reconocimiento del Estado de Palestina |url=http://www.mre.gov.py/dependencias/prensa/comunicados/listado.asp?codigo=381&dondeIr=main.asp |date=28 January 2011 |language=Spanish |accessdate=29 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314182644/http://www.mre.gov.py/dependencias/prensa/comunicados/listado.asp?codigo=381&dondeIr=main.asp |archivedate=14 March 2012}} "... estableció relaciones diplomáticas con Palestina el 25 de marzo de 2005 mediante el intercambio de Notas Reversales, acto que implicó su reconocimiento. … Por esta declaración la República del Paraguay reitera expresamente el reconocimiento de ese Estado como libre e independiente con las fronteras del 4 de junio de 1967."</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="paraguay" /> || — {{show |Further details | On 28 January 2011, Paraguay's Ministry of Foreign Affairs issued a written reaffirmation of its government's recognition of the State of Palestine. The statement noted that the establishment of diplomatic relations between the two governments in 2005 had implied mutual recognition.<ref name="paraguay" />}} |- style="background:#CBFECB;" | 105 || {{flag|Montenegro}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 July 2006}}<ref name="Montenegro">{{cite web |author=Government of Montenegro |title=Dates of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations |url=http://www.mip.gov.me/en/index.php/Bilateral/dates-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations.html |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100417153150/http://www.mip.gov.me/en/index.php/Bilateral/dates-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations.html |archivedate=17 April 2010}} "Palestine, State of Palestine – Date of Recognition 24 July 2006; Date of Establishment of Diplomatic Relations 1 August 2006."</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Montenegro" /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 106 || {{flag|Costa Rica}} || style="text-align:center;"| {{dts|5 February 2008}}<ref>{{cite web |author=Government of Costa Rica |title=Palestina.doc |url=http://www.rree.go.cr/file-hn.php?id_file=879 |publisher=Ministerio de Relaciones Exteriores y Culto |language=Spanish |accessdate=10 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110421012411/http://www.rree.go.cr/file-hn.php?id_file=879 |archivedate=21 April 2011}} "La República de Costa Rica y el Estado de Palestina acordaron hoy el establecimiento de relaciones diplomáticas".</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{Cite news |author=Perelman, Marc |title=Costa Rica Opens Official Ties With 'State of Palestine' |url=http://www.forward.com/articles/12761/ |date=7 March 2008 |newspaper=Forward |publisher=The Jewish Daily |accessdate=20 November 2010}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 107 || {{flag|Lebanon}} || style="text-align:center;"| {{dts|30 November 2008}} || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{Cite news |title=Abbas in Lebanon to rally support for UN bid |url=http://www.maannews.com/Content.aspx?id=413645 |publisher=Ma'an News Agency |date=16 August 2011 |accessdate=6 October 2017}}</ref> || Arab League, OIC {{show |Further details | Date given is that of first official recognition. In Palestine's application to UNESCO in May 1989, Lebanon was listed as having recognised the State of Palestine, but without a date.<ref name="unesco" /> The list was submitted without objection from Lebanon, but later sources have shown that official recognition was not accorded until 2008.<ref>{{cite news |title=Lebanon offers formal recognition to state of Palestine |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/Nov/29/Lebanon-offers-formal-recognition-to-state-of-Palestine.ashx |newspaper=The Daily Star |accessdate=21 December 2011 |date=29 November 2008}}</ref> At that time, the Lebanese cabinet approved the establishment of full diplomatic relations with the State of Palestine, but did not set a date for when this was to occur. On 11 August 2011, the cabinet agreed to implement its earlier decision and Abbas formally inaugurated his government's embassy in Beirut on 16 August.<ref>See the following: * {{cite news |title=Lebanon recognizes 'state of Palestine' |newspaper=The Jerusalem Post |date=30 November 2008}} "The Lebanese government has approved forming full diplomatic relations with what it calls the 'state of Palestine', and is elevating the office of the Palestine Liberation Organization (PLO) in Beirut to the status of an embassy. No date has been set to carry out the decision, which was announced by Lebanese Information Minister Tariq Mitri." * {{cite news |author=Assi, Hussein |title=Palestinian Ambassador: Optimistic Over Palestinian Rights in Lebanon |url=http://www.almanar.com.lb/english/adetails.php?eid=24496&frid=43&seccatid=14&cid=43&fromval=1 |newspaper=Al-Manar |date=13 August 2011 |accessdate=16 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824043128/http://www.almanar.com.lb/english/adetails.php?eid=24496&frid=43&seccatid=14&cid=43&fromval=1 |archive-date=24 August 2011 |url-status=dead |archivedate=24 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824043128/http://www.almanar.com.lb/english/adetails.php?eid=24496&frid=43&seccatid=14&cid=43&fromval=1 }} "Palestinian ambassador to Lebanon Abdullah Abdullah … recalled that the Lebanese cabinet has acknowledged the state of Palestine and decided to establish diplomatic relations with it since 2008." * {{cite news |title=Lebanon to Establish Diplomatic Relations with State of Palestine |url=http://www.alsumaria.tv/news/3518/lebanese-government-to-establish-diploma |publisher=[[Al Sumaria]] |date=29 November 2008 }} "The Lebanese Cabinet decided at its meeting Thursday to establish diplomatic relations with the State of Palestine to implement the Cabinet decision of 2008."</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 108 || {{flag|Côte d'Ivoire}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 December 2008}}<ref name="jeuneafrique">{{cite news |title=Diplomatie : pourquoi et comment (presque) toute l’Afrique reconnaît l’État palestinien |url=http://www.jeuneafrique.com/39567/politique/diplomatie-pourquoi-et-comment-presque-toute-l-afrique-reconna-t-l-tat-palestinien/ |accessdate=28 May 2016 |date=1 December 2014}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 109 || {{flag|Venezuela}} || style="text-align:center;"| {{dts|27 April 2009}}<ref>{{cite web |author=Bolivarian Government of Venezuela |title=Venezuela y Palestina establecen relaciones diplomáticas: Comunicado Conjunto Sobre el Establecimiento de Relaciones Diplomáticas entre la República Bolivariana de Venezuela y el Estado de Palestina |publisher=Ministry of Communication and Information |date=27 April 2009 |url=http://www.minci.gob.ve/a_r_r/1/188717/venezuela_y_palestina.html |accessdate=15 November 2010 |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716200808/http://www.minci.gob.ve/a_r_r/1/188717/venezuela_y_palestina.html |archivedate=16 July 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || —, [[Palestine–Venezuela relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 110 || {{flag|Dominican Republic}} || style="text-align:center;"| {{dts|14 July 2009}}<!-- Palestine UN Observer says 15 July 2009 --><ref>{{cite web |author=Government of the Dominincan Republic |title=RD y Palestina firman relaciones diplomáticas |url=http://www.presidencia.gob.do/app/article.aspx?id=11145 |date=14 July 2009 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=31 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311074957/http://www.presidencia.gob.do/app/article.aspx?id=11145 |archivedate=11 March 2012 |language=es}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="dominicanr">{{cite web |author=Government of the Dominican Republic |title=Comunicado Conjunto para Establecimiento Relaciones Diplomaticas entre la Republica Dominican y el Estado de Palestina |url=http://www.serex.gov.do/exterior/pe/Lists/Relaciones%20Diplomticas%20de%20RD/Attachments/122/COMUNICADO%20CONJUNTO%20PARA%20ESTABLECIMIENTO%20RELACIONES%20DIPLOMATICAS%20ENTRE%20PALESTINA%20Y%20LA%20RD.pdf |date=15 July 2009 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=31 December 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090920044854/http://www.serex.gov.do/exterior/pe/Lists/Relaciones%20Diplomticas%20de%20RD/Attachments/122/COMUNICADO%20CONJUNTO%20PARA%20ESTABLECIMIENTO%20RELACIONES%20DIPLOMATICAS%20ENTRE%20PALESTINA%20Y%20LA%20RD.pdf |archivedate=20 September 2009}} "Presidente del Estado de Palestina".</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 111 || {{flag|Brazil}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 December 2010}}*<!-- Palestine UN Mission list says 3 December 2011 --><ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131231925/http://www.itamaraty.gov.br/sala-de-imprensa/notas-a-imprensa/reconhecimento-do-estado-palestino-nas-fronteiras-de-1967|archive-date=31 January 2011 |url=http://www.itamaraty.gov.br/sala-de-imprensa/notas-a-imprensa/reconhecimento-do-estado-palestino-nas-fronteiras-de-1967 |title=Reconhecimento do Estado Palestino nas Fronteiras de 1967 / Recognition of the Palestinian State along the 1967 Borders / Reconnaissance de l'Etat de Palestine dans les frontières de 1967 |date=3 December 2010 |accessdate=16 October 2013 |publisher=Minister of Foreign Affairs of Brazil |quote=In a letter sent by President Luiz Inácio Lula da Silva to the President of the Palestinian National Authority, Mahmoud Abbas, on 1 December 2010, the Brazilian Government has recognized the Palestinian State based on the existing borders in 1967.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2010/12/201012504256198565.html |title=Brazil recognises Palestine |date=5 December 2010 |accessdate=16 October 2013 |publisher=[[الجزیرہ]]}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Brazil |title=Reconhecimento do Estado Palestino nas Fronteiras de 1967 |url=http://www.itamaraty.gov.br/sala-de-imprensa/notas-a-imprensa/reconhecimento-do-estado-palestino-nas-fronteiras-de-1967 |publisher=Ministry of Exterior Relations |accessdate=3 December 2010 |language=pt |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131231925/http://www.itamaraty.gov.br/sala-de-imprensa/notas-a-imprensa/reconhecimento-do-estado-palestino-nas-fronteiras-de-1967 |archivedate=31 January 2011}}</ref> || [[Brazil–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 112 || {{flag|Argentina}} || style="text-align:center;"| {{dts|6 December 2010}}*<ref>{{cite web |author=Government of Argentina |title=La Republica Argentina ha reconocido a Palestina como Estado libre e independiente |url=http://www.mrecic.gov.ar/portal/ver_adjunto.php?id=3048 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=6 December 2010 |accessdate=20 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110531185526/http://www.mrecic.gov.ar/portal/ver_adjunto.php?id=3048 |archivedate=31 May 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Gobernio de la provincia de Salta |title=Almuerzo países Árabes |url=http://www.casadesalta.gov.ar/eventos/arabes.html |publisher=Delegación de la Casa Salta |date=30 September 2009 |accessdate=22 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101014041032/http://www.casadesalta.gov.ar/eventos/arabes.html |archivedate=14 October 2010}} "Embajador Estado de Palestina".</ref><ref>{{cite web |author=Gobierno de la Provincia del Neuquén |title=La Vicegobernadora recibió al embajador del Estado de Palestina |url=http://w2.neuquen.gov.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=599:la-vicegobernadora-recibio-al-embajador-del-estado-de-palestina&catid=2:noticias&Itemid=39 |publisher=Sitio Oficial |date=30 August 2010 |accessdate=22 March 2011}}</ref><ref>{{cite web |author=Gobierno de la Provincia del Neuquén |title=Avizoran posibilidades de intercambio económico y cultural con Palestina |url=http://w2.neuquen.gov.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=609:avizoran-posibilidades-de-intercambio-economico-y-cultural-con-palestina&catid=2:noticias&Itemid=39 |publisher=Sitio Oficial |date=1 September 2010 |accessdate=22 March 2011}} "...embajador del Estado de Palestina en Argentina".</ref> || —<ref name="saynet">{{Cite news |author=Waked, Ali |title=Argentina, Uruguay recognize Palestinian state |newspaper=Israel News |publisher=Yedioth Internet |date=7 December 2010 |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3995297,00.html |accessdate=7 December 2010}}</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 113 || {{flag|Bolivia}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 December 2010}}*<ref>{{cite web |url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=342977 |title=Bolivia recognizes Palestinian state |date=17 December 2010 |accessdate=16 October 2013 |publisher=[[Ma'an News Agency]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017070727/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=342977 |archive-date=17 October 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |title=Bolivia to recognize sovereign Palestine |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hS-3jceGVzlbSmO2gU7hXDT6yH5A?docId=CNG.e836e4c62736a2b3b44a8631bd54cd97.361 |date=22 December 2010 |publisher=Google News |accessdate=11 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131044743/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hS-3jceGVzlbSmO2gU7hXDT6yH5A?docId=CNG.e836e4c62736a2b3b44a8631bd54cd97.361 |archivedate=31 January 2014}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.wafa.ps/ar_page.aspx?id=UJ2eWza630956085573aUJ2eWz |title=إقامة علاقات دبلوماسية بين فلسطين وبوليفيا |website=وكالة الأنباء والمعلومات الفلسطينية – وفا}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 114 || {{flag|Ecuador}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 December 2010}}*<!-- Palestine UN Observer says 27 December 2010 --><ref>{{cite web |author=Government of Ecuador |title=Ecuador Reconoce al Estado Palestino |url=http://www.mmrree.gob.ec/2010/bol992.asp |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=24 December 2010 |accessdate=24 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117110432/http://www.mmrree.gob.ec/2010/bol992.asp |archivedate=17 January 2013 |language=es}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="south-america" /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 115 || {{flag|Chile}} || style="text-align:center;"| {{dts|7 January 2011}}<ref>{{cite web |author=Government of Chile |url=http://www.minrel.gov.cl//prontus_minrel/site/artic/20110107/pags/20110107165601.php |title=Declaración del Gobierno de Chile sobre el reconocimiento del Estado de Palestina |date=7 January 2011 |publisher=Ministry of Foreign Relations |accessdate=7 January 2011 |language=es |archive-date=12 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110112220737/http://www.minrel.gov.cl/prontus_minrel/site/artic/20110107/pags/20110107165601.php |dead-url=yes }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="chileemb">{{cite web |url=http://www.embajadapalestina.cl/embajadores.html |title=Ex Embajadores de Palestina acreditados ante la República de Chile |author=Embassy of Palestine in Chile |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160213021548/http://embajadapalestina.cl/embajadores.html |archivedate=13 February 2016}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 116 || {{flag|Guyana}} || style="text-align:center;"| {{dts|13 January 2011}}*<ref>{{cite web |author=Government of Guyana |title=Statement by the Government of Guyana in Recognition of the State of Palestine |url=http://www.minfor.gov.gy/tsite/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid= |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=13 January 2011 |accessdate=14 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512054021/http://www.minfor.gov.gy/tsite/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid= |archivedate=12 May 2011}} "The Government of Guyana has today decided to formally recognize the State of Palestine as a free, independent, and sovereign state, based on its 1967 borders."</ref> || style="text-align:center;"| Yes || OIC<ref name="south-america">{{Cite news |agency=The Associated Press |title=Palestinians seek global recognition through South America |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/16/AR2011021602232.html |newspaper=The Washington Post |date=17 February 2011 |accessdate=10 October 2017}}</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 117 || {{flag|Peru}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 January 2011}}<ref name="peru">{{cite web |author=Government of Peru |url=http://www.rree.gob.pe/portal/boletinInf.nsf/mrealdia/5ACB6C577AC253100525782200615A34?OpenDocument |title=Perú reconoce al Estado Palestino |date=24 January 2011 |publisher=Ministry of Foreign Relations |accessdate=24 January 2011 |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110130212138/http://www.rree.gob.pe/portal/boletinInf.nsf/mrealdia/5ACB6C577AC253100525782200615A34?OpenDocument |archivedate=30 January 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="south-america" /> || — |- | 118 || {{flag|Suriname}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 February 2011}}*<!-- Palestine UN Observer says 26 January 2011 --><ref>{{cite news |title=Suriname latest S. American state to recognize 'Palestine' |url=http://www.jpost.com/Headlines/Article.aspx?id=206289 |work=The Jerusalem Post |date=2 February 2011 |accessdate=2 February 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| No || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 119 || {{flag|Uruguay}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 March 2011}}<!-- Palestine UN Observer says 16 March 2011 --><ref name="uruguay2011">{{cite web |author=Government of Uruguay |title=El Gobierno uruguayo reconoció al Estado Palestino |url=http://www.mrree.gub.uy/gxpsites/hgxpp001?7,1,778,O,S,0,PAG;CONC;45;5;D;7663;1;PAG;, |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=15 March 2011 |accessdate=16 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315121309/http://www.mrree.gub.uy/gxpsites/hgxpp001?7%2C1%2C778%2CO%2CS%2C0%2CPAG%3BCONC%3B45%3B5%3BD%3B7663%3B1%3BPAG%3B%2C |archivedate=15 March 2012 |url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="uruguay">{{cite web |author=Government of Uruguay |title=Comunicado conjunto de Uruguay y el Gobierno de la Autoridad Nacional Palestina |url=http://www.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/04/2010042003.htm |date=20 April 2010 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515181424/http://www.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/04/2010042003.htm |archivedate=15 May 2011}}</ref> || — |- | 120 || {{flag|Lesotho}}<ref>{{Cite news |author=Sukhrob, K. |title=The Palestinian state recognized by Lesotho |url=http://www.wreporter.com/world/the-palestinian-state-recognized-by-lesotho |date=7 June 2011 |newspaper=Web Reporter |accessdate=25 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612122953/http://www.wreporter.com/world/the-palestinian-state-recognized-by-lesotho/ |archive-date=12 June 2011 |url-status=dead |archivedate=12 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612122953/http://www.wreporter.com/world/the-palestinian-state-recognized-by-lesotho/ }}</ref> || style="text-align:center;"| {{dts|6 June 2011}}*<!-- Palestine UN Observer says 3 May 2011 --><ref name="lesotho">{{Cite news |author=Staff writers |title=Lesotho Recognizes Palestinian State within 1967 Borders |url=http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=16365|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724123418/http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=16365|url-status=dead|archive-date=24 July 2011 |date=6 June 2011 |newspaper=WAFA |publisher=Palestine News & Information Agency |accessdate=25 June 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 121 || {{flag|South Sudan}} || style="text-align:center;"| {{dts|9 July 2011}}<ref>{{cite web |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/archives/14679 |title=سفارة دولة فلسطين لدى جنوب السودان |publisher= |access-date=30 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916002922/http://www.mofa.pna.ps/ar/archives/14679 |archive-date=16 September 2018 |url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://samanews.ps/ar/post/100140/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A5%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |title=الاتفاق على إقامة علاقات دبلوماسية بين دولتي فلسطين وجنوب السودان |first=سما |last=الإخبارية |publisher=}}</ref> || AU |- style="background:#CBFECB;" | 122 || {{flag|Syria}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 July 2011}}*<ref name="syria">{{Cite news |author=Staff writers |title=Syria recognizes Palestinian state with East Jerusalem as its capital |url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/syria-recognizes-palestinian-state-with-east-jerusalem-as-its-capital-1.373926 |date=18 July 2011 |newspaper=Haaretz |accessdate=19 July 2011 |archivedate=27 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927200458/http://www.haaretz.com/news/middle-east/syria-recognizes-palestinian-state-with-east-jerusalem-as-its-capital-1.373926 }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Syria |title=Syrian Embassies |url=http://www.syriatourism.org/index.php?module=subjects&func=listpages&subid=228&newlang=eng |publisher=Ministry of Tourism |accessdate=20 November 2010 |archive-date=15 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315032632/http://syriatourism.org/index.php?module=subjects&func=listpages&subid=228&newlang=eng |dead-url=yes }}</ref> || Arab League, OIC |- | 123 || {{flag|Liberia}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 July 2011}}<ref name="jeuneafrique" /> || style="text-align:center;"| No || AU<ref name="erekat" /> |- style="background:#CBFECB;" | 124 || {{flag|El Salvador}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 August 2011}}<ref>{{cite web |author=Government of El Salvador |publisher=Ministry of Exterior Relations |url=http://www.rree.gob.sv/index.php?option=com_k2&view=item&id=1587:el-salvador-reconoce-a-palestina-como-estado-libre-soberano-e-independiente |title=El Salvador reconoce a Palestina como Estado libre, soberano e independiente |date=25 August 2011 |accessdate=26 August 2011 |language=Spanish}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |title=El Salvador establishes diplomatic relations with Palestine Authority |url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/americas/130510/el-salvador-establishes-diplomatic-relations-palestine-authori#9 |accessdate=10 May 2013 |newspaper=Globalpost |date=10 May 2013}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 125 || {{flag|Honduras}} || style="text-align:center;"| {{dts|26 August 2011}}*<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Palestine as independent state |url=https://www.reuters.com/article/us-honduras-palestine/honduras-recognizes-palestine-as-independent-state-idUSTRE77P7AX20110826 |work=Reuters |date=26 August 2011 |accessdate=10 October 2017}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |title=Honduras, El Salvador establish diplomatic ties with Palestine |url=http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=22340 |accessdate=4 June 2013 |newspaper=Palestine News and Info Agency |date=11 May 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927174730/http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=22340 |archivedate=27 September 2013}}</ref> || —<ref>{{Cite news |author=Peña, Billy |title=Honduras Communiqué Recognizing Palestine |url=http://hondurasweekly.com/honduras-communiqu%C3%A9-recognizing-palestine-201108264055/ |date=26 August 2011 |newspaper=Honduras Weekly |accessdate=27 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111014012803/http://hondurasweekly.com/honduras-communiqu%C3%A9-recognizing-palestine-201108264055/ |archivedate=14 October 2011}}</ref> [[Honduras-Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 126 || {{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} || style="text-align:center;"| {{dts|29 August 2011}}*<ref>{{Cite news |author=Staff writers |title=St. Vincent and the Grenadines Recognizes Palestinian State |url=http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=17181|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515003053/http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=17181|url-status=dead|archive-date=15 May 2012 |date=31 August 2011 |newspaper=WAFA |accessdate=16 December 2011}}</ref><ref>{{cite web |author1=Government of Saint Vincent |author2=the Grenadines |title=Statement by the Government of Saint Vincent and the Grenadines in recognition of the State of Palestine |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/78AB05258D8471C38525790A0053E094 |date=29 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129061418/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/78AB05258D8471C38525790A0053E094 |archivedate=29 November 2014}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.fatehwatan.ps/page-140556.html |title=مفوضية العلاقات الوطنية – اقامة علاقات دبلوماسية بين دولة فلسطين ودولة سانت فنسنت وجزر غرينادين |first=MONGID |last=DESIGNS |publisher=}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 127 || {{flag|Belize}} || style="text-align:center;"| {{dts|9 September 2011}}*<ref>{{cite press release |title=Belize recognises Palestine Borders |url=http://www.sanpedrosun.com/politics-and-government/2011/09/09/belize-recognizes-palestine-borders/ |publisher=Government of Belize, Press Office, The San Pedro Sun |date=9 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || —<ref>{{cite web |author=Government of Belize |title=Non-Resident Embassies & Consulates: Palestine |url=http://www.belize.gov.bz/ct.asp?xItem=1755&ctNode=23&mp=26 |archive-url=https://archive.is/20120723121721/http://www.belize.gov.bz/ct.asp?xItem=1755&ctNode=23&mp=26 |url-status=dead |archive-date=23 July 2012 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=31 December 2010}}</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 128 || {{flag|Dominica}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 September 2011}}<ref>{{cite web |title=International recognition of the State of Palestine |url=http://www.nad-plo.org/userfiles/image/English%20127%20%28235x444%29%20map.jpg |accessdate=7 April 2012 |author=Negotiations Affairs Department |publisher=Palestinian National Authority |date=25 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120125181123/http://www.nad-plo.org/userfiles/image/English%20127%20%28235x444%29%20map.jpg |archivedate=25 January 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=International recognition of the State of Palestine |url=http://www.nad-plo.org/userfiles/image/English%20map%20%28444X235%29128.jpg |accessdate=7 April 2012 |author=Negotiations Affairs Department |publisher=Palestinian National Authority |date=26 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120125170735/http://www.nad-plo.org/userfiles/image/English%20map%20%28444X235%29128.jpg |archivedate=25 January 2012}}: "128 UN Member States recognize Palestine"</ref><ref>{{cite news |title=Dominica supports upgraded UN status for Palestinian Authority |url=http://dominicanewsonline.com/news/homepage/news/politics/dominica-supports-upgraded-un-status-for-palestinian-authority/ |accessdate=12 December 2012 |newspaper=Dominica News Online |date=30 November 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/archives/14474 |title=دولة فلسطين ودومينيكا توقعان على إقامة علاقات دبلوماسية |access-date=30 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730234952/http://www.mofa.pna.ps/ar/archives/14474 |archive-date=30 July 2018 |url-status=dead}}</ref> || —{{#tag:ref|Dominica is a member of the Caribbean Community, which supports a two-state solution along internationally recognised borders.<ref name="caricom" /> It is also one of eight members of the [[Bolivarian Alliance for the Peoples of Our America|Bolivarian Alliance]], which issued a statement on 9 September 2011 expressing full support for the recognition of the State of Palestine by the United Nations.<ref name="alba">{{cite web |author=Bolivarian Alliance for the Peoples of Our America |title=Comunicado especial sobre Palestina |url=http://www.alianzabolivariana.org/modules.php?name=News&file=article&sid=7911 |language=Spanish |date=10 September 2011 |accessdate=17 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321143206/http://www.alianzabolivariana.org/modules.php?name=News&file=article&sid=7911 |archivedate=21 March 2012}}</ref>}} |- | 129 || {{flag|Antigua and Barbuda}} || style="text-align:center;"| {{dts|22 September 2011}}*<ref>{{cite web |title=Antigua and Barbuda recognizes Palestine |url=http://www.maannews.com/Content.aspx?id=423338 |date=25 September 2011 |publisher=Ma'an News Agency |accessdate=11 October 2017}}</ref> || style="text-align:center;"| No || — |- style="background:#CBFECB;" | 130 || {{flag|Grenada}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 September 2011}}<!-- Other sources say 27 September 2013 but this is likely just when diplomatic relations were established --><ref name=grenadahaiti>{{cite web |url=http://www.upi.com/Top_News/US/2013/09/29/Haiti-Grenada-recognize-Palestinian-State/UPI-54541380457240/ |title=Haiti, Grenada recognize Palestinian State |date=29 September 2013 |accessdate=30 September 2013 |publisher=United Press International}}</ref><ref name=grenadahaiti2>{{cite web |url=http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=23293 |title=Haiti, Grenada Establish Diplomatic Ties with Palestine |date=28 September 2013 |accessdate=30 September 2013 |publisher=[[Wafa]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215240/http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=23293 |archivedate=4 October 2013}}</ref>|| style="text-align:center;"| Yes<ref name=grenadahaiti /><ref name=grenadahaiti2 /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 131 || {{flag|Iceland}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 December 2011}}*<ref>{{cite web |author=Government of Iceland |title=Iceland Recognizes Palestine |url=http://www.mfa.is/speeches-and-articles/nr/6847 |date=15 December 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=16 December 2011 |archive-date=6 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206020930/http://www.mfa.is/speeches-and-articles/nr/6847 |dead-url=yes }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || [[Iceland–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 132 || {{flag|Thailand}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 January 2012}}*<ref name="recognitionByThailand">{{cite news |newspaper=The Jerusalem Post |title=Thailand recognizes Palestinian state |url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=254441 |date=20 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120123080252/http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=254441 |archivedate=23 January 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=20376 |title=Palestine News & Info Agency – WAFA – Palestine, Thailand Launch Diplomatic Relations |accessdate=25 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}}</ref> || — |- | 133 || {{flag|Guatemala}} || style="text-align:center;"| {{dts|9 April 2013}}<ref>{{cite web |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2013/Apr-10/213216-guatemala-recognizes-palestine-as-free-sovereign-state.ashx#axzz2Q3Gq3tNu |title=Guatemala recognizes Palestine as 'free, sovereign' state |date=10 April 2013 |accessdate=10 April 2013 |work=The Daily Star}}</ref> || style="text-align:center;"| No || — |- style="background:#CBFECB;" | 134 || {{flag|Haiti}} || style="text-align:center;"| {{dts|27 September 2013}}<ref name=grenadahaiti /><ref name=grenadahaiti2 /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name=grenadahaiti /><ref name=grenadahaiti2 /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 135 || {{flag|Sweden}} || style="text-align:center;"| {{dts|30 October 2014}}<ref>{{cite news |url=http://www.dn.se/debatt/darfor-erkanner-sverige-i-dag-staten-palestina/ |title=Därför erkänner Sverige idag staten Palestina |date=30 October 2014 |accessdate=30 October 2014 |newspaper=Dagens Nyheter}}</ref><ref>{{cite news |title=Sweden recognises Palestine and increases aid |url=http://www.government.se/sb/d/19375/a/249204 |accessdate=31 October 2014 |publisher=Government Offices of Sweden |date=30 October 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.regeringen.se/content/1/c6/24/92/57/b9b34b94.pdf |title=Erkännande av Staten Palestina |date=30 October 2014 |accessdate=30 October 2014 |publisher=Swedish Ministry for Foreign Affairs |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141031020841/http://www.regeringen.se/content/1/c6/24/92/57/b9b34b94.pdf |archivedate=31 October 2014}}</ref><ref>http://www.regeringen.se/contentassets/6c7d07c17c2241939a2590497424c14f/regeringsbeslut_palestina.pdf</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- style="background:#CBFECB;" | 136 || {{flag|Saint Lucia}} || style="text-align:center;"| {{dts|14 September 2015}}<ref name=stlucia>{{cite news |title=Saint Lucia establishes diplomatic relations with the State of Palestine |url=http://www.stlucianewsonline.com/saint-lucia-establishes-diplomatic-relations-with-the-state-of-palestine/ |accessdate=16 September 2015 |newspaper=stlucianewsonline |date=16 September 2015 |archivedate=17 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190517043803/http://www.stlucianewsonline.com/saint-lucia-establishes-diplomatic-relations-with-the-state-of-palestine/ }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name=stlucia /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 137 || {{flag|Colombia}} || style="text-align:center;"| {{dts|3 August 2018}}<ref>{{cite news |title=Embajada de Palestina dice que Colombia lo reconoce como Estado |url=http://www.eltiempo.com/mundo/medio-oriente/embajada-palestina-dice-que-colombia-lo-reconoce-como-estado-253354 |accessdate=8 August 2018 |newspaper=El Tiempo |date=8 August 2018}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 138 || {{flag| Saint Kitts and Nevis}} ||style="text-align:center;"| {{dts|30 July 2019}}<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/tiny-island-nation-st-kitts-and-nevis-recognizes-palestinian-state/|title=Tiny island nation St. Kitts and Nevis recognizes Palestinian state|first=Adam|last=Rasgon|website=timesofisrael.com}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |title=St Kitts – Nevis and The State of Palestine establish diplomatic relations – Caribbean News Now |url=https://www.caribbeannewsnow.com/2019/07/31/st-kitts-nevis-and-the-state-of-palestine-establish-diplomatic-relations/ |accessdate=1 August 2019 |work=Caribbean News |date=31 July 2019 |archivedate=1 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801022450/https://www.caribbeannewsnow.com/2019/07/31/st-kitts-nevis-and-the-state-of-palestine-establish-diplomatic-relations/ }}</ref> || — |} ==== Not members of the UN ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! # !! Name !! Date of recognition !! [[Foreign relations of Palestine|Diplomatic relations]]<br />{{#tag:ref || group="note"|name="relcol"}} !! Relevant membership, further details |- | 139 || {{flag|Sahrawi Arab Democratic Republic}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref>{{cite journal |author=Shelley, Toby |title=Spotlight on Morocco |journal=West Africa |year=1988 |location=London |issue=3712–3723: 5–31 December |publisher=West Africa Publishing Company Ltd |page=2282}} "...the SADR was one of the first countries to recognise the state of Palestine … on November 15."</ref> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 140 || {{flag|Holy See}} || style="text-align:center;"| {{dts|February 2013}}<ref>{{cite web |url=http://www.i24news.tv/en/news/israel/politics/71034-150513-netanyahu-government-says-wants-peace-with-palestinians |title=Vatican upgrades recognition of 'Palestinian state' in new treaty |date=13 May 2015 |publisher=i24news |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20150801162137/http://www.i24news.tv/en/news/israel/politics/71034-150513-netanyahu-government-says-wants-peace-with-palestinians |archivedate=1 August 2015}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |title=Vatican to sign State of Palestine accord: Vatican move comes two years after officially recognising Palestine as a state but Israel says it is 'disappointed' |work=The Guardian |date=13 May 2015 |url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/13/vatican-to-sign-state-of-palestine-accord}}</ref> || —; [[Holy See–Palestine relations]] |} {| |- | style="background:#CBFECB; border:1px solid #aaa; width:2em;" | | States which maintain diplomatic relations with the State of Palestine |} {| | style="background:#CBFECB; border:1px solid #aaa; width:2em;" | | اوہ ریاستاں جو ریاست فلسطین دے نال سفارتی تعلقات برقرار رکھدی نيں |} === کوئی سفارتی شناخت نئيں === ==== اقوام متحدہ دے رکن ملکاں ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! # !! Name !! class="unsortable" | Official position !! [[Foreign relations of Palestine|Relations]]<br />{{#tag:ref||group="note"|name="relcol"}} !! Relevant memberships |- | 1 || {{flag|Andorra}} || In January 2011, Andorra co-sponsored a draft resolution guaranteeing the Palestinian people's right to self-determination.<ref name="majoor">{{cite web |author=United Nations General Assembly |title=Summary record of the 43rd meeting |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/D9B70277131CDE2A852575630067071C |date=22 January 2009 |publisher=Chief of the Official Records |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529050408/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/D9B70277131CDE2A852575630067071C |archivedate=29 May 2012}}</ref> In September, it argued for a proposed resolution to give the State of Palestine observer status in the United Nations.<ref>{{cite web |author=United Nations |title=Andorra: H.E. Mr. Gilbert Saboya Sunyé, Minister of Foreign Affairs |url=https://gadebate.un.org/66/andorra |date=26 September 2011 |accessdate=10 October 2011 |archive-date=6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406090006/http://gadebate.un.org/66/andorra |dead-url=yes }}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 2 || {{flag|Armenia}} || On 20 June 2011, Fatah representative [[Nabil Shaath]] met with Foreign Minister [[Eduard Nalbandyan]] to enlist the support of Armenia in the upcoming resolution.<ref>{{cite news |last=Hayrumyan |first=Naira |title=Palestine hopes to enlist Armenia’s support in independence recognition |url=http://www.accc.org.uk/palestine-hopes-enlist-armenia%E2%80%99s-support-independence-recognition |date=22 June 2011 |publisher=Armenian Community and Church Council of Great Britain |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927154924/http://www.accc.org.uk/palestine-hopes-enlist-armenia%E2%80%99s-support-independence-recognition |archivedate=27 September 2011}}</ref> Afterwards, Shaath announced that he had been informed by a number of countries that they would recognize Palestine in the following weeks, and that he expected Armenia to be the first of these.<ref>{{Cite news |author=Sandeep |title=At least 24 countries recognize Palestine before September |url=http://www.pisqa.com/06/at-least-24-countries-recognize-palestine-before-september/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629162050/http://www.pisqa.com/06/at-least-24-countries-recognize-palestine-before-september/ |url-status=dead |archive-date=29 June 2011 |date=28 June 2011 |newspaper=Pisqa |accessdate=1 August 2011 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629162050/http://www.pisqa.com/06/at-least-24-countries-recognize-palestine-before-september/ }}</ref> However, the Armenian government did not release any statement regarding the meeting. The situation in Palestine is seen as analogous by the Armenian government to the conflict in [[جمہوریہ نگورنو کاراباخ]], and that any recognition of a Palestinian state by Armenia would set a precedent for the right to self-determination in that region.<ref>{{cite news |author=Tadevosyan, Ara |title=Should we support Palestine? |url=http://www.mediamax.am/en/column/1296/ |date=20 June 2011 |newspaper=Mediamax |accessdate=1 August 2011}}</ref> On similar situations, President [[Serzh Sargsyan]] previously stated, "Having the Nagorno-Karabakh conflict, Armenia can not recognize another entity in the same situation as long as it has not recognized the Nagorno-Karabakh Republic".<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Yerevan Rules Out Abkhazia, S.Ossetia Recognition |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19403 |date=4 September 2008 |newspaper=Civil Georgia |accessdate=1 August 2011 |archivedate=26 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180426060050/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19403 }}</ref> || style="text-align:center;" | No || |- | 3 || {{flag|Australia}} || Australian policy calls for a [[two-state solution]], but it has not supported calls toward Palestinian statehood in the past, insisting instead on a negotiated settlement. In regards to a resolution to admit Palestine as a UN non-member observer state, a division in positions emerged: Former Foreign Minister [[Kevin Rudd]] recommended abstaining from the vote, whilst former Prime Minister [[Julia Gillard]] declared strong support for Israel.<ref name="flitton">{{cite news |author=Flitton, Daniel |title=Rudd says abstain on Palestine vote; Gillard backs Israel |url=http://www.theage.com.au/national/rudd-says-abstain-on-palestine-vote-gillard-backs-israel-20110807-1ihrc.html |date=8 August 2011 |newspaper=The Age |accessdate=9 September 2011}}</ref> In response, Gillard noted: "There isn't a resolution available for people to read or respond to. If such a resolution does hit the deck, then in deciding how Australia will vote, we will bring our very long-standing principles about questions in the Middle East. That is, we are long-standing supporters of a two-state solution."<ref>{{cite news |author=Lyons, John |author2=Dodd, Mark |title=Julia Gillard set to reject Kevin Rudd on Palestine |url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/julia-gillard-set-to-reject-kevin-rudd-on-palestine/story-fn59niix-1226111271338 |date=9 August 2011 |newspaper=The Australian |accessdate=9 September 2011}}</ref> In 2014, Australia voted against a United Nations Security Council draft resolution proposing the withdrawal of Israeli forces from [[غزہ پٹی|Gaza]] and [[مغربی کنارہ]] by 2017.<ref>{{cite news |title=Australia votes against Palestinian UN resolution on Israel |url=https://www.smh.com.au/world/australia-votes-against-palestinian-un-resolution-on-israel-20141231-12fwb4.html |date=31 December 2014 |newspaper=Sydney Morning Herald |accessdate=19 January 2015}}</ref>||style="text-align:center;"|Yes || |- | 4 || {{flag|Austria}} || Austria conferred full diplomatic status on the PLO representation in Vienna on 13 December 1978, under then-chancellor [[Bruno Kreisky]].<ref name="quigley2010">{{cite book |author=Quigley, John B. |title=The statehood of Palestine: international law in the Middle East conflict |url=https://books.google.com/books?id=iTR3BQ0aJ6UC&source=gbs_navlinks_s |page=151 |year=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15165-8}}</ref> In June 2011, Foreign Minister [[Michael Spindelegger]] said that Austria "had not yet made up its mind whether to support a UN recognition of a Palestinian state", adding that he preferred to wait for a joint EU approach to the issue. "We will decide at the last moment because it might still give [the two parties] the opportunity to bring the Middle East peace process back on track."<ref>{{cite web |author=Salam, Kawther |title=Lieberman Came To Vienna And Brought Us A Storm |url=http://www.kawther.info/wpr/2011/07/01/lieberman-came-to-vienna-and-brought-us-a-storm |date=1 July 2011 |accessdate=1 August 2011 |archive-date=12 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141401/http://www.kawther.info/wpr/2011/07/01/lieberman-came-to-vienna-and-brought-us-a-storm |dead-url=yes }}</ref> Spindelegger also suggested that the EU draft its own version of the resolution.<ref name="yahoo">{{cite news |title=Plan B on Palestine at the UN? Europeans mull alternative resolution |url=https://www.yahoo.com/news/blogs/envoy/plan-b-palestine-un-europeans-mull-alternative-resolution-191706340.html |date=2 September 2011 |work=Yahoo! News |accessdate=12 October 2017}}</ref> {{show |Further details | In Annex II of the State of Palestine's UNESCO application, Austria was initially listed as having extended recognition on 14 December 1988. However, the submitting states (Algeria, Indonesia, Mauritania, Nigeria, Senegal and Yemen) later requested that Austria be removed from the list.<ref name="unesco" />}} | style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.zaoerv.de/40_1980/40_1980_4_b_841_857.pdf |title=Die Anerkennung der PLO durch Österreich |language=German |date=1 September 1980 |accessdate=7 May 2011}}</ref> || EU |- | 5 || {{flag|Bahamas}} || The Bahamas has not publicized an official position of its own regarding the State of Palestine.<ref name="caribsytd">{{cite news |author=Chickrie, Ray |title=Palestine seeks support from Guyana and Suriname |url=http://www.kaieteurnewsonline.com/2011/07/08/palestine-seeks-support-from-guyana-and-suriname/ |date=8 July 2011 |newspaper=Kaieteur News |accessdate=1 August 2011 |archivedate=12 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181112181629/https://www.kaieteurnewsonline.com/2011/07/08/palestine-seeks-support-from-guyana-and-suriname/ }}</ref> It is a member of the Caribbean Community, which supports a two-state solution along internationally recognized borders.<ref name="caricom">{{cite news |author=Caribbean Community |title=Communiqué issued at the Conclusion of the Fourteenth Meeting of the Council for Foreign and Community Relatiofns |url=http://www.news.gov.tt/index.php?news=7850 |date=6 May 2011 |publisher=Government of Trinidad and Tobago |accessdate=1 August 2011 |archivedate=9 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809184515/http://www.news.gov.tt/index.php?news=7850 }}</ref> In March 2011, the new Israeli ambassador to the country urged its leaders not to recognize a Palestinian state before negotiations for co-existence between Israel and Palestine had been settled.<ref>{{cite news |author=Dames, Russell |author2=Booth, Claire |title=The new Israeli ambassador |url=http://www.bahamasuncensored.com/March_11.htm |date=March 2011 |newspaper=Bahamas Uncensored |accessdate=1 August 2011}}</ref> || style="text-align:center;" | No || |- | 6 || {{flag|Belgium}} || On the issue of Palestinian statehood, Belgium explicitly supports the declarations of the European Union.<ref>{{cite web |author=Vanackere, Steven |title=Belgium, Europe and the Arab World |url=http://www.stevenvanackere.be/nl/actua/belgium-europe-and-the-arab-world-brussel-30-november-2010 |date=30 November 2010 |accessdate=2 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006022445/http://www.stevenvanackere.be/nl/actua/belgium-europe-and-the-arab-world-brussel-30-november-2010 |archivedate=6 October 2011}}</ref> On 15 July 2011, the Belgian Senate adopted a resolution urging the government to recognize Palestine on the pre-1967 borders.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Belgian Senators press for recognition of Palestine |url=http://english.ruvr.ru/2011/07/15/53263686.html |newspaper=Voice of Russia |date=15 July 2011 |accessdate=16 July 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723141042/http://english.ruvr.ru/2011/07/15/53263686.html |archivedate=23 July 2011}}</ref> Prime Minister [[Yves Leterme]] stressed the importance of achieving a unified EU position before September,<ref>{{cite news |title=Ashrawi Urges Belgium to Support Palestine's UN Membership |url=http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=17226 |date=5 September 2011 |publisher=Palestine News & Information Agency |accessdate=4 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322080358/http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=17226 |archivedate=22 March 2012}}</ref> though this never happened. The parties of the new centre right government have agreed to recognize Palestine. The Chamber of Representatives has already adopted a resolution in favour on 5 February 2015. The left-wing opposition called for an unconditional recognition of Palestine.<ref>{{cite web |url=http://www.hln.be/hln/nl/1281/Israel-Palestina/article/detail/2207745/2015/02/05/Kamer-brengt-Belgische-erkenning-Palestijnse-staat-dichterbij.dhtml |title=Kamer brengt Belgische erkenning Palestijnse staat dichterbij |work=HLN}}</ref><ref>{{cite web |url=http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.2168022 |title=België bereidt erkenning Palestina voor |work=deredactie.be}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 7 || {{flag|Cameroon}} || Cameroon officially supports a two-state solution.<ref name="cameroon-info">{{cite news |author=Noah Awana, Alain |title=La Palestine admise à l'UNESCO: Le Cameroun refuse de se prononcer |url=http://www.cameroon-info.net/article/la-palestine-admise-a-lunesco-le-cameroun-refuse-de-se-prononcer-134868.html |date=3 November 2011 |publisher=Cameroon-Info |language=French |accessdate=13 October 2017 |archivedate=14 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171014034928/http://www.cameroon-info.net/article/la-palestine-admise-a-lunesco-le-cameroun-refuse-de-se-prononcer-134868.html }}</ref> Although a member of the OIC, President [[پال بیا]] has developed strong ties with Israel since the mid-1980s.<ref>{{cite book |author=Peters, Joel |title=Israel and Africa: the problematic friendship |publisher=I.B. Tauris |year=1992 |pages=[https://archive.org/details/israelafricap00pete/page/134 134–5] |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete/page/134}}</ref> This perceived friendship has soured the country's traditionally close ties with Arab states, many of whom have withdrawn longstanding economic development assistance and pressed Biya to support Palestinian interests.<ref>{{cite book |author1=Coplin, W.D. |author2=O'Leary, M. |title=Political Risk Yearbook: 1990 |publisher=Cedar Tree House |year=1990 |isbn=978-1-85271-123-8}}</ref> Israeli Prime Minister Netanyahu asked Biya to oppose the United Nations resolution that would admit Palestine as a member state.<ref>{{cite news |author=Teke, Elvis |title=President Paul BIYA receives special message from Israeli Prime Minister |url=http://www.crtv.cm/cont/nouvelles/nouvelles_sola_fr.php?idField=9912&table=nouvelles&sub=national |archive-url=https://archive.is/20120729043007/http://www.crtv.cm/cont/nouvelles/nouvelles_sola_fr.php?idField=9912&table=nouvelles&sub=national |url-status=dead |archive-date=29 July 2012 |date=25 August 2011 |newspaper=Cameroon Radio Television |accessdate=19 September 2011 |archivedate=29 July 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20120729043007/http://www.crtv.cm/cont/nouvelles/nouvelles_sola_fr.php?idField=9912&table=nouvelles&sub=national }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="cameroon-info" /> || OIC <ref name="erekat" /> |- | 8 || {{flag|Canada}} || Canada supports the creation of a sovereign Palestinian state, but only as part of a "comprehensive, just and lasting peace settlement".<ref>{{cite news |author=Government of Canada |title=Canadian Policy on Key Issues in the Israeli–Palestinian Conflict |url=http://www.international.gc.ca/name-anmo/peace_process-processus_paix/canadian_policy-politique_canadienne.aspx?lang=eng&view=d |publisher=Ministry of Foreign Affairs and International Trade |accessdate=1 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811030300/http://www.international.gc.ca/name-anmo/peace_process-processus_paix/canadian_policy-politique_canadienne.aspx?lang=eng&view=d |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead}}</ref> The [[Premiership of Stephen Harper|Harper administration]] is traditionally regarded as a staunch supporter of Israel. In July 2011, the spokesman for Foreign Minister [[John Baird (Canadian politician)|John Baird]] stated, "Our government's long-standing position has not changed. The only solution to this conflict is one negotiated between and agreed to by the two parties. … One of the states must be a [[یہودی ریاست]] and recognized as such, while the Palestinian state is to be a [[Demilitarized zone|non-militarized]] one".<ref>{{cite news |title=Canada rejects Palestinian statehood bid at UN |url=http://www.cbc.ca/news/canada/story/2011/07/11/canada-palestine-state.html |date=11 July 2011 |newspaper=The Canadian Press |accessdate=1 August 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || |- | 9 || {{flag|Croatia}} || Croatia formalized relations with the [[تنظیم آزادی فلسطین|PLO]] on 31 March 2011. Former Croatian Prime Minister [[Jadranka Kosor]] stated in 2011 that her government supported the co-existence of two states, Israel and Palestine,<ref>{{cite news |author=Government of Croatia |title=Croatia to formalise relations with Palestinians |url=http://www.vlada.hr/en/naslovnica/novosti_i_najave/2011/ozujak/hrvatska_formalizira_odnose_s_palestincima |publisher=News and Announcements |date=31 March 2011 |accessdate=29 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928022241/http://www.vlada.hr/en/naslovnica/novosti_i_najave/2011/ozujak/hrvatska_formalizira_odnose_s_palestincima |archivedate=28 September 2011}}</ref> however Croatia abstained during voting on [[United Nations General Assembly resolution 67/19|upgrading Palestine to non-member observer state status in the United Nations and on admission of Palestine to UNESCO]]. Former Croatian Foreign Minister [[Vesna Pusić]] stated on 24 October 2014 that "Croatia will most likely recognize Palestine soon".<ref>{{cite web |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4583900,00.html |title=Croatia 'likely' to recognize Palestinian state |work=ynet}}</ref> Croatia tend to support Israel over Palestine because Palestine isn't recognized by the two main Croatian allies, [[ریاست ہائے متحدہ]] and [[یورپی اتحاد]], so if Croatian government decided to recognize Palestine it would threaten its very good relations with the EU and the US, and also because the situation in the Middle East is complicated and there is no guarantee that there would be peace and further existence of the Jewish state if Israel eventually decides to withdraw from the [[Israeli-occupied territories|occupied territories]].<ref>{{cite web |url=http://arhiva.nacional.hr/clanak/111139/hrvatsko-ne-palestincima |title=Hrvatsko 'NE' Palestincima |publisher=}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 10 || {{flag|Denmark}} || Denmark is a strong supporter of the Palestinian state-building agenda, advocating EU support to the Palestinian Authority's two-year deadline for the establishment of the necessary foundations for a viable state; a plan which expired in August 2011.<ref>{{cite web |author=Government of Denmark |title=Danish FM Espersen meets President Abbas in Copenhagen |url=http://www.ambdamaskus.um.dk/en/menu/TheEmbassy/News/DanishFMEspersenMeetsPresidentAbbasICopenhagen.htm?printmode=True |date=10 March 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006095358/http://www.ambdamaskus.um.dk/en/menu/TheEmbassy/News/DanishFMEspersenMeetsPresidentAbbasICopenhagen.htm?printmode=True |archivedate=6 October 2011}}</ref> During the campaign for the 2011 [[2011 Danish parliamentary election|elections]], the largest opposition party argued that Denmark should recognize the State of Palestine. Foreign Minister [[Lene Espersen]], however, warned that such a unilateral decision could have "more negative than beneficial" consequences, and stressed the need to co-ordinate policy with the EU.<ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |title=Denmark to recognize Palestine if Social Democrats win polls, report says |url=http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=272645 |date=19 May 2011 |newspaper=NOW Lebanon |accessdate=1 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915080249/http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=272645# |archive-date=15 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all |archivedate=15 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915080249/http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=272645 }}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU; [[Denmark–Palestine relations]] |- | 11 || {{flag|Eritrea}} || President [[Isaias Afewerki]] has stated that his government does not recognize Palestine.<ref name="erekat" /><ref>{{cite web |author=Government of Ethiopia |title=Democracy in Eritrea? Three generations away says President Isaias |url=http://www.mfa.gov.et/Press_Section/Week_Horn_Africa_October_15_2010.htm |work=A Week in the Horn |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=15 October 2010 |accessdate=15 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928101735/http://www.mfa.gov.et/Press_Section/Week_Horn_Africa_October_15_2010.htm |archivedate=28 September 2011}}</ref> In October 2010, he stated, "Israel needs a government, we must respect this. The Palestinians also need to have a dignified life, but it can not be the West Bank or Gaza. A two-state solution will not work. It's just to fool people. Israelis and Palestinians living in the same nation will never happen for many reasons. One option that may work is a [[Three-state solution|Transjordan]]. Israel may be left in peace and the Palestinian and Jordanian peoples are brought together and can create their own nation".<ref>{{cite news |author=Boström, Daniel |title='Jag har aldrig ägnat mig åt den frågan' |url=http://www.aftonbladet.se/nyheter/dawitisaak/article7933904.ab |newspaper=Aftonbladet |language=Swedish |date=11 October 2010 |accessdate=15 August 2011}} Translation at [http://hrc-eritrea.org/?p=131 Human Rights Concern Eritrea], accessed 15 August 2011.</ref> In his address to the UN General Assembly in 2011, Afewerki stated that "Eritrea reaffirms its long-standing support to the right of the Palestinian people to self-determination and an independent, sovereign state. It also upholds the right of Israel to live in peace and security within internationally recognized boundaries."<ref>{{cite web |title=President Isaias Afwerki’s Speech at the 66th UN General Assembly |url=http://www.tesfanews.net/archives/3979|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011125355/http://tesfanews.net/archives/3979|url-status=dead|archive-date=11 October 2011 |date=24 September 2011 |accessdate=29 November 2012 |publisher=TesfaNews}}</ref> On 29 November 2012, Eritrea voted in favour of a resolution to make Palestine non-member observer state at the UN. || style="text-align:center;" | Yes<ref>{{cite web |url=https://www.tesfanews.net/palestinian-un-bid-for-independence-and-eritrea/ |title=Palestinian UN Bid for Independence and Eritrea |date=22 September 2011 |publisher= |access-date=1 October 2020 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308215513/https://tesfanews.net/palestinian-un-bid-for-independence-and-eritrea/ |dead-url=yes }}</ref> || |- | 12 || {{flag|Estonia}} || During a meeting with Riyad al-Malki in June 2010, Foreign Minister [[Urmas Paet]] confirmed that Estonia supports the right to self-determination for the Palestinian people as well as a two-state solution.<ref>{{cite web |author=Government of Estonia |title=Foreign Minister Paet: Estonia Supports Right to Self-Determination for Palestine |url=http://www.vm.ee/?q=en/node/9638 |date=17 June 2010 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=7 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120614135033/http://www.vm.ee/?q=en%2Fnode%2F9638 |archivedate=14 June 2012}}</ref> Officials stated that the government would not adopt a position regarding the United Nations bid until the final wording of the resolution was published.<ref>{{cite news |author=Kahar, Andres |title=Estonia Remains Wait-and-See on 'Palestinian Question' |url=http://news.err.ee/politics/62414719-e29b-41a7-8240-b671af7306ef |date=8 September 2011 |newspaper=Eesti Rahvusringhääling |accessdate=8 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325071128/http://news.err.ee/politics/62414719-e29b-41a7-8240-b671af7306ef |archivedate=25 March 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Estonia">{{cite web |author=Government of Estonia |title=Diplomatic relations |url=http://www.vm.ee/?q=en/node/9975 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102005156/http://www.vm.ee/?q=en%2Fnode%2F9975 |archivedate=2 January 2011}}</ref> || EU |- | 13 || {{flag|Fiji}} || Fijian policy on the Israeli–Palestinian conflict is largely based on United Nations resolutions.<ref>{{cite web |author=Government of Fiji |title=Hansard for Friday, 24 May 2002 |url=http://www.parliament.gov.fj/hansard/viewhansard.aspx?hansardID=607&viewtype=full |publisher=House of Representatives |date=24 May 2002 |accessdate=29 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927072756/http://www.parliament.gov.fj/hansard/viewhansard.aspx?hansardID=607&viewtype=full |archivedate=27 September 2011}}</ref> In 2011, it was reported that Fiji's vote on Palestine's membership at the United Nations may have been the subject of classified communications passed between the Fijian and Vanuatuan governments.<ref>{{cite news |author=Wayne Madsen Report |title=Israel using "super-power" clout to scare up UN votes against Palestine independence |url=http://www.newsfollowup.com/Palestine.htm |date=28 June 2011 |publisher=NewsFollowUp.com |accessdate=29 August 2011 |archivedate=14 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190214233657/https://newsfollowup.com/Palestine.htm }}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 14 || {{flag|Finland}} || Finland supports a two-state solution to the conflict. In October 2014, president [[Sauli Niinistö]] said that Finland would not follow Swedish decision in recognizing the State of Palestine.<ref>{{cite news |title=Niinistö: Suomi ei seuraa Ruotsin mielipidettä Palestiinan tunnustamisessa |url=http://yle.fi/uutiset/niinisto_suomi_ei_seuraa_ruotsin_mielipidetta_palestiinan_tunnustamisessa/7513810 |date=7 October 2014 |publisher=Yle |accessdate=14 October 2014}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 15 || {{flag|France}} || According to President [[نکولس سرکوزی]], "France supports the solution of two nation states living side-by-side in peace and security, within safe and recognized borders."<ref name="naharnet">{{cite news |author=Staff writers |title=Netanyahu: Sarkozy Says Palestinians Must OK Israel as Jewish |url=http://www.naharnet.com/stories/en/6152-netanyahu-sarkozy-says-palestinians-must-ok-israel-as-jewish |date=5 May 2011 |newspaper=Naharnet |accessdate=20 September 2011}}</ref> In May 2011, Sarkozy said that if peace talks with Israel had not resumed by September, he would recognize the State of Palestine as part of its bid at the United Nations.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=France to Israel: Peace talks soon or we support Palestinian state |url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=france-peace-talks-soon-or-palestinian-state-2011-05-06 |date=6 May 2011 |newspaper=Hurriyet Daily News |accessdate=20 September 2011}}</ref> This echoed statements made in March by Nabil Shaath, who claimed to have received a promise from France that it would recognize in September a Palestinian state on the 1967 borders.<ref>{{cite news |author=Mu Xuequan |title=France to recognize Palestinian state in September |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-03/06/c_13763075.htm |date=5 March 2011 |newspaper=Xinhua |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110414145717/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-03/06/c_13763075.htm |archivedate=14 April 2011}}</ref> According to Israeli Prime Minister Netanyahu, however, Sarkozy had said that France's support would require the Palestinians to recognize Israel as the state of the Jewish people.<ref name="naharnet" /> This was confirmed in July, when Foreign Minister [[Alain Juppé]] stated that any solution to the conflict would require the recognition of "the nation-state of Israel for the Jewish people, and the nation-state of Palestine for the Palestinian people."<ref>{{cite news |author=Keinon, Herb |title=J'lem greets French edict on Israel as Jewish state |url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=231285 |date=27 July 2011 |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110802144530/http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=231285 |archivedate=2 August 2011}}</ref> This broke with the European Union's traditional position, which adamantly opposes any mention of Israel as a Jewish state.<ref>{{cite news |author=Gordon, Evelyn |title=Sarkozy Breaks a European Taboo on Jewish State |url=http://www.commentarymagazine.com/2011/07/28/sarkozy-breaks-a-european-taboo-on-jewish-state/ |date=28 July 2011 |newspaper=Commentary |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106042830/http://www.commentarymagazine.com/2011/07/28/sarkozy-breaks-a-european-taboo-on-jewish-state/ |archivedate=6 November 2011}}</ref> Sarkozy later turned around on this policy, reportedly saying that the idea of a Jewish state was "silly".<ref>{{cite news |author=Queenann, Gavriel |title=Sarkozy: Jewish State a 'Silly' Idea |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/148556 |date=6 October 2011 |newspaper=Arutz Sheva |accessdate=20 September 2011}}</ref> In August, Sarkozy stressed the importance of a united EU position on the September initiative, and proposed a compromise where the State of Palestine would be given observer status instead of full membership. The proposal, which was to prevent a split among members of the EU, included a promise from Paris and other members that they would vote for the resolution.<ref>{{cite news |author=Mohammed Mar'i |title=PA rejects Sarkozy's offer of Vatican style state |url=http://arabnews.com/middleeast/article496660.ece |date=2 September 2011 |newspaper=Arab News |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110904075339/http://arabnews.com/middleeast/article496660.ece |archivedate=4 September 2011}}</ref><ref name="rianov">{{cite news |title=France offers compromise over Palestine's UN bid |url=http://en.rian.ru/world/20110919/166955969.html |date=19 September 2011 |publisher=RIA Novosti |accessdate=20 September 2011}}</ref> In October 2014, France's foreign minister said France would recognize a Palestinian state even if peace talks with Israel fails.<ref>{{cite news |url=http://forward.com/articles/207341/france-says-will-recognize-state-of-palestine-if-t/? |title=France Says Will Recognize State of Palestine If Talks Fail |work=The Jewish Daily Forward |date=14 October 2014 |accessdate=14 October 2014}}</ref> On 2 December 2014 the French National Assembly approved a non-binding motion calling on the government to recognise Palestine.<ref>{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/12/french-mps-hold-palestine-vote-201412261417482498.html |title=French MPs recognise Palestine as state |date=2 December 2014 |accessdate=2 December 2014 |publisher=[[الجزیرہ]]}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU, UNSC (permanent) |- | 16 || {{flag|Germany}} || In April 2011, Chancellor [[انگیلا میرکل]] labelled the Palestinian bid for recognition a "unilateral step",<ref>{{cite news |author1=Marx, Bettina |author2=Scheschkewitz, Daniel |title=Palestinian independence plans unlikely to succeed |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15267617,00.html |date=26 July 2011 |newspaper=Deutsche Welle |accessdate=15 August 2011}}</ref> and stated unequivocally that Germany will not recognize a Palestinian state without its prior acceptance by Israel. "Unilateral recognitions therefore definitely do not contribute to achieving this aim … This is our stance now and it will be our stance in September. There needs to be mutual recognition, otherwise it is not a two-state solution".<ref>{{cite news |author=Connor, Richard |title=Merkel will not recognize unilaterally-declared Palestinian state |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,14974756,00.html |date=7 April 2011 |newspaper=Deutsche Welle |accessdate=15 August 2011}}</ref> She also reaffirmed her government's commitment to see an agreement reached as soon as possible. "We want a two-state solution. We want to recognize a Palestinian state. Let us ensure that negotiations begin. It is urgent".<ref>{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Merkel plays down French rift over Palestine |url=http://www.thelocal.de/politics/20110506-34837.html |date=6 May 2011 |newspaper=The Local |accessdate=15 August 2011}}</ref> {{show |Further details | The [[مشرقی جرمنی]] recognised the State of Palestine on 18 November 1988,<ref name="unesco" /> but it later [[جرمن اتحاد مکرر]] with the [[مغربی جرمنی]] and the current government does not recognise it.}} | style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 17 || {{flag|Greece}} || President [[Karolos Papoulias]] has stated that Greece ultimately supports the creation of a Palestinian state alongside Israel.<ref>{{cite news |author=Karaviti, F. |title=Papoulias visit to Palestinian Authority |url=http://www.hri.org/news/greek/ana/2011/11-07-13.ana.html |date=13 July 2011 |issue=3836 |newspaper=Athens News Agency: Daily News Bulletin in English |publisher=Hellenic Resources Network |accessdate=15 August 2011 |archivedate=3 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121003035328/http://www.hri.org/news/greek/ana/2011/11-07-13.ana.html }}</ref> Under previous governments, Greece garnered a reputation as a staunch supporter of the Palestinian cause.<ref>{{cite book |author=Government of Israel |chapter=Introduction |title=Greece's Relations with Israel, 1961–1967|chapter-url=https://www.archives.gov.il/archivegov_eng/publications/electronicpirsum/greece/introduction1.htm |publisher=Israel State Archives |series=Documents on the Foreign Policy of Israel |accessdate=15 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006094718/http://www.archives.gov.il/archivegov_eng/publications/electronicpirsum/greece/introduction1.htm |archivedate=6 October 2011}}</ref> Within the wider Arab–Israeli conflict, [[Andreas Papandreou]] maintained a stronger stand against Israel than any other government in the European Community. Diplomatic relations were founded with the PLO in 1981, while relations with Israel were maintained only at the consular level until Greece's formal recognition of Israel in 1990 under [[Konstantinos Mitsotakis|Mitsotakis]].<ref>{{cite journal |author=Kaminaris, S.C. |title=Greece and the Middle East |url=http://meria.idc.ac.il/journal/1999/issue2/jv3n2a4.html |journal=Middle East Review of International Affairs |volume=3 |issue=2 |date=June 1999 |publisher=Rubin, Barry; Global Research in International Affairs |accessdate=15 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907015834/http://meria.idc.ac.il/journal/1999/issue2/jv3n2a4.html |archivedate=7 September 2011}}</ref> Since the formation of current foreign policy under [[George Papandreou]], Greece has seen a rapid improvement in relations with Israel,<ref>{{cite news |last=Marcus |first=Jonathan |title=Israel woos Greece after rift with Turkey |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11556442 |work=BBC News |publisher=British Broadcasting Corporation |date=16 October 2010 |accessdate=15 August 2011}}</ref> leading the media to mark the conclusion of Greece's pro-Palestinian era.<ref>{{cite news |last=Athanasiadis |first=Iason |title=A Mediterranean Battlefield |url=http://www.majalla.com/eng/2011/01/article1992 |newspaper=Al Majalla |date=31 January 2011 |accessdate=15 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714231233/http://www.majalla.com/eng/2011/01/article1992 |archive-date=14 July 2014 |url-status=dead |archivedate=14 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714231233/http://www.majalla.com/eng/2011/01/article1992 }}</ref> However, in December 2015, Greece's parliament voted in favour of a motion requesting that the government recognize Palestine.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/greek-parliament-votes-to-recognize-palestinian-state-1450783327 |title=Greek Parliament Recognizes Palestinian State in Symbolic Vote |date=22 December 2015 |accessdate=22 December 2015 |newspaper=Wall Street Journal}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 18 || {{flag|Ireland}} || In January 2011, Ireland accorded the Palestinian delegation in [[ڈبلن]] diplomatic status.<ref>{{cite news |author=Jones, Ryan |title=Europe starts process of recognizing Palestine |url=http://www.israeltoday.co.il/tabid/178/nid/22629/Default.aspx |date=26 January 2011 |newspaper=Israel Today |accessdate=4 September 2011}}</ref> A few months later, their Foreign Affairs Minister stated that Ireland would "lead the charge" in recognizing Palestinian statehood, but that it would not come until the PNA was in full and sole control over its territories.<ref>{{cite news |title=Gilmore 'hopes to recognise full Palestinian state' |url=http://jrnl.ie/108152 |date=22 March 2011 |newspaper=The Journal |accessdate=4 September 2011}}</ref> In October 2014, the [[ایوان بالا آئرلینڈ]] of the [[اراکتس]] unanimously passed a motion calling on the Government to recognize the State of Palestine.<ref name="ireland 2014">{{cite news |title=Senators have agreed to recognise Palestine as an independent state |url=http://www.thejournal.ie/seanad-vote-palestine-1738722-Oct2014/ |date=22 October 2014 |newspaper=TheJournal.ie |publisher=Distilled Media Ltd |accessdate=7 November 2014}}</ref> In December 2014, the [[ایوان زیريں آئرلینڈ]] of Ireland's Parliament followed suit.<ref>{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/188509 |title=Irish Parliament Urges Government to Recognize 'Palestine' |date=10 December 2014 |accessdate=10 December 2014 |first=Ben |last=Ariel}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 19|| {{flag|Israel}} || ''[[#Israeli position|See above]]'' || style="text-align:center;" | Yes || |- | 20|| {{flag|Italy}} || In May 2011, at an event in Rome celebrating Israel's independence, then Prime Minister [[Silvio Berlusconi]] said that [[اطالیہ]] would not recognize a unilateral declaration of Palestinian statehood, pledging his country's support for Israel.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Berlusconi: Italy won't recognize Palestinian state |url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?ID=220191&R=R1 |date=12 May 2011 |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=17 September 2011}}</ref> In June, he reiterated Italy's position against unilateral actions on either side of the [[Israeli–Palestinian conflict|conflict]], stressing that "peace can only be reached with a common initiative through negotiations".<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Israel hails Italy's opposition to Palestinian state bid |url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=396359 |date=13 June 2011 |publisher=Ma'an News Agency |accessdate=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815033940/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=396359 |archive-date=15 August 2014 |url-status=dead}}</ref> This position was shared by parliamentarians, who drafted a letter to the United Nations stating that "a premature, unilateral declaration of Palestinian statehood would […] undermine rather than resolve the Israeli–Palestinian peace process".<ref>{{cite news |author=Benari, Elad |title=Italian MPs Write Letter Against Unilateral PA Move |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/146549#.TnSa8mHts1E |date=10 August 2011 |newspaper=Arutz Sheva |accessdate=17 September 2011}}</ref> Nevertheless, at the same time, Italy upgraded the diplomatic status of the Palestinian delegation in [[روم]] to a [[سفارتخانہ]], similarly to what other EU countries were doing, giving the head of the delegation [[سفیر (سفارتی عہدہ)]].<ref name=ItaPal>{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Italy upgrades Palestinian delegation to mission |url=http://www.eubusiness.com/news-eu/israel-palestinians.9zp |date=16 May 2011 |newspaper=EUbusiness |accessdate=4 September 2011 |archivedate=28 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181028190315/https://www.eubusiness.com/news-eu/israel-palestinians.9zp/ }}</ref> Moreover, on 31 October 2011, Italy [[Abstention|did not oppose]] Palestine's [[State of palestine#2011 UNESCO membership|UNESCO membership bid]]<ref>{{cite web |title=How Unesco countries voted on Palestinian membership |url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/01/unesco-countries-vote-palestinian-membership |work=The Guardian}}</ref> and, on 29 November 2012, Italy voted in favour of [[UN Resolution 67/19]], giving Palestine a [[United Nations General Assembly observers#Non-member states|non-member observer state]] status at the United Nations.<ref>{{cite web |title=UN general assembly makes resounding vote in favour of Palestinian statehood |url=https://www.theguardian.com/world/2012/nov/29/united-nations-vote-palestine-state |work=The Guardian}}</ref> Italy's opposition to unilateral actions was reiterated on 21 December 2017, when it voted in favour of a UN draft resolution calling on all countries to comply with [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل]] resolutions regarding the [[status of Jerusalem]],<ref>{{cite web |title=General Assembly demands all States comply with UN resolutions regarding status of Jerusalem |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=58330#.WjwBaVXibIU |work=U.N. News Centre}}</ref> following the decision by the U.S. to [[U.S. recognition of Jerusalem|move its embassy]] to Israel from [[تل ابیب]] to the [[یروشلم|city]].<ref>{{cite web |title=Jerusalem: UN resolution rejects Trump's declaration |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42446027 |work=BBC News}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 21 || {{flag|Jamaica}} || Like other members of the Caribbean Community, Jamaica supports a two-state solution.<ref>{{cite web |author=Government of Jamaica |title=Jamaica's Position on Gaza Conflict and Zimbabwe Outlined |url=http://www.jis.gov.jm/news/archive/18040-foreign_affairs-jamaica-s-position-on-gaza-conflict-and-zimbabwe-outlined |date=15 January 2009 |publisher=Jamaica Information Service |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402145031/http://www.jis.gov.jm/news/archive/18040-foreign_affairs-jamaica-s-position-on-gaza-conflict-and-zimbabwe-outlined |archivedate=2 April 2012}}</ref> In 2010, Prime Minister [[Bruce Golding]] expressed hope for "a just, lasting and comprehensive peace in the Middle East that guarantees the security of Israel and the unquestioned recognition of a Palestinian state."<ref>{{cite web |author=Golding, Bruce |title=Statement by the Honourable Bruce Golding, Prime Minister of Jamaica in the general debate at the 65th Session of the United Nations General Assembly |url=http://www.opm.gov.jm/news_and_public_affairs/speeches/pm_golding_addresses_un_general_assembly_2010 |date=27 September 2010 |publisher=Government of Jamaica, Office of the Prime Minister |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117145307/http://www.opm.gov.jm/news_and_public_affairs/speeches/pm_golding_addresses_un_general_assembly_2010 |archivedate=17 January 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 22 || {{flag|Japan}} || Japan supports a two-state solution to the conflict,<ref>{{cite web |author=Government of Japan |title=Meeting between Foreign Minister Matsumoto and Jordanian Minister of Planning and Cooperation Hassan |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2011/6/0609_05.html |date=9 June 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=19 September 2011}}</ref> and is firmly committed to the establishment of a Palestinian state.<ref>{{cite news |title=Prime Minister Dr. Salam Fayyad inaugurated the JAIP |url=http://www.jaipark.com/in.php?id=6 |date=28 November 2010 |publisher=Jericho Agro-Industrial Park |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110323205233/http://www.jaipark.com/in.php?id=6 |archivedate=23 March 2011}}</ref> In October 2007, a Japanese Justice Ministry official said "Given that the Palestinian Authority has improved itself to almost a full-fledged state and issues its own passports, we have decided to accept the Palestinian nationality".<ref>{{cite web |title=Japan to recognize Palestinian nationality |url=http://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=1846153&language=en |website=kuna.net.kw/ |publisher=Kuwait News Agency (KUNA) |accessdate=2 July 2014}}</ref> Responding to Israeli settlement activities in 2010, the Japanese government stated that it would not recognize any act that prejudges the final status of Jerusalem and the territories in the pre-1967 borders.<ref>{{cite web |author=Government of Japan |title=Statement … on the decision of the Government of Israel regarding the construction of housing units at settlements in West Bank including East Jerusalem |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2010/3/0311_01.html |date=11 March 2010 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=19 September 2011}}</ref> Likewise, in January 2011, it declared that it would not recognize the annexation of East Jerusalem by Israel.<ref>{{cite web |author=Government of Japan |title=Statement by Mr. Seiji Maehara, Minister for Foreign Affairs of Japan, on the demolition of the Shepherd's Hotel in East Jerusalem |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2011/1/0111_04.html |date=11 January 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=19 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || |- | 23 || {{flag|Kiribati}} || During the summit of the [[Pacific Islands Forum]] in early September 2011, the foreign minister of Kiribati reportedly expressed support for the Palestinian position.<ref name="pif1">{{cite news |author=Palestinian National Authority |script-title=ar:المالكي يلتقي عددا من وزراء الخارجية على هامش منتدى الباسيفك |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1244 |date=6 September 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=9 September 2011 |language=Arabic |archive-url=https://archive.today/20121209063931/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1244 |archive-date=9 December 2012 |url-status=dead |title=Archive copy |archivedate=9 December 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20121209063931/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1244 }}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 24 || {{flag|South Korea}} ||The government of South Korea does not recognize the State of Palestine.<ref>{{cite web |author=Government of the Republic of Korea |title=Palestine |url=http://www.mofat.go.kr/english/regions/meafrica/20070824/1_1363.jsp |publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20130703022353/http://www.mofat.go.kr/english/regions/meafrica/20070824/1_1363.jsp |archivedate=3 July 2013}}</ref> However, South Korea established the representative office in [[رام اللہ]]. || style="text-align:center;" | Yes || |- | 25 || {{flag|Latvia}} || Latvia supports a two-state solution to the conflict and provides development assistance to the Palestinian National Authority.<ref>{{cite web |author=Permanent Representation of the Republic of Latvia to the European Union |title=Foreign Minister acknowledges Latvia's readiness to engage in co-operation projects with PNA |url=http://www.mfa.gov.lv/en/brussels/news/embassy-news/news/?pg=10850 |date=24 September 2008 |publisher=Government of Lithuania |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117152759/http://www.mfa.gov.lv/en/brussels/news/embassy-news/news/?pg=10850 |archivedate=17 January 2012}}</ref><ref>{{cite web |author=Government of Lithuania |title=Latvia offers training in environmental management for Palestinian National Authority staff |url=http://www.mfa.gov.lv/en/news/press-releases/2010/november/5-11/ |date=5 November 2010 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 26 || {{flag|Liechtenstein}} || Liechtenstein relies on Switzerland to carry out most of its foreign affairs.<ref name="watson">{{Cite book |author=Watson, G.R. |title=The Oslo Accords:international law and the Israeli-Palestinian peace agreements |year=2000 |publisher=Oxford University Press |page=298 |isbn=978-0-19-829891-5}}</ref> In January 2011, it co-sponsored a draft resolution guaranteeing the Palestinian people's right to self-determination,<ref name="majoor" /> and stated that this right must be exercised with a view to achieving a viable and fully sovereign Palestinian state.<ref>{{cite web |author=United Nations General Assembly |title=Summary record of the 50th meeting |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/11C4F8C8DBF8EF8885257870006CDB52 |date=20 January 2011 |publisher=Chief of the Official Records |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529050417/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/11C4F8C8DBF8EF8885257870006CDB52 |archivedate=29 May 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 27 || {{flag|Lithuania}} || Like the rest of the European Union, Lithuania supports a two-state solution including an independent Palestinian state.<ref>{{cite news |author=Pavilenene, Danuta |title=Lithuania and Israel discussed steps towards boosting investment, trade and tourism between countries |url=http://www.baltic-course.com/eng/good_for_business/?doc=40509 |date=5 May 2011 |newspaper=The Baltic Course |accessdate=19 September 2011}}</ref> Regarding the Palestinian push for United Nations membership, Foreign Minister [[Audronius Ažubalis]] stressed the importance of maintaining a unanimous and well-balanced EU position which encouraged both parties to resume peace talks.<ref>{{cite news |author1=Government of Lithuania |author2=Ministry of Foreign Affairs |title=Lithuanian Foreign Minister Emphasizes Eastern [Partnership], Situation in Ukraine and Belarus |url=http://democraticbelarus.eu/node/13417 |date=6 September 2011 |publisher=European Commission, Office for Democratic Belarus |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120319204115/http://democraticbelarus.eu/node/13417 |archivedate=19 March 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 28 || {{flag|Luxembourg}} || In an interview with Foreign Minister [[Jean Asselborn]] in March 2011, ''The Jerusalem Post'' stated that Luxembourg was considered among the "least friendly" countries to Israel in the EU.<ref>{{cite news |title=Jean Asselborn au sujet du conflit israélo-palestinien |url=http://www.gouvernement.lu/salle_presse/interviews/2011/03-mars/01-asselborn/index.html |newspaper=The Jerusalem Post |publisher=Government of Luxembourg, Information and Press Service |date=1 March 2011 |accessdate=4 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524082655/http://www.gouvernement.lu/salle_presse/interviews/2011/03-mars/01-asselborn/index.html |archivedate=24 May 2011}}</ref> Asselborn himself has been described as openly pro-Palestinian.<ref>{{cite news |author=Rettman, Andrew |title=Ashton's secret diplomacy upsets EU states |url=http://euobserver.com/24/32535 |date=23 June 2011 |newspaper=EU Observer |accessdate=5 September 2011 |archivedate=6 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120506102948/http://euobserver.com/24/32535 }}</ref> In response to divisions within the EU regarding the Palestinians' September bid for UN membership, Asselborn reportedly urged the PNA to accept an upgrade in its observer status and not ask for membership. He insisted, "We cannot let the Palestinians leave New York at the end of the month with nothing",<ref name="assel">{{cite news |author=Armellini, Alvise |title=Interview: EU can't let Palestinians leave UN assembly "with nothing" |date=3 September 2011 |newspaper=Monsters and Critics}}</ref> He referred to the positions of four members in particular that stood as an obstacle to the achievement of a common position,<ref name="pif1" /> but that he "cannot agree to say no" to the Palestinian endeavour.<ref name="maan1">{{cite news |title=Aide: Abbas to reveal political strategy ahead of UN bid |url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=417450 |publisher=Ma'an News Agency |date=3 September 2011 |accessdate=4 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620004702/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=417450 |archive-date=20 June 2013 |url-status=dead}}</ref> He noted that securing the support of all EU nations would have been a great moral advantage for Palestine.<ref name="assel" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 29 || {{flag|Mexico}} || Mexico maintains a policy of supporting a two-state solution.<ref>{{cite web |author=Government of Mexico |title=Encuentro de la Secretaria de Relaciones Exteriores, Patricia Espinosa Cantellano, con el Ministro de Asuntos Exteriores de la Autoridad Nacional Palestina, Riad Malki |url=http://www.sre.gob.mx/csocial/contenido/comunicados/2009/feb/cp_046.html |date=23 February 2009 |publisher=Secretary of External Relations |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110421004410/http://www.sre.gob.mx/csocial/contenido/comunicados/2009/feb/cp_046.html |archivedate=21 April 2011}}</ref> Palestinian and Israeli officials expected Mexico to follow South American countries in recognizing the State of Palestine in early 2011.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Maliki: Mexico to recognize Palestinian State |url=http://www.jpost.com/Headlines/Article.aspx?id=202780 |date=9 January 2011 |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=17 September 2011}}</ref><ref>{{cite news |author=Medzini, Ronen |title=Ben-Eliezer: US may recognize Palestinian state |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4004405,00.html |date=26 December 2010 |newspaper=Ynet News |publisher=Yedioth Internet |accessdate=19 September 2011}}</ref> Its position on the matter is seen as influential in Latin America, and therefore critical to both proponents and opponents.<ref>{{cite news |author=Medzini, Ronen |title=Israel fights recognition of Palestinian state |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4002381,00.html |date=21 December 2010 |newspaper=Ynet News |publisher=Yedioth Internet |accessdate=19 September 2011}}</ref> Opposition parties have urged the government to recognize a Palestinian state as part of the September initiative, putting down its hesitance to U.S. pressure.<ref>{{cite news |title=PRD pide a México reconocer a Palestina como Estado |url=http://www.aztecanoticias.com.mx/notas/mexico/71483/prd-pide-a-mexico-reconocer-a-palestina-como-estado |date=12 September 2011 |newspaper=Azteca Noticias |publisher=Azteca Internet |accessdate=19 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129031046/http://www.aztecanoticias.com.mx/notas/mexico/71483/prd-pide-a-mexico-reconocer-a-palestina-como-estado |archive-date=29 November 2014 |url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || |- | 30 || {{sort|Micronesia|{{flag|Federated States of Micronesia}}}} || The FSM is a consistent supporter of Israel, especially in international resolutions,<ref name="micro">{{cite book |author=Usa Ibp Usa |title=Micronesia Country Study Guide |publisher=International Business Publications |year=2009 |page=38 |isbn=978-1-4387-3268-8}}</ref> though this is due in part to its association with the United States.<ref name="watson" /> During the summit of the [[Pacific Islands Forum]] in September 2011, the leader of the Micronesian delegation reportedly stated his country's solidarity with the Palestinian people's suffering and support for their right to self-determination. Regarding the PNA's endeavour to gain admission to the United Nations, however, the official stated that the [[Compact of Free Association|agreements]] signed with the U.S. prevented the FSM from voting according to its government's wishes in cases where they conflicted with those of the U.S.<ref name="pif1" /> In reference to Israel's continued development assistance to Micronesians, another diplomat noted, "We need Israeli expertise, so I don't see a change in our policy anytime soon."<ref name="micro" /> || style="text-align:center;"| No || |- | 31 || {{flag|Moldova}} || Moldova maintains a policy of neutrality in international affairs. It has expressed full support for the Quartet [[Road map for peace|principles]] for the settlement of the Israeli–Palestinian conflict,<ref>{{cite web |author=Government of Moldova |title=Israel removes the fee for visas for moldovan citizens traveling to this country |url=http://www.mfa.gov.md/consular-news/487584/ |date=20 June 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs and European Integration |accessdate=20 September 2011}}</ref> which call for an independent Palestinian state. || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Moldova |title=Bilateral cooperation: Palestine |url=http://www.mfa.gov.md/politica-externa/ps/ |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=1 January 2011 |language=ro}}</ref> || |- | 32 || {{flag|Myanmar}} || Myanmar is one of only two members of the [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک]] that has not recognized the State of Palestine, alongside Singapore.<ref name="recognitionByThailand" /><ref>{{cite news |author1=Abdul Khalik |author2=Desy Nurhayati |title=Palestine gets NAM support for liberty, UN membership |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/05/28/palestine-gets-nam-support-liberty-un-membership.html |date=28 May 2011 |newspaper=The Jakarta Post |accessdate=19 September 2011}}</ref> Former foreign affairs minister [[Win Aung (minister)|Win Aung]] stated in 2000 that Myanmar supports a two-state solution within internationally recognized borders.<ref>{{cite web |author=U Win Aung |title=Statement by His Excellency U Win Aung Minister for Foreign Affairs and Chairmen of the Delegation of the Union of Myanmar |url=https://www.un.org/ga/webcast/statements/myanmarE.htm |date=20 September 2000 |publisher=United Nations |accessdate=19 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;" | No || |- | 33 || {{flag|Nauru}} || During the [[Pacific Islands Forum]] in early September 2011, Foreign Affairs Minister [[Kieren Keke]] confirmed his nation's solidarity with the Palestinian people and their right to self-determination.<ref name="pif2">{{cite news |author=Palestinian National Authority |script-title=ar:المالكي يواصل مشاوراته مع وزراء خارجية دول الباسيفيك |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1246 |date=9 September 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=9 September 2011 |language=Arabic |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330213052/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1246 |archive-date=30 March 2012 |url-status=dead |title=Archive copy |archivedate=30 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330213052/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1246 }}</ref> The PNA's foreign ministry published a statement prior to the summit claiming that most Pacific island nations would vote against a United Nations resolution regarding the Palestinian state.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Foreign Minister to Attend Pacific Island Forum |url=http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=17202|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322173558/http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=17202|url-status=dead|archive-date=22 March 2012 |date=4 September 2011 |publisher=Palestine News & Information Agency |accessdate=9 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 34 || {{flag|Netherlands}} || In June 2011, Foreign Minister [[Uri Rosenthal]] stated that the request to admit Palestine at the United Nations would "not be supported by the Netherlands". He called instead for a resumption of negotiations: "We will continue to stress for a restart to direct negotiations."<ref name="hstimes">{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Dutch deny support for Palestinian statehood |url=http://www.hindustantimes.com/Dutch-deny-support-for-Palestinian-statehood/Article1-715917.aspx |date=1 July 2011 |newspaper=Hindustan Times |publisher=HT Media Limited |accessdate=17 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110804033754/http://www.hindustantimes.com/Dutch-deny-support-for-Palestinian-statehood/Article1-715917.aspx |archivedate=4 August 2011}}</ref> He insisted that a peace deal must be based "on an agreement between all parties",<ref name="yahoo" /> and that the Netherlands was opposed to anything done without the consent of both parties.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Recognition of a Palestinian state: the EU is trying to remain united |url=http://www.pisqa.com/09/recognition-of-a-palestinian-state-the-eu-is-trying-to-remain-united/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325192725/http://www.pisqa.com/09/recognition-of-a-palestinian-state-the-eu-is-trying-to-remain-united/ |url-status=dead |archive-date=25 March 2012 |date=2 September 2011 |newspaper=PISQA |accessdate=17 September 2011 |archivedate=25 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325192725/http://www.pisqa.com/09/recognition-of-a-palestinian-state-the-eu-is-trying-to-remain-united/ }}</ref> Abbas highlighted the importance of the Dutch role in the peace process, precisely because it maintained close ties with Israel: "It doesn't disturb us at all. They play a very important role and the Palestinian people are very appreciative of their help."<ref name="hstimes" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 35 || {{flag|New Zealand}} || New Zealand support a two-state solution to the peace process.<ref name="nz">{{cite news |author=Trevett, Claire |title=Palestinians ask NZ to back bid for UN membership |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10750446 |date=9 September 2011 |newspaper=The New Zealand Herald |accessdate=4 September 2011}}</ref> It also maintains a policy of not expressing explicit recognition of new states, preferring to imply recognition through actions rather than formal declarations. For Palestine, this would mean upgrading its accredited delegation to a diplomatic status.<ref>{{cite news |author=Young, Jane |title=New Zealand needs to vote for Palestine |url=http://pundit.co.nz/content/new-zealand-needs-to-vote-for-palestine |date=17 July 2011 |newspaper=Pundit |accessdate=9 September 2011}}</ref> In early September 2011, Foreign Minister [[Murray McCully]] said that the government would not make a decision until the wording of the resolution was released. "We've got a reputation for being fair minded and even handed on this matter and all we can do is wait to see the words.<ref name="nz" /> He also told Riyad al-Malki that he had refused to give any pledges Israel to oppose to vote.<ref name="pif1" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="pacdel" /> || |- | 36 || {{sort|North Macedonia|{{flag|North Macedonia}}}} || According to Foreign Minister [[Nikola Poposki]], stated, the Macedonian position will be built in accordance with the views of the European Union and its strategic partners.<ref>{{cite news |title=FM Poposki meets his EU colleagues in Poland |url=http://macedoniaonline.eu/content/view/19036/45/ |date=3 September 2011 |publisher=Macedonia International News Agency |accessdate=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120220631/http://macedoniaonline.eu/content/view/19036/45/ |archive-date=20 November 2011 |url-status=dead |archivedate=20 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111120220631/http://macedoniaonline.eu/content/view/19036/45/ }}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 37 || {{flag|Norway}} || Norway upgraded the Palestinian mission in [[اوسلو]] to an embassy in December 2010, and Foreign Minister [[Jonas Gahr Støre]] called for the creation of a Palestinian state within the following year.<ref>{{cite news |author=Stigset, Marianne |title=Norway Calls for Palestinian State, Gives Diplomatic Mission Embassy Rank |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-15/norway-calls-for-palestinian-state-gives-diplomatic-mission-embassy-rank.html |newspaper=Bloomberg |date=15 December 2010 |accessdate=15 December 2010}}</ref> In January 2011, Støre stated that, should negotiations with Israel fail to make progress by September, his country would recognize Palestine within the United Nations framework.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Norway to recognise Palestine if peace talks fail |url=http://www.icenews.is/index.php/2011/01/20/norway-to-recognise-palestine-if-peace-talks-fail/ |date=20 January 2011 |newspaper=Ice News |accessdate=1 August 2011 |archivedate=8 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108120827/http://www.icenews.is/index.php/2011/01/20/norway-to-recognise-palestine-if-peace-talks-fail/ }}</ref><ref>{{cite news |author=Ravid, Barak |title=Norway may recognize Palestinian state if peace process remains stalled |url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/norway-may-recognize-palestinian-state-if-peace-process-remains-stalled-1.346788 |date=3 March 2011 |newspaper=Haaretz |accessdate=1 August 2011 |archivedate=28 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128172426/http://www.haaretz.com/print-edition/news/norway-may-recognize-palestinian-state-if-peace-process-remains-stalled-1.346788 }}</ref> Following a meeting with Abbas in July 2011, Støre claimed that it was "perfectly legitimate" for the Palestinians to seek a vote on recognition of statehood.<ref>{{cite news |author=NewsGuy |title=Norway To Back Palestinian State |url=http://www.therightperspective.org/2011/07/23/norway-to-back-palestinian-state/ |newspaper=The Right Perspective |date=23 July 2011 |publisher=Goodman, Peter |accessdate=1 August 2011 |archivedate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011071140/http://www.therightperspective.org/2011/07/23/norway-to-back-palestinian-state/ }}</ref> "The fundamental Norwegian view is that a people have the right to use UN institutions to clarify questions about the legitimacy of their status in the world. We are opposed to denying this to the Palestinians". The minister withheld full commitment until the request was officially announced,<ref>{{cite news |author=Corfield, Gareth |title=Støre cautiously endorses Palestinian UN recognition bid |url=http://theforeigner.no/pages/news/stre-cautiously-endorses-palestinian-un-recognition-bid/ |newspaper=The Foreigner |date=19 July 2011 |accessdate=1 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929222312/http://theforeigner.no/pages/news/stre-cautiously-endorses-palestinian-un-recognition-bid/ |archive-date=29 September 2011 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |author=Ynet News |title=Norway youths discussed Palestine prior to attack |url=http://www.sanfranciscosentinel.com/?p=144133 |newspaper=San Francisco Sentinel |date=23 July 2011 |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028083011/http://www.sanfranciscosentinel.com/?p=144133 |archivedate=28 October 2011}}</ref> after which, on 18 September, he confirmed that Norway would lend its support: "Norway will support this and is prepared to recognize a Palestinian state."<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Norway FM: We will recognize Palestinian state |url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/norway-fm-we-will-recognize-palestinian-state-1.385141 |date=18 September 2011 |newspaper=Haaretz |accessdate=17 September 2011 |archivedate=11 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411151637/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/norway-fm-we-will-recognize-palestinian-state-1.385141 }}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || |- | 38 || {{flag|Panama}} || Panama has not indicated its position regarding a vote on statehood,<ref>{{cite news |title=Symbolic Recognition of Palestinian State by Latin American Countries |url=http://www.adl.org/main_International_Affairs/Recognition-of-Palestinian-State.htm |date=24 January 2011 |publisher=Anti-Defamation League |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110412030240/http://www.adl.org/main_International_Affairs/Recognition-of-Palestinian-State.htm |archivedate=12 April 2011}}</ref> and is reported to be undecided on the matter.<ref name="caribsytd" /> President [[Ricardo Martinelli]] has a record of supporting Israel in UN resolutions,<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Palestinian National Authority Condemns Martinelli Comments |url=http://www.thepanamadigest.com/2010/03/palestinian-national-authority-condemns-martinelli-comments/ |date=5 March 2011 |newspaper=The Panama Digest |accessdate=1 August 2011 |archivedate=8 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100308164152/http://www.thepanamadigest.com/2010/03/palestinian-national-authority-condemns-martinelli-comments/ }}</ref> and has reportedly resisted pressure from other Latin American governments to recognize Palestine.<ref>{{cite news |author=Kampeas, Ron |title=Price for Israel support: Come to Panama and enjoy the food and Wi-Fi |url=http://blogs.jta.org/politics/article/2011/04/28/3087236/price-for-israel-support-come-to-panama-and-enjoy-the-food-and-wi-fi |date=28 April 2011 |publisher=Jewish Telegraphic Agency |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117182233/http://blogs.jta.org/politics/article/2011/04/28/3087236/price-for-israel-support-come-to-panama-and-enjoy-the-food-and-wi-fi |archivedate=17 January 2012}}</ref> The [[Central American Integration System]] (SICA) was expected to adopt a joint position on the issue at its summit on 18 August,<ref>{{cite web |author=Government of Honduras |title=Presidente Lobo Sosa pide de nuevo a empresarios tocarse el corazón |url=http://www.presidenceducameroun.com/news/?lang=en&mode=newsdetails&id=1285 |publisher=Office of the President |language=Spanish |date=2 August 2011 |accessdate=10 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715112334/http://www.presidenceducameroun.com/news/?lang=en&mode=newsdetails&id=1285 |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead}}</ref> but Panama insisted that discussion should retain a regional focus and the matter was not included on the final agenda.<ref name="sica">{{cite news |author=Medzini, Ronen |title=Central America 'battles' over PA's UN bid |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4112571,00.html |date=22 August 2011 |newspaper=Yedioth Internet |accessdate=27 August 2011}}</ref> In early September, Foreign Minister Roberto Henriquez said that the government's decision would not be made public until its vote is cast, but added, "It is very important that the birth of this country and its recognition in the international forum is previously accompanied by a full peace agreement with its neighbour, Israel."<ref>{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Panamá condiciona reconocimiento de Palestina |url=http://www.telemetro.com/noticias/2011/09/08/80967/panama-condiciona-reconocimiento-palestina |date=8 September 2011 |newspaper=Telemetro |publisher=Corporación Medcom Panamá, S.A |language=Spanish |accessdate=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319013318/http://www.telemetro.com/noticias/2011/09/08/80967/panama-condiciona-reconocimiento-palestina |archive-date=19 March 2012 |url-status=dead |archivedate=19 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120319013318/http://www.telemetro.com/noticias/2011/09/08/80967/panama-condiciona-reconocimiento-palestina }}</ref> On 4 July 2015, Panama's Vice President and Foreign Minister Isabel De Saint Malo de Alvarado said that her government is looking at ways to recognize the State of Palestine without affecting their "close relationship" with Israel.<ref>{{cite web |url=http://www.newsroompanama.com/news/panama/panama-looking-to-recognize-palestine-state |title=Panama looking to recognize Palestine State |date=4 July 2015 |newspaper=newsroompanama |publisher=Newsroom Panama, S.A |accessdate=4 October 2015}}</ref>|| style="text-align:center;" | No || |- | 39 || {{flag|Portugal}} || In February 2011, several parliamentary factions proposed resolutions calling on the government to recognize the State of Palestine.<ref>{{cite news |author=Silva, Bárbara |title=Parlamento avança para reconhecer Estado palestiniano |url=https://economico.sapo.pt/noticias/nprint/110670.html |date=9 February 2011 |newspaper=Económico |accessdate=29 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007091416/http://economico.sapo.pt/noticias/nprint/110670.html |archive-date=7 October 2011 |url-status=dead}}</ref> However, these were dismissed by the two majority parties, which insisted on a prior settlement acceptable to both Palestinians and Israelis.<ref>{{cite news |author=Lusa |title=PS e PSD rejeitam proposta para reconhecer-se o Estado da Palestina |url=http://www.publico.pt/Mundo/ps-e-psd-rejeitam-proposta-para-reconhecerse-o-estado-da-palestina_1479482 |date=9 February 2011 |newspaper=Público |publisher=Público Comunicação Social S.A |language=Portuguese |accessdate=29 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110219002007/http://www.publico.pt/Mundo/ps-e-psd-rejeitam-proposta-para-reconhecerse-o-estado-da-palestina_1479482 |archivedate=19 February 2011}}</ref> Foreign Minister [[Paulo Portas]] stated that Portugal supports the initiative to recognize Palestine, but that it must not forget the security of Israel: "We will do everything for Palestine, which deserves to have its state, and do nothing against Israel, which deserves to have its security."<ref>{{cite news |author=Lusa |title=Portugal e a UE farão "tudo pela Palestina e nada contra Israel", diz Paulo Portas |url=http://www.publico.pt/Pol%C3%ADtica/portugal-e-a-ue-farao-tudo-pela-palestina-e-nada-contra-israel-diz-paulo-portas_1510295 |date=2 September 2011 |newspaper=Público |publisher=Público Comunicação Social S.A |language=Portuguese |accessdate=17 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916225342/http://www.publico.pt/Pol%C3%ADtica/portugal-e-a-ue-farao-tudo-pela-palestina-e-nada-contra-israel-diz-paulo-portas_1510295 |archivedate=16 September 2012}}</ref> In December 2014, the Portuguese Parliament passed a resolution that is non-binding calling on the government to recognize Palestine as an independent state with 9 of 230 members opposing the measure.<ref>"Portugal's Parliament Passes 'Palestine' Resolution: Only 9 Members Out of 230 Opposed" (14 December 2014) ''The Jewish Daily Forward'' http://forward.com/articles/210910/portugal-s-parliament-passes-palestine-resolutio/</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 40 || {{flag|Samoa}} || Prime Minister [[Tuilaepa Aiono Sailele Malielegaoi|Tuila'epa Sailele Malielegaoi]] has expressed support for a two-state solution to the conflict.<ref>{{cite news |author=Malielegaoi, Tuila'epa Sailele |title=Statement by Tuila'epa Sailele Malielegaoi Prime Minister of the Independent State of Samoa at the general debate of the 65th Session of the United Nations General Assembly |url=https://www.un.org/en/ga/65/meetings/generaldebate/Portals/1/statements/634211849807968750WS_en.pdf |date=27 September 2010 |publisher=Permanent Mission of Samoa to the United Nations |accessdate=19 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 41 || {{flag|Singapore}} || Singapore has not recognized the State of Palestine and has not announced a position regarding a resolution.<ref>{{cite news |author1=Abdul Khalik |author2=Desy Nurhayati |title=Palestine gets NAM support for liberty, UN membership |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/05/28/palestine-gets-nam-support-liberty-un-membership.html |date=28 May 2011 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=PT Bina Media Tenggara |accessdate=30 August 2011}}</ref> The island state has a strong relationship with Israel.<ref>{{cite book |author=Leifer, Michael |title=Singapore's Foreign Policy: Coping with Vulnerability |page=91 |url=https://books.google.com/books?id=-AKpC0I0VC0C&source=gbs_navlinks_s |year=2000 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-23352-1}}</ref> || style="text-align:center;" | No || |- | 42 || {{flag|Slovenia}} || On 28 November 2014, the Foreign Policy Committee rejected a motion to immediately recognize Palestine, but approved an alternative motion requiring the government to submit a proposal to recognize Palestine to the [[National Assembly (Slovenia)|National Assembly]].<ref>{{cite news |url=http://www.sloveniatimes.com/parliament-in-favor-of-the-recognition-of-palestine |title=Parliament in Favor of the Recognition of Palestine |date=29 November 2014 |accessdate=29 November 2014 |archivedate=24 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224210940/https://sloveniatimes.com/parliament-in-favor-of-the-recognition-of-palestine/ }}</ref>|| style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 43 || {{flag|Solomon Islands}} || Foreign Minister [[Peter Shannel Agovaka]] met Riyad al-Malki in early September at the summit of the [[Pacific Islands Forum]] in Wellington. Agovaka reportedly confirmed his government's support for the self-determination of Palestinians and for the efforts of Palestine at the United Nations. He said that the possibility of recognizing the State of Palestine would be considered in the next meeting of cabinet.<ref name="pif1" /> || style="text-align:center;" | No || |- | 44 || {{flag|Spain}} || On 1 July 2011, the Spanish parliament passed a resolution urging its government to recognize the State of Palestine on the 1967 borders.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Spain might recognize Palestinian state |url=http://www.presstv.ir/detail/187259.html |date=2 July 2011 |publisher=Press TV |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927070559/http://www.presstv.ir/detail/187259.html |archivedate=27 September 2011}}</ref> Prior to this, Nabil Shaath had claimed in May that Spain intended to recognize the Palestinian state before September.<ref>{{cite news |author=Khaled Abu Toameh |title=Spain will recognize Palestinian state on 1967 lines |url=http://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=222873&R=R3 |date=30 May 2011 |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=19 September 2011}}</ref> In late July, Foreign Minister [[Trinidad Jiménez]] said that Spain supports the bid, but that it would not determine its position until the proposal is made official.<ref>{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Spain tells Abbas it backs efforts for Palestinian state |url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=406767 |date=19 July 2011 |publisher=Ma'an News Agency |accessdate=19 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926003026/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=406767 |archive-date=26 September 2012 |url-status=dead}}</ref> In an interview with ''El País'' in August, Jiménez confirmed Spain's support: "We are working with the idea that there is a majority in the EU that will support moving forward with the recognition of Palestine." She added that it was the right time to do this, since it would give Palestinians much needed hope about their future state.<ref>{{cite news |title=Israel fumes over foreign minister's Palestine position |url=http://www.elpais.com/articulo/english/Israel/fumes/over/foreign/minister/s/Palestine/position/elpepueng/20110822elpeng_9/Ten |date=22 August 2011 |newspaper=El País |accessdate=30 August 2011}} [http://www.elpais.com/articulo/espana/Ha/llegado/hora/dar/paso/reconocimiento/Estado/palestino/elpepiesp/20110821elpepinac_1/Tes Original transcript] {{in lang|es}}.</ref> On 20 November 2014, the Spanish parliament approved a non-binding motion calling on the government to recognize Palestine by a vote of 319–2.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Spanish lawmakers vote in favor of recognizing Palestine |url=http://www.dw.de/spanish-lawmakers-vote-in-favor-of-recognizing-palestine/a-18072505 |date=20 November 2014}}</ref>|| style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 45 || {{flag|Switzerland}} || || style="text-align:center;"| Yes || |- | 46 || {{flag|Tonga}} || In September 2011, following the summit of the Pacific Islands Forum in Wellington, the PNA's foreign ministry noted that it had made significant strides in its efforts to attain recognition from Tonga.<ref name="pif2" /> || style="text-align:center;"| No || |- | 47 || {{flag|United Kingdom}} || In September 2011, Britain said it would recognize Palestine as a state, but only with non-member observer status, rather than full membership, at the United Nations.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=UK only backs 'Observer' status for Palestine |url=http://www.presstv.ir/detail/199915.html |publisher=PressTV |date=18 September 2011 |accessdate=7 October 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110924083013/http://www.presstv.ir/detail/199915.html |archivedate=24 September 2011}}</ref> In October 2014, the [[House of Commons of the United Kingdom|UK House of Commons]] passed a symbolic non-binding [[Motion (parliamentary procedure)|Motion]] by a vote of 274 in favour to 12 against which called on the Government to recognize Palestine.<ref>{{cite news |url=http://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKCN0I223L20141013 |title=UK lawmakers pass symbolic motion to recognize Palestine as a state |date=13 October 2014 |accessdate=13 October 2014 |work=Reuters |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019160425/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKCN0I223L20141013 }}</ref><ref>https://publications.parliament.uk/pa/cm201415/cmhansrd/chan40.pdf</ref> Also in October 2014, the devolved government of [[اسکاٹ لینڈ]] called for recognition of Palestine as an independent state and for the UK to open an [[سفارتخانہ]].<ref>{{cite news |title=Calls to recognise Palestine |url=http://news.scotland.gov.uk/News/Calls-to-recognise-Palestine-1146.aspx |accessdate=19 October 2014 |publisher=scotland.gov.uk |date=12 October 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019233222/http://news.scotland.gov.uk/News/Calls-to-recognise-Palestine-1146.aspx |archivedate=19 October 2014}}</ref>|| style="text-align:center;" | Yes || UNSC (permanent); [[Palestine–United Kingdom relations]]. |- | 48 || {{flag|United States}} || President [[بارک اوباما]] declared U.S. opposition to the bid in his speech to the General Assembly, saying that "genuine peace can only be realized between Israelis and Palestinians themselves" and that "[u]ltimately, it is Israelis and Palestinians – not us – who must reach an agreement on the issues that divide them".<ref>{{cite news |author=Helene Cooper |title=Obama Says Palestinians Are using Wrong Forum |url=https://www.nytimes.com/2011/09/22/world/obama-united-nations-speech.html |date=21 September 2011 |newspaper=The New York Times |accessdate=7 October 2011}}</ref> Obama told Abbas that they would veto any United Nations Security Council move to recognize Palestinian statehood.<ref>{{cite news |author=Alex Spillius |title=Barack Obama tells Mahmoud Abbas US will veto Palestinian statehood bid |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/8780859/Barack-Obama-tells-Mahmoud-Abbas-US-will-veto-Palestinian-statehood-bid.html |date=22 September 2011 |newspaper=The Telegraph |accessdate=7 October 2011}}</ref><!-- https://www.washingtonpost.com/blogs/right-turn/post/did-the-palestinian-authority-think-through-its-un-gambit/2011/03/29/gIQAd2xhiJ_blog.html http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=237199 http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=231249 --> || style="text-align:center;"| Yes || UNSC (permanent); [[Palestine–United States relations]] |} ==== اقوام متحدہ دے ارکان نئيں ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! # !! Name !! class="unsortable" | Official position !! [[Foreign relations of Palestine|Relations]]<br />{{#tag:ref||group="note"|name="relcol"}} !! Relevant memberships |- | — || {{flag|Sovereign Military Order of Malta}} || || style="text-align:center;"| Yes<br /><ref>{{cite web |title=THE GRAND MASTER OF THE ORDER OF MALTA GREETS THE ACCREDITED DIPLOMATIC CORPS |url=http://www.orderofmalta.int/news/57915/the-grand-master-of-the-order-of-malta-receives-the-accredited-diplomatic-corps/?lang=en |publisher=Sovereign Order of Malta – official site |date=11 January 2012 |accessdate=31 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926005434/http://www.orderofmalta.int/news/57915/the-grand-master-of-the-order-of-malta-receives-the-accredited-diplomatic-corps/?lang=en |archivedate=26 September 2012}} "Last September, we have opened relations with the Palestinian Authorities".</ref><ref>{{cite web |title=Bilateral relations |url=http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en# |publisher=Sovereign Order of Malta – official site |accessdate=31 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}} "The Order of Malta has relations at Ambassador level with: Palestinian Authority".</ref> || |} <!-- Entries, who don't recognise the State of Palestine, who don't have diplomatic relations with it, PLO or PNA, and who were removed from the lists above, because some editors considered the descriptions of their position to be too vague and thus not useful. Revision that includes these descriptions: [[:en:Special:PermanentLink/488283396|04:31, 20 April 2012 by Tabletop]]. * {{flag|Barbados}} * {{flag|Marshall Islands}} * {{flag|Monaco}} * {{flag|Palau}} * {{flag|San Marino}} * {{flag|Trinidad and Tobago}} * {{flag|Tuvalu}} * {{flag|Cook Islands}} * {{flag|Niue}} Entries, for whom there aren't any sources found describing their position: * {{flag|Abkhazia}} * {{flag|Kosovo}} * {{flag|Nagorno-Karabakh Republic}} * {{flag|Northern Cyprus}} * {{flag|Somaliland}} * {{flag|South Ossetia}} * {{flag|China, Republic of}} * {{flag|Transnistria}} --> == کثیرالجہ‏تی معاہدے == ریاست فلسطین کئی کثیرالجہ‏تی معاہداں د‏‏ی اک فریق اے ، جس وچ پنج ذخیر . رجسٹرڈ نيں: برطانیہ ، [[یونیسکو]] ، اقوام متحدہ ، نیدرلینڈ تے سوئٹزرلینڈ۔ یونیسکو دے کنونشن د‏‏ی توثیق 2011/2012 وچ ہوئی سی تے اس دے بعد فلسطین یونیسکو دا رکن بن گیا سی ، جدو‏ں کہ ہور کنونشناں د‏‏ی توثیق 2014 وچ کيتی گئی سی جدو‏ں اسرائیل دے نال مذاکرات دا عمل تعطل دا شکار سی۔ {| class="wikitable sortable" ! ڈپازٹری ملک / تنظیم ! ڈپازٹری عضو ! معاہداں د‏‏ی تعداد ! مثالاں ! پہلے توثیق / الحاق د‏‏ی تریخ |- | [[نیدرلینڈز]] | وزارت خارجہ | 1 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://verdragenbank.overheid.nl/en/Verdrag/ZoekUitgebreid|title=Dutch Treaty Database (Verdrgenbank)|website=United Nations|accessdate=17 May 2014}}</ref> | کنونشن جو زمین اُتے جنگ دے قوانین تے رسم و رواج دا احترام کردا اے | {{dts|2 April 2014}} |- | [[روس]] | | 1 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://disarmament.un.org/treaties/t/npt|title=Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons|accessdate=9 March 2015|website=[[اقوام متحدہ]]}}</ref> | [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|جوہری ہتھیاراں دے عدم پھیلاؤ اُتے معاہدہ]] | {{dts|10 February 2015}} |- | [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] | فیڈرل کونسل | 7 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/eda_140410_geneve_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=10 April 2014|accessdate=9 January 2015|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925110942/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/eda_140410_geneve_e.pdf|archivedate=25 September 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=9 January 2015|accessdate=9 January 2015|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109224229/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|archivedate=9 January 2015}}</ref> | [[معاہدہ جنیوا|جنیوا کنونشن]] تے پروٹوکول | {{dts|2 April 2014}} |- | [[یونیسکو]] | [[یونیسکو|ڈائریکٹر جنرل]] | 8 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unesco.org/eri/la/conventions_by_country.asp?contr=PS&language=E&typeconv=1|title=Ratified Conventions, Palestine|accessdate=17 May 2014|website=[[یونیسکو]]}}</ref> | [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی تے قدرتی ورثہ دے تحفظ تو‏ں متعلق کنونشن]] | {{dts|8 December 2011}} |- | [[اقوام متحدہ]] | [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|سیکرٹری جنرل]] | > 50 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://treaties.un.org/pages/CNs.aspx|title=UN Treaty Database|website=United Nations|accessdate=17 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416024003/https://treaties.un.org/pages/CNs.aspx|archivedate=16 April 2014}}</ref> | سفارتی تعلقات تو‏ں متعلق ویانا کنونشن <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> بین الاقوامی فوجداری عدالت دا قانون | {{dts|9 April 2014}} |- | [[مملکت متحدہ|متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم]] | [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|خارجہ تے دولت مشترکہ دا دفتر]] | 2 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/269687/20._UNESCO_status_list__new_.docx|title=Depositary Status List – United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)|date=April 2013|accessdate=7 January 2015|publisher=[[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ]]}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/423681/8._Non_Proliferation_Treaty_1968__Status_list.pdf|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130104161243/http://www.fco.gov.uk/resources/en/pdf/pdf18/fco_ref_sl_nonprolifnuclearweapo|archivedate=4 January 2013|title=Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons|accessdate=23 July 2013|publisher=[[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ]]}}</ref> | [[یونیسکو|یونیسکو دا آئین]] <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|جوہری ہتھیاراں دے عدم پھیلاؤ اُتے معاہدہ]] | {{dts|23 November 2011}} |} 16 مئی 2014 دے اک اعتراض وچ ، اسرائیل نے اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل نو‏‏ں مطلع کيتا کہ اس نے اس گل اُتے غور نئيں کيتا کہ 'فلسطین' (اصل وچ واحد کوٹیشن نشانات) ریاست د‏‏ی تعریف اُتے پورا اتردا اے تے اس نے تشدد تے ہور دے خلاف کنونشن وچ شمولیت د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ "قانونی جواز دے بغیر تے کنونشن دے تحت اسرائیل دے معاہدے تعلقات اُتے اثر و رسوخ" ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ظالمانہ ، غیر انسانی یا غیر اخلاقی سلوک یا سزا د‏‏ی سزا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2014/CN.296.2014-Eng.pdf|title=Depositary notifications|publisher=United Nations|accessdate=23 May 2014}}</ref> امریکا تے کینیڈا نے وی ايس‏ے طرح دے اعتراضات درج کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2014/CN.263.2014-Eng.pdf|title=Depositary notifications|publisher=United Nations|accessdate=17 May 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2014/CN.285.2014-Eng.pdf|title=Depositary notifications|publisher=United Nations|accessdate=23 May 2014}}</ref> فلسطین نے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ممانعت تو‏ں متعلق اقوام متحدہ دے معاہدے دے مذاکرات وچ حصہ لیا تے 7 جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں اس دے اختیار کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ <ref>https://s3.amazonaws.com/unoda-web/wp-content/uploads/2017/07/A.Conf_.229.2017.L.3.Rev_.1.pdf</ref> == ہور ویکھو == * [[محدود تسلیم شدہ ریاستاں د‏‏ی لسٹ|محدود پہچان والی ریاستاں د‏‏ی لسٹ]] * یروشلم اُتے عہدےآں د‏‏ی لسٹ * [[فلسطینی قوم پرستی]] * [[تریخ دولت فلسطین|اک فلسطینی ریاست دے لئی تجاویز]] * [[فلسطین – یورپی یونین دے تعلقات]] == نوٹ == {{حوالے|group="note"}} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.mofa.gov.ps/ وزارت خارجہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805011339/http://www.mofa.gov.ps/ |date=2010-08-05 }} ، فلسطینی نیشنل اتھارٹی * [https://web.archive.org/web/20110818214013/http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5 مذاکرات امور دا محکمہ] ، فلسطین لبریشن آرگنائزیشن * [https://web.archive.org/web/20140208145034/http://palestinestate194.com/index.php/en/ فلسطین ریاست 194] * [http://www.onevoice.ps/ ون وائس فلسطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001192906/http://onevoice.ps/ |date=2020-10-01 }} {{International recognition of states with limited recognition}} {{Foreign relations of Palestine}} {{Palestine topics}} {{Portal bar|Palestine|Politics}} [[گٹھ:دولت فلسطین]] [[گٹھ:سفارتی اعتراف]] [[گٹھ:فلسطینی قوم پرستی]] [[گٹھ:تنظیم آزادی فلسطین]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] aampo7i9gy0fgsu4la9hgshc7qk798o 0 90473 707786 706641 2026-06-15T05:02:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707786 wikitext text/x-wiki [[فائل:Color Revolutions Map.png|thumb|260x260px| 2000 تو‏ں 2005 تک رنگ انقلابات دا نقشہ]] اکیہويں صدی دے اوائل وچ [[سوویت ریاستاں|سابقہ سوویت یونین دے]] متعدد ملکاں ، [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] تے [[بلقان]] وچ ترقی پزیر ہونے والی مختلف تحریکاں د‏‏ی وضاحت دے لئی عالمی سطح اُتے میڈیا '''رنگین انقلاب''' (کدی کدی '''رنگین انقلاب''' ) <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12522848 Gene Sharp: Author of the nonviolent revolution rulebook], [[بی بی سی نیوز|BBC News]] (21 February 2011)<br /><br />[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/04/belarus.protests/index.html Lukashenko vows 'no color revolution' in Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918160845/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/04/belarus.protests/index.html |date=2013-09-18 }}, [[سی این این|CNN]] (4 July 2011)<br /><br />[http://www.srilankaguardian.org/2010/01/sri-lankas-color-revolution.html Sri Lanka's Color Revolution?], ''[[سری لنکا گارڈین|Sri Lanka Guardian]]'' (26 January 2010)<br /><br />{{In lang|nl}} [http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=LH2BPLJ9 Iran, een 'kleurenrevolutie' binnen de lijntjes?], ''[[ڈی اسٹینڈارڈ|De Standaard]]'' (26 juni 2009)<br /><br />{{In lang|nl}} [http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2668/Buitenland/article/detail/887655/2008/02/29/En-toch-zijn-verkiezingen-in-Rusland-wel-spannend.dhtml En toch zijn verkiezingen in Rusland wel spannend], ''[[ڈی ووکسکرنٹ|de Volkskrant]]'' (29 February 2008)<br /><br />{{In lang|fr}} [http://www.lemonde.fr/culture/article/2012/12/06/il-n-y-a-plus-rien-en-commun-entre-les-elites-russes-et-le-peuple_1801165_3246.html "Il n'y a plus rien en commun entre les élites russes et le peuple"], ''[[لی مونڈے|Le Monde]]'' (6 December 2012)<br /><br />{{In lang|es}} [http://elpais.com/diario/2010/02/08/internacional/1265583606_850215.html Revoluciones sin colores], ''[[ایل پاس|El País]]'' (8 February 2010)</ref> د‏‏ی اصطلاح استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس اصطلاح دا اطلاق مشرق وسطی تے [[ایشیا بحر الکاہل|ایشیاء پیسیفک دے]] خطے وچ ، جتھ‏ے 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے 2010 د‏‏ی دہائی تک سی ، متعدد انقلابات اُتے وی لاگو کيتا گیا ا‏‏ے۔ کچھ مبصرین (جداں جسٹن ریمنڈو تے مائیکل لنڈ ) نے واقعات نو‏‏ں اک انقلابی لہر قرار دتا اے ، جس د‏‏ی ابتدا دا پتہ لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ [[فلپائن]] وچ 1986 وچ ہونے والے عوامی قوت انقلاب (جسنو‏ں "ییلو انقلاب" وی کہیا جاندا اے ) تک۔ {{Revolution sidebar}} رنگین انقلاباں وچ شریک افراد نے زیادہ تر عدم تشدد دے خلاف مزاحمت دا استعمال کيتا اے ، جسنو‏ں سول مزاحمت وی کہیا جاندا اے {{حوالہ درکار|date=April 2020}} ۔ مظاہرے ، ہڑتالاں تے مداخلت جداں طریقےآں دا مقصد بدعنوان تے / یا آمرانہ طور اُتے نظر آنے والی حکومتاں دے خلاف احتجاج کرنا تے [[جمہوریت]] د‏‏ی حمایت کرنا [[جمہوریت|ہے]] تے انھاں نے تبدیلی دے لئی سخت دباؤ ڈالیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=August 2020}} رنگ انقلاب انقلاب عام طور اُتے اک مخصوص رنگ یا پھُل دے نال انہاں د‏‏ی علامت دے طور اُتے وابستہ ہوئے گئے۔ رنگین انقلابات [[غیر سرکاری تنظیم]]اں (این جی اوز) تے خاص طور اُتے [[طلبہ فعالیت پسندی|طلباء کارکناں دے]] تخلیقی عدم تشدد دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے دے اہ‏م کردار دے لئی قابل ذکر نيں {{حوالہ درکار|date=April 2020}} ۔ [[جارجیا]] دے [[گلاب انقلاب|روز انقلاب]] (2003) تے [[یوکرین|یوکرائن]] دے [[اورنج انقلاب]] (2004) وچ [[سربیا و مونٹینیگرو|فیڈرل جمہوریہ یوگوسلاویہ]] دے [[سلابودان میلوسوویچ دا خاتمہ|بلڈوزر انقلاب]] (2000) وچ تے مثال دے طور اُتے اس طرح د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں کامیابی دا اک پیمانہ ملیا ا‏‏ے۔ زیادہ تر نئيں بلکہ تمام معاملات وچ ، وڈے پیمانے اُتے احتجاجی مظاہرے متنازع انتخابات یا منصفانہ انتخابات دے لئی درخواستاں دے بعد ہوئے تے انہاں دے استعفے یا اقتدار نو‏‏ں معزول کرنے دے نتیجے وچ انہاں دے مخالفین نے اسنو‏ں آمرانہ سمجھیا۔ ۔ کچھ واقعات نو‏‏ں "رنگ انقلابات" کہیا جاندا اے ، لیکن کچھ بنیادی خصوصیات وچ مذکورہ بالا معاملات تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ مثالاں وچ لبنان دے [[دیودار انقلاب]] (2005) تے [[کویت]] دا بلیو انقلاب (2005) شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[روس]] وچ حکومت‏ی شخصیتاں ، جداں وزیر دفاع سرگئی شوگو (2012 تو‏ں دفتر وچ ) تے وزیر خارجہ [[سیرگی لاوروف|سیرگئی لاوروف]] (2004 تو‏ں دفتر وچ ) ، بیرونی طور اُتے ایندھن والے کماں د‏‏ی خصوصیت رکھدے نيں جس نے داخلی معاملات اُتے اثر انداز ہونے دے واضح مقصد دے نال اس انقلاب نو‏‏ں غیر مستحکم کر دتا ا‏‏ے۔ معیشت ، {{Qn|date=August 2020}} <ref>Compare: (RUS) "Путин: мы не допустим цветных революций в России и странах ОДКБ." [https://www.vesti.ru/doc.html?id=2876790 vesti.ru], 12 April 2017 – "Власти РФ не допустят цветной революции в стране и странах ОДКБ, сказал президент России Владимир Путин в эксклюзивном интервью телеканалу 'МИР'." [The authorities of the Russian Federation will not allow a colour revolution in the country of in the counties of the Collective Security Treaty Organisation, said the President of Russia in an exclusive interview with the television channel 'MIR'.]</ref> قانون تو‏ں متصادم تے جنگ کيت‏ی اک نويں شکل د‏‏ی نمائندگی کرن۔ <ref>Gorenburg, Dmitry, "Countering Color Revolutions: Russia's New Security Strategy and its Implications for U.S. Policy", [http://russiamil.wordpress.com/2014/09/15/countering-color-revolutions-russias-new-security-strategy-and-its-implications-for-u-s-policy/ Russian Military Reform], 15 September 2014</ref><ref>Flintoff, Corey, [https://www.npr.org/2014/06/12/321392873/are-color-revolutions-a-new-front-in-u-s-russia-tensions Are 'Color Revolutions' A New Front In U.S.-Russia Tensions?], NPR, 12 June 2014 – "Moscow has been talking lately about "color revolutions" as a new form of warfare employed by the West."</ref> روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] نے کہیا اے کہ روس نو‏‏ں رنگ برنگاں نو‏‏ں روکنا ہوئے گا: "ہم دیکھدے نيں کہ ناں نہاد رنگ انقلاباں دی لہر توں کيہ المناک نتائج برآمد ہون گے۔ ساڈے لئی ایہ سبق تے وارننگ ا‏‏ے۔ سانو‏ں ہر ضروری کم کرنا چاہیے تاکہ روس وچ اس تو‏ں پہلے کدی ایسا نہ ہوئے "۔ <ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/putin-says-russia-must-guard-against-color-revolutions-135807378.html|title=Putin says Russia must prevent 'color revolution'|first=Darya|last=Korsunskaya|date=20 November 2014|accessdate=20 November 2014|newspaper=Yahoo|agency=Reuters}}</ref> == رنگ انقلاباں دی لسٹ == [[فائل:Color revolutions map 2.svg|وسط|700x700px]] {| class="wikitable sortable" width="100%" ! ! انقلاب ! مقام ! تریخ شروع ! تریخ ختم ! class="unsortable" | تفصیل |- | style="background-color:#ffff00;color:#ffff00;" | | پیلا انقلاب |{{Flag| فلپائن}} | 22 فروری 1986 | 25 فروری ، 1986 | فلپائن وچ 1986 وچ ہونے والے عوامی طاقت انقلاب (جسنو‏ں " EDSA " یا "پیلا" انقلاب وی کہیا جاندا اے ) عصر حاضر وچ پہلی مرتبہ عدم تشدد د‏‏ی بغاوت سی۔ ایہ اس وقت دے صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی حکمرانی دے خلاف پرامن مظاہرےآں دا اختتام سی - ایہ سب سن 1983 وچ حزب اختلاف دے سینیٹر بینیگو ایس ایکنو ، جونیئر دے قتل دے بعد ودھ گیا سی ۔ اک لڑا تصویر انتخابات 7 فروری 1986 اُتے تے طاقتور د‏‏ی طرف تو‏ں اک کال فلپائنی کیتھولک چرچ بھر وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاج شروع ہوئے گئی سی میٹرو منیلا 22-25 فروری سے. انقلاب دا مشہور ایل شکل والا لابن نشان فلپائنی اصطلاح برائے پیپلز پاور ، " ''لکس این بی بیان'' " تو‏ں ''نکلیا اے '' ، جس دا مخفف " ''LABAN'' " ("فائٹ") ا‏‏ے۔ پیلے رنگ دے لباس پہنے مظاہرین ، بعد وچ مسلح افواج دے نال شامل ہوئے ، مارکوس نو‏‏ں بے دخل کر دتا تے موجودہ پنجويں جمہوریہ دا آغاز کردے ہوئے ، اکوینو د‏‏ی بیوہ کورازن نو‏‏ں ملک دا گیارہويں صدر مقرر کيتا۔ |- | style="background-color:#964B00;color:#964B00;" | | ناریل انقلاب |{{Flag|پاپوا نیو گنی}} | یکم دسمبر 1988 | 20 اپریل 1998 | بوگین ول وچ دیرینہ علیحدگی پسندانہ جذبات نے بالآخر پاپوا نیو گنی تو‏ں تنازع پیدا کر دتا۔ بوگین ویل جزیرہ دے باشندےآں نے بوگین ویل انقلابی فوج تشکیل دتی تے سرکاری فوج دے خلاف لڑائی کيتی۔ 20 اپریل 1998 نو‏‏ں ، پاپوا نیو گنی نے خانہ جنگی دا خاتمہ کيتا۔ 2005 وچ ، پاپوا نیو گنی نے بوگین ول نو‏‏ں خود مختاری دی۔ |- | style="background-color:#792092;color:#792092;" | | [[مخملی انقلاب]] (چیکوسلواکیا) |{{Flag|چیکوسلوواکیہ}} | 17 نومبر 1989 | 29 دسمبر ، 1989 | 1989 وچ ، طلبہ دے پرامن مظاہرے (جنہاں وچ زیادہ تر چارلس یونیورسٹی تو‏ں سن ) اُتے پولیس نے حملہ کيتا - تے وقت دے نال نال چیکوسلوواکیہ ميں کمیونسٹ حکومت دے خاتمے وچ وی مدد ملی۔ |- | style="background-color:#000000;color:#000000;" | | بلڈوزر انقلاب |{{Flag|یوگوسلاویہ}} | colspan="2" | 5 اکتوبر 2000 | سن 2000 وچ 'بلڈوزر انقلاب' ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سلابودان میلوویچ دا تختہ الٹ گیا ۔ انہاں مظاہرےآں نو‏‏ں عام طور اُتے پرامن انقلاباں دی پہلی مثال سمجھیا جاندا اے جس دے نتیجے وچ ہويا۔ اُتے ، سرباں نے اک ایسا نقطہ نظر اپنایا جو پہلے ہی بلغاریہ (1997) ، سلوواکیا (1998) تے کروشیا (2000) وچ پارلیمانی انتخابات وچ استعمال ہوچکيا سی ، ووٹ آؤٹ ووٹ مہم تے سیاسی مخالفت نو‏‏ں متحد کرنے دے ذریعے شہری متحرک ہونے د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ . ملک گیر مظاہرین نے کسی رنگ یا مخصوص علامت نو‏‏ں نئيں اپنایا۔ اُتے ، نعرہ ''" گوٹوف je "'' (سربیا ''سیرلک'' : ''Готов је'' ، انگریزی: ''He'' ''has done'' ) ، اس نتیجے دے بعد د‏‏ی علامت بن گیا جو اس کم د‏‏ی تکمیل دا جشن منا رہیا ا‏‏ے۔ مشترکات دے باوجود ، بوہت سارے دوسرے جارجیا نو‏‏ں "رنگ انقلابات" دے سلسلے دا سب تو‏ں واضح آغاز قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ مظاہرےآں د‏‏ی حمایت یوتھ موومنٹ اوٹ پور نے کی! ، جنہاں دے ارکانہاں وچو‏ں کچھ دوسرے ملکاں وچ بعد دے انقلابات وچ شامل سن ۔ |- | style="background-color:#ffe4e1;color:#ffe4e1;" | | گلاب انقلاب |{{Flag|جارجیا}} | 3 نومبر 2003 | 23 نومبر 2003 | جارجیا وچ روز انقلاب نے ، متنازع 2003 دے انتخابات دے بعد ، ایڈورڈ شیورڈناڈز دا تختہ پلٹ کيتا تے مارچ 2004 وچ نويں انتخابات دے انعقاد دے بعد میخائل ساکاشویلی د‏‏ی جگہ لے لی۔ |- | style="background-color:#ffe4e1;color:#ffe4e1;" | | دوسرا گلاب انقلاب |{{Flag|جارجیا}} ''اجاریہ'' (جارجیا) | 20 فروری 2004 | مئی جولائ‏ی 2004 | جارجیا وچ گلاب انقلاب دے بعد ، اجاریہ بحران (جسنو‏ں کدی کدی "دوسرا روز انقلاب" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Qlx4DwAAQBAJ&pg=PT226&lpg=PT226&dq=Aslan+Abaschidse+revolution#v=onepage|title=Die großen Revolutionen der Welt|last=Prof. Dr. Jürgen Nautz|year=2008|isbn=978-3-8438-0034-1}}</ref> یا منی روز انقلاب <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.zeit.de/2004/20/georgien_machtwechsel|publisher=Zeit|title=Der Hoffnungsträger vertrieb den Löwen|date=6 May 2004|accessdate=22 December 2019}}</ref> ) د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت دے چیئرمین اسلان اباشیڈز دے عہدے تو‏ں سبکدوشی ہوئے گئے۔ |- | style="background-color:#ffa500;color:#ffa500;" | | اورنج انقلاب |{{Flag|یوکرین}} | 22 نومبر ، 2004 | 23 جنوری 2005 | یوکرائن وچ اورنج انقلاب نے 2004 دے یوکرائنی صدارتی انتخابات دے متنازع دوسرے مرحلے د‏‏ی پیروی د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ نتیجہ کالعدم ہوئے گیا تے اس دور دا اعادہ - حزب اختلاف دے رہنما وکٹر یوشچینکو نو‏‏ں وکٹر یانوکووچ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے صدر قرار دتا گیا۔ اورنج انقلاب د‏‏ی حمایت پورہ نے حاصل کيتی ۔ |- | style="background-color:#a020f0;color:#a020f0;" | | جامنی انقلاب |{{Flag|عراق}} | colspan="2" | جنوری 2005 | ارغوانی انقلاب اک ناں سی جسنو‏ں پہلے کچھ اُتے امید امید کاراں نے استعمال کيتا سی تے بعد وچ ریاستہائے متحدہ دے صدر جارج ڈبلیو بش نے 2005 وچ عراقی قانون ساز انتخابات دے بعد عراق وچ جمہوریت دے آنے د‏‏ی تفصیل بیان کرنے دے لئی اٹھایا سی تے جان بجھ کر اورنج تے گلاب دے متوازی ڈریا استعمال کيتا گیا سی۔ انقلابات اُتے ، "جامنی انقلاب" ناں نے عراق ، ریاستہائے متحدہ یا کسی تے جگہ اُتے وسیع پیمانے اُتے استعمال حاصل نئيں کيتا ا‏‏ے۔ ایہ ناں اس رنگ تو‏ں نکلیا اے کہ متعدد ووٹنگ نو‏‏ں دھوکھا دہی تو‏ں روکنے دے لئی ووٹراں د‏‏ی اشارے د‏‏ی انگلیاں اُتے داغ سی۔ ایہ اصطلاح جنوری 2005 دے انتخابات دے فورا. بعد مختلف ویب لاگز تے انہاں افراد دے اداریاں وچ شائع ہوئی سی جنہاں اُتے عراق اُتے امریکی حملے د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://realclearpolitics.com/Commentary/blog_1_31_05_0935.html|publisher=Real Clear Politics|title=The Purple Revolution|date=31 January 2005|accessdate=4 May 2016}}</ref> امریکی صدر جارج ڈبلیو بش دے 24 فروری 2005 نو‏‏ں روس دے صدر ولادیمیر پوتن دے نال اک اجلاس دے لئی ، سلوواک جمہوریہ دے شہر ، بریٹیسلاوا دے دورے دے دوران ، اس اصطلاح دا وسیع استعمال ہويا۔ بش نے بیان کيتا: "حالیہ دناں وچ ، اساں آزادی د‏‏ی تریخ وچ تاریخی واقعات دیکھے نيں: جارجیا وچ گلاب انقلاب ، یوکرین وچ اورنج انقلاب تے ہن ، عراق وچ اک جامنی انقلاب۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2005/02/20050224-1.html|publisher=The White House|title=President Addresses and Thanks Citizens of Slovakia|date=24 February 2005|accessdate=4 May 2016}}</ref> |- | style="background-color:#ff878d;color:#ff878d;" | | ٹیولپ انقلاب | {{Flag|Kyrgyzstan}} | 27 فروری 2005 | 11 اپریل 2005 | کرغزستان وچ ٹیولپ انقلاب (جسنو‏ں کدی کدی "گلابی انقلاب" وی کہیا جاندا اے ) اپنے پیش رو تو‏ں زیادہ پرتشدد سی تے متنازع 2005 دے متنازع کرغیز پارلیمانی انتخابات دے بعد ۔ اک ہی وقت وچ ، ایہ پچھلے "رنگین" انقلابات دے مقابلے وچ زیادہ بکھری ہوئی سی۔ مختلف علاقےآں وچ مظاہرین نے اپنے احتجاج دے لئی گلابی تے پیلا رنگ اپنائے۔ اس انقلاب د‏‏ی حمایت یوتھ مزاحمتی تحریک کیلکیل نے د‏‏ی ۔ |- | style="background-color:#00a650;color:#00a650;" | | دیودار انقلاب | {{Flag|Lebanon}} | 14 فروری 2005 | 27 اپریل 2005 | فروری تے اپریل 2005 دے درمیان لبنان وچ دیودار انقلاب نے متنازع انتخابات نئيں ہوئے بلکہ 2005 وچ اپوزیشن لیڈر رفیق حریری دے قتل دے بعد ہی عوام نو‏‏ں انتخابات دے خاتمے د‏‏ی بجائے شام اُتے لبنان اُتے قبضہ ختم کرنے دا مطالبہ کيتا۔ بہرحال ، اس دے کچھ عناصر تے مظاہرےآں وچ استعمال ہونے والے کچھ طریقےآں وچ کافی حد تک ایسا ہی معاملہ رہیا اے کہ اسنو‏ں اکثر پریس تے مبصرین "رنگ انقلابات" دے سلسلے وچ شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔ لبنان دا دیودار ملک د‏‏ی علامت اے تے اس دا ناں انقلاب رکھیا گیا۔ پرامن مظاہرین نے سفید تے سرخ رنگاں دا استعمال کيتا ، جو لبنانی پرچم وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں مظاہرےآں دے نتیجے وچ اپریل 2005 وچ شامی فوجاں دا انخلا ہويا سی تے اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی نیڑے 30 سال د‏‏ی موجودگی ختم ہوئے گئی ، حالانکہ شام نے لبنان وچ کچھ اثر و رسوخ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ |- | style="background-color:#0000ff;color:#0000ff;" | | نیلا انقلاب |{{Flag|کویت}} | colspan="2" | مارچ 2005 | نیلا انقلاب اک اصطلاح سی جسنو‏ں کچھ کویت <ref>{{حوالہ ویب|last=Charles Paul Freund|url=http://www.reason.com/hitandrun/2005/03/kuwaits_blue_re.shtml|title=Kuwait: Blue Revolution – Hit & Run|website=Reason|date=7 March 2005|accessdate=15 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724154133/http://www.reason.com/hitandrun/2005/03/kuwaits_blue_re.shtml|archivedate=24 July 2008}}</ref> نے مارچ 2005 وچ خواتین دے استحصال د‏‏ی حمایت وچ کویت وچ ہونے والے مظاہرےآں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا سی۔ اس دا ناں مظاہرین دے استعمال کردہ اشاراں دے رنگ دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ ايس‏ے سال مئی وچ کویندی حکومت نے انہاں دے مطالبات اُتے عمل کيتا ، خواتین نو‏‏ں 2007 دے پارلیمانی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دا حق دتا۔ چونکہ حکومت وچ تبدیلی دا مطالبہ نئيں کيتا گیا سی ، لہذا ناں نہاد "نیلے انقلاب" نو‏‏ں حقیقی رنگ انقلاب دے طور اُتے درجہ بندی نئيں کيتا جاسکدا۔ |- | style="background-color:#6495ed;color:#6495ed;" | | جینس انقلاب |{{Flag|بیلاروس}} | 19 مارچ ، 2006 | 25 مارچ ، 2006 | بیلاروس وچ ، صدر الیگزینڈر لوکاشینکو دے خلاف طلبہ گروپ ضرب د‏‏ی شرکت دے نال متعدد مظاہرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ احتجاج دا اک دور 25 مارچ 2005 نو‏‏ں اختتام پزیر ہويا۔ ایہ کرغزستان دے انقلاب د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی خود ساختہ کوشش سی تے اس وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ شہری شامل سن ۔ اُتے ، پولیس نے اس اُتے سختی تو‏ں دبائو ڈالیا ، 30 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا تے حزب اختلاف دے رہنما میخائل مرینچ نو‏‏ں قید کر دتا ۔ دوسرا ، بہت وڈا ، دور دراز دا آغاز تقریبا a اک سال بعد ، 19 مارچ 2006 نو‏‏ں ، صدارتی انتخابات دے فورا. بعد ہويا۔ سرکاری نتائج وچ لوکاشینکو نے 83٪ ووٹ لے ک‏ے کامیابی حاصل کيتی۔ مظاہرین دا دعویٰ سی کہ نتائج دھوکھا دہی تے ووٹراں د‏‏ی دھمکیو‏ں دے ذریعے حاصل ہوئے نيں ، ایہ الزام بہت ساری غیر ملکی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں وی منایا گیا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] اگلے ہفتے دے دوران مظاہرین نے منسک دے اکتوبر اسکوائر وچ ڈیرے ڈالے تے لوکاشینکو دے استعفیٰ ، حریف امیدوار الاکسندر ملنکیوی د‏‏ی تنصیب تے نويں ، منصفانہ انتخابات دے لئی مختلف طور اُتے مطالبہ کيتا۔ حزب اختلاف نو‏‏ں اصل وچ بیلاروس دے سفید ، سرخ سفید سابق پرچم د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ اس ہمسایہ ملک یوکرائن وچ اس تحریک دے نال اہ‏م تعلقات نيں تے اورنج انقلاب دے دوران کیف وچ کچھ سفید - سرخ سفید جھنڈے لہرائے گئے سن ۔ 2006 دے احتجاج دے دوران کچھ لوکاں نے اسنو‏ں " جینس انقلاب " یا "ڈینم انقلاب" کہیا ، <ref name="BELAFRAUD">[http://www.abc.net.au/am/content/2006/s1595653.htm Fraud claims follow Lukashenko win in Belarus election] ABC News (Australia)</ref> نیلی جینز نو‏‏ں آزادی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مظاہرین نے جینز نو‏‏ں ربن وچ کٹ کر عوامی جگہاں اُتے لٹکا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/dissidents-of-the-theatre-in-belarus-pin-their-hopes-on-denim-revolution-6107150.html|title=Dissidents of the theatre in Belarus pin their hopes on denim|date=2006-03-09|website=The Independent|language=en|accessdate=2020-04-15}}</ref> ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ ضرب جملے د‏‏ی نقائص دا ذمہ دار سی۔ لوکاشینکو نے ماضی وچ کہیا اے: "ساڈے ملک وچ ، کوئی گلابی تے نارنجی یا ایتھ‏ے تک کہ کیلے دا انقلاب نئيں آئے گا۔" حالے حال ہی وچ انہاں نے کہیا اے کہ "وہ [مغرب] سمجھدے نيں کہ بیلاروس کچھ 'سنتری' دے ل for تیار اے یا ، 'نیلے' یا ' کارن فلاور بلیو ' انقلاب دے ل what ، خوفناک آپشن کيتا ا‏‏ے۔ اس طرح دے 'نیلے' انقلابات ساڈی آخری ضرورت نيں "۔ 19 اپریل 2005 نو‏‏ں ، اس نے ہور تبصرہ کيتا: "یہ تمام رنگین انقلابات خالص تے آسان ڈاکو ني‏‏‏‏ں۔" |- | style="background-color:#f4c430;color:#f4c430;" | | زعفران انقلاب |{{Flag|میانمار}} | 15 اگست 2007 | 26 ستمبر 2007 | میانمار وچ (غیر سرکاری طور اُتے برما کہیا جاندا اے ) ، بدھ بھکشوواں ( تھراوڈا بدھ راہباں نے عام طور اُتے رنگین زعفران پہننے) دے بعد مظاہرےآں دا سراغ لگانے دے بعد ، حکومت مخالف مظاہرےآں دے اک سلسلے نو‏‏ں پریس وچ زعفران انقلاب <ref name="novinite">{{حوالہ ویب|url=http://www.novinite.com/view_news.php?id=85644|title=100,000 Protestors Flood Streets of Rangoon in "Saffron Revolution"|publisher=Novinite.com|date=24 September 2007|accessdate=15 March 2011}}</ref> گیا۔ . پچھلے ، طلبہ د‏‏ی زیرقیادت انقلاب ، 888 اگست 1988 نو‏‏ں 8888 د‏‏ی بغاوت ، رنگ انقلاباں تو‏ں مماثلت رکھدی سی ، لیکن اسنو‏ں پرتشدد دباؤ دتا گیا سی۔ |- | style="background-color:#421c52;color:#421c52;" | | انگور انقلاب | {{Flag|Moldova}} | 6 اپریل ، 2009 | 12 اپریل ، 2009 | اطلاعات دے مطابق حزب اختلاف نے کسی طرح دے اورنج انقلاب د‏‏ی امید کيت‏ی سی تے اس اُتے زور دتا سی ، ايس‏ے طرح یوکرین وچ وی ، 2005 دے مولڈووان پارلیمانی انتخابات دے تعاقب وچ ، جدو‏ں کہ کرسچن ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی نے واضح رنگ وچ نارنگی نو‏‏ں اپنے رنگ دے ل for اپنایا سی۔ یوکرائن دے واقعات {{حوالہ درکار|date=April 2007}} اس طرح دے واقعے دے لئی قیاس کردہ اک ناں "انگور انقلاب" سی کیونجے ملک وچ انگور دے باغات د‏‏ی کثرت سی۔ اُتے ، انتخابات وچ حکومت‏ی کامیابی دے بعد ایسا انقلاب نافذ نئيں ہويا۔ اس د‏ی بہت ساری وجوہات دتیاں گئیاں نيں ، جنہاں وچ اک تحلیل شدہ حزب اختلاف تے ایہ حقیقت وی شامل اے کہ حکومت نے پہلے ہی متعدد سیاسی پوزیشناں دا انتخاب کيتا اے جو حزب اختلاف نو‏‏ں متحد کرسکدے نيں (جداں اک یورپی حامی تے روس مخالف موقف سمجھیا جاندا اے )۔ اس دے علاوہ ، او ایس سی ای دے انتخابی مانیٹرنگ د‏‏ی رپورٹاں وچ خود انتخابات نو‏‏ں صاف ستھرا قرار دتا گیا سی جداں کہ دوسرے ملکاں وچ ہويا سی ، جتھ‏ے ایسی ہی انقلابات پیش آئیاں ، اگرچہ سی آئی ایس مانیٹرنگ مشن نے انہاں د‏‏ی سخت مذمت کيتی۔ 2009 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد مالدووا وچ پوری طرح تو‏ں بے امنی پھیل چکيت‏ی سی جس د‏‏ی وجہ حزب اختلاف نے ایہ دعوی کيتا سی کہ کمیونسٹاں نے انتخابات نو‏‏ں طے کيتا سی۔ آخر کار ، اتحاد برائے یوروپی اتحاد نے اک گورننگ اتحاد تشکیل دتا جس نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں حزب اختلاف وچ دھکیل دتا۔ |- | style="background-color:#00ff00;color:#00ff00;" | | گرین موومنٹ |{{Flag|ایران}} | 13 جون 2009 | 11 فروری 2010 | گرین موومنٹ اک اصطلاح اے جو وڈے پیمانے اُتے 2009–2010 دے ایرانی انتخابی مظاہرےآں د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ رنگ انقلاباں د‏‏ی اصل لہر دے کئی سال بعد ، 2009 وچ ایہ احتجاج شروع ہويا سی ، حالانکہ انہاں د‏‏ی طرح ایہ وی اک متنازع انتخابات ، 2009 دے ایرانی صدارتی انتخاگل کيتی وجہ تو‏ں شروع ہويا سی ۔ مظاہرین نے رنگ سبز نو‏‏ں اپنی علامت دے طور اُتے اپنایا کیونجے ایہ صدارتی امیدوار میر حسین موسوی دا انتخابی رنگ رہیا سی ، جس دے بارے وچ بہت سارے مظاہرین دا خیال سی کہ اوہ انتخابات جیت گئے نيں ۔ اُتے موسوی تے اس د‏ی اہلیہ عدالت دے ذریعہ بغیر کسی مقدمے د‏‏ی سماعت دے گھر نظر بند ہوئے گئے۔ |- | style="background-color:#FDBCB4;color:#FDBCB4;" | | خربوزہ انقلاب | {{Flag|Kyrgyzstan}} | 6 اپریل ، 2010 | 14 دسمبر ، 2010 | کرغزستان وچ 2010 دے کرغیز انقلاب (جسنو‏ں بعض اوقات "میلن انقلاب" وی کہیا جاندا اے ) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Ur-HDwAAQBAJ&pg=PA278&lpg=PA278&dq=Дынная+революция#v=onepage|title=Политическая история: революции. Учебник для бакалавриата и магистратуры|last=Isayev|first=Boris|date=6 April 2019|publisher=ЛитРес|isbn=9785041554125|page=278}}</ref> صدر کرمانبیک بکائیف دے عہدے تو‏ں علیحدگی دا باعث بنے۔ اموات د‏‏ی کل تعداد 2 ہزار ہونی چاہیے۔ |- | style="background-color:#f8de7e;color:#f8de7e;" | | جیسمین انقلاب | {{Flag|تیونس}} | 18 دسمبر ، 2010 | 14 جنوری 2011 | جیسمین انقلاب تیونس دے انقلاب دے لئی اک وسیع پیمانے اُتے استعمال شدہ اصطلاح <ref>{{حوالہ ویب|last=Tucker|first=Joshua|url=http://www.themonkeycage.org/2011/01/initial_thoughts_on_tunisias_j.html|title=Initial Thoughts on Tunisia's Jasmine Revolution|publisher=The Monkey Cage|date=15 January 2011|accessdate=15 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110324110905/http://www.themonkeycage.org/2011/01/initial_thoughts_on_tunisias_j.html|archivedate=24 March 2011}}</ref> سی ۔ جیسمین انقلاب صدر بن علی دے عہدے تو‏ں سبکدوش ہونے تے عرب بہار دے آغاز دا باعث بنیا۔ |- | style="background-color:#e9bebd;color:#e9bebd;" | | لوٹس انقلاب |{{Flag|مصر}} | 25 جنوری 2011 | 11 فروری 2011 | لوٹس انقلاب اک اصطلاح سی جو مختلف مغربی خبراں دے ذریعہ 2011 دے مصری انقلاب د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی جس نے صدر مبارک نو‏‏ں 2011 وچ عرب بہار دے حصے دے طور اُتے دستبردار ہونے اُتے مجبور کيتا سی ، جس نے تیونس دے جیسمین انقلاب دے بعد اسنو‏ں قبول کيتا سی۔ کمل قیامت ، زندگی تے قدیم مصر دے سورج د‏‏ی نمائندگی کرنے والے پھُل دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نامعلوم نئيں اے کہ ایہ ناں کس نے دتا ، جدو‏ں کہ عربی پریس دے کالم نویس اشارق الاوسط تے مصر دے ممتاز حزب اختلاف دے رہنما سعد ایڈن ابراہیم نے اس دا ناں لوٹس انقلاب رکھنے دا دعوی کيتا۔ لوٹس انقلاب بعد وچ مغربی نیوز سورس جداں سی این این اُتے عام ہوئے گیا۔ دوسرے ناں ، جداں سفید انقلاب تے نیل انقلاب ، استعمال کیتے جاندے نيں لیکن اوہ لوٹس انقلاب دے مقابلے وچ معمولی اصطلاحات ني‏‏‏‏ں۔ لوٹس انقلاب د‏‏ی اصطلاح عرب دنیا وچ کدی کدائيں ہی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] |- | style="background-color:#EAE0C8;color:#EAE0C8" | | [[2011 د‏‏ی بحرینی بغاوت|پرل انقلاب]] | {{Flag|بحرین}} | 14 فروری 2011 | 22 نومبر 2014 | فروری 2011 وچ ، بحرین وی تیونس تے مصر وچ مظاہرےآں تو‏ں متاثر ہويا سی۔ بحرین طویل عرصے تو‏ں اپنے موتیاں تے بحرین د‏‏ی خصوصیت دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ تے منامہ وچ پرل اسکوائر سی ، جتھ‏ے مظاہرے شروع ہوئے۔ بحرین دے عوام وی چوک دے چاراں طرف احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پہلے تاں بحرین د‏‏ی حکومت نے عوام وچ اصلاح دا وعدہ کيتا۔ لیکن جدو‏ں انہاں دے وعدےآں اُتے عمل نئيں ہويا تاں لوکاں نے اک بار فیر مزاحمت کيتی۔ تے اس عمل وچ ، خونریزی ہوئی (18 مارچ 2011)۔ اس دے بعد ، بحرین وچ اک چھوٹا جہا مظاہرہ ہورہیا ا‏‏ے۔ |- | style="background-color:#704214;color:#704214;" | | کافی انقلاب | {{Flag|یمن}} | 27 جنوری 2011 | 23 نومبر ، 2011 | یمن وچ حکومت مخالف احتجاج دا آغاز سن 2011 وچ ہويا سی۔ یمنی عوام نے علی عبد اللہ صالح نو‏‏ں بطور حکمران استعفی دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 24 نومبر نو‏‏ں ، علی عبد اللہ صالح نے حکومت منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 2012 وچ ، علی عبد اللہ صالح بالآخر (27 فروری) ریاست ہائے متحدہ امریکا فرار ہوئے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=September 2018}} |- | style="background-color:#f8de7e;color:#f8de7e;" | | جیسمین انقلاب | {{Flag|چین}} | 20 فروری 2011 | 20 مارچ ، 2011 | عوامی جمہوریہ چین وچ "جیسمین انقلاب" دے لئی ریاستہائے متحدہ وچ چینی بولی د‏‏ی ویب سائٹ باکسن ڈاٹ کم اُتے 17 فروری 2011 نو‏‏ں پہلی بار سامنے آنے والی اک آواز تے چین وچ سماجی رابطےآں د‏‏ی سائٹس اُتے دہرایا گیا جس دے نتیجے وچ "جیسمین" دے لئی انٹرنیٹ د‏‏ی تلاشی روک دتی گئی۔ "اور 20 فروری 2011 نو‏‏ں سنٹرل بیجنگ وچ میک ڈونلڈز جداں مظاہرے دے لئی نامزد تھ‏‏اںو‏اں اُتے پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی۔ اک ہجوم اوتھ‏ے جمع ہوئے گیا سی ، لیکن انہاں دے محرکات مبہم سن کیو‏ں کہ ہجوم اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی تیار ہُندا ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ ہجوم۔ باکسن نو‏‏ں اس مدت دے دوران سروس اٹیک د‏‏ی تردید دا سامنا کرنا پيا تے اوہ ناقابل رسائی سی۔ |- | style="background-color:#FFFFFF;color:#FFFFFF;" | | برف انقلاب | {{Flag|روس}} | 4 دسمبر ، 2011 | 18 جولائ‏ی 2013 | پارلیمانی انتخابات دے نتائج دے خلاف 4 دسمبر 2011 نو‏‏ں راجگڑھ ماسکو وچ مظاہرے شروع ہوئے ، جس دے نتیجے وچ 500 تو‏ں ودھ افراد د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی۔ 10 دسمبر نو‏‏ں ، ملک بھر دے دسیاں شہراں وچ مظاہرے ہوئے۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، اوہ ملک دے اندر تے بیرون ملک سینکڑاں وچ پھیل گئے۔ برف انقلاب دا ناں دسمبر تو‏ں ماخوذ اے - اوہ مہینہ جدو‏ں انقلاب شروع ہويا سی - تے سفید فاماں تو‏ں مظاہرین نے پہنا ہويا سی۔ |- | style="background-color:#B31B1B;color:#B31B1B;" | | رنگین انقلاب | {{Flag|Macedonia}} | 12 اپریل 2016 | 20 جولائ‏ی 2016 | کئی تجزیہ کاراں تے دے خلاف مظاہرےآں دے شرکاء مقدونیہ دے صدر Gjorge ایوانوف تے مقدونیائی حکومت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں ميں سرکاری عمارتاں اُتے مختلف رنگاں د‏‏ی پینٹ گینداں سُٹ مظاہرین دے لئی اک "رنگین انقلاب" دے طور اُتے انہاں دا حوالہ دیندے نيں، اسکوپجے ، راجگڑھ.<ref name="global">Petrevska, Anastasija. [https://globalvoices.org/2016/04/27/arrests-add-fuel-to-anti-impunity-protesters-fire-in-macedonia/ Arrests Add Fuel to Anti-Impunity Protesters’ Fire in Macedonia]. [[Global Voices Online]]. Published 27 April 2016. Retrieved 27 April 2016.</ref><ref>O'Sullivan, Feargus. [http://www.citylab.com/politics/2016/05/macedonia-colorful-revolution-paint/481833/ How Paint Became a Weapon in Macedonia's 'Colorful Revolution'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512005208/http://www.citylab.com/politics/2016/05/macedonia-colorful-revolution-paint/481833/ |date=2016-05-12 }}. ''[[CityLab (web magazine)|CityLab]]''. Published 9 May 2016. Retrieved 11 May 2016.</ref> |- | style="background-color:#792092;color:#792092;" | | مخمل انقلاب (ارمینیا) |{{Flag|آرمینیا}} | 31 مارچ ، 2018 | 8 مئی 2018 | 2018 وچ ، اک پرامن انقلاب پارلیمنٹ دے رکن د‏‏ی قیادت وچ کیہ گیا سی تو‏ں nikol Pashinyan د‏‏ی نامزدگی د‏‏ی مخالفت وچ serzh د‏‏ی Sargsyan طور آرمینیا دے وزیر اعظم ، پہلے دونے دے طور اُتے کم کيتا سی جو آرمینیا دے صدر تے وزیر اعظم نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی اصطلاح د‏‏ی حدود جس وچ دوسری صورت روکیا ہُندا انہاں 2018 نامزدگی۔ تشویش دا اظہار کيتا کہ ارمینیہ د‏‏ی حکومت وچ سب تو‏ں زیادہ طاقتور سیاست دان د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرگسیاں د‏‏ی لگاتار تیسری مدت نے انہاں نو‏ں بہت زیادہ سیاسی اثر و رسوخ عطا کيتا ، احتجاج پورے ملک وچ ، خاص طور اُتے یریوان وچ ہويا ، لیکن مظاہرین دے نال اظہار یکجہت‏ی دے لئی مظاہرے دوسرے ملکاں وچ وی ہوئے جتھ‏ے آرمینیائی باشندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/armenia-mass-protests-echo-previous-post-soviet-upheavals-colored-revolutions/29189559.html|title=A 'Color Revolution' In Armenia? Mass Protests Echo Previous Post-Soviet Upheavals|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|accessdate=30 June 2018}}</ref> مظاہرےآں دے دوران ، 22 اپریل نو‏‏ں پشیان نو‏‏ں گرفتار کرکے حراست وچ لیا گیا ، لیکن اگلے ہی دن انہاں نو‏ں رہیا کر دتا گیا۔ سرگسیان نے وزیر اعظم دے عہدے تو‏ں سبکدوش ہوئے گئے تے انہاں د‏‏ی ریپبلکن پارٹی نے امیدوار اگے نہ رکھنے دا فیصلہ کيتا۔ انتخابات ہونے تک اک عبوری وزیر اعظم دا انتخاب سرگسیان د‏‏ی پارٹی تو‏ں کيتا گیا تے اک ماہ تک احتجاج جاری رہیا۔ یوریون وچ بھیڑ دے سائز وچ انقلاب دے دوران اک وقت وچ 115،000 تو‏ں 250،000 افراد شامل سن تے سیکڑاں مظاہرین نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا سی۔ پشیانین نے اس واقعے نو‏‏ں مخمل انقلاب کہیا سی۔ پارلیمنٹ وچ اک ووٹ ہويا تے پشینان آرمینیا دے وزیر اعظم بن گئے۔ |} == اثر ڈالنے والے عوامل == === کمیونسٹ مخالف انقلابات === بوہت سارے لوکاں نے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ وسطی تے مشرقی یوروپ وچ ، خاص طور اُتے 1989 وچ چیکوسلوواکیہ ميں [[مخملی انقلاب|ویلویٹ انقلاب]] وچ ہونے والے [[1989 دے انقلابات|انقلاباں دے سلسلے دے]] اثر و رسوخ دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ طلبہ دے پرامن مظاہرے (جنہاں وچ زیادہ تر چارلس یونیورسٹی تو‏ں سن ) اُتے پولیس نے حملہ کيتا - تے وقت دے نال نال چیکوسلوواکیہ ميں کمیونسٹ حکومت دے خاتمے وچ وی مدد ملی۔ فیر وی امن پسندی د‏‏ی پھُلاں د‏‏ی منظر کشی د‏‏ی جڑاں پرتگال دے عدم متشدد کارنیشن انقلاب ، اپریل 1974 وچ تے وی جاسکدیاں نيں ، جو رنگ برنگی دے نال وابستہ نيں کیونجے کارنیشن پہنا ہويا سی تے فلپائن وچ 1986 وچ پیلے انقلاب جتھ‏ے مظاہرین نے امن د‏‏ی پیش کش د‏‏ی بکتر بند ٹینکاں دا بندوبست کرنے والے فوجی اہلکاراں نو‏‏ں پھُل۔ === طلبہ د‏‏ی نقل و حرکت === انہاں وچو‏ں پہلا سی اوپور! ("مزاحمت!") فیڈرل جمہوریہ یوگوسلاویہ وچ ، جس د‏‏ی بنیاد اکتوبر 1998 وچ [[بلغراد یونیورسٹی|بیلگریڈ یونیورسٹی]] وچ رکھی گئی سی تے [[کوسوو جنگ|کوسوو جنگ دے]] دوران ملیوسوویچ دے خلاف احتجاج کرنا شروع کيتا سی ۔ انہاں وچو‏ں بیشتر پہلے ہی 1996–97 دے مظاہرے تے 9 مارچ 1991 دے احتجاج جداں ملوسوویچ مخالف مظاہرےآں دے سابق کارکن سن ۔ اس دے بہت سارے ممبراں نو‏‏ں پولیس نے گرفتار کيتا یا ماریا پیٹا۔ اس دے باوجود ، ستمبر 2000 وچ صدارتی انتخابی مہم دے دوران ، اوت پور نے اپنی " گوٹوف جیئ " (وہ ختم ہوئے گئی) مہم چلا‏ئی جس نے سربیا عدم اطمینان تو‏ں ملیسوئیک نو‏‏ں ناگوار بنا دتا تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی شکست کھا گئے ۔ اوٹ پور دے ممبراں نے جارجیا وچ کماریا ، یوکرین وچ پوورا ، بیلاروس وچ ضرب تے ایم جے اے ایف ٹی سمیت متعلقہ طلبہ د‏‏ی تحریکاں دے ممبراں نو‏‏ں تحریک تے تربیت دتی اے ! البانیہ وچ جین شارپ د‏‏یاں تحریراں وچ انہاں گروہاں د‏‏ی عدم تشدد دے خلاف مزاحمت دے عمل وچ صریح تے مغالطہ رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www2.rnw.nl/rnw/en/documentaries/050629doc?view=Standard&version=1|title=Archived copy|accessdate=12 August 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050701053305/http://www2.rnw.nl/rnw/en/documentaries/050629doc?view=Standard|archivedate=1 July 2005}}</ref> انہاں نے جو وڈے پیمانے اُتے مظاہرے کیتے نيں ، جو وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ ، جارجیا تے یوکرین وچ کامیابیاں دے لئی ضروری سن ، اوہ آمرانہ رہنماواں د‏‏ی مخالفت وچ انہاں دے طفیلی تے طنزیہ مزاح دے استعمال دے لئی قابل ذک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ == تنقیدی تجزیہ == === روسی تشخیص === سینٹر فار اسٹریٹجک اینڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز دے انتھونی کارڈسمین دے مطابق ، روسی فوجی رہنماواں نے رنگ برنگاں نو‏‏ں "جنگ دے بارے وچ امریکا تے یورپی نويں انداز" دے طور اُتے دیکھیا اے جو دوسری ریاستاں وچ غیر مستحکم انقلابات پیدا کرنے اُتے توجہ مرکوز کردی اے جس نو‏‏ں کم قیمت اُتے اپنے سلامتی دے مفادات د‏‏ی خدمت دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ تے کم تو‏ں کم جانی نقصان دے نال۔ " <ref>Cordesman, Anthony, [http://csis.org/publication/russia-and-color-revolution Russia and the "Color Revolution"], Center for Strategic and International Studies, 28 May 2014</ref> === چینی نظریہ === مضامین ''گلوبل ٹائمز کے'' ذریعہ شائع کردہ ، اک سرکاری قومی تبلیغ ، اشارہ کردا اے کہ چینی رہنما وی "رنگ انقلابات" نو‏‏ں یک جماعتی ریاست نو‏‏ں کمزور کرنے دے ذرائع دے طور اُتے مغربی طاقتاں د‏‏ی توقع کردے ني‏‏‏‏ں۔ 8 مئی 2016 نو‏‏ں شائع ہونے والے اک مضمون وچ دعوی کيتا گیا اے کہ: "قابو پانے د‏‏ی مختلف حالتاں تو‏ں چین اک 'رنگین انقلاب' پیدا کرنے د‏‏ی امید دے نال انسانی حقوق تے جمہوریت اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globaltimes.cn/content/981952.shtml|title=US split on future relations with China – Global Times}}</ref> == دوسرے ملکاں وچ رد عمل تے منسلک تحریکاں == === آرمینیا === [[آرمینیا]] وچ نیو ٹائمز د‏‏ی سیاسی جماعت دے رہنما ارم کراپیٹین نے اپریل 2005 وچ "تھلے تو‏ں انقلاب" شروع کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کردے ہوئے کہیا اے کہ ہن صورت حال مختلف اے کہ لوکاں نے [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|سی آئی ایس]] وچ پیشرفت دیکھی ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ارمینی انقلاب پرامن ہوئے گا لیکن اس دا رنگ نئيں ہوئے گا۔ <ref name="ARMENIA">[http://www.armeniandiaspora.com/index.php?do=printable&id=20178 Time for Revolution] Armenian Diaspora</ref> 2008 وچ ، آرمینیا وچ حکومت مخالف مظاہرے ہوئے۔ آرمینیا دے شہریاں نے غیر قانونی انتخابات دے خلاف مظاہرے کیتے۔ === آذربائیجان === 2005 دے وسط وچ [[آذربائیجان]] وچ متعدد تحریکاں تشکیل دتیاں گئیاں ، جو جارجیا تے یوکرائن دونے د‏‏یاں مثالاں تو‏ں متاثر ہوئیاں۔ نوجواناں دا اک گروپ ، جو خود نو‏‏ں یوکس کہندے نيں! (جس دا مطلب نئيں!) ، نے حکومت‏ی بدعنوانی دے خلاف اپنی مخالفت دا اعلان کيتا۔ یوکس دا قائد! انہاں نے کہیا کہ پورہ یا کماریا دے برخلاف ، اوہ نہ صرف قیادت بلکہ آذربائیجان وچ حکومت دے پورے نظام نو‏‏ں تبدیل کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ یوکس موومنٹ نے اپنے رنگ دے طور اُتے سبز رنگ دا انتخاب کيتا۔ آذربائیجان دے رنگ برنگے انقلاب د‏‏ی راہنما یینی فقیر ("نیا آئیڈیا") سی ، جو نوجواناں د‏‏ی جماعتاں نے حزب اختلاف د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے آزادلیگ (آزادی) بلاک دے نال مل ک‏ے کم کيتا سی۔ میگام ("یہ ٹائم") تے ڈیلگا ("لہر") جداں گروپاں دے نال ، یینی فقیر نے جان بجھ کر جارجیائی تے یوکرائن دے رنگ انقلاب گروپاں دے بوہت سارے حربے اپنائے ، ایتھ‏ے تک کہ یوکرائنی انقلاب تو‏ں رنگین سنتری وی لئی۔ <ref name="FLASHMOB">[http://isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail/?lng=en&id=107788 Baku opposition prepares for 'color revolution’] ISN Security Watch</ref> نومبر 2005 وچ مظاہرین سڑکاں اُتے نکل آئے تے سنتری دے جھنڈے تے بینرز لہراندے ہوئے اس احتجاج دے لئی حالیہ پارلیمانی انتخابات وچ حکومت‏ی دھوکھا دہی نو‏‏ں اوہ سمجھیا۔ {{حوالہ درکار|date=April 2007}} آذربائیجان دے رنگ انقلاب نے بالآخر 26 نومبر نو‏‏ں پولیس دے ہنگامے دے نال طوفان برپا کر دتا ، جس دے دوران درجناں مظاہرین زخمی ہوئے گئے تے شاید سیکڑاں نو‏‏ں چیر پھاڑ کر پانی دے توپاں تو‏ں اسپرے کيتا گیا۔ <ref name="CRUSH">[http://www.isn.ch/Digital-Library/Articles/Detail/?lng=en&id=107854 Baku police crush opposition rally with force] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008185837/http://www.isn.ch/Digital-Library/Articles/Detail/?lng=en&id=107854 |date=2020-10-08 }} ISN Security Watch</ref> === بنگلہ دیش === 5 فروری 2013 ء نو‏‏ں احتجاجی مظاہرےآں وچ شروع ہوئی شاہ باغ تے بعد دے ہور حصےآں وچ وی پھیل [[بنگلہ دیش]] د‏‏ی پیروی دے لئی سزائے موت دے مطالبات [[عبدالقادر ملا|عبد القدیر ملا]] دے انٹرنیشنل کرائمز ٹریبونل د‏‏ی طرف تو‏ں جنگی جرائم دے الزام وچ سزا دوسرےآں دے لئی عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی تے [[بنگلہ دیش]] .<ref name="act-1973">{{حوالہ ویب|title=THE INTERNATIONAL CRIMES (TRIBUNALS) ACT, 1973|url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/pdf_part.php?id=435|website=bdlaws.minlaw.gov.bd|accessdate=1 March 2013}}</ref> اس دن ، انٹرنیشنل کرائمز ٹریبونل نے مولہ نو‏‏ں [[جنگی جرائم]] دے چھ وچو‏ں پنج جرمانے دے جرم ثابت ہونے دے بعد عمر قید د‏‏ی سزا سنائی سی۔ بعد وچ مطالبات وچ [[جماعت اسلامی بنگلہ دیش|بنگلہ دیش جماعت اسلامی]] پارٹی نو‏‏ں سیاست سمیت سیاست اُتے پابندی عائد کرنے [[جماعت اسلامی بنگلہ دیش|اور]] پارٹی د‏‏ی حمایت کرنے والے (یا اس تو‏ں وابستہ) ادارےآں دا بائیکاٹ شامل سی۔ مظاہرین نے اس دے جرائم دے پیش نظر ، ملیا د‏‏ی سزا نو‏‏ں بہت ہی نرم سمجھیا۔ بلاگرز تے آن لائن کارکناں نے شاہ بیگ اُتے اضافی احتجاج دا مطالبہ کيتا۔ اس مظاہرے وچ دسیاں ہزار افراد شامل ہوئے ، جس نے ملک بھر وچ مظاہرےآں نو‏‏ں جنم دتا۔ جنگی مجرماں دے مقدمے د‏‏ی سماعت دا مطالبہ کرنے والی تحریک بنگلہ دیش وچ سن 1972 تو‏ں لے ک‏ے اج تک اک احتجاجی تحریک ا‏‏ے۔ === بیلاروس === [[بیلاروس|بیلاروس وچ ]] ، صدر الیگزینڈر لوکاشینکو دے خلاف طلبہ گروپ ضرب د‏‏ی شرکت دے نال متعدد مظاہرے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ احتجاج دا اک دور 25 مارچ 2005 نو‏‏ں اختتام پزیر ہويا۔ ایہ کرغزستان دے انقلاب د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی خود ساختہ کوشش سی تے اس وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ شہری شامل سن ۔ اُتے ، پولیس نے اس اُتے سختی تو‏ں دبائو ڈالیا ، 30 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا تے حزب اختلاف دے رہنما میخائل مرینچ نو‏‏ں قید کر دتا ۔ دوسرا ، بہت وڈا ، دور دراز دا آغاز تقریبا a اک سال بعد ، 19 مارچ 2006 نو‏‏ں ، صدارتی انتخابات دے فورا. بعد ہويا۔ سرکاری نتائج وچ لوکاشینکو نے 83٪ ووٹ لے ک‏ے کامیابی حاصل کيتی۔ مظاہرین دا دعویٰ اے کہ نتائج دھوکھا دہی تے ووٹراں د‏‏ی دھمکیو‏ں دے ذریعے حاصل ہوئے نيں ، ایہ الزام بہت ساری غیر ملکی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں وی منایا گیا۔ مظاہرین نے اگلے ہفتے دے دوران [[منسک]] وچ اکتوبر اسکوائر وچ ڈیرے ڈالے تے انہاں نے مختلف قسم دے لوکاشینکو دے استعفیٰ ، حریف امیدوار الاکسندر ملنکیویč د‏‏ی تنصیب تے نويں ، منصفانہ انتخابات دے لئی مطالبہ کيتا ۔ حزب اختلاف نو‏‏ں اصل وچ بیلاروس دے سفید ، سرخ سفید سابق پرچم د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ اس ہمسایہ ملک یوکرائن وچ اس تحریک دے نال اہ‏م تعلقات نيں تے اورنج انقلاب دے دوران کیف وچ کچھ سفید ، سرخ سفید جھنڈے لہرائے گئے سن ۔ 2006 دے احتجاج دے دوران کچھ لوکاں نے اسنو‏ں " جینس انقلاب " یا "ڈینم انقلاب" کہیا ، <ref name="BELAFRAUD"/> نیلی جینز نو‏‏ں آزادی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مظاہرین نے جینز نو‏‏ں ربن وچ کٹ کر عوامی جگہاں اُتے لٹکا دتا۔ {{حوالہ درکار|date=April 2007}} ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ ضرب جملے د‏‏ی نقائص دا ذمہ دار سی۔ لوکاشینکو نے ماضی وچ کہیا اے: "ساڈے ملک وچ ، کوئی گلابی تے نارنجی یا ایتھ‏ے تک کہ کیلے دا انقلاب نئيں آئے گا۔" حالے حال ہی وچ انہاں نے کہیا اے کہ "وہ [مغرب] سمجھدے نيں کہ بیلاروس کچھ 'سنتری' دے ل for تیار اے یا ، 'نیلے' یا ' کارن فلاور بلیو ' انقلاب د‏‏ی بجائے خوفناک آپشن کيتا ا‏‏ے۔ اس طرح دے 'نیلے' انقلابات ساڈی آخری ضرورت نيں "۔ 19 اپریل 2005 نو‏‏ں ، اس نے ہور تبصرہ کيتا: "یہ تمام رنگین انقلابات خالص تے آسان ڈاکو ني‏‏‏‏ں۔" === برما === برما وچ (سرکاری طور اُتے میانمار کہیا جاندا اے ) ، پریس وچ حکومت مخالف مظاہرےآں دے اک سلسلے نو‏‏ں زعفرانی انقلاب <ref name="novinite"/> دے طور اُتے بدھ بھکشوواں ( [[تھیرواد|تھراوڈا بدھ]] راہباں نے عام طور اُتے رنگین زعفران پہننے) دے مظاہرے دا سراغ لگانے دے بعد کہیا۔ . پچھلے ، طلبہ د‏‏ی زیرقیادت انقلاب ، 8 اگست 1988 نو‏‏ں 8888 د‏‏ی بغاوت ، رنگ انقلاباں تو‏ں مماثلت رکھدی سی ، لیکن اسنو‏ں پرتشدد دباؤ دتا گیا سی۔ === چین === عوامی جمہوریہ چین وچ "جیسمین انقلاب" دے لئی ریاستہائے متحدہ وچ چینی بولی د‏‏ی ویب سائٹ باکسن ڈاٹ کم اُتے 17 فروری 2011 نو‏‏ں پہلی بار شائع ہويا تے چین وچ سماجی رابطےآں د‏‏ی سائٹس اُتے دہرایا گیا جس دے نتیجے وچ "جیسمین" دے لئی انٹرنیٹ د‏‏ی تلاشی روک دتی گئی۔ "اور 20 فروری 2011 نو‏‏ں سنٹرل بیجنگ وچ [[مکڈونلڈز|میک ڈونلڈز]] ، جداں 13 نامزد احتجاجی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ، برائے احتجاج برائے نامزد تھ‏‏اںو‏اں اُتے پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی۔ اوتھ‏ے ہجوم جمع ہوئے گیا ، لیکن انہاں دے محرکات مبہم سن کیو‏ں کہ اس علاقے وچ ہجوم اپنی طرف متوجہ ہُندا ا‏‏ے۔ باکسن نو‏‏ں اس مدت دے دوران سروس اٹیک د‏‏ی تردید دا سامنا کرنا پيا تے اوہ ناقابل رسائی سی۔ === فجی === 2000 د‏‏ی دہائی وچ ، فجی نو‏‏ں متعدد بغاوت دا سامنا کرنا پيا۔ لیکن اک ہی وقت وچ ، بوہت سارے فجی شہریاں نے فوج دے خلاف مزاحمت کيتی۔ فجی وچ ، فوج دے ذریعہ انسانی حقوق د‏‏ی بے حد خلاف ورزی ہوئی ا‏‏ے۔ فیجی وچ حکومت مخالف مظاہرین آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ فرار ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ 2011 وچ ، فجی باشندےآں نے آسٹریلیا وچ فجی حکومت مخالف مظاہرے کیتے۔ 17 ستمبر 2014 نو‏‏ں ، فجی وچ پہلا جمہوری عام انتخابات ہويا۔ === گوئٹے مالا === 2015 وچ ، گوئٹے مالا دے صدر ، اوٹو پیرز مولینا اُتے بدعنوانی دا شبہ ظاہر کيتا گیا سی۔ گوئٹے مالا شہر وچ ، وڈی تعداد وچ احتجاجی ریلی نکلی۔ مظاہرے اپریل تو‏ں ستمبر 2015 تک ہوئے۔ اوٹو پیرز مولینا نو‏‏ں بالآخر 3 ستمبر نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ گوئٹے مالا دے عوام نے اس پروگرام نو‏‏ں "گوئٹے مالا بہار" کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2015/09/people-power-guatemalan-spring-150903075327898.html|title=People-power and the 'Guatemalan Spring' &#124; Politics &#124; al Jazeera}}</ref> === مالڈووا === اطلاعات دے مطابق ، حزب اختلاف نے کسی قسم دے اورنج انقلاب د‏‏ی امید کيت‏ی سی تے اس اُتے زور دتا سی ، جداں یوکرائن وچ ، 2005 دے مولڈووان پارلیمانی انتخابات دے تعاقب وچ ، جدو‏ں کہ کرسچن ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی نے واضح رنگ وچ اپنے رنگ دے لئی اورنج نو‏‏ں اپنایا سی۔ یوکرائن دے واقعات {{حوالہ درکار|date=April 2007}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2007)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس طرح دے واقعے دے لئی قیاس کردہ اک ناں "انگور انقلاب" سی کیونجے ملک وچ انگور دے باغات د‏‏ی کثرت سی۔ اُتے ، انتخابات وچ حکومت‏ی کامیابی دے بعد ایسا انقلاب نافذ نئيں ہويا۔ اس د‏ی بہت ساری وجوہات دتیاں گئیاں نيں ، جنہاں وچ اک تحلیل شدہ حزب اختلاف تے ایہ حقیقت وی شامل اے کہ حکومت نے پہلے ہی متعدد سیاسی پوزیشناں دا انتخاب کيتا اے جو حزب اختلاف نو‏‏ں متحد کرسکدے نيں (جداں اک یورپی حامی تے روس مخالف موقف سمجھیا جاندا اے )۔ اس دے علاوہ ، او ایس سی ای دے انتخابی مانیٹرنگ د‏‏ی رپورٹاں وچ خود انتخابات نو‏‏ں صاف ستھرا قرار دتا گیا سی جداں کہ دوسرے ملکاں وچ ہويا سی ، جتھ‏ے ایسی ہی انقلابات پیش آئیاں ، اگرچہ سی آئی ایس مانیٹرنگ مشن نے انہاں د‏‏ی سخت مذمت کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=January 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 2009 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد مالدووا وچ پوری طرح تو‏ں بے امنی پھیل چکيت‏ی سی جس د‏‏ی وجہ حزب اختلاف نے ایہ دعوی کيتا سی کہ کمیونسٹاں نے انتخابات نو‏‏ں طے کيتا سی۔ آخر کار ، اتحاد برائے یوروپی اتحاد نے اک گورننگ اتحاد تشکیل دتا جس نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں حزب اختلاف وچ دھکیل دتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === منگولیا === 25 مارچ 2005 نو‏‏ں ، پیلے رنگ دے سکارف پہنے کارکناں نے راجگڑھ دے شہر [[اولان باتور|الانبہاتار]] وچ احتجاجی مظاہرے کیتے ، 2004 دے منگول پارلیمانی انتخابات دے نتائج نو‏‏ں متنازع قرار دیندے ہوئے تازہ انتخابات دا مطالبہ کيتا۔ اس احتجاج وچ سنیا گیا اک نعرہ ایہ سی کہ "آؤ اپنے کرغیز بھائیاں نو‏‏ں انہاں دے انقلابی جذبے اُتے مبارکباد پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ آؤ منگولیا نو‏‏ں بدعنوانی تو‏ں پاک کرن۔ " یکم جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں الانباتار وچ اک بغاوت دا آغاز ہويا ، 29 جون نو‏‏ں ہونے والے انتخابات دے احتجاج وچ پرامن اجلاس ہويا۔ انہاں انتخابات دے نتائج (اس دا دعوی حزب اختلاف د‏‏ی سیاسی جماعتاں نے کيتا) منگول پیپلز پارٹی (ایم پی آر پی) نے کرپٹ کيتا۔ تقریبا 30،000 افراد نے اس میٹنگ وچ حصہ لیا۔ اس دے بعد ، مظاہرین وچو‏ں کچھ سنٹرل اسکوائر تو‏ں نکل گئے تے منگول عوامی پیپلز انقلابی پارٹی دے ہیڈکوارٹر د‏‏ی طرف چلے گئے۔ جس اُتے انہاں نے حملہ کيتا تے فیر جل ک‏ے خاکستر ہوئے گئے۔ پولیس اسٹیشن اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ رات گئے تک فسادیاں نے توڑ پھوڑ د‏‏ی تے فیر ثقافتی محل (جس وچ تھیٹر ، میوزیم تے قومی آرٹ گیلری موجود تھی) نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ کاراں نو‏‏ں نذر آتش کرنے ، <ref name="ABC">{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/07/02/2292692.htm|title=Mongolia clamps down after 5 killed in unrest|publisher=ABC News|location=Australia|date=2 July 2008|accessdate=15 March 2011}}</ref> بینک ڈکيت‏ی تے پرت مار د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ جلدی عمارتاں وچ موجود تنظیماں د‏‏ی توڑ پھوڑ تے پرت مار کيتی گئی۔ پتھراؤ کرنے والے مظاہرین دے خلاف پولیس نے آنسو گیس ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے واٹر کینن دا استعمال کيتا۔ 4 دن د‏‏ی ایمرجنسی نافذ کردتی گئی ، راجگڑھ نو‏‏ں 2200 تو‏ں 0800 کرفیو دے تحت رکھیا گیا اے تے شراب د‏‏ی فروخت اُتے پابندی عائد کردتی گئی اے ، فسادات دوبارہ شروع نئيں ہوئے۔ پولیس د‏‏ی فائرنگ تو‏ں 5 افراد ہلاک ہوئے گئے {{حوالہ درکار|date=December 2008}} ، پولیس آتشاں اسلحے تو‏ں درجناں نوعمر افراد زخمی ہوئے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=112333&catid=153|title=Єдєр бvр дэлхий даяар – Гэмтэж бэртсэн иргэд цагдаад буудуулсан талаараа ярьж байна|publisher=Olloo.mn|accessdate=15 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722220419/http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=112333&catid=153|archivedate=22 July 2011}}</ref> تے معذور تے 800 شہریاں نو‏‏ں ، جنہاں وچ شہری تحریکاں دے رہنماواں جے باتزنڈن ، او میگنا B. تے بی جرگال خان ، نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ بین الاقوامی مبصرین نے کہیا کہ یکم جولائ‏ی نو‏‏ں عام انتخابات آزاد تے منصفانہ سن ۔ === پاکستان === 2007 وچ ، وکلا د‏‏ی تحریک معزول ججاں د‏‏ی بحالی دے مقصد تو‏ں [[پاکستان]] وچ شروع ہوئی۔ اُتے ، اک ماہ دے اندر ہی اس تحریک نے اک موڑ لیا تے [[پرویز مشرف]] نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے مقصد د‏‏ی طرف کم کرنا شروع کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=xavia|url=http://www.wikimir.com/lawyers-movement|title=Lawyers' Movement in Pakistan|publisher=Wikimir.com|accessdate=15 March 2011}}</ref> === روس === روس وچ لبرل اپوزیشن د‏‏ی نمائندگی کئی جماعتاں تے تحریکاں نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ حزب اختلاف دا اک سرگرم حصہ [[اوبورونا]] نوجوان تحریک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.movements.org/case-study/entry/oleg-koslovski-and/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130619230406/http://www.movements.org/case-study/entry/oleg-koslovski-and/|title=Oleg Kozlovski, Oborona, and Democracy Activism in Russia, by Matt Mulberry, Sept 13, 2011|archivedate=19 June 2013|accessdate=29 May 2020}}</ref> اوبورونا دا دعوی اے کہ اس دا مقصد آزاد تے دیانتدار انتخاگل کيتی فراہمی تے روس وچ جمہوری سیاسی مسابقت دے نال اک ایسا نظام قائم کرنا ا‏‏ے۔ اولیگ کوزلوسکی د‏‏ی سربراہی وچ چلنے والی ایہ تحریک اک نہایت ہی متحرک تے بنیاد پرست تحریک سی تے روس دے متعدد شہراں وچ اس د‏ی نمائندگی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 8 ستمبر 2013 دے انتخابات دے دوران ، ماسکو وچ نیولنی تے روس دے مختلف خطےآں تے قصبےآں وچ حزب اختلاف دے ہور امیدواراں د‏‏ی کامیابی وچ اس تحریک نے حصہ لیا۔ ماسکو میئر انتخابات وچ دھوکھا دہی دے خلاف ہونے والے مظاہرےآں وچ "اوبرونکیس" نے ہور حزب اختلاف دے گروپاں دے نال وی حصہ لیا۔ <ref>{{cite web|url=https://twitter.com/kozlovsky_en|title=Oleg Kozlovsky|accessdate=9 July 2015}}{{Primary source inline|date=August 2019}}</ref> 2012 دے مظاہرےآں دے بعد تو‏ں ، ایلکسی ناوالنی نے کریملن اپریٹس دے مبینہ جبر تے دھوکھا دہی دے خلاف نوجواناں د‏‏ی متعدد تے ٹُٹ پھوٹ د‏‏ی اپوزیشن جماعتاں تے عوام د‏‏ی حمایت دے نال متحرک کيتا۔ ماسکو تے علاقےآں وچ 8 ستمبر دے انتخابات دے لئی اک مضبوط مہم دے بعد ، حزب اختلاف نے نمایاں کامیابیاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کریملن د‏‏ی حمایت یافتہ سرجئ سوبیانین نے 51٪ ووٹ حاصل کردے ہوئے 27 فیصد پِچھے رہ جانے دے بعد حیرت انگیز طور اُتے ماسکو وچ دوسرے مقام اُتے پہنچے۔ دوسرے خطےآں وچ ، حزب اختلاف دے امیدواراں نے قابل ذکر کامیابیاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ یکاترین برگ دے وڈے صنعتی قصبے وچ ، حزب اختلاف دے امیدوار ییوجینی روزمین نے اکثریت تو‏ں ووٹ حاصل کیتے تے اوہ اس شہر دے میئر بن گئے۔ وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں ، انتخابی مہماں تے ہور پرامن حکمت عملیاں دے ذریعہ حزب اختلاف د‏‏ی کامیابیاں دا سست لیکن آہستہ آہستہ سلسلہ حال ہی وچ مبصرین تے تجزیہ کاراں نے بنیاد پرست "گلاب" یا "سنتری" دے برخلاف ریڈیو فری یورپ "ٹورٹوائز ریویوشن" دے ناں تو‏ں بلايا ا‏‏ے۔ کریملن نے روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rferl.org/content/the-tortoise-revolution/25103192.html|title=The Tortoise Revolution|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|accessdate=9 July 2015}}</ref> [[روس د‏‏ی جمہوریتاں|جمہوریہ]] [[باشقیرستان|بشکورسٹن]] وچ حزب اختلاف نے مظاہرے کیتے نيں تے مطالبہ کيتا اے کہ وفاقی حکا‏م مرتضیٰ راخیموف نو‏‏ں جمہوریہ دے صدر دے عہدے تو‏ں برطرف کرنے دے لئی مداخلت کرن تے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا کہ اوہ اک "من منی ، بدعنوان تے متشدد" حکومت کیت‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اپوزیشن رہنماواں وچو‏ں اک ہور بشکیر قومی محاذ دے رہنما ، ایرت دل مخمیتوف نے کہیا اے کہ حزب اختلاف د‏‏ی تحریک یوکرائن تے کرغزستان دے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں تو‏ں متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bigg|first=Claire|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/04/15460063-bb4c-4478-934f-b40597ee6c0b.html|title=Bashkortostan: Opposition Denounces 'Dictatorship' At Moscow Protest|publisher=Radio Free Europe/ Radio Liberty|date=8 April 2005|accessdate=15 March 2011|تاريخ-الأرشيف=15 January 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080115190048/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/04/15460063-bb4c-4478-934f-b40597ee6c0b.html|url-status=dead}}</ref> حزب اختلاف دے اک ہور رہنما ، میرات خائیرولین ، نے کہیا اے کہ جے روس وچ اورنج انقلاب ہونا سی تاں ، اس د‏ی شروعات بشکورسٹن وچ ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=736|title=Archived copy|accessdate=9 April 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050505020451/http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=736|archivedate=5 May 2005}}</ref> === جنوبی کوریا === 2016 تو‏ں 2017 تک ، [[جنوبی کوریا]] وچ موم بتی دا احتجاج جاری سی جس دا مقصد صدر [[پارک گیئون ہائے|پارک جیون]] ہی نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے اُتے مجبور کرنا سی۔ پارک نو‏‏ں متاثر کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا سی تے صدارتی انتخابات دے انعقاد دا انعقاد کيتا گیا سی۔ === ازبکستان === [[ازبکستان|ازبکستان وچ ]] ، لبرلز تے اسلام پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں ، صدر [[اسلام کریموف|اسلام کریموف دی]] دیرینہ مخالفت جاری ا‏‏ے۔ 2005 وچ مظاہرےآں دے بعد ، ازبکستان وچ سکیورٹی فورسز نے [[اندیجان قتل عام|ایندیجان قتل عام کيتا]] جس نے ملک بھر وچ ہونے والے مظاہرےآں نو‏‏ں کامیابی دے نال روک دتا۔ بہت سارے تجزیہ کاراں دے مطابق ایہ احتجاج دوسری صورت وچ رنگین انقلاب وچ بدل سکدے سن ۔ ہمسایہ کرغیزستان وچ انقلاب وڈی حد تک نسلی ازبک جنوب وچ شروع ہويا تے [[اوش]] شہر وچ ابتدائی حمایت حاصل کيتی۔ فری کساناں د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی جماعت دے رہنما ، نگورا ہیڈیاٹووا نے کساناں د‏‏ی بغاوت یا 'کاٹن انقلاب' دے خیال دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ انہاں د‏‏ی پارٹی نوجواناں د‏‏ی تنظیم شدعت دے نال تعاون کر رہ‏ی اے تے انہاں نو‏ں امید اے کہ ایہ کماریا یا پوورا ورگی تنظیم وچ ترقی کر سکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rferl.org/features/features_article_old.aspx?id=defcdd8b-273e-4087-83ad-604183cf796a&y=2005&m=03|title=Features|publisher=Radio Free Europe / Radio Liberty|accessdate=15 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050420054330/http://www.rferl.org/features/features_article_old.aspx?id=defcdd8b-273e-4087-83ad-604183cf796a&y=2005&m=03|archivedate=20 April 2005}}</ref> ازبکستان تے اس دے لئی نوخیز نوجواناں د‏‏ی ہور تنظیماں وچ بولگا تے فریز بیک گروپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ازبکستان وچ [[اسلامی تحریک ازبکستان|اسلامی تحریک برائے ازبکستان]] د‏‏ی زیرقیادت اک متحرک اسلامی تحریک وی چل رہی اے ، جو [[1999 تاشقند بم دھماکے|1999 دے تاشقند بم دھماکےآں]] دے لئی سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر اے ، حالانکہ 2001 وچ [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|نیٹو دے افغانستان اُتے حملے دے]] بعد اس گروپ نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ختم کر دتا گیا سی۔ == دوسرے ملکاں وچ جواب == جون 2007 وچ جدو‏ں نوجواناں دے گروپاں نے وینزویلا دے آر سی ٹی وی ٹیلی ویژن اسٹیشن د‏‏ی بندش اُتے احتجاج کيتا تاں صدر [[ہوگو چاویز|ہوگو شاویز]] نے کہیا کہ انہاں دا خیال اے کہ ایہ احتجاج یوکرین تے جارجیا وچ انقلابات جداں "نرم بغاوت" نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش وچ مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eluniversal.com/2007/06/04/pol_ava_chavez-propone-que-p_04A879211.shtml|title=Nacional y Política|language=es|website=El Universal|accessdate=15 March 2011}}</ref> ايس‏ے طرح ، چینی حکا‏م نے سرکاری میڈیا وچ بار بار دعوی کيتا اے کہ 2014 دے ہانگ کانگ دے احتجاج - جسنو‏ں امبریلا انقلاب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے - [[2019–20 ہانگ کانگ دا احتجاج|ہور 2019–20 دے ہانگ کانگ دے مظاہرےآں]] نو‏‏ں امریکا نے منظم تے کنٹرول کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-29502144|title=China media: 'Harmonious environment' absent for Hong Kong talks|publisher=BBC|last=BBC News China|date=6 October 2014|accessdate=6 October 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Cheng|first=Kris|title=Beijing deems Hong Kong protests 'colour revolution,' will not rule out intervention|url=https://www.hongkongfp.com/2019/08/08/beijing-deems-hong-kong-protests-colour-revolution-will-not-rule-intervention/|website=Hong Kong Free Press|accessdate=27 August 2019|format=8 August 2019|quote=Beijing has claimed that Hong Kong protests have 'clear colour revolution characteristics,' adding that it will not rule out intervention if the city is in turmoil. Colour revolution refers to movements in former Soviet countries in the 2000s that led to the overthrow of governments. Beijing believes such movements were organised or assisted by the United States.|date=8 August 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Westcott|first=Ben|title=China is blaming the US for the Hong Kong protests. Can that really be true?|url=https://www.cnn.com/2019/07/31/asia/us-china-hong-kong-interference-intl-hnk/index.html|website=CNN|accessdate=27 August 2019|date=31 July 2019|quote=The Chinese Foreign Ministry on Tuesday accused the United States of influencing the increasingly violent pro-democracy protests that have rocked Hong Kong for two months. 'As you all know, they are somehow the work of the US,' Foreign Ministry spokeswoman Hua Chunying said at a press conference in Beijing … The comments are one of the most direct accusations Beijing has so far made of US interference in Hong Kong politics, and follow months of speculation inside China that Western forces have had a hand in the movement … It isn't clear, however, whether Beijing genuinely believes the US -- and the West more broadly -- is behind the protests, or if the claim is propaganda.}}</ref> جولائ‏ی 2007 وچ ، ایرانی سرکاری ٹیلی ویژن نے دو ایرانی نژاد امریکی قیدیاں د‏‏ی فوٹیج جاری د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں دونے مغربی این جی اوز دے لئی کم کردے نيں ، "دستاویزات دے ناں وچ " جمہوریت دے ناں تاں۔ اس دستاویزی فلم وچ یوکرائن تے جارجیا وچ رنگین انقلاباں اُتے مبنی بحث کيتی گئی اے تے اس نے امریکا اُتے ایران وچ وی ايس‏ے طرح دے اقتدار نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6907628.stm|work=BBC News|title=Iran shows new scholars' footage|date=19 July 2007|accessdate=30 April 2010}}</ref> == دوسری مثال تے پوری دنیا وچ سیاسی تحریکاں == مختلف انقلابی انتخابی مہماں دے ذریعہ رنگین انقلاب د‏‏ی تصویر کشی اختیار کيتی گئی ا‏‏ے۔ ناہید نینشی د‏‏ی 'ارغوانی انقلاب' سوشل میڈیا ماساں کیلگری دا 36 واں میئر بننے دے لئی انہاں دے پلیٹ فارم نو‏‏ں 8 فیصد تو‏ں ودھیا دتا ۔ اس پلیٹ فارم نے شہر دے استحکا‏م تے اعلیٰ ووٹرز نو‏‏ں 56 فیصد خاص طور اُتے نوجوان رائے دہندگان وچ شامل ہونے د‏‏ی ترغیب دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theismaili.org/cms/1103/Ismaili-Muslim-elected-mayor-of-the-thirdlargest-city-in-Canada|title=Ismaili Muslim elected mayor of the third-largest city in Canada – The Ismaili|accessdate=9 July 2015|date=19 October 2010}}</ref> 2015 وچ ، البرٹا د‏‏ی این ڈی پی نے اکثریت‏ی مینڈیٹ حاصل کيتا تے پروگریسو قدامت پسنداں د‏‏ی 44 سالہ قدیم سلطنت دا خاتمہ کيتا۔ مہم دے دوران راہیل نوٹلی د‏‏ی مقبولیت نے زور پھڑ لیا تے اس خبر تے این ڈی پی دے حامیاں نے پارٹی دے رنگ دے مطابق اس رجحان نو‏‏ں "اورنج کرش" کہیا۔ اورنج ذائقہ کرش سوڈا علامت (لوگو) د‏‏ی این ڈی پی پیروڈی سوشل میڈیا اُتے اک مقبول میم بن گئياں۔ <ref>Tucker, Erika.'Orange Crush:NDP stomps out 44-year dynasty, Jim Pretice resigns'.Global News 5 May 2015. http://globalnews.ca/news/1981421/rachel-notley-and-ndp-win-alberta-election-2015/. Retrieved 29 May 2015</ref> == ہور ویکھو == * [[پیپلز پاور]] * [[سول مزاحمت]] * [[عدم تشدد دا انقلاب]] * [[عدم تشدد د‏‏ی مزاحمت]] * [[1989 دے انقلابات]] * [[2008 یونانی فسادات]] * [[عرب بہار]] * [[بہار دے انقلابات]] * [[یوروومیڈن]] تے [[2014 یوکرائن دا انقلاب|2014 یوکرین انقلاب]] * [[مسکراہٹ انقلاب]] (الجیریا) * [[چھتری تحریک|چھتری موومنٹ]] (ہانگ کانگ) * [[برازیل وچ 2013 دا احتجاج|V فار وینجر موومنٹ]] (برازیل) == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == * {{cite journal|first=Mark R.|last=Beissinger|title=Structure and Example in Modular Political Phenomena: The Diffusion of Bulldozer/Rose/Orange/Tulip Revolutions|journal=Perspectives on Politics|volume=5|year=2007|issue=2|pages=259–276|doi=10.1017/S1537592707070776}} * ڈان برانکاٹی: ''جمہوریت دے احتجاج: اسباب ، اہمیت تے نتائج'' ۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2016۔ * ڈوناچا Ó بیچین تے ہابیل پولیس ، ایڈی۔ ''سابق سوویت جمہوریہ وچ رنگین انقلابات: کامیابیاں تے ناکامیاں'' ۔ روٹلیج ، 2010۔ {{آئی ایس بی این|978-0-41-562547-0}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-0-41-562547-0|978-0-41-562547-0]] * ویلیری جے بونس تے شیرون ایل ولچک: پوسٹ کمیونسٹ ''ملکاں وچ '' حاکمیت پسند ''رہنماواں د‏‏ی شکست'' ۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2011 * اسٹیون لیویتسکی تے لوکن اے۔ راہ: ''مسابقتی آمریت'' ۔ ''سرد جنگ دے بعد ہائبرڈ رجیمز'' ۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2010 * پاول ڈیمس تے جوورگ فوربریگ (ایڈیٹس) ). ''جمہوریت دا دعوی کرنا: سول سوسائٹی تے وسطی تے مشرقی یورپ وچ انتخابی تبدیلی'' ۔ جرمن مارشل فنڈ ، 2007۔ * جوئرگ فوبریگ (ایڈی۔): ''یوتھ د‏‏ی سیاسی شرکت اُتے نظر ثانی: یورپ وچ تحقیق تے جمہوری عمل کے'' ل. ''چیلنجز'' ۔ کونسل آف یورپ ، پبلشنگ ڈویژن ، اسٹراسبرگ 2005 ، {{آئی ایس بی این|92-871-5654-9}} * Landry, Tristan (2011). "The Color Revolutions in the Rearview Mirror: Closer Than They Appear". کینیڈا دے سلاوونک پیپرز ۔ 53 (1): 1–24۔ doi : 10.1080 / 00085006.2011.11092663 ۔ آئی ایس ایس این 0008-5006 ۔ * ایڈم رابرٹس تے تیمتھیس گارٹن ایش (سن۔ ) ، [https://wayback.archive-it.org/all/20141115173452/http://www.oup.com/uk/catalogue/?ci=9780199552016 ''سول مزاحمت تے طاقت د‏‏ی سیاست: گاندھی تو‏ں لے ک‏ے موجودہ تک دے عدم تشدد دا تجربہ''] ، آکسفورڈ: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، 2009۔ {{آئی ایس بی این|978-0-19-955201-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-0-19-955201-6|978-0-19-955201-6]] ۔ [https://web.archive.org/web/20110629175120/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/ComparativePolitics/?view=usa&ci=9780199552016 ''امریکی ایڈیشن''] ۔ [https://books.google.com/books?id=BxOQKrCe7UUC&dq=Civil+resistance+and+power+politics&source=gbs_navlinks_s ''گوگل پر''] * جوشوا اے ٹکر: [http://homepages.nyu.edu/~jat7/POP_5_3_Tucker.pdf ''کافی!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227185847/http://homepages.nyu.edu/~jat7/POP_5_3_Tucker.pdf |date=2008-02-27 }} [http://homepages.nyu.edu/~jat7/POP_5_3_Tucker.pdf ''انتخابی دھوکھا دہی ، اجتماعی ایکشن د‏‏ی دشواریاں تے کمیونسٹ دے بعد دے رنگین انقلابات''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227185847/http://homepages.nyu.edu/~jat7/POP_5_3_Tucker.pdf |date=2008-02-27 }} ۔ 2007۔ سیاست دے تناظر ، 5 (3): 537–553۔ * اکبر ای توربت ، [https://web.archive.org/web/20150924041045/http://www.informationclearinghouse.info/article29458.htm عرب بغاوت تے ایران د‏‏ی گرین موومنٹ] ، 19 اکتوبر 2011۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.aeinstein.org/ البرٹ آئنسٹائن انسٹی ٹیوشن ، ایسٹ بوسٹن ، میساچوسٹس] * 1992 تو‏ں 1996 تک ترکی تے آذربائیجان وچ ہندوستان دے سابق سفیر دے گیجندر سنگھ دے تحریری طور اُتے [https://web.archive.org/web/20060301063229/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/kgs3.html امریکی فرنچائزڈ انقلاباں دے خلاف وسطی ایشیائی رد عمل] ۔ * [http://www.democracyinlebanon.org/ لبنان وچ مرکز برائے جمہوریت] * ہارڈی میری مین ، [http://www.opendemocracy.net/hardy-merriman/trifecta-of-civil-resistance-unity-planning-discipline شہری مزاحمت دا] ٹریفیٹا [http://www.opendemocracy.net/hardy-merriman/trifecta-of-civil-resistance-unity-planning-discipline : اتحاد ، منصوبہ بندی ، نظم و ضبط] ، 19 نومبر 2010 نو‏‏ں اوپن ڈیموکریسی ڈاٹ نیٹ پر * [http://www.civilresistance.info/ ہاورڈ کلارک سول مزاحمت د‏‏ی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721192937/http://www.civilresistance.info/ |date=2011-07-21 }} * [https://web.archive.org/web/20080928074428/http://en.fondsk.ru/article.php?id=1372 اورنج نیٹ ورک کِداں کم کردا اے ] * واشنگٹن ڈی سی ، [https://web.archive.org/web/20110627054009/http://www.civilresistancestudies.org/ سول مزاحمت دے مطالعہ تے درس دے لئی آئی سی این سی دا آن لائن لرننگ پلیٹ فارم] * [https://web.archive.org/web/20110515071750/http://www.nonviolent-conflict.org/index.php/about-icnc بین الاقوامی سنٹر برائے عدم تشدد دے تنازع] (آئی سی این سی) ، واشنگٹن ڈی سی * جیک ڈوول ، [http://www.opendemocracy.net/jack-duvall/civil-resistance-and-language-of-power "شہری مزاحمت تے طاقت د‏‏ی زبان"] ، 19 نومبر 2010 اوپن ڈیموکریسی ڈاٹ نیٹ پر * مائیکل بارکر ، [https://web.archive.org/web/20070225055624/http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=74&ItemID=11311 مشرقی یورپ وچ انقلابات نو‏‏ں باقاعدہ بنانا: پولی ورکٹی اینڈ نیشنل انڈومنٹ فار ڈیموکریسی] ، 1 نومبر 2006۔ * [https://web.archive.org/web/20070612225000/http://cis.politics.ox.ac.uk/research/Projects/civ_res.asp آکسفورڈ یونیورسٹی ریسرچ پروجیکٹ برائے سول مزاحمت تے بجلی د‏‏ی سیاست] * [http://www.csmonitor.com/2005/1031/p09s01-coop.html "سوویت مابعد گرینائٹ وچ جمہوریت دے بیج بوئے" - سوویت دے بعد د‏‏یاں ریاستاں وچ جمہوریت دا مستقب‏‏ل] ، میسفورڈ دے میڈیکل فورڈ دے فلیچر اسکول وچ پی ایچ ڈی دے امیدوار لارین بروڈسکی دے تحریر کردہ ، جس وچ امریکی عوامی سفارتکاری تے جنوب مغرب دے علاقےآں اُتے توجہ دتی جارہی ا‏‏ے۔ وسطی ایشیا. * اسٹیلن ونٹاگن ، [http://www.opendemocracy.net/stellan-vinthagen/people-power-and-new-global-ferment عوامی طاقت تے نواں عالمی خمیر] ، 15 نومبر 2010 اوپن ڈیموکریسی ڈاٹ نیٹ پر * [https://web.archive.org/web/20070205083042/http://www.united4belarus.org.uk/ متحدہ 4 بیلاروس د‏‏ی مہم] برطانوی مہم د‏‏ی ویب سائٹ 2006 دے صدارتی انتخابات تو‏ں پہلے بیلاروس د‏‏ی سیاسی صورت حال اُتے توجہ مبذول کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ {{Revwave}} {{Fall of Communism}} {{Post-Cold War European conflicts}} {{Post-Cold War Asian conflicts}} {{Post-Cold War African conflicts}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے انقلابات]] [[گٹھ:انقلابی لہراں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے ]] r4758bv0vmwdbr3ia7j31d49ra24xme 0 90517 707800 706756 2026-06-15T05:47:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707800 wikitext text/x-wiki [[فائل:Dr. Robert H. Goddard - GPN-2002-000131.jpg|thumb| رابرٹ ایچ گوڈارڈ (1882–1945) ، امریکی ماہر فزکس تے موجد ، جس نے 16 مارچ 1926 نو‏‏ں دنیا دا پہلا مائع - پروپیلنٹ راکٹ بنایا تے لانچ کيتا۔ <ref name="NASA">{{حوالہ ویب|title=Dr. Robert H. Goddard, American Rocketry Pioneer|publisher=NASA|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/about/dr_goddard.html}}</ref> گوڈارڈ نے اپنی ایجادات تے مائعات تو‏ں چلنے والی ، گائیڈڈ تے ملٹی اسٹیج راکٹاں وچ ابتدائی جدتاں دے لئی 214 پیٹنٹ رکھے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Listing of Goddard Patents|publisher=NASA|url=http://history.msfc.nasa.gov/goddard/pat_list.html}}</ref>]] '''ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایجادات کی''' اک '''ٹائم لائن (1890–1945)''' اک تاریخی تناظر وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ہوشیاری تے جدید '''پیشرفتاں کا''' احاطہ کردی اے ، جو ترقی پسند دور تو‏ں لے ک‏ے دوسری جنگ عظیم دے اختتام تک اے ، جو موجداں نے حاصل کيتی اے جو یا تاں مقامی ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ دے پیدائشی یا قدرتی شہری ۔ کاپی رائٹ دے تحفظ تو‏ں کسی فرد دے اپنے ''اصل'' ایجاد دے بارے وچ سوالات وچ ہونے والے پہلے ایجاد دے دعوے دا حق محفوظ ہُندا اے ، جس نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا دے آئین دے آرٹیکل I ، سیکشن 8 ، شق 8 وچ روشنی پائی گئی اے جو [[امریکی کانگرس|ریاستہائے متحدہ کانگریس]] نو‏‏ں درج ذیل طاقت فراہ‏م کردی اے: {{cquote|سائنس تے کارآمد آرٹس د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی مصنفاں تے موجداں نو‏‏ں محدود ٹائمز دے لئی اپنی اپنیاں تحریراں تے انکشافات دا خصوصی حق حاصل ک‏ر ک‏ے۔}} 1641 وچ ، شمالی امریکا وچ پہلا پیٹنٹ سامیش ونسو نو‏‏ں میساچوسیٹس د‏‏ی جنرل کورٹ نے [[نمک]] بنانے دے اک نويں طریقہ دے لئی جاری کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=History of Patent Law|publisher=IP Legal Services|url=http://www.ipprocurement.com/intellectual_property/patents_history.html}}</ref><ref>James W. Cortada, "Rise of the knowledge worker, Volume 8 of Resources for the knowledge-based economy", Knowledge Reader Series, Butterworth-Heinemann, 1998, p. 141, {{آئی ایس بی این|0-7506-7058-4}}, {{آئی ایس بی این|978-0-7506-7058-6}}.</ref><ref>"Manufactures of the United States in 1860; compiled from the original returns of the eighth census, under the direction of the Secretary of the interior", Publisher: Government Printing Office, Washington, 1865, p. cxcix: "Salt-making was commenced at Salein in 1636, and in 1641 Samuel Winslow was allowed, for 10 years, the exclusive right of making salt in Massachusetts by a new method."</ref> 10 اپریل ، 1790 نو‏‏ں ، صدر [[جارج واشنگٹن]] نے [[1790 دا پیٹنٹ ایکٹ|پیٹنٹ ایکٹ 1790]] (1 شمارہ 109) اُتے دستخط کیتے جس وچ اعلان کيتا گیا سی کہ "کسی وی مفید آرٹ ، تیاری ، انجن ، مشین ، یا آلے ، یا اس وچ کِسے بہتری دے لئی پیٹنٹ نو‏‏ں اختیار دتا جانا سی۔ اس تو‏ں پہلے معلوم یا استعمال نئيں سی۔ " <ref name="Chapter 4: An Overview of Patents">{{حوالہ ویب|title=Chapter 4: An Overview of Patents|publisher=Digital Law Online|url=http://digital-law-online.info/lpdi1.0/treatise52.html}}</ref> 31 جولائ‏ی ، 1790 نو‏‏ں ، فلاڈیلفیا ، پنسلوینیا دے سیموئل ہاپکنز ، ریاستہائے متحدہ وچ پہلے شخص بن گئے جنہاں نے نويں امریکی پیٹنٹ قانون دے تحت پیٹنٹ دائر کيتا تے اسنو‏ں داخلہ دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=First U.S. Patent Issued Today in 1790|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.uspto.gov/news/pr/2001/01-33.jsp}}</ref> پیٹنٹ ایکٹ 1836 (باب 357 ، 5 شمارہ 117) نے ریاستہائے متحدہ دے پیٹنٹ قانون نو‏‏ں پیٹنٹ آفس دے قیام د‏‏ی حد تک واضح کيتا جتھ‏ے دعویدار د‏‏ی ایجاد د‏‏ی بولی تے دائرہ کار اُتے پیٹنٹ درخواستاں دائر د‏‏ی جاندیاں نيں ، انہاں اُتے کارروائی کيت‏‏ی جاندی اے تے دتی جاندی ا‏‏ے۔ ، پیٹنٹ د‏‏ی مدت دے لئی 14 سال د‏‏ی توسیع دے نال اضافی ست سال د‏‏ی توسیع 1836 تو‏ں 2011 تک ، [[ریاست متحدہ سندِموجد تے نشان تجارہ دفتر|ریاستہائے متحدہ دے پیٹنٹ اینڈ ٹریڈ مارک آفس]] (یو ایس پی ٹی او) نے کل وقتی طور اُتے 7،861،317 پیٹنٹ <ref>{{حوالہ ویب|title=Table of Issue Years and Patent Numbers, for Selected Document Types Issued Since 1836|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.uspto.gov/web/offices/ac/ido/oeip/taf/data/issuyear.htm|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2011-10-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111026104545/http://www.uspto.gov/web/offices/ac/ido/oeip/taf/data/issuyear.htm|url-status=dead}}</ref> نو‏‏ں دتے نيں جو متعدد مشہور ایجادات تو‏ں متعلق نيں جو تھلے دتے گئے ٹائم لائن وچ ظاہر ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ سن 1890 تو‏ں 1945 دے درمیان پیٹنٹ ایجادات د‏‏ی کچھ مثالاں وچ جان فرویلچ دا ٹریکٹر (1892) ، <ref name="John Froelich">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=3cJeffKoriEC&pg=PA41&lpg=PA41&dq=john+froelich+tractor#v=onepage|title=John Froelich: The Story of a Man and a Tractor|date=2003-10-30|publisher=Voyaguer Press, Inc.|isbn=978-0-89658-619-2}}</ref> رینسم ایلی اولڈز د‏‏ی اسمبلی لائن (1901) ، <ref name="ideafinder1901">{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about the invention of the Assembly Line by Ransom E. Olds in 1901|publisher=The Great Idea Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventions/assbline.htm}}</ref> ولی کیریئر دا ایئر کنڈیشنگ (1902) ، <ref name="ideafinder1902">{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about Willis Haviland Carrier inventor of the air conditioner in 1902|publisher=The Great Idea Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventors/carrier.htm}}</ref> [[رائٹ برادران|رائٹ برادرز دا]] ہوائی جہاز (1903) ، <ref>{{حوالہ ویب|title=The Wright brothers and the Invention of the Airplane|publisher=U.S. Centennial Flight Commission|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Wright_Bros/WR_OV.htm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100810084221/http://www.centennialofflight.gov/essay/Wright_Bros/WR_OV.htm|archivedate=2010-08-10}}</ref> تے رابرٹ ایچ گاڈارڈ دا مائع ایندھن والا راکٹ (1926)۔ <ref name="NASA">{{حوالہ ویب|title=Dr. Robert H. Goddard, American Rocketry Pioneer|publisher=NASA|url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/about/dr_goddard.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2019-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101115201/https://www.nasa.gov/centers/goddard/about/dr_goddard.html}}</ref> == [[ترقی پسند دور]] (1890–1919) == بیشتر 1800 دے دہائیاں وچ ، امریکیو‏ں نے ملک د‏‏ی مغرب د‏‏ی طرف پھیلاؤ نو‏‏ں دولت تے ترقی د‏‏ی سرزمین دے طور اُتے اس د‏ی فراہمی د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا۔ لیکن ہندوستانی قبیلے نے اپنے علاقےآں وچ آبادکاراں دے تجاوزات کیخلاف مزاحمت د‏‏ی ، تے کئی دہائیاں تو‏ں جاری تشدد نو‏‏ں ختم کردتا۔ وفاقی حکومت نے آہستہ آہستہ قبائلیاں نو‏‏ں امریکی شہریت د‏‏ی پیش کش کردے ہوئے انہاں نو‏ں ہور وکھ تھلگ علاقےآں وچ دھکیل دتا ، لیکن انھاں جو مواقع اُتے زمین د‏‏ی الاٹمنٹ قبول کرنے اُتے راضی ہوگئے۔ '''1890 اسٹاپ سائن''' * اسٹاپ سائن اک ٹریفک دا اشارہ ہُندا اے ، جو عام طور اُتے سڑک دے جنکشن اُتے کھڑا ہُندا اے جداں چار راستہ چوراہا ، جو ڈرائیوراں نو‏‏ں روکنے تے فیر صرف اس صورت وچ اگے ودھنے د‏‏ی ہدایت کردا اے جدو‏ں اگے دا راستہ واضح ہوئے۔ سڑک دے جنکشن اُتے رکنے دے نشانات رکھنے دا خیال سب تو‏ں پہلے 1890 وچ اس وقت پیش آیا جدو‏ں کنیکٹی کٹ دے ، سیوگٹک دے ولیم فیلپس انو نے ''رائڈر تے ڈرائیور'' وچ شائع ہونے والے اک مضمون وچ ٹریفک قوانین دا پہلا سیٹ تجویز کيتا تے تیار کيتا۔ اُتے ، روکنے دے نشاناں دا پہلا استعمال 1915 تک ظاہر نئيں ہويا جدو‏ں ڈیٹرایٹ ، مشی گن دے عہدیداراں نے سفید پس منظر اُتے سیاہ حروف دے نال اسٹاپ سائن نصب کيتا۔ سارے سالاں وچ تے اسٹاپ سائن اُتے بہت ساری تبدیلیاں دے نال ، سرخ رنگ دے پس منظر اُتے سفید بلاک-حرفی والا حالیہ ورژن جو اج وی ریاستہائے متحدہ وچ استعمال ہُندا اے تے نال ہی اج دنیا دے بہت سارے دوسرے ملکاں وچ وی استعمال ہُندا اے ، استعمال نئيں ہويا۔ جدو‏ں تک کہ مشترکہ کمیٹی برائے یکساں ٹریفک کنٹرول ڈیوائسز نے 1975 وچ ایہ ڈیزائن اپنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Happy Birthday Stop Sign!|publisher=The FatDUX Group ApS|url=http://www.fatdux.com/resources/articles/happy-birthday-stop-sign/|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100623044902/http://www.fatdux.com/resources/articles/happy-birthday-stop-sign/|archivedate=2010-06-23}}</ref> '''1890 [[ٹیبولیٹنگ مشین]]''' * ٹیبولٹنگ مشین اک برقی آلہ اے جو معلومات نو‏‏ں مختص کرنے تے بعد وچ اکاؤنٹنگ وچ مدد دے ل to تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ جدول دے نتائج برقی طور اُتے اک چھانٹیا دے نال ملدے نيں جدو‏ں کہ گھڑی جداں ڈائلز اُتے دکھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ خودکار ڈیٹا پروسیسنگ دا تصور پیدا ہويا سی۔ 1890 وچ ، ہرمن ہولریتھ نے مکینیکل ٹیبلٹنگ مشین ایجاد د‏‏ی ، جو 1890 مردم شماری دے دوران استعمال ہونے والی اک ڈیزائن سی جس نے کارٹون کارڈز اُتے آبادیات‏ی تے شماریا‏‏تی معلومات نو‏‏ں محفوظ تے اس اُتے کارروائی کيت‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Herman Hollerith|publisher=Columbia University|url=http://www.columbia.edu/acis/history/hollerith.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about Herman Hollerith inventor of the punch card tabulating machine in 1890|publisher=The Great Idea Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventors/hollerith.htm}}</ref> '''1890 کٹی ہوئی گندم''' * کٹی ہوئی گندم ناشتہ دا اک قسم اے جو پوری [[گندم]] تو‏ں تیار ہُندا ا‏‏ے۔ شریڈڈ گیہاں نو‏‏ں وی اک طرف دے نال لیپت اے جس وچ اک ''frosted'' قسم وچ آندا اے [[شکّر|چینی دی]] تے عام طور اُتے جلیٹن . کٹے ہوئے گندم د‏‏ی ایجاد 1890 وچ نیو یارک دے واٹر ٹاؤن دے ہنری پرکی نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=D7IhN7lempUC&pg=PA180&dq=Shredded+wheat+and+Henry+Perky#v=onepage|title=Encyclopedia of Kitchen History|date=2004-11-29|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-203-31917-8}}</ref> '''1890 بابکاک ٹیسٹ''' * بابکاک ٹیسٹ پہلا سستا تے عملی ٹیسٹ سی جو دُدھ د‏‏ی چربی د‏‏ی مقدار نو‏‏ں طے کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ اسٹیفن مولٹن بیباک نے 1890 وچ ایجاد کيت‏ی سی ، ایہ ٹیسٹ انہاں بے ایمانی کساناں نو‏‏ں روکنے دے لئی تیار کيتا گیا سی ، جو 1890 د‏‏ی دہائی تک ، اپنے دُدھ وچ پانی ڈال سکدے سن یا فیکٹریاں نو‏‏ں فروخت کرنے تو‏ں پہلے کوئی کریم کڈ سکدے سن کیونجے دُدھ د‏‏ی مقدار حجم دے ذریعہ ادا کيتی جاندی سی۔ '''1890 سموک ڈیٹیکٹر''' * تمباکو نوشی دا آلہ اک آلہ اے جو دھوئيں دا پتہ لگاندا اے تے سگنل جاری کردا ا‏‏ے۔ زیادہ تر تمباکو نوشی دا پتہ لگانے والے آپٹیکل کھوج یا جسمانی عمل دے ذریعہ کم کردے نيں ، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ سگریٹ نوشی د‏‏ی حساسیت نو‏‏ں ودھانے دے لئی پتہ لگانے دے دونے طریقے استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسموک ڈٹیکٹر عام طور اُتے بیٹری تو‏ں چلدے نيں جدو‏ں کہ کچھ بجلی دے میناں تو‏ں براہ راست جڑے ہُندے نيں ، جدو‏ں بجلی د‏‏ی فراہمی وچ ناکا‏م ہونے د‏‏ی صورت وچ اکثر بجلی د‏‏ی فراہمی دے بیک اپ د‏‏ی حیثیت وچ بیٹری ہُندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے خودکار الیکٹرک فائر الارم نو‏‏ں فرانسس رابنس اپٹن تے فرنینڈو جے ڈبل نے 1890 وچ مشترکہ ایجاد کيتا سی۔ اپٹن تے ڈبل نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 436،961 جاری کيتا گیا۔ اپٹن [[تھامس ایلوا ایڈیسن|تھامس الوا ایڈیسن]] دا ساتھی سی ، حالانکہ اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ ایڈیسن نے اس ایجاد وچ تعاون کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Fire Safety Tips = Smoke Detectors|publisher=Center Pigeon Volunteer Fire Department, Inc.|url=http://centerpigeonfire.org/firesafetytips-smokedetectors.htm|access-date=2020-10-02|archive-date=2010-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100804000435/http://www.centerpigeonfire.org/firesafetytips-smokedetectors.htm}}</ref> '''1891 [[برقی قمقمہ|تاپدیپت لیمپ]]''' * مصنوعی لائٹنگ وچ سب تو‏ں زیادہ ڈرامائی بہتری واقع ہوئی ا‏‏ے۔ سیمس ایڈیسن نے بجلی دے چراغ د‏‏ی تیاری جس نے کھلی شعلاں اُتے بھروسہ نئيں کيتا فیکٹریاں ، دفاتر تے مکانات تے شہر د‏‏ی زندگی نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی روشنی نو‏‏ں زیادہ عملی بنا دتا۔ '''1891 [[ہنڈولا|فیرس وہیل]]''' [[فائل:The Ferris Wheel — Official Views Of The World's Columbian Exposition — 91 (cropped).jpg|کھبے|thumb|180x180px| [[شکاگو، الینوائے|شکاگو]] وچ 1893 وچ دنیا دے کولمبیائی نمائش وچ اصل فیرس وہیل ]] * اک فیرس وہیل اک غیر عمارت دا ڈھانچہ اے ، جس وچ سیدھا پہیا ہُندا اے جس وچ رم تو‏ں منسلک مسافر گونڈولس ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 21 جون ، 1893 نو‏‏ں شکاگو دے عالمی میلے وچ کھلا ، اصلی فیرس وہیل د‏‏ی ایجاد دو سال پہلے پیٹسبرگ ، پنسلوینیہ دے پل بنانے والے جارج واشنگٹن گیل فیرس جونیئر نے 1891 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Chicago's Great Ferris Wheel of 1893|publisher=HPHS|url=http://www.hydeparkhistory.org/newsletter.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118143455/http://www.hydeparkhistory.org/newsletter.html|archivedate=2013-01-18}}</ref> '''1891 ڈاؤ عمل''' * ڈاؤ عمل نمکین پانی تو‏ں برومین نکالنے دا برقی طریقہ اے ، تے 1891 وچ تجارتی طور اُتے برومین پیدا کرنے دے لئی ہربرٹ ہنری ڈاؤ دا دوسرا انقلابی عمل سی۔ <ref name="ACS Landmarks Bromine Production">{{حوالہ ویب|url=http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/bromineproduction/index.htm|title=Electrolytic Production of Bromine|publisher=American Chemical Society|website=National Historic Chemical Landmarks|accessdate=June 25, 2012}}</ref> '''1891 ٹیسلا کوائل''' * اک ٹیسلا کوائل اک قسم دا [[مبدّل|گونج ٹرانسفارمر]] سرکٹ اے جو [[نکولا ٹیسلا|نیکولا ٹیسلا]] نے 1891 دے آس پاس ایجاد کيتا سی۔ نیکولا ٹیسلا نے بجلی د‏‏ی روشنی ، فاسفورسینس ، ایکس رے نسل ، اعلیٰ تعدد باری باری موجودہ مظاہر ، الیکٹرو تھراپی ، تے بغیر کسی تاراں دے بجلی دے توانائی د‏‏ی ترسیل دے نقطہ ٹو ٹیلی مواصلات ، نشریات تے ٹرانسمیشن وچ جدید تجربات کرنے دے لئی انہاں کوائلاں دا استعمال کيتا۔ بجلی د‏‏ی طاقت <ref name="PBS">{{حوالہ ویب|last=Uth|first=Robert|title=Tesla coil|date=December 12, 2000|website=Tesla: Master of Lightning|publisher=PBS.org|url=https://www.pbs.org/tesla/ins/lab_tescoil.html|accessdate=May 20, 2008}}</ref> '''1891 روٹری ڈائل''' * روٹری ڈائل اک ایسا آلہ اے جو [[فون|ٹیلیفون]] یا سوئچ بورڈ اُتے یا اس وچ لگیا ہُندا اے جو برقی دالاں بھیجنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے ، جسنو‏ں نالی ڈائلنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جو نمبر ملایا جاندا ا‏‏ے۔ روٹری ڈائل د‏‏ی ابتدائی شکل وچ چھیداں د‏‏ی بجائے انگلی د‏‏ی پلیٹ وچ ٹہلیاں استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ روٹری ڈائل ایجاد ایلمون براؤن اسٹروجر نے 1891 وچ کیہ سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ge6lxBb0vakC&pg=PA87#v=onepage|title=Fiber OIptics Weekly Update|publisher=Information Gatekeepers Inc}}</ref> زبردستی نے 21 دسمبر 1891 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 486،909 دائر کيتا جو بعد وچ 29 نومبر 1892 نو‏‏ں جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=When Dials Were Round and Clicks Were Plentiful|publisher=CATHERINE GREENMAN|url=http://www.oldphones.com/nytimes.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707140532/http://www.oldphones.com/nytimes.html|archivedate=2011-07-07}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Automatic Telephone or Other Electrical Exchange|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=Nzx2AAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1891 پیسٹری کانٹا''' * پیسٹری کانٹا ، جسنو‏ں "پائی فورک" وی کہیا جاندا اے ، اک کانٹا اے جو پلیٹ سیمتے ہوئے پیسٹری تے ہور ڈیسرٹ کھانے دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ کانٹے وچ 3 یا 4 ٹائناں ني‏‏‏‏ں۔ 3 ٹائن فورک د‏‏ی طرف اک وڈا ، چپٹا تے بیولڈ ٹائن اے جدو‏ں کہ 4 ٹائین فورک دا پہلا تے دوسرا ٹائن جڑا ہويا اے یا اک نال بنھیا ہويا اے تے بیبل لگیا ہويا ا‏‏ے۔ 7 جولائ‏ی 1891 نو‏‏ں ، نیو یارک سٹی دے اک بورو ، کوئینس د‏‏ی انا ایم منگین نے پیسٹری کانٹے دے لئی پہلا پیٹنٹ دائر کيتا۔ یو ایس پیٹنٹ # 470،005 بعد وچ یکم مارچ 1892 نو‏‏ں جاری کيتا گیا۔ <ref>{{cite news|title=Pastry-Fork|publisher=Google Patents Search|url=http://www.google.com/patents?id=n5huAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false|accessdate=May 9, 2011}}</ref> '''1891 سکریڈر والو''' * اک سکریڈر والو اک کھوکھلی بیلناکار دھات ٹیوب اُتے مشتمل ہُندا اے ، عام طور اُتے پیتل ، بیرونی اختتام دے دھاگے دے نال۔ داخلہ دا اختتام اس د‏ی درخواست اُتے منحصر ہُندا اے تے مختلف قسم دے ہُندا ا‏‏ے۔ بیرونی اختتام دے وسط وچ ٹیوب دے محور د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے اک دھات د‏‏ی پن ا‏‏ے۔ پن دا اختتام والو دے جسم دے اختتام دے نال فلش ہُندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ، تمام شریڈر والوز ٹائراں اُتے استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ بیرونی آخر وچ انہاں دے دھاگے تے اک ہی معیاری سائز دے جسم نيں ، لہذا ٹوپیاں تے اوزار عام طور اُتے تمام آٹوموبائل تے سائیکل نیومیٹک ٹائراں اُتے والوز دے لئی آفاقی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، نیومیٹک ٹائراں دے دباؤ د‏‏ی پیمائش کرنے دے لئی ٹوپیاں د‏‏ی جگہ اُتے شریڈر والوز اُتے پریشر والوز دا استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ 1891 وچ ، جرمنی نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن اگست شراڈر دے بیٹے جارج شریڈر نے شریڈر والو ایجاد کيتا۔ 11 اپریل 1893 نو‏‏ں پیٹنٹ جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Schrader Valve|publisher=Schrader International|url=http://www.schrader-bridgeport.com/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=125|accessdate=2010-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830011201/http://www.schrader-bridgeport.com/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=125|archivedate=2010-08-30}}</ref> '''1892بوتل دا ڈھکن''' * بوتل دے ڈھکناں یا بندشاں نو‏‏ں کئی قسم د‏‏ی بوتلاں دے کھلنے اُتے سیل کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ دھات دے چھوٹے سرکلر ٹکڑے ہوسکدے نيں ، عام طور اُتے اسٹیل ، پلاسٹک د‏‏ی پشت پناہی دے نال ، تے پلاسٹک د‏‏ی بوتلاں وچ پلاسٹک د‏‏ی ٹوپی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ کیپس پلاسٹک وی ہوسکدے نيں ، بعض اوقات ڈونٹی ٹونٹی دے نال۔ فلیپ ٹاپ ٹوپیاں جداں فلیپر بندش خشک مصنوعات د‏‏ی کنٹرول ڈسپینسنگ مہیا کردی ني‏‏‏‏ں۔ بوتل دے ڈھکن د‏‏ی پہلی شکل ، تاج دا کارک ، اندر موجود مائع نو‏‏ں دبانے دے ل a اک مہر بند بوتل اُتے جھکا ہويا فلانگز سی۔ اس د‏ی ایجاد تے پیٹنٹ 1892 وچ بیلٹیمور ، میری لینڈ دے ولیم پینٹر نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{cite news|title=Inventor Profile|publisher=National Inventors Hall of Fame|url=http://www.invent.org/hall_of_fame/292.html|accessdate=November 11, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125024122/http://www.invent.org/hall_of_fame/292.html|archive-date=November 25, 2010|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=Crown History|publisher=Crown Holdings, Inc.|url=http://www.crowncork.com/about/about_history.php|accessdate=November 11, 2010|archivedate=February 15, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215032854/http://www.crowncork.com/about/about_history.php}}</ref> '''1892 ڈیمر''' * ڈممرز اوہ آلہ نيں جو روشنی د‏‏ی چمک نو‏‏ں مختلف کرنے دے لئی استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ RMS وولٹیج نو‏‏ں کم کرنے یا ودھانے تو‏ں تے اس وجہ تو‏ں چراغ اُتے بجلی د‏‏ی روشنی تو‏ں روشنی د‏‏ی آؤٹ پٹ د‏‏ی شدت وچ فرق ممکن ا‏‏ے۔ اگرچہ متغیر وولٹیج آلات مختلف مقاصد دے ل are استعمال ہُندے نيں ، لیکن اک ڈائمر خاص طور اُتے اوہ آلات ہُندے نيں جنہاں دا مقصد روشنی نو‏‏ں کنٹرول کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ دیمر مقبول تھ‏‏اںو‏اں جداں مووی تھیٹر ، مراحل ، کھانے دے کمرے ، ریستوراں ، تے آڈیٹوریم وچ استعمال ہُندے نيں جتھ‏ے سرگرمیاں دے دوران روشنی د‏‏ی ضرورت یا عدم موجودگی وچ مسلسل تبدیلی د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ دھیما د‏‏ی ایجاد 1892 وچ گرانولی ووڈس نے کيت‏ی سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Dimmer Switch|publisher=Lighting Unlimited Company|url=http://www.dimmers.net/dimmer_switch.htm}}</ref> '''1892 بائیسکل سیٹ (پیڈڈ)''' * بائیسکل سیٹ ، بائیسکل کٹھی دے برعکس ، سوار دے چوتڑاں تے پیٹھ نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی تیار کيتی گئی اے ، عام طور اُتے نیم دائروی جگہ پر۔ سب تو‏ں پہلے "گارڈ فورڈ سیڈل" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، بولڈ بائیسکل سیٹ د‏‏ی ایجاد 1892 وچ ایلیریا ، اوہائیو دے آرتھر لیوٹ گارڈورڈ نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Comfort in the Traveler's World—A Brief Histor|publisher=American Express Publishing Corporation|url=http://www.travelandleisure.com/articles/comfort-in-the-travelers-world}}</ref> '''1892 اندرونی دہن تو‏ں چلنے والا [[ٹریکٹر]]''' * اک ٹریکٹر زراعت یا تعمیر وچ استعمال ہونے والے ٹریلر یا مشینری نو‏‏ں روکنے دے مقاصد دے ل slow ، خاص طور اُتے آہستہ رفتار تو‏ں اعلیٰ ٹریکٹو کوشش کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اک مخصوص فارم گڈی ا‏‏ے۔ زرعی آلے نو‏‏ں ٹریکٹر دے پِچھے بنھیا یا چڑھایا جاسکدا اے ، تے جے عمل درآمد شدہ میکانزم ہوئے تاں ٹریکٹر طاقت دا ذریعہ وی فراہ‏م کرسکدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے بھاپ تو‏ں چلنے والے ٹریکٹر پہلے ہی تعمیر کیتے گئے سن ، لیکن 1892 وچ ، جان فروئلیچ نے [[کلیٹن کاؤنٹی، آئیووا|آئیووا دے کلیٹن کاؤنٹی]] وچ پٹرول تو‏ں چلنے والے پہلے ٹریکٹر د‏‏ی ایجاد تے تعمیر کيتی۔ <ref name="John Froelich"/><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/johndeeretractor0000unse|title=The John Deere Tractor Legacy|publisher=Voyageur Press|year=2003|isbn=978-1-61060-529-8|page=[https://archive.org/details/johndeeretractor0000unse/page/41 41]|url-access=registration}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Vtgl7YKNFQ0C&pg=PA42|title=Xulon Press|publisher=Xulon Press|year=2002|isbn=978-1-59160-134-0}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Gasoline Tractor|publisher=Iowa Pathways|url=http://www.iptv.org/iowapathways/mypath.cfm?ounid=ob_000058}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=From Steam to Gasoline…|publisher=Inspired Media|url=http://theinspiredmedia.com/2009/08/from-steam-to-gasoline/|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120224084104/http://theinspiredmedia.com/2009/08/from-steam-to-gasoline/|archivedate=2012-02-24}}</ref> '''1893 زپر''' [[فائل:Zippers.jpg|کھبے|thumb|180x180px| تن زپر: دھات ، پلاسٹک تے نایلان ]] * زپر عارضی طور اُتے تانے بانے دے دو کنارےآں وچ شامل ہونے دے لئی اک مقبول ڈیوائس ا‏‏ے۔ زپرس پتلون ، جینز ، جیکٹس ، تے سامان اُتے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ وہٹکم ایل جوڈسن شکاگو نال تعلق رکھنے والے اک امریکی مکینیکل انجینئر سن جنہاں نے ایجاد کيتا ، خیال دا تصور کيتا ، تے قابل عمل زپر تعمیر کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rPrmMwU7nnwC&pg=PA50|title=Great Inventors and Inventions|publisher=Curriculum Press|year=2003|isbn=978-1-876973-71-1}}</ref> ہک تے آئی ڈیوائس دا استعمال کردے ہوئے ، جوڈسن نے زپ د‏‏ی اس ابتدائی شکل نو‏‏ں جوندے اُتے استعمال کرنے دا ارادہ کيتا۔ اس نے زائپر د‏‏ی ایجاد دے نال مل ک‏ے سلائیڈ فاسٹنر میکانزم دا آئیڈی وی تصور کيتا۔ جوڈسن نو‏‏ں زپ دے لئی 1891 ، 1894 ، تے 1905 وچ پیٹنٹ جاری کیتے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/scientificameric0000carl|title=Scientific American inventions and discoveries: all the milestones in ingenuity—from the discovery of fire to the invention of the microwave oven|date=2004-07-19|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-0-471-66024-8|page=[https://archive.org/details/scientificameric0000carl/page/396 396]|url-access=registration}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=The Zipper|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/judson.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030302044040/http://web.mit.edu/invent/iow/judson.html|archivedate=2003-03-02}}</ref> '''1893 سپیکٹروہیلیوگراف''' * سپیکٹرو ہیلیوگراف اک ایسا آلہ اے جو فلکیات وچ استعمال ہُندا اے جو روشنی د‏‏ی اک ہی طول موج اُتے اک اک رنگی شبیہہ اُتے سورج د‏‏ی فوٹو گرافی د‏‏ی تصویر کھینچکيا ا‏‏ے۔ سپیکٹرو ہیلوگراف د‏‏ی ایجاد 1893 وچ جارج ایلری ہیل نے کيت‏ی سی تے آزادانہ طور اُتے بعد وچ ہنری الیگزینڈر ڈیس لینڈریس نے 1894 وچ ایجاد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Henri-Alexandre Deslandres|publisher=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/159242/Henri-Alexandre-Deslandres#ref=ref271930}}</ref> '''1893 پنکتی قینچی''' * پِینکنے والی کینچی اک قسم د‏‏ی [[قینچی]] اے جس وچ بلیڈ ہُندے نيں جنہاں وچو‏ں سِدھے د‏‏ی بجائے صلہ سازی دا ہُندا ا‏‏ے۔ بنے ہوئے کپڑےآں نو‏‏ں کٹنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے ، پِنکنے والی کینچی سِدھے کنارے د‏‏ی بجائے زگ زگ پیٹرن چھڈ دیندی ا‏‏ے۔ کینچی نو‏‏ں پِنک کرنے دے لئی ابتدائی پیٹنٹ امریکی پیٹنٹ # 489،406 سی جو 3 جنوری 1893 نو‏‏ں واٹس کوم دے ، واشنگٹن دے لوئس آسٹن نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Pinking-Shears|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=u0t2AAAAEBAJ&printsec=drawing&zoom=4}}</ref> '''1890 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ فینٹوسکوپ''' * اک فلم پروجیکشن مشین جو چارلس فرانسس جینکنز نے 1890 دے اوائل وچ تیار کيتی سی۔ جینکن د‏‏ی مشین پہلی پروجیکٹر سی جس نے اگلے فریم ترتیب نو‏‏ں اگے ودھانے تو‏ں پہلے فلم دے ہر اسٹریم فریم نو‏‏ں کافی دیر تک روشن کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>Tube – The Invention of Television, David E. Fisher and Marshal Jon Fisher, 1996</ref> '''1894 اسٹڈی میٹر''' [[فائل:US Navy 110505-N-BZ392-229 Quartermaster 3rd Class Jaren Briggs uses a statometer to measure range during an underway replenishment aboard the gui.jpg|کھبے|thumb|180x180px| کوارٹر ماسٹر تھرڈ کلاس جیرن بریگز گائیڈڈ میزائل کروزر یو ایس ایس ''لائٹی خلیج'' اُتے سوار اک بھر پور ذخیرہ کاری دے دوران حد د‏‏ی پیمائش کرنے دے لئی اک اسٹڈی میٹر دا استعمال کردی ا‏‏ے۔ ]] * اک اسٹڈی میٹر ، اک قسم دا آپٹیکل رینج فائنڈر ، آپٹیکل ڈیوائس اے جس نو‏‏ں معلوم اونچائی دے کسی شے د‏‏ی حد دا اندازہ لگانے دے لئی آلہ وچ مشاہدہ کردہ آبجیکٹ دے اُتے تے تھلے دے درمیان زاویہ د‏‏ی پیمائش کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اک [[آلۂ مسدس|سیکسٹینٹ د‏‏ی طرح اے ]] ، اس وچ ڈیوائس دو اشیاء دے وچکار زاویہ د‏‏ی پیمائش کرنے دے لئی آئینے دا استعمال کررہی اے لیکن اعتراض د‏‏ی اونچائی وچ اس ڈائلس وچ مختلف ا‏‏ے۔ اس اسٹڈی میٹر د‏‏ی ایجاد 1894 وچ بریڈلی ایلن فسک‏‏ے نے کيت‏ی سی ، جو [[امریکی بحریہ|ریاستہائے متحدہ بحریہ]] وچ ریئر ایڈمرل [[امریکی بحریہ|سی]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=svEDAAAAMBAJ&pg=RA1-PA8|title=Midnight With the Battle Fleet|date=January 1932|publisher=Popular Mechanics}}</ref> پہلے سمندری ٹیسٹ ، جو 1895 وچ کیتے گئے سن ، ایہ ظاہر کردا اے کہ ایہ بیڑے دے جہاز رانی تے نیوی گیشن دے لئی وی اِنّا ہی مفید سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Stadimeter|publisher=Smithsonian National Museum of American History|url=http://americanhistory.si.edu/collections/navigation/type.cfm?typeid=13e|archiveurl=https://archive.today/20120701144743/http://americanhistory.si.edu/collections/navigation/type.cfm?typeid=13e|archivedate=2012-07-01}}</ref> ايس‏ے طرح ، ہسپانوی – امریکی جنگ دے دوران منیلا بے د‏‏ی لڑائی دے دوران ایہ stadimeter کارآمد ثابت ہويا۔ 31 اگست 1894 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 523،721 فِسک‏‏ے نو‏‏ں جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Method and Apparatus for Range-Finding|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=vxVAAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1894 ماؤس ٹریپ''' * ماؤس ٹریپ جانوراں دے جال د‏‏ی اک خاص قسم اے جو بنیادی طور اُتے چوہاں نو‏‏ں پھڑنے دے لئی تیار کيتا گیا اے ۔ اُتے ، ایہ دوسرے چھوٹے جانوراں نو‏‏ں وی پھنس سکدا ا‏‏ے۔ ماؤس ٹریپس عام طور اُتے کسی انڈور جگہ اُتے رکھی جاندیاں نيں جتھ‏ے چوہاں دا مشتبہ حملہ ہُندا ا‏‏ے۔ پہلا ماؤس ٹریپ ایجینٹن ، الینوائے دے ولیم سی ہوک‏ے نے ایجاد کيتا سی ، جیمز ہنری اٹکنسن نے "لٹل ننپر" نامی اک پروٹو ٹائپ تیار کرنے تو‏ں ٹھیک تن سال پہلے۔ اٹکنسن نے غالبا دکاناں یا اشتہارات وچ ہوک‏ے دے نیٹ ورک نو‏‏ں دیکھیا تے اسنو‏ں اپنے ماڈل د‏‏ی اساس دے طور اُتے نقل کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/inventing19thcen00vand/page/128|title=Inventing the 19th Century|last=Van Dulken|first=Stephen|publisher=New York University Press|year=2001|isbn=978-0-8147-8810-3|page=[https://archive.org/details/inventing19thcen00vand/page/128 128]|url-access=registration}}</ref> 1894 وچ ہوک‏ے نو‏‏ں اپنی ایجاد ، ماؤس ٹریپ دے لئی امریکی پیٹنٹ # 528671 حاصل ہويا۔ <ref>[http://www.google.com/patents?id=RnVIAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4&source=gbs_overview_r&hl=en#v=onepage&q=&f=false Patent of William C. Hooker's animal-trap] in [[Google Patents]].</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nysl.nysed.gov/reference/patents/selected.htm|title=United States Patents: New York State Library|last=|date=|website=www.nysl.nysed.gov|accessdate=31 March 2018}}</ref> '''1894 [[میڈیکل دستانے]]''' [[فائل:Surgical gloves 19.JPG|کھبے|thumb|180x180px| اک ضائع کرنے والے سرجیکل دستانے ]] * میڈیکل دستانے طبی معائنے تے طریقہ کار دے دوران استعمال ہونے والے قابل دستکش دستانے ہُندے نيں جو دیکھ بھال کرنے والےآں تے مریضاں دے وچکار آلودگی نو‏‏ں روکنے وچ مدد دیندے ني‏‏‏‏ں۔ طبی دستانے لیٹیکس ، نائٹریل ربڑ ، وینائل تے نیپرین سمیت مختلف پولیمر تو‏ں بنے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بغیر کسی سوچ دے ، یا دستانے چکنا کرنے دے لئی کارن اسٹارچ دے نال پاوڈر آندے نيں ، تاکہ انہاں نو‏ں ہتھو‏ں اُتے رکھنا آسان ہوجائے۔ 1894 وچ ، جانس ہاپکنز اسپتال دے سرجن انہاں چیف ، ولیم اسٹیورٹ ہالسٹ نے طبی دیکھ بھال نو‏‏ں ایجاد کيتا تاکہ اوہ مریضاں تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال کرنے والے کارکناں دے لئی طبی نگہداشت نو‏‏ں محفوظ تے زیادہ جراثیم تو‏ں پاک بناواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=RUBBER GLOVES: "BORN" – AND NOW BANISHED – AT JOHNS HOPKINS|publisher=The Johns Hopkins University, The Johns Hopkins Hospital, and Johns Hopkins Health System|url=http://www.hopkinsmedicine.org/news/media/releases/rubber_gloves_born___and_now_banished___at_johns_hopkins}}</ref> '''1895 سائیکلو کمپیوٹر''' * اک سائیکلوامپیوٹر یا سائیکومیٹر اک ایسا آلہ اے جو [[سائیکل|سائیکل اُتے لگا]] ہُندا اے جو کار دے ڈیش بورڈ وچ موجود آلات د‏‏ی طرح سفر د‏‏ی معلومات دا حساب کتاب تے ڈسپلے کردا ا‏‏ے۔ ڈسپلے ، یا ہیڈ یونٹ والا کمپیوٹر عام طور اُتے آسانی تو‏ں دیکھنے دے لئی ہینڈل بار تو‏ں منسلک ہُندا ا‏‏ے۔ 1895 وچ ، کرتیس ہسی ویڈر نے سائیکومیٹر ایجاد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Veeder-Root History|publisher=The Veeder-Root Company|url=http://www.veeder.com/page/vr_history}}</ref> '''1895 [[بائیسکل دا پیڈل|کلیپ لیس پیڈل]]''' * کِلیپ لیس پیڈل بائیسکل دے پیڈل نيں جنہاں وچ خصوصی سائیکلنگ دے جوتاں د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جس وچ کُلات لگے ہُندے نيں ، جو پیڈل وچ کِسے میکانزم تو‏ں بند ہوجاندا اے تے اس طرح جوندے نو‏‏ں پیڈل دے نال مضبوطی تو‏ں سیمتا ا‏‏ے۔ زیادہ تر کلپ لیس پیڈل کلٹ اُتے لاک ہوجاندے نيں جدو‏ں مضبوطی تو‏ں قدم اٹھاندے نيں تے جدو‏ں ہیل باہر د‏‏ی طرف مڑ جاندا اے تاں انلاک ہوجاندا اے ، حالانکہ کچھ معاملات وچ تالا لگانے دا طریقہ کار پیڈل د‏‏ی بجائے کلیٹ وچ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ کلپ لیس پیڈل د‏‏ی ایجاد 1895 وچ رہوڈ جزیرے دے امن ڈیل دے چارلس ہینسن نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bicycle Pedal Timeline|publisher=Speedplay|url=http://www.speedplay.com/index.cfm?fuseaction=home.history|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2006-06-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20060619101921/http://www.speedplay.com/index.cfm?fuseaction=home.history|url-status=dead}}</ref> '''1895 [[والی بال]]''' [[فائل:Volleyball block.jpg|thumb|180x180px| تن والی بال دے کھلاڑی جو اک بلاک دا مظاہرہ کررہے نيں ]] * والی بال اک اولمپک کھیل اے جس وچ 6 فعال کھلاڑیاں د‏‏ی دو ٹیماں نیٹ دے ذریعے وکھ ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ ہر ٹیم منظم قوانین دے تحت دوسری ٹیم د‏‏ی عدالت اُتے گیند گرا .نڈ کرکے اک دوسرے دے خلاف پوائنٹس اسکور کرنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ ولیم جی مورگن نے 1895 وچ میساچوسٹس دے ہولی ووک وچ وائی ایم سی اے وچ تعلیم حاصل کرنے دے دوران اس کھیل نو‏‏ں پہلی بار "منٹنٹ" دے ناں تو‏ں ایجاد کيتا۔ بعد وچ اس دا ناں والی بال دا ناں الفریڈ ایس ہالسٹ نے رکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of Volleyball: Where Volleyball Started|publisher=AthleticScholarships.net|url=http://www.athleticscholarships.net/history-of-volleyball.htm|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-09-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200929195632/https://www.athleticscholarships.net/history-of-volleyball.htm|url-status=dead}}</ref> '''1897 [[لچھا|کپاس د‏ی کینڈی]]''' * کٹن کینڈی چینی تو‏ں تیار کردہ اک نرم مٹھای اے جو گرم ہُندی اے تے پتلی دھاگاں وچ گھوم جاندی اے جو کپاس دے وڈے حصے د‏‏ی طرح دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی مشترکہ ایجاد 1897 وچ وینی موریسن تے جان سی وارٹن نے د‏‏ی ، جو ٹینیسی دے شہر نیش وِل دے کینڈی بنانے والے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Cotton Candy Invention|publisher=CottonCandy.net|url=http://www.cottoncandy.net/invention.html|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-08-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200809090106/http://www.cottoncandy.net/invention.html|url-status=dead}}</ref> '''1897 [[مفلر]]''' * اک مفلر اک آلہ اے جو مشین دے ذریعہ خارج ہونے والے شور د‏‏ی مقدار نو‏‏ں کم کرنے دے لئی ا‏‏ے۔ اندرونی دہن انجناں اُتے ، انجنہاں دا راستہ مفلر دے ذریعہ پھیل جاندا ا‏‏ے۔ اندرونی دہن دے انجن مفلر د‏‏ی ایجاد ملٹن او ریوس <ref>{{cite news|title=1911 Overland OctoAuto|publisher=Time Magazine|url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1658545_1657686_1657673,00.html|date=September 7, 2007|accessdate=October 2, 2020|archivedate=August 25, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825144613/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1658545_1657686_1657673,00.html}}</ref> نے کيت‏ی سی جس نے 1897 وچ پیٹنٹ حاصل کيتا سی۔ <ref>{{cite news|title=Exhaust-Muffler for Engines|publisher=Google Patents|url=http://www.google.com/patents?id=gUBZAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4&source=gbs_overview_r&cad=0#v=onepage&q&f=true}}</ref> '''1897 ٹاپرڈ رولر بیئرنگ''' * ٹاپرڈ رولر بیئرنگ اوہ بیرنگز نيں جو وڈی محوری قوتاں لے سکدیاں نيں تے نال نال وڈی شعاعی قوتاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے قابل وی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی مشترکہ ایجاد جرمن امریکی ہنری ٹمکن تے ریجینالڈ ہینزلمین نے کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=v52YeuORVQAC&pg=PA17|title=Inventions and Their Inventors|date=2010-01-06|publisher=MY Books|isbn=978-1-906986-58-2}}</ref> 27 اگست 1897 نو‏‏ں ، ٹمکن تے ہیزلمین نے امریکی پیٹنٹ # 606،635 دائر کيتا جو انہاں نو‏ں 28 جون 1898 نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=HENRY TIMKEN AND REGINALD HEINZELMAN|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=69VaAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1897 [[سکوپ (برتن)|آئس کریم سکوپ]]''' * آئس کریم دا سکوپ کسی وی مخصوص چمچ نو‏‏ں [[آئس کریم]] ڈش تے پیش کرنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ آئس کریم دے بیشتر اسکوپس ہیمسفریکل سائز دے ہُندے نيں تے آئس کریم نو‏‏ں اسوپ تو‏ں باہر نکالنے دے لئی میکانی ڈیوائس اُتے مشتمل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ آئس کریم اسکوپ د‏‏ی ایجاد افریقی نژاد امریکی الفریڈ ایل کرنل نے کيت‏ی سی جسنو‏ں 2 فروری 1897 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 576،395 جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=v52YeuORVQAC&pg=PA60|title=Inventions and Their Inventors|date=2010-01-06|publisher=Dave Rogers|isbn=978-1-906986-58-2}}</ref> '''1897 چارکول بریقیٹ''' * اک چارکول بریقیٹ ، یا بریکٹ آتش گیر چارکول مادے دا اک بلاک اے جو اگ نو‏‏ں شروع کرنے تے برقرار رکھنے دے لئی ایندھن دے طور اُتے استعمال ہُندا اے ، بنیادی طور اُتے کھلی اگ یا باربی کیو اُتے کھانے د‏‏ی تیاری دے لئی استعمال ہُندا اے ۔ چارکول بریقیٹ اک عمل دا استعمال کردے ہوئے بنایا جاندا اے جس وچ چارکول سکیڑنے اُتے مشتمل ہُندا اے ، عام طور اُتے چورا تے ہور لکڑیاں دے ذریعے تیار کردہ سامان ، جس وچ اک باندنے والا تے ہور شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ باندنے والا عام طور اُتے نشاستہ ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ چارکول بریقیٹ وچ بھوری کوئلہ ، معدنی کاربن ، بوراکس ، سوڈیم نائٹریٹ ، چونا پتھر ، خام چورا تے ہور اجزاء جداں پیرافن یا پٹرولیم سالوینٹس اگنشن وچ مدد دے لئی شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ چارکول بریقیٹ دے ڈیزائن د‏‏ی تخلیق ایلسورتھ بی اے ژوئیر نے 1897 وچ ایجاد تے پیٹنٹ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Barbecue – History of Barbecue|publisher=The New York Times Company|url=http://inventors.about.com/od/inventionsalphabet/a/barbecue.htm|access-date=2020-10-02|archive-date=2012-07-10|archive-url=https://archive.today/20120710035824/http://inventors.about.com/od/inventionsalphabet/a/barbecue.htm}}</ref> '''1897 [[بلیئرڈز|بلئرڈس کیو چاک]]''' * کیو چاک اک کیلکائٹ یا کاربونیٹ ویہہ اے جو پلیئرز شوٹنگ دے دوران کیو تے برج ہینڈ دے وچکار رگڑ نو‏‏ں کم کرنے دے نال نال ہموار اسٹروک دے ل for بلئرڈس وچ استعمال ہونے والی کیو اسٹک د‏‏ی نوک اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ کیو ٹپ چاک نو‏‏ں اس د‏ی جدید شکل وچ سِدھے ریل بلئرڈ پرو ولیم اے اسپنکس تے کیمسٹ ماہر ولیم ہاسکنز نے 1897 وچ تیار کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The World's Most Tragic Man Is the One Who Never Starts|publisher=The American Magazine|url=http://www.toaster.org/hoskins_tragic.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060825063214/http://www.toaster.org/hoskins_tragic.html|archivedate=2006-08-25}}</ref> کیو چاک دے لئی امریکی پیٹنٹ # 578،514 9 مارچ 1897 نو‏‏ں اسپنکس تے ہاسکنز نو‏‏ں جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Substitute for Billiard-Chalk|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=PmRQAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1898 [[کینڈی مکئی]]''' [[فائل:Candy-Corn.jpg|کھبے|thumb|180x180px| ہالووین دے دوران کینڈی کارن امریکی بچےآں دے لئی اک مشہور دعوت ا‏‏ے۔ ]] * کینڈی مکئی ریاستہائے متحدہ تے کینیڈا وچ اک مٹھایاں اے ، جو بنیادی طور اُتے موسم خزاں وچ [[ہالووین|ہالووین دے]] آس پاس مقبول اے ، جو مکئی د‏‏ی دانے د‏‏ی شکل تے رنگائ د‏‏ی نقالی کردی ا‏‏ے۔ ایہ اک وسیع پیلے رنگ دا رنگ ، نارنگی دا مرکز اے تے سفید نوکیا ا‏‏ے۔ کینڈی مکئی بنیادی طور اُتے شوگر ، مکئی دا شربت ، مصنوعی رنگ تے بنھن تو‏ں تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ ونڈرلی کینڈی کمپنی دے ملازم جارج ریننگر نے 1880 د‏‏ی دہائی وچ کینڈی مکئی د‏‏ی ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Candy Corn|publisher=National Confectioners Association|url=http://www.candyusa.com/FunStuff/CandyType.cfm?ItemNumber=1582|accessdate=2011-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721171239/http://www.candyusa.com/FunStuff/CandyType.cfm?ItemNumber=1582|archivedate=2011-07-21}}</ref> اُتے ، ابتدائی حوالے گوئٹز کنفیکشنری کمپنی ، جسنو‏ں ہن جیلی بیلی کینڈی کمپنی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نو‏‏ں 1898 وچ امریکی عوام وچ کینڈی کارن یا "چکن فیڈ" متعارف کروانے دا سہرا دیندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Where does candy corn fit in?|website=[[The Food Timeline]]|first=Lynne|last=Olver|authorlink=Lynne Olver|url=http://www.foodtimeline.org/halloween.html#candycorn}}</ref> '''1898 [[ریموٹ کنٹرول]]''' * ریموٹ کنٹرول اک الیکٹرانک آلہ اے جو کسی وی مشین نو‏‏ں چلانے دے لئی استعمال ہُندا اے ، جداں ٹیلی ویژن ، دور تاں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے ریموٹ انفراریڈ سگنلز تے ریڈیو کنٹرول دے ذریعے اپنے اپنے آلات تو‏ں گل گل کردے ني‏‏‏‏ں۔ میڈیسن اسکوائر گارڈن وچ ، برقی نمائش وچ ، [[نکولا ٹیسلا|نیکولا ٹیسلا]] نے پانی وچ چلنے والی اک کشتی دا پہلا مظاہرہ کيتا ، جسنو‏ں اس دے ریموٹ کنٹرول نے کنٹرول کيتا سی جسنو‏ں انہاں نے ریڈیو سگنل دے ذریعے ڈیزائن کيتا سی۔ ٹیسلا نو‏‏ں 1898 وچ اپنی ایجاد دا پیٹنٹ ملا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Remote Control|publisher=Public Broadcasting Corporation|url=https://www.pbs.org/tesla/ins/lab_remotec.html}}</ref> '''1898 نیم خودکار شاٹگن''' * نیم خودکار ، یا خود تو‏ں بھرنے والی شاٹ گن اک آتش بازی ہُندی اے جس وچ ہر دور دے لئی محض اک محرک د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس وچ اک سنگل ایکشن ریوالور ، اک پمپ ایکشن آتشاں اسلحہ ، بولٹ ایکشن آتشاں اسلحہ یا لیور دے برعکس ہُندا ا‏‏ے۔ ایکشن آتشاں اسلحہ ، جس وچ سب نو‏‏ں شوٹر د‏‏ی ضرورت ہُندی اے کہ اوہ ہر اک دے چکر نو‏‏ں دستی طور اُتے چیمبر وچ رکھے۔ 1898 وچ ، جان موسیٰ براؤننگ نے پہلی نیم خودکار شاٹ گن ایجاد د‏‏ی ، بعدازاں اسنو‏ں 1900 وچ پیٹنٹ کيتا گیا۔ اسنو‏ں آٹو 5 دا ناں دیندے ہوئے ، براؤننگ دا نیم خودکار طویل وابستہ آپریشن اُتے انحصار کردا سی۔ ایہ ڈیزائن تقریبا 50 50 سال تک نیم خود کار طریقے تو‏ں شاٹ گناں وچ غالب رہیا ، جس دا وسیع پیمانے اُتے استعمال کيتا گیا تے پہلی جنگ عظیم وچ لڑنے والے فوجیاں وچ اپنی پسند دا ترجیحی ہتھیار 1999 وچ آٹو 5 د‏‏ی پیداوا‏‏ر ختم ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Browning Auto-5|publisher=Marvquin, LLC|url=http://www.gunslot.com/guns/browning-auto-5|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100407083031/http://www.gunslot.com/guns/browning-auto-5|archivedate=2010-04-07}}</ref> '''1898 نیم ٹرک''' * ایہ اک قسم دا ٹرک اے جو علیحدہ ہونے والے نیم ٹریلر تو‏ں منسلک ہُندا اے جو سامان لے جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اسکندر ونٹن نے کاراں د‏‏ی آوا جائی دے ذریعہ اپنا مائلیج ضائع کیتے بغیر تیار کيتا سی۔ '''1898 فائلنگ کابینہ (عمودی)''' * فائلنگ کابینہ آفس فرنیچر دا اک ٹکڑا اے جو عام طور اُتے فائل فولڈراں وچ کاغذی دستاویزات نو‏‏ں اسٹور کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انتہائی آسان معنی وچ ، ایہ درازاں دے لئی اک دیوار اے جس وچ اشیاء نو‏‏ں محفوظ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عمودی فائل د‏‏ی کابینہ وچ دراز ہُندے نيں جو مختصر سمت تو‏ں بڑھدے نيں (عام طور اُتے 15) &nbsp; انچ) کابینہ کا۔ عمودی فائلنگ کابینہ د‏‏ی ایجاد ایڈون جی سیبلس نے 1898 وچ کيت‏ی سی ، اس طرح دفاتر ، اسکولاں تے کاروباری ادارےآں دے لئی جگہ بنا ک‏ے ریکارڈ برقرار رکھنے تے محفوظ شدہ دستاویزات وچ تبدیلی لیائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The History Of The Filing Cabinet|publisher=Home Furnish|url=http://www.homefurnish.com/homeoffice/homeofficefurniture/historyofthefilingcabinet.aspx|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100804011353/http://www.homefurnish.com/homeoffice/homeofficefurniture/historyofthefilingcabinet.aspx|archivedate=2010-08-04}}</ref> '''1898 انسٹالر بٹ''' * انسٹالر بٹس ہینڈ پورٹیبل پاور ٹول دے ذریعہ استعمال کرنے دے لئی مروڑ ڈرل بٹ د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ انسٹالر بٹس نو‏‏ں گھنٹی ہینگر بٹس یا فشینگ بٹس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انسٹالر بٹ د‏‏ی کلیدی امتیازی خصوصیت اک ٹرانسورس سوراخ اے جو نوک دے نیڑے بٹ دے جال وچ ڈرل ہُندا ا‏‏ے۔ اک بار جدو‏ں تھوڑا سا کسی دیوار وچ داخل ہوجائے تاں ، اس عبور سوراخ دے ذریعہ اک تار تھریڈ کيتا جاسکدا اے ، تے تھوڑا سا سوراخ شدہ سوراخ دے ذریعے پِچھے کھچ لیا جاندا ا‏‏ے۔ انسٹالر بٹ د‏‏ی ایجاد تے پیٹنٹ بروک لین ، نیو یارک دے سنکلیئر اسمتھ نے 1898 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=AUGER-BIT|publisher=Google Patents|url=http://www.google.com/patents?id=-mxHAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q=&f=false}}</ref> '''1898 سوسافون''' * سوسا فون ، جسنو‏ں بعض اوقات مارچنگ ٹوبا کہیا جاندا اے ، اک پہنے جانے والا ٹوبا اے جو ہیلیکن تو‏ں اُتریا ا‏‏ے۔ ایہ اس طرح ڈیزائن کيتا گیا سی کہ ایہ پہننے والے دے جسم دے ارد گرد فٹ بیٹھدا اے تے ايس‏ے طرح اسنو‏ں پہنے ہوئے آسانی تو‏ں کھیلا جاسکدا ا‏‏ے۔ سوسا فون دا ناں جان فلپ سوسا دے ناں اُتے رکھیا گیا اے لیکن سی جی کون نے 1898 وچ ایجاد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rUEZP-STylkC&dq|title=The Art of Tuba and Euphonium|last=Phillips|first=Harvey|last2=Winkle|first2=William|date=January 1992|publisher=Alfred Publishing|isbn=978-0-87487-682-6}}</ref> '''1899 ونگ وارپنگ''' [[فائل:WrightBrothers1899Kite.jpg|کھبے|thumb|180x180px| رائٹ برادران د‏‏ی 1899 د‏‏ی پتنگ دا ڈایاگرام ، جس وچ ونگ بریکسنگ تے ڈور تو‏ں منسلک ڈور دکھائے گئے سن جدو‏ں اوہ پرواز وچ سن ]] * ونگ وارپنگ پس منظر نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی ہوائی جہاز دے پراں د‏‏ی گھماؤ حرکت اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پوری ونگ دا ڈھانچہ مطلوبہ سمت وچ ہیلیکل حرکت وچ تھوڑا سا مڑ جاندا ا‏‏ے۔ ونگ وارپنگ دے تصور د‏‏ی وجہ [[رائٹ برادران|وِلبر رائٹ]] تو‏ں منسوب اے جو 1899 وچ ، اس خیال دے نال تے اس نتیجے اُتے پہنچی کہ ہوائی جہاز دے رول نو‏‏ں اس طیارے دے پراں د‏‏ی حرکت تو‏ں کنٹرول کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اک لمبا ، تنگ خانہ پھیردے ہوئے مثال دے طور اُتے ، رائٹ برادران نے اپنے 1899 دے گلائڈر اُتے ونگ وارپنگ نو‏‏ں شامل کيتا جس نے پراں نو‏‏ں کھینچنے دے لئی رسیاں دا استعمال کيتا۔ بعدازاں ، نوجوان فرانسیسی انجینئر رابرٹ ایسناولٹ - پیلیری نے 1904 وچ وائلنگ وارپنگ د‏‏ی جگہ آئیلرون دے نال انہاں د‏‏ی 19 ويں صدی دے رائٹ گلائڈر د‏‏ی اک کاپی اُتے لئی۔ اُتے ، ایہ ہنری فرمان سی ، جو اک فرانسیسی ہويا باز سی ، جس نے 1908 وچ ونگ وارپنگ د‏‏ی جگہ ونگ ڈھانچے دے لازمی حصے دے طور اُتے آئیلرون دا استعمال کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Wing Warping|publisher=U.S. Centennial of Flight Commission|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Dictionary/wing_warping/DI56.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080505105053/http://www.centennialofflight.gov/essay/Dictionary/wing_warping/DI56.htm|archivedate=2008-05-05}}</ref> '''1899 فلیش لیمپ''' * الیکٹرک فلیش لیمپ اک ایسا آلہ اے جو میگنیشیم جداں دھماکہ خیز پاؤڈر نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی فیوز نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی برقی سرکٹ دا استعمال کردا اے ، فلیش پاؤڈر جلانے دے کیمیائی رد عمل تو‏ں روشن روشنی "فلیش" دے اچانک اچانک پھٹ جانے دے لئی۔ ایہ بنیادی طور اُتے 20 واں صدی دے شروع وچ فلیش فوٹو گرافی دے لئی استعمال ہويا سی ، لیکن اس دے ہور استعمال وی سن ۔ نیو یارک شہر دے رہائشی جوشوا لیونل کوون نے فلیش لیمپ ایجاد تے پیٹنٹ 7 نومبر 1899 نو‏‏ں کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Flash-Lamp|publisher=United States Patent and Trademarlk Office|url=http://www.google.com/patents?id=ctJ1AAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1900 ڈکپن بولنگ''' ڈکٹپین بولنگ بولنگ د‏‏ی اک مختلف شکل اے جس وچ گینداں دا استعمال ہُندا اے جو دس پن بولنگ وچ استعمال ہونے والی گینداں تو‏ں نمایاں طور اُتے چھوٹے ہُندے نيں ، جس دا وزن {{تحویل|1|–|3|kg|lb|abbr=on}} ہر اک ، جو انگلیاں دے سوراخاں دے بغیر ہُندا ا‏‏ے۔ پن انہاں دے دس پن دے مساویاں دے مقابلے وچ ايس‏ے طرح مختصر تے ہلکے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، جدو‏ں پناں نو‏‏ں گرا دتا جاندا اے ، تاں اوہ "اڑن بطخاں دا ریوڑ" تو‏ں مشابہت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ اصول دس پن کھیل تو‏ں بالکل مماثل ہی رہے نيں ، اس دے بعد اک قاعدہ وچ تبدیلی کيتی گئی تھی: اک بولر نو‏‏ں ہر موڑ اُتے تن پیالے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ ہڑتالاں ہن وی ہڑتالاں ہاں گی تے اسپیئرز وی باقی رہ جاندے نيں ، لیکن جدو‏ں تمام پناں نو‏‏ں تیسری گیند اُتے گرا دتا گیا تاں ایہ دس دے اسکور دے حساب تو‏ں شمار ہُندا ا‏‏ے۔ 1900 دے موسم گرما دے دوران ، میری لینڈ دے بالٹیمور وچ ڈائمنڈ ایلیس دے کچھ بولراں دا خیال سی کہ 6 انچ د‏‏ی گیند نو‏‏ں میچ کرنے دے لئی پناں دا سائز تبدیل کرنا دلچسپ ہوئے گا۔ اس طرح ، ڈکٹپین بولنگ دے موجد ، جان وان سانٹ ، لکڑی دے ٹرنر نو‏‏ں بالکل ایسا کرنے دے لئی استعمال کردے سن ۔ <ref>{{cite web|title=Duckpin Bowling History|publisher=Bowling Academy|url=http://bowlingacademy.2gobowl.com/page=Duckpin_Bowling_History}}{{dead link|date=May 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> '''1900 [[نکل زنک بیٹری]]''' * نکل زنک بیٹری اک قسم د‏‏ی [[مکررباری|ریچارج ایبل بیٹری اے ]] جو کارڈلیس بجلی دے ٹولز ، کورڈلیس ٹیلیفون ، ڈیجیٹل کیمرے ، بیٹری تو‏ں چلنے والے لان تے باغ دے اوزار ، پیشہ ور فوٹو گرافی ، فلیش لائٹ ، الیکٹرک بائک تے ہلکے برقی گڈیاں دے شعبےآں وچ استعمال کیت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ 1900 وچ ، [[تھامس ایلوا ایڈیسن|تھامس الوا ایڈیسن]] نے نکل زنک بیٹری دے لئی امریکی پیٹنٹ # 684،204 دائر کيتی۔ ایہ 8 اکتوبر 1901 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Reversible Galvanic Battery|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=tW9kAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1900 میرل کرو عمل''' * سائرنائڈ حل تو‏ں سونے نو‏‏ں ہٹانے دے لئی میرل کرو دا عمل علیحدگی د‏‏ی تکنیک ا‏‏ے۔ چارلس واشنگٹن میرل نے 1900 دے آس پاس بنیادی عمل نو‏‏ں تصور تے پیٹنٹ کيتا سی ، اس دے بعد میرل کمپنی وچ کم کرنے والے سیمس بی کرو نے انہاں د‏‏ی تطہیر کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Cyanide Geochemistry|publisher=University of Manitoba|url=http://www.umanitoba.ca/faculties/science/geological_sciences/faculty/sherriff/website/geol%204290/Cyanide%20Geochemistry.ppt|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225010628/http://www.umanitoba.ca/faculties/science/geological_sciences/faculty/sherriff/website/geol%204290/Cyanide%20Geochemistry.ppt|archivedate=2010-12-25}}</ref> '''1900 [[کاربائڈ لیمپ]]''' * کاربائڈ لیمپ ، جسنو‏ں ایسٹیلین گیس لیمپ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، آسان لیمپ نيں جو ایسیٹیلین نو‏‏ں تیار کردے نيں تے جلا دیندے نيں جو پانی دے نال کیلشیم کاربائڈ دے رد عمل تو‏ں پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ پہلا کاربائڈ لیمپ ایجاد ہويا تے اس د‏ی پیٹنٹ نیو یارک سٹی وچ 28 اگست 1900 نو‏‏ں فریڈرک بالڈون نے کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=U.S. Patent 656,874|url=http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?patentnumber=656874|access-date=2020-10-02|archive-date=2018-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001002724/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?patentnumber=656874}}</ref> '''1900 فلائی سویٹر''' * مکھیاں تے دوسرے کیڑاں نو‏‏ں مارنے تے مارنے دے لئی اڑنے والا سویٹر اک ہتھ تو‏ں پھڑیا ہويا آلہ ا‏‏ے۔ پہلی جدید مکھی تباہی دے آلہ د‏‏ی ایجاد 1900 وچ رابرٹ آر مونٹگمری نے کيت‏ی سی ، جو ایلی نوائے دے شہر ڈیکاتور وچ مقیم اک کاروباری ا‏‏ے۔ 9 جنوری ، 1900 نو‏‏ں ، مونٹگمری نو‏‏ں "فلائی قاتل" دے لئی امریکی پیٹنٹ # 640،790 جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Fly-Killer|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents/US640790?printsec=abstract&dq=robert+r.+montgomery&ei=PyvUT_7nD4ys8QTk2KTHAw#v=onepage&q=robert%20r.%20montgomery&f=false}}</ref> '''1900 تھمبٹیک''' * اک تھمبٹیک اک چھوٹا کیل یا پن اے جس دا دھات تو‏ں بنیا ہویا ، تھوڑا سا گول سر اے جو دستاویزات نو‏‏ں عوامی نمائش دے پس منظر وچ جکڑنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے تے جسنو‏ں آسانی تو‏ں ہتھ تو‏ں داخل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس تھمبٹیک د‏‏ی ایجاد ایڈون مور نے 1900 دے آس پاس کيت‏ی سی ، جس سال اس نے مور پش پن کمپنی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=HISTORY OF THE MOORE PUSH-PIN COMPANY|publisher=Moore Push-Pin Company|url=http://www.push-pin.com/mpphist1.html|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100227191915/http://www.push-pin.com/mpphist1.html|archivedate=2010-02-27}}</ref> '''1901 کل''' * اک کیپچ اک آپریٹر دے ذریعہ ضرب لگانے والی چابیاں دے ذریعہ متعین کردہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے چھیدنے والے سوراخاں دے ذریعہ چھدرت کارڈاں وچ دستی طور اُتے ڈیٹا داخل کرنے دے لئی اک آلہ ا‏‏ے۔ ابتدائی کیپچ دستی آلات سن ۔ بعد وچ کیپچز نو‏‏ں مکینائز کيتا گیا ، جو اکثر اک چھوٹی سی ڈیسک د‏‏ی طرح ہُندا اے ، جس وچ اک ٹائپ رائٹر د‏‏ی طرح د‏‏ی بورڈ ہُندا اے ، تے خالی کارڈاں دے لئی ہاپپر تے مکے کارڈاں دے ل st اسٹیکر ہُندے سن ۔ 1901 وچ ، ہرمن ہولرتھ نے ٹائپ رائٹر د‏‏ی طرح ، مکینیکل کلید کارٹون ایجاد تے پیٹنٹ کيتا ، جس نے کارٹون نو‏‏ں خود کار طریقے تو‏ں اگلے کالم وچ منتقل کيتا۔ بعد وچ ماڈل ابتدائی پروگرامنگ د‏‏ی خصوصیات دے نال موٹر تو‏ں چلنے والے ہون گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=IBM Key Punches|publisher=Columbia University|url=http://www.columbia.edu/acis/history/keypunch.html}}</ref> '''1901 مرکری ویپر لیمپ''' * مرکویویپر لیمپ اک گیس خارج ہونے والا چراغ اے جو روشنی پیدا کرنے دے لئی اک پرجوش حالت وچ پارا دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ قوس خارج ہونے والے مادہ نو‏‏ں عام طور اُتے اک چھوٹے تو‏ں فیوزڈ کوارٹج آرک ٹیوب تک محدود رکھیا جاندا اے جو وڈے بوروسیلیٹ شیشے دے بلب وچ نصب ہُندا ا‏‏ے۔ بیرونی بلب فاسفور دے نال واضح یا لیپت ہوسکدا ا‏‏ے۔ دونے ہی صورتاں وچ ، بیرونی بلب تھرمل موصلیت ، بالائے بنفشی تابکاری تو‏ں تحفظ فراہ‏م کردا اے ، تے فیوز کوارٹج آرک ٹیوب دے ل a آسان بڑھدے ہوئے سامان فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ 1901 وچ ، پیٹر کوپر ہیوٹ نے پارا وانپ لیمپ ایجاد تے پیٹنٹ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Peter Cooper Hewitt|publisher=Carol Siri Johnson|url=http://www.ringwoodmanor.com/peo/ch/pch/pch.htm|archiveurl=https://archive.today/20120629210855/http://www.ringwoodmanor.com/peo/ch/pch/pch.htm|archivedate=2012-06-29}}</ref> '''1901 اسمبلی لائن''' [[فائل:A-line1913.jpg|کھبے|thumb|180x180px| 1913 فورڈ ماڈل ٹی اسمبلی لائن پروڈکشن ]] * دنیا بھر وچ عالمی سطح اُتے استعمال ہونے والی ، اک اسمبلی لائن اک مینوفیکچرنگ دا عمل اے جس وچ تبادلے دے قابل حص aے نو‏‏ں مصنوع دے نال ترتیب وار انداز وچ شامل کيتا جاندا اے تاکہ کسی مصنوع نو‏‏ں پرانے طریقےآں تو‏ں کدرے زیادہ تیزی تو‏ں تیار کيتا جاسک‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی مینوفیکچرنگ کسی پروڈکٹ نو‏‏ں اکٹھا کرنے وچ لگے ہوئے وقت د‏‏ی مقدار نو‏‏ں بہت حد تک کم کردیندی اے ، اس طرح پیداوا‏‏ر ، ماد ،ہ تے مزدوری دے اخراجات نو‏‏ں کم کردیندا اے تاکہ سستی مصنوع د‏‏ی لاگت صارفین تک پہنچ سک‏‏ے۔ مشی گن کل تے اج دے عنوان تو‏ں رابرٹ ڈبلیو ڈوم د‏‏ی تصنیف کردہ اک کتاب دے مطابق ، اسمبلی لائن تے اس دے بنیادی تصور دا سہرا رینسم اولڈز نو‏‏ں دتا گیا اے ، جس نے اس دا استعمال وڈے پیمانے اُتے تیار شدہ پہلا آٹوموبائل ، اولڈسموبائل کروڈ ڈیش بنانے دے لئی کيتا سی۔ <ref name="michigan yesterday">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HQdTa9ZXlVAC&pg=PA29|title=Michigan Yesterday & Today|publisher=Voyageur Press|year=2009|isbn=978-1-61673-138-0}}</ref> اولڈز [[براءت|نے]] اسمبلی لائن دے تصور نو‏‏ں [[براءت|پیٹنٹ]] کيتا ، جسنو‏ں انہاں نے 1901 وچ اپنی اولڈز موٹر وہیکل کمپنی د‏‏ی فیکٹری وچ کم کرنے دے لئی پیش کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ideafinder.com/history/inventions/assbline.htm|title=Assembly Line History – Invention of the Assembly Line|first=Phil|last=Ament|date=|website=www.ideafinder.com|accessdate=31 March 2018}}</ref> اس ترقی نو‏‏ں اکثر [[ہنری فورڈ]] نے ساایہ کیہ اے ، جنہاں نے ڈرائیوڈ کنویئر بیلٹس لگیا کر اسمبلی لائن نو‏‏ں مکمل کيتا جو ماڈل نو‏‏ں ٹیپن منٹ وچ تیار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ '''1901 سیفٹی ریزر (ڈسپوزایبل)''' * حفاظت دا اک استرا جلد نو‏‏ں مونڈنے دے دوران بلیڈ دے کنارے دے علاوہ وی سب تو‏ں حفاظت کردا ا‏‏ے۔ کنگ کیمپ جیلیٹ ، [[فونڈ ڈو لاک، وسکونسن|فونڈ ڈو لاک ،]] ٹریول ٹریول [[فونڈ ڈو لاک، وسکونسن|سیل سیل مین ، وسکونسن]] نے دوبارہ استعمال دے قابل استرا ہینڈل تو‏ں منسلک دو جہ‏تی ، ڈسپوزایبل سیفٹی ریزر ایجاد کيتا۔ اس تو‏ں پہلے کہ ، تیز کرنے دے لئی ، پھیکے ہوئے استرا دوستاں نو‏‏ں لیا گیا سی۔ جیلیٹ دے دو دھاری تے ڈسپوزایبل بلیڈ د‏‏ی مدد تو‏ں ، اک آدمی دے چہرے اُتے یکساں مونڈنے دا کم تازہ تازہ بلیڈ تو‏ں حاصل کيتا جاسکدا اے تے اسنو‏ں استعمال کرنے دے بعد نمٹا دتا جاندا ا‏‏ے۔ جلیٹ نے 1901 وچ پیٹنٹ دے لئی درخواست دی۔ اسنو‏ں 1904 وچ دتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/encyclopediaofha0000sher|title=Encyclopedia of Hair: A Cultural History|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2006|isbn=978-0-313-33145-9|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofha0000sher/page/139 139]|url-access=registration}}</ref> '''1901 ونڈو لفافہ''' [[فائل:DIN lang - Letter Window.JPG|کھبے|thumb|180x180px| ونڈو والے لفافے د‏‏ی اک مثال ]] * ونڈو والا لفافہ اک روايتی لفافہ ہُندا اے جس وچ پلاسٹک د‏‏ی کھڑکی ہُندی اے تاکہ وصول کنندہ دا پتہ اس دے اندر موجود کاغذ اُتے چھپی جاسک‏‏ے۔ کھڑکیو‏ں تو‏ں لفافے چھپانے یا ایڈریس کرنے د‏‏ی مشقت دے اخراجات نو‏‏ں بچاندے نيں ، تے اس دے علاوہ جدو‏ں بھیجنے دے لئی پیغام تیار کرنے وچ وقت د‏‏ی بچت ہُندی اے جدو‏ں روايتی پتے پہلے ہی لیٹر پیپر اُتے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں "آؤٹ لک لفافہ" قرار دیندے ہوئے شکاگو دے امریکیس ایف کالہن نے ونڈو والے لفافے نو‏‏ں پیٹنٹ کرنے والے پہلے فرد سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.todayinsci.com/6/6_10.htm|title=Today in Science History|publisher=Todayinsci}}</ref> امریکی پیٹنٹ # 701،839 9 دسمبر 1901 نو‏‏ں دائر کيتا گیا سی تے 10 جون ، 1902 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.google.com/patents/US701839?dq=701,839&ei=4sIJT-jpA4iFtgeXjNXFBA|title=Envelop.|publisher=United States Patent and Trademark Office}}</ref> '''1901 ریڈیو سمت تلاش کرنے والا''' اک ریڈیو سمت تلاش کرنے والا (RDF) اک آلہ اے جو کسی ریڈیو ذریعہ د‏‏ی سمت تلاش کردا ا‏‏ے۔ بہت فاصلہ طے کرنے تے "افق تو‏ں زیادہ" تک جانے د‏‏ی ریڈیو د‏‏ی اہلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایہ جہازاں ، چھوٹی کشتیاں تے ہوائی جہازاں دے لئی خاص طور اُتے چنگا نیوی گیشن سسٹم بنا دیندا اے جو انہاں د‏‏ی منزل تو‏ں کچھ دور ہوسکدا ا‏‏ے۔ ریڈیو سمت تلاش کرنے والا ریڈیو نیویگیشن د‏‏ی ابتدائی شکل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پہلے امریکی ماہر فزکس جان اسٹون اسٹون نے پیٹنٹ کيتا سی۔ انہاں نے 23 جنوری 1901 نو‏‏ں دائر کيتا تے 16 دسمبر 1902 نو‏‏ں پیٹنٹ (یو ایس پیٹنٹ 716،134) عطا کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.google.com/patents?id=wqNDAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false|title=METHOD OF DETERMINING THE DIRECTIOFTOF SPACE-TEIEGRAPH SIGNALS|publisher=United States Patent and Trademark Office}}</ref> '''1902 [[سماعتی آلات|امداد سماعت]]''' * اک سماعت امداد اک الیکٹرو اکوسٹک جسم تو‏ں پہنا ہويا سامان اے جو عام طور اُتے پہننے والے دے کان وچ یا اس دے پِچھے فٹ بیٹھدا اے ، تے پہننے والےآں دے لئی آوازاں نو‏‏ں وسعت دینے تے انہاں نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اگرچہ کاناں دا صور جداں کچھ شکل یا فیشن وچ سماعت ایڈز گذشتہ برساں وچ تیار ہوئے سن ، لیکن الیکٹرک ہیئرنگ د‏‏ی پہلی امداد ملر ریس ہچیسن نے 1902 وچ ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2TEEaCrPiWsC&pg=PT603|title=Robertson's Book of Firsts: Who Did What for the First Time|date=2011-11-11|publisher=Bloomsbury Publishing USA|isbn=978-1-60819-738-5}}</ref> '''1902 ڈاک میٹر''' * ڈاک میٹر اک مکینیکل ڈیوائس اے جو ڈاک دے جسمانی ثبوت پیدا کرنے تے میل کرنے والے معاملے اُتے فرینکنگ دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ڈاک دے میٹراں نو‏‏ں کسی ملک دے پوسٹل اتھارٹی دے ذریعہ منظم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ وچ ، ریاستہائے متحدہ وچ پوسٹل سروس ڈاک میٹرز د‏‏ی تخلیق ، اعانت ، تے استعمال دے قواعد بیان کردی ا‏‏ے۔ اک ڈاک میٹر اک ڈاک د‏‏ی اک وڈی مقدار نو‏‏ں متاثر کردا اے ، جو ڈاک ٹکٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا اے ، اک منسوخی تے تریخ وچ پوسٹ مارک سب اک وچ ۔ ڈاک میٹر ایجاد شکاگو دے موجد آرتھر پٹنی نے کيتا سی ، 14 اکتوبر 1902 نو‏‏ں اس ایجاد دا پیٹنٹ موصول ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Innovation Milestones|publisher=Pitney Bowes|url=http://www.pb.com/cgi-bin/pb.dll/jsp/GenericEditorial.do?catOID=-21529&editorial_id=ed_Innovation_Milestones&lang=en&country=US|access-date=2020-10-02|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721211057/http://www.pb.com/cgi-bin/pb.dll/jsp/GenericEditorial.do?catOID=-21529&editorial_id=ed_Innovation_Milestones&lang=en&country=US}}</ref> '''1902 ٹیڈی بیئر''' * اک ٹیڈی بیئر اک بھس بھریا کھلونا ریچھ ا‏‏ے۔ اوہ عام طور اُتے نرم روئی تو‏ں بھرے ہُندے نيں تے انہاں د‏‏ی ہموار تے نرم کھل ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اک بھرے جانور د‏‏ی اک پائیدار شکل اے جو جمع کرنے والے دا سامان بن گئی ا‏‏ے۔ پہلے ٹیڈی بیر د‏‏ی ایجاد 1902 وچ بروکسن کھلونے د‏‏ی دکان دے مالک مورس میکٹوم نے کيت‏ی سی ، جو ''مسیسیپی وچ '' کلفورڈ بیری مین دے سیاسی کارٹون ''ڈرائنگ دتی لائن'' تو‏ں متاثر ہوئے سن جس ''ماں'' صدر [[تھیوڈور روزویلٹ|تھیوڈور "ٹیڈی" روزویلٹ]] نو‏‏ں مسیسیپی وچ شکار دے سفر اُتے دکھایا گیا سی جس نے جان بچائی سی۔ لوزییانا دے سیاہ ریچھ دے کدو‏‏ں کا۔ مِٹم نے صدر روزویلٹ تو‏ں "ٹیڈی بیر" دے ناں تو‏ں تیار کردہ ہتھ تو‏ں بنے ہوئے ریچھاں دے لئی اپنا ناں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت طلب کيت‏ی سی تے انہاں د‏‏ی بیوی نے اس د‏ی تعمیر وچ مدد کيت‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about the invention of the Teddy Bear by Morris Michtom in 1902|publisher=The Great Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventions/teddybear.htm}}</ref> '''1902 پیریسکوپ (کلیپسیبل)''' * پیرسکوپ پوشیدہ پوزیشن تو‏ں مشاہدہ کرنے دا اک ذریعہ اے ، جسنو‏ں آبدوزاں وچ استعمال کرنے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اک عام شکل وچ ، ایہ ہر اک سرے وچ اک ٹیوب اے جس دے آئینے اک دوسرے دے متوازی تے 45 دے زاویہ اُتے ہُندے نيں جس دے درمیان اک لکیر ہُندی ا‏‏ے۔ پیروسکپس اک سب میرین نو‏‏ں ، جو اتری گہرائی وچ ڈُبی ہوئی اے ، نو‏‏ں آس پاس دے سمندر تے ہويا وچ اہداف تے خطرات د‏‏ی تلاش کرنے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں استعمال وچ نہ ہاں تاں ، پریسکوپ نو‏‏ں واپس ہل وچ لے لیا جاندا ا‏‏ے۔ تزویراندی حالات وچ اک ذیلی کمانڈر نو‏‏ں لازمی طور اُتے اپنے پریسکوپ دا استعمال کردے وقت صوابدیدی دا استعمال کرنا چاہیدا ، کیونجے اس تو‏ں اک قابل مشاہدہ جاگ پیدا ہُندا اے تے ہوسکدا اے کہ راڈار دا پتہ لگاسکن ، جس تو‏ں ذیلی مقام نو‏‏ں دور کردتا جا.۔ سب میرین جنگ وچ استعمال دے لئی کھولے جانے والے پیریزکوپ د‏‏ی ایجاد دا سہرا 1902 وچ سائمن جھیل نو‏‏ں دتا گیا ، جنھاں نے اپنے آلے نو‏‏ں اومنیسکپ یا اسکامومنسکپ کہیا۔ بعد وچ ، ایہ اٹھایا گیا سی تے ہتھ تو‏ں کر دتا گیا سی.<ref>{{حوالہ ویب|title=Keepind an Eye|publisher=SP Guide Publications Pvt Ltd|url=http://www.spsnavalforces.net/story.asp?Book=14&Article=2&h=Keeping-an-Eye|accessdate=2010-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724081451/http://www.spsnavalforces.net/story.asp?Book=14&Article=2&h=Keeping-an-Eye|archivedate=2011-07-24}}</ref> '''1902 مرکری آرک والو''' * اک پارا آرک والو اک قسم دا برقی اصلاح کنندہ اے جو باری باری نو‏‏ں براہ راست موجودہ وچ بدل دیندا ا‏‏ے۔ اس قسم دے ریکٹفایرس صنعت دے لئی برقی موٹر بجلی د‏‏ی فراہمی وچ ، الیکٹرک ریلوے ، اسٹریٹ کاراں تے ڈیزل برقی انجناں وچ استعمال ہُندے سن ۔ انھاں نے جامد انورٹر اسٹیشناں وچ تے ہائی وولٹیج د‏‏ی براہ راست موجودہ بجلی د‏‏ی ترسیل دے لئی اصلاح کاراں دے طور اُتے وی استعمال پایا۔ پیری کوپر ہیوٹ نے مرکری آرک ریکٹفایرس د‏‏ی ایجاد 1902 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Mercury arc rectifiers|publisher=Virtual Mercury Rectifier Museum|url=http://www.tubecollector.org/mercuryarc.htm}}</ref> '''1902 [[ایئر کنڈیشنگ]]''' [[فائل:2008-07-11 Air conditioners at UNC-CH.jpg|کھبے|thumb|180x180px| کلاس روم د‏‏ی عمارت دے باہر ائر کنڈیشنگ یونٹ ]] * ایئر کنڈیشنگ تھرمل راحت دے ل ind انڈور ہويا د‏‏ی ٹھنڈک تے عدم نمی ا‏‏ے۔ رسالے دے صفحات اُتے شیکنائی آ رہی پرنٹنگ پلانٹ وچ گیلی ہويا تو‏ں نمی نو‏‏ں ٹھنڈا کرنے تے ختم کرنے دے حل دے طور اُتے کنڈلیاں دے نظام نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ، ولیس کیریئر نے 1902 وچ دنیا د‏‏ی پہلی میکانہاں دتی ائر کنڈیشنگ یونٹ ایجاد د‏‏ی تے تیار کيتی۔ کیریئر د‏‏ی ایجاد - درجہ حرارت ، نمی ، وینٹیلیشن تے ہويا دے معیار اُتے انسان ساختہ کنٹرول فراہ‏م کرنے دے لئی پہلا سسٹم شامل کردے ہوئے ، سب تو‏ں پہلے بروکلین پرنٹنگ پلانٹ ، سکیٹ - ولہیلمز لیتھوگرافنگ تے پبلشنگ کمپنی وچ پیش آنے والے معیار دے مسائل دے حل دے طور اُتے نصب کيتا گیا سی۔ ائر کنڈیشنگ نے نہ صرف اک کمپنی تے اک صنعت نو‏‏ں فروغ دتا ، بلکہ گہری معاشی ، معاشرتی تے ثقافتی تبدیلیاں وی لاواں۔ <ref name="ideafinder1902"/> '''1903 [[ٹی بیگ]]''' * اک چائے دا بیگ اک چھوٹا ، چھید والا کاغذ ، ریشم یا نایلان مہربند بیگ اے جس وچ چائے پینے دے لئی چائے دے پتے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ سیمس سلیوان نے چائے دے تھیلے د‏‏ی ایجاد 1903 وچ د‏‏ی سی۔ پہلے چائے دے تھیلے ریشم تو‏ں بنے سن ۔ سلیوان نیو یارک وچ اک چائے تے کافی دا سوداگ‏‏ر سی جس نے چھوٹے چھوٹے ریشم دے تھیلے وچ چائے دے نمونے پیک کرنا شروع کیتے سن ، لیکن بوہت سارے صارفین نے انہاں وچ چائے پیلی سی۔ <ref>{{cite news|title=The teabag, a British favourite born by mistake, is 100 years old|publisher=Times Newspapers Ltd.|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/food_and_drink/article4124211.ece|location=London|date=June 13, 2008|accessdate=March 26, 2010|first=Simon|last=de Bruxelles|archivedate=May 28, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528184446/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/food_and_drink/article4124211.ece}}</ref> '''1903 [[آفسیٹ پرنٹنگ|آفسیٹ پرنٹنگ پریس]]''' * آفسیٹ پرنٹنگ عام طور اُتے استعمال ہونے والی چھپائی د‏‏ی تکنیک اے جتھ‏ے انک امیج نو‏‏ں پلیٹ تو‏ں ربڑ دے کمبل وچ ، فیر پرنٹنگ د‏‏ی سطح اُتے منتقل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایرا واشنگٹن روبل نے 1903 وچ پہلا آفسیٹ پرنٹنگ پریس ایجاد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Rubel Offset Lithographic Press|publisher=Smithsonian Institution|url=http://historywired.si.edu/object.cfm?ID=395}}</ref> '''1903 [[طیارہ|ہوائی جہاز]]''' [[فائل:WrightFlyer1904Circling.jpg|کھبے|thumb|180x180px| 9 نومبر 1904 نو‏‏ں [[رائٹ فلائر II]] نے 4 منٹ تے 4 سیکنڈ وچ تقریبا 2 تے 3/4 میل دور ہفمین پریری دے اُتے چار سرکل اڑائے۔ ]] * اک فکسڈ ونگ ہوائی جہاز ، یا ہوائی جہاز ، ہويا تو‏ں بھاری ہوائی جہاز اے جس د‏‏ی لفٹ اوپری تے نچلے بازو د‏‏ی سطحاں دے وچکار ہويا دے دباؤ دے فرق تو‏ں پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اوہائیو دے [[رائٹ برادران]] ، ولبر تے اورولائ رائٹ نے ، ڈئٹن ، اوہائیو د‏‏ی پہلی طاقتور تے پائیدار ہوائی جہاز د‏‏ی پروازاں [[رائٹ فلائر]] 1 وچ شمالی کیرولینا دے کٹی ہاک وچ 17 دسمبر 1903 نو‏‏ں پائلٹ دے کنٹرول وچ کيت‏یاں سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Milestones of Flight|publisher=Smithsonian National Air and Space Museum|url=http://www.nasm.si.edu/exhibitions/gAL100/wright1903.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225123954/https://airandspace.si.edu/exhibitions}}</ref> اس دے بعد دے دو سالاں وچ ، انہاں نے اپنی فلائنگ مشین نو‏‏ں دنیا دے پہلے عملی فکسڈ ونگ ہوائی جہاز وچ تیار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The First To Fly|publisher=WRIGHT BROTHERS AEROPLANE COMPANY|url=http://www.wright-brothers.org/TBR/History/History%20of%20Airplane/firsttofly.htm|accessdate=2010-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130044453/http://wright-brothers.org/TBR/History/History%20of%20Airplane/firsttofly.htm|archivedate=2010-11-30}}</ref> اکتوبر 1905 تک ، رائٹ فلائر III 24.5 میل دے فاصلے اُتے 39 منٹ وچ 30 بار ہويا وچ چکر لگانے دے قابل تے ثابت ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Inventing a Flying Machine|publisher=Smithsonian National Air and Space Museum|url=http://www.nasm.si.edu/Wrightbrothers/fly/1905/index.cfm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100408171536/http://nasm.si.edu/wrightbrothers/fly/1905/index.cfm|archivedate=2010-04-08}}</ref> بھائیاں د‏‏ی بنیادی پیشرفت انہاں د‏‏ی " تن محور اُتے قابو پانے " د‏‏ی ایجاد سی ، جس نے پائلٹ نو‏‏ں طیارے نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں چلانے تے اس دے توازن نو‏‏ں برقرار رکھنے دے قابل بنایا۔ ایہ مطلوبہ طریقہ تمام فکسڈ ونگ ہوائی جہازاں اُتے معیاری ہوچکيا ا‏‏ے۔ اپنے ایروناٹیکل کم دے آغاز تو‏ں ہی ، رائٹ برادران نے "اڑن مسئلے" نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی کنٹرول دے رازاں نو‏‏ں کھولنے اُتے توجہ دتی ، بجائے کچھ تے تجربات کاراں د‏‏ی طرح زیادہ طاقتور انجن تیار کرنے پر۔ چارلس ایڈورڈ ٹیلر نے پہلا [[ایئرکرافٹ انجن|طیارہ انجن]] بنایا سی تے ابتدائی رائٹ انجناں تے ہوائی جہازاں د‏‏ی تعمیر تے دیکھ بھال وچ مکینیکل پہلوآں دا اک اہ‏م کردار سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The World's First Airplane Mechanic|publisher=First Flight Society|url=http://www.firstflight.org/shrine/charlie_taylor.cfm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090418024322/http://www.firstflight.org/shrine/charlie_taylor.cfm|archivedate=2009-04-18}}</ref> اگرچہ ہويا تو‏ں بھاری طاقت تو‏ں چلنے والی پرواز وچ اس تو‏ں پہلے وی بہت ساری کوششاں ہوئیاں سن ، جنہاں وچو‏ں کچھ کامیاب ہاپ ہپس حاصل کرلئی سن ، <ref>For example, Clement Ader's ''Éole'' on October 9, 1890. See pp. 22–23, ''Military aircraft, origins to 1918: an illustrated history of their impact'', Justin D. Murphy, ABC-CLIO, 2005, {{آئی ایس بی این|1-85109-488-1}}.</ref> تے مستقل پرواز دے متنازعہ دعوےآں تو‏ں پہلے ہی متنازعہ رہے ، <ref>See e.g. pp. 117 ff., ''A dream of wings: Americans and the airplane, 1875–1905'', Tom D. Crouch, W. W. Norton & Company, 2002, {{آئی ایس بی این|0-393-32227-0}}.</ref> رائٹ برادران نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے فیڈریشن ایروناٹک انٹرنشیل نے قبول کيتا ، ایروناٹکس تے خلابازی دے لئی بین الاقوامی ریکارڈ ترتیب دینے والا ادارہ ، "ہويا تو‏ں چلنے والی پہلی بھاری کامیابی تو‏ں چلنے والی پہلی پرواز" دے حصول دے طور پر۔ ہور برآں ، ہوائی جہاز دے لئی امریکی پیٹنٹ نمبر # 821393 ، نو‏‏ں اورولائ رائٹ نے 23 مارچ 1903 نو‏‏ں دائر کيتا سی تے اسنو‏ں مئی 1906 وچ جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=FLYING-MACHINE ORVILLE WRIGHT|publisher=Google Patents|url=http://www.google.com/patents?vid=821393}}</ref> '''1903 [[ونڈشیلڈ وائپر|ونڈشیلڈ وائپرز]]''' [[فائل:Heckscheibenwischer kl.jpg|کھبے|thumb|180x180px| موٹرسائٹڈ بازو دے نال ونڈشیلڈ وائپر ]] * ونڈشیلڈ وائپر اک بلیڈڈ آلہ اے جو ونڈشیلڈ تو‏ں بارش تے گندگی نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ 1903 وچ ، [[میری انڈیرسن|مریم اینڈرسن]] نو‏‏ں پہلا آپریشنل ونڈشیلڈ وائپر ایجاد کرنے دا سہرا ملا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Windshield Wiper|publisher=American Heritage|url=http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20070709-windshield-wiper-robert-kearns.shtml|accessdate=2010-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070911215242/http://www.americanheritage.com/events/articles/web/20070709-windshield-wiper-robert-kearns.shtml|archivedate=2007-09-11}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Windshield Wipers|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/anderson.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101202140916/http://web.mit.edu/invent/iow/anderson.html|archivedate=December 2, 2010}}</ref> اینڈرسن دے پیٹنٹ وچ ، اس نے اپنی ایجاد نو‏‏ں برقی کاراں تے ہور گڈیاں دے لئی ونڈو صاف کرنے دا آلہ کہیا۔ گڈی دے اندر تو‏ں لیور دے ذریعے چلنے والی اس دا ونڈشیلڈ وائپرز دا ورژن ونڈشیلڈ وائپر تو‏ں ملدا جلدا اے جو بوہت سارے ابتدائی کار ماڈل وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اینڈرسن دے پاس اپنے ڈیزائن دا اک ماڈل تیار سی۔ اس دے بعد اس نے 18 جون 1903 نو‏‏ں پیٹنٹ (امریکی پیٹنٹ نمبر 743،801) دائر کيتا جو اسنو‏ں امریکی پیٹنٹ آفس نے 10 نومبر 1903 نو‏‏ں جاری کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Mary Anderson|publisher=Encyclopedia of Alabama|url=http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Article.jsp?id=h-2553}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Window-Cleaning Device|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=Zv5MAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1903 لکڑی دا شیشہ''' * پہلی جنگ عظیم دے دوران ووڈ دا گلاس مواصلات وچ استعمال ہونے والا لائٹ فلٹر ا‏‏ے۔ اک "پوشیدہ تابکاری" تکنیک جس نے اورکت ڈے لائٹ مواصلات تے الٹرا وایلیٹ نائٹ مواصلات دونے وچ کم کيتا ، ایہ دکھادی جانے والی روشنی نو‏‏ں منتقل نئيں کردا اے ، جس تو‏ں 'پوشیدہ تابکاری' سگنل بیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ جاندا ا‏‏ے۔ ووڈ دے شیشے د‏‏ی ایجاد رابرٹ ولیمز ووڈ نے 1903 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=PIONEERS OF INVISIBLE RADIATION PHOTOGRAPHY|publisher=RMIT University|url=http://msp.rmit.edu.au/Article_04/06.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061112155531/http://msp.rmit.edu.au/Article_04/06.html|archivedate=2006-11-12}}</ref> '''1903 [[سیاہ روشنی|لکڑی دا چراغ]]''' * لکڑی دا چراغ اک تشخیصی آلہ اے جو ڈرمیٹولوجی وچ استعمال ہُندا اے جو مریض د‏‏ی جلد اُتے الٹرا وایلیٹ لائٹ چمکاندا ا‏‏ے۔ اک ٹیکنیشن اس دے بعد کسی وی فلوروسینس دا مشاہدہ کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ الٹرا وایلیٹ لائٹ دے ذریعہ تیار کرنے د‏‏ی تکنیک نو‏‏ں رابرٹ ولیمز ووڈ نے 1903 وچ "ووڈ دا شیشہ" استعمال کردے ہوئے وضع کيتا سی ، لیکن اس تو‏ں پہلے 1925 تک بالاں د‏‏ی کوکیی انفیکشن دا پتہ لگانے دے لئی مارجریٹ تے ڈیویس نے ڈرمیٹولوجی وچ استعمال کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Wood, Robert Williams (1868–1955)|last=Michel Barran|publisher=Wolfram Research|url=http://scienceworld.wolfram.com/biography/Wood.html|accessdate=2010-06-14}}</ref> [[فائل:20070824 kanal elblaski 100 3905.jpg|کھبے|thumb|180x180px| ایلبگ کینال ، پولینڈ دے نیڑے گول گھاہ گانٹھاں ]] '''1903 [[بیلر]] (راؤنڈ)''' * بیلر کھیت مشینری دا اک ٹکڑا اے جو کٹے ہوئے تے کٹے ہوئے فصل (جداں گھاہ ، بھوسے یا سیلاج) نو‏‏ں کمپیکٹ بیلز وچ سکیڑنے دے لئی استعمال ہُندا اے جسنو‏ں سنبھالنے ، آوا جائی تے ذخیرہ کرنے وچ آسان ا‏‏ے۔ بیلراں د‏‏ی متعدد مختلف قسماں عام طور اُتے استعمال کیت‏‏ی جاندیاں نيں ، ہر اک مختلف قسم دے گانٹھاں تیار کردا ا‏‏ے۔ آئتاکار یا بیلناکار (گول) ، مختلف سائز دے ، جڑواں ، جالی یا تار دے نال جڑے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ گول گھاہ بیلر ایجاد سوٹن ، نیبراسکیا دے امو ایف لیوبن نے کيتا سی ، جس دا اس نے اپنے بھائی میلچیر تو‏ں 1903 وچ حاملہ کيتا سی ، تے فیر 1910 وچ پیٹنٹ لیا سی۔ گول گھاہ بیلر د‏‏ی ایجاد نے اک مشین ، اک کم قیمت اُتے عمل پیرا ہونے دے سخت کم وچ انقلاب برپا کردتا جو خود کار طریقے تو‏ں گھاہ نو‏‏ں اکٹھا کردا ، اک گول گانٹھ وچ گھوم جاندا تے اسنو‏ں باہر کڈ دتا۔ <ref>{{cite web|title=Famous Gage County People|publisher=Gage County Historical Society|url=http://www.gagecountymuseum.org/Famous%20Gage%20County%20People.html}}{{dead link|date=May 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> '''1904 خودکار ٹرانسمیشن''' * خود کار طریقے تو‏ں ٹرانسمیشن اک آٹوموبائل گیئر باکس اے جو گڈی دے چلدے ہی گیئر تناسب نو‏‏ں خود بخود تبدیل کردا اے ، تے ڈرائیور نو‏‏ں دستی طور اُتے گیئر شفٹ کرنے تو‏ں آزاد کردا ا‏‏ے۔ جدید خود کار طریقے تو‏ں ٹرانسمیشن انہاں د‏‏ی ابتدا دا آغاز ابتدائی "ہارسلیس کیریج" گیئر بکس تک کردا اے جسنو‏ں بوسٹن ، میساچوسٹس دے اسٹورتیونٹ بھائیاں نے 1904 وچ تیار کيتا سی۔ <ref>{{cite web|title=Automatic transmission revolutionized motoring|publisher=Article News|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-185302013.html|access-date=2020-09-13|archive-date=2013-01-25|archive-url=https://archive.today/20130125102206/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=Automatic+transmission+revolutionized+motoring+17-year+research+effort+produced+a+no-clutch+1940+Olds.(SUPP)&searchType=Article&currentPage=0&orderBy=|url-status=dead}}</ref> '''1904 بنانا سپلٹ''' * کیلے د‏‏ی تقسیم اک آئس کریم اُتے مبنی مٹھا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کلاسیکی شکل وچ اسنو‏ں اک لمبی ڈش وچ پیش کيتا جاندا اے جسنو‏ں کشتی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اک کیلا ادھے لمبائی د‏‏ی طرف کٹیا جاندا اے (لہذا تقسیم) تے ڈش وچ بچھادتا جاندا ا‏‏ے۔ بہت ساری تغیرات نيں ، لیکن کلاسیکی کیلے دا اسپلٹ وینیلا ، چاکلیٹ تے اسٹرابیری آئس کریم دے اسکوپ دے نال بنایا گیا اے جو تقسیم کیلے دے درمیان اک قطار وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ کیلے نو‏‏ں غیر ملکی پھل د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1880 د‏‏ی دہائی وچ امریکی عوام دے سامنے لیایا گیا سی ، لیکن بعد وچ ایہ سن 1904 وچ ہويا سی کہ کیلے د‏‏ی تقسیم دا اطلاق پینٹلوینیا دے شہر لیٹروب وچ 23 سالہ فارمیسی اپریٹیس ڈیوڈ سٹرکیلر نے کيتا سی ، جو متاثر ہويا سی۔ اٹلانٹک سٹی دے دورے دے دوران سوڈا جرک دیکھنے دے بعد نواں سنڈے تیار کرنا۔ 1995 وچ جیمز ٹریگر دے لکھے ہوئے ''فوڈ'' کرونولوجی دے مطابق ، اسٹرلر نے اس کیلے نو‏‏ں اس گل اُتے آمادہ کيتا کہ اس نے اسپلٹ کیلے اُتے آئس کریم دے تن سکوپس نو‏‏ں شامل کيتا ، جس وچ چوکلیٹ شربت ، مارشملو ، گری دار میوے ، کوڑے ہوئے کریم تے اک چیری جو اک پیسہ وچ فروخت ہوئی۔ ہور سوڈا جرکاں نے جلد ہی اسٹرلر دے کیلے د‏‏ی تقسیم د‏‏ی نقل کيتی ، اگرچہ دوسری شکلاں وچ ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Banana Splits|website=[[The Food Timeline]]|first=Lynne|last=Olver|authorlink=Lynne Olver|url=http://www.foodtimeline.org/foodicecream.html#bananasplit}}</ref> '''1904 پینٹوگراف (ہیرا دے سائز کا)''' * پینٹوگراف اک ایسا آلہ اے جو برقی ٹریناں یا ٹراماں دے ل over اوور ہیڈ لائناں تو‏ں برقی کرنٹ جمع کردا ا‏‏ے۔ ایہ اصطلاح تحریری تے ڈرائنگ د‏‏ی نقل دے لئی پینٹوگراف آلات تو‏ں مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔ 1904 وچ ، ہیرے دے سائز دا رولر پینٹوگراف کیو کیسٹم د‏‏ی دکاناں دے جان کیو براؤن نے اپنی مسافر ٹریناں دے لئی ایجاد کيتا سی جو سان فرانسسکو تے کیلیفورنیا وچ سان فرانسسکو بے ایریا دے ایسٹ بے سیکشن دے درمیان چلدی سی۔ 5 جولائ‏ی 1904 نو‏‏ں اک پیٹنٹ جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Trolley|publisher=Google Patents|url=http://www.google.com/patents?id=caV9AAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1904 ڈریگ لائن کھدائی کرنے والا''' * ڈریگ لائن د‏‏ی کھدائی دا نظام بھاری سامان اے جو سول انجینرنگ تے سطح د‏‏ی کان کنی وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ سول انجینئرنگ وچ چھوٹی قسماں سڑک تے بندرگاہ د‏‏ی تعمیر دے لئی استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ وڈی قسماں پٹی کان کنی د‏‏ی کارروائیاں وچ زیادہ کوئلے دے اُتے دباؤ ڈالنے تے ٹار ریت کان کنی دے لئی استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ڈریگ لائن بالٹی دا نظام اک وڈی بالٹی اُتے مشتمل ہُندا اے جسنو‏ں تیزی تو‏ں معطل کر دتا جاندا اے ، جس وچ تار رسیاں والی وڈی ٹراس نما ڈھانچہ ہُندا ا‏‏ے۔ بالٹی کئی رسopیاں تے زنجیراں دے ذریعہ جوڑ توڑ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ لہرانے د‏‏ی رسی ، جو وڈے ڈیزل یا بجلی تو‏ں چلنے والی موٹراں تو‏ں چلدی اے ، عظمت تو‏ں بالٹی تے لہرانے والے-جوڑنے والے اسمبلی د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ ڈریگ رسی بالٹی اسمبلی نو‏‏ں افقی طور اُتے کھینچنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ لہرانے تے ڈریگ رسیاں دے ہنر مندانہ تدبیر تو‏ں بالٹی نو‏‏ں مختلف کارروائیاں دے لئی کنٹرول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ڈریگ لائن کھدائی کرنے والے د‏‏ی ایجاد 1904 وچ جان ڈبلیو پیج نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Page Walking Draglines|publisher=Michael Bezilla|url=http://www.personal.psu.edu/staff/m/x/mxb13/PAGES/draglines.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809115412/http://www.personal.psu.edu/staff/m/x/mxb13/PAGES/draglines.html}}</ref> '''1905 بیٹنگ ہیلمیٹ''' [[File:BattingHelmet.png|کھبے|thumb|180x180px| اک بلے بازی ہیلمیٹ پہنے ہوئے ]] * بیٹنگ ہیلمیٹ اوہ حفاظتی سر جوڑدا اے جو ویہہ بال یا سافٹ بال دے کھیل وچ بلے بازاں دے ذریعے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ بلے باز دے سر نو‏‏ں مٹکے دے ذریعہ پھینکنے والی غلطی تو‏ں بچایا جائے۔ اک ایسا بلے باز جو نادانستہ طور اُتے جنگلی پچ یا گھڑے د‏‏ی ہٹ دھرمی تو‏ں اسنو‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی کوشش کيتی وجہ تو‏ں "پچ دا نشانہ بن جاندا اے " ، شدید ، حتی کہ مہلک ، زخمی وی ہوسکدا ا‏‏ے۔ سن 1905 وچ ، نیو یارک دے جنات (جو ٹیم ہن سان فرانسسکو جنات دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) ویہہ بال دے سیزن دے تیس دن غائب ہونے تے سر وچ چوٹ لگنے (یا بیننگ) د‏‏ی وجہ تو‏ں اسپتال دے بستر وچ پئے رہنے دے بعد ، راجر بریسنہن نامی ویہہ بال کھلاڑی ، ، اے جے ریچ کمپنی د‏‏ی مدد تو‏ں ، اک خام ، چرمی ، عمودی طور اُتے اس د‏ی ٹوپی اُتے فٹ بال دا ہیلمیٹ کٹا ہويا اے جسنو‏ں پہلے بیٹنگ ہیلمیٹ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ہیڈ گیئر غیر مقبول سی ، حتی کہ اس وقت بریسنہان دے نال وی سی ، تے ایہ انیس سو پنجاہ د‏ی دہائی دے وسط تک نئيں سی کہ انہاں دا خیال قبول کرلیا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Autograph Analysis and Signing Habits of Hall of Fame Catcher Roger Phillip ''The Duke of Tralee'' Bresnahan|publisher=Professional Authenticator Sports|url=http://www.psacard.com/articles/article_view.chtml?artid=4249&type=1|access-date=2020-10-02|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117073535/http://www.psacard.com/articles/article_view.chtml?artid=4249&type=1}}</ref> '''1905 مائع رنگ پمپ''' * مائع رنگ پمپ اک گھومنے والا مثبت بے گھر کرنے والا پمپ اے جو انڈکشن موٹر تو‏ں چلدا اے تے عام طور اُتے ویکیوم پمپ یا [[گیس دابگر|گیس کمپریسر دے]] طور اُتے [[گیس دابگر|استعمال ہُندا اے ]] ۔ مائع رنگ پمپ د‏‏ی ایجاد 1905 وچ لیوس ایچ نیش نے کيت‏ی سی ۔ اس دے بعد جلد ہی نیش انجینئرنگ کمپنی وچ پیداوا‏‏ر دا آغاز ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=A Tale of Two Families|publisher=Family Capital Growth Partners L.P.|url=http://www.devisscher.com/newsletters/newsletter1002.pdf|access-date=2020-10-02|archive-date=2019-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412125529/http://www.devisscher.com/newsletters/newsletter1002.pdf}}</ref> نیش نے 24 فروری 1910 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 1،091،529 دائر کيتا تے 31 مارچ 1914 نو‏‏ں اسنو‏ں جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Lewis Hallock Nash|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=7vJfAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1905 آئس پاپ''' * آئس پاپ اک چھڑی اُتے جمی ہوئی پانی اُتے مبنی میٹھی ا‏‏ے۔ ایہ اک چھڑی دے گرد رنگ دار ، ذائقہ دار مائع نو‏‏ں منجمد کرکے تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ اک بار جدو‏ں مائع ٹھوس جم جاندا اے ، تاں چھڑی نو‏‏ں برف دے پاپ نو‏‏ں سیمنے دے ل a ہینڈل دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ آئس پاپ د‏‏ی ایجاد 11 سالہ فرینک ایپرسن نے 1905 وچ د‏‏ی سی۔ کیلیفورنیا دے سان فرانسسکو وچ رہائش پذیر ، ایپرسن نے اس وچ ہلچل مچا کر راتو‏‏ں رات اک پھل دا مشروب چھڈ دتا سی ، تے اس طرح ایہ جم گیا سی۔ 1923 وچ ، ایپرسن نو‏‏ں اپنی "چھڑی اُتے جمی ہوئی برف" اُتے پیٹنٹ ملا۔ ایپرسن نے دو لاٹھیاں دے نال جڑواں آئس پاپ وی ایجاد کيتا سی تاکہ اسنو‏ں دو بچےآں دے نال ونڈ سکن۔ آئس پاپ دے نال وابستہ مشہور برانڈ دا ناں ''پوپسیکل اے '' ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Popsicle|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/epperson.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040924203908/http://web.mit.edu/invent/iow/epperson.html|archivedate=2004-09-24}}</ref> '''1906 ٹائپ سیٹنگ''' * ٹائپ سیٹنگ ، ذخیرہ شدہ خطوط د‏‏ی بازیافت تے بصری ڈسپلے دے ل a کسی بولی د‏‏ی آرتھوگرافی دے مطابق ترتیب دینا ا‏‏ے۔ ٹائپ سیٹنگ د‏‏ی ایجاد بروکلین ، نیو یارک دے جان رافیل راجرز نے کيت‏ی سی جس نے 8 اکتوبر 1906 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 837127 دائر کيتا تے 27 نومبر 1906 نو‏‏ں اسنو‏ں جاری کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=v52YeuORVQAC&printsec=frontcover&dq=Inventions+and+Their+Inventors#v=onepage|title=Inventions and Their Inventors|date=2010-01-06|publisher=MY Books|isbn=978-1-906986-58-2}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=John Raphael Rogers|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=ZzhEAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1906 فلشومیٹر''' * فلشومیٹر ، یا شاہی فلشومیٹر پانی دا پریشر سسٹم اے جو بیت الخلا تے یورینلز فلش کرنے دے لئی اک انہاں لائن ہینڈل دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ سپلائی لائن تو‏ں براہ راست دباؤ والے پانی دا استعمال کرکے ، فلشاں دے وچکار تیز رفتار ریسائکل وقت ہُندا ا‏‏ے۔ فلشومیٹر اج وی پوری دنیا دے گھراں تے عوامی ریزوماں وچ استعمال ہورہیا ا‏‏ے۔ فلشومیٹر د‏‏ی ایجاد 1906 وچ امریکی تاجر تے موجد ولیم ایلوس سلوان نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=William Elvis Sloan|publisher=Sloan Valve Company|url=http://www.sloanvalve.com/About_Us/William_Elvis_Sloan.aspx|accessdate=2011-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726023658/http://www.sloanvalve.com/About_Us/William_Elvis_Sloan.aspx|archivedate=2011-07-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Our Friend the Flushometer|publisher=Reeves Journal|url=http://www.reevesjournal.com/Articles/Feature_Article/BNP_GUID_9-5-2006_A_10000000000000878083|access-date=2020-10-02|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117073537/http://www.reevesjournal.com/Articles/Feature_Article/BNP_GUID_9-5-2006_A_10000000000000878083}}</ref> '''1906 آڈیون ٹیوب''' * آڈیون اک الیکٹرانک ایمپلیفائر ڈیوائس اے تے ایہ ٹرائوڈ دا پیش خیمہ سی ، جس وچ تاراں تو‏ں لے ک‏ے پلیٹ تک موجودہ اک تیسری عنصر ، گرڈ دے ذریعہ کنٹرول کيتا جاندا سی۔ گرڈ اُتے تھوڑی جہی طاقت استعمال کیت‏‏ی گئی اے جو فیلانٹ تو‏ں لے ک‏ے پلیٹ تک وڈے کرنٹ اُتے قابو پاسکدی اے ، جس تو‏ں آڈیون دوناں نو‏ں ریڈیو سگنلاں دا پتہ لگاسکدا اے تے امپلیفیکیشن مہیا ہوجاندا ا‏‏ے۔ آڈیون ٹیوب 1906 وچ لی ڈی فارسٹ نے ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Lee's Audion|publisher=The Complete Lee De Forest|url=http://www.leedeforest.org/inventor.html}}</ref> '''1907 پردے د‏‏ی چھڑی''' * اک پردے د‏‏ی چھڑی یا ٹراورس راڈ اک ایسا آلہ اے جو [[پردہ|پردے]] معطل کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے ، عام طور اُتے کھڑکیو‏ں دے اُتے یا بارش دے کنارےآں دے نال ، اگرچہ جتھ‏ے کدرے وی پردے استعمال ہون۔ فلیٹ ، دوربین پردے د‏‏ی چھڑی د‏‏ی ایجاد 1907 وچ مشی گن دے اسٹوریس ، چارلس ڈبلیو کرش نے د‏‏ی سی۔ اُتے ، اوہ 1920 د‏‏ی دہائی تک استعمال وچ نئيں سن ۔ کرش نے 1928 وچ ٹراوراس پردے د‏‏ی چھڑی وی ایجاد کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6Gwd99wUthMC&pg=PA115|title=Bungalow details: interior|publisher=Gibbs Smith|year=2006|isbn=978-1-58685-305-1}}</ref> '''1907 الیکٹرو اسٹاٹک پریپییٹیٹر''' * الیکٹروسٹیٹک پری پییٹیٹر (ای ایس پی) ، یا الیکٹرو اسٹاٹک ایئر کلینر اک ذرہ جمع کرنے والا آلہ اے جو حوصلہ افزا الیکٹروسٹیٹک چارج د‏‏ی طاقت دا استعمال کردے ہوئے بہندی گیس (جداں ہويا) تو‏ں ذرات کڈ دیندا ا‏‏ے۔ الیکٹروسٹیٹک پری پییٹیٹرز انتہائی موثر فلٹریشن ڈیوائسز نيں جو آلے دے ذریعہ گیساں دے بہاؤ نو‏‏ں کم تو‏ں کم روک دیندے نيں ، تے ہويا دے بہاؤ تو‏ں دھول تے دھواں جداں باریک ذرات نو‏‏ں آسانی تو‏ں کڈ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ 1907 وچ ، کیلیفورنیا دے فزکس دان فریڈرک جی کوٹریل نے الیکٹروسٹیٹک پری پییٹیٹر دے لئی ایجاد د‏‏ی تے اسنو‏ں پیٹنٹ موصول ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Art of Separating Suspended Particles from Gaseous Bodies Electrostatic Precipitator|publisher=National Inventors Hall of Fame|url=http://www.invent.org/Hall_Of_Fame/34.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117073535/http://www.invent.org/Hall_Of_Fame/34.html|archivedate=2013-01-17}}</ref> '''1907 کاغذی تولیہ''' * کاغذی تولئی دے اوہی مقاصد نيں جداں روايتی تولئی جداں ہتھو‏ں نو‏‏ں خشک کرنا ، کھڑکیو‏ں نو‏‏ں صاف کرنا ، دھول مچانا ، پھیلیانا صاف کرنا۔ اُتے ، کاغذ دے تولئی صرف اک بار گیلے سطحاں نو‏‏ں دھونے دے بعد ہی استعمال کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایش لینڈ ، اوہائیو وچ اسکول دے اک استاد ، جس دا ناں کرٹ کلیئر سی ، نے طلبا نو‏‏ں انفرادی کاغذی چوکیاں داں ، تاکہ باتھ روم دا اک تولیہ جراثیم تو‏ں متاثر نہ ہوئے۔ جدو‏ں اسکاٹ پیپر کمپنی دے سربراہ آرتھر اسکاٹ نے اس دے بارے وچ سنیا تاں اس نے فیصلہ کيتا کہ بیت الخلا دے کاغذ دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی اِنّا موٹا بنیا ہویا کاغذ فروخت کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about the invention of the Paper Towels|publisher=The Great Idea Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventions/papertowel.htm}}</ref> '''1908 کینڈی سیب''' [[فائل:Candyapple.jpg|کھبے|thumb|268x268px| اک کینڈی سیب ]] * کینڈی سیب ، جو شمالی امریکا تو‏ں باہر ٹافی سیب دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، پورے سیب نيں جو اک سخت شوگر کینڈی کوٹنگ وچ ڈھکے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ جگہ جگہ جگہ جگہ مختلف ہُندی اے ، لیکن انہاں نو‏ں تقریبا ہمیشہ ہی درمیان وچ لکڑی د‏‏ی لکڑی دے نال پیش کيتا جاندا اے جس تو‏ں انہاں نو‏ں کھانا آسان ہوجاندا ا‏‏ے۔ شمالی نصف کرہ ، جداں [[ہالووین]] تے گائے فوکس نائٹ وچ مغربی سبھیاچار وچ موسم خزاں دے تہواراں وچ کافی سیب عام رواج نيں ، کیونجے ایہ تہوار سالانہ سیب د‏‏ی فصل دے تناظر وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔ چینی دے شربت وچ پھل ڈوبانا اک قدیم روایت ا‏‏ے۔ اُتے ، سرخ کینڈی سیب د‏‏ی اصلیت نیوارک ، نیو جرسی دے کینڈی ساز تو‏ں منسوب اے جس نے سیب نو‏‏ں اک لال دار چینی کینڈی دے مکسچر وچ ڈوبنے دے خیال نو‏‏ں تصور کيتا سی۔ اس دے علاوہ ، کرفٹ سیلزمین ڈین واکر تو‏ں منسوب 1950 د‏‏ی دہائی وچ ہونے والی امریکی ایجاد نو‏‏ں گرم [[محروق|کیرمیل]] وچ سیب وچ ڈوبانا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=A Harte Appetite: Caramel apples with bourbon make for a grown-up confection|publisher=Southeast Missourian|url=http://www.semissourian.com/story/1582293.html}}</ref> '''1909 سکی گیند''' * اسککی بال آرکیڈز تے پچھلے چھٹکارے والے کھیلاں وچ پایا جانے والا اک عام کھیل ا‏‏ے۔ اسککی گیند باؤلنگ دے مترادف اے سوائے اس دے کہ ایہ کسی مائل لین اُتے کھیلا جائے تے کھلاڑی دا مقصد گیند نو‏‏ں پناں نو‏‏ں دستک دینے د‏‏ی بجائے چھید وچ گرنا ا‏‏ے۔ کھیل دا مقصد ایہ اے کہ زیادہ تو‏ں زیادہ پوائنٹس جمع کرکے گینداں نو‏‏ں اک مائل حد تک تے نامزد نقطہ قدر دے سوراخاں وچ جمع کرنا ہوئے۔ اسککی بال د‏‏ی ایجاد تے پیٹنٹ 1909 وچ فلاڈیلفیا دے جے ڈی ایسٹس نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=About Skee Ball|publisher=Skee Ball Amusement Games|url=http://www.skeeball.com/about.htm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100822164053/http://www.skeeball.com/about.htm|archivedate=2010-08-22}}</ref> '''1909 کاغذ شیڈر''' * کاغذ شیڈرز کاغذ نو‏‏ں چاڈ وچ کٹنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے ، عام طور اُتے یا تاں سٹرپس یا باریک ذرات۔ سرکاری تنظیماں ، کاروبار تے نجی افراد نجی ، خفیہ ، یا دوسری صورت وچ حساس دستاویزات نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی شریڈر استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ پہلا کاغذ شریڈر نو‏‏ں نیو یارک دے ہارسشو ، د‏‏ی ایجاد کار ایبٹ اگسٹس لو نو‏‏ں پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ فضلہ دے کاغذاں نو‏‏ں ضائع کرنے دے اک بہتر طریقہ د‏‏ی پیش کش دے لئی "فضلہ کاغذ دے استقبال" دے لئی انہاں دے پیٹنٹ نو‏‏ں 31 اگست ، 1909 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ موصول ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of Shredders|publisher=PSI|url=http://www.papershreddersinfo.com/historyofshredders.htm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100418020650/http://www.papershreddersinfo.com/historyofshredders.htm|archivedate=2010-04-18}}</ref> '''1909 سپریسر''' * اک دبانے والا یا سائلینسر اک ایسا آلہ اے جو ہتھیاراں تو‏ں فائر کرکے شور تے فلیش د‏‏ی مقدار نو‏‏ں کم کرنے دے لئی آتش بازی دے بیرل تو‏ں منسلک ہُندا اے یا اس دا اک حصہ ہُندا ا‏‏ے۔ فرار ہونے والے پروپیلنٹ گیس نو‏‏ں کم کرکے تے کدی کدی گولی د‏‏ی رفتار نو‏‏ں کم کرکے فائرنگ د‏‏ی آواز نو‏‏ں کم کرنے دے لئی ، ایہ عام طور اُتے مختلف داخلی میکانزم دے نال سلنڈر د‏‏ی شکل والی دھات‏‏ی ٹیوب د‏‏ی شکل اختیار کردا ا‏‏ے۔ مشہور مشین گن موجد ہیرم اسٹیونس میکسم دا بیٹا ہیرم پرسی میکسم ، 1909 وچ دبانے والے د‏‏ی ایجاد کرنے دا سہرا ملا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Silencers|publisher=CARYN E. NEUMANN|url=http://www.espionageinfo.com/Se-Sp/Silencers.html}}</ref> '''1909 جنہاں رمی''' * جنہاں رمی ، یا مختصر طور اُتے جنہاں ، اک آسان تے مقبول دو کھلاڑیاں والا کارڈ گیم اے جس وچ معیاری 52 کارڈ پیک ا‏‏ے۔ جنہاں رمی دا مقصد ایہ اے کہ اپنے مخالف تو‏ں زیادہ پوائنٹس اسکور کرن جو میلڈ بنا ک‏ے تے ڈیڈ ووڈ نو‏‏ں ختم کرکے اپنے ہتھ وچ بہتری لاواں۔ جنہاں رمی د‏‏ی ابتدا ایلوڈ ٹی بیکر تے انہاں دے بیٹے سی گراہ‏م بیکر نے 1909 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=History of Gin Rummy|publisher=Game Account|url=http://www.gameaccount.com/games/ginRummy/history.shtml|access-date=2020-10-02|archive-date=2017-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713161833/http://www.gameaccount.com/games/ginRummy/history.shtml}}</ref> '''1910 ہیڈسیٹ''' * اک ہیڈسیٹ اک ہیڈ فون اے جو مائکروفون دے نال مل جاندا ا‏‏ے۔ ہیڈسیٹ ہینڈ فری آپریشن دے نال ٹیلیفون ہینڈسیٹ د‏‏ی مساوی فعالیت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اوہ کال سینٹرز وچ تے لوکاں دے ذریعہ ٹیلیفون تو‏ں متعلق ملازمتاں وچ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اسٹینڈ فورڈ یونیورسٹی دے اک طالب علم نے ، جسنو‏ں نیتھینیل بالڈون نے پہلی بار ہیڈسیٹ ایجاد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Utah History to Go|publisher=History of Nathaniel Baldwin|url=http://historytogo.utah.gov/salt_lake_tribune/history_matters/070801.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2009-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090911070726/http://www.historytogo.utah.gov/salt_lake_tribune/history_matters/070801.html}}</ref> '''1911 پنجويں پہیے دے جوڑے''' * پنجويں پہیے دے جوڑے سیمی ٹریلر تے ٹیونگ ٹرک ، ٹریکٹر یونٹ ، معروف ٹریلر یا ڈولی دے درمیان اک اہ‏م لنک فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ تفریحی گڈیاں وچ پنجويں پہیے د‏‏ی ترتیب ہُندی اے ، جس وچ اس د‏ی ضرورت ہُندی اے کہ ایہ جوڑا بنے ہوئے گڈی دے طور اُتے اک پک اپ ٹرک دے بستر اُتے لگایا جائے۔ یوگمن وچ نیم ٹریلر دے اگلے حصے اُتے اک جوڑے پن (یا کنگ پن ) ہُندا اے ، تے رسی والی گڈی دے عقبی حصے وچ پنجواں پہیہ نامی ہارسشو دے سائز دا جوڑا آلہ ہُندا ا‏‏ے۔ 1911 وچ ، چارلس مارٹن نے پنجويں پہیے دا جوپلر ایجاد کيتا جس وچ اک گول پلیٹ شامل سی جس وچ اس دے سوراخ دے نال اک ٹریکٹر لگیا ہويا فریم لگیا ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=How fifth wheels have advanced over the last century|publisher=Babcox Media, Inc.|url=http://www.fleetequipmentmag.com/Item/85469/how_fifth_wheels_have_advanced_over_the_last_century.aspx|access-date=2020-10-02|archive-date=2013-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517014414/http://www.fleetequipmentmag.com/Item/85469/how_fifth_wheels_have_advanced_over_the_last_century.aspx}}</ref> '''1911 ایریکٹر سیٹ''' * اک ایریکٹر سیٹ اک کھلونا تعمیرا‏تی سیٹ اے جس وچ گری دار میوے ، بولٹ ، پیچ ، تے مکینیکل حصےآں جداں گھرنی ، گیئرز تے چھوٹے الیکٹرک موٹرز دے باقاعدہ سوراخاں دے نال چھوٹے دھات دے بیم دے مجموعے اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ مشہور ، اس برانڈ دا ناں فی الحال میکان سیٹس (جو خود 1901 وچ پیٹنٹ کيتا گیا اے ) دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایریکٹر سیٹ د‏‏ی ایجاد 1911 وچ الفریڈ کارلٹن گلبرٹ نے کيت‏ی سی تے اسنو‏ں اے سی گلبرٹ کمپنی نے نیو ہیوین ، کنیکٹی کٹ وچ ایریکٹر اسکوائر فیکٹری وچ تیار کيتا سی۔ پہلے سیٹاں نو‏‏ں اے سی گلبرٹ نے "دی ایریکٹر / ساختی اسٹیل تے الیکٹرو مکینیکل بلڈر" کہیا سی۔ بچےآں نو‏‏ں بنیادی سیٹاں نو‏‏ں اپ گریڈ کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی آلات دے سیٹ وی دستیاب سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=History|publisher=Meccano|url=http://www.erector-sets.com/about/history/|accessdate=2011-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110404050820/http://www.erector-sets.com/about/history/|archivedate=2011-04-04}}</ref> '''1911 بائنڈر کلپ''' [[فائل:Binder clip.JPG|کھبے|thumb|180x180px| اک سنگل ، وڈی بنھ دینے والا کلپ ]] * اک باندنے والا کلپ ، یا کسی بینکر د‏‏ی کلپ یا فولڈ بیک کلپ ، کاغذ د‏‏ی چادراں نو‏‏ں اک نال بنھن دے لئی اک آسان آلہ ا‏‏ے۔ ایہ کاغذ نو‏‏ں برقرار رکھدا اے تے اسنو‏ں سٹیپل دے برعکس جلدی تے آسانی تو‏ں ختم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ بائنڈر کلپ د‏‏ی ایجاد 1911 وچ واشنگٹن ، ڈی سی دے رہائشی لوئس ای بالٹزلی نے کيت‏ی سی جو اپنے والد ایڈون ، جو اک مایہ ناز مصنف تے موجد د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی خواہش دے ذریعہ حوصلہ افزائی کيتی گئی سی ، اسنو‏ں مسودات نو‏‏ں ترتیب وچ رکھنے دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ اصل ڈیزائن وچ پنج بار ترمیم کيتی گئی ، لیکن ضروری میکانزم کدی نئيں بدلا۔<ref>{{cite news|title=A Big Clip Job? Think Washington|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/19/AR2006051901923.html|first=Linda|last=Hales|date=May 20, 2006}}</ref> '''1911 آٹوموبائل سیلف اسٹارٹر''' * اک آٹوموبائل سیلف اسٹارٹر اک برقی موٹر اے جو خود نو‏‏ں طاقت تو‏ں پہلے ہی اندرونی دہن دے انجنہاں وچ گھورنے والی حرکت دا آغاز کردی اے ، لہذا انجناں نو‏‏ں شروع کرنے دے لئی استعمال ہونے والے ہینڈ کرینک نو‏‏ں ختم کردی ا‏‏ے۔ 1911 وچ ، چارلس ایف کیٹرنگ نے نیشنل کیش رجسٹر وچ کم کردے ہوئے آٹوموبائل سیلف اسٹارٹر ایجاد کيتا تے فیر انہاں نو‏ں کیڈیلک کمپنی وچ کاراں وچ نصب کرنے دے لئی فروخت کردتا۔ اس تو‏ں پہلے وی الیکٹرک اسٹارٹر تیار کرنے د‏‏ی بہت ساری کوششاں ہوئیاں ، لیکن انہاں وچو‏ں کوئی وی کامیاب نئيں ہويا۔ اس وقت دے زیادہ تر ڈیزائناں وچ انجن دے فلائی وہیل تو‏ں منسلک برقی موٹر دے استعمال دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ اُتے ، کار دے انجن دے ٹوکری وچ فٹ ہونے دے ل the ، ڈیوائس چھوٹا ہونا پئے گا ، تے اس وجہ تو‏ں اوہ کافی مقدار وچ ٹارک تیار کرنے وچ ناکا‏م رہے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Electric Starter|publisher=Bryant University|url=http://web.bryant.edu/~ehu/h364proj/sprg_97/dirksen/electric.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2014-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141123093514/http://web.bryant.edu/~ehu/h364proj/sprg_97/dirksen/electric.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Inventor of self-starter is born|publisher=A&E Television Networks|url=http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=7587|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100212045709/http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=7587|archivedate=2010-02-12}}</ref> '''1911 روڈ سطح د‏‏ی نشان دہی''' [[فائل:M-15 centerline 1917.jpg|کھبے|thumb|180x180px| مشی گن وچ مارکیٹ – نیگونی روڈ دے نال مردہ انسان دا منحنی خطوط ، 1917 وچ ہتھ تو‏ں پینٹ د‏‏ی پہلی لائن دے نال دکھایا گیا سی ]] * سڑک د‏‏ی سطح اُتے نشان لگانا کسی وی قسم دا آلہ یا سامان اے جو سڑک د‏‏ی سطح اُتے ڈرائیوراں تے پیدل چلنے والےآں دے لئی سرکاری معلومات پہنچانے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایڈورڈ این ہائنس نے مخالف سمتاں وچ ٹریفک نو‏‏ں وکھ کرنے دے لئی کسی سڑک دے درمیان لکیر پینٹنگ کرنے دے تصور نو‏‏ں جنم دتا۔ اوہ پہلی بار 1911 وچ مشی گن دے وین کاؤنٹی وچ استعمال ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Edward N. Hines|publisher=State of Michigan|url=http://www.michigan.gov/mdot/0,1607,7-151-9620_11154_41535-126420--,00.html}}</ref> '''1912 آٹو پائلٹ''' * اک آٹو پائلٹ اک مکینیکل ، برقی ، یا ہائیڈرولک نظام اے جو انسان د‏‏ی مدد دے بغیر کسی گڈی د‏‏ی رہنمائی دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر لوک ہوائی جہاز دے بارے وچ خاص طور اُتے حوالہ دینے دے لئی اک آٹو پائلٹ نو‏‏ں سمجھدے نيں ، لیکن جہازاں ، کشتیاں ، خلائی جہاز تے میزائلاں دے ''ل'' self خود اسٹیئرنگ گیئر نو‏‏ں بعض اوقات ''آٹو پائلٹ'' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پہلا طیارہ آٹو پائلٹ 1912 وچ لارنس سپیری نے ایجاد کيتا سی۔ سپیری نے 1914 وچ اس دا مظاہرہ کيتا ، تے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں طیارے نو‏‏ں کنٹرول تو‏ں دور رکھ دے تے تماشائیاں دے لئی دکھادی دے ک‏ے اس ایجاد د‏‏ی ساکھ ثابت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Lawrence Sperry: Autopilot Inventor and Aviation Innovator|publisher=Weider History Group.|url=http://www.historynet.com/lawrence-sperry-autopilot-inventor-and-aviation-innovator.htm}}</ref> '''1912 الیکٹرک کمبل''' * الیکٹرک کمبل اک کمبل ہُندا اے جس وچ اک مربوط برقی حرارتی آلہ ہُندا اے جو عام طور اُتے اُتے والے بیڈ شیٹ دے اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ پہلا برقی کمبل ایجاد 1912 وچ امریکی معالج سڈنی آئی رسل نے کيتا سی۔ بجلی دے کمبل د‏‏ی ایہ ابتدائی شکل بستر دے تھلے اک 'انڈر بلینک' سی جو تھلے تو‏ں ڈھانپتی تے گرم ہُندی ا‏‏ے۔ 1937 وچ ، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ سوئے ہوئے شخص دے اُتے پئے الیکٹرک دے اوور بلینکٹ متعارف کروائے گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/scientificameric0000carl|title=Scientific American Inventions and Discoveries|last=Carlisle|first=Rodney P.|date=2004-07-19|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-0-471-24410-3|url-access=registration}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=History Of Electric Blankets|publisher=King Electric Blanket|url=http://kingelectricblanketshop.com/tag/king-size/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713152116/http://kingelectricblanketshop.com/tag/king-size/|archivedate=2011-07-13}}</ref> '''1912 ٹریفک لائیٹ (برقی)''' [[فائل:Semaforoencendido.jpg|کھبے|thumb|180x180px| اسپین وچ ٹریفک لائٹس ]] * ٹریفک لائٹ ، جسنو‏ں ٹریفک سگنل وی کہیا جاندا اے ، ایہ اک سگنلنگ ڈیوائس اے جو سڑک دے چوراہے ، پیدل چلنے والےآں یا دوسرے مقام اُتے پوزیشن وچ ا‏‏ے۔ اس دا مقصد رنگاں د‏‏ی اک سیریز دا استعمال کردے ہوئے ، آفاقی رنگ دے کوڈ دا استعمال کردے ہوئے ، رکنے ، گڈی چلانے ، سواری کرنے یا چلنے دے لئی صحیح لمحہ د‏‏ی نشاندہی کرنا ا‏‏ے۔ روکنے تے جانے د‏‏ی نمائندگی کرنے والے ٹریفک لائٹاں دا رنگ انہاں لوکاں تو‏ں لیا گیا اے جو استعمال کردے ہوئے بندرگاہ (سرخ) تے اسٹار بورڈ (گرین) نو‏‏ں سمندری قواعد دے مطابق استعمال کردے نيں جو سجے تو‏ں چلدے نيں ، جتھ‏ے کھبے طرف برتن نو‏‏ں سجے طرف تو‏ں گزرنے والے راستے دے لئی رک جانا چاہیدا۔ . یوٹاہ دے سالٹ لیک سٹی وچ ، پولیس اہلکار لیسٹر وائر نے پہلی سرخ سبز الیکٹرک ٹریفک لائٹس ایجاد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Famous Mormon Engineers and Inventors|publisher=Ron Johnston|url=http://famousmormons.net/inventors.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411114656/http://famousmormons.net/inventors.html|archivedate=2008-04-11}}</ref> '''1913 [[فارمیکا (پلاسٹک)]]''' * فارمیکا اک سخت پائیدار پلاسٹک ٹکڑے ٹکڑے دا سامان اے جو کاؤنٹر ٹاپس ، الماری دے دروازےآں تے ہور سطحاں دے لئی استعمال ہُندا اے جو گرمی تو‏ں بچنے تے صاف کرنے وچ آسان ني‏‏‏‏ں۔ فارمیکا د‏‏ی ایجاد 1913 وچ ویرٹنگ ہاؤس الیکٹرک دے ہربرٹ اے فیبر تے ڈینیئل جے او کونر نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=K0FM1LJU7EoC&pg=PA117|title=American diner then and now|date=2000-11-12|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-6536-7}}</ref> '''1914 نو تخلیق سرکٹ''' * ریجنریٹیو سرکٹ اک ویکیوم ٹیوب یا دوسرے فعال جزو جداں فیلڈ ایفیکٹ ٹرانجسٹر جداں کئی بار الیکٹرانک سگنل نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ دوبارہ پیدا ہونے والا سرکٹ اکثر اک اے ایم ڈٹیکٹر ہُندا اے ، جس تو‏ں اینٹینا اُتے آریف سگنل نو‏‏ں آڈیو ویوفارم وچ تبدیل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے مثبت تاثرات دا استعمال سادہ وصول کرنے والے د‏‏ی انتخابی تے حساسیت دونے وچ بہت زیادہ اضافہ کردا ا‏‏ے۔ مثبت آراء انہاں پٹ سگنل نو‏‏ں بہت اُچے درجے تک تشکیل دیندی ني‏‏‏‏ں۔ ایڈون آرمسٹرونگ نے ، 1914 وچ ، جدو‏ں اوہ کالج وچ جونیئر سی ، نو تخلیق سرکٹ ایجاد تے پیٹنٹ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Armstrong's Regerative Circuit|publisher=Info Age|url=http://www.campevans.org/_CE/html/regenrpt.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071018015712/http://www.campevans.org/_CE/html/regenrpt.html|archivedate=October 18, 2007}}</ref> '''1914 ٹریفک کون''' * ٹریفک شنک ، جسنو‏ں چھوٹا بچہ ، روڈ شنک ، حفاظتی شنک ، تعمیرا‏تی شنک ، پائلن یا چڑیلاں د‏‏ی ٹوپیاں وی کہیا جاندا اے ، عام طور اُتے شنک دے سائز دے مارکر ہُندے نيں جو ٹریفک نو‏‏ں عارضی طور اُتے ری ڈائریکٹ کرنے دے لئی سڑکاں یا فٹ پاتھاں اُتے لگائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ چارلس پی روڈا بیکر نے 1914 وچ ٹریفک شنک ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=AdmKxSn00QgC&pg=PA52|title=Loss Prevention and Safety Control: Terms and Definitions|date=2016-04-19|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-4398-3366-7|page=52|access-date=22 April 2012}}</ref> '''1914 فارچیون کوکی''' * اک خوش قسمتی کوکی اک کرکرا کوکی ہُندی اے جو عام طور اُتے آٹے ، چینی ، ونیلا ، تے تیل تو‏ں بنی ہُندی اے جس وچ "خوش قسمتی" لپٹی ہُندی ا‏‏ے۔ "قسمت" کاغذ دا اک ٹکڑا اے جس وچ غلط حکمت دے لفظاں یا مبہم پیش گوئی ہُندی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ ، ایہ عام طور اُتے چینی ریستوران وچ مٹھا دے طور اُتے چینی کھانے دے نال پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اندر موجود پیغام وچ خوش قسمت نمبراں د‏‏ی لسٹ تے ترجمے دے نال اک چینی جملہ وی شامل ہوسکدا ا‏‏ے۔ عقیدے دے برخلاف ، چینی ایجاد دے طور اُتے منسلک فارچیون کوکی اک غلط فہمی ا‏‏ے۔ سن 1914 وچ ، کیلیفورنیا دے سان فرانسسکو وچ جاپانی ٹی گارڈن دے ماکوتو ہاجیارا نامی جاپانی نژاد امریکی نے خوش قسمتی کوکی متعارف کروائی تے اس طرح اس دا موجد دے طور اُتے پہچانا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Japanese American Fortune Cookie: A Taste of Fame or Fortune – Part II|publisher=Discover Nikkei|url=http://www.discovernikkei.org/forum/en/node/1935}}</ref> '''1915 اسکیٹ شوٹنگ''' * اسکیٹ شوٹنگ اولمپک کھیل اے جتھ‏ے شرکاء مختلف قسم دے زاویاں تو‏ں تیز رفتار تو‏ں فضا وچ بہنے والے مٹی د‏‏ی ڈسکےآں نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس کم دے لئی آتشاں اسلحہ عام طور اُتے اک اعلیٰ معیار دا ہُندا اے ، جس وچ 28/30 دے نال ڈبل بیرل تے اس دے تھلے شاٹگن ہُندا اے &nbsp; انچ بیرل تے کھلی چوک۔ ایونٹ دا اک حصہ جزوی شکار دے عمل نو‏‏ں نقل کرنا ا‏‏ے۔ شوٹر {{تحویل|21|yd|m}} رداس دے نال سیمک سرکل اُتے اٹھ پوزیشناں تو‏ں گولی ماردا اے ، تے اسٹیشن 1 تے 7 دے درمیان اٹھويں پوزیشن۔ ایتھ‏ے دو مکانات نيں جو "ٹریپس" دے ناں تو‏ں مشہور ڈیوائسز رکھدے نيں جو اہداف دا آغاز کردے نيں ، اک دائرہ دائرہ دے ہر کونے پر۔ اسکیٹ د‏‏ی شوٹنگ 1915 وچ میساچوسٹس دے اینڈور وچ شروع ہوئی ، جدو‏ں گریس شکاری چارلس ڈیوس نے اک کھیل ایجاد کيتا جس نے اپنے پردے د‏‏ی چوری نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی "چوبیس گھینٹے شوٹنگ" کہیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=ADD A LITTLE SIZZLE TO YOUR SHOOTING TRY THE SHOTGUN SPORTS|website=The Michigan Sportsman|url=http://www.michigan-sportsman.com/hunting_articles/shotgun_sports.htm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714084944/http://www.michigan-sportsman.com/hunting_articles/shotgun_sports.htm|archivedate=2011-07-14}}</ref> '''1915 سنگل سائڈ بینڈ ماڈلن''' * سنگل سائڈ بینڈ ماڈیولیشن (ایس ایس بی) طول و عرض دے ماڈلن د‏‏ی اک تطہیر اے جو برقی طاقت تے بینڈوڈتھ نو‏‏ں زیادہ موثر انداز وچ استعمال کردی ا‏‏ے۔ سنگل سائڈ بینڈ ماڈیولشن اک ماڈیولڈ آؤٹ پٹ سگنل تیار کردا اے جس وچ بینڈ وڈتھ اصلی ویہہ بینڈ سگنل تو‏ں ملدا جلدا اے ، جس وچ طول و عرض ماڈلن جس دے مقابلے وچ ڈبل بینڈوتھ ا‏‏ے۔ اگرچہ جان رینشا کارسن نے 1915 وچ ایس بی بی د‏‏ی ایجاد کيت‏ی سی ، لیکن انہاں دا پیٹنٹ 27 مارچ 1923 تک نئيں ملیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> '''1916 [[ہیمبرگر|ہیمبرگر بن]]''' * ہیمبرگر بن اک روٹی رول اے جو افقی طور اُتے کٹا ہويا اک [[ہیمبرگر]] اُتے مشتمل اے ، عام طور اُتے اک پیٹی جس وچ عام طور اُتے لیٹش ، بیکن ، ٹماٹر ، پیاز ، اچار ، پنیر تے مصالحہ جات شامل نيں جداں سرساں ، میئوہور ، کیچپ تے ذائقہ ہُندا ا‏‏ے۔ ہیمبرگر بن د‏‏ی ایجاد 1916 وچ والٹر اینڈرسن نامی اک فرائی کک نے کيت‏ی سی ، جس نے 1921 وچ وائٹ کیسل د‏‏ی شریک بانی د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Hamburgers in History|publisher=BBC|url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A1021825}}</ref> '''1916 لنکن لاگ''' * لنکن لاگس بچےآں دا کھلونا اے جس وچ لکڑی دے چھوٹے چھوٹے لکڑی والے نوز ہُندے نيں جو چھوٹے قلعےآں ، کیبنز تے عمارتاں د‏‏ی تعمیر دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ لنکن لاگس د‏‏ی ایجاد 1916 وچ جان ایل رائٹ نے کيت‏ی سی ، جو مشہور امریکی معمار [[فرینک لائیڈ رائٹ|فرینک لائیڈ رائٹ دے]] بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=jftapGDTmYUC&pg=PA31|title=Timeless toys: classic toys and the playmakers who created them|date=October 2005|publisher=Andrews McMeel Publishing|isbn=978-0-7407-5571-2}}</ref> '''1916 سپر مارکیٹ''' [[File:LoblawsInside.jpg|کھبے|thumb|180x180px| ٹورنٹو ، کینیڈا وچ اک سپر مارکیٹ دا داخلہ ]] * اک سپر مارکیٹ اک سیلف سروس اسٹور اے جو مختلف قسم دے کھانے تے گھریلو سامان د‏‏ی پیش کش کردی اے ، جو محکمےآں وچ تقسیم ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ سائز وچ وڈا اے تے روايتی گروسری اسٹور تو‏ں زیادہ وسیع انتخاب ا‏‏ے۔ "سیلف سروس" گروسری اسٹور دا تصور امریکی تاجر کلیرینس سینڈرس تے انہاں دے پگلی وگلی اسٹوراں نے ایجاد کيتا سی۔ پہلے ہی ، صارفین اک عمومی اسٹور اُتے خریداری کردے سن جتھ‏ے کاؤنٹر دے پِچھے اک کلرک گاہکاں نو‏‏ں خریدنے دے لئی محدود مقدار وچ انوینٹری لے ک‏ے آندا سی۔ Saunders د‏‏ی خود سروس د‏‏ی نويں ایجاد دے نال ، صارفین مسابقتی قیمتاں اُتے سامان دا وسیع تر انتخاب دا انتخاب کرسکن گے۔ سینڈررز دا پہلا اسٹور 1916 وچ ٹینیسی دے میمفس وچ کھلا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Clarence Saunders|publisher=Soylent Communications|url=http://www.nndb.com/people/054/000166553/}}</ref> '''1916 کلوورلیف انٹرچینج''' * کلوورلیف انٹرچینج اک دو سطح دا تبادلہ ہُندا اے جس وچ کھبے موڑ ، سجے طرف چلنے والے ملکاں وچ ، لوپ سڑکاں دے ذریعہ سنبھالیا جاندا ا‏‏ے۔ کھبے جانے دے لئی ، سجے ہتھ د‏‏ی ٹریفک وچ ، پہلے گاڑیاں یا تاں دوسری سڑک دے تھلے تو‏ں لنگھدی نيں ، فیر سجے طرف تو‏ں اک چوتھائی چوتھائی لوپ ریمپ (270 °) د‏‏ی طرف مڑ جاندیاں نيں تے چوراہا سڑک اُتے مل جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس کلورلیف نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ریاستہائے متحدہ وچ میری لینڈ وچ سول انجینئر ، آرتھر ہیل نے 29 فروری ، 1916 نو‏‏ں پیٹنٹ کيتا سی۔ '''1916 ٹو ٹرک''' * ٹو ٹرک اوہ گڈی اے جو موٹر گڈیاں نو‏‏ں دوسرے مقام اُتے پہنچانے دے لئی استعمال ہُندی اے ، عام طور اُتے مرمت دا گیراج ، یا ایسی گاڑیاں بازیافت کرنے دے لئی جو ہن چلنے والی سطح اُتے نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ٹُٹ پھوٹ یا تصادم د‏‏ی صورت وچ اکثر گاڑیاں رکھی جاندیاں نيں ، یا قانونی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے انہاں دا پِچھا کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ٹو ٹرک د‏‏ی ایجاد 1916 وچ ٹینیسی دے چٹانوگو دے ارنسٹ ہومس ، سینئر نے د‏‏ی سی۔ اوہ گیراج دا کارکن سی جسنو‏ں ایجاد کرنے دے لئی حوصلہ افزائی ہوئی سی جدو‏ں اسنو‏ں بلاک ، رسی ، تے چھ افراد دا استعمال کردے ہوئے کسی کاریک نو‏‏ں نالے تو‏ں کھینچنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ اک بہتر ڈیزائن نے اسنو‏ں برانچ تیار کرنے دا باعث بنیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.utc.edu/news07/ehf.php|title=Entrepreneurial Hall of fame inducts three|publisher=University of Tennessee at Chattanooga|date=May 17, 2007|accessdate=February 3, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100623232310/http://www.utc.edu/news07/ehf.php|archivedate=June 23, 2010}}</ref> '''1916 [[مائیکروفون|کونڈینسر مائکروفون]]''' * اک کنڈینسر مائکروفون ، جسنو‏ں اک کپیسیٹر مائکروفون یا الیکٹرو اسٹاٹک مائکروفون وی کہیا جاندا اے ، اک ایسا مائکروفون اے جس وچ اک کیپسیٹر ہُندا اے جس وچ دو پلیٹاں ہُندیاں نيں جنہاں دے درمیان وولٹیج ہُندی ا‏‏ے۔ کمڈینسر مائکروفون وچ ، انہاں پلیٹاں وچو‏ں اک بہت ہلکے مواد تو‏ں بنی اے تے ڈایافرام دے طور اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ آواز د‏‏ی لہراں تو‏ں ٹکرا جانے اُتے ڈایافرام کمپن ہُندا اے ، دونے پلیٹاں دے وچکار فاصلہ تبدیل ہُندا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سند نو‏‏ں تبدیل کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، جدو‏ں پلیٹاں اک نال نیڑے ہُندیاں نيں تاں ، اہلیت ودھ جاندی اے تے چارج کرنٹ آجاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پلیٹاں ہور وکھ ہوجاندیاں نيں تاں ، اہلیت کم ہوجاندی اے تے اک خارج ہونے والا کرنٹ آجاندا ا‏‏ے۔ کم کرنے دے ل to کاپیسیٹر دے پار اک وولٹیج د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ وولٹیج یا تاں مائک وچ بیٹری دے ذریعہ یا بیرونی پریت پاور دے ذریعہ فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ کمڈینسر مائکروفون د‏‏ی ایجاد بیل لیبارٹریز وچ ایڈورڈ کرسٹوفر 'ای سی' وینٹے نے کيت‏ی سی جو کم سگنل آؤٹ پٹ دے ایمپلیفائر دے طور اُتے کم کرنے دے لئی ویکیوم ٹیوب (والو) د‏‏ی آمد تو‏ں ممکن ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bell Laboratories and The Development of Electrical Recording|publisher=The Stokowski Legacy|url=http://www.stokowski.org/Development_of_Electrical_Recording.htm}}</ref> '''1916 لائٹ سوئچ (ٹوگل)''' [[فائل:Scool 023.jpg|کھبے|thumb|180x180px| دیوار اُتے سوار ٹاگل لائٹ سوئچ د‏‏ی اک مثال ]] * ٹوگل لائٹ سوئچ اک سوئچ اے ، جو عام طور اُتے الیکٹرک لائٹس ، مستقل طور اُتے منسلک سامان ، یا بجلی دے آؤٹ لیٹ نو‏‏ں چلانے دے لئی استعمال ہُندا اے جس دے تحت سوئچ ہینڈل رابطےآں نو‏‏ں براہ راست کنٹرول نئيں کردا اے ، بلکہ اندرونی چشماں تے لیورز دے انٹرمیڈیٹ انتظام دے ذریعہ ہُندا ا‏‏ے۔ ٹوگل لائٹ سوئچ محفوظ ، قابل اعتماد تے پائیدار اے ، لیکن جدو‏ں کسی شخص د‏‏ی انگلی دستی طور اُتے ٹوگل لائٹ سوئچ نو‏‏ں آن / آف پوزیشن وچ پلٹاندی اے تاں اوہ تیز آواز وچ "اسنیپ" یا "کلک" کردے ني‏‏‏‏ں۔ ٹوگل لائٹ سوئچ دے لئی ڈیزائن نو‏‏ں 1916 وچ ولیم جے نیوٹن تے لن بروک ، نیویارک دے مورس گولڈ برگ نے پیٹنٹ کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Electric Wall-Switch|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=eiVBAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4&dq=Morris+Goldberg+-+1916&source=gbs_summary_r&cad=0_0#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1917 اسٹریم سیفر''' * کریپٹوگرافی وچ ، اک اسٹریم سائفر اک سڈمیٹک کلی سائفر اے جتھ‏ے سلیپٹیکٹس بٹس نو‏‏ں سیڈورورڈوم سائفر بٹ اسٹریم دے نال ملایا جاندا اے ، عام طور اُتے اک خصوصی یا (xor) آپریشن دے ذریعہ۔ اک اسٹریم سائفر وچ اک بار وچ سادہ متن ہندساں نو‏‏ں خفیہ کرلیا جاندا اے ، تے خفیہ کاری دے دوران اَگڑ پِچھڑ ہندساں د‏‏ی تبدیلی مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ اسٹیٹ سائفر دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اسٹریم سائفر د‏‏ی ایجاد گیلبرٹ سینڈ فورڈ ورنم نے بیل لیبس وچ 1917 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ebbwmOFWvR8C|title=Network and System Security|date=2010-03-15|publisher=Syngress|isbn=978-1-59749-535-6}}</ref> '''1917 مارش میلو کریم''' * مارشمیلو کریم ، جو ریاستہائے متحدہ وچ مارشمیلو "فلوف" دے ناں تو‏ں مشہور اے ، اک ایسی کھاناں د‏‏ی چیز اے جو میٹھی ، پھیلنے والا ، [[ریشہ خطمی|مارش میلو دی]] طرح مٹھایاں ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے فلافرناٹر سینڈوچ اُتے مونگ پھلی دے مکھن دے نال استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، مارشمیلو کریم تے نوٹیلا گراہ‏م کریکرز اُتے پھیلائے جاسکدے نيں تاکہ s'mores د‏‏ی تقلید کرن۔ مارشمیلو کریم انگلینڈ د‏‏ی اک نويں تخلیق اے جو میساچوسیٹس دے سومر وِل دے آرچیبلڈ کوئری نے 1917 وچ ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=mHBVnMl3nMkC&pg=PT116|title=The Lexicon of Real American Food|publisher=Globe Pequot|year=2011|isbn=978-0-7627-6094-7}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Fluff|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/query.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714170218/http://web.mit.edu/invent/iow/query.html|archivedate=2007-07-14}}</ref> '''1918 سپر ہیٹروڈین رسیور''' * الیکٹرانکس وچ ، اک سپر ہیٹروڈین رسیور موصولہ سگنل نو‏‏ں اک مقررہ انٹرمیڈیٹ فریکوینسی وچ تبدیل کرنے دے لئی فریکوینسی مکسنگ یا ہیٹرروڈیننگ دا استعمال کردا اے ، جس اُتے اصل ریڈیو کیریئر فریکوینسی دے مقابلے وچ زیادہ آسانی تو‏ں کارروائی کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ عملی طور اُتے تمام جدید ریڈیو تے ٹیلی ویژن وصول کرنے والے ہیپر ہائیڈروڈین اصول استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ سپر ہیٹروڈین رسیور د‏‏ی ایجاد 1918 وچ ایڈون آرمسٹرونگ نے کيت‏ی سی ۔ ایہ 1920 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ بازار د‏‏ی جگہ اُتے متعارف کرایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Introduction to the Superheterodyne Receiver|publisher=Lloyd Butler|url=http://users.tpg.com.au/ldbutler/Superhet.htm}}</ref> '''1918 فرانسیسی ڈپ سینڈویچ''' * اک فرانسیسی ڈپ سینڈویچ ، جسنو‏ں بیف ڈپ وی کہیا جاندا اے ، اک گرم سینڈویچ اے جس وچ "فرانسیسی رول" یا بیگیوٹ اُتے پتلی کٹے ہوئے روسٹ گائے (یا ، کدی کدی ، دوسرے گوشت) اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے ''او جس'' ("رس دے نال") پیش کيتا جاندا اے ، یعنی ، کھانا پکانے دے عمل تو‏ں گائے دے گوشت دے جوس دے نال۔ گائے دے گوشت دا شوربہ یا گائے دے گوشت د‏‏ی کھپت کدی کدی تبدیل نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ سینڈویچ دے ناں دے باوجود ، فرانسیسی ڈپ سینڈویچ ایجاد فرانس وچ نئيں ، بلکہ ریاستہائے متحدہ وچ کيتی گئی سی۔ لاس اینجلس دے دو ریستوراں ، ''فلپ اوریجنل'' تے ''کولیسف پیسیفک الیکٹرک بفیٹ'' دونے نے فرانسیسی ڈپ سینڈویچ ایجاد کرنے دا دعوی کيتا ا‏‏ے۔ فلپ میتھیو نے ممکنہ طور اُتے سن 1918 دے آس پاس حادثے تو‏ں سینڈوچ ایجاد کيتا سی ، جس نے اک کہانی دے مطابق غلطی تو‏ں سینڈویچ نو‏‏ں ''آو جسٹ کے'' پین وچ گرا دتا سی۔ اک ہور کہانی ایہ اے کہ فلپائ دے ریستوراں وچ آتش فشاں شخص نو‏‏ں اس دے بھنے ہوئے بیف سینڈویچ دا رول بہت مشکل معلوم ہويا۔ اس طرح ، فلپ نے اسنو‏ں رس وچ ڈبو لیا۔ اصلیت کچھ وی ہوئے ، ''کول دے پیسیفک الیکٹرک الیکفیٹ بفیٹ'' نے وی فرانسیسی ڈپ سینڈویچ ایجاد کرنے دا دعوی کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Philippe the Original – Los Angeles|website=Nation's Restaurant News|url=http://www.nrn.com/article/philippe-original-los-angeles}}</ref> '''1918 ٹورک رنچ''' * ٹارک رنچ اک ایسا آلہ اے جو کسی خاص ٹارک نو‏‏ں کسی خاص ٹاسک جداں نٹ یا [[پیچ|بولٹ]] اُتے لگانے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے خاص داخلی میکانزم دے نال ساکٹ رنچ د‏‏ی شکل وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ایجاد کونراڈ چارلس بحر نے 1918 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=New U.S. Military Torque Wrench|publisher=Sportsman's Guide|url=http://www.sportsmansguide.com/net/cb/new-us-military-torque-wrench.aspx?a=815832}}</ref> اُتے ، ایہ زیادہ تر 16 مارچ 1937 نو‏‏ں نئيں ہويا سی ، کہ ٹارک رنچ د‏‏ی ایجاد دے لئی بحر نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 2،074،079 ملا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=TORQUE MEASURING WRENCH|publisher=Google Patents Search|url=http://www.google.com/patents?id=BPBQAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1918 [[قلمی ارتعاش گر|کرسٹل آیسیلیٹر]]''' * اک کرسٹل ڈراپیلیٹر اک الیکٹرانک سرکٹ اے جو پائیزو الیکٹرک مادے دے ہلنے والے کرسٹل د‏‏ی میکانہاں دتی گونج دا استعمال کردے ہوئے انتہائی عین مطابق تعدد دے نال برقی سگنل تیار کردا ا‏‏ے۔ ایہ تعدد عام طور اُتے کوارٹج کلائی دے گھڑیاں وچ وقت د‏‏ی یاد رکھنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے ، ڈیجیٹل انٹیگریٹڈ سرکٹس دے لئی مستحکم گھڑی دا اشارہ فراہ‏م کرنے تے ریڈیو ٹرانسمیٹر تے وصول کنندگان دے ل fre تعدد نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی۔ سب تو‏ں پہلے کرسٹل دے زیر کنٹرول آسکیلیٹر ، روچیل سالٹ دے اک کرسٹل دا استعمال کردے ہوئے ، الیکٹرانڈر ایم نکلسن نے ایجاد کيتا سی۔ اُتے ، عام طور اُتے ایہ گل قبول کيتی جاندی اے کہ ڈاکٹر والٹر گائٹن کیڈی اک اولیسیٹر سرکٹ د‏‏ی تعدد نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی کوارٹج استعمال کرنے والے پہلے شخص سن ۔ بہر حال ، نیکلسن ہن وی کرسٹل آسکیلیٹر دا موجد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=nGLdHfULzhYC&pg=SA8-PA59|title=RF and Microwave Transmitter Design|date=2011-09-13|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-0-470-92929-2}}</ref> '''1918 گروسری بیگ''' * شاپنگ بیگ درمیانے سائز دے بیگ ہُندے نيں ، عام طور اُتے حجم وچ 1020 لیٹر (2.5 تو‏ں 5 گیلن) ہُندے نيں ، جو اکثر کرایے دے خریدار اپنی خریداری گھر لے جانے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سنگل استعمال (ڈسپوزایبل) ہوسکدے نيں ، دوسرے مقاصد دے لئی استعمال ہوسکدے نيں یا دوبارہ قابل استعمال شاپنگ بیگ دے طور اُتے ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہینڈلز والے گروسری بیگ د‏‏ی ایجاد 1918 وچ سینٹ پال مینیسوٹا دے والٹر دیوبنر نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Z3Y01NYd41UC&pg=PA38|title=Minnesota 150: The People, Places, and Things That Shape Our State|publisher=Minnesota Historical Society|year=2007|isbn=978-0-87351-594-8}}</ref> 27 مئی 1919 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 1،305،198 دیوبنر نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bag|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=nC5CAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1918 ہائیڈرولک بریک''' * ہائیڈرولک بریک بریک میکانزم دا اک انتظام اے جس وچ بریک فلو دا استعمال ہُندا اے جس وچ عام طور اُتے ایتیلین گلائکول ہُندا اے ، کنٹرولنگ یونٹ تو‏ں دباؤ منتقل کرنا ، جو عام طور اُتے گڈی دے آپریٹر دے نیڑے ہُندا اے ، اصل وقفے دے میکانزم وچ ، جو عام طور اُتے نیڑے یا اس دے نیڑے ہُندا ا‏‏ے۔ گڈی دا پہیے۔ 1918 وچ ، ہائیڈرولک بریک ایجاد میلکم لوگہیڈ نے کيت‏ی سی ، جس نے مکینیکل بریک نو‏‏ں تبدیل کيتا جو پہلے آٹوموبائل اُتے استعمال ہُندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Brakes|publisher=Bryant University|url=http://web.bryant.edu/~ehu/h364proj/sprg_97/dirksen/brakes.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2014-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029202115/http://web.bryant.edu/~ehu/h364proj/sprg_97/dirksen/brakes.html}}</ref> '''1919 بلینڈر''' * اک بلینڈر اک سیدھا ، اسٹیشنری کچن دا سامان ہُندا اے جو الکحل دے مشروبات تے خالص کھانے نو‏‏ں ملانے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ آمیزشاں ، جداں میئوہور ، تے کریم سوپ تیار کرنے دے لئی وی بلینڈر استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1919 وچ ، ریسن ، وسکونسن دے پولش امریکن اسٹیفن جے پاپلاوسکی نے سوڈا چشماں وچ پیش کیتے جانے والے دُدھ د‏‏ی تیاری وچ استعمال ہونے والے مشروب مکسر ایجاد ، ڈیزائن تے تیار کیتے۔ اس وچ اک لمبی چھڑی اُتے سوتیلی بلیڈ شامل سی جو اک کپ تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ پوپلاوسکی نے 1922 وچ اپنی بلیینڈر د‏‏ی ایجاد پیٹنٹ کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=THE POPLAWSKI BLENDER|publisher=ASME Milwaukee|url=http://sections.asme.org/milwaukee/history/6-blender.html|accessdate=2010-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100627174947/http://sections.asme.org/milwaukee/history/6-blender.html|archivedate=2010-06-27}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/reallyusefulorig00levy|title=Really useful: the origins of everyday things|date=2002-10-05|publisher=Firefly Books|isbn=978-1-55297-622-7|url-access=registration}}</ref> '''1919 سلیکا جیل''' * سلیکا جیل سلیکا د‏‏ی اک دانے دار ، غیر محفوظ شکل اے جو سوڈیم سلیکیٹ تو‏ں بنی ا‏‏ے۔ سلکا جیل اک ٹھوس ا‏‏ے۔ سلیکا جیل دے مصنوعی راستے د‏‏ی تلاش 1919 وچ میری لینڈ د‏‏ی جان ہاپکنز یونیورسٹی ، بالٹیمور ، میری لینڈ وچ کیمسٹری دے پروفیسر والٹر اے پیٹرک نے ایجاد تے پیٹنٹ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Walter Albert Patrick Papers 1901–1968|publisher=Smithsonian Institution|url=http://invention.smithsonian.org/Resources/MIND_Repository_Details.aspx?rep_id=1850}}</ref> '''1919 ٹوسٹر (پاپ اپ)''' * ٹوسٹر عموما اک چھوٹا جہا برقی باورچی خانے دا سامان ہُندا اے جس وچ روٹی د‏‏ی مختلف مصنوعات جداں کٹے ہوئے روٹی ، بیگ ، تے انگریزی مفن ٹوسٹ کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ٹوسٹر د‏‏ی ایجاد کرنے والا پہلا نئيں ، پاپ اپ ٹوسٹر 1919 وچ چارلس اسٹرائٹ نے ایجاد کيتا سی ، جس وچ متغیر ٹائمر تے اسپرنگس اُتے مشتمل سی جس وچ جلائے گئے ٹوسٹ نو‏‏ں روکنے دے لئی بنایا گیا سی۔ سٹرائٹ نو‏‏ں اپنی ایجاد دا 29 مئی 1919 نو‏‏ں پیٹنٹ ملا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about the invention of the Toaster by Charles Strite in 1919.|publisher=The Great Idea Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventions/toaster.htm}}</ref> == گرجتے ہوئے ویہہ تے جاز دور (1920–1928) == '''1920 ایسکیمو پائی''' * اک ایسکیمو پائی اک وینیلا آئس کریم بار اے جس وچ [[چاکلیٹ]] دے دو ویفرز تے ایلومینیم ورق وچ لپٹے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس مٹھاس د‏ی ایجاد [[آئیووا]] وچ سن 1920 وچ ڈینش امریکی کرسچن نیلسن نے د‏‏ی سی۔ پہلی بار I-Scream بار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اس ناں نو‏‏ں اگلے سال امریکی چاکلیٹ رسل اسٹور د‏‏ی تجویز اُتے تبدیل کرکے ایسکیمو پائی رکھ دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=qn-DASgdhiAC&pg=PA121|title=Cupboard Love: A Dictionary of Culinary Curiosities|publisher=Insomniac Press|year=2004|isbn=978-1-897415-93-1}}</ref> '''1920 جنگل دا جم''' * جنگل دا جِم ، جسنو‏ں بندر سلاخاں یا چڑھنے والے فریم دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، کھیل دے میدان دا اک ٹکڑا اے جس وچ پتلی مواد دے بوہت سارے ٹکڑےآں تو‏ں بنا ہُندا اے ، جداں دھات‏‏ی پائپ یا ، موجودہ کھیل دے میداناں وچ ، رسی ، جس اُتے بچے چڑھ سکدے نيں ، پھانسی دے سکدے نيں ، یا بیٹھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ . بندر بار دا عہدہ اس مشابہت دے لئی سی کہ کھیل کھیلنے والے بچےآں نو‏‏ں بندراں دے چڑھنے والے ریمپینسی تو‏ں متعلق ہونا پڑدا اے ، حالانکہ اج کل ایہ اصطلاح خاص طور اُتے اوور ہیڈ سلاخاں د‏‏ی اک ہی قطار د‏‏ی طرف اشارہ کردی اے جس نو‏‏ں پار کرنے دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ جنگل دا جِم ایجاد ہويا تے اسنو‏ں شکاگو دے سیبسٹین ہنٹن نے 1920 وچ پیٹنٹ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Junglegym.com|publisher=Junglegym.com|url=http://www.junglegym.com/}}</ref> '''1921 پولی گراف''' [[فائل:Polygraph1.jpg|کھبے|thumb|180x180px| اک جدید پولی گراف سسٹم ]] * اک ہی ناں دے نال پہلے تے مختلف ایجادات دے نال الجھن وچ نہ پڑنا ، اک پولی گراف ، جسنو‏ں جھوٹھ دا پتہ لگانے والے دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، اک ایسا آلہ اے جو [[فشار خون|بلڈ پریشر]] ، نبض ، [[عمل تنفس|سانس]] ، تے جلد د‏‏ی چالکتا جداں متعدد جسمانی اشارے د‏‏ی پیمائش تے ریکارڈ کردا ا‏‏ے۔ موضوع پُچھیا جاندا اے تے اک سوال دے اک سلسلے دے جوابات دیندا اے ، اس عقیدے وچ کہ فریب دہ جوابات جسمانی ردعمل پیدا کرن گے جو غیر فریب جواباں تو‏ں وابستہ افراد تو‏ں مختلف ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ پولی گراف د‏‏ی ایجاد 1921 [[یونیورسٹی کیلیفورنیا، برکلی|وچ برکلے د‏‏ی کیلیفورنیا یونیورسٹی]] وچ میڈیکل دے طالب علم جان اگسٹس لارسن [[یونیورسٹی کیلیفورنیا، برکلی|اور کیلیفورنیا دے برکلے]] وچ برکلے پولیس ڈیپارٹمنٹ دے پولیس آفیسر نے د‏‏ی سی۔ [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا|انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا دے]] مطابق ، پولی گراف اس د‏ی 2003 د‏‏ی 325 عظیم ایجادات د‏‏ی لسٹ وچ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Polygraph/Lie Detector FAQs|publisher=International League of Polygraph Examiners|url=http://www.theilpe.com/faq_eng.html|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2017-02-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170225034952/http://www.theilpe.com/faq_eng.html|url-status=dead}}</ref> '''1921 فلوچارٹ''' * اک فلو چارٹ عام قسم دا چارٹ اے ، جو الگورتھم یا عمل د‏‏ی نمائندگی کردا اے ، مختلف قسماں دے خاناں دے طور اُتے اقدامات نو‏‏ں دکھاندا اے تے انہاں نو‏‏ں تیر دے نال جوڑ دے انہاں دا آرڈر۔ مختلف شعبےآں وچ عمل یا پروگرام دا تجزیہ ، ڈیزائننگ ، دستاویزات یا انتظام کرنے وچ فلوچارٹس دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عمل بہاؤ "بہاؤ چارٹ عمل"، دستاویز کاری دے لئی دوسرا ڈھانچہ طریقہ د‏‏ی طرف تو‏ں ایجاد کيتا گیا فرینک Gilbreth دے ارکان نو‏‏ں ASME 1921 وچ ڈیمو "کی تلاش اک بہترین طریقہ وچ عمل چارٹس-پہلا قدم" دے طور پر.<ref>{{حوالہ ویب|title=Knowing the Flow: How Flowcharting Can Help Visualize Software Application Development|publisher=Joseph Frantiska, Jr., Ed.D.|url=http://www.iste.org/Content/NavigationMenu/Membership/SIGs/SIGCS_Computer_Science_/JCTJournalforComputingTeachers/PastIssues/2009/Spring/frantiska_knowing.pdf|access-date=2020-10-02|archive-date=2014-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426235058/http://www.iste.org/Content/NavigationMenu/Membership/SIGs/SIGCS_Computer_Science_/JCTJournalforComputingTeachers/PastIssues/2009/Spring/frantiska_knowing.pdf}}</ref> '''1921 چپکنے والی پٹی''' * بینڈ ایڈ دے ناں تو‏ں مشہور ، اک چپکنے والی بینڈیج اک خود چپکی ہوئی ٹیپ تے چھوٹی سی ڈریسنگ اے جس نو‏‏ں زخمی ہونے دے ل used استعمال کيتا جاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پورے سائز د‏‏ی پٹی د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ چپکنے والی ٹیپ دے نال استعمال کرنے وچ اس آسانی تو‏ں ڈریسنگ ایریل ڈکسن نے 1921 وچ ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about the invention of Band-Aid by Earle Dickson|publisher=The Great Idea Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventions/bandaid.htm}}</ref> '''1921 ہیڈسٹ''' [[فائل:BMW Alpina B3 Biturbo E92-Leder-Vordersitze in Dakota-braun.jpg|کھبے|thumb|180x180px| [[بی ایم ڈبلیو]] الپینا دے اندرونی حصے وچ سر گرفتاں د‏‏ی اک مثال ]] * آٹوموبائل وچ ، ہیڈریسٹ یا سر اُتے قابو رکھنا اک ایسا آلہ ہُندا اے جو نشست دے سر دے پِچھے والی سیٹ دے اوپری حصے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر ہیڈریسس آرام دے ل c کشنڈ کیتے جاندے نيں ، اونچائی نو‏‏ں ایڈجسٹ کردے نيں تے عام طور اُتے ايس‏ے نشست وچ باقی سیٹ د‏‏ی طرح عام ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ آٹوموبائل ہیڈسٹریٹ د‏‏ی ایجاد 1921 وچ آکلینڈ ، کیلیفورنیا دے رہائشی ، بنیامین کٹز نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Headrest Monitors|publisher=Master Seek|url=http://www.masterseek.com/hotproducts-headrest-monitors.htm|access-date=2020-10-02|archive-date=2013-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523053450/http://www.masterseek.com/hotproducts-headrest-monitors.htm}}</ref> 16 اکتوبر 1923 نو‏‏ں ہیڈ اسٹورسٹ دے لئی امریکی پیٹنٹ # 1،471،168 جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=HEADEEST EOS AUTOMOBILE SEATS AND THE LIKE|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=TJleAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4&source=gbs_overview_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1921 گیراج دا دروازہ''' * گیراج دا دروازہ گیراج اُتے اک وڈا دروازہ ہُندا اے جسنو‏ں یا تاں دستی طور اُتے یا گیراج ڈور اوپنر کھول سکدا ا‏‏ے۔ گڈیاں تے / یا ٹرک نو‏‏ں جانے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی گیراج دے دروازے لازمی طور اُتے وڈے ني‏‏‏‏ں۔ 1921 وچ ، مشی گن دے ڈیٹرائٹ دے سی جی جانسن نے "اوور ہیڈ ڈور" ایجاد کيتا ، ایہ پہلا اُتے والے لفٹنگ گیراج دروازہ سی۔ گیراج دے دروازے نو‏‏ں مارکیٹ کرنے دے لئی ، جانسن نے اپنے ماڈل ٹی فورڈ دے پچھلے حصے اُتے اپنے دروازے دا اک چھوٹا جہا پروٹو ٹائپ لگایا تے تقسیم کاراں نو‏‏ں سائن اپ کرنے دے لئی ریاست ہائے متحدہ امریکا دے گرد چلا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Overhead Door Corporation|publisher=Door & Access Systems|url=http://www.dasma.com/PDF/Publications/PagesOfHistory/2006SpringOverheadDoor.pdf|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031092939/https://www.dasma.com/PDF/Publications/PagesOfHistory/2006SpringOverheadDoor.pdf}}</ref><ref name="Company History">{{حوالہ ویب|title=Company History|publisher=Overhead Door Corporation|url=http://www.overheaddoor.com/Pages/company-history.aspx}}</ref> '''1922 بلوؤٹ روکنے والا (رام)''' * مینڈھ پھینکنے والا روک سیم کرنے والا اک بہت وڈا والو اے جو بور ہول اُتے مہر لگانے دے لئی اسٹیل کٹے ہوئے مینڈھاں نو‏‏ں میڑھی قسماں دا استعمال کرکے اک اچھی طرح تو‏ں سیل کرسکدا ا‏‏ے۔ سوراخ کرنے والی یا اچھی مداخلت دے دوران ، والو بند ہوسکدا اے جے کسی زیرزمین زون تو‏ں زیادہ دباؤ آنے تو‏ں تیل یا قدرتی گیس جداں تشکیلاندی سیالاں نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں کنبے وچ داخل ہونے تے رگ دا خطرہ لاحق ہوجائے۔ 1922 وچ ، جیمز سمتھر ایبرکومبی نے ہیری ایس کیمرون دے نال میکانہاں دتی طور اُتے چلنے والے رام قسم دے بلاؤ آؤٹ روک سیم نو‏‏ں تشکیل دینے دے خیال دے نال تعاون کيتا۔ جنوری 1926 وچ اک پیٹنٹ جاری کيتا گیا۔ <ref>{{cite web|title=December 8, 1931 – New Blow-Out Preventer Invented|publisher=Petroleum History Resources|url=http://sites.google.com/site/petroleumhistoryresources/Home/december-6-to-december-12/december-8-1931}}{{dead link|date=May 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> '''1922 [[متحول سیار|کنورٹیبل]]''' * اک بدلنے والا اک قسم دا [[کار|آٹوموبائل]] اے جس وچ چھت پِچھے ہٹ کر کھڑکیاں کھڑک کر دروازےآں دے اندر گھس سکدی اے تے اسنو‏ں کسی بند تو‏ں کھلی ہويا گڈی وچ تبدیل کردی ا‏‏ے۔ متعدد مختلف آٹوموبائل باڈی اسٹائلاں بدلی شکل وچ تیار تے مارکیٹنگ د‏‏ی جاندیاں نيں۔بین پی ایلر بیک نے 1922 وچ پہلا عملی retractable ہارڈ ٹاپ سسٹم تیار کيتا۔ ہڈسن کوپ اُتے اک دستی طور اُتے چلنے والا نظام جس نے اُتے والے تھلے دے نال وی ریمبل سیٹ دا بلاجواز استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Ford Skyliner|publisher=Studio One Networks|url=http://www.drivingtoday.com/greatest_cars/ford_skyliner/index.html#.TioLbs39Wqk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221195452/http://www.drivingtoday.com/greatest_cars/ford_skyliner/index.html#.TioLbs39Wqk|archivedate=2014-02-21}}</ref> '''1922 واٹر اسکیئنگ''' [[فائل:Water skiing 0754.jpg|کھبے|thumb|180x180px| اک واٹر اسکیئر جو اک موڑ بناندا اے ]] * واٹر اسکیئنگ اک کھیل اے جتھ‏ے اک یا زیادہ افراد موٹر بوٹ دے پِچھے کھچ جاندے نيں یا اک یا زیادہ سکیز پہنے ہوئے جسم اُتے پانی د‏‏ی کیبلاس دتی تنصیب کردے ني‏‏‏‏ں۔ واٹر اسکیئنگ دا آغاز 1922 وچ ہويا جدو‏ں رالف سیمیلسن نے منیسوٹا دے لیک سٹی وچ واقع پیپین جھیل اُتے دو بورڈز بطور سکی تے کپڑ‏ے د‏‏ی لائن استعمال کيتی۔ کھیل کئی سالاں تک اک چھوٹی سی سرگرمی رہیا۔ شمویلسن نے مشی گن تو‏ں فلوریڈا تک شو دا مظاہرہ کردے ہوئے سڑک اُتے اسٹنٹ لیا۔ 1966 وچ امریکن واٹراس دتی ایسوسی ایشن نے شمویلسن نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے پہلا ریکارڈ قرار دتا۔ سیموئلسن پہلےاس دتی ریسر وی سن ، جنہاں نے پہلے جمپ ریمپ اُتے جانا سی ، پہلے سلیم سکی ، تے واٹراس دتی شو وچ پہلا پہلا شخص سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Ralph W. Samuelson|publisher=Water Ski Hall of Fame and Museum|url=http://www.waterskihalloffame.com/pages/Bios/Ralph%20Samuelson.htm|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2007-11-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071118041342/http://www.waterskihalloffame.com/pages/Bios/Ralph+Samuelson.htm|url-status=dead}}</ref> '''1922 ریڈیئل آرم آرا''' * اک شعاعی بازو آری وچ اک سرکلر آری ہُندی اے جو سلائیڈنگ افقی بازو اُتے سوار ہُندی ا‏‏ے۔ لمبائی وچ کٹوندی کرنے دے علاوہ دادو ، ربیٹ یا ادھی گود دے جوڑاں وچ کٹیاں پیدا کرنے دے لئی ڈیڈو بلیڈ دے ذریعہ اک شعاعی بازو آری نو‏‏ں وی ترتیب دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ کچھ شعاعی بازو آری بلیڈ نو‏‏ں پِچھے د‏‏ی باڑ دے متوازی طور اُتے تبدیل کرنے د‏‏ی اجازت دیندے نيں جس تو‏ں اک چیر کٹ نو‏‏ں انجام دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ 1922 وچ ، نیو جرسی دے ، بریجٹن دے ریمنڈ ڈی والٹ نے ریڈیل بازو آری د‏‏ی ایجاد کيتی۔ 1923 وچ پیٹنٹ دے لئی درخواست دتی گئی سی تے 1925 وچ ڈی والٹ نو‏‏ں دتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Radial Arm Saws|publisher=Saw Dust Making|url=http://www.sawdustmaking.com/Radial%20Arm%20Saws/radial_arm_saws.html}}</ref> '''1922 [[سمع پیما|آڈیو میٹر]]''' * آڈیومیٹر اک مشین اے جو سماعت دے نقصان نو‏‏ں جانچنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ ای ڈی ٹی کلینک تے آڈیولوجی مراکز وچ آڈیوومیٹر معیاری سامان ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ عام طور اُتے اک ایمبیڈڈ ہارڈ ویئر یونٹ ہُندا اے جو ہیڈ فون دے جوڑے تو‏ں منسلک ہُندا اے تے فیڈ بیک بٹن ، کدی کدی معیاری پی سی دے ذریعہ کنٹرول ہُندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے اس مشین د‏‏ی ایجاد دا سہرا برگیہم ینگ یونیورسٹی دے ڈاکٹر ہاروے فلیچر نو‏‏ں جاندا اے جس نے 1922 وچ پہلا آڈیومیٹر ایجاد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Adopted from pdflib image sample|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/16204/06135640.pdf}}</ref> '''1922 نیوٹرڈین''' * نیوٹروڈین اک خاص قسم د‏‏ی ٹونڈ ریڈیو فریکوئینسی (ٹی آر ایف) ریڈیو وصول کنندہ اے ، جس وچ ٹرائیڈ آریف ٹیوباں دا عدم استحکا‏م پیدا کرنے والے انٹر الیکٹروڈ گنجائش منسوخ یا "غیر جانبدار" ہوجاندا ا‏‏ے۔ لوئس ایلن ہازلٹائن نے 1922 وچ نیوٹروڈین سرکٹ ایجاد د‏‏ی تے اسنو‏ں پیٹنٹ دتا جدو‏ں کہ واشنگٹن دے باہر امریکی بحریہ دے یارڈ دے معاہدے دے تحت ، ڈی سی ہازلٹائن د‏‏ی ایجاد نے ابتدائی ریڈیو سیٹاں تو‏ں دوچار اعلیٰ اُچی چوکیو‏ں نو‏‏ں غیر موثر بنادتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Circuit That Made Radio Commercially Possible|publisher=Digital Deli Online|url=http://www.digitaldeliftp.com/LookAround/lookaround_techspot.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2006-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20060221021111/http://www.digitaldeliftp.com/LookAround/lookaround_techspot.html}}</ref> '''1923 [[بلڈوزر]]''' [[فائل:CAT Planierraupe 1.JPG|کھبے|thumb|180x180px| کیٹرپلر بلڈوزر ]] * بلڈوزر اک کرالر یا مستقل ٹریکڈ ٹریکٹر ہُندا اے ، جس وچ کافی دھات د‏‏ی پلیٹ یا بلیڈ تو‏ں لیس ہُندا اے ، جو تعمیرا‏تی کم دے دوران وڈی مقدار وچ مٹی ، ریت یا ملبے نو‏‏ں دھکیلنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ 1923 وچ ، جیمس کمنگز نامی کسان تے جے ڈرل میکلوڈ نامی اک ڈرافٹسمین نے مشترکہ ایجاد د‏‏ی تے پہلے ڈیزائن تیار کیتے۔ کینساس دے موریوویل دے سٹی پارک وچ اک نقل نمائش دے لئی موجود اے جتھ‏ے دونے نے پہلا بلڈوزر بنایا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=World's First Bulldozer|publisher=Kansas Photo Tour|url=http://www.kansasphototour.com/bulldoze.htm|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2016-03-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160303230346/http://www.kansasphototour.com/bulldoze.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Kansas Legend Biography|publisher=Waitt Design Group|url=http://redmalls.waittdesigngroup.com/post/sections/kslegendsfiles/Bulldozer.pdf|access-date=2020-10-02|archive-date=2022-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712110348/http://redmalls.waittdesigngroup.com/post/sections/kslegendsfiles/Bulldozer.pdf}}{{dead link|date=May 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> '''1923 [[پھریری|کاٹن جھاڑو]]''' * کپاس د‏ی جھاڑیاں وچ روئی دا اک چھوٹا جہا واڈ ہُندا اے جس وچ اک چھوٹی چھڑی دے دونے یا دونے سراں دے ارد گرد لپیٹ لیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے ابتدائی طبی امداد ، کاسمیٹکس ایپلی کیشن ، صفائی ستھرائی تے فنون و دستکاری سمیت متعدد ایپلیکیشنز وچ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کپاس د‏ی جھاڑی د‏‏ی ایجاد لیو جرسٹین زینگ نے 1923 وچ کيت‏ی سی ، جنہاں نے دانت د‏‏ی چھڑی اُتے روئی دے کپڑےآں نو‏‏ں جوڑنے دے بعد اس مصنوع د‏‏ی ایجاد د‏‏ی سی۔ اس د‏ی مصنوع ، جس دا ناں انہاں نے "بیبی گیز" رکھیا ، سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والا برانڈ ناں ، "کیو ٹپ" بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Leo Gerstenzang – Inventor of Q-Tips|publisher=The New York Times Company|url=http://inventors.about.com/od/qstartinventions/a/QTips.htm|access-date=2020-10-02|archive-date=2012-07-22|archive-url=https://archive.today/20120722064836/http://inventors.about.com/od/qstartinventions/a/QTips.htm}}</ref> '''1923 انسٹنٹ کیمرہ''' * اک فوری کیمرہ اک قسم دا کیمرہ اے جس وچ خود ترقی پذیر فلم ہُندی ا‏‏ے۔ ابتدائی فوری کیمرہ ، جس وچ اک ہی خانے وچ کیمرہ تے پورٹیبل ڈارک روم سی ، اس د‏ی ایجاد سموئیل شلافرک نے 1923 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Camera|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=PIpIAAAAEBAJ&pg=PA2&lpg=PA2&dq=samuel+shlafrock&source=bl&ots=8VAKkxvPMf&sig=AcLlW0XaNxrCYv_MTXx0PT2-m2Y&hl=en&ei=AyZTTLmkEISclgfqu-Ru&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBUQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false}}</ref> 1947 وچ ، ایڈون ایچ لینڈ نے اک نواں کیمرہ ایجاد کيتا جس نے 60 سیکنڈ وچ فوٹو گرافی د‏‏ی تصاویر تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ رنگین فوٹو گرافی دا ماڈل 1960 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہُندا اے تے آخر کار روشنی تے پلاسٹک ٹکنالوجیاں وچ لینڈ د‏‏ی بدعات دے لئی 500 تو‏ں زیادہ پیٹنٹ وصول کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Instant Photography|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/land.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100510062116/http://web.mit.edu/invent/iow/land.html|archivedate=May 10, 2010}}</ref> '''1924 لاک چمٹا''' * تالا لگیا چمٹا ، تل گرفت یا وائس گِریپس ایداں دے چمٹا ہُندے نيں جنہاں نو‏ں اوور سینٹر ایکشن استعمال کرکے پوزیشن وچ لاک کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ہینڈل دے اک رخ وچ اک بولٹ ہُندا اے جو جوڈھیاں د‏‏ی وقفہ کاری نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے ، ہینڈل دا دوسرا رخ ، خاص طور اُتے وڈے ماڈلز وچ ، چمٹا نو‏‏ں غیر مقفل کرنے دے لئی ہینڈل دے دونے اطراف نو‏‏ں دھکیلنے دے لئی اکثر اک لیور شامل ہُندا ا‏‏ے۔ ڈیبٹ ، نیبراسکیا دے ولیم پیٹرسن نے 1921 وچ رنچ دا اک قدیم ورژن ایجاد تے پیٹنٹ کيتا۔ اُتے ، ایہ 1924 تک نئيں سی جدو‏ں لاکنگ ہینڈل دے نال پہلا تالا لگیا چمٹا سی جسنو‏ں پیٹرسن نے وائس-گرفت دا ناں دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Petersen Manufacturing|publisher=Nebraska State Historical Society|url=http://www.nebraskahistory.org/sites/mnh/neb-made/visegrip.htm}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Vise Grip|publisher=Living History Farm|url=http://www.livinghistoryfarm.org/farminginthe40s/machines_12.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2021-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214005710/http://www.livinghistoryfarm.org/farminginthe40s/machines_12.html}}</ref> '''1924 چیزبرگر''' [[فائل:Cheeseburger.jpg|کھبے|thumb|180x180px| اک چیزبرگر ]] * اک چیزبرگر اک ہیمبرگر اے جس وچ پنیر شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے پنیر پیٹی دے اُتے رکھیا جاندا اے ، لیکن برگر وچ ساخت ، اجزاء تے تشکیل وچ بہت ساریاں تغیرات شامل ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اصطلاح خود "پنیر" تے "ہیمبرگر" دے لفظاں د‏‏ی اک پورٹیمینٹاؤ ا‏‏ے۔ پنیر عام طور اُتے کٹیا جاندا اے ، تے فیر پیٹی نو‏‏ں کھانا پکانے تو‏ں کچھ دیر پہلے کھانا پکانے والے ہیمبرگر پیٹی وچ شامل کيتا جاندا اے جس تو‏ں پنیر پگھلنے دیندا ا‏‏ے۔ لیونل سی اسٹرنبرجر نے 1920 د‏‏ی دہائی وچ لاس اینجلس کاؤنٹی دے شمال مشرقی حصے وچ "پنیر ہیمبرگر" ایجاد کيتا سی۔ اسٹنبرگر دے ذریعہ پنسبرگر د‏‏ی ایجاد دا منسوب ابتدائی سال 1924 وچ اے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے دعوی کيتا اے کہ اس نے ایجاد 1926 دے آخر وچ د‏‏ی ا‏‏ے۔ ''امریکی ثقافتی ورثہ کے'' مطابق ، "اک مقامی بحالی کار د‏‏ی شناخت 1964 وچ انہاں د‏‏ی موت دے بعد پنسبرگر دے موجد دے طور اُتے ہوئی۔ 1920 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ پاساڈینا وچ اپنے والد دے شارٹ آرڈر جوائنٹ وچ کھانا پکانے اُتے ، لڑکے نے تجربا‏تی طور اُتے اک ہیمبرگر اُتے ٹکڑا (مختلف قسم دے نامعلوم) سُٹ دتا '! چیزبرگر زندگی د‏‏ی لپیٹ وچ آگیا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|title=Who Invented Hamburger Sandwich? And What About the Cheeseburger?|publisher=Metropolitan News-Enterprise|url=http://www.metnews.com/articles/2004/reminiscing010804.htm}}</ref> '''1924 ارتھ انڈکٹکٹر کمپاس''' * ارتھ انڈکٹکٹر کمپاس اک آلہ اے جو زمین دے [[مقناطیسی میدان|مقناطیسی فیلڈ]] دا استعمال کردے ہوئے ہوائی جہاز د‏‏ی سمت دا تعین کردا ا‏‏ے۔ کمپاس دا عمل زمین دے مقناطیسی فیلڈ دے نال برقی جنریٹر دے لئی انڈکشن فیلڈ دے طور اُتے کم کرنے والے [[برقناطیسی تحریض|برقی مقناطیسی انڈکشن]] دے اصول اُتے مبنی ا‏‏ے۔ وولٹیج تو‏ں پیدا ہونے والی وولٹیج ، اس طرح ارتھ انڈکٹکٹر کمپاسنو‏ں سمت دا تعین کرنے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ زمین انڈکٹر کمپاس اک امریکی ایجاد ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1924 وچ ماریس ٹٹرنگٹن نے پاینیر انسٹرمنٹ کمپنی وچ ڈیزائن کيتا سی۔ [[قطب نما|مقناطیسی کمپاس د‏ی]] کمزوریاں د‏‏ی تلافی دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ، ارتھ انڈکٹر کمپاس نے پائلٹاں نو‏‏ں زیادہ مستحکم تے قابل اعتماد حوالہ آلہ فراہ‏م کیہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Earth Inductor Compass|publisher=Wings Publishing|url=http://www.oldbeacon.com/beacon/earth_inductor_compass.htm}}</ref> * گیس چیمبر قتل دے لئی اک سامان اے ، جس وچ مہر بند چیمبر ہُندا اے جس وچ زہریلی گیس متعارف کروائی جاندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ عام طور اُتے استعمال ہونے والا زہریلا ایجنٹ ہائیڈروجن سائانائیڈ ا‏‏ے۔ کاربن ڈائی آکسائیڈ تے کاربن مونو آکسائڈ دا استعمال وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ سزائے موت نو‏‏ں ہور انسانی شکل دینے د‏‏ی کوشش وچ ، ریاست نیواڈا نے گیس چیمبر دے ذریعے موت دا تعارف کرایا۔ سزا یافتہ قاتل جان گی نے مرنے وچ 6 منٹ دا وقت لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The First Gas Chamber !|publisher=Robert Wynn|url=http://www.robertwynn.com/Gas.htm}}</ref> '''1924 موویلا''' * موویولا اک ایسا آلہ اے جو اک فلم ایڈیٹر نو‏‏ں ترمیم کردے ہوئے فلم دیکھنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ موشن پکچر وچ ترمیم کرنے والی ایہ پہلی مشین سی تاکہ انہاں دے کٹنے والے کمرےآں وچ انفرادی شاٹس دا مطالعہ کيتا جاسک‏‏ے جو طے کردے نيں کہ بہترین کٹ پوائنٹ کتھے ہوسکدا ا‏‏ے۔ عمودی طور اُتے مبنی موویلاس 1970 وچ امریکا وچ فلمی تدوین دا معیار سی جدو‏ں افقی فلیٹ بیڈ ایڈیٹر سسٹم زیادہ عام ہوگئے سن ۔ 1924 وچ ، موویولا د‏‏ی ایجاد ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ ڈچ-امریکی ایوان سیورئیر نے کيت‏ی سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=INDUSTRY MOURNS ENTREPRENEUR MARK SERRURIER|publisher=Small Movies|url=http://www.city-net.com/~fodder/edit/moviola.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070205203729/http://www.city-net.com/~fodder/edit/moviola.html|archivedate=2007-02-05}}</ref> '''1924 ریڈیو الٹیمٹر''' * اک ریڈیو الٹیمٹر اس وقت کسی طیارے یا خلائی جہاز دے تھلے علاقے د‏‏ی اونچائی د‏‏ی پیمائش کردا ا‏‏ے۔ اس نوعیت دا الٹیمٹر طیارے تے زمین دے درمیان براہ راست تھلے فاصلہ فراہ‏م کردا اے ، باریومیٹرک الٹیمٹر دے برخلاف جو پہلے تو‏ں طے شدہ ڈاتوم ، عام طور اُتے سطح سمندر تو‏ں فاصلہ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ 1924 وچ ، امریکی انجینئر لوئڈ ایسپنسیڈ نے ریڈیو الٹائمٹر ایجاد کيتا۔ اُتے ، اس تو‏ں 14 سال لگے جدو‏ں بیل لیبس نے ایسپینسکیڈ دے آلے نو‏‏ں اک ایسی شکل وچ ڈالنے وچ کامیاب کيتا جو ہوائی جہاز دے استعمال دے لئی موافق ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Radio Altitude: The instrument of choice|publisher=Cygnus Interactive|url=http://www.amtonline.com/publication/article.jsp?pubId=1&id=1337|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524104756/http://www.amtonline.com/publication/article.jsp?pubId=1&id=1337|archivedate=2011-05-24}}</ref> '''1925 خودکار حجم کنٹرول''' * خودکار حجم کنٹرول یا خود کار طریقے تو‏ں حاصل کرنے والا کنٹرول (AGC) اک انہاں نوںلی نظام اے جو بہت سارے الیکٹرانک آلات وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اوسط آؤٹ پٹ سگنل د‏‏ی سطح نو‏‏ں انہاں پٹ سگنل د‏‏ی سطح د‏‏ی اک حد دے لئی فائدہ نو‏‏ں اک مناسب سطح وچ ایڈجسٹ کرنے دے لئی واپس کھلایا جاندا ا‏‏ے۔ 1925 وچ ، ہیرولڈ ایلڈن وہیلر نے خودکار حجم کنٹرول د‏‏ی ایجاد د‏‏ی جو اج وی باقی اے ، جو AM ریڈیو د‏‏ی اک معیاری خصوصیت ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xwmH6-q5O5AC&pg=PA160|title=Dawn of the electronic age: electrical technologies in the shaping of the modern world, 1914 to 1945|date=2009-05-06|publisher=Wiley-IEEE|isbn=978-0-470-40974-9}}</ref> '''1925 ماسکنگ ٹیپ''' * ماسکنگ ٹیپ اک دباؤ تو‏ں حساس ٹیپ اے جس نو‏‏ں آسانی تو‏ں آنسو پتلی کاغذ دے نال بنایا گیا اے ، تے واپس اڑنا تے ہٹنے والا دباؤ حساس حساس چپکنے والا ا‏‏ے۔ 1925 وچ ، منیسوٹا مائننگ اینڈ مینوفیکچرنگ کمپنی (3 ایم) دے ملازم رچرڈ جی ڈریو نے پہلی ماسکنگ ٹیپ ایجاد د‏‏ی ، دو انچ چوڑا ٹین کاغذ د‏‏ی پٹی جس د‏‏ی مدد تو‏ں ہلکے ، دباؤ تو‏ں حساس چپکنے والی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Transparent adhesive tape|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/drew.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030403220013/http://web.mit.edu/invent/iow/drew.html|archivedate=2003-04-03}}</ref> ڈریو نے 28 مئی 1928 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 1،760،820 دائر کيتا تے 27 مئی 1930 نو‏‏ں اسنو‏ں جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Adhesive Tape|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=https://www.google.com/patents?id=S7F4AAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1925 روبن سینڈوچ''' * اک روبن سینڈویچ ، پرتدار گوشت ، سوکرکراٹ تے سوئس پنیر دا اک گرم سینڈویچ اے ، جس وچ عام طور اُتے روسی یا ہزارہ جزیرہ ڈریسنگ ہُندی اے ، جو رائی روٹی دے ٹکڑےآں دے درمیان بھری ہُندی اے ۔ روبن سینڈوچ د‏‏ی اصلیت متنازعہ ا‏‏ے۔ روبن سینڈویچ د‏‏ی ایجاد دا ابتدائی دعوی 1925 وچ اوماہا ، نیبراسکیا تو‏ں اس وقت سامنے آیا جدو‏ں یوکرین نژاد امریکی راوبین کولاکوفسکی نے شہر اوہاہا دے بلیک اسٹون ہوٹل وچ رات گئے پوکر کھیل وچ کھلاڑیاں نو‏‏ں کھانا کھلیایا۔ ہوٹل دے مالک نو‏‏ں روبن دے سینڈویچ دے نال اِنّا لے جایا گیا سی کہ اس نے اسنو‏ں ہوٹل دے ریستوراں دے مینو وچ ڈال دتا ، جسنو‏ں اس دے موجد دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا سی۔ ایہ سن 1956 تک نئيں سی جدو‏ں فرین اسائڈر نامی بلیک اسٹون د‏‏ی اک ویٹریس نے قومی سینڈویچ مقابلے وچ روبن دے سینڈویچ وچ داخل ہويا ، ایہ سینڈوچ دے ناں اُتے دتی جانے والی ابتدائی دستاویزات وچو‏ں اک سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Reuben Sandwich|publisher=Jim Rader|url=http://www.rowlandweb.com/reuben/history.asp}}</ref> اک ہور کہانی ایہ اے کہ روبن سینڈویچ دا تعلق نیو یارک شہر تو‏ں ا‏‏ے۔ آرنلڈ روبن ، جنہاں نے سن 1928 وچ مین ہیٹن وچ اپنا ڈیلی کاؤنٹر کھولیا سی ، نے دعوی کيتا اے کہ "گیارہ سال پہلے اٹلانٹک سٹی وچ سینڈویچ اسٹینڈ دے طور پر" انہاں نے روبن د‏‏ی ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sandwiches|website=[[The Food Timeline]]|first=Lynne|last=Olver|authorlink=Lynne Olver|url=http://www.foodtimeline.org/foodsandwiches.html}}</ref> '''1926 ٹیلٹ-اے-وِیل''' * ٹیلٹ-اے-وِیل اک تفریحی سواری اے جو ست آزادانہ طور اُتے گھومنے والی کاراں اُتے مشتمل اے ، ہر اک وچ تن یا چار مسافر سوار ہُندے نيں ، جو اک گھمدے ہوئے پلیٹ فارم اُتے مقررہ محل وقوع اُتے منسلک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ تفریحی پارکاں ، میلےآں تے کارنیوالےآں وچ تجارتی استعمال دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے جس وچ ایہ عام طور اُتے پایا جاندا اے ، ٹِلٹ-اِ-وِل عام طور اُتے سواراں نو‏‏ں متلی دا تجربہ کرنے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ٹلٹ-ای-وورل د‏‏ی ایجاد 1926 وچ ہربرٹ سیلنر نے کيت‏ی سی ، جس نے سب تو‏ں پہلے اسنو‏ں مینیسوٹا دے وائٹ بیئر لیک وچ واقع اک تفریحی پارک وچ چلایا سی۔ امکان تو‏ں کدرے زیادہ ، سیلنر نے اس د‏ی غیر متوقع حرکیات نو‏‏ں ریاضی دے تجزیے دے ذریعہ نئيں بلکہ اک عمارت بنا ک‏ے تے آزمانے دے ذریعے دریافت کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Science of Fun|publisher=Sellner Manufacturing Company|url=http://www.whirlin.com/science_fun.html|accessdate=2011-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110526215943/http://www.whirlin.com/science_fun.html|archivedate=2011-05-26}}</ref> '''1926 گیراج ڈور اوپنر''' [[فائل:Garage door opener.jpg|کھبے|thumb|180x180px| رہائشی گیراج دا دروازہ کھولنے والا۔ موٹر اوپری سجے باکس وچ ا‏‏ے۔ ]] * گیراج ڈور اوپنر موٹرائیزڈ ڈیوائس اے جو گیراج دا دروازہ کھولدا اے تے اسنو‏ں بند کردا ا‏‏ے۔ زیادہ تر گیراج د‏‏ی دیوار اُتے سوئچ دے نال نال گیراج دے مالک د‏‏ی گڈی وچ [[ریموٹ کنٹرول|ریموٹ کنٹرول دے]] ذریعے [[ریموٹ کنٹرول|کنٹرول]] ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 1926 وچ ، برقی گیراج دے دروازے دے اوپنر د‏‏ی تلاش گیجی دروازے دے موجد تے اوور ہیڈ ڈور کارپوریشن دے بانی سی جی جانسن نے د‏‏ی سی۔ <ref name="Company History"/> '''1926 پاور اسٹیئرنگ''' * پاور اسٹیئرنگ اک ایسا نظام اے جس وچ گڈیاں اُتے اسٹیئرنگ د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کم کرنے دا اک بیرونی طاقت دا ذریعہ سڑک دے پہیے نو‏‏ں تبدیل کرنے وچ مدد فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ 1926 وچ ، میساچوسیٹس دے والتھم دے فرانسس ڈبلیو ڈیوس نے پاور اسٹیئرنگ ایجاد کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xiwDAAAAMBAJ&pg=RA1-PA162|title=Power Steering: The Pioneer Unit|date=2011-08-06|publisher=Popular Science}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=The Waltham Museum's Hall-of-Fame|publisher=Waltham Museumurl|url=http://www.walthammuseum.com/hof.htm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719033929/http://www.walthammuseum.com/hof.htm|archivedate=2010-07-19}}</ref> '''1926 دے ذریعے چلاواں''' * اک ڈرائیو دے ذریعے ، یا ڈرائیو دے ذریعے ، گاہکاں نو‏‏ں اپنی کاراں چھڈے بغیر مصنوعات خریدنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ 1926 وچ ، سٹی سنٹر بینک ، جو R. کروسبی کیمپر دے ماتحت UMB فنانشل کارپوریشن بن گیا ، نے اسنو‏ں کھول دتا جس نو‏‏ں پہلی ڈرائیو اپ ونڈو سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Our History|publisher=UMB Financial Corporation|url=https://www.umb.com/AboutUMB/CompanyInformation/OurHistory/000213|access-date=2020-10-02|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165951/https://www.umb.com/AboutUMB/CompanyInformation/OurHistory/000213}}</ref> ان-ن-آؤٹ برگر نے دعوی کيتا اے کہ 1948 وچ پہلا ڈرائیو ویو ریستوراں تعمیر کيتا گیا سی۔ چین دے بانیاں ، ہیری تے ایسٹر ایسنڈر نے اپنا پہلا ریستوراں بالڈون پارک ، کیلیفورنیا وچ تعمیر کيتا ، جس وچ دو طرفہ اسپیک‏ر ک‏ے نال سرپرستاں نو‏‏ں بغیر کسی کارپش دے مداخلت دے اپنی گڈیاں تو‏ں براہ راست آرڈر لینے دا اہل بنانا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=In N Out Burger|publisher=In N Out Burger|url=http://www.in-n-out.com/history.asp}}</ref> '''1926 مائع ایندھن والا راکٹ''' [[فائل:Viking Pre-Launch Test Flight - GPN-2003-00047.jpg|کھبے|thumb|225x225px| ''وائکنگ پروگرام کے'' دوران استعمال ہونے والی ، ناسا دا ''ٹائٹن'' بوسٹر ، اک دو مرحلہ مائع ایندھن والا راکٹ ، دو اضافی ٹھوس پروپیلنٹ راکٹاں تو‏ں منسلک سی۔ ]] * مائع ایندھن والا راکٹ اک انجن والا راکٹ اے جو مائع د‏‏ی شکل وچ پروپیلنٹ استعمال کردا ا‏‏ے۔ 16 مارچ ، 1926 ء نو‏‏ں آبرن ، میساچوسیٹس وچ ، "جدید راکٹری دے والد" ، ڈاکٹر رابرٹ ایچ گوڈارڈ نے تریخ وچ پہلا مائع ایندھن والا راکٹ لانچ کيتا ، جس وچ مائع آکسیجن تے پٹرول نو‏‏ں پروپیلنٹ دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ <ref name="NASA"/> * کٹی ہوئی روٹی اک روٹی اے جو تجارتی سہولت دے لئی پہلے تو‏ں کٹی ہوئی تے پیک کيتی گئی ا‏‏ے۔ خودکار تجارتی روٹی سلائسر د‏‏ی ایجاد 1927 وچ اوٹو فریڈرک روہویڈر نے کيت‏ی سی ۔ اس د‏ی مشین نے دونے کٹے ہوئے تے اک روٹی لپیٹ دی۔ 1928 وچ ، سینٹ لوئس ، میسوری نال تعلق رکھنے والے بیکر گوستاو پیپینڈک نے روٹی سلائسر نو‏‏ں بہتر بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bread-slicing Machine|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/rohwedder.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714151405/http://web.mit.edu/invent/iow/rohwedder.html|archivedate=2007-07-14}}</ref> '''1927 جوک باکس''' * اک جوک باکس جزوی طور اُتے خود کار طریقے تو‏ں میوزک پلےنگ آلہ اے ، عام طور اُتے اک سکےآں تو‏ں چلنے والی مشین ، جو خود ساختہ میڈیا تو‏ں خصوصی طور اُتے منتخب گاناں نو‏‏ں چلا سکدی ا‏‏ے۔ روايتی جوک باکس اک گول چوٹی دے نال بہت وڈا اے تے اس دے عمودی اطراف وچ مشین دے سامنے رنگ برنگی روشنی ا‏‏ے۔ کلاسیکی جوک باکس وچ خطوط تے اعداد دے نال بٹن ہُندے نيں جو ، جدو‏ں مل جاندے نيں تاں ، کسی خاص ریکارڈ تو‏ں مخصوص گانے د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ خودکار میوزک انسٹرومنٹ کمپنی نے پہلا الیکٹرک خودکار موسیقی دا آلہ بنایا تے متعارف کرایا جو بعد وچ 1930s دے دوران جوک باکس دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of the Jukebox|publisher=The History of Rock N'Roll|url=http://www.history-of-rock.com/history_of_the_jukebox.htm}}</ref> '''1927 کچرے نو‏‏ں ضائع کرنا''' * کچرا نو‏‏ں ٹھکانے لگانے دا سامان اک ایسا آلہ اے ، جو عام طور اُتے برقی طور اُتے چلنے والا ہُندا اے ، سنک نالی تے پھندے دے بیچ باورچی خانے دے سنک دے تھلے نصب ہُندا اے جو کھاناں دے فضلہ نو‏‏ں پلمبنگ تو‏ں گزرنے دے لئی کافی چھوٹے ٹکڑےآں وچ ونڈ دیندا ا‏‏ے۔ کوڑے نو‏‏ں ٹھکانے لگانے د‏‏ی ایجاد 1927 وچ جان ڈبلیو ہیمس نے د‏‏ی سی۔ گیارہ سال د‏‏ی ترقی دے بعد ، انہاں د‏‏ی سنک ایریٹر کمپنی نے اپنے ڈسپوزر نو‏‏ں 1968 وچ مارکیٹ وچ رکھ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Garbage Disposal|publisher=Mahalo.com Incorporated|url=http://www.mahalo.com/Garbage_Disposal}}</ref> '''1927 پریشر واشر''' [[فائل:US Navy 100910-N-9520G-011 Chief Aviation Electronics Technician (Sel.) John Thomson uses a power washer to clean the surface of the EA-6B Prowler.jpg|کھبے|thumb|180x180px| نیول ایئر اسٹیشن وہڈبی جزیرے وچ EA-6B پرویلر د‏‏ی سطح نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی بجلی دا اک واشر استعمال کيتا گیا ]] * پریشر واشر اک ہائی پریشر مکینیکل اسپریر اے جو عمارتاں ، گاڑیاں ، تے سڑک د‏‏ی سطحاں جداں سطحاں تے اشیاء تو‏ں ڈھیلے پینٹ ، سڑنا ، گرائم ، دھول ، کیچڑ تے گندگی نو‏‏ں دور کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ فرینک آفیلڈٹ نے بھاپ پریشر واشر یا "ہائی پریشر جینی" د‏‏ی ایجاد 1927 وچ کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/manventionsfromc0000merc|title=ManVentions: From Cruise Control to Cordless Drills – Inventions Men Can't Live Without|date=2011-03-18|publisher=Adams Media|isbn=978-1-4405-1074-8|pages=[https://archive.org/details/manventionsfromc0000merc/page/175 175]–176|access-date=April 22, 2012|url-access=registration}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Frank Ofeldt|publisher=Jenny Products, Inc.|url=http://www.steamjenny.com/history-1.html|accessdate=April 22, 2012}}</ref> '''1927 گونج گونار''' * ریزونیٹر گٹار یا ریزوفونک گٹار اک صو‏‏تی گٹار اے جس د‏‏ی آواز لکڑی دے ساؤنڈ بورڈ (گٹار ٹاپ / چہرہ) د‏‏ی بجائے اک یا زیادہ کٹ دھات‏‏ی شنک [[اصداء ساز|گونجنے والے]] پیدا کردی ا‏‏ے۔ گونج گونار د‏‏ی ایجاد 1927 وچ جان ڈوپیرا نے کيت‏ی سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Resonator Guitar (Dobro)|publisher=Lehigh Valley Folk Music Society, Inc|url=http://lvfms.org/resonator.html|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-08-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200809125929/http://lvfms.org/resonator.html|url-status=dead}}</ref> '''1927 کول ایڈ''' * کول ایڈ اک پاوڈر ڈرنک مکس اے جو مختلف ذائقاں د‏‏ی شکل وچ آندا ا‏‏ے۔ "کول ایڈے" ایجاد 1927 وچ ایڈون پرکنز نے ہیسٹنگز ، نیبراسکیہ ميں ایجاد کيتا سی۔ پرکنز نے "فروٹ سمیک" نامی مشروبات تو‏ں مائع نو‏‏ں ہٹانے دا اک طریقہ وضع کيتا تاکہ باقی پاؤڈر نو‏‏ں لفافاں وچ دوبارہ پیک کيتا جاسک‏‏ے ، جسنو‏ں پرکنز نے ڈیزائن کيتا تے طباعت کيتا ، ایہ سب اک نويں ناں دے تحت "کول ایڈے" دے ناں تو‏ں پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پاوڈر ڈرنک دا ناں بعاں کول ایڈ وچ تبدیل کيتا جانا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of Kool-Aid|publisher=[[Hastings Museum of Natural & Cultural History]]|url=http://www.hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205191059/http://hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm|archivedate=February 5, 2009}}</ref> '''1927 کارن ڈاگ''' [[File:Corndog Inside.jpg|ربط=[[:en:File:Corndog Inside]].jpg|کھبے|thumb|180x180px|A cross section of a corn dog]] کارن ڈاگ ، پوگو ، ڈگ ووڈ ڈاگ ، پلوٹو پپ یا کارنری ڈاگ گرم ڈاگ اے جو مکئی د‏‏ی روٹی وچ لیپ جاندا اے تے گرم تیل وچ گہری تلی ہوئی ہُندا اے ، حالانکہ کچھ پکے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ تقریبا تمام کارن ڈاگ نو‏‏ں لکڑی د‏‏ی لاٹھیاں اُتے پیش کيتا جاندا اے ، حالانکہ کچھ ابتدائی ورژن چپکے تو‏ں سن ۔ اگرچہ کارن ڈاگ د‏‏ی ابتداء دے متعدد دعوواں دے طور اُتے اک متنازعہ موضوع منظر عام اُتے آیا اے ، لیکن مکئی دے کتے تو‏ں ملدا جلدا ابتدائی حوالہ اسٹینلے ایس جینکنز دے ذریعہ 1927 وچ دائر کردہ امریکی پیٹنٹ 1،706،491 وچ شائع ہويا سی تے 1929 وچ جاری کيتا گیا سی۔ کارن ڈاگ دا جارج بوائے واشنگٹن اے ، جو پروٹو پپس (پینکیک بلے تو‏ں بنے ہوئے) دا خالق اے ، جس نے سن 1938 یا 1939 وچ ، راکاوے بیچ ، اوریگون وچ بارش دے طوفان دے بعد "بلے ڈبڈ ، گہری فرائیڈ ہاٹ ڈاگ" پیدا کيتا سی اس دے گرم کتاں اک ہور کہانی ایہ اے کہ نیل فلیچر نے قیاس کيتا کہ مکئی دے کتاں د‏‏ی ایجاد د‏‏ی ، پہلے انہاں نو‏ں 1942 وچ ٹیکساس اسٹیٹ میلے وچ فروخت کيتا۔<ref>{{cite web|title=Keeping a Corny Tradition|publisher=American Profile|url=http://www.americanprofile.com/article/23654.html|access-date=2010-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528154541/http://www.americanprofile.com/article/23654.html|archive-date=2010-05-28|url-status=dead}}</ref> '''1927 منفی فیدبیک ایمپلیفائر''' * اک منفی تاثرات یمپلیفائر ، یا زیادہ عام طور اُتے اک رائے یمپیلیفائر ، اک یمپلیفائر اے جو کارکردگی نو‏‏ں بہتر بنانے تے مینوفیکچرنگ یا ماحولیا‏ت‏ی غیر یقینی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں پیرامیٹر د‏‏ی مختلف حالتاں وچ حساسیت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی منفی آراء دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ایجاد ہارولڈ اسٹیفن بلیک نے 1927 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=EE 230 Lecture 8 Fall 2006.ppt|publisher=Iowa State University|url=http://class.ee.iastate.edu/ee230/lectures/EE%20230%20Lecture%209%20Fall%202006.pdf|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091025022250/http://class.ee.iastate.edu/ee230/lectures/EE%20230%20Lecture%209%20Fall%202006.pdf|archivedate=2009-10-25}}</ref> * کوارٹج گھڑی اک گھڑی اے جو کوارٹج کرسٹل دے ذریعہ ریگولیٹڈ [[الیکٹرونک اوسی لیٹر|الیکٹرانک آسکیلیٹر]] دا استعمال کرکے وقت نو‏‏ں برقرار رکھدی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں [[گھنٹا|میکانہاں دتی گھڑیاں دے]] مقابلے وچ نمایاں طور اُتے بہتر درستگی د‏‏ی اجازت [[گھنٹا|ملدی اے ]] ۔ پہلی کوارٹج گھڑی بیل ٹیلیفون لیبارٹریز وچ وارن میریسن تے جے ڈبلیو ہارٹن نے 1927 وچ بنائی سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Precision determination of frequency}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock|publisher=AT&T|url=http://www.ieee-uffc.org/freqcontrol/marrison/Marrison.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513175811/http://www.ieee-uffc.org/freqcontrol/marrison/Marrison.html |date=2007-05-13 }}</ref> '''1928 ریکلینر''' * اک recliner اک reclining آرم چیئر اے . اس د‏ی پشت پِچھے اے جس نو‏‏ں پِچھے د‏‏ی طرف جھکایا جاسکدا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سامنے تو‏ں اک فوسٹریسٹ پھیل جاندی ا‏‏ے۔ ایڈورڈ نابشوچ تے ایڈون شوئیکر نے سن 1928 وچ منرو ، مشی گن وچ پہلا جھکاؤ ڈالنے والا ایجاد کيتا جدو‏ں انہاں نے لکڑی دے پورچ د‏‏ی کرسی وچ ترمیم د‏‏ی تاکہ سیٹ پِچھے ہٹتے ہی اگے بڑھی۔ بعد وچ اک بولڈ ماڈل تیار کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Edward Knabusch and Edwin Shoemaker invented the La-Z-Boy Recliner|publisher=The New York Times Company|url=http://inventors.about.com/od/lstartinventions/a/lazy_boy.htm|access-date=2020-10-02|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090315204709/http://inventors.about.com/od/lstartinventions/a/lazy_boy.htm}}</ref> '''1928 آئس کیوب ٹرے''' * آئس کیوب ٹرے اک ایسی ٹرے اے جس نو‏‏ں ٹکڑےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پانی تو‏ں بھرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے ، فیر اسنو‏ں فریزر وچ رکھیا جاندا اے ایتھ‏ے تک کہ پانی برف اُتے جم جاندا اے ، آئس کیوب تیار کردا ا‏‏ے۔ پہلی لچکدار آئس مکعب ٹرے د‏‏ی ایجاد لوئیڈ گرف کوپ مین نے 1928 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Lloyd Copeman|publisher=Lloyd Copeman|url=http://www.lloydcopeman.com/index.html}}</ref> '''1928 ببل گم''' * '''ببل گم'''اک قسم دا چیونگم اے خاص طور اُتے بلبلاں نو‏‏ں اڑانے دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ '''ببل گم'''کی ایجاد فرینک ہنری فلیر نے 1906 وچ کيت‏ی سی ، لیکن کامیاب نئيں ہوسکی ۔ فلر دے "بلبر بلبر" د‏‏ی تشکیل بہت چپچپا سی۔ 1928 وچ ، والٹر ای ڈائمر نے بلبلا گم دے لئی اک اعلیٰ شکل تیار کيتی ، جسنو‏ں انہاں نے "ڈبل بلبلا" کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Johnson and 1/f noise|publisher=Nature|url=http://www.nature.com/physics/looking-back/johnson/index.html}}</ref> '''1928 کلپ آن ٹائی''' * کلپ آن ٹائی اک دخش ٹائی یا [[ٹائی|چار ہتھ وچ ٹائی]] ہُندی اے جو مستقل طور اُتے بنھی جاندی اے جس دے گانٹھ دے بالکل تھلے اک ڈمپل ہُندا اے تے جس نو‏‏ں دھات‏‏ی کلپ دے ذریعہ قمیض دے کالر دے سامنے لگیا دتا جاندا ا‏‏ے۔ باری باری ، اس ٹائی وچ گردن دے گرد اک بینڈ لگ سکدا اے جس نو‏‏ں ہک تے اکھ تو‏ں بنھیا جاندا ا‏‏ے۔ مبینہ طور اُتے اس کلپ آن ٹائی د‏‏ی ایجاد 13 دسمبر 1928 نو‏‏ں کلنٹن ، آئیووا ، امریکا وچ ہوئی سی۔ موجد دا ناں معلوم نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tom's Book of Days|publisher=Right Reading|url=http://www.rightreading.com/daybook_pages/december-2.htm#13}}</ref> '''1928 الیکٹرک استرا''' * برقی استرا وچ ناپسندیدہ بالاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی گھومنے ، ہلنے یا تیز کرنے والی بلیڈ ہُندی ا‏‏ے۔ بجلی دے استرا نو‏‏ں مونڈنے والی کریم ، صابن یا پانی دے استعمال کیت‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ استرا اک چھوٹی سی ڈی سی موٹر تو‏ں چلدی اے ، تے اس وچ عام طور اُتے ریچارج ایبل بیٹریاں ہُندیاں نيں ، حالانکہ ابتدائی گھریلو کرنٹ براہ راست طاقت تو‏ں چلدے سن ۔ برقی استرا د‏‏ی ایجاد 1928 وچ کرنل نے د‏‏ی سی۔ جیکب سک ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Electric Shaver Page|publisher=The Electric Shaver Page|url=http://iavbbs.com/gflinn/develop.htm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117180205/http://iavbbs.com/gflinn/develop.htm|archivedate=2010-11-17}}</ref> '''1928 آئرن پھیپھڑا''' * آہنی پھیپھڑا اک وڈی مشین ہُندی اے جو انسان نو‏‏ں سانس لینے وچ اہل بناندی اے جدو‏ں عام پٹھاں دا کنٹرول ختم ہوجاندا اے یا سانس لینے دا کم اس شخص د‏‏ی صلاحیت تو‏ں ودھ جاندا ا‏‏ے۔ ایہ میڈیکل وینٹیلیٹر د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ فلپ ڈرنکر نے 1928 وچ ہارورڈ یونیورسٹی وچ کم کردے ہوئے لوہے دے پھیپھڑاں د‏‏ی ایجاد کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Iron Lung|publisher=Claude Moore Health Sciences Library|url=http://historical.hsl.virginia.edu/ironlung/pg4.cfm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311005730/http://historical.hsl.virginia.edu/ironlung/pg4.cfm|archivedate=2007-03-11}}</ref> == عظیم کساد تے دوسری جنگ عظیم (1929–1945) == '''1929 فریون''' * فریون اک بو دے بغیر ، بے رنگ ، غیر آتش گیر ، تے نان کورروسیو کلوروفلوورو کاربن تے ہائڈروکلورلو فلوروکاربن ریفریجریٹ اے ، جو ایئر کنڈیشنگ ، ریفریجریشن تے کچھ خود کار طریقے تو‏ں اگ بجھانا دے نظام وچ استعمال ہُندا اے ۔ 19 ويں صدی دے آخر تو‏ں لے ک‏ے 1929 تک فرج وچ زہریلی گیساں ، امونیا ، میتھیل کلورائد تے سلفر ڈائی آکسائیڈ ریفریجریٹ دے طور اُتے استعمال ہُندے سن ۔ ایہ نواں "معجزہ کمپاؤنڈ" چارلس مڈگلی جونیئر تے چارلس کیٹرنگ نے 1929 وچ مشترکہ ایجاد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Freon|publisher=The New York Times Company|url=http://inventors.about.com/library/inventors/blfreon.htm|access-date=2020-10-02|archive-date=2012-07-10|archive-url=https://archive.today/20120710084411/http://inventors.about.com/library/inventors/blfreon.htm}}</ref> '''1929 ٹیمپون''' * اک ٹیمپون جسمانی گہا یا جسمانی رطوبت نو‏‏ں جذب کرنے دے لئی زخم وچ جاذب مواد دا اک وڈے پیمانے اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ روزانہ استعمال کیت‏‏ی سب تو‏ں عام قسم ڈسپوز ایبل اے تے خون دے بہاؤ نو‏‏ں جذب کرنے دے لئی حیض دے دوران اندام نہانی وچ داخل کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ قدیم مصریاں نے پہلے 2500 ق م دے آس پاس نرم پائپیرس تو‏ں بنے ڈسپوزایبل ٹیمپون ایجاد کیتے۔ لیکن ایہ گل 1929 تک نئيں ہوئی سی کہ کولوراڈو دے ڈینور دے ایرل ہاس نے پہلے اک درخواست دہندگان دے نال جدید ٹیمپون ایجاد کيتا سی۔ ڈاکٹر ہاس نے 1931 وچ پیٹنٹ دے لئی ڈیزائن پیش کيتا ، تے 1936 وچ ، اس ٹیمپون نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ریاستہائے متحدہ وچ فروخت کيتا گیا۔ بعد وچ اس نے اپنی ایجاد نو‏‏ں برانڈ ناں ٹامپیکس دتا ، جو اج وی ٹامپان برانڈ دے اک اہ‏م برانڈ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tampons|publisher=Palo Alto Medical Foundation|url=http://www.pamf.org/teen/health/femalehealth/periods/tampons.html#History|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2018-10-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181017163807/http://www.pamf.org/teen/health/femalehealth/periods/tampons.html#History|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bcaXzXPP8ooC&pg=PA199|title=An Uncommon History to Common Things|publisher=Palo Alto Medical Foundation|year=2009|isbn=978-1-4262-0420-3}}</ref> '''1929 آئی لیش کرلر''' * ابرو کرلر کاسمیٹک مقاصد دے لئی ابرو نو‏‏ں کرلنگ کرنے دے لئی ہتھ تو‏ں چلنے والا مکینیکل آلہ ا‏‏ے۔ چشم کشی دے لئی ابتدائی پیٹنٹ 15 اگست ، 1929 نو‏‏ں دائر کيتا گیا سی تے اس نے 7 اپریل ، 1931 نو‏‏ں نیویارک دے روچسٹر ، ولیم ای میکڈونل تے چارلس ڈبلیو اسٹیکل نو‏‏ں جاری کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Eyelash Curler|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=gy9vAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1929 دُھپ چشمہ''' [[فائل:Oakley ni Leola.JPG|کھبے|thumb|180x180px| خواتین دے لئی دُھپ چشمہ دا اک جوڑا ]] * دُھپ یا دُھپ دے شیشے اک بصری امداد اے جس وچ ایسی لینس نمایاں ہُندیاں نيں جو اکھاں تک پہنچنے تو‏ں مضبوط روشنی نو‏‏ں روکنے دے لئی رنگین یا تاریک ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ صدیاں تو‏ں ، چینی ججاں نے عدالت وچ اپنی اکھاں دے تاثرات نو‏‏ں چھپانے دے لئی دھواں دار رنگ دے کوارٹج لینسز نو‏‏ں معمول دے مطابق پہنا سی۔ اُتے ، انہاں دا مقصد اکھاں تو‏ں سورج د‏‏ی روشنی نو‏‏ں روکنے دے لئی نئيں سی۔ ایہ 20 واں صدی تک نئيں سی کہ ہن جو چیز دُھپ دا شیشہ سمجھی جاندی اے ایجاد ہوئی۔ 1929 وچ ، سام فوسٹر نے ایجاد د‏‏ی تے وڈے پیمانے اُتے تیار کردہ پہلے رنگ برنگی چشماں دے ٹکڑےآں دا مقصد ہی سورج د‏‏ی روشنی نو‏‏ں روکنا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about the invention of Sunglasses by Sam Foster in 1929|publisher=The Great Idea Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventions/sunglasses.htm}}</ref> '''1929 منجمد کھانا''' * منجمد کھانا اوہ کھانا اے جسنو‏ں منجمد کرنے دے عمل تو‏ں محفوظ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ منجمد کھانا کھانے دے تحفظ دا اک عام طریقہ اے جس تو‏ں کھانے د‏‏ی خرابی دوناں نو‏ں سست ہوجاندا اے تے ، پانی نو‏‏ں برف د‏‏ی طرف موڑ کر ، ایہ زیادہ تر بیکٹیری افزائش دے لئی دستیاب نئيں ہُندا اے تے زیادہ تر کیمیائی رد عمل نو‏‏ں سست کردیندا ا‏‏ے۔ کلیرنس برڈسی نے عوام نو‏‏ں فوری طور اُتے منجمد کھانے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ برڈسے نو‏‏ں ایہ خیال 1912 تے 1916 وچ لیبراڈور تو‏ں پھیلانے والی مہماں دے دوران ہويا ، جتھ‏ے انہاں نے دیکھیا کہ مقامی باشندے کھاناں نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی منجمد استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Frozen Foods|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/birdseye.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030225081506/http://web.mit.edu/invent/iow/birdseye.html|archivedate=2003-02-25}}</ref> '''1929 [[مداریہ|سائکوٹٹرون]]''' * سائکلروٹون اک قسم دا [[ذرا‏‏تی مسرع|ذرہ ایکسلریٹر اے ]] جو اعلیٰ تعدد ، باری باری والی وولٹیج دا استعمال کردے ہوئے چارجڈ ذرات نو‏‏ں تیز کردا ا‏‏ے۔ اس سائیکلکوٹرون د‏‏ی ایجاد 1929 وچ [[ارنسٹ لاورنس|ارنسٹ او لارنس]] نے [[یونیورسٹی کیلیفورنیا، برکلی|کیلیفورنیا یونیورسٹی برکلے وچ کيت‏ی سی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Ernest O. Lawrence Biography|publisher=Rutgers University|url=http://www.physics.rutgers.edu/cyclotron/eolbio.shtml}}</ref> '''1930 [[ٹیلٹروٹر]]''' [[فائل:US Navy 061206-N-0458E-076 A U.S. Marine Corps V-22 Osprey helicopter practices touch and go landings on the flight deck of the multipurpose amphibious assault ship USS Wasp (LHD 1).jpg|کھبے|thumb|180x180px| آپریشن وچ ٹیلٹروٹر د‏‏ی اک مثال ، بیل بوئنگ وی -22 آسپری ]] * ٹیلٹروٹر اک ایسا طیارہ ہُندا اے جو لفٹ تے پرنودن دے لئی اک مقررہ ونگ دے آخر وچ گھومنے والی شافٹ یا نیسیلس اُتے سوار اک جوڑے یا زیادہ طاقت والے گھماؤ (جنہاں نو‏ں کدی پروٹوٹر کہیا جاندا اے ) دا استعمال کردا اے ، تے رفتار دے نال ہیلی کاپٹر د‏‏ی عمودی لفٹ د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ روايتی فکسڈ ونگ ہوائی جہاز د‏‏ی حد۔ ستمبر 1930 وچ ، جارج لیہبرجر نے ٹیلٹ روٹر ایئرکرافٹ دا بنیادی تصور وضع کيتا ، یعنی نسبتا کم ڈسک لوڈنگ تھروسٹر (پروپیلر) جو اپنے محور نو‏‏ں عمودی (عمودی لفٹ دے لئی) تو‏ں افقی (پروپلسیوٹ تھروسٹ) تک جھک سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of The XV-15 Tilt Rotor Research Aircraft: From Concept to Flight|publisher=National Aeronautics and Space Administration|url=https://history.nasa.gov/monograph17.pdf|pages=5–6}}</ref> 16 ستمبر ، 1930 نو‏‏ں ، لیبربر نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 1،775،861 جاری کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Flying Machine|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents/US1775861?printsec=abstract&dq=George+Lehberger&ei=I_vZT_OJIoWo8AT4yfDsBQ#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1930 کار آڈیو''' * کار آڈیو / ویڈیو (کار اے وی) اک صو‏‏تی یا ویڈیو سسٹم اے جو آٹوموبائل وچ لیس ہُندا ا‏‏ے۔ 1930 وچ ، گالون کارپوریشن نے پہلا کمرشل کار ریڈیو ، موٹرولا ماڈل 5 ٹی 71 متعارف کرایا ، جو $ 110 تے $ 130 دے وچکار فروخت ہويا تے زیادہ تر مشہور آٹوموبائل وچ انسٹال ہوسکدا ا‏‏ے۔ ایجاد کاراں پال گالون تے جو گالون موٹرولا دے ناں اُتے آئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی کمپنی نے کار ریڈیو تیار کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Early Car Radios|publisher=Motorola, Inc.|url=https://www.motorola.com/content.jsp?globalObjectId=8432-10811|access-date=2020-10-02|archive-date=2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314065936/https://www.motorola.com/content.jsp?globalObjectId=8432-10811}}</ref> '''1930 چیسسٹک''' * اک چیزسٹک ، یا فلlyی چیزسٹک ، اک لمبا ، کچرا رول اے جس وچ پتلی کٹی ہوئی کٹی ہوئی ریبی گائے دے گوشت تے پگھل پنیر تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ، پسند کردہ پنیر چیز وائز ہُندا اے ، لیکن امریکی تے پروولون عام متبادل ني‏‏‏‏ں۔ چیزسٹیک تیاری دا فن ذائقاں ، بناوٹ تے جس چیز نو‏‏ں اکثر "ڈرپ" عنصر کہیا جاندا اے دے توازن وچ ا‏‏ے۔ ہور ٹاپنگز وچ تلی ہوئی پیاز ، کٹے ہوئے مشروم ، کیچپ تے گرم یا میٹھے مرچ شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ چیس اسٹیک د‏‏ی ایجاد 1930 وچ فلاڈیلفین ہاٹ ڈاگ فروش پیٹ اولیویری نے کيت‏ی سی جس نے اک دن ہوئے گی بن وچ گرم کتے د‏‏ی بجائے گائے دا گوشت لینے دا فیصلہ کيتا سی۔ اک ٹیکسی ٹیک ڈرائیور نے دلکش خوشبو نو‏‏ں دیکھیا تے اپنا سینڈویچ طلب کيتا۔ لفظاں دے ذریعہ ، اگلے دن اولیویری دے سینڈویچ فلاڈیلفیا دے آس پاس ٹیکسی ٹیکسی ڈرائیوراں نے لبھ لئی۔ عروج پرستی دے باعث ، اولیویری نے جلد ہی 9 ويں اسٹریٹ تے پاسینک ایونیو اُتے پیٹ دے کنگ آف اسٹیکس د‏‏ی اپنی دکان کھول لئی۔ آخر کار ، علامات دے مطابق ، اس نے اسٹیک وچ پنیر شامل کيتا۔ چیس اسٹیک نو‏‏ں [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا|فلاڈیلفیا]] شہر دا ثقافتی آئکن خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Authentic Philly Cheesesteaks|publisher=Greater Philadelphia Tourism Marketing Corporation|url=http://www.visitphilly.com/restaurants-dining/authentic-philly-cheesesteaks/}}</ref> '''1930 باتیسفیر''' * باتھ اسپیئر اک دبا والا دھات دا دائرہ اے جو لوکاں نو‏‏ں سمندر وچ گہرائی وچ جانے د‏‏ی اجازت دیندا اے ، جتھ‏ے گہرائی تو‏ں ڈائیونگ کرنا ناممکن ا‏‏ے۔ ایہ کھوکھلی کاسٹ آئرن دا دائرہ بہت موٹی دیواراں دے نال کم تے اک اسٹیل کیبل دے ذریعہ جہاز تو‏ں اٹھایا جاندا ا‏‏ے۔ باتھ اسپیئر د‏‏ی ایجاد ولیم بیبی تے اوٹس بارٹن نے 1930 وچ د‏‏ی سی۔ اک امریکی ماہر فطرت پسند تے زیر سمندر ماہر ولیم بیبی نے 1930 وچ غسل خانے دا تجربہ کيتا ، تے اوہ تھلے {{تحویل|1426|ft|m}} اک {{تحویل|4|ft|9|in|m|abbr=on}} قطر غسل خانے۔ بیبی تے اوٹس بارٹن تقریبا {{تحویل|3,000|ft|m|abbr=on}} نزول ہوئے 1934 وچ اک وڈے غسل خانے وچ ۔ اوہ بحر اوقیانوس دے برمودا دے نونسچ جزیرے دے ساحل تو‏ں اترے۔ غوطہ خوری دے دوران ، انہاں نے ٹیلیفون دے ذریعے سطح دے نال گل گل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bathysphere|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/barton.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040223105441/http://web.mit.edu/invent/iow/barton.html|archivedate=2004-02-23}}</ref> '''1930 چاکلیٹ چپ کوکی''' * اک چاکلیٹ چپ کوکی اک ڈراپ کوکی اے جس وچ چاکلیٹ چپس نو‏‏ں اس دے امتیازی جزو دے طور اُتے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ روايتی نسخے وچ مکھن تے دونے بھوری تے سفید چینی اُتے مشتمل آٹا ملیا ہويا اے جس وچ نیم میٹھی چاکلیٹ چپس ني‏‏‏‏ں۔ وہٹ مین دے روتھ ویک فیلڈ ، میساچوسیٹس نے 1930 وچ چاکلیٹ چپس تے چاکلیٹ چپ کوکیز ایجاد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس د‏ی نويں کوکی ایجاد نو‏‏ں "ٹول ہاؤس کوکی" کہیا جاندا سی جس وچ نیم میٹھی چاکلیٹ دے ٹوٹے ہوئے سلاخاں دا استعمال کيتا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Chocolate Chip Cookie Inventor|publisher=Famous Women Inventors|url=http://www.women-inventors.com/Ruth-Wakefield.asp}}</ref> '''1930 تھرمسٹٹر''' * اک تھرمسٹر اک قسم دا ریزسٹر اے جس دا برقی مزاحمت اس دے درجہ حرارت دے متضاد متناسب ا‏‏ے۔ ایہ لفظ تھرمل تے ریزسٹر دا پورٹ مینٹیو ا‏‏ے۔ تھرموسسٹر د‏‏ی ایجاد سموئیل روبن نے 1930 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=7cI83YOIUTkC&pg=PA12|title=Biomedical Sensors|publisher=Momentum Press|year=2010|isbn=978-1-60650-056-9}}</ref> '''1931 الیکٹرک گٹار''' [[فائل:Ibanez Studio ST-370 electric guitar body.jpg|کھبے|thumb|239x239px| الیکٹرک گٹار دا باڈی ]] * اک الیکٹرک گٹار اک گٹار اے جو اس دے دھات‏‏ی تار دے کمپن نو‏‏ں بجلی وچ تبدیل کرنے دے لئی پک اپ دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ ایہ اک آلہ یمپلیفائر دے نال ودھیا ہويا ا‏‏ے۔ آؤٹ پٹ نو‏‏ں گٹار اثرات جداں ریورب یا مسخ تو‏ں بدلا جاندا ا‏‏ے۔ ابتدائی الیکٹرک گٹار ، جسنو‏ں "فرائنگ پین" کہیا جاندا اے ، اک کھوکھلی جسم والا صو‏‏تی ساز سی جو 1931 وچ جارج بیچیمپ تے ایڈولف ریکن بیکر نے ایجاد کیہ ہویا ٹنگسٹن اسٹیل پک اپ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Electric Guitar: Present at the Creation|publisher=NPR|url=https://www.npr.org/programs/morning/features/patc/electricguitar/|accessdate=2018-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130404123041/http://www.npr.org/programs/morning/features/patc/electricguitar/|archivedate=2013-04-04}}</ref> الیکٹرک گٹار میوزیکل اسٹائل د‏‏ی ترقی دا اک کلیدی ذریعہ سی جو 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ابھر کر سامنے آیا ، جداں شکاگو بلوز ، ابتدائی راک تے رول ، راکابیلی ، تے 1960 د‏‏ی دہائی دے بلوز راک ۔ الیکٹرک گٹار تقریبا ہر مشہور موسیقی د‏‏ی صنف وچ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Invention of the Electric Guitar|publisher=Smithsonian Institution|url=http://invention.smithsonian.org/centerpieces/electricguitar/invention.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012081619/http://invention.smithsonian.org/centerpieces/electricguitar/invention.htm|archivedate=2007-10-12}}</ref> امریکی پیٹنٹ # 2،089،171 2 جون 1934 نو‏‏ں بیچمپ دے ذریعہ دائر کيتا گیا سی تے 10 اگست 1937 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Electrical Stringed Musical Instrument|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents/US2089171?printsec=abstract&dq=George+Beauchamp&ei=CQDUT4eFNonM9QT-_vGyAw#v=onepage&q=George%20Beauchamp&f=false}}</ref> '''1931 اسٹروب لائٹ''' * اسٹروب لائٹ ، جسنو‏ں عام طور اُتے اسٹروب کہیا جاندا اے ، اک ایسا آلہ اے جو روشنی د‏‏ی باقاعدگی تو‏ں چمکنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اسٹروب لائٹس دے جدید استعمال حفاظتی انتباہ تے تحریک دا پتہ لگانے دے مقصد نو‏‏ں پورا کردے ني‏‏‏‏ں۔ پولیس د‏‏ی زیادہ تر کاراں ، ایمبولینساں تے فائر ٹرکاں دے اُتے وی اسٹرابس پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسٹروب لائٹنگ د‏‏ی ابتدا 1931 د‏‏ی اے ، جدو‏ں ہارولڈ یوجین ایڈجرٹن نے چلدی چیزاں دے مطالعے دے لئی بہتر اسٹروبوسکوپ بنانے دے ل a اک چمکتا ہويا چراغ ایجاد کيتا ، جس دے نتیجے وچ پرواز وچ گولیاں ورگی چیزاں د‏‏ی ڈرامائی تصاویر بنیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=About the Strobe Light & its inventor Harold Edgerton|publisher=Jeff Danger, Science Ranger|url=http://www.sciencerangers.com/strobelight.htm}}</ref> '''1931 ایرجیل''' * ایئرجیل جیل تو‏ں ماخوذ اک کم کثافت والا ٹھوس ریاستی ماد .ہ اے جس وچ جیل دے مائع اجزا نو‏‏ں گیس تو‏ں تبدیل کيتا گیا ا‏‏ے۔ نتیجہ بوہت گھٹ کثافت والا ٹھوس اے جس وچ متعدد قابل ذکر خصوصیات نيں ، خاص طور اُتے تھرمل انسولیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی تاثیر۔ اس د‏ی پہلی بار ایجاد سموئل اسٹیفن کِسلر نے 1931 وچ کيت‏ی سی ، چارلس لرنڈ دے نال معاہدے دے نتیجے وچ جو پھلاں دے اندر موجود مائع نو‏‏ں گیس دے نال بدل سکدا اے جس دے بغیر کوئی رگڑ پئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Coherent expanded aerogels and jellies}}</ref> '''1931 بگ زپر''' * بگ زپر اک ایسا آلہ اے جو روشنی د‏‏ی طرف راغب ہونے والے [[حشرات|کیڑاں]] نو‏‏ں اپنی طرف راغب کردا اے تے مار دیندا ا‏‏ے۔ روشنی دا منبع کیڑاں نو‏‏ں برقی گرڈ د‏‏ی طرف راغب کردا اے ، جتھ‏ے اوہ دو تاراں نو‏‏ں انہاں دے درمیان تیز وولٹیج تو‏ں چھونے تو‏ں بجلی دا شکار ہوجاندا ا‏‏ے۔ ابتدائی بگ زپرس جلد ہی 1911 وچ ظاہر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، پہلا بگ زاپر پیٹنٹ ہیرسن ایل چیپین تے ولیم ایف فولمر نے کيتا جنہاں نے 23 ستمبر 1931 نو‏‏ں دائر کيتا تے 12 جون 1934 نو‏‏ں امریکی پیٹنٹ # 1،962،439 حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Insect Exterminator|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=cQxEAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1932 مینیچر اسنیپ ایکشن سوئچ''' * اک منیئچر اسنیپ ایکشن سوئچ ، جسنو‏ں ٹریڈ مارک تے اکثر مائکرو سوئچ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک [[بدیل|برقی سوئچ اے ]] جو بوہت گھٹ جسمانی قوت دے ذریعہ ٹپنگ پوائنٹ دے میکانزم دے ذریعے ہُندا اے ، جسنو‏ں کدی کدی "اوور سینٹر" میکانزم وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مائکرو سوئچز د‏‏ی عمومی ایپلی کیشنز وچ مائکروویو تندور اُتے دروازہ انٹلاک ، لفٹ ، وینڈنگ مشیناں وچ لگانے تے حفاظتی سوئچ شامل نيں تے فوٹو کاپیاں وچ کاغذ دے جام یا ہور خرابیاں دا پتہ لگانا شامل ا‏‏ے۔ مینیچر اسنیپ ایکشن سوئچ دا ایجاد 1932 وچ پیٹر میک گیل نے کيتا سی ، جو ایلی نوائے دے فری پورٹ وچ برجیس بیٹری کمپنی دا ملازم سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Our History|publisher=Honeywell|url=http://content.honeywell.com/sensing/about/history.stm|accessdate=2011-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110712215805/http://content.honeywell.com/sensing/about/history.stm|archivedate=2011-07-12}}</ref> '''1932 ٹوالیٹ برش''' * ٹوائلٹ برش اک گھریلو عمل اے جو لیوٹری پین د‏‏ی صفائی دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ پلاسٹک دا جدید ورژن ایجاد ہويا۔ یو ایس پیٹنٹ # 1،927،350 24 مارچ 1932 نو‏‏ں پیش کيتا گیا سی تے 19 ستمبر 1933 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Cleaning Device|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=qhZDAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false}}</ref> '''1932 گولف د‏‏ی ٹوکری''' * گولف د‏‏ی ٹوکری یا گولف چھوٹی گڈی اک چھوٹی سی گڈی اے جو گولف کورس دے ارد گرد دو گولفر تے انہاں دے گولف کلباں نو‏‏ں لے جانے دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ قدیم ترین مشہور گولف کارٹ اک برقی گڈی سی ، جسنو‏ں کیلیفورنیا وچ اک نامعلوم گولفر نے سن 1932 دے آس پاس تعمیر کيتا سی جو گولف کورس دے تمام 18 سوراخاں اُتے چلنے دے لئی جسمانی طور اُتے قاصر سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=5uEDAAAAMBAJ&pg=PA801|title=Popular Mechanics|date=May 1932|publisher=Popular Mechanics}}</ref> اُتے ، ایہ کیلیفورنیا دے لانگ بیچ دے میر ولیمز سن جنہاں نے 1951 وچ عوام دے لئی گولف کارٹس متعارف کرواواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Golf Cart|publisher=Mesa Golf Carts|url=http://www.mesagolfcart.com/golf-cart-article.html}}</ref> '''1932 سٹیپل ریموور''' * اک اہ‏م ہٹانے والا بغیر کسی نقصان دے اس مادہ تو‏ں اسٹیپل نو‏‏ں جلدی تو‏ں ہٹانے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ بیان کردہ ڈسٹاپلر د‏‏ی شکل شکاگو ، الینوائے دے ولیم جی پنکنون نے ایجاد د‏‏ی سی۔ اس دے لئی پیٹنٹ د‏‏ی درخواست 12 دسمبر ، 1932 نو‏‏ں دائر کيتی گئی ، جو 3 مارچ ، 1936 نو‏‏ں دتی گئی ، تے بطور پیٹنٹ 3 اپریل 1936 نو‏‏ں شائع ہوئی۔ <ref>{{cite web|title=Staple remover|publisher=Polskie|url=http://www.polskie.wojny.elk.pl/Staple_remover.html}}{{dead link|date=May 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> '''1932 ریڈیو دوربین''' [[فائل:Janksy Karl radio telescope.jpg|کھبے|thumb|180x180px| جانسکی دے دشاتمک ریڈیو اینٹینا د‏‏ی مکمل سائز د‏‏ی نقل ، بظاہر پہلی ریڈیو دوربین ]] * ریڈیو دوربین ریڈیو فلکیات وچ مستعمل ریڈیو اینٹینا د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ اوہ نظری دوربیناں تو‏ں مختلف نيں اس وچ کہ اوہ برقی مقناطیسی اسپیکٹرم دے ریڈیو فریکوینسی حصے وچ کم کردے نيں جتھ‏ے اوہ ریڈیو ذرائع تو‏ں ڈیٹا دا پتہ لگاسکدے تے جمع کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ریڈیو دوربین عام طور اُتے وڈے پیرابولک یا ڈش اینٹینا نيں جو واحد یا اک سرنی وچ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کارل گوٹھے جانسکی نے 1932 وچ ریڈیو فلکیات دے فورا. ہیرینیٹ پیٹیوس دا میدان شروع کيتا جدو‏ں انہاں دے دشاتمک اینٹینا نے ریڈیو جامد پایا جس د‏‏ی شناخت بعد وچ ایہ [[ملکی وے|آکاشگنگا]] تو‏ں آرہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=O900G41OEE4C&pg=PA76|title=Unusual Telescopes|last=Peter L. Manly|publisher=Cambridge University Press|year=1995|isbn=978-0-521-48393-3|page=76}}</ref> '''1933 لینڈنگ وہیکل ٹریک''' [[فائل:LVT-4 1.jpg|کھبے|thumb|180x180px| دوسری جنگ عظیم دے دوران ولیس ایم بی نو‏‏ں اتارنے والی لینڈنگ وہیکل ٹریک (LVT) ]] * لینڈنگ وہیکل ٹریک (LVT) ، جسنو‏ں امٹریک ، ایلگیٹر ، یا انہاں د‏‏ی فائر سپورٹ د‏‏ی مختلف شکلاں وچ بھینس وی کہیا جاندا اے ، تیز رفتار ٹریک شدہ گاڑیاں جو پانی تو‏ں باہر تے ساحل سمندر تے اس تو‏ں باہر رینگنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران بحر الکاہل د‏‏ی سلطنت جاپان دے خلاف ریاستہائے مت Warحدہ د‏‏ی مسلح افواج دے ذریعہ استعمال کيتا جاندا اے ، بعد وچ نسخے نو‏‏ں معمولی طور اُتے بکتر بند کردتا گیا سی ، تے کچھ نو‏‏ں ہلکی پھلکا ٹینک دے برابر بنا ک‏ے اگ د‏‏ی مدد فراہ‏م کرنے دے ل light لائٹ ٹینک برج تو‏ں لیس کيتا گیا سی۔ انہاں دے استعمال وچ انتہائی ورسٹائل ، ایل وی ٹی د‏‏ی گواڈکنلال دے کنارے ساحل اُتے پہنچنے والی فراہمی تے تراوا دے کنارے ساحل دے سپاہی ، ایلیلی ٹی د‏‏ی ہور مختلف حالتاں پیلیلی مہم دے دوران شعلہ برداراں تو‏ں لیس سن۔ LVT ''مگرمچرچھ،'' اک بحری گڈی د‏‏ی طرف تو‏ں ایجاد تو‏ں حاصل کيتا گیا سی ڈونالڈ Roebling فلوریڈا Everglades وچ تنڈربولٹ aviators دے لئی اک ریسکیو گڈی دے طور اُتے 1933 وچ .<ref>{{حوالہ ویب|title=LVT Class, Allied Landing Craft|publisher=The Pacific War Online Encyclopedia|url=http://pwencycl.kgbudge.com/L/v/LVT_class.htm}}</ref> '''1933 ملٹی پلین کیمرا''' * ملٹی پلین کیمرا روايتی حرکت پذیری دے عمل وچ استعمال ہونے والا اک خاص مووی پکچر کیمرا اے جو کیمرہ دے ماضی وچ آرٹ ورک دے بوہت سارے ٹکڑےآں نو‏‏ں مختلف رفتار تو‏ں تے اک دوسرے تو‏ں مختلف فاصلےآں اُتے منتقل کردا اے ، جس تو‏ں اک جہ‏تی اثر پیدا ہُندا اے ، حالانکہ ایہ دقیانوسی تصورات نئيں ا‏‏ے۔ آرٹ ورک پرتاں دے مختلف حصےآں نو‏‏ں شفاف چھڈ دتا گیا اے ، تاکہ انہاں دے پِچھے دوسری تہاں نو‏‏ں دیکھیا جا سک‏‏ے۔ اس حرکت دا حساب کتاب لیا جاندا اے تے فریم بہ فریم د‏‏ی تصویر کشی کيتی جاندی اے جس دے نتیجے وچ آرٹ ورک د‏‏ی متعدد پرتاں مختلف رفتار تو‏ں چلدے ہوئے گہرائی دا برم ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ کیمرے تو‏ں کدرے دور ، تیز رفتار۔ ملٹی پلین اثر بعض اوقات اک لمبائی دے عمل دے طور اُتے کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سابقہ ڈائریکٹر تے والٹ ڈزنی اسٹوڈیو دے اینی میٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 1945 وچ یوب آئورکس نے افقی کیمرے تو‏ں پہلے فلیٹ آرٹ ورک د‏‏ی چار پرتاں دا استعمال کردے ہوئے ملٹی پلین کیمرا ایجاد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Episode 3: Ub Iwerks' ComiColor|publisher=animationstation's Podcast|url=http://www.animationstation.info/index.php?post_id=75948|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2024-11-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241130104452/http://www.animationstation.info/index.php?post_id=75948|url-status=dead}}</ref> '''1933 [[ایف ایم|فریکوئینسی ماڈیولیشن]]''' * ٹیلی مواصلات وچ ، فریکوئینسی ماڈیولیشن (ایف ایم) اپنی فریکوئینسی وچ مختلف قسم دے ذریعہ کیریئر لہر اُتے معلومات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ کولمبیا دے فلسفیانہ ہال د‏‏ی تہہ خانے د‏‏ی لیبارٹری وچ کم کردے ہوئے ، ایڈون آرمسٹرونگ نے 1933 وچ وسیع بینڈ فریکوئنسی ماڈیولیشن ریڈیو ایجاد کيتا۔ آواز بنانے دے ل a ریڈیو لہر دے طول و عرض وچ مختلف ہونے دے بجائے آرمسٹرونگ دے طریقہ کار نے اس د‏ی بجائے لہر د‏‏ی فریکوئینسی نو‏‏ں مختلف بنا دتا۔ ایف ایم ریڈیو نشریات نے اس وقت دے AM ریڈیو غالب تو‏ں کدرے زیادہ واضح آواز نو‏‏ں جامد تو‏ں آزاد کيتا۔ آرمسٹرونگ نے 26 دسمبر ، 1933 نو‏‏ں وائیڈ بینڈ ایف ایم اُتے پیٹنٹ حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Inventor of FM|publisher=wfmu.org|url=http://www.wfmu.org/LCD/GreatDJ/armstrong.html|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-08-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200809115412/http://www.wfmu.org/LCD/GreatDJ/armstrong.html|url-status=dead}}</ref> '''1933 امپیکٹ چھڑکنے والا''' [[فائل:Sprinkler.gif|کھبے|thumb|180x180px| اک لان وچ پانی بھرنے دا اک مکمل اثر ]] * اثر چھڑکنے والا اک قسم دا آبپاشی چھڑکنے والا اے جو اس دے دھاگے تو‏ں لگے ہوئے نٹ دے اُتے بیئرنگ اُتے محور ہُندا اے ، تے بہار تو‏ں بھری ہوئی بازو دے ذریعہ سرکلر حرکت وچ چلایا جاندا اے جو پانی دے دھارے تو‏ں پِچھے دھکیل جاندا اے ، فیر "اثر" وچ واپس آندا اے ندی۔ اس تو‏ں اسٹریم دا وقفے وقفے تو‏ں پھیلاؤ پیدا ہُندا اے جو چھڑکنے والے دے نیڑے یکساں آبشار مہیا کردا ا‏‏ے۔ 1933 وچ ، اثر چھڑکنے والی چیز کیلیفورنیا دے گلیینڈورا دے نیبو دے درخت کاشت کار تے کسان اورٹن اینگلیارڈ نے ایجاد د‏‏ی تے اس د‏ی پیٹنٹ کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ptCw_WcphbkC&pg=PA136|title=The Professional Practice of Landscape Architecture|date=1996-09-25|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-0-471-28680-6}}</ref> '''1934 ٹرامپولین (جدید)''' * ٹرامپولین اک جمناسٹک تے تفریحی ڈیوائس اے جس وچ ٹوت دے ٹکڑے اُتے مشتمل ہُندا اے ، مضبوط تانے بانے اک اسٹیل فریم اُتے پھیلے ہوئے بہت سارے ڈھیلے چشماں دا استعمال کردے ہوئے اک صحت مندی د‏‏ی طاقت فراہ‏م کردے نيں جو جمپر نو‏‏ں ہويا وچ اُچا بناندا ا‏‏ے۔ اک trampoline وچ ، تانے بانے خود لچکدار نئيں اے ، لچک اسپرنگس دے ذریعہ فراہ‏م کيتی جاندی اے جو اسنو‏ں فریم تو‏ں مربوط کردی ا‏‏ے۔ اگرچہ ٹرامپولین اک پرانی ایجاد اے جس نے خام تے ناقص ڈیزائناں اُتے انحصار کيتا ، جدید ٹرامپولائن د‏‏ی ایجاد جارج نیسن تے لیری گریسوالڈ نے 1934 دے آس پاس د‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Trampoline|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/nissen.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040502164844/http://web.mit.edu/invent/iow/nissen.html|archivedate=2004-05-02}}</ref> '''1934 اکروسٹک (پہیلی)''' * اک acrostic لفظ پہیلی د‏‏ی اک قسم، کسی حد تک تعلق اے ٹوٹے پہیلیاں ، حروف سراگ تے گنے خالی نال اک acrostic فارم استعمال کردا اے . ایکروسٹک پہیلی 1923 وچ ایلیزبتھ کنگسلی نے ایجاد کيت‏ی سی ، جو ''ہفتہ د‏‏ی شام پوسٹ کے'' 31 مارچ دے ایڈیشن وچ پہلی بار سامنے آیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The First Acroustic Puzzle|publisher=All Fun and Games|url=http://www.allfunandgames.ca/classics/firstacrostic.shtml}}</ref> '''1935 [[ریکٹر اسکیل|ریکٹر پیمانہ]]''' * ریکٹر طول البلد پیمانہ ، یا مقامی طول و عرض ML زلزلے دے ذریعہ جاری زلزلہ توانائی د‏‏ی مقدار د‏‏ی مقدار دے لئی پیمانے اُتے ، متعدد نو‏‏ں تفویض کردا ا‏‏ے۔ ایہ اک ویہہ -10 لاجارتھمک پیمانہ اے جو لکڑی – اینڈرسن ٹورسن سیسمومیٹر آؤٹ پٹ اُتے صفر تو‏ں سب تو‏ں وڈی نقل مکانی دے مشترکہ افقی طول و عرض دے مشترکہ افقی طول و عرض دے لوگرڈم دا حساب لگاندے ہوئے حاصل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ چارلس ریکٹر نے کیلیفورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی دے بونو گوٹن برگ دے نال 1935 وچ مشترکہ ایجاد کيت‏ی سی ، ریکٹر طول البلد پیمانے دا مقصد پہلے کیلیفورنیا دے اک خاص مطالعہ دے علاقے وچ ہی استعمال کيتا جانا سی ، تے کسی خاص آلے ، ووڈ- اینڈرسن ٹورسن سیسمومیٹر۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Richter Magnitude Scale|publisher=U.S. Geological Survey|url=https://earthquake.usgs.gov/learning/topics/richter.php|accessdate=2017-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090901233724/http://earthquake.usgs.gov/learning/topics/richter.php|archivedate=2009-09-01}}</ref> '''1935 [[سیاہ روشنی|بلیک لائٹ]]''' * بلیک لائٹ یا UV لائٹ اک چراغ خارج کردا اے جس تو‏ں برقی مقناطیسی تابکاری خارج ہُندی اے جو تقریبا خاص طور اُتے نرم الٹرا وایلیٹ حدود وچ ہُندی اے ، تے تھوڑی جہی روشنی والی روشنی نو‏‏ں خارج کردی ا‏‏ے۔ بلیک لائٹ د‏‏ی ایجاد ولیم ایچ بایلر نے 1935 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Distinguished Achievement Award Recipients|publisher=Sigma Tau Gamma|url=http://www.sigmataugamma.org/page/115552/|access-date=2020-10-02|archive-date=2016-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312062842/http://sigmataugamma.org/page/115552}}</ref> '''1935 پارکنگ میٹر''' * اک پارکنگ میٹر اک ایسا آلہ اے جو استعمال کردے ہوئے رقم مخصوص کرنے دے لئی کسی خاص جگہ اُتے کسی خاص جگہ اُتے محدود وقت دے لئی رقم کھڑا کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پارکنگ میٹر 1935 وچ اوکلاہوما دے شہر اوکلاہوما دے کارل سی میگی نے ایجاد کيتا سی۔ میگی دے پاس "سک‏‏ے کنٹرول پارکنگ میٹر" دا پیٹنٹ وی اے ، جو 13 مئی 1935 نو‏‏ں دائر کيتا گیا سی تے 24 مئی 1938 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=History of Parking Meters|publisher=The Parking Meter Page|url=http://www.ionet.net/~luttrell/history.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516050845/http://www.ionet.net/~luttrell/history.html|archivedate=2008-05-16}}</ref> '''1935 سرفبورڈ فائن''' سرفبورڈ فن ، یا الٹنا ، کسی سرفبورڈ دے پچھلے حصے دا اوہ حصہ اے جو پانی وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ کسی کشتی اُتے چلنے والے افسر د‏‏ی طرح ہی سرف بورڈ فن وی بورڈ نو‏‏ں چلانے تے استحکا‏م فراہ‏م کرنے دا کم کردا ا‏‏ے۔ لہر اُتے سوار ہونے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے سرفبورٹ فن کسی سرفر نو‏‏ں دائراں وچ بے قابو ہوک‏ے گھومنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ سرفبورڈ فن د‏‏ی ایجاد ٹام بلیک نے 1935 وچ د‏‏ی سی۔<ref>{{cite web|title=Tom Blake (1902–1994)|publisher=Malcolm Gault-Williams|url=http://www.legendarysurfers.com/surf/legends/ls07_blake.shtml|access-date=2010-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607103644/http://www.legendarysurfers.com/surf/legends/ls07_blake.shtml|archive-date=2009-06-07|url-status=dead}}</ref> '''1935 پی ایچمیٹر''' * پییچ میٹر اک الیکٹرانک آلہ اے جو مائع د‏‏ی پییچ (تیزابیت یا الکلا پن) د‏‏ی پیمائش کرنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ 1935 وچ ، آرنلڈ اورویل بیک مین نے پییچ میٹر ایجاد کيتا۔ <ref name="ACS Landmarks">{{حوالہ ویب|url=http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/beckman/index.htm|archiveurl=https://archive.today/20130112102326/http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/beckman/index.htm|archivedate=January 12, 2013|title=Development of the Beckman pH Meter|publisher=American Chemical Society|website=National Historic Chemical Landmarks|accessdate=June 25, 2012}}</ref> '''1935 گومکو کلیمپ''' * اک گومکو کلیمپ ، جسنو‏ں بصورت ہور یلن کلیمپ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، انسان دے عضو تناسل اُتے ختنہ کرنے دے لئی اک خصوصی کلیمپ ا‏‏ے۔ y ، گومکو کلیمپ دا استعمال کردے ہوئے ، اس دا مطلوبہ وقت اس تو‏ں کم اے کہ کسی دوسرے طریقے تو‏ں ، کدی وی سٹرس استعمال نئيں کيتا جاندا ، خون بہنے دا سامنا نئيں ہُندا اے ، تے ایہ صاف ستھرا چیرا چھڈ دیندا اے جو 36 گھینٹے وچ بالکل ٹھیک ہوجاندا اے کیونجے عملی طور اُتے انفیکشن دا کوئی امکان نئيں ہُندا اے کیونجے چپچپا جھلی تے جلد نو‏‏ں محفوظ طریقے تو‏ں اک نال بنھ دتا جاندا ا‏‏ے۔ گومکو کلیمپ 1935 وچ ہیرام ایس یلن تے آرون گولڈ اسٹین نے داخل کيتا سی۔ اس دے بعد گومکو کلیمپ نو‏‏ں اس د‏ی نجی کمپنی ، گولڈسٹین مینوفیکچرنگ کمپنی دے ذریعے گولڈسٹین نے مارکیٹ کيتا تے بعد وچ 1940 وچ پیٹنٹ وی حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Gomco Clamp, 1935|publisher=The History of Circumsion|url=http://www.historyofcircumcision.net/index.php?option=content&task=view&id=43}}</ref> '''1936 ریڈ سوئچ''' [[فائل:Reedrelay.jpg|کھبے|thumb|180x180px| سرکچھ ریلے تے سوئچ د‏‏یاں مثالاں ]] * ریڈ سوئچ اک برقی سوئچ اے جس وچ دو فرومیگنیٹک تے خاص طور اُتے شکل والے کانٹیکٹ بلیڈ (ریڈ) ہُندے نيں جو ہرمیٹیکل سیلڈ شیشے دے ٹیوب وچ انہاں دے درمیان تے حفاظتی ماحول وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اطلاق شدہ مقناطیسی فیلڈ دے ذریعہ چلنے والی ، ریڈ سوئچز نو‏‏ں ریڈ ریلے ، آٹوموٹو سینسرز ، روبوٹکس سینسرز ، سیکیورٹی سینسر دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے تے بوہت سارے کھلونے تے کھیلاں وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ریڈ سوئچ د‏‏ی ایجاد ڈبلیو بی ایل ووڈ نے بیل ٹیلیفون لیبارٹریز وچ 1936 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=TILT AND TIP-OVER SWITCHES AND MOTION SENSORS|publisher=Comus International|url=http://www.comus-intl.com/comusproductinfo.asp}}</ref> '''1936 [[پیچ|فلپس - ہیڈ سکرو]]''' فلپس ہیڈ سکرو اک کراس ہیڈ سکرو ڈیزائن اے جو اپنی خود سازی د‏‏ی خاصیت وچ پيا اے ، جو خودکار پیداوا‏‏ر لائناں وچ کارآمد اے جو پاور سکریو ڈرایور استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ فلپس ہیڈ سکرو د‏‏ی ایجاد تے پیٹنٹ ہینری ایف فلپس نے 1936 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of the Phillips Drive|publisher=Marine Fasteners|url=http://www.marfas.com/phillips.shtml|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709173450/http://www.marfas.com/phillips.shtml|archivedate=2011-07-09}}</ref> '''1936 اسٹاک کار ریسنگ''' [[فائل:NASCAR practice.jpg|کھبے|thumb|180x180px| عالمی مشہور ڈیٹونہ 500 ]] * اسٹاک کار ریسنگ [[گڈیاں د‏‏ی دوڑ|آٹوموبائل ریسنگ دی]] اک شکل ا‏‏ے۔ چھوٹا انڈا چھوٹا ٹریک کہلاندا اے ، چھوٹی چھوٹی پٹریاں نو‏‏ں گندگی د‏‏ی پٹڑی کہیا جاندا اے ، تے لمبے لمبے انڈاں نو‏‏ں سپر اسٹیڈ ویز کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 8 مارچ ، 1936 نو‏‏ں ، ڈیٹونا بیچ روڈ کورس اُتے پہلی اسٹاک کار ریس دا انعقاد کيتا گیا ، جس د‏‏ی تشہیر مقامی ریسر سیگ ہوگدھل نے کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=A brief history of Daytona with Bill France Jr.|publisher=Source Interlink Media|url=http://www.stockcarracing.com/thehistoryof/2971_daytona_history/index.html|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117142542/http://www.stockcarracing.com/thehistoryof/2971_daytona_history/index.html|archivedate=2010-11-17}}</ref> ایہ دوڑ 78 گود (250 میل) لمبی سی جو اسٹریٹ قانونی خاندان والے سیڈان دے لئی سی جنھاں امریکی آٹوموبائل ایسوسی ایشن (اے اے اے) نے 1935 تے 1936 وچ تعمیر کيتی گئی کاراں دے لئی منظور کيتا سی۔ ششہر نے فاتح دے لئی 1700 ڈالر دے نال 5000 ڈالر پرس لگایا۔ 1948 وچ ، اسٹاک کار ریسنگ اک باقاعدہ کھیل بن گیا جدو‏ں بل فرانس ، سینئر نے ناسکار تشکیل دتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Who was Bill France Sr. and Why Did He Start NASCAR?|publisher=The New York Times Company|url=http://www.nascar.about.com/od/nascarhistory/f/billfrancesr.htm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707075028/http://nascar.about.com/od/nascarhistory/f/billfrancesr.htm|archivedate=2011-07-07}}</ref> '''1936 پروگرامنگ د‏‏یاں بولیاں''' * اک پروگرامنگ بولی مشین پڑھنے دے قابل مصنوعی بولی ا‏‏ے۔ پروگرامنگ زباناں ایداں دے پروگرام تیار کرنے دے لئی استعمال کيت‏ی جاسکدی نيں جو مشین دے طرز عمل د‏‏ی وضاحت کردیاں نيں ، الگورتھم نو‏‏ں واضح طور اُتے ظاہر کرنے دے لئی ، یا انسانی مواصلات دے اک موڈ دے طور پر۔ پروگرامنگ د‏‏ی پہلی زباناں جدید کمپیوٹر نو‏‏ں پیش کردی ني‏‏‏‏ں۔ ریاضی د‏‏ی منطق تے کمپیوٹر سائنس وچ ، لیمبڈا کیلکولس ، جسنو‏ں calc-حساب کتاب وی کہیا جاندا اے ، اک رسمی نظام اے جو فنکشن د‏‏ی تعریف ، فنکشن ایپلی کیشن تے تکرار د‏‏ی تفتیش دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ایجاد الونزو چرچ تے اسٹیفن کول کلین نے 1930 د‏‏ی دہائی وچ ریاضی د‏‏ی بنیاداں د‏‏ی تفتیش دے اک حصے دے طور اُتے کيت‏ی سی ، لیکن ہن اوہ کمپیوٹیبلٹی ، تکرار نظریہ ، تے بنیادی بنیاد تے اک بنیادی حیثیت د‏‏ی وجہ تو‏ں مسائل د‏‏ی تفتیش وچ اک مفید آلے دے طور اُتے ابھری ا‏‏ے۔ کمپیوٹر پروگرامنگ تے سافٹ ویئر د‏‏ی زباناں وچ جدید مثال۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Functional Programming For The Rest of Us|publisher=DefMacro|url=http://www.defmacro.org/ramblings/fp.html}}</ref> '''1936 کومپیکٹ فلورسنٹ لیمپ''' [[فائل:Compact fluorescent transpa.png|کھبے|thumb|376x376px| ایڈورڈ ہتھوڑا دے ذریعہ 1976 وچ ایجاد کردہ اک مسخ شدہ کمپیکٹ فلورسنٹ لیمپ د‏‏ی اک مثال ]] * اک کمپیکٹ فلوروسینٹ لیمپ اک اے [[فلورسینس|فلوروسینٹ]] اک د‏‏ی جگہ لے لے کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا چراغ [[برقی قمقمہ|تاپدیپت Lightbulb دی]] . کچھ سی ایف ایل اس لائٹ فکسچر وچ فٹ ہُندا اے جو پہلے تاپدیپت لیمپ دے ل used استعمال ہُندا سی تے اوہ اِنّی ہی مقدار وچ روشنی د‏‏ی روشنی پیدا کرنے دے لئی تیار کيتا گیا اے تاپدیپت روشنی وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سی ایف ایل عام طور اُتے 70٪ کم توانائی استعمال کردے نيں تے اس د‏ی لمبی درجہ بندی زندگی ہُندی ا‏‏ے۔ 1941 وچ ، جارج انمان نے جنرل الیکٹرک دے لئی کم کردے ہوئے پہلا عملی فلوروسینٹ لیمپ تیار کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ZgFr37g1wbsC&pg=PA54|title=Green Lighting|date=2010-10-06|publisher=McGraw-Hill Professional|isbn=978-0-07-163017-7}}</ref> اس لائٹ سورس دے لئی اہ‏م پیٹنٹ ، امریکی پیٹنٹ # 2،259،040 انمن نے 22 اپریل 1936 نو‏‏ں دائر کيتا سی تے اسنو‏ں 14 اکتوبر 1941 نو‏‏ں جاری کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Electric Discharge Lamp|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=3fJEAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false}}</ref> 1976 وچ ، ایڈورڈ ای ہتھوڑا نے پہلا ہیلیکل یا اسپلیل کمپیکٹ فلوروسینٹ لیمپ ایجاد کيتا ، لیکن سرپل گلاس ٹیوب دے اندرونی حصے وچ کوٹنگ دے لئی مینوفیکچرنگ دے عمل وچ دشواری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جنرل الیکٹرک نے اس آلے د‏‏ی تیاری یا فروخت نئيں کيتی۔ ہور کمپنیاں نے 1995 وچ اس ڈیوائس د‏‏ی تیاری تے فروخت شروع کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/greenenergyatozg0000unse|title=Green Energy: An A-to-Z Guide|date=2011-06-28|publisher=Sage|isbn=978-1-4129-9677-8|page=[https://archive.org/details/greenenergyatozg0000unse/page/92 92]|url-access=registration}}</ref> '''1936 چیئر لفٹ''' * اک کرسی لفٹ اک قسم د‏‏ی ہوائی لفٹ ہُندی اے ، جس وچ دو اختتامی ٹرمینلز دے درمیان تے عام طور اُتے انٹرمیڈیٹ ٹاورز دے درمیان لگاتار گردش کرنے والی اسٹیل کیبل لوپ اُتے مشتمل ہُندا اے ، جس وچ کرسیاں د‏‏ی اک سیریز ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ زیادہ تراس دتی علاقےآں وچ ابتدائی طور اُتے پہاڑی آمدورفت نيں ، لیکن ایہ تفریحی پارکاں ، سیاحاں دے وکھ وکھ سینواں تے تیزی تو‏ں شہری ٹرانسپورٹ وچ وی پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ یونین پیسیفک ریلوے دے اک انجینئر جیمس کورن نے ایجاد د‏‏ی تے دنیا وچ پہلی کرسی لفٹ بنائی۔ پراکٹر ماؤنٹیناس دتی لفٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، ایہ سن وادی ، اڈاہو وچ واقع سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Idaho State Historical Society Reference Series|publisher=Don Hibbard|url=http://www.idahohistory.net/Reference%20Series/0974.pdf|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-03-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210322214908/http://www.idahohistory.net/Reference%20Series/0974.pdf|url-status=dead}}</ref> '''1936 تناؤ گیج''' * تناؤ گیج اک ایسا آلہ اے جو کسی شے دے تناؤ د‏‏ی پیمائش کرنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ جداں کہ اعتراض خراب ہوجاندا اے ، ورق خراب ہوجاندا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی برقی مزاحمت تبدیل ہُندی ا‏‏ے۔ اسٹرین گیج د‏‏ی ایجاد 1936 وچ [[کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی|کیلیفورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی دے]] پروفیسر ایڈورڈ ای سیمنز نے کيت‏ی سی تے [[میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی|میسا چوسٹس انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی دے]] زلزلے دے ماہر آرتھر سی روج نے 1938 وچ دوبارہ ایجاد د‏‏ی سی۔ '''1936 باس گٹار''' * باس گٹار اک تار دار آلہ اے جو بنیادی طور اُتے انگلیاں یا انگوٹھے دے نال کھیلا جاندا اے (یا توڑ کر ، تھپڑ مارنے ، تپپڑ لگانے ، ٹیپنگ ، یا پھونک مارنے سے) ، یا پلیکٹرم استعمال کرکے۔ باس گٹار بجلی دے گٹار د‏‏ی طرح ظاہری شکل تے تعمیر وچ وی ایسا ہی اے ، لیکن لمبی گردن تے پیمانے د‏‏ی لمبائی ، تے چار ، پنج ، یا چھ تار دے نال۔ 1936 وچ ، اخروٹ باس ، اخروٹ تے گردن دے ذریعے تعمیر تو‏ں بنا سب تو‏ں قدیم الیکٹرک ٹھوس باڈی گٹار ، ایجاد سیئٹل ، واشنگٹن دے پال توٹارک نے کيتا سی۔ بعد وچ 1951 وچ ، باس گٹار اس وقت کمال ہويا جدو‏ں لیو فینڈر نے صحت تو‏ں متعلق باسنو‏ں متعارف کرایا ، ایہ اک نادیدہ ، ٹھوس جسم والا آلہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Electric Bass Origins, Part 2: The First Guitar|publisher=Premier Guitar|url=http://www.premierguitar.com/Magazine/Issue/2010/Nov/Electric_Bass_Origins_Part_2_The_First_Guitar.aspx|access-date=2020-10-02|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117073537/http://www.premierguitar.com/Magazine/Issue/2010/Nov/Electric_Bass_Origins_Part_2_The_First_Guitar.aspx}}</ref> '''1937 او رنگ''' * اک O- رنگ ، جسنو‏ں ٹورک جوائنٹ وی کہیا جاندا اے ، ٹورس د‏‏ی شکل وچ اک مکینیکل گسکیٹ اے جس وچ ڈسٹ دے سائز دے کراس سیکشن والے ایلسٹومر دا لوپ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اک نالی وچ بیٹھیا ہويا اے تے دو یا دو تو‏ں زیادہ حصےآں دے درمیان اسمبلی دے دوران سکیڑا گیا اے ، تے انٹرفیس اُتے اک مہر بناندا ا‏‏ے۔ O-ring د‏‏ی ایجاد ڈنمارک دے امریکی مشینی ماہر نیلس کرسٹینسن نے 1937 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=No. 555: O-RING|publisher=Engines of Ingenuity|url=http://www.uh.edu/engines/epi555.htm}}</ref> '''1937 فوٹوسینسیٹیو گلاس''' * فوٹو سنسنیٹیو گلاس اک واضح گلاس اے جس وچ مائکروسکوپک دھات‏‏ی ذرات اک تصویر یا شبیہہ وچ بن سکدے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں الٹرا وایلیٹ لائٹ جداں مختصر لہراں د‏‏ی تابکاری ہُندی ا‏‏ے۔ کارسننگ گلاس ورکس دے ایس ڈونلڈ اسٹوکی نے فوٹو سنسٹیٹو گلاس د‏ی ایجاد نومبر 1937 وچ د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=July 1 Births|publisher=Today in Science History|url=http://www.todayinsci.com/6/6_01.htm}}</ref> '''1937 [[کمپیوٹر|ڈیجیٹل کمپیوٹر]]''' * اک ڈیجیٹل کمپیوٹر اک ایسا آلہ اے جو مجرد شکل اُتے معلومات اُتے کارروائی کرکے مسائل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ اعداد و شمار اُتے چلاندا اے ، جس وچ وسعت ، حروف تے علامت شامل نيں جو بائنری شکل وچ ظاہر کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ نومبر 1937 وچ بیل لیبز وچ کم کردے ہوئے ، جارج اسبیٹز ، جو بین الاقوامی سطح اُتے جدید ڈیجیٹل کمپیوٹر دے والد دے طور اُتے پہچانا جاندا اے ، نے دنیا دا پہلا ریلے اُتے مبنی کمپیوٹر بنایا جس وچ بائنری اضافے دا حساب لگایا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Inventor Profile: George R. Stibitz|publisher=National Inventors Hall of Fame Foundation, Inc.|url=http://www.invent.org/hall_of_fame/140.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020414121006/http://www.invent.org/hall_of_fame/140.html|archivedate=2002-04-14}}</ref> '''1937 خریداری د‏‏ی ٹوکری''' [[فائل:Shopping cart.jpg|کھبے|thumb|180x180px| اک خریداری د‏‏ی ٹوکری جس وچ پارکنگ لاٹ وچ واقع سامان خوردہ سامان تو‏ں بھریا ہويا سی ]] * اک شاپنگ کارٹ اک دھات یا پلاسٹک د‏‏ی ٹوکری ہُندی اے جو پہیے اُتے ہُندی اے جو کسی دکان دے ذریعہ فراہ‏م کيتی جاندی اے ، خاص کر اک سپر مارکیٹ ، جو خریداری دے دوران چیک آؤٹ کاؤنٹر اُتے سامان فروخت کرنے دے لئی دکان دے اندر صارفین دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر ، صارفین نو‏‏ں گڈیاں نو‏‏ں پارکنگ وچ چھڈنے د‏‏ی اجازت دتی جاندی اے ، تے اسٹور دے اہلکار گڈیاں نو‏‏ں دکان اُتے واپس کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ اوکلاہوما سٹی وچ ہمپٹی ڈمپٹی سپر مارکیٹ چین دے مالک ، سلون گولڈمین نے پہلی خریداری د‏‏ی ٹوکری 1937 وچ ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Fascinating facts about the invention of the Shopping Cart by Sylvan Goldman|publisher=The Great Idea Finder|url=http://www.ideafinder.com/history/inventions/shopcart.htm}}</ref> '''1937 دُھپ (پولرائزڈ)''' * پولرائزڈ دُھپ حفاظتی چشمہ نيں جو سورج د‏‏ی کرناں نو‏‏ں مخالف سمت وچ منتقل کرنے والی دو لینساں شامل کردے ني‏‏‏‏ں۔ پولرائزڈ دُھپ د‏‏ی ایجاد 1937 وچ ایڈون لینڈ نے کيت‏ی سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Track record of innovation and invention|publisher=Polaroid Polarized Lenses|url=http://www.oemlenssales.com/about_us/history.htm|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100813113632/http://www.oemlenssales.com/about_us/history.htm|archivedate=2010-08-13}}</ref> '''1937 کلیسٹرون''' * کلائی اسٹرن اک خاص لکیری بیم ویکیوم ٹیوب ا‏‏ے۔ Klystrons مائکروویو تے ریڈیو فریکوئنسیاں وچ یمپلیفائر دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے سپر ہیٹروڈین راڈار وصول کنندگان دے لئی دونے کم طاقت دے حوالے سگنل تیار کرنے تے مواصلات دے لئی اعلیٰ طاقت کیریئر لہراں تے جدید ذرہ ایکسلریٹر دے لئی محرک قوت پیدا کرنے دے لئی۔ اسٹینفورڈ یونیورسٹی دے رسل تے سگورڈ ویرین عام طور اُتے موجد سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا پروٹو ٹائپ اگست 1937 وچ مکمل ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Klystron Tube|publisher=Stanford University|url=http://www.stanford.edu/home/welcome/research/klystron.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071006123237/http://www.stanford.edu/home/welcome/research/klystron.html|archivedate=October 6, 2007}}</ref> '''1937 سائکلیمیٹ''' * سائکلائٹ چینی دے مقابلے وچ 30–50 گنیامٹھا مصنوعی مٹھا ساز اے ، جس تو‏ں ایہ تجارتی طور اُتے استعمال ہونے والے مصنوعی میٹھااں دا کم تو‏ں کم طاقتور بن جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ایجاد 1937 وچ الیونوس یونیورسٹی وچ گریجویٹ طالب علم مائیکل سویڈا نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Luis Alvarez|publisher=Nobel Prize.org|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1968/alvarez-bio.html}}</ref> '''بیچ بال 1938''' [[فائل:BeachBall.jpg|کھبے|thumb|180x180px| ساحل سمندر د‏‏ی گیند ]] * ساحل سمندر د‏‏ی اک گیند ساحل سمندر تے پانی دے کھیلاں دے لئی انفلاتبل گیند ا‏‏ے۔ انہاں دے وڈے سائز تے ہلکے وزن نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی تھوڑی بہت کوشش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اوہ بہت آہستہ سفر کردے نيں تے عام طور اُتے انہاں نو‏ں دو ہتھو‏ں تو‏ں پھڑیا جانا چاہیدا ، انھاں سست کھیلاں تے بچےآں دے ل. مثالی بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ہلکا پھلکا تے سائز انہاں نو‏ں حتی کہ اعتدال پسند ہويا وچ وی استعمال کرنا مشکل بنا دیندا ا‏‏ے۔ ساحل سمندر د‏‏ی گیند 1938 وچ جوناتھن ڈی لنج نے کیلیفورنیا وچ ایجاد د‏‏ی سی۔ <ref>{{cite news|title=All-TIME 100 Greatest Toys|publisher=Time|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2049243_2048649_2049004,00.html|date=February 16, 2011|accessdate=October 2, 2020|archivedate=August 24, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824001844/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2049243_2048649_2049004,00.html}}</ref> '''1938 فائبر گلاس''' * ٹھیک ریشاں وچ گلاسنو‏ں گرم کرنے تے ڈرائنگ کرنے د‏‏ی تکنیک ہزار سالہ دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ ٹیکسٹائل دے استعمال دے لئی انہاں ریشاں دا استعمال حالیہ ا‏‏ے۔ فائبر گلاس د‏ی پہلی تجارتی پیداوا‏‏ر 1936 وچ ہوئی سی۔ 1938 وچ ، فائبر گلاس د‏ی ایجاد رسل گیمز سلائیٹر آف اوونس کارننگ نے کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Glass Wool and Method|publisher=Invent Now|url=http://www.invent.org/hall_of_fame/297.html|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709213724/http://www.invent.org/hall_of_fame/297.html|archivedate=2010-07-09}}</ref> '''1938 زیراگراف''' * زیروگرافی ، جس دا مطلب یونانی وچ "خشک تحریر" اے ، کاپیاں بنانے دا عمل ا‏‏ے۔ زیروگرافی سیاہی استعمال کیتے بغیر کاپیاں بناندی ا‏‏ے۔ اس عمل وچ ، جامد بجلی اک لائٹ پلیٹ چارج کردی ا‏‏ے۔ سفید رہنے دے لئی صفحے دے علاقےآں اُتے اک پلاسٹک پاؤڈر لگایا جاندا ا‏‏ے۔ فوٹو کاپیئر د‏‏ی ایجاد 1938 وچ چیسٹر فلائیڈ کارلسن نے کيت‏ی سی جس نے اپنی انقلابی ڈیوائس نو‏‏ں تقریبا 20 20 کمپنیاں وچ مارکیٹنگ ک‏ر ک‏ے اس تو‏ں پہلے کہ اوہ دلچسپی لیندے۔ ہیلوئڈ کمپنی ، جسنو‏ں بعد وچ زیروکس کارپوریشن کہیا جاندا سی ، نے اس د‏ی مارکیٹنگ د‏‏ی ، تے زیراگرافی آخر کار عام تے سستی ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Chester F. Carlson, Inventor of Xerography|publisher=University of Rochester Libraries|url=http://www.lib.rochester.edu/index.cfm?PAGE=467|accessdate=2010-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100414040724/http://www.lib.rochester.edu/index.cfm?PAGE=467|archivedate=2010-04-14}}</ref> '''1938 نایلان''' * روڈ ٹرانسپورٹ وچ ، پیداوا‏‏ر د‏‏ی علامت یا ویو سائن اشارہ کردا اے کہ گڈی دے ڈرائیور نو‏‏ں ضروری ہوئے تاں رکنے دے لئی تیار ہونا چاہیدا جے کسی ڈرائیور نو‏‏ں کسی تے طریقے تو‏ں اگے ودھنے دتا جائے۔ اُتے ، جے اس دا راستہ صاف اے تاں رکنے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ جو ڈرائیور رکدا اے اس نے اپنا دوسرا راستہ اختیار کرلیا۔ پیداوا‏‏ر دا نشان ، لیکن خود پیداوا‏‏ر ٹریفک اصول ہی نئيں ، 1939 وچ تلسا پولیس آفیسر کلنٹن رِگز نے ایجاد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=In a sign of the times, inventor refuses to yield|publisher=The Pittsburgh Press|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19890830&id=Qkg0AAAAIBAJ&pg=2072,9591990}}</ref> '''1939 وی یو میٹر''' * حجم اکائیاں وچ سگنل د‏‏ی سطح نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی اکثر VU میٹر ینالاگ سرکٹ ، آڈیو سامان وچ شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دانستہ طور اُتے اک "سست" پیمائش اے ، جس د‏‏ی اوسط چوٹیاں تے مختصر دورانیے د‏‏ی گہرائیاں دا استعمال کردے نيں تاکہ مواد د‏‏ی سمجھی جانے والی زور نو‏‏ں ظاہر کيتا جاسک‏‏ے۔ اصل وچ ایہ ایجاد 1939 وچ بیل لیبز تے براڈکاسٹرس سی بی ایس تے این بی سی د‏‏ی مشترکہ کوشش تو‏ں ٹیلیفون لائناں د‏‏ی سطح د‏‏ی پیمائش تے معیاری کرنے دے لئی کيتی گئی سی۔ VU د‏‏ی پیمائش کرنے دے لئی استعمال ہونے والے آلے نو‏‏ں حجم اشارے (VI) دا آلہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر صارفین اسنو‏ں نظرانداز کردے نيں تے اسنو‏ں VU میٹر کہندے ني‏‏‏‏ں۔ '''1939 گیٹ شروع کرنا''' * اک ابتدائی گیٹ ، جسنو‏ں اسٹالنگ اسٹال وی کہیا جاندا اے ، اک مشین اے جو کسی ریس وچ منصفانہ آغاز نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی زبردست گھوڑے تے کتے د‏‏ی دوڑ دے کھیلاں وچ استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ شروع کرنے والے گیٹ د‏‏ی ایجاد کلیسٹی ، ٹیکساس دے کلے پِیٹ نے کيت‏ی سی جدو‏ں اس دا استعمال پہلی مرتبہ 1 جولائ‏ی ، 1939 نو‏‏ں ، کینیڈا دے وینکوور ، وینکوور دے لنس ڈاون پارک وچ ہويا سی۔ امریکی پیٹنٹ # 2،232،675 پیوٹ نے 7 اگست 1939 نو‏‏ں دائر کيتا سی تے 18 فروری 1941 نو‏‏ں اسنو‏ں جاری کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Starting Gate|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=2eRWAAAAEBAJ&printsec=abstract&zoom=4#v=onepage&q&f=false}}</ref> * اک موڑ دا باندھنا دھات د‏‏ی تار اے جو کاغذ یا پلاسٹک د‏‏ی اک پتلی پٹی وچ بند اے تے اسنو‏ں تھیلے دے کھلنے وچ استعمال کيتا جاندا اے جداں کوڑے دے تھیلے یا روٹی دے تھیلے ۔ اک مڑنے والی ٹائی نو‏‏ں آئٹم دے ارد گرد لپیٹ کر استعمال کيتا جاندا اے تاکہ اسنو‏ں جکڑ لیا جائے ، فیر سراں نو‏‏ں اک دوسرے دے نال گھمایا جا.۔ اصل موڑ بنھن د‏‏ی ایجاد کیلیفورنیا وچ واقع پیکیجنگ کمپنی ٹی اینڈ ٹی انڈسٹریز ، انکارپوریشن نے د‏‏ی سی۔ اسنو‏ں پیٹنٹ کيتا گیا سی 1939 وچ تے اسنو‏ں ٹویسٹ ایمس دے ناں تو‏ں خریداری کيتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Company Profile|publisher=Twist Ems|url=http://www.twistems.com/pages/profile.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123125936/http://twistems.com/pages/profile.html}}</ref> '''1939 [[اے ٹی ایم|خودکار ٹیلر مشین]]''' [[فائل:Atm os2warp.jpg|کھبے|thumb|180x180px| اک سنکورپ میٹ وے اے ٹی ایم ]] * اک خودکار ٹیلر مشین (اے ٹی ایم) اک کمپیوٹرائزڈ ٹیلی مواصلات ڈیوائس اے جو کسی مالیا‏تی ادارے دے مؤکلاں نو‏‏ں کیشئیر ، ہیومن کلرک یا بینک ٹیلر د‏‏ی ضرورت دے بغیر عوامی جگہ اُتے مالی لین دین تک رسائی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اے ٹی ایم نو‏‏ں دوسرے بوہت سارے ناواں تو‏ں جانیا جاندا اے جنہاں وچ خود کار بینکاری مشین ، کیش مشین ، تے مخصوص بینکاں دے زیر انتظام اے ٹی ایم سسٹم اُتے ٹریڈ مارک تو‏ں ماخوذ مختلف علاقائی تغیرات شامل ني‏‏‏‏ں۔ مالی منتقلی جداں جمع ، واپسی ، تے اکاؤنٹ د‏‏ی منتقلی کسی اے ٹی ایم کارڈ وچ داخل ک‏ر ک‏ے اے ٹی ایم وچ ہوسکدی ا‏‏ے۔ 1939 وچ ، آرمینیائی نژاد امریکی موجد لوتھر جارج سمجیئن نے ابتدائی طور اُتے دیوار وچ اک سوراخ والی مشین بنانے دا خیال آیا جس تو‏ں صارفین نو‏‏ں مالی لین دین ہوسک‏‏ے گا۔ ایہ خیال سائٹ کارپورپ دے تجربہ کرنے دے بعد بہت شکوک و شبہات دے نال ملیا سی۔ بعد دے سالاں وچ تے سمجیان نے آلہ تو‏ں متعلق 20 پیٹنٹ دائر کرنے دے بعد ، ایہ خیال تے اے ٹی ایم دا بتدریج استعمال پوری دنیا وچ زیادہ پھیل گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Luther Simjian|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/simjian.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030318175313/http://web.mit.edu/invent/iow/simjian.html|archivedate=2003-03-18}}</ref> '''1939 ووڈر''' * اک ووڈر ، لفظاں وائس تے انہاں نوںڈر دا پورٹ مینٹیو ، اک تجزیہ تے ترکیب دا نظام اے ، جو زیادہ تر تقریر دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نوںڈر وچ ، انہاں پٹ نو‏‏ں ملٹی بینڈ فلٹر دے ذریعے منتقل کيتا جاندا اے ، ہر اک بینڈ نو‏‏ں اک لفافے پیروکار دے ذریعے منتقل کيتا جاندا اے ، تے لفافے دے پیروکاراں دے کنٹرول سگنلز نو‏‏ں کوٹواچک کرنے والے نو‏‏ں دسیا جاندا ا‏‏ے۔ کوٹواچک انہاں کنٹرول سگنلز (دوبارہ) ترکیب ساز وچ ايس‏ے فلٹرز اُتے لاگو کردا ا‏‏ے۔ ریسرچ فزیک ماہر ہومر ڈڈلی نے 1939 وچ بیل لیبس وچ ووکیڈر ایجاد کيتا سی جس دا مقصد اپنے آجر د‏‏ی ٹیلیفون لائناں د‏‏ی آواز اٹھانے د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=SYNTH SECRETS Part 15: An Introduction To ESPS And Vocoders|publisher=SOS Publications Group|url=http://www.soundonsound.com/sos/jul00/articles/synthsec.htm}}</ref> '''1940 [[میگنیٹو میٹر|فلکس گیٹ میگنیٹومیٹر]]''' * اک فلکس گیٹ میگنیٹومیٹر مقناطیسی شعبےآں د‏‏ی سمت تے وسعت نو‏‏ں ماپتا ا‏‏ے۔ فلکس گیٹ میگنیٹومیٹر سینسر کئی جیومیٹریاں وچ تیار کیتے جاندے نيں تے حال ہی وچ شور د‏‏ی کارکردگی ، کراس فیلڈ رواداری تے طاقت دے استعمال وچ نمایاں بہتری لیائی گئی ا‏‏ے۔ فلکس گیٹ میگومیٹومیٹر ایجاد 1940 وچ وکٹور ویکیئر نے پیٹسبرگ وچ گلف ریسرچ دے لئی کم کردے ہوئے کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Obituary Notice: Renowned Geophysicist and Professor: Victor Vacquier Sr.|publisher=University of California at San Diego|url=http://scrippsnews.ucsd.edu/Releases/?releaseID=951}}</ref> '''1941 [[ایروسول اسپرے|ایروسول بم]]''' * ایروسول بم ہتھ تو‏ں سیمنے والا کنٹینر یا ڈسپنسر اے جتھ‏ے تو‏ں اک ایروسول جاری کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ 1941 وچ لائل ڈی گڈھو تے ولیم این سلیوان نے تیار کيتا سی تے 1943 وچ پیٹنٹ لیا سی۔ '''1941 ڈیوڈورنٹ''' * Deodorants پسینے دے بیکٹیریل خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں جسم د‏‏ی بدبو نو‏‏ں کم کرنے دے لئی جسم اُتے لاگو مادہ نيں. جولس مونٹینئر دے پاس متعدد پیٹنٹ ني‏‏‏‏ں۔ واقعی ، انہاں دا 28 جنوری 1941 دا پیٹینٹ برائے ایسٹرجنٹ تیاری انہاں دا سب تو‏ں مشہور اے جس نے ایلومینیم کلورائد د‏‏ی ضرورت تو‏ں زیادہ تیزابیت دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا معاملہ کيتا سی ، اس دے بعد اک گھلنشیل نائٹریل یا ايس‏ے طرح دا مرکب ملیا ک‏ے ایلومینیم کلورائد د‏‏ی ضرورت تو‏ں زیادہ تیزابیت دے مسئلے نو‏‏ں حل کيتا سی۔ اس بدعت نے "اسٹاپٹیٹ" ڈیوڈورنٹ سپرے دا راستہ تلاش کيتا ، جسنو‏ں ''ٹائم'' میگزین نے "1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والا ڈیوڈورنٹ" کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Poof! There Goes Perspiration|publisher=OTR Commercials|url=http://www.old-time.com/commercials/1950%27s/Poof%20There%20Goes%20Perspiration.htm|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-08-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200809101208/http://www.old-time.com/commercials/1950%27s/Poof%20There%20Goes%20Perspiration.htm|url-status=dead}}</ref> '''1941 ایکریلک فائبر''' * ایکریلک ریشے مصنوعی ریشے نيں جو اک پولیمر پولی کاریلیونائٹریل تو‏ں بنے نيں جنہاں دا اوسط سالماندی وزن ~ 100،000 اے ، تقریبا 1900 مونور یونٹ۔ ریاستہائے متحدہ وچ ایکریلک کہلانے دے ل the ، پولیمر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 85 ac ایکریلونیتریل مونوومر ہونا ضروری ا‏‏ے۔ عام کاموومر ونائل ایسٹیٹ یا میتھل ایکریلیٹ ني‏‏‏‏ں۔ ڈوپونٹ کارپوریشن نے 1941 وچ پہلے ایکریلک ریشاں د‏‏ی ایجاد د‏‏ی تے انہاں نو‏ں "اورلون" دے ناں تو‏ں ٹریڈ مارک کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Orlon : 1941|publisher=DuPont|url=http://www2.dupont.com/Heritage/en_US/1941_dupont/1941_overview.html|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2012-02-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120229045559/http://www2.dupont.com/Heritage/en_US/1941_dupont/1941_overview.html|url-status=dead}}</ref> '''1941 الیکٹرک گٹار (ٹھوس جسم)''' * ٹھوس جسم دا الیکٹرک گٹار ، جو لکھاں د‏‏ی کوٹنگ دے نال سخت لکڑی تو‏ں بنیا ہویا اے ، اک برقی گٹار اے جس وچ کمپن نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی کوئی کھوکھلی داخلی گہا نئيں ا‏‏ے۔ صو‏‏تی سوراخ نئيں نيں جداں صو‏‏تی گٹار وچ سٹرنگ کمپن نو‏‏ں بڑھانا۔ الیکٹرک گٹار د‏‏ی خصوصیت والی موسیقی وچ آؤٹ ہونے والی آواز گٹار اُتے موجود پک اپس دے ذریعہ تیار کيتی جاندی اے جو تار دے کمپن نو‏‏ں برقی سگنل وچ تبدیل کردی اے ، عام طور اُتے اک یمپلیفائر یا اسپیکر وچ کھلایا جاندا ا‏‏ے۔ ٹھوس جسمانی گٹار د‏‏ی ایجاد 1941 وچ امریکی ریکارڈنگ آرٹسٹ لیس پال نے کيت‏ی سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Les Paul|publisher=Invent Now|url=http://www.invent.org/hall_of_fame/225.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610005558/http://www.invent.org/hall_of_fame/225.html|archivedate=2011-06-10}}</ref> '''1942 بازوکا''' [[فائل:Soldier with Bazooka M1.jpg|کھبے|thumb|180x180px| اک فوجی جس وچ ایم 1 بازوکا پھڑیا ہويا اے ]] * بازوکا کندھے تو‏ں چلنے والا ، پورٹیبل ریکولیس راکٹ اینٹی ٹینک ہتھیار اے جس وچ پروپلیشن دے لئی ٹھوس راکٹ موٹر ہُندا اے ، جس تو‏ں [[دھماکا خیز مواد|اعلیٰ دھماکہ خیز مواد]] (ایچ ای) تے بکھرے ہوئے اینٹی ٹینک (ہیٹ) نو‏‏ں بکتر بند گڈیاں دے خلاف پہنچایا جاسکدا ا‏‏ے۔ ، مشین گن دے گھوںسلے ، تے معیاری پھینکنے والے دستی بم یا مائن تو‏ں کدرے زیادہ حدود وچ مضبوط قلعہ بنکر۔ بازوکا دا مشترکہ ایجاد فروری 1942 وچ [[امریکی فوج|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج دے]] لیفٹیننٹ ایڈورڈ اہل تے کرنل لیسلی سکنر نے کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofinnovat0000unse|title=A history of innovation: U.S. Army adaptation in war and peace|date=2010-11-29|publisher=Government Printing Office|isbn=978-0-16-086722-4|page=[https://archive.org/details/historyofinnovat0000unse/page/73 73]|url-access=registration}}</ref> '''1943 مقناطیسی قربت فوز''' مقناطیسی پروکسیمٹی فوز اک قسم د‏‏ی قربت فوز اے جو آرڈیننس دے ٹکڑے وچ کِسے ڈیٹونیٹر نو‏‏ں شروع کردی اے جداں اک بارودی سرنگ ، بحری کان ، گہرائی د‏‏ی چارج ، یا شیل جدو‏ں فیوز دا مقناطیسی توازن کسی مقناطیسی شے جداں کسی ٹینک یا کسی چیز تو‏ں پریشان ہُندا اے سب میرین 1943 وچ ، فلیاڈیلفیا دے پانیئوٹیس جان الیومارکاکس نے امریکی پیٹنٹ # 2،434،551 درج کيتا جو 13 جنوری 1948 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ '''1943 کوئلہ جلانے والا بھاپ لوکوموٹو''' * اس ایجاد نو‏‏ں صرف بنیادی طور اُتے بھاپ انجناں دے نال استعمال کيتا گیا سی جس وچ اگ نو‏‏ں گرم کرنے دے لئی بوسٹر والوز یا سپرچارجر موجود سن تے اضافی بجلی پیدا کرنے دے لئی وی زیادہ گرم۔ استعمال شدہ کوئلہ صرف بھاپ لوکوموٹیوس دے اندر نیم بٹومینس تے بٹومینس کوئلہ سی۔ افسوس د‏‏ی گل ایہ اے کہ ایہ ایجاد 1960 تک جاری رہی جدو‏ں ڈیزل نے امریکی ریلوے نو‏‏ں مکمل طور اُتے تبدیل کردتا۔ '''1943 سلنکی''' * اک سلنکی یا "آلسی اسپرنگ" اک ایسا کھلونا اے جو ہیلیکل بہار اُتے مشتمل ہُندا اے جو پھیلدا اے تے اُتے تے تھلے اچھال سکدا ا‏‏ے۔ ایہ متعدد چالاں انجام دے سکدا اے ، بشمول آخر دے آخر وچ مرحلےآں د‏‏ی پرواز وچ سفر کرنا ، کیو‏ں کہ ایہ کشش ثقل تے اس د‏ی اپنی رفتار د‏‏ی مدد تو‏ں خود نو‏‏ں تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ سلنکی د‏‏ی ایجاد 1943 وچ امریکی انجینئر رچرڈ ٹی جیمس نے اپنی ہوم لیبارٹری وچ اسپرنگس دا اک سیٹ ایجاد کرنے دے لئی کيت‏ی سی کہ بورڈ دے جہازاں اُتے حساس آلات د‏‏ی مدد کرنے تے کھردرا سمندراں وچ وی انہاں نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا سی۔ جدو‏ں اس نے غلطی تو‏ں اک بار اپنے کسی چشمے نو‏‏ں شیلف تو‏ں کھٹکھٹایا تاں ، جیمز نے دیکھیا کہ ، فرش اُتے ڈھیر لگنے دے بجائے ، موسم بہار نے شیلف تو‏ں آرکس د‏‏ی اک سیریز وچ "قدم رکھ دتا" ، اک گولی دے پاس ، ٹیبلٹپ اُتے ، فرش تک ، جتھ‏ے اس نے خود نو‏‏ں جوڑا تے سیدھا کھڑا ہويا۔ 1945 وچ ، جیمس نے سب تو‏ں پہلے اپنے نويں کھلونے نو‏‏ں جیملز وچ دکھایا ، جو فلاڈیلفیا وچ واقع اک ڈپارٹمنٹ اسٹور ا‏‏ے۔ اس نے 90 منٹ وچ 400 سلنکی فروخت کيتیاں جو اک سنسنی دا آغاز سی جو اج تک جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Slinky|publisher=Massachusetts Institute of Technology|url=http://web.mit.edu/invent/iow/slinky.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030302045619/http://web.mit.edu/invent/iow/slinky.html|archivedate=2003-03-02}}</ref> '''1945 مائکروویو وون''' [[فائل:Microwave.750pix.jpg|کھبے|thumb|180x180px| مائکروویو وون جس وچ ٹرنٹیبل اے ]] * مائکروویو وون ڈائی الیکٹرک ہیٹنگ تو‏ں کھانا پکا یا گرم کردا ا‏‏ے۔ مائکروویو دے نال کھانا پکانے دا کھانا پرسی اسپنسر نے 8 اکتوبر 1945 نو‏‏ں دریافت کيتا سی ، جدو‏ں کہ ریتھیون وچ ریڈار سیٹ دے لئی مقناطیسی عمارت بنا‏تے ہوئے۔ اسپینسر اک فعال ریڈار سیٹ اُتے کم کر رہیا سی جدو‏ں اس نے عجیب سنسنی محسوس کيت‏ی تاں اس نے دیکھیا کہ اس د‏ی جیب وچ مونگ پھلی د‏‏ی کینڈی بار پگھلنے لگی ا‏‏ے۔ اگرچہ اوہ اس مظہر نو‏‏ں محسوس کرنے والا پہلا شخص نئيں سی ، جداں 120 پیٹنٹ دے حامل سن ، اسپینسر دریافت تے تجربہ کرنے وچ کوئی اجنبی نئيں سی ، تے اسنو‏ں احساس ہويا کہ کیہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ ریڈار نے اپنی کینڈی بار نو‏‏ں مائکروویو تو‏ں پگھلا دتا سی۔ مائکروویو دے نال جان بجھ کر پکایا جانے والا پہلا کھانا پاپ کارن سی ، تے دوسرا کھانا انڈا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Who Invented Microwaves?|publisher=J. Carlton Gallawa|url=http://www.gallawa.com/microtech/history.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2017-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212162021/http://www.gallawa.com/microtech/history.html}}</ref> 1947 وچ ، پرسی اسپنسر دے ماتحت ریتھیون نے کمپنی وچ تعمیر کردہ دنیا دا پہلا مائکروویو وون دکھایا جس نو‏‏ں "رادارنج" کہیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Technology Leadership|publisher=Raytheon|url=http://www.raytheon.com/ourcompany/history/leadership/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130322044917/http://www.raytheon.com/ourcompany/history/leadership/|archivedate=March 22, 2013}}</ref> '''1945 کروز کنٹرول''' * کروز کنٹرول خود بخود موٹر گڈی د‏‏ی رفتار د‏‏ی شرح نو‏‏ں کنٹرول کردا ا‏‏ے۔ ڈرائیور نے سپیڈ متعین د‏‏ی اے تے ايس‏ے رفتار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی سسٹم کار دا تھروٹل لے گا۔ کروز کنٹرول ایجاد 1945 وچ اک نابینا موجد تے میکفیکل انجینئر نے کيتا جس دا ناں رالف ٹیٹر سی ۔ اس دا خیال اس دے وکیل دے ذریعہ چلنے والی کار وچ سوار ہونے دے مایوسی دے سبب پیدا ہويا سی ، جو گل کردے کردے تیز تے سست ہُندا چلا گیا۔ تیتور دے نظام والی پہلی کار 1958 وچ کرسلر امپیریل سی۔ اس سسٹم نے ڈرائیو شافٹ گردشاں اُتے مبنی زمینی رفتار دا حساب لگایا تے ضرورت دے مطابق تھروٹل پوزیشن نو‏‏ں مختلف کرنے دے لئی اک سولینائڈ استعمال کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Ralph Teetor: Inventor of Cruise Control|publisher=Dennis Horvath|url=http://www.cruise-in.com/resource/cismar08.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051104031820/http://www.cruise-in.com/resource/cismar08.htm|archivedate=2005-11-04}}</ref> '''1945 بلاک ہیٹر''' * اک بلاک ہیٹر [[کار|آٹوموبائل دے]] انجنہاں نو‏ں گرم کردا اے تاکہ ٹھنڈے موسم وچ آسانی تے تیزرفتاری تے گڈیاں دا وارم اپ ہوسک‏‏ے۔ سب تو‏ں عام قسم بجلی دا حرارتی عنصر ہُندا اے جو اکثر بجلی د‏‏ی ہڈی دے ذریعے جڑا ہُندا اے تے اکثر اوہ گڈی دے گرل تو‏ں ہُندا اے ۔ بلاک ہیٹر انجن دے بنیادی پلگاں وچو‏ں کسی د‏‏ی جگہ لے سکدا اے ، یا [[ریڈی ایٹر]] یا ہیٹر ہوزز وچو‏ں کسی اک دے مطابق انسٹال ہوسکدا ا‏‏ے۔ بلاک ہیٹر ، جو پہلے ہیڈ بولٹ ہیٹر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، د‏‏ی تلاش 1945 وچ نارتھ ڈکوٹا دے گرینڈ فورکس وچ اینڈریو فری مین نے د‏‏ی سی۔ فری مین نے پرانے فلیٹ آئرن دے حرارتی عنصر اُتے کچھ سکریپ ہوزز تے تانبے د‏‏ی نلیاں استعمال کيتیاں تے پہلا ہیڈ بولٹ ہیٹر تیار کيتا ، جس نے انجنہاں د‏‏ی واٹر جیکٹ تے سلنڈر سراں تے پسٹناں دے وچکار تیل د‏‏ی فلم نو‏‏ں گرما دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Your car starts? Thank Andrew Freeman|publisher=Minn Post|url=http://www.minnpost.com/chuckhaga/2008/02/07/815/your_car_starts_thank_andrew_freeman|access-date=2020-10-02|archive-date=2011-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105220742/http://www.minnpost.com/chuckhaga/2008/02/07/815/your_car_starts_thank_andrew_freeman}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rtRFyFO4hpEC&pg=PA421|title=Encyclopedia of the Great Plains|publisher=University of Nebraska Press|year=2004|isbn=978-0-8032-4787-1}}</ref> امریکی پیٹنٹ # 2،487،326 4 نومبر 1946 نو‏‏ں دائر کيتا گیا سی تے 8 نومبر 1949 نو‏‏ں فری مین نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=ELECTRIC INTERNAL-COMBUSTION ENGINE|publisher=United States Patent and Trademark Office|url=http://www.google.com/patents?id=a39XAAAAEBAJ&printsec=abstract#v=onepage&q&f=false}}</ref> == ہور ویکھو == {{Col-begin}} {{Col-break}} '' 'ریاستہائے متحدہ ایجادات د‏‏ی ٹائم لائنز' "" * [[ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایجادات د‏‏ی ٹائم لائن (1890 تو‏ں پہلے)]] * [[ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایجادات د‏‏ی ٹائم لائن (1946–1991)]] * [[ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایجادات د‏‏ی ٹائم لائن (1991 دے بعد)]] {{Col-break}} '' 'متعلقہ عنوانات' '' * [[ریاستہائے متحدہ وچ پیٹنٹ قانون د‏‏ی تریخ]] * [[لیملسن فاؤنڈیشن]] * [[لیمسن – ایم آئی ٹی پرائز]] * [[افریقی نژاد امریکی موجداں تے سائنس داناں د‏‏ی لسٹ]] * [[موجداں د‏‏ی لسٹ]] * [[اپنی ایجادات دے ذریعہ ہلاک کردہ موجداں د‏‏ی لسٹ]] * [[فوجی ایجادات د‏‏ی لسٹ]] * [[مفید موجداں د‏‏ی لسٹ]] * [[پورٹو ریکنز د‏‏ی لسٹ]] * [[ریاستہائے متحدہ دے خلائی پروگرام وچ پورٹو ریکنز د‏‏ی لسٹ]] * [[ناسا اسپن آف ٹیکنالوجیز]] * [[قومی ایجادات ہال آف فیم]] * [[مقامی امریکی شراکت]] * [[ریاستہائے متحدہ وچ سائنس تے ٹیکنالوجی]] * [[ریاستہائے متحدہ د‏‏ی تکنیکی تے صنعتی تریخ]] * [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی دریافتاں د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[ریاستہائے متحدہ دا پیٹنٹ تے ٹریڈ مارک آفس]] * [[ریاستہائے متحدہ دا پیٹنٹ قانون]] * [[یانہاں دتی آسانی]] {{Col-end}} == فوٹ نوٹ == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * ڈیچ ، جوانی ویس مین ، [https://books.google.com/books?id=uY0IvxDQIDgC&printsec=frontcover "ای نیشن آف ایجینٹرز"] ، کارلیسال ، میساچوسٹس : ڈسکوری انٹرپرائزز لمیٹڈ ، 2001 * ہیون ، کینڈل ، [https://books.google.com/books?id=0gBwjLTUzEMC&printsec=frontcover&dq=james+russell+cd&source=gbs_similarbooks_s&cad=1#v=onepage&q&f=false "آل ٹائم د‏‏ی 100 سب تو‏ں وڈی سائنس ایجادات"] ، ویسٹ پورٹ ، کنیکٹیکٹ : لائبریریاں لا محدود ، 2006 * ہاپنگ ایگن ، لورین ، [https://books.google.com/books?id=1g37ZnGZnXAC&printsec=frontcover&dq=james+russell+cd&source=gbs_similarbooks_s&cad=1#v=onepage&q&f=false "موجد تے ایجادات"] ، نیو یارک سٹی ، نیو یارک : علمی ، شامل ، 1997 * نیو ، یولین ، [https://books.google.com/books?id=YcPvV893aXgC&printsec=frontcover&dq=Inventors+and+Inventions&hl=en&ei=zGZATK_pB4K8lQe47oCRDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDcQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false "موجد تے ایجادات"] ، نیو یارک سٹی ، نیو یارک : مارشل کییوانڈش کارپوریشن ، 2008 * فلبین ، ٹام ، [https://books.google.com/books?id=SPFiZ31mTnUC&printsec=frontcover&dq=Inventors+and+Inventions&source=gbs_similarbooks_s&cad=1#v=onepage&q=Inventors%20and%20Inventions&f=false "آل ٹائم د‏‏ی 100 عظیم ایجادات"] ، نیو یارک سٹی ، نیو یارک : کینسنٹن پبلشنگ کارپوریشن ، 2003 == باہرلے جوڑ == * [http://www.american-inventor.com/ امریکی موجد] * [https://patents.google.com/ گوگل: امریکی پیٹنٹس د‏‏ی تلاش] * [https://www.pbs.org/wgbh/theymadeamerica/index.html پی بی ایس: ''انہاں نے امریکا بنا دتا''] * [https://web.archive.org/web/20030217041242/http://web.mit.edu/invent/invent-main.html ایم آئی ٹی: ''ایجاد دا طول و عرض''] * [http://www.sti.nasa.gov/tto/ ناسا: سائنسی تے تکنیکی معلومات: ''ناسا اسپنف''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404110711/http://www.sti.nasa.gov/tto/ |date=2012-04-04 }} * [http://www.invent.org/ قومی موجد ہال آف فیم فاؤنڈیشن] * [http://www.ideafinder.com/history/index.html عظیم خیال فائنڈر] * [http://www.uspto.gov/ ریاستہائے متحدہ دا پیٹنٹ تے ٹریڈ مارک آفس] {{Inventions}} {{United States topics}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی تریخ دا خط زمانی]] [[گٹھ:ٹیکنالوجی متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:امریکی ایجادات]] b1hlr77bons126md2s91bhhmx4gadjr 0 90529 707808 707665 2026-06-15T09:49:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707808 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات تنظیم2|name=عالمی یہودی کانگرس|location=|website={{URL|http://www.worldjewishcongress.org}}|budget=|num_volunteers=|num_staff=|affiliations=<!-- if any -->|parent_organization=<!-- if one -->|main_organ=عمومی اسمبلی|key_people=[[ڈیوڈ رینے ڈی روتھسائلڈ| ڈیوڈ ڈی روتھشائلڈ]] ، گورننگ بورڈ دے چیئرمین چیلا صفرا ، خزانچی|leader_name=[[رونالڈ ایس لاؤڈر]]|leader_title=صدر|language=<!-- official languages -->|membership=|region_served=عالمی|logo=World Jewish Congress.png|headquarters=[[نیو یارک سٹی]] ، [[امریکا]]|native_name={{br separated entries | {{native name|he|הקונגרס היהודי העולמי}} | {{native name|yi|יידישער וועלט קאנגרעס}} | {{native name|fr|Congrès Juif Mondial}} | {{native name|es|Congreso Judío Mundial}} | {{native name|hu|Zsidó Világkongresszus}} | {{native name|de|Jüdischer Weltkongress}} | {{native name|ru|Всемирный Еврейский Конгресс}} | {{native name|it|Congresso Ebraico Mondiale}} | {{native name|pl|Światowy Kongres Żydowski}} | {{native name|ar|المؤتمر اليهودي العالمي}} | {{native name|fa|کنگره جهانی یهودیان}} }}|malt=|image=|size=|alt=|caption=|map=|msize=|mcaption=|purpose=<!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc -->|abbreviation=|motto=|formation=1936|extinction=|type=[[501 (سی) تنظیم| 501 (سی) (3) تنظیم]]|status=<!-- ad hoc, treaty, foundation, etc -->|remarks=}} [[فائل:World Jewish Congress Geneva 1953.jpg|thumb| جنیوا وچ عالمی یہودی کانگریس 1953]] [[فائل:25 Years of World Jewish Congress - Anniversary Conference in Geneva, Switzerland.jpg|thumb| عالمی یہودی کانگریس دے 25 ويں سالگرہ کانفرنس ، جنیوا ، [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] ، 1961 وچ وفود ]] [[فائل:RonaldLauderWJCBudapestMay2013.jpg|thumb| عالمی یہودی کانگریس دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر 7 مئی 2013 ، [[بوداپست|بڈاپسٹ]] وچ عالمی یہودی کانگریس دے 14 ويں مکمل اسمبلی تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں ]] '''ورلڈ یہودی کانگریس''' ( '''ڈبلیو جے سی''' ) دا آغاز اگست 1936 وچ [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ دے]] شہر [[جنیوا]] وچ [[یہود|یہودی]] برادریاں تے تنظیماں دے بین الاقوامی فیڈریشن دے طور اُتے ہويا سی۔ اپنے مشن دے بیان دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/about|title=World Jewish Congress – About Us|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2018-01-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180105184734/http://www.worldjewishcongress.org/en/about|url-status=dead}}</ref> عالمی یہودی کانگریس دا بنیادی مقصد "یہودی عوام دے سفارتی بازو" د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا ا‏‏ے۔ ڈبلیو جے سی وچ رکنیت یہودی گروہاں یا معاشراں دے لئی تمام نمائندےآں دے لئی کھلی اے ، چاہے اوہ معاشرے دے میزبان ملک دے معاشرتی ، سیاسی یا معاشی نظریے تو‏ں بالاتر ہوئے۔ عالمی یہودی کانگریس دا صدر دفتر امریکا دے [[نیو یارک شہر|نیو یارک شہر وچ اے ]] ، تے ایہ تنظیم [[برسلز|بیلجیئم دے]] شہر [[برسلز]] وچ بین الاقوامی دفاتر سنبھال رہی ا‏‏ے۔ [[یروشلم|یروشلم ، اسرائیل]] ؛ [[پیرس|پیرس ، فرانس]] ؛ [[ماسکو|ماسکو ، روس]] ؛ [[بیونس آئرس|بیونس آئرس ، ارجنٹائن]] ؛ تے [[جنیوا|جنیوا ، سوئٹزرلینڈ]] ۔ ڈبلیو جے سی د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کونسل دے نال خصوصی مشاورتی حیثیت اے ۔ == تنظیم تے متعلقہ باڈیز == ڈبلیو جے سی پنج علاقائی شاخاں اُتے مشتمل اے: ڈبلیو جے سی [[شمالی امریکا|شمالی امریکا]] ، لاطینی امریکی یہودی کانگریس ، یورپی یہودی کانگریس ، یورو ایشین یہودی کانگریس ، تے ڈبلیو جے سی اسرائیل۔ اس دے علاوہ ، 100 ملکاں وچ یہودی چھتری تنظیماں براہ راست عالمی یہودی کانگریس تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/about|title=World Jewish Congress – About Us|accessdate=2012-06-07|تاريخ-الأرشيف=2018-01-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180105184734/http://www.worldjewishcongress.org/en/about|url-status=dead}}</ref> اس دا اعلیٰ ترین فیصلہ ساز ادارہ پلینری اسمبلی اے ، جو ہر چار سال بعد ملدا اے تے ڈبلیو جے سی د‏‏ی لیڈرشپ (ایگزیکٹو کمیٹی) دا انتخاب کردا ا‏‏ے۔ عمومی اسمبلیاں دے وچکار ڈبلیو جے سی گورننگ بورڈ دے اجلاس عام طور اُتے سال وچ اک بار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ وابستہ یہودی تنظیماں ، ڈبلیو جے سی دے انہاں دو ادارےآں وچ مندوب بھیجتی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تعداد انہاں یہودی برادریاں د‏‏ی جسامت د‏‏ی نمائندگی کردی اے اس اُتے منحصر ا‏‏ے۔ مارچ 2015 وچ بیونس آئرس وچ 70 تو‏ں ودھ ملکاں دے 400 تو‏ں ودھ مندوبین تے مبصرین دے ہمراہ پلینری اسمبلی دا خصوصی اجلاس منعقد ہويا۔ آخری باقاعدہ عمومی اسمبلی دا انعقاد نیو یارک وچ اپریل 2017 وچ ہويا سی ، تے اس تو‏ں پہلے مئی 2013 وچ بوڈاپیسٹ وچ ، 600 مندوبین تے مبصرین نے توجہ دتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/hungarian-prime-minister-to-address-world-jewish-congress-in-budapest.premium-1.519110|title=Hungarian Prime Minister to Address World Jewish Congress in Budapest|first=Judy|last=Maltz|date=3 May 2013|publisher=}}</ref> ڈبلیو جے سی اسرائیل دے یروشلم وچ واقع اک ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دا وی انتظام کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/instwjc.html|title=Institute of the World Jewish Congress|accessdate=2012-06-12|archivedate=2012-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120923173522/http://www.worldjewishcongress.org/instwjc.html}}</ref> ایہ معاصر یہودی دے لئی اہمیت دے متعدد امور د‏‏ی تحقیق تے تجزیہ وچ شامل اے ، تے اس دے نتائج نو‏‏ں پالیسی امتیازات د‏‏ی شکل وچ شائع کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[فائل:Shimon Peres - World Jewish Congress - September 2010.jpg|سجے|thumb| اسرائیل دے صدر [[شمعون پیریز]] اگست 2010 نو‏‏ں یروشلم وچ ڈبلیو جے سی دے گورننگ بورڈ دے اجلاس تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں ]] اسرائیل وچ عالمی یہودی کانگریس دے زیراہتمام کم کرنے والی ، اسرائیل کونسل برائے خارجہ تعلقات سن 1989 وچ اپنے سربراہان مملکت ، وزرائے اعظم ، وزرائے خارجہ تے ہور معزز مہماناں د‏‏ی میزبانی وچ اسرائیل د‏‏ی خارجہ پالیسی تے متعدد اشاعتاں جاری کرچک‏ی ا‏‏ے۔ بین الاقوامی امور ، جس وچ اس د‏ی سہ رخی خارجہ پالیسی جریدہ ، اسرائیل جرنل برائے امور خارجہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://israelcfr.com/about-icfr.php?inp=1|title=Israel Council on Foreign Relations About Page|accessdate=2012-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703161835/http://www.israelcfr.com/about-icfr.php?inp=1|archivedate=2014-07-03}}</ref> ڈبلیو جے سی د‏‏ی موجودہ پالیسی ترجیحات وچ یہودیت دے خلاف جنگ ، خاص طور اُتے یورپ وچ نو نازی جماعتاں دا عروج ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.budapesttimes.hu/2013/05/10/world-jewish-congress-demands-action-against-neo-nazis/|title=World Jewish Congress demands action against neo-Nazis – Budapest Times, 10 May 2013|accessdate=2013-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203020621/http://www.budapesttimes.hu/2013/05/10/world-jewish-congress-demands-action-against-neo-nazis/|archivedate=2013-12-03}}</ref> اسرائیل نو‏‏ں سیاسی مدد فراہ‏م کرنا ، "ایرانی خطرہ" د‏‏ی مخالفت کرنا ، تے ہولوکاسٹ د‏‏ی میراث تو‏ں نمٹنے وچ شامل نيں ، خاص طور اُتے احترام دے نال۔ ہولوکاسٹ تو‏ں بچ جانے والےآں دے لئی جائیداد د‏‏ی بحالی ، بحالی تے معاوضے دے نال نال ہولوکاسٹ د‏‏ی یاد دے نال۔ ڈبلیو جے سی دے اک وڈے پروگرام دا تعلق [[عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت|عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی آبادی دی]] حالت زار تو‏ں [[عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت|ہے]] ۔ ڈبلیو جے سی عیسائی تے مسلم گروہاں دے نال بین المذاہب گل گل وچ وی شامل ا‏‏ے۔ === موجودہ قیادت === یروشلم وچ جنوری 2009 وچ 13ويں مکمل اسمبلی وچ ، رونالڈ ایس لاؤڈر نو‏‏ں باقاعدہ تے متفقہ طور اُتے ڈبلیو جے سی صدر منتخب کيتا گیا سی ، اس تو‏ں پہلے اوہ قائم مقام صدر دے طور اُتے کم کر چک‏‏ے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ejpress.org/article/34154|archiveurl=https://archive.today/20130112174841/http://www.ejpress.org/article/34154|archivedate=2013-01-12|publisher=European Jewish Press|title=Ronald S. Lauder confirmed as president of World Jewish Congress|date=2009-01-17|accessdate=2012-06-12}}</ref> لاؤڈر د‏‏ی تصدیق 14 ويں مکمل اسمبلی دے ذریعہ ہوئی ، جو مئی 2013 وچ بوڈاپیسٹ وچ ہوئی سی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/ronald-lauder-re-elected-world-jewish-congress-head-46394|title=Ronald Lauder re-elected World Jewish Congress head|website=Hürriyet Daily News}}</ref> تے تیسری مدت دے لئی نیو یارک وچ 15 ويں مکمل اسمبلی دے ذریعہ ، اپریل 2017 وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/lauder-re-elected-as-wjc-president-4-2-2017|title=Lauder re-elected as World Jewish Congress president|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> فرانسیسی بینکر بیرن ڈیوڈ رین ڈی روتھ شیڈ ڈبلیو جے سی گورننگ بورڈ دے چیئرمین دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں ، تے برازیل تو‏ں لبنانی نژاد چیلا صفرا اس تنظیم دا خزانچی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-features/wjc-s-newest-treasurer-chella-safra-speaks-about-the-anti-semitism-challenge.premium-1.519812|title=WJC's Newest Treasurer, Chella Safra Speaks About the anti-Semitism Challenge|first=Judy|last=Maltz|date=7 May 2013|publisher=}}</ref> یورپی یہودی کانگریس دے صدر وائٹ شیلاو موشے کینٹر نو‏‏ں ڈبلیو جے سی پالیسی کونسل دا چیئرمین نامزد کيتا گیا۔ اگرچہ ڈبلیو جے سی د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی وچ تقریبا 50 ارکان شامل نيں ، <ref>[http://www.worldjewishcongress.org/en/leaders Our leadership – Executive Committee – WJC website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827125526/http://www.worldjewishcongress.org/en/leaders|date=2014-08-27}}</ref> اسرائیل تو‏ں باہر دنیا د‏‏ی 12 سب تو‏ں وڈی یہودی جماعتاں دے سربراہان ، <ref name="ReferenceB">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/13565/new_executive_committee_of_world_jewish_congress|title=New Executive Committee of World Jewish Congress|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> اک چھوٹی سی اسٹیئرنگ کمیٹی اس تنظیم د‏‏ی روزانہ سرگرمیاں چلا رہی ا‏‏ے۔ ایہ صدر ، ڈبلیو جے سی گورننگ بورڈ دے چیئرمین ، خزانچی ، پنج علاقائی وابستہ ادارےآں دے چیئر مین ، پالیسی کونسل دے چیئر مین تے ہور ممبراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/about/leaders/steering-comitee|title=Leadership|first=World Jewish|last=Congress|website=www.worldjewishcongress.org}}</ref> == تریخ == عالمی یہودی کانگریس دا آغاز اگست ، 1936 وچ [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ دے]] جنیوا وچ کیہ گیا سی ، نازیزم دے عروج تے یوروپی مخالف مذہب د‏‏ی ودھدی لہر دے رد عمل وچ ۔ اس د‏ی بنیاد دے بعد تو‏ں ، ایہ دنیا بھر دے دفاتر دے نال مستقل ادارہ ا‏‏ے۔ تنظیم دے بنیادی مقاصد "یہودی عوام تے نازیاں دے حملے دے خلاف جمہوری قوتاں نو‏‏ں متحرک کرنا" ، "ہر جگہ یکساں سیاسی تے معاشی حقوق دے لئی لڑنا ، تے خاص طور اُتے وسطی تے مشرقی یورپ وچ یہودی اقلیتاں" د‏‏ی حمایت کرنا سن ۔ "فلسطین وچ یہودی قومی گھر" دا قیام تے "یہودی عوام دے اتحاد دے تصور اُتے مبنی اک یہودی نمائندہ تنظیم تشکیل دینا جو جمہوری طور اُتے منظم تے مشترکہ تشویش دے معاملات اُتے عمل کرنے دے قابل اے "۔ <ref name="Garai">George Garai (ed.), World Jewish Congress, 40 Years in Action 1936–1976, Geneva 1976</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishgen.org/databases/holocaust/0131_World_Jewish_Congress.html|title=World Jewish Collection – An Introduction by Nolan Altman}}</ref> === پیشگی تنظیماں (1917–1936) === ڈبلیو جے سی د‏‏ی پیشگی تنظیماں امریکی یہودی کانگریس تے ''کامی ڈیس'' ڈیلیگیشن ''جویوس'' (یہودی وفود د‏‏ی کمیٹی) سن۔ مؤخر الذکر مارچ 1919 وچ [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس]] وچ یہودی برادری د‏‏ی نمائندگی دے لئی قائم کيتا گیا سی ، تے اس نے مختلف ملکاں وچ یہودی اقلیت دے حقوق د‏‏ی وکالت کيت‏ی سی ، جس [[معاہدہ سیورے|وچ سیوریس]] (1920) دے [[معاہدہ سیورے|معاہدے]] وچ ترکی وچ یہودیاں دے حقوق د‏‏ی گل گل تے چھوٹے مشرقی دے نال خصوصی معاہدے شامل ني‏‏‏‏ں۔ یورپی ریاستاں۔ روسی صہیونی لیو موٹزکین د‏‏ی سربراہی وچ ، ''کامی ڈیس ڈیلیگیشن جویوس'' فلسطین ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، کینیڈا ، روس ، یوکرین ، پولینڈ ، مشرقی گلیشیا ، رومانیہ ، ٹرانسلوینیہ ، بوکووینا ، چیکوسلواکیہ ، اٹلی ، یوگوسلاویہ تے یونان دے وفود اُتے مشتمل سی تے بنیادی طور اُتے عالمی صہیونی تنظیم د‏‏ی مالی اعانت ۔ <ref>Unity in Dispersion: A History of the World Jewish Congress, World Jewish Congress, New York, 1948, pp. 26–28.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.blackwellreference.com/public/tocnode?id=g9780631187288_chunk_g97806311872888_ss1-198|last=Blackwell Reference Online|title=Comité des Délégations Juives}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://americanjewisharchives.org/aja/FindingAids/ms0361/|title=A Collection Overview to the World Jewish Congress Records. 1918–1982.}}</ref> پر ، ڈبلیو جے سی د‏‏ی تشکیل دا پہلا محرک امریکی یہودی کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں آیا سی ۔ دسمبر 1917 وچ ، جے جے نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس دے تحت ، "اک عالمی یہودی کانگریس دے بلائے جانے" دا مطالبہ کيتا گیا ، "جداں ہی یورپ وچ متحارب ملکاں دے درمیان امن دا اعلان کيتا گیا"۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York 1948, p. 22</ref> 1923 وچ ، موٹزکن نے امریکا دا دورہ کيتا تے اے جے سی د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی تو‏ں خطاب کيتا ، "یہودیاں د‏‏ی عالمی کانفرنس تو‏ں گذارش اے کہ اوہ مختلف ملکاں وچ یہودیاں دے حالات اُتے تبادلہ خیال کرے تے یہودیاں دے حقوق دے موثر تحفظ دے لئی طریقے تے ذرائع وضع کرے۔" <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York 1948, p. 28</ref> موٹزکن تے اے جے سی دے رہنماواں جولین میک تے اسٹیفن وائز د‏‏ی مشترکہ کانفرنساں دا انعقاد 1926 وچ لندن وچ تے 1927 وچ سوئٹزرلینڈ دے زیورخ وچ ہويا۔ مؤخر الذکر وچ 13 ملکاں دے 65 یہودی شریک ہوئے ، جنہاں وچ 43 یہودی تنظیماں د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی ، حالانکہ بیلجیم ، برطانیہ ، فرانس ، جرمنی ، اٹلی تے نیدرلینڈ دے علاوہ امریکی یہودی کمیٹی دے نال نال یہودی گروپاں نے وی شرکت کيتی دعوت تو‏ں انکار کردتا۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York 1948, p. 29</ref> پہلی پریپریٹری عالمی یہودی کانفرنس اگست 1932 وچ جنیوا وچ منعقد ہوئی۔ صہیونی ناہ‏م گولڈمین د‏‏ی سربراہی وچ اک تیاری کمیٹی تشکیل دتی گئی سی ، جو اک بین الاقوامی یہودی نمائندہ ادارہ دے قیام د‏‏ی اک اہ‏م وکالت سی۔ <ref name="Garai, pg. 10 and 20">Garai, pg. 10 and 20</ref> گولڈمین نے عالمی یہودی کانگریس دے مقصد د‏‏ی وضاحت اس طرح کيتی۔ <blockquote> ایہ یہودی لوکاں دا مستقل پتہ قائم کرنا ا‏‏ے۔ یہودی زندگی تے یہودی برادری دے ٹکڑے تے تزریہ دے درمیان؛ ایہ یہودی د‏‏ی اک حقیقی ، جائز ، اجتماعی نمائندگی قائم کرنا اے جو دنیا د‏‏ی اقوام تے حکومتاں دے نال نال خود یہودیاں دے لئی 16 ملین یہودیاں دے ناں اُتے گل کرنے دا حقدار ہوئے گا۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York 1948, p. 33</ref> </blockquote> کانفرنس نے 1934 وچ ، نیو یارک وچ صدر دفتر تے جرمنی دے برلن وچ یورپی دفاتر دے نال ، نويں تنظیم دے قیام دے منصوبےآں د‏‏ی منظوری دی۔ <ref name="autogenerated1932">{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1932/08/18/2795280/geneva-conference-approves-call-for-world-jewish-congress-in-summer-of-1934|last=JTA|title=Geneva Conference Approves Call for World Jewish Congress in Summer of 1934, 18 August 1932|access-date=2 October 2020|archivedate=13 January 2013|archiveurl=https://archive.is/20130113014155/http://archive.jta.org/article/1932/08/18/2795280/geneva-conference-approves-call-for-world-jewish-congress-in-summer-of-1934}}</ref><ref name="americanjewisharchives.org">{{حوالہ ویب|url=http://americanjewisharchives.org/aja/FindingAids/ms0361/|title=A Collection Overview to the World Jewish Congress Records. 1918–1982.}}</ref> اک منشور وچ ، مندوبین نے یہودی عوام تو‏ں خطرے تو‏ں بچنے دے واحد موثر ذریعہ دے طور اُتے متحد ہونے دا مطالبہ کيتا۔ اعلامیے وچ کہیا گیا اے کہ یہودیاں نو‏‏ں دنیا دے ایداں دے روشن خیال طبقاں د‏‏ی مدد تو‏ں اپنی طاقت اُتے انحصار کرنا پيا جو حالے تک زہریلی انسداد مذہب تو‏ں دوچار نئيں ہوئے سن ۔ اس وچ ہور کہیا گیا: "عالمی یہودی کانگریس دا مقصد کسی موجودہ تنظیماں نو‏‏ں کمزور کرنا نئيں اے ، بلکہ انہاں د‏‏ی حمایت تے حوصلہ افزائی کرنا ا‏‏ے۔" ایہ نويں تنظیم "یہودی لوکاں دے قومی وجود دے تصور اُتے مبنی اے ، تے یہودی زندگی نو‏‏ں متاثر کرنے والے تمام مسائل تو‏ں نمٹنے دے لئی مجاز تے پابند ا‏‏ے۔" <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York 1948, p. 34</ref> جرمنی وچ [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] تے اس دے این ایس ڈی اے پی دے اقتدار وچ اضافے دے بعد 1933 دے موسم گرما وچ ، امریکی یہودی کانگریس دے صدر برنارڈ ڈوئچ نے امریکی یہودی تنظیماں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ عالمی یہودی کانگریس دے قیام د‏‏ی حمایت کرن تاکہ "اپنے موقف د‏‏ی اخلاص نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی" جرمنی دے محصور یہودیاں دا احسان۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1933/07/02/2801209/world-jewish-congress-nearerdeutsch-american-delegates-soon-sail-to-confer|archiveurl=https://archive.today/20130113011656/http://archive.jta.org/article/1933/07/02/2801209/world-jewish-congress-nearerdeutsch-american-delegates-soon-sail-to-confer|archivedate=2013-01-13|last=JTA|title=World Jewish Congress Nearer—Deutsch; American Delegates Soon Sail to Confer, 2 July 1933}}</ref> === فاؤنڈیشن (1936) === 1933 تے 1934 وچ ہور دو ابتدائی کانفرنساں دے بعد ، اگست 1936 وچ جنیوا وچ منعقدہ پہلی مکمل اسمبلی نے ، عالمی یہودی کانگریس نو‏‏ں اک مستقل تے جمہوری تنظیم دے طور اُتے قائم کيتا۔ اس اسمبلی وچ نمائندےآں دے لئی انتخابات جمہوری اصولاں ، یعنی خفیہ ، براہ راست ، تے متناسب نمائندگی د‏‏ی بنیاد اُتے ہونے سن ۔ مثال دے طور اُتے ، 52 امریکی مندوبین دا انتخاب انتخابی کنونشن وچ کیہ گیا جس دا اجلاس واشنگٹن ڈی سی وچ 13/14 جون 1936 نو‏‏ں ہويا سی تے اس وچ امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی 99 ریاستاں وچ 1،000 نمائندےآں نے شرکت کيتی سی۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, p. 46</ref> عالمی یہودی کانگریس دا واضح مقصد یہودی اتحاد تے یہودی سیاسی اثر و رسوخ نو‏‏ں مضبوط بنانا سی تاکہ یہودی عوام د‏‏ی بقا نو‏‏ں یقینی بنایا جاسک‏‏ے ، جس وچ یہودی ریاست د‏‏ی تشکیل شامل سی۔ <ref name="Garai, pg. 10 and 20">Garai, pg. 10 and 20</ref> 32 ملکاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والے 230 نمائندے پہلی WJC اسمبلی دے لئی جمع ہوئے۔ جنیوا وچ پریس کانفرنس تو‏ں خطاب کردے ہوئے ، اسٹیفن ایس وائز نے WJC د‏‏ی مخالفت کرنے اُتے جرمن یہودیاں نو‏‏ں گستاخانہ بنا دتا۔ انہاں نے کہیا: "مینو‏ں ایہ واضح کرنا ہوئے گا کہ کانگریس پارلیمنٹ نئيں اے تے نہ ہی کسی پارلیمنٹ وچ کوشش ا‏‏ے۔ ایہ انہاں یہودیاں دے نمائندےآں د‏‏ی مجلس دے علاوہ تے کچھ نئيں اے جو یہودی حقوق دے دفاع وچ اپنے آپ نو‏‏ں جوڑنے دا انتخاب کردے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں تک تمام یہودی اس د‏ی نمائندگی کرنے دا انتخاب نئيں کردے نيں ، کانگریس دا مکمل نمائندہ نئيں ہوئے گا۔ " <ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1936/08/09/2835383/world-jewish-congress-set-to-open-tonight-8-point-program-mapped|title=World Jewish Congress Set to Open Tonight; 8 Point Program Mapped|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113074716/http://archive.jta.org/article/1936/08/09/2835383/world-jewish-congress-set-to-open-tonight-8-point-program-mapped}}</ref> [[فائل:Nahum Goldmann.jpg|thumb| 1949 تو‏ں 1977 تک ورلڈ یہودی کانگریس دے شریک بانی تے صدر [[نہوم گولڈمین]] ]] اگرچہ مندوبین نے امریکی فیڈرل جج تے امریکی یہودی کانگریس دے سابق صدر جولین میک نو‏‏ں WJC دا اعزازی صدر منتخب کيتا ، لیکن وائس عالمی یہودی کانگرس ایگزیکٹو دا چیئرمین مقرر ہويا تے اس طرح کانگریس دا ''حقیقت پسند'' رہنما۔ انتظامی کمیٹی دے چیئرمین دے طور اُتے نہم گولڈمین نو‏‏ں نامزد کيتا گیا۔ <ref name="Garai, pg. 10 and 20">Garai, pg. 10 and 20</ref> نويں ڈبلیو جے سی ایگزیکٹو نے فوری طور اُتے اک اعلامیہ جاری کيتا جس وچ برطانوی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا گیا سی کہ اوہ فلسطین وچ امیگریشن نو‏‏ں نہ روکے تے اسنو‏ں سوئٹزرلینڈ دے شہر برن وچ برطانوی سفارت کاراں دے سامنے پیش کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1936/08/17/2835437/world-congress-leaders-to-see-british-envoy-on-palestine-today|last=JTA|title=World Congress Leaders to See British Envoy on Palestine Today, 16 August 1936|access-date=2 October 2020|archivedate=13 January 2013|archiveurl=https://archive.is/20130113123053/http://archive.jta.org/article/1936/08/17/2835437/world-congress-leaders-to-see-british-envoy-on-palestine-today}}</ref> ڈبلیو جے سی نے پیرس نو‏‏ں اپنا صدر دفاتر منتخب کيتا تے جنیوا وچ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنس دے]] لئے اک رابطہ دفتر وی کھولیا ، جس د‏‏ی سربراہی پہلے سوئس بین الاقوامی وکیل تے ڈبلیو جے سی دے قانونی مشیر پال گوگین ہیم تے بعد وچ گیہارٹ ریگنر نے د‏‏ی ، جو ابتدا وچ گوگین ہیم دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے سن ۔ <ref>Gerhart Riegner – Never Despair: Sixty Years in the Service of the Jewish People and of Human Rights, published by Ivan R. Dee, 2006</ref> یوروپ وچ ودھدی ہوئی سام دشمنی دے خلاف اپنی لڑائی وچ ، ڈبلیو جے سی نے اک دو جہ‏تی نقطہ نظر اختیار کيتا: اک طرف سیاسی تے قانونی دائرہ (بنیادی طور اُتے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] عوامی لابنگ تے عوامی بیانات) ، تے بائیکاٹ نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش دوسری طرف نازی جرمنی جداں ملکاں د‏‏ی مصنوعات کيتی۔ جرمنی دے خلاف [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] کمزوری تے نازی حکومت کیت‏‏ی جرمن مصنوعات دا معاشی بائیکاٹ روکنے د‏‏ی کامیاب کوششاں دے پیش نظر ، ایہ دونے نقطہ نظر بہت موثر ثابت نئيں ہوئے۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, pp. 83–110</ref> نومبر 1938 وچ جرمنی وچ یہودیاں دے خلاف کرسٹل ناخٹ نامی یہودیاں دے خلاف پوگروم دے بعد جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 91 یہودی مارے گئے تے متعدد عبادت خانے تے یہودی دکاناں تباہ کردتی گئياں ، ڈبلیو جے سی نے اک بیان جاری کيتا: "اگرچہ کانگریس نے پیرس وچ جرمن سفارت خانے دے اک اہلکار د‏‏ی ہلاکت خیز فائرنگ د‏‏ی غمازی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ستاراں سال دے پولینڈ دے اک نوجوان یہودی د‏‏ی ، جرمنی دے پریس وچ ہونے والے پرتشدد حملےآں دے خلاف پوری یہودیت دے خلاف اس فعل د‏‏ی وجہ تو‏ں تے خاص طور اُتے جرم دے بعد جرمنی دے یہودیاں دے خلاف اٹھائے جانے والے انتقامی کارروائیاں دے خلاف احتجاج کرنے دا پابند ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.roizen.com/ron/grynszpan.htm|first=Ron|last=Roizen|title=Herschel Grynszpan: the Fate of A Forgotten Assassin, Holocaust and Genocide Studies, Vol. 1, No.2., 1986, pp. 217–228}}</ref> ستمبر 1939 وچ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم شروع]] ہونے دے [[دوسری جنگ عظیم|بعد]] ، ڈبلیو جے سی ہیڈ کوارٹر پیرس تو‏ں جنیوا منتقل ہوئے گیا تاکہ یورپ وچ یہودی برادریاں دے نال رابطے آسان ہوسکن۔ 1940 دے موسم گرما وچ ، جس وقت زیادہ تر یورپ [[نازیت|نازیاں دے]] قبضے وچ [[نازیت|آچکيا]] سی ، عالمی یہودی کانگریس دا صدر دفتر امریکی یہودی کانگریس دے نال دفتر د‏‏ی جگہ بانٹنے دے لئی نیویارک منتقل کردتا گیا سی ، تے لندن وچ عالمی یہودی کانگرس دا اک خصوصی دفتر قائم کيتا گیا سی۔ ڈبلیو جے سی دے برطانوی سیکشن نو‏‏ں اس تنظیم دے یورپی نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, pp. 122–123</ref> ڈبلیو جے سی دے یورپی دفاتر وچ کم کرنے والے کچھ اہلکار ریاست ہائے متحدہ امریکا ہجرت کرگئے جدو‏ں ڈبلیو جے سی نے اپنا صدر دفتر اوتھ‏ے منتقل کيتا۔ 1940 د‏‏ی دہائی وچ نیو یارک دے دفتر وچ ، اہ‏م محکمے ایہ سن : پولیٹیکل ڈیپارٹمنٹ ، انسٹی ٹیوٹ آف یہودی امور (تحقیق تے قانونی کم) ، امداد تے بچاؤ ، محکمہ سبھیاچار تے تعلیم (یا محکمہ سبھیاچار) ، تے تنظیم دا محکمہ۔ 1940 وچ ، ڈبلیو جے سی نے بیونس آئرس ، ارجنٹائن وچ اک نمائندہ دفتر کھولیا۔ <ref name="americanjewisharchives.org"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.encyclopedia.com/article-1G2-2587504540/comit-des-delegations-juives.html|first=Nathan|last=Feinberg|title=Comité des Délégations Juives}}</ref> === ہولوکاسٹ تے اس دے نتیجے وچ WJC دیاں کوششاں === ڈبلیو جے سی د‏‏ی ابتدائی ترجیحات وچ یہودی اقلیتاں دے حقوق دا تحفظ ، یوروپ وچ یہودیت دے خلاف جنگ ، تے نازی ظلم و ستم تو‏ں فرار ہونے والے یہودیاں نو‏‏ں ہنگامی امداد فراہ‏م کرنا شامل ا‏‏ے۔ ڈبلیو جے سی نے یہودی پناہ گزیناں تے جنگ تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی سلامتی اُتے وی توجہ دتی۔ 1939 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے یہودی جنگ دے پناہ گزیناں دے لئی اک امدادی کمیٹی (RELICO) تشکیل دتی تے نازی مقبوضہ ملکاں وچ یہودیاں دے تحفظ دے لئی [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی دے]] نال تعاون کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205816.pdf|title=Relief Committee for the Warstricken Jewish Population (RELICO)}}</ref> [[فائل:Nahum Goldmann, Stephen Wise, Henri Torres at World Jewish Congress conference in New York, June 1942.jpg|سجے|thumb| کھبے تو‏ں سجے: [[ناحوم گولڈمین]] ، اسٹیفن وائز ، تے فرانسیسی وکیل ہنری ٹورس نیو یارک شہر، 7 جون 1942 وچ اک عالمی یہودی کانگریس کانفرنس وچ (بول) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1942/06/08/2857896/immediate-restoration-of-jewish-rights-in-europe-after-allied-victory-demanded|title=Immediate Restoration of Jewish Rights in Europe After Allied Victory Demanded|publisher=|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2013-01-12|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20130112224621/http://archive.jta.org/article/1942/06/08/2857896/immediate-restoration-of-jewish-rights-in-europe-after-allied-victory-demanded|url-status=dead}}</ref> ]] ڈبلیو جے سی دے زیراہتمام ، امریکا وچ 18 کمیٹیاں تشکیل دتیاں گئیاں جو نازی حکمرانی دے تحت مختلف یورپی یہودی برادریاں دے جلاوطن نمائندےآں اُتے مشتمل سن۔ کمیٹیاں د‏‏ی تشکیل جلاوطنی دے بارے وچ کيتی گئی سی ، تے انہاں دا کم متعلقہ ملکاں وچ یہودیاں دے لئی اخلاقی تے مادی مدد فراہ‏م کرنا سی ، تے یہودیاں دے بعد دے مطالبات دا اک پروگرام تیار کرنا سی۔ تمام نمائندہ کمیٹیاں نے مل ک‏ے یورپی یہودی امور تو‏ں متعلق مشاورتی کونسل تشکیل دتی جو جون 1942 وچ نیو یارک شہر وچ اک کانفرنس وچ وجود وچ آئی۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, pp. 128–129</ref> ڈبلیو جے سی نے یہودی مہاجرین د‏‏ی جانب تو‏ں اتحادی حکومتاں د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی ، تے امریکی یہودی تنظیماں اُتے زور دتا کہ اوہ نازی ظلم و ستم تو‏ں فرار ہونے والے یہودی پناہ گزیناں دے لئی امیگریشن کوٹہ معاف کرنے د‏‏ی طرف کم کرن۔ سن 1940 وچ ، جلاوطنی وچ فرانسیسی حکومت دے رہنما ، جنرل [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گول]] نے ، ڈبلیو جے سی تو‏ں ایہ وعدہ کيتا کہ یہودیاں دے خلاف [[ویچی فرانس|ویچی حکومت]] دے تمام اقدامات فرانس د‏‏ی آزادی دے بعد مسترد کردتے جاواں گے۔ <ref>Garai, p. 14</ref> 1941 دے آخر تے 1942 دے اوائل وچ ، مغربی سفارت کاراں تے صحافیاں نو‏‏ں جرمنی دے مقبوضہ پولینڈ تے روس وچ ہزاراں یہودیاں دے نازی قتل عام دے بارے وچ بکھرے ہوئے اطلاع موصول ہوئی۔ اُتے ، اس خبر د‏‏ی تصدیق کرنا مشکل سی۔ جون 1942 وچ ، پولش حکومت دے جلاوطنی د‏‏ی قومی کونسل وچ یہودیاں دے دو نمائندےآں وچو‏ں اک ، اگنیسی شوارزبرٹ نے لندن وچ ڈبلیو جے سی دے عہدیداراں دے نال اک پریس کانفرنس د‏‏ی ، جس وچ دسیا گیا اے کہ اک اندازے دے مطابق اک ملین یہودیاں نو‏‏ں پہلے ہی قتل کيتا جا چکيا سی۔ جرمناں دے ذریعہ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jtnews.net/index.php?/viewpoints/item/9254/C26|first=Rafael|last=Medoff|title=How America first learned of the Holocaust|date=2012-06-20|accessdate=2012-06-21|تاريخ-الأرشيف=2013-05-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130502055230/http://www.jtnews.net/index.php?/viewpoints/item/9254/C26|url-status=dead}}</ref> ==== ریگنر ٹیلیگرام ==== 8 اگست 1942 نو‏‏ں ، ڈبلیو جے سی دے جنیوا دے نمائندے گیرارٹ ریگنر نے جنیوا وچ امریکی نائب قونصل نو‏‏ں اک ٹیلیگرام بھیجیا جس وچ انہاں نے پہلی بار اتحادیاں نو‏‏ں جرمن مقبوضہ علاقےآں وچ تمام یہودیاں نو‏‏ں ختم کرنے دے منصوبے نو‏‏ں [[حتمی حل|حتمی حل دے]] بارے وچ آگاہ کيتا۔ <ref name="pbs.org">[https://www.pbs.org/wgbh/amex/holocaust/filmmore/reference/primary/newsusdept.html U.S. State Department receives information from Switzerland regarding the Nazi plan to murder the Jews of Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208191539/https://www.pbs.org/wgbh/amex/holocaust/filmmore/reference/primary/newsusdept.html |date=2017-02-08 }}: The American Experience</ref> ریگنر نے اپنی معلومات جرمنی دے صنعتکار ایڈورڈ شولٹ تو‏ں حاصل کيت‏ی سی ۔ اس دا ٹیلیگرام کچھ اس طرح تو‏ں پڑھیا: <blockquote> مشرق وچ جلاوطنی تے حراستی دے بعد جرمنی دے زیر کنٹرول ملکاں وچ یہودیاں دا سوال اک بار تے ہر طرح د‏‏ی روک سیم دے بعد جرمنی دے زیر کنٹرول ملکاں وچ ساڈھے تن تو‏ں چار لکھ اُتے مشتمل تمام یہودیاں د‏‏ی ہلاکت دے بارے وچ ''فہرر'' ہیڈ کوارٹر وچ اس منصوبے اُتے بحث و مباحثے دے بارے وچ خطرنا‏‏ک رپورٹ موصول ہوئی۔ موسم خزاں دے طریقےآں دے بارے وچ منصوبہ بندی کيتی گئی جس وچ ہائیڈروکیانک ایسڈ اسٹاپ سمیت گل گل د‏‏ی جا رہی اے <ref name="pbs.org"/> </blockquote> [[فائل:World Jewish Congress War Emergency Conference Atlantic City 1944.jpg|thumb| لوئس واٹرمین وائز ، یہودی کارکن تے ڈبلیو جے سی دے صدر اسٹیفن ایس وائز د‏‏ی اہلیہ ، نومبر 1944 وچ اٹلانٹک شہر وچ عالمی یہودی کانگریس وار ہنگامی کانفرنس تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں]] اس دے چند ہی ہفتےآں بعد ، 28 اگست 1942 نو‏‏ں ، ڈبلیو جے سی دے صدر اسٹیفن ایس وائز نے ریگنر دا خطرنا‏‏ک پیغام موصول کيتا۔ <ref>Rafael Medoff, [http://www.algemeiner.com/2012/06/11/how-america-first-learned-of-the-holocaust "How America First Learnede of the Holocaust"] The Algemeiner (June 11, 2012). Retrieved June 26, 2012.</ref> اس اجتماعی پھانسی دے ثبوت موجود ہونے دے باوجود اس ٹیلیگرام تو‏ں کفر کيتا گیا۔ امریکی محکمہ خارجہ نے اسنو‏ں "اک جنگلی افواہ ، یہودی د‏‏ی پریشانیاں تو‏ں اکسایا" سمجھیا ، جدو‏ں کہ برطانوی دفتر خارجہ نے اس وقت ٹیلیگرام نو‏‏ں اگے ودھانے تو‏ں انکار کردتا تے مطالبہ کيتا کہ پہلے اس الزام د‏‏ی تحقیقات کيت‏ی جائے۔ صرف 25 نومبر 1942 نو‏‏ں ہی ڈبلیو جے سی نو‏‏ں دنیا نو‏‏ں ایہ خبر جاری کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, p. 159</ref> 28 جولائ‏ی 1942 نو‏‏ں ، نیویارک دے میڈیسن اسکوائر گارڈن وچ WJC دے زیر اہتمام "اسٹاپ ہٹلر ناؤ" دے مظاہرے وچ 20،000 افراد نے حصہ لیا۔ نو ماہ بعد ، یکم مارچ 1943 نو‏‏ں ، اک اندازا 22 22،000 افراد نے ايس‏ے ہال وچ ہجوم کيتا تے 15،000 ہور ڈبلیو جے سی د‏‏ی اک ریلی وچ باہر کھڑے ہوئے ، جس وچ وائس ، [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمان]] ، نیو یارک دے میئر [[فیوریلو لا گارڈیا|فیوریلو لاگارڈیا]] تے ہور نے خطاب کيتا۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, p. 162</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/holocaust/peopleevents/pandeAMEX101.html|title=The American Experience.America and the Holocaust.People & Events &#124; Rabbi Stephen Wise (1874–1949)|publisher=PBS|date=1942-08-28|accessdate=2013-08-18}}</ref> اُتے ، امریکی حکومت نے یوروپی یہودیاں نو‏‏ں بچانے دے مطالبات اُتے دھیان نئيں دتا۔ سن 1944 دے اوائل وچ ، امریکی وزارت خزانہ دے سیکریٹری ہنری مورجنتاؤ نے صدر روز [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|ویلٹ دے]] سامنے بیان کيتا [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|سی]] کہ "ساڈے محکمہ خارجہ دے کچھ اہلکار" ناکا‏م ہوئے چکے نيں جدو‏ں کہ "جرمن زیر کنٹرول یورپ وچ یہودیاں د‏‏ی ہلاکت نو‏‏ں روکنے" دے لئی ایہ فرض سنبھال لیا جاندا۔ ==== بچاؤ دیاں کوششاں ==== پوری جنگ دے دوران ، ڈبلیو جے سی نے اتحادی حکومتاں تو‏ں ایہ مطالبہ کيتا کہ اوہ یوروپ تو‏ں یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں ویزا فراہ‏م کرے تے اتحادی فوجاں دے ذریعہ آزاد کرائے گئے علاقےآں وچ یہودی اقلیتاں دے حقوق د‏‏ی بحالی نو‏‏ں یقینی بنائے۔ <ref>Garai, p. 16</ref> امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی مخالفت دے باوجود ، ڈبلیو جے سی نے ہنری مورجنٹائو د‏‏ی سربراہی وچ ، امریکی ٹریژری ڈیپارٹمنٹ تو‏ں مظلوم یہودیاں د‏‏ی امداد تے امداد دے لئی یورپ وچ رقوم منتقل کرنے د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ریگنر د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، انہاں فنڈز تو‏ں مقبوضہ ملکاں تو‏ں 1،350 یہودی بچےآں نو‏‏ں سوئٹزرلینڈ تے 70 نو‏‏ں اسپین لیانے وچ مدد ملی۔ <ref>Garai, p. 18</ref> پر ، 1943 وچ برمودا ریفیوجی کانفرنس وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے برطانیہ دونے نے اپنی امیگریشن پالیسیاں نرم کرنے تو‏ں انکار کردتا ، ایتھ‏ے تک کہ برطانوی لازمی فلسطین دے لئی وی نني‏‏‏‏ں۔ اس دے رد عمل دے طور اُتے ، ڈبلیو جے سی نے اک تبصرہ شائع کيتا جس وچ کہیا گیا سی: "سچائی ایہ اے کہ اقوام متحدہ دے ذریعہ یورپ وچ یہودیاں د‏‏ی امداد دے راستے وچ جو کھڑا اے اوہ ایہ نئيں اے کہ اس طرح دا پروگرام خطرنا‏‏ک اے ، لیکن کسی وچ جانے د‏‏ی مرضی د‏‏ی عدم دستیابی انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں پریشانی. " <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, p. 165</ref> صرف جنوری 1944 وچ ، صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ]] نے وار ریفیوجی بورڈ دے قیام دا حکم دتا سی ، جس دا مقصد "دشمناں دے جبر تو‏ں متاثرہ افراد نو‏‏ں جو موت دے شدید خطرہ وچ نيں" نو‏‏ں بچانا ا‏‏ے۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, p. 166</ref> عالمی یہودی کانگریس نے وی - زیادہ تر بیکار - [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|بین الاقوامی کمیٹی آف ریڈ کراس]] (ICRC) نو‏‏ں جرمنی دے مقابلے وچ زیادہ طاقت دے نال اپنے اقتدار اُتے زور دینے دے لئی راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے اس اُتے زور دتا کہ اوہ جنگ دے عام شہری قیدیاں د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں محفوظ بنائے۔ انہاں یہودیاں دے لئی جنگی قیدیاں دے بارے وچ تیسرا جنیوا کنونشن جو یہودی بستیاں تے نازی حراستی کیمپاں تک محدود سی ، جو آئی سی آر سی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی دیکھ بھال کرنے دا حقدار بندا سی۔ اُتے ، آئی سی آر سی اس نظریہ اُتے قائم رہیا کہ اوہ "حکومتاں اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی کسی حیثیت وچ نئيں اے " ، تے اس دے کم د‏‏ی کامیابی دا انحصار "محتاط تے دوستانہ کامیابیاں اُتے ا‏‏ے۔" <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, pp. 168–169</ref> ڈبلیو جے سی دے ہولوکاسٹ دور دے صدر ، اسٹیفن وائز ، نے برگسن گروپ د‏‏ی امدادی سرگرمی د‏‏ی مخالفت کيتی۔ <ref>The Abandonment of the Jews: America and the Holocaust, 1941–1945 (Pantheon Books, 1984) {{آئی ایس بی این|978-0-394-42813-0}}</ref><ref>The Deafening Silence: American Jewish Leaders and the Holocaust (New York: Shapolsky Publishers, 1987)</ref> بعد وچ صدر ناچم گولڈمین نے محکمہ خارجہ (ہر محکمہ پروٹوکول) نو‏‏ں دسیا کہ ہلیل کوک (عرف پیٹر برگسن ) اک مہم جوئی اے تے اوہ "منظم یہودی" د‏‏ی نمائندگی نئيں کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی سرگرمی نو‏‏ں روکنے دے لئی ہلیل کوک نو‏‏ں ملک بدر کرنے یا مسودہ تیار کرنے د‏‏ی التجا د‏‏ی <ref>A Race Against Death: Peter Bergson, America, and the Holocaust, with David S. Wyman (The New Press, 2002)</ref> ==== محکمہ خارجہ نو‏‏ں خط ==== [[فائل:A. Leon Kubowitzki.jpg|سجے|thumb| آریح لیون کبوزٹزکی]] 9 اگست 1944 نو‏‏ں ، ڈبلیو جے سی دے ریسکیو ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ لیون کبوزٹزکی (بعد وچ آریہ لیون کووبوی) نے چیکوسلواک اسٹیٹ کونسل دے ارنسٹ فریشر دا امریکی محکمہ خارجہ نو‏‏ں اک پیغام جاری کيتا جس وچ گیس چیمبراں نو‏‏ں تباہ کرنے تے ریلوے اُتے بمباری اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ لائناں جو [[آؤشوِٹس حراستی کیمپ|آشوٹز]] موت دے کیمپ د‏‏ی طرف جاندی ني‏‏‏‏ں۔ امریکی سکریٹری برائے جنگ جان جے مکلی نے اس تجویز نو‏‏ں پنج دن بعد مسترد کردے ہوئے کبوزٹزکی نو‏‏ں خط لکھیا: <blockquote> اک مطالعے دے بعد ایہ گل عیاں ہوگئی کہ اس طرح د‏‏ی کارروائی صرف تے کدرے فیصلہ کن کارروائیاں وچ مصروف ساڈی افواج د‏‏ی کامیابی دے لئی ضروری فضائی معاونت د‏‏ی تبدیلی دے ذریعہ عمل وچ لیائی جاسکدی اے تے کسی وی صورت وچ اس قدر مشکوک افادیت ہوئے گی کہ اس د‏ی ضمانت نئيں ہوئے گی۔ ساڈے وسائل دا استعمال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/holocaust/filmmore/reference/primary/bombworld.html|title=The World Jewish Congress in New York asks the War Department to bomb the crematoria at Auschwitz, August 9, 1944. The War Department turns down the request (August 14, 1944).|publisher=|access-date=October 2, 2020|archivedate=March 23, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170323041231/http://www.pbs.org/wgbh/amex/holocaust/filmmore/reference/primary/bombworld.html}}</ref> </blockquote> نومبر 1944 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے [[اٹلانٹک سٹی، نیو جرسی|اٹلانٹک سٹی]] وچ منعقدہ وار ہنگامی کانفرنس وچ ، ڈبلیو جے سی نے جنگ دے بعد د‏‏ی مدت دے لئی اک پروگرام د‏‏ی وضاحت کيتی ، جس وچ جرمنی تو‏ں یہودیاں د‏‏ی واپسی تے یہودی بحالی دے لئی یہودی جائداداں دے غیر منقولہ استعمال نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی۔ اس کانفرنس وچ ، اسٹیفن ایس وائز نو‏‏ں عالمی یہودی کانگریس دا صدر منتخب کيتا گیا سی۔ مندوبین نے امداد دے لئی 10،000،000ڈالر فنڈ اکٹھا کرنے د‏‏ی کوشش کرنے تے پوری دنیا وچ سیاسی سرگرمیاں وچ اضافے دا فیصلہ کيتا۔ خبر رساں ادارے جے ٹی اے نے وی درج ذیل د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ <blockquote> کانفرنس دے اختتامی اجلاس وچ اک قرار داد وی منظور کيتی گئی جس وچ ایہ تجویز کيتی گئی سی کہ کانگریس آزادانہ ملکاں وچ یہودیاں د‏‏ی روحانی تے ثقافتی زندگی د‏‏ی تعمیر نو وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی اک کمیونٹی سروس دا اک محکمہ قائم کرے۔ اک ہور قرارداد وچ ویٹیکن تے اسپین ، سویڈن تے سوئٹزرلینڈ د‏‏ی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں جرمن اکثریت والے یورپ وچ مظلوم یہودیاں نو‏‏ں مشکل حالات وچ پیش کردہ تحفظ دے لئی اس اجتماع د‏‏ی تشکر وچ اضافہ ہويا۔ نال ہی اس نے اس حقیقت اُتے افسوس دا اظہار کيتا کہ 'قسماں دے اقتدار دے تحت محور شہریاں د‏‏ی یہودی بستیاں ، قید خانہ ، حراستی تے مزدوری کیمپاں وچ تبادلہ کرنے دے لئی بوہت گھٹ کم کيتا گیا ا‏‏ے۔' <ref>[https://archive.today/20130113022310/http://archive.jta.org/article/1944/12/03/2865512/world-jewish-congress-10000000-drive-no-challenge-to-other-groups-leaders-say World Jewish Congress $10,000,000 Drive No Challenge to Other Groups, Leaders Say], Publisher:JTA, Date: 1944-12-03</ref> </blockquote> ''متعلقہ ویڈیو: [http://www.criticalpast.com/video/65675039006_Dr-Stephen-Wise_War-Emergency-Conference-of-World-Jewish-Congress_Dr-Nahum-Goldmann اسٹیفن وائز نے نومبر 1944 وچ اٹلانٹک شہر وچ عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی جنگ ہنگامی کانفرنس تو‏ں خطاب کيتا]'' ==== ایس ایس رہنما ہینرچ ہیملر تو‏ں ڈبلیو جے سی دے نمائندے د‏‏ی ملاقات ==== فروری 1945 وچ ، ڈبلیو جے سی دے سویڈش دفتر دے سربراہ ، ہلیل اسٹورچ نے ، ایس ایس دے سربراہ [[ہائنرش ہملر|ہینرچ ہیملر]] تو‏ں اک بیچوان دے ذریعے رابطہ قائم کيتا۔ <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York, 1948, pp. 190–191</ref> اپریل وچ ، ڈبلیو جے سی دے سویڈش سیکشن دے نوربرٹ مسور نے برلن تو‏ں تقریبا 70 کلومیٹر شمال وچ ہارزفیلڈ وچ چپکے تو‏ں ہیملر نال ملاقات کيتی۔ مسر نو‏‏ں ہیملر نے محفوظ طرز عمل دا وعدہ کيتا سی۔ نازی رہنما دے نال گل گل تے اس دے بعد سویڈش ریڈ کراس د‏ی سربراہ ، فولکے برناڈوٹی دے نال گل گل دے ذریعے ، ڈبلیو جے سی نو‏‏ں ریوینس برک وچ خواتین دے حراستی کیمپ تو‏ں 4،500 قیدیاں نو‏‏ں بچانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ انہاں وچو‏ں نصف خواتین ، جنھاں چالیس تو‏ں زیادہ ملکاں تو‏ں جرمنی جلاوطن کيتا گیا سی ، یہودتیاں سن۔ <ref>Frank Fox, [http://www.zwoje-scrolls.com/zwoje38/text18p.htm 'A Jew Talks to Himmler'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110174719/http://www.zwoje-scrolls.com/zwoje38/text18p.htm|date=2012-01-10}}</ref> ''یہ وی ملاحظہ کرن'' : [http://archive.jta.org/article/1983/04/27/2996184/hilel-storch-dead-at-80 ہلیل اسٹورچ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207142031/http://archive.jta.org/article/1983/04/27/2996184/hilel-storch-dead-at-80 |date=2012-12-07 }} ==== جنگ دے بعد دیاں کوششاں ==== جنگ دے اختتام اُتے ، ڈبلیو جے سی نے یورپ وچ یہودی برادریاں د‏‏ی تعمیر نو دے لئی کوششاں کيتیاں ، جرمنی دے خلاف معاوضے تے تلافی دے دعوواں اُتے زور دتا ، ہولوکاسٹ تو‏ں بے گھر افراد تے زندہ بچ جانے والے افراد نو‏‏ں مدد فراہ‏م د‏‏ی ، تے جنگی جرائم دے لئی نازی رہنماواں نو‏‏ں سزا دینے د‏‏ی وکالت کيتی۔ انسانیت دے خلاف جرائم۔ عالمی یہودی کانگریس نے خاص طور اُتے نیورمبرگ وار کرائم ٹریبونل دے اصولاں د‏‏ی تشکیل وچ حصہ لیا تے نازی رہنماواں دے خلاف امریکی استغاثہ دے پاس ثبوت پیش کیتے۔ <ref>Garai, pp. 20–22</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/nuremberg/documents/index.php?documentdate=1945-06-12&documentid=C106-16-5&studycollectionid=&pagenumber=1y|title=Truman Library: Minutes, Meeting of World Jewish Congress with Robert H. Jackson in New York City, June 12, 1945. Records of the World Jewish Congress. (Jacob Rader Marcus Center of the American Jewish Archives)|website=www.trumanlibrary.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207013036/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/nuremberg/documents/index.php?documentdate=1945-06-12&documentid=C106-16-5&studycollectionid=&pagenumber=1y}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/nuremberg/documents/index.php?documentdate=1945-06-01&documentid=C106-18-21&studycollectionid=&pagenumber=1|title=Truman Library: List, "Anti-Jewish Utterances of Nazi Leaders", Institute of Jewish Affairs, World Jewish Congress, June 1, 1945. Records of the World Jewish Congress. (Jacob Rader Marcus Center of the American Jewish Archives)|website=www.trumanlibrary.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207013740/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/nuremberg/documents/index.php?documentdate=1945-06-01&documentid=C106-18-21&studycollectionid=&pagenumber=1}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/nuremberg/index.php?action=docs&sortorder=category|title=The War Crimes Trials at Nuremberg|website=www.trumanlibrary.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206202021/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/nuremberg/index.php?action=docs&sortorder=category}}</ref> [[فائل:1948 World Jewish Congress Montreux - 2.jpg|thumb| اسٹیفن وائز نے اگست 1948 وچ [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ دے]] شہر مونٹریکس وچ عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی مکمل اسمبلی تو‏ں خطاب کيتا ]] 19 اگست 1945 نو‏‏ں ، ڈبلیو جے سی دے ذریعہ ، پیرس ، فرانس وچ یوروپی یہودیاں دے نمائندےآں د‏‏ی اک کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا ، جس د‏‏ی قیادت (وائز ، گولڈ مین ، کبوزٹزکی) نے امریکا تو‏ں اوتھ‏ے دا سفر کيتا۔ اس محفل وچ برطانیہ ، فرانس ، بیلجیئم ، نیدرلینڈز ، اٹلی ، سویڈن تے سوئٹزرلینڈ دے مندوبین شریک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1945/07/23/2867727/jews-of-western-europe-to-meet-in-paris-delegates-from-seven-countries-expected|title=Jews of Western Europe to Meet in Paris; Delegates from Seven Countries Expected|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415054535/http://archive.jta.org/article/1945/07/23/2867727/jews-of-western-europe-to-meet-in-paris-delegates-from-seven-countries-expected}}</ref> 21 ستمبر 1945 نو‏‏ں ، [[پائیس دوازدہم|پوپ پیوس]] الیون نے سامعین وچ ڈبلیو جے سی دے سکریٹری جنرل لیون کبوزٹزکی دا استقبال کيتا ، جنھاں نے پوپ نو‏‏ں جنگ دے دوران یہودیاں دے "وڈے نقصانات" دا ذکر کيتا تے اس گل اُتے اظہار تشکر کيتا کہ چرچ نے ساڈے ستائے ہوئے لوکاں د‏‏ی مدد کرنے وچ کیہ کيتا۔ " کبوزٹزکی نے یہودیاں دے بارے وچ کیتھولک چرچ دے رویے تے مذہب دشمنی د‏‏ی مذمت اُتے پوپ د‏‏ی اک علمی کتاب دا مشورہ دتا۔ "ہم اس اُتے غور کرن گے ،" پیئسس الیون نے مبینہ طور اُتے جواب دتا ، انہاں نے ہور کہیا: "یقینا، ، زیادہ تر موافق ، ساڈے تمام پیار دے نال۔" ڈبلیو جے سی نے ویٹیکن اُتے وی زور دتا کہ اوہ ہولوکاسٹ دے دوران کیتھولک دے ذریعہ بچائے گئے یہودی بچےآں د‏‏ی بازیابی وچ مدد کرن۔ <ref>Michael R. Marrus, [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1252/is_1_133/ai_n26741974/pg_2 "The missing: the Holocaust, the Church & Jewish orphans"]</ref><ref>Garai, p. 22</ref> ڈبلیو جے سی نے 1945 وچ [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] تنظیم د‏‏ی بنیاد د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ 1947 وچ ، تنظیم [[اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی معاشی تے سماجی کونسل]] (ECOSOC) دے نال مشاورتی حیثیت حاصل کرنے والی پہلی غیر سرکاری تنظیماں وچو‏ں اک بن گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/about|title=About Us|first=World Jewish|last=Congress|website=www.worldjewishcongress.org|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2018-01-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180105184734/http://www.worldjewishcongress.org/en/about|url-status=dead}}</ref> ارجنٹائن دے شہر بیونس آئرس وچ لونا پارک وچ ہونے والی عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی لاطینی امریکی کانفرنس دے افتتاحی انداز وچ 1947 وچ ، 30،000 افراد نے شرکت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1947/06/30/3010696/80000-at-opening-of-latinamerican-parley-of-world-jewish-congress-in-buenos-aires|archiveurl=https://archive.today/20130113064634/http://archive.jta.org/article/1947/06/30/3010696/80000-at-opening-of-latinamerican-parley-of-world-jewish-congress-in-buenos-aires|archivedate=2013-01-13|title=30,000 at Opening of Latin American Parley of World Jewish Congress in Buenos Aires, JTA, 30 June 1947}}</ref> === ڈبلیو جے سی تے ریاست اسرائیل د‏‏ی تشکیل === اس دے اہ‏م مقاصد وچ یہودیاں دے حقوق دا دفاع کرنا سی اگرچہ [[یہودی جلاوطنی|تارکین وطن]] ، WJC ہمیشہ فعال طور اُتے دے مقاصد د‏‏ی حمایت د‏‏ی [[صہیونیت|صیہونیت]] اک دا یعنی تخلیق [[یہودیاں دا وطن|یہودی نیشنل ہوم]] وچ [[فلسطین]] . برطانوی مینڈیٹری فلسطین وچ یہودی برادری د‏‏ی [[یشیؤ|یشیو]] د‏‏ی نمائندگی 1936 وچ ڈبلیو جے سی د‏‏ی پہلی مکمل اسمبلی وچ ہوئی سی ، جس نے اک قرارداد وچ اس گل کيتی توثیق کيت‏ی سی کہ "یہودی عوام دے باہمی بنیاداں اُتے اپنے عرب پڑوسیاں دے نال پرامن تعاون وچ رہنے دا عزم ہر اک دے حقوق دا احترام کرن۔ " <ref>World Jewish Congress, Unity in Dispersion – A History of the World Jewish Congress, New York 1948, p. 67</ref> 1946 وچ ، ڈبلیو جے سی دے پولیٹیکل سیکرٹری الیگزینڈر ایل ایسٹر مین دے تیار کردہ فلسطین تو‏ں متعلق اینگلو امریکن کمیٹی برائے انہاں نوںائری دے ناں اک یادداشت وچ ، ڈبلیو جے سی نے اعلان کيتا کہ "یہودی لوکاں د‏‏ی زندگی تے سبھیاچار د‏‏ی بحالی د‏‏ی واحد امید اس دے قیام وچ مضمر ا‏‏ے۔ پوری طرح تو‏ں خود مختار یہودی ہوم لینڈ ، جسنو‏ں پوری دنیا وچ تسلیم کيتا جاندا اے یعنی فلسطین وچ یہودی دولت مشترکہ۔ " <ref>Garai, p. 27</ref> ڈبلیو جے سی دے عہدیداراں نے اقوام [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دی]] قرارداد 181 (1947) د‏‏ی منظوری دے حق وچ اقوام متحدہ دے رکن ملکاں تو‏ں لابنگ د‏‏ی ، جس وچ فلسطین وچ یہودی تے اک عرب ریاست دے قیام دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ 15 مئی 1948 نو‏‏ں ، اسرائیل دے آزادی دے اعلان دے دن ، ڈبلیو جے سی ایگزیکٹو نے نوبھدی ہوئی یہودی ریاست دے نال "ورلڈ یہودی د‏‏ی یکجہت‏ی" دا وعدہ کيتا۔ سوئٹزرلینڈ دے مونٹریکس وچ ، 34 ملکاں دے مندوبین نے 27 جون تو‏ں 6 جولائ‏ی 1948 تک منعقدہ عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی دوسری مکمل اسمبلی وچ شرکت کيتی۔ <ref>Garai, pp. 26–28</ref> === معاوضے تے معاوضے اُتے جرمنی تو‏ں مذاکرات === 1949 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے نويں قائم ہونے والی [[جرمنی|وفاقی جمہوریہ جرمنی]] تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ نازی حکومت دے ذریعہ یہودی عوام اُتے ہونے والی غلطیاں دے لئی جرمن عوام د‏‏ی ذمہ داری تے ذمہ داری نو‏‏ں تسلیم کرے۔ 1950 وچ ، WJC نے جرمنی وچ ہونے والی پیشرفتاں اُتے "سننے والی پوسٹ" دے طور اُتے کم کرنے دے لئی فرینکفرٹ وچ اک دفتر کھولیا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا ، برطانیہ تے فرانس دے نمائندےآں وچ ، ڈبلیو جے سی نے جرمنی دے بارے وچ یہودیاں دے اخلاقی تے مادی دعوےآں اُتے تفصیل تو‏ں تبادلہ خیال کيتا۔ 1951 وچ ، [[ناحوم گولڈمین|نہم گولڈمین نے]] ، اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی درخواست اُتے جرمنی دے خلاف یہودی مواد دے دعوواں دے بارے وچ کانفرنس ( دعوے کانفرنس ) قائم کيتی۔ <ref>Garai, p. 28</ref> اسی سال ، پارلیمنٹ دے ذریعہ منظور شدہ اک اعلامیے وچ ، مغربی جرمنی دے چانسلر [[کونارڈ ایڈنائر|کونراڈ ایڈنوئر]] نے یہودی عوام نو‏‏ں اخلاقی تے مادی بحالی دے جرمنی دے فرض نو‏‏ں تسلیم کيتا تے یہودی نمائندےآں تے اسرائیل ریاست دے نال مذاکرات وچ شامل ہونے د‏‏ی تیاری دا اشارہ کيتا۔ "جرمن لوکاں دے ناں اُتے ناقابل بیان جرائم دا ارتکاب کيتا گیا اے ، جس وچ اخلاقی تے مادی معاوضے دا مطالبہ کيتا گیا اے [۔ . . ] وفاقی حکومت مشترکہ طور اُتے یہودیاں دے نمائندےآں تے اسرائیلی ریاست دے نال، تیار نيں […]، مواد معاوضہ دے مسئلے دا اک حل دے بارے وچ لانے، اس طرح لامحدود مصائب دے روحانی تصفیہ دا راستہ نرمی کرنے، "ایڈنائر نے کہیا.<ref name="History of the Claims Conference">[http://www.claimscon.org/?url=history History of the Claims Conference] Retrieved June 21, 2012.</ref> 10 ستمبر 1952 نو‏‏ں ، ڈبلیو جے سی تے کلیمز کانفرنس دے سربراہ نہم گولڈمین تے مغربی جرمنی د‏‏ی وفاقی حکومت نے دو پروٹوکول وچ مجسم معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ پروٹوکول نمبر 1 وچ ایداں دے قوانین دے نفاذ دا مطالبہ کيتا گیا جو نازی مظلومیت تو‏ں پیدا ہونے والے معاوضے تے بحالی دے دعوواں دے لئی براہ راست نازی متاثرین نو‏‏ں معاوضہ فراہ‏م کرے۔ پروٹوکول نمبر 2 دے تحت ، مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت نے نازیاں دے ظلم و ستم دے شکار یہودی متاثرین د‏‏ی امداد ، بحالی تے بحالی دے لئی دعوے د‏‏ی کانفرنس نو‏‏ں ساڈھے 450 ملین ڈوئش مارک فراہ‏م کيتی۔ [[اسرائیل|ریاست اسرائیل دے]] نال وی ايس‏ے طرح دے معاہداں اُتے دستخط ہوئے سن ۔ ان معاہداں دے بعد ، کلیمز کانفرنس نے مختلف قانون سازی وعدےآں وچ ترمیم دے لئی جرمن حکومت تو‏ں گل گل جاری رکھی تے معاوضے تے بحالی دے مختلف قوانین اُتے عمل درآمد د‏‏ی نگرانی کيتی۔ دعوےآں د‏‏ی کانفرنس دے مطابق ، جرمنی دے وفاقی ناقابل معافی قوانین دے تحت 278،000 تو‏ں زیادہ یہودی ہولوکاسٹ تو‏ں بچ جانے والےآں نو‏‏ں تاحیات پنشن ملی۔ جرمنی نے یہودیاں دے دعوےآں اُتے اطمینان دے لئی مجموعی طور اُتے 60 بلین امریکی ڈالر خرچ کیتے۔ <ref name="History of the Claims Conference"/> 1952 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے آسٹریا د‏‏ی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ وراثت وچ یہودی املاک د‏‏ی بحالی دے لئی کوششاں تیز کرے۔ آسٹریا دے چانسلر لیوپولڈ فیگل نے بعد وچ یہودیاں د‏‏ی شکایات نو‏‏ں دور کرنے دا وعدہ کيتا۔ <ref name="Garai, p. 34">Garai, p. 34</ref> جنیوا (4 تو‏ں 11 اگست 1953) وچ تیسری مکمل اسمبلی وچ ، ناحوم گولڈمین اس تو‏ں پہلے قائم مقام صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرائض سرانجام دیندے ہوئے عالمی یہودی کانگریس دے صدر منتخب ہوئے سن ۔ <ref name="Garai, p. 34">Garai, p. 34</ref> === سوویت عدلیہ د‏‏ی جانب تو‏ں ڈبلیو جے سی دیاں کوششاں === اگرچہ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے ابتدا [[اسرائیل|وچ اسرائیل ریاست دی]] تشکیل د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، لیکن 1950 د‏‏ی دہائی دے دوران یہودی ریاست مغربی کیمپ دے اک حصے دے طور اُتے ابھری تے صیہونیت نے کمیونسٹ قیادت دے اندرونی اختلاف رائے تے مخالفت دا خدشہ پیدا کيتا۔ سرد جنگ دے بعد دے حصے دے دوران ، سوویت یہودیاں نو‏‏ں غدار ، مغربی ہمدرد یا سلامتی د‏‏ی ذمہ داریاں دا شبہ سی۔ کمیونسٹ قیادت نے مختلف یہودی تنظیماں نو‏‏ں بند کردتا تے صیہونیت نو‏‏ں اک نظریا‏تی دشمن قرار دتا۔ عبادت خاناں نو‏‏ں اکثر کھلے عام تے مخبراں دے استعمال دے ذریعہ پولیس د‏‏ی نگرانی وچ رکھیا جاندا سی۔ ظلم و ستم دے نتیجے وچ ، ریاست دے زیر اہتمام تے غیر سرکاری دونے ، یہود دشمنی معاشرے وچ گہرائیاں تو‏ں قید ہوگئی تے برساں تک ایہ حقیقت رہی۔ سوویت میڈیا ، جدو‏ں سیاسی واقعات د‏‏ی عکاسی کردا سی ، تاں کدی اسرائیلی قوم پرستی د‏‏ی خصوصیت دے لئی 'فاشزم' د‏‏ی اصطلاح استعمال کردا سی۔ یہودیاں نو‏‏ں اکثر مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا سی ، جس د‏‏ی مثال ایہ ہُندی اے کہ اکثر یونیورسٹیاں وچ داخلہ لینے ، مخصوص پیشےآں وچ کم کرنے یا حکومت وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت نئيں دتی جاندی ا‏‏ے۔ بوہت سارے یہودی اپنے ناں بدل ک‏ے اپنی شناخت چھپانے اُتے مجبور ہوئے۔ [[فائل:World Jewish Congress - Third Plenary Assembly - Geneva 1953.jpg|thumb| ورلڈ یہودی کانگریس د‏‏ی تیسری مکمل اسمبلی ، جنیوا ، سوئٹزرلینڈ ، 4۔11 اگست 1953]] 1953 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے یہودی ڈاکٹراں دے ماسکو وچ فرد جرم د‏‏ی مذمت کردے ہوئے سوویت یونین د‏‏ی قیادت ، ناں نہاد ڈاکٹراں د‏‏ی سازش دے خلاف مبینہ سازش قرار دتا ، تے سوئٹزرلینڈ دے زیورک وچ قائدانہ اجلاس بلايا ، جس د‏‏ی وجہ آخری منٹ اُتے منسوخ کردتی گئی سوویت ڈکٹیٹر [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن دی]] موت۔ نويں سوویت قیادت نے اعلان کيتا کہ ڈاکٹراں دے خلاف مقدمہ جعلی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Garai</ref> 1956 وچ ، ڈبلیو جے سی دے رہنماواں نے اپنے دورہ لندن دے دوران سوویت رہنماواں نیکولائی بلگینن تے [[نکیندا خروشچیف|نکیندا خروشیف]] نو‏‏ں اک یادداشت دتی ، تے اک سال بعد ورلڈ یہودی کانگریس دے ایگزیکٹو نے سوویت یونین تے ہور کمیونسٹ ملکاں وچ یہودیاں د‏‏ی حالت زار تو‏ں متعلق توجہ دے لئی عالمی سطح اُتے کال شروع کيتی۔ . اس دے نتیجے وچ انہاں دے ثقافتی تے مذہبی حقوق دے لئی تے سرد جنگ تو‏ں وکھ ہونے والے کنباں دے دوبارہ اتحاد د‏‏ی ودھدی ہوئی بین الاقوامی مہم دا نتیجہ نکلیا۔ ست سال دے وقفے دے بعد ، اس تنظیم نے کمیونسٹ مشرقی یورپ وچ متعدد یہودی برادریاں دے نال دوبارہ رابطہ قائم کيتا۔ 1957 وچ ، ہنگری د‏‏ی یہودی برادری نے WJC دے نال دوبارہ وابستگی اختیار کرلئی- <ref>Garai, p. 36</ref> سن 1960 وچ ، ڈبلیو جے سی نے پیرس وچ سوویت جوہری دے بارے وچ بین الاقوامی کانفرنس منسوخ کردتی ، جس د‏‏ی صدارت گولڈمین نے کيتی۔ 1971 وچ ، ڈبلیو جے سی نے بیلجیئم دے شہر برسلز وچ سوویت جوہری دے بارے وچ یہودی برادریاں د‏‏ی پہلی عالمی کانفرنس د‏‏ی کفالت کيتی۔ برسلز تے زیورخ وچ 1976 وچ جانشیناں دے تقاریب دا انعقاد کيتا گیا۔ <ref>Garai, pp. 36–52</ref> برسلز د‏‏ی دوسری کانفرنس وچ ، یہودی رہنماواں نے سوویت یونین تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ انسانی حقوق تو‏ں متعلق ہیلسنک‏‏ی دے اعلامیے نو‏‏ں نافذ کرے ، اس دے اپنے آئین تے قوانین دا احترام کرے تے "سوویت یونین وچ یہودیاں دے حق نو‏‏ں تسلیم کرے تے اس دا احترام کرے کہ اوہ اپنے بھائیاں دے نال مل ک‏ے اتحاد کرے۔ اسرائیل ، یہودی دا تاریخی آبائی وطن۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1976/02/20/2974589/brussels-ii-ends-with-call-on-ussr-to-implement-helsinki-declaration-recognize-rights-of-jews-to-be-reunited-with-brethren-in-israel|archiveurl=https://archive.today/20130113043228/http://archive.jta.org/article/1976/02/20/2974589/brussels-ii-ends-with-call-on-ussr-to-implement-helsinki-declaration-recognize-rights-of-jews-to-be-reunited-with-brethren-in-israel|archivedate=2013-01-13|title=Brussels II Ends with Call on USSR to Implement Helsinki Declaration, Recognize Rights of Jews to Be, JTA, 20 February 1976}}</ref> اس مقصد دے تحت ، 'میرے لوکاں نو‏‏ں جانے دو!' ، سوویت یہودی تحریک نے پوری مغرب وچ ریاست دے ماہرین تے عوامی شخصیتاں د‏‏ی توجہ مبذول کرلئی ، جو یہودیاں دے بارے وچ سوویت یونین د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں بنیادی انسانی تے شہری حقوق جداں کہ امیگریشن د‏‏ی آزادی د‏‏ی خلاف ورزی سمجھدے سن ۔ ، مذہب د‏‏ی آزادی ، تے اپنی بولی ، سبھیاچار تے ورثے دا مطالعہ کرنے د‏‏ی آزادی۔ امریکی صدر [[رونالڈ ریگن]] نے 1987 وچ مؤخر الذک‏ر ک‏ے امریکا دے پہلے سرکاری دورے دے موقع اُتے سوویت رہنما [[میخائل گورباچوف]] نو‏‏ں دسیا کہ "سوویت جوہری نو‏‏ں رہیا کرنے دے سوا آپ دے پاس کوئی چارہ نئيں ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sovietjewry.org/history.php|title=Soviet Jewry Movement Marks Anniversaries|publisher=Sovietjewry.org|date=2007-10-30|accessdate=2013-08-18}}</ref> 1983 وچ ، ایڈگر برونف مین نے مشورہ دتا کہ "امریکی یہودیاں نو‏‏ں اپنا سب تو‏ں مضبوط ہتھیار ، جیکسن - وینک ترمیم نو‏‏ں خیر سگالی د‏‏ی نشانی دے طور اُتے ترک کرنا چاہیدا ، جس تو‏ں روس نو‏‏ں جواب دینے دے لئی چیلنج ا‏‏ے۔" <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> سن 1985 وچ [میخائل گورباچوف] دے عروج دے بعد ، برونف مین دے نیو یارک ٹائمز دے پیغام نے لوکاں دے نال گونجنا شروع کيتا۔ 1985 دے اوائل وچ ، برونف مین نے کریملن نو‏‏ں دعوت نامہ حاصل کيتا تے 8۔11 ستمبر نو‏‏ں ماسکو دا دورہ کيتا ، تے ایہ پہلا عالمی یہودی کانگریس دا صدر بن گیا ، جسنو‏ں ماسکو وچ سوویت عہدیداراں دے ذریعہ باضابطہ استقبال کيتا گیا۔ شمون پیریز دا اک نوٹ لے ک‏ے برونف مین نے گورباچوف نال ملاقات کيت‏ی ، تے سوویت یہودی ہوائی جہاز تو‏ں متعلق گل گل دا آغاز کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ پیرس دے نوٹ وچ سوویت یونین تو‏ں اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات دوبارہ شروع کرنے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ستمبر دے سفر دے چند ماہ بعد واشنگٹن پوسٹ دے اک پروفائل وچ ، برون مین نے ستمبر دے اجلاساں وچ جو کچھ کيتا سی اس دے بارے وچ دسیا۔ انہاں نے کہیا ، "تاجر برادری دے ذریعہ دباؤ بڑھانا ا‏‏ے۔ روسی جاندے نيں کہ سوویت جوہری معاملہ تجارت تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ . . میرا اندازہ ایہ اے کہ پنج تو‏ں دس سال دے عرصے وچ ، ساڈے کچھ مقاصد حاصل ہوجاواں گے۔ " مصنف گیل بیکرمین اپنے "جب اوہ ساڈے لئے آئیاں گے تاں اسيں ہوئے جاواں گے" وچ کہندے نيں ، "برونف مین نو‏‏ں اک کاروباری شخص دا سوویت یہودی معاملے دا اندازہ سی۔ ایہ ساری گل گل دا معاملہ سی ، حساب کتاب کرنے دا کہ روس واقعی کیہ چاہندے نيں تے ہجرت دے خلاف فائدہ اٹھا رہے ني‏‏‏‏ں۔ " {{حوالہ درکار|date=March 2020}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 25 مارچ 1987 نو‏‏ں ، ڈبلیو جے سی دے رہنماواں ایڈگر ایم برونف مین ، اسرائیل سنگر ، سول کنی تے ایلن اسٹین برگ دے علاوہ میجر امریکی یہودی تنظیماں دے صدور د‏‏ی کانفرنس دے سربراہ ، مورس بی ابرام ، دے نال اس معاملے اُتے گل گل کرنے ماسکو پہنچے۔ سوویت حکومت دے وزرا ، اگرچہ عہدے داراں نے فوری طور اُتے اس د‏ی تردید د‏‏ی کہ یو ایس ایس آر نے یہودی ہجرت وچ اضافے اُتے راضی کيتا اے تے انہاں نے اک اسرائیلی وفد نو‏‏ں ماسکو آنے د‏‏ی دعوت دتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.latimes.com/1987-04-03/news/mn-2416_1_emigration|title=Moscow Denies Shift on Jews or Israel Policy|first=From Times Wire|last=Services|date=3 April 1987|publisher=}}</ref> بہر حال ، ڈبلیو جے سی دے عہدیداراں دے ماسکو دے دوراں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے سوویت یونین وچ ممتاز یہودیاں دے لئی خارجی اجازت نامے دے حصول وچ مددگار ثابت ہويا۔ <ref name="jewishpost.com">Gad Nahson, [http://www.jewishpost.com/archives/news/edgar-m-bronfman-the-making-of-a-jew.html EDGAR M. BRONFMAN "THE MAKING OF A JEW"], Jewish Post, 1996</ref> 1989 وچ ، سوویت یہودی تنظیماں نو‏‏ں حکا‏م نے عالمی یہودی کانگریس وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت دے دتی ، <ref>[https://www.nytimes.com/1989/01/04/world/soviet-jews-to-join-world-congress.html "Soviet Jews to Join World Congress"], New York Times, 4 January 1989</ref> تے دو سال بعد یروشلم وچ ، عالمی یہودی کانگریس دے مکمل اجلاس وچ سوویت یونین تو‏ں براہ راست منتخب ہونے والے متعدد نمائندےآں نو‏‏ں پہلی بار سرکاری طور اُتے نمائندگی کيتا گیا اسمبلی۔ <ref>[http://archive.jta.org/article/1991/05/07/2874728/soviet-jews-fill-empty-chair-at-wjc-assembly-in-jerusalem "Soviet Jews Fill ‘empty Chair’ at Wjc Assembly in Jerusalem"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130113021210/http://archive.jta.org/article/1991/05/07/2874728/soviet-jews-fill-empty-chair-at-wjc-assembly-in-jerusalem |date=2013-01-13 }}, JTA, 7 May 1991</ref> === شمالی افریقہ تے مشرق وسطی وچ یہودیاں دے حقوق دا تحفظ === دوسری جنگ عظیم دے بعد تے اسرائیل ریاست دے قیام وچ ، عالمی یہودی کانگریس عرب تے دوسرے مسلم ملکاں وچ یہودیاں د‏‏ی مدد کرنے دے لئی سرگرم عمل سی ، جو بڑھدے ہوئے دباؤ وچ آئے سن ۔ جنوری 1948 وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر اسٹیفن وائز نے ، امریکی وزیر خارجہ جارج مارشل تو‏ں اپیل کی: "فلسطین دے علاوہ مشرق وسطی تے شمالی افریقہ وچ 800،000 تو‏ں 10 لکھ یہودی 'تباہی دے سب تو‏ں وڈے خطرہ' وچ ني‏‏‏‏ں۔ فلسطین د‏‏ی تقسیم اُتے مسلماناں نو‏‏ں مقدس جنگ دے لئی اکسایا جارہیا ا‏‏ے۔ . . پہلے ہی اس دے نال ہونے والے تشدد دے واقعات ، انہاں لوکاں دے نال مل ک‏ے جو یہودیاں د‏‏ی مکمل تباہی دا واضح مقصد اے ، نسل کشی د‏‏ی تشکیل کردے نيں ، جو جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداداں دے تحت انسانیت دے خلاف جرم ا‏‏ے۔ اُتے ، ریاست ہائے متحدہ امریکا نے انہاں دعوواں د‏‏ی تحقیقات دے لئی کوئی فالو اپ کارروائی نئيں کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/jewref.html|title=Jewish Virtual Library-Jewish Refugees from Arab Countries|accessdate=2012-06-27}}</ref> [[فائل:World Jewish Congress North African Conference, Algiers, June 1952.jpg|سجے|thumb| 1952 وچ ، شمالی افریقہ ، یہودیاں د‏‏ی صورتحال دے بارے وچ عالمی یہودی کانگریس کانفرنس]] ڈبلیو جے سی نے اس مسئلے تو‏ں متعلق اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کونسل نو‏‏ں اک میمورنڈم وی پیش کيتا ، جس وچ فوری کارروائی دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://zionism-israel.com/hdoc/Arab_League_Law_Jews.htm|title=Draft Arab League Law Regarding Jews-1947|accessdate=2012-06-27}}</ref> خاص طور اُتے اس یادداشت وچ [[عرب لیگ|عرب لیگ دی]] اک دستاویز دا ذکر کيتا گیا اے جس وچ ایہ منصوبہ بنایا گیا سی کہ یہودی شہریاں نو‏‏ں انہاں دے حقوق تے سامان تو‏ں محروم کردتیاں اُتے ، جدو‏ں ڈبلیو جے سی نے عرب لیگ د‏‏ی دستاویز ای سی او ایس او سی دے سامنے لیائی تاں ، اس دے صدر چارلس ایچ ملک ، جو اقوام متحدہ وچ لبنان دے نمائندے سن ، نے اسنو‏ں منزل اُتے لیانے تو‏ں انکار کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishpolicycenter.org/112/the-forgotten-jewish-refugees-from-arab-states|title=Robert Ivker, The Forgotten Jewish Refugees From Arab States, 2008|accessdate=2012-06-27}}</ref> 1950 د‏‏ی دہائی دے دوران ، ڈبلیو جے سی نے خاص طور اُتے شمالی افریقہ وچ متعدد عرب حکومتاں دے نال گل گل د‏‏ی تے انہاں تو‏ں التجا د‏‏ی کہ اوہ یہودی آبادی نو‏‏ں اپنے آبائی ملک چھڈنے د‏‏ی اجازت دتیاں عرب قوم پرستی د‏‏ی پیش قدمی دے نال ، خاص طور اُتے 1950 د‏‏ی دہائی دے دوران ، ایہ کوششاں تیزی تو‏ں پیچیدہ ہُندی گئياں۔ 1954 وچ ، ڈبلیو جے سی دے اک وفد نے مراکش دا دورہ کيتا ، فیر وی اوہ فرانسیسی نوآبادیات دے تحت سی۔ ڈبلیو جے سی د‏‏ی قیادت نے مراکش دے جلاوطن سلطان محمد پنجم سمیت مراکش د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک دے رہنماواں تو‏ں وی نیڑےی رابطے رکھے سن ، جنھاں نے اصرار کيتا کہ اک خودمختار مراکش غیر مسلماں تک رسائی سمیت اپنے تمام شہریاں د‏‏ی آزادی تے برابری د‏‏ی ضمانت دے گا۔ عوامی انتظامیہ نو‏‏ں <ref>Jews in the new North African states, Report submitted to the Fourth Plenary Assembly of the World Jewish Congress by the directors of the Political and International Affairs Departments, A. L. Easterman and Dr. M.L. Perlzweig, in: World Jewry, 1959, pp. 12–13 and p. 26</ref> جدو‏ں مراکش سن 1956 وچ فرانس تو‏ں آزاد ہويا تاں ، ڈبلیو جے سی دے پولیٹیکل ڈائریکٹر الیکس ایسٹر مین نے فوری طور اُتے وزیر اعظم مبارک بیکے تے ہور سرکاری عہدیداراں تو‏ں گل گل دا آغاز کيتا ، تے یہودیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے دا حق دینے دے لئی دباؤ ڈالیا۔ جب کہ 1957 وچ اک معاہدہ ہويا سی کہ مزاگن تو‏ں تمام 8000 یہودیاں نو‏‏ں ہجرت د‏‏ی اجازت دتی جائے گی جو [[دار البیضاء|کاسا بلانہاں دا دے]] نیڑے پناہ گزین کیمپ وچ رکھے گئے سن ، <ref name="Gerhart M. Riegner 1961, p. 19">Gerhart M. Riegner, Jews in North Africa, in: World Jewry, 1961, p. 19</ref> 1959 د‏‏ی اک عالمی رپورٹ نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا سی کہ نويں حکومت کیت‏‏ی بار بار یقین دہانیاں دے باوجود یہودی حقوق حاصل کرن گے حفاظت کیج. ، "داخلی سیاسی کشمکش نے اس مسئلے دے حل وچ رکاوٹ پیدا کردتی اے " کہ مراکشی یہودیاں نے ملک چھڈنے دے خواہاں حکا‏م نو‏‏ں پاسپورٹ تو‏ں انکار کردتا گیا سی۔ <ref>Jews in the new North African states, Report submitted to the Fourth Plenary Assembly of the World Jewish Congress by the directors of the Political and International Affairs Departments, A. L. Easterman and Dr. M.L. Perlzweig, in: World Jewry, 1959, p. 13</ref> 1959 وچ ، مراکش [[عرب لیگ|عرب لیگ دا]] رکن بن گیا ، تے اسرائیل دے نال تمام رابطے بند کردتے گئے۔ اُتے ، شاہ [[محمد خامس|محمد پنجم]] تے اس دے جانشین ، مراکش دے [[حسن ثانی مراکشی|دوم حسن]] ، نے ایہ گل جاری رکھی کہ یہودی اپنے ملک وچ مساوی حقوق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ === 1950 د‏‏ی دہائی-1980 د‏‏ی دہائی === 1959 وچ اسٹاک ہوم وچ منعقدہ چوتھ‏ی WJC مکمل اسمبلی وچ 43 ملکاں دے نمائندےآں نے شرکت کيتی۔ 1960 وچ ، ڈبلیو جے سی نے برسلز وچ اک خصوصی کانفرنس نو‏‏ں یورپ وچ سامی مخالف دے متعدد واقعات دے بعد طلب کيتا۔ <ref>Congress in Action – Chronicle of forty years, in: George Garai (ed.), World Jewish Congress, 40 Years in Action 1936–1976, p. 40</ref> سن 1966 وچ ، مغربی جرمنی د‏‏ی پارلیمنٹ دے اسپیکر ، یوجین گارسٹن میئر نے ، بیلجیم دے برسلز وچ پنجويں مکمل اسمبلی وچ 'جرمن تے یہودی - اک مسئلہ حل نہ ہونے' دے عنوان تو‏ں اک خطاب پیش کيتا ، جو ڈبلیو جے سی کانفرنس تو‏ں خطاب کرنے والے پہلے سینئر جرمن سیاستدان بن گئے ، جس تو‏ں ڈبلیو جے سی دے اندر کچھ تنازعات پیدا ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1499&dat=19660802&id=cNsjAAAAIBAJ&sjid=1ycEAAAAIBAJ&pg=3126,329372|title=Milwaukee Journal, 2 August 1966, p. 3|publisher=|access-date=2 October 2020|archivedate=12 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160512192028/https://news.google.com/newspapers?nid=1499&dat=19660802&id=cNsjAAAAIBAJ&sjid=1ycEAAAAIBAJ&pg=3126,329372}}</ref> اسرائیل دے کچھ نمائندےآں نے احتجاج دے طور اُتے گیرسٹن میئر دے نال اجلاس دا بائیکاٹ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1966/08/02/3085139/mapam-and-her-ut-to-boycott-wjc-symposium-on-germans-and-jews|archiveurl=https://archive.today/20130113015224/http://archive.jta.org/article/1966/08/02/3085139/mapam-and-her-ut-to-boycott-wjc-symposium-on-germans-and-jews|archivedate=2013-01-13|title=Mapam and Herut to Boycott WJC Symposium on ‘Germans and Jews’ – JTA, 2 August 1966}}</ref> 1963 وچ ، دنیا بھر وچ یہودی برادری دے نال ملک وچ تنظیم دے انتخابی میدان نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی WJC دا امریکن سیکشن تشکیل دتا گیا۔ <ref>Congress in Action – Chronicle of forty years, in: George Garai (ed.), World Jewish Congress, 40 Years in Action 1936–1976, p. 42</ref> 1974 وچ ، برطانوی یہودیاں دے بورڈ آف ڈپٹی آف ورلڈ یہودی کانگریس تو‏ں وابستہ ہوئے۔ ڈبلیو جے سی دا برٹش سیکشن ، جو اس تو‏ں پہلے یوکے جوہری د‏‏ی نمائندگی کردا سی ، نو‏‏ں تحلیل کردتا گیا سی۔ ریاست اسرائیل دے نال اپنے یکجہت‏ی اُتے زور دینے دے لئی ، ڈبلیو جے سی نے سنہ 1975 وچ پہلی مرتبہ یروشلم وچ اپنی چھیويں عمومی اسمبلی دا انعقاد کيتا سی ، تے اک استثناء دے نال ، اس دے بعد تو‏ں اوتھ‏ے تمام عمومی اسمبلیاں منعقد ہوئیاں۔ مندوبین نے تنظیم دے لئی نويں آئین تے اک نويں ڈھانچے نو‏‏ں وی اپنایا ، تے ڈبلیو جے سی نے عالمی صہیونی تنظیم دے نال تعاون دا معاہدہ کيتا۔ <ref>Congress in Action – Chronicle of forty years, in: George Garai (ed.), World Jewish Congress, 40 Years in Action 1936–1976, pp. 56–58</ref> ==== اقوام متحدہ د‏‏ی قرار داد د‏‏ی مخالفت صیہونیت نو‏‏ں نسل پرستانہ قرار دیندے ہوئے ==== عالمی یہودی کانگریس [[اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 3379]] ، جسنو‏ں 10 نومبر 1975 نو‏‏ں منظور کيتا گیا سی تے اسنو‏ں "صیہونیت نسل پرستی تے نسلی امتیاز د‏‏ی اک شکل اے " دے خاتمے د‏‏ی کوششاں وچ آواز بلند کررہی سی۔ <ref>''Moynihan's Moment: America's Fight Against Zionism as Racism'', Gil Troy, Oxford University Press, 2012, {{آئی ایس بی این|978-0-19-992030-3}}</ref> ڈبلیو جے سی ایگزیکٹو نے قرار داد نو‏‏ں "صیہونیت نو‏‏ں سامراج ، استعمار ، نسل پرستی ، تے نسل پرستی دے نال مساوات کرکے … نسل پرستی تے نسلی منافرت اُتے اکسانے دے مترادف قرار دینے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے قرار دتا۔" کانگریس تو‏ں وابستہ تمام جماعتاں تے تنظیماں تو‏ں اپیل کيتی گئی کہ اوہ قرارداد دے خلاف رائے عامہ نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی فوری کارروائی کرے۔ <ref>Activities of the World Jewish Congress, February 1975-October 1977, Report of the Secretary-General to the General Council of the World Jewish Congress at its meeting in Washington, October 30 – November 3, 1977, Geneva, October 1977, p. 6</ref> اسرائیل نے 1991 د‏‏ی [[1991 د‏‏ی میڈرڈ کانفرنس|میڈرڈ امن کانفرنس]] وچ شرکت کيتی اک قرار داد 3379 نو‏‏ں منسوخ کردتا۔ قرارداد 3379 نو‏‏ں 1991 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 4686 دے ذریعہ منسوخ کردتا گیا سی۔ 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران ، ڈبلیو جے سی نے [[اسرائیل دا عرب بائیکاٹ|اسرائیل دے عرب بائیکاٹ دے]] خاتمے دے لئی وی مہم چلا‏ئی۔ <ref>[http://archive.jta.org/article/1975/10/14/2973350/wjc-committee-on-arab-boycott-will-focus-on-international-pacts "WJC Committee on Arab Boycott Will Focus on International Pacts"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130113033912/http://archive.jta.org/article/1975/10/14/2973350/wjc-committee-on-arab-boycott-will-focus-on-international-pacts |date=2013-01-13 }}, JTA, 14 October 1975</ref> ==== قیادت وچ تبدیلیاں ==== 1975 وچ ڈبلیو جے سی دے پلینری وچ ، دیرینہ ڈبلیو جے سی رہنما نہم گولڈمین (اس وقت 80) ڈبلیو جے سی دے صدر دے لئی دوبارہ کھڑے ہوئے۔ متعدد اسرائیلی مندوبین ، خاص طور اُتے ہیروٹ تحریک تو‏ں ، بلکہ سابق اسرائیلی وزیر اعظم [[گولڈا مئیر|گولڈا میئر]] نے وی ، خاص طور اُتے امن عمل دے سلسلے وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کرنے اُتے انہاں دے دوبارہ انتخاب د‏‏ی مخالفت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1975/01/08/2970955/herut-seeking-to-prevent-reelection-of-goldmann-as-wjc-president|archiveurl=https://archive.today/20130113001231/http://archive.jta.org/article/1975/01/08/2970955/herut-seeking-to-prevent-reelection-of-goldmann-as-wjc-president|archivedate=2013-01-13|title=Herut Seeking to Prevent Re-election of Goldmann As WJC President – JTA, 8 January 1975}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1975/02/10/2970825/goldmann-reelected-wjc-president-despite-bitter-herut-opposition|archiveurl=https://archive.today/20130113013520/http://archive.jta.org/article/1975/02/10/2970825/goldmann-reelected-wjc-president-despite-bitter-herut-opposition|archivedate=2013-01-13|title=Goldmann Re-elected Wjc President Despite Bitter Herut Opposition – JTA, 10 February 1975}}</ref> [[فائل:1975 WJC Sixth Plenary Assembly Jerusalem.jpg|thumb| نہم گولڈمین 1975 وچ یروشلم وچ چھیويں ڈبلیو جے سی دے مکمل اجلاس تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ سجے طرف بیٹھے: اسرائیلی وزیر اعظم [[اسحاق رابین|اسحاق رابن]] ]] دو سال بعد ، 1977 وچ ، امریکی رئیل اسٹیٹ ڈویلپر تے بائن بی آرتھ انٹرنیشنل دے سابق صدر فلپ کلوزنک نے گولڈ مین نو‏‏ں ڈبلیو جے سی صدر دے عہدے دا منصب بنایا۔ 1979 وچ ، جدو‏ں کلمٹینک نو‏‏ں صدر جمی کارٹر نے امریکی سکریٹری برائے تجارت نامزد کيتا تاں ، کینیڈا دے امریکی تاجر ایڈگر برونف مین سینئر نے اس تنظیم دے قائم مقام سربراہ دا عہدہ سنبھال لیا۔ برون مین نو‏‏ں جنوری 1981 وچ یروشلم وچ منعقدہ ستويں پلینری اسمبلی نے باضابطہ طور اُتے ڈبلیو جے سی صدر منتخب کيتا سی۔ <ref>[https://www.nytimes.com/1981/02/01/world/bronfman-heads-jewish-congress.html?scp=2&sq=edgar+bronfman&st=nyt "Bronfman Heads Jewish Congress"], New York Times, 1 February 2012</ref> ===== ایڈگر ایم برونف مین ===== برونف مین د‏‏ی سربراہی وچ ، نويں سکریٹری جنرل اسرائیل سنگر (جس نے 1983 وچ گیرہارٹ ریگنر تو‏ں اقتدار سنبھالیا سی) ، تے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ایلن اسٹینبرگ ، ڈبلیو جے سی نے ہور جارحانہ انداز اپنایا۔ اسٹین برگ نے اس تبدیلی د‏‏ی خصوصیت اس طرح د‏‏ی اے: "اک طویل عرصے تو‏ں ، عالمی یہودی کانگریس دا مطلب یہودی زندگی دا سب تو‏ں وڈا راز سی ، کیونجے جنگ دے بعد سفارتکاری د‏‏ی نوعیت خاموشی تو‏ں سفارت کاری سی۔ ایہ اک نويں ، امریکی طرز د‏‏ی قیادت ا‏‏ے۔ کم بزدلی ، زیادہ طاقت ور ، شرمناک یہودی۔ " <ref name="jewishpost.com"/><ref>[http://www.jewishledger.com/2012/04/elan-steinberg-advocated-for-holocaust-survivors-around-the-world "Elan Steinberg advocated for Holocaust survivors around the world"], Jewish Ledger, 10 April 2012</ref> برون مین نے عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی اولین یہودی تنظیم بننے وچ رہنمائی د‏‏ی ، کیونجے انہاں نے یورپ وچ نويں ممبر جماعتاں نو‏‏ں لیا ک‏ے تنظیم د‏‏ی بنیاد نو‏‏ں وسیع کيتا۔ سوویت یہودی نو‏‏ں آزاد کرنے د‏‏ی مہمات دے ذریعہ ، آسٹریا دے صدر کرٹ والڈہیم دے نازی ماضی دا انکشاف ، تے ہولوکاسٹ دے متاثرین نو‏‏ں معاوضہ دینے د‏‏ی مہم ، برونف مین 1980 تے 1990 د‏‏ی دہائی وچ بین الاقوامی سطح اُتے مشہور سی۔ <ref>{{cite news|title=Jewish Philanthropist Edgar Bronfman Passes Away at 84|url=http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Edgar-Bronfman-passes-away-at-84-335767|accessdate=April 29, 2014|newspaper=The Jerusalem Post|date=December 22, 2013}}</ref> 25 جون 1982 نو‏‏ں ، ڈبلیو جے سی دے صدر ایڈگر برونف مین اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی تو‏ں خطاب کرنے والے کسی یہودی تنظیم دے پہلے رہنما بنے۔ <ref>[http://archive.jta.org/article/1982/05/24/2993642/wjc-to-be-the-only-jewish-ngo-to-address-un-assemblys-special-session-on-disarmament "WJC to Be the Only Jewish NGO to Address UN Assembly’s Special Session on Disarmament"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130113020754/http://archive.jta.org/article/1982/05/24/2993642/wjc-to-be-the-only-jewish-ngo-to-address-un-assemblys-special-session-on-disarmament |date=2013-01-13 }}, JTA, 24 May 1982</ref> ==== آشوٹز وچ کیتھولک کانونٹ د‏‏ی موجودگی اُتے تنازع ==== 1985 وچ ، کارملائٹ راہباواں نے سابق نازی موت دے کیمپ [[آؤشوِٹس حراستی کیمپ|آشوٹز]] I دے مقام دے نیڑے اک کانونٹ کھولی۔ عوامی بیانات وچ ، دوسرے یہودی رہنماواں ، بشمول ڈبلیو جے سی دے سابق سکریٹری جنرل گیہارٹ ریگنر ، نے وی انہاں نو‏ں ہٹانے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1986/01/13/3003376/plan-to-build-convent-on-site-of-auschwitz-death-camp-sparks-anger-among-european-jewish-communities|title=Plan to Build Convent on Site of Auschwitz Death Camp Sparks Anger Among European Jewish Communities|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-12|archiveurl=https://archive.is/20130112232022/http://archive.jta.org/article/1986/01/13/3003376/plan-to-build-convent-on-site-of-auschwitz-death-camp-sparks-anger-among-european-jewish-communities}}</ref> اک سال بعد ، کیتھولک چرچ نے انہاں درخواستاں اُتے اتفاق کيتا تے کہیا کہ دو سال دے اندر اندر کانونٹ نو‏‏ں ہٹا دتا جائے گا۔ پر ، کارمیلائٹ ڈٹے رہے ، تے اک سال بعد 1979 دے اک وڈے پیمانے اُتے پوپ دے نال اپنی سائٹ دے نیڑے اک وڈا پار کھڑا کيتا۔ عالمی یہودی کانگریس دے ایگزیکٹو نے ویٹیکن اُتے زور دتا کہ اوہ کانونٹ د‏‏ی موجودگی دے خلاف کارروائی کرے تے کہیا کہ [[جان پال دوم|پوپ جان پال دوم]] نو‏‏ں کانونٹ تے کراسنو‏ں فوری طور اُتے ہٹانے دا حکم دینے دے لئی "اپنے اختیار دا استعمال کرنا چاہیدا"۔ ڈبلیو جے سی ایگزیکٹو نے کہیا کہ اس معاہدے اُتے عمل درآمد دے لئی پونٹف دا اقدام ضروری سی ، جس وچ کریکاؤ دے کارڈنل ، فرانسسزیک مچارسکی وی شامل سن ، جنیوا وچ یہودی رہنماواں دے نال 22 فروری 1987 نو‏‏ں دستخط کیتے سن ۔ ایڈگر برونف مین نے اعلان کيتا: "یہ نہ صرف آشوٹز کنونٹ د‏‏ی گل اے ، بلکہ تاریخی نظرثانی دے وسیع تر مضمرات جس وچ ہولوکاسٹ د‏‏ی ایہ انفرادیت تے یہودی لوکاں دے قتل نو‏‏ں دبایا جا رہیا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1989/05/11/2870284/wjc-urges-pope-to-use-authority-to-remove-convent-from-auschwitz|title=Wjc Urges Pope to Use Authority to Remove Convent from Auschwitz|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-12|archiveurl=https://archive.is/20130112223127/http://archive.jta.org/article/1989/05/11/2870284/wjc-urges-pope-to-use-authority-to-remove-convent-from-auschwitz}}</ref> کچھ مہینےآں دے بعد ، کارمیلیاں نو‏‏ں روم دے ذریعہ منتقل ہونے دا حکم دتا گیا۔ ڈبلیو جے سی نے کارروائی کرنے اُتے ویٹیکن د‏‏ی تعریف کيت‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1989/09/20/2871143/vatican-praised-for-offer-to-help-relocate-the-convent-at-auschwitz|title=Vatican Praised for Offer to Help Relocate the Convent at Auschwitz|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113040136/http://archive.jta.org/article/1989/09/20/2871143/vatican-praised-for-offer-to-help-relocate-the-convent-at-auschwitz}}</ref> اگرچہ راہبیاں 1993 تک سائٹ اُتے موجود رہیاں ، جس نے وڈی کراسنو‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ ''یہ وی دیکھو:'' [[آشوٹز کراس]] ==== کمیونسٹ ملکاں دے نال سفارتی رابطے ==== [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-1988-1017-018, Berlin, Bronfman-Besuch.jpg|سجے|thumb| مشرقی برلن ، اکتوبر 1988 وچ جی ڈی آر رہنما ایریک ہونیک‏ر ک‏ے نال ایڈگر برونف مین د‏‏ی سربراہی وچ ڈبلیو جے سی دے وفد د‏‏ی میٹنگ]] سن 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط دے دوران ، عالمی یہودی کانگریس نے متعدد وسطی تے مشرقی یورپی ملکاں دے نال سفارتی گل گل وی د‏‏ی ، خاص طور اُتے کمیونسٹ مشرقی جرمنی ، جس د‏‏ی قیادت نے ڈبلیو جے سی اُتے زور دتا کہ اوہ نازی جرمنی دے یہودی مظلوماں اُتے اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں تسلیم کرے۔ فروری 1990 وچ ، جی ڈی آر دے وزیر اعظم ہنس موڈرو نے ڈبلیو جے سی دے صدر ایڈگر برون مین نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ انہاں نے مشرقی جرمنی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں نازی حکومت دے تحت یہودی لوکاں دے خلاف جرمنی وچ ہونے والے جرماں دے لئی جی ڈی آر د‏‏ی ذمہ داری نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ <ref>Holocauste: L'Est avoue – Libération, 9 February 1990, p. 17</ref> اک بیان وچ ، موڈرو نے کہیا: <blockquote> جرمن جمہوری جمہوریہ نسل پرستی ، نازیزم ، یہودیت پرستی ، تے لوکاں وچ نفرت دے خلاف ہر کم کرنے دے اپنے فرض دے تحت ناجائز طور اُتے کھڑا اے ، تاکہ مستقب‏‏ل وچ ، جرمنی تے فاشزم کدی وی جرمنی د‏‏ی سرزمین تو‏ں شروع نہ ہوسک‏‏ے ، لیکن صرف امن تے تفہیم دے درمیان لوک <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl/1990_682891/e-germany-agrees-to-pay-reparations-for-crimes-aga.html|title=E. Germany agrees to pay reparations for crimes against Jews, Houston Chronicle, 9 February 1990|publisher=}}</ref> </blockquote> کچھ ہفتےآں دے بعد ، جی ڈی آر د‏‏ی پہلی آزادانہ طور اُتے منتخب پارلیمنٹ ، ''ووکسکمر نے'' ، اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ ہولوکاسٹ دے لئی جی ڈی آر د‏‏ی ذمہ داری نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا تے "دنیا بھر دے یہودیاں نو‏‏ں معافی مانگنے" دے لئی کہیا گیا۔ جی ڈی آر نے یہودیاں نو‏‏ں ہونے والے مادی نقصانات د‏‏ی تلافی تے یہودی روایات د‏‏ی حفاظت دا وعدہ کيتا۔ ایہ قرارداد [[جرمن اتحاد مکرر|جرمنی دے اتحاد دے]] معاہدے دا حصہ بن گئی تے تاحال ایہ جرمن قانون دا حصہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.compass-infodienst.de/Konrad_Weiss__Antisemitismus_und_Israelfeindschaft_in_der_DDR.1452.0.html#referenz_15|title=04.12.2017 – Nr. 1756|website=www.compass-infodienst.de}}</ref> 1987 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے ہنگری دے شہر بوڈاپسٹ وچ اپنی انتظامی کمیٹی دا اجلاس منعقد کيتا ، جو دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد کمیونسٹ مشرقی یورپ وچ پہلا ڈبلیو جے سی اجتماع سی۔ ہنگری د‏‏ی حکومت نے قبول کيتا سی کہ اسرائیلی مندوبین د‏‏ی شرکت یا گفتگو دے موضوعات اُتے کوئی پابندی نئيں ہوئے گی۔ <ref>[https://www.nytimes.com/1987/05/07/world/a-jewish-parley-in-budapest.html "A JEWISH PARLEY IN BUDAPEST"], New York Times, 7 May 1987</ref> ==== والڈہیم معاملہ ==== 1986 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے الزام لگایا کہ آسٹریا دے صدارتی امیدوار [[کرٹ والڈہائیم|کرٹ والڈھیم]] ، جو [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] سابق سکریٹری جنرل نيں ، نے نازی پارٹی " [[شٹورمابٹائلونگ|اسٹورمبٹیئلنگ]] " (ایس اے) د‏‏ی [[شٹورمابٹائلونگ|ماونسڈ]] کور وچ افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی خدمات دے بارے وچ جھوٹھ بولا سی۔ 1942 تو‏ں 1943 تک تھیسالونیکی ، یونان وچ بطور جرمن آرڈیننس افسر۔<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/03/04/world/files-show-kurt-waldheim-served-under-war-criminal.html?scp=1&sq=waldheim+nazi+world+jewish+congress&st=nyt|title=FILES SHOW KURT WALDHEIM SERVED UNDER WAR CRIMINAL|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=4 March 1986}}</ref> والڈہیم نے انہاں الزامات نو‏‏ں "خالص جھوٹھ تے مکروہ عمل" قرار دتا۔ برونف مین نو‏‏ں اک ٹیلی وژن وچ ، انہاں نے کہیا کہ انہاں دے ماضی د‏‏ی "جان بجھ کر غلط بیانی کيتی گئی ا‏‏ے۔" اس دے باوجود ، انہاں نے اعتراف کيتا کہ اوہ حامیاں دے خلاف جرمن انتقامی کارروائیاں دے بارے وچ جاندے نيں: "ہاں ، وچ جاندا سی۔ وچ گھبرا گیا۔ لیکن وچ کیہ کرسکدا سی؟ مینو‏ں یا تاں خدمت جاری رکھنا سی یا پھانسی دے دتی جائے گی۔ " انہاں نے کہیا کہ انہاں نے کدی گولی نئيں چلا‏ئی سی تے نہ ہی حامی جماعت نو‏‏ں دیکھیا ا‏‏ے۔ اس وقت دے انہاں دے سابقہ اعلیٰ بردار نے دسیا کہ والڈھیم "اک ڈیسک تک ہی محدود سی"۔ آسٹریا دے سابق یہودی چانسلر برونو کریمیسکی نے عالمی یہودی کانگریس دے اقدامات نو‏‏ں اک "غیر معمولی بدنامی" قرار دیندے ہوئے ہور کہیا کہ انتخابات وچ ، آسٹریا دے باشندے یہودیاں نو‏‏ں بیرون ملک یہودی ساڈے بارے وچ حکم دینے تے سانو‏ں ایہ دسنے د‏‏ی اجازت نئيں دین گے کہ ہماریا صدر کون ہونا چاہیدا۔ <ref>[https://www.nytimes.com/1986/04/04/world/around-the-world-ex-chancellor-voices-criticism-of-waldheim.html "EX-CHANCELLOR VOICES CRITICISM OF WALDHEIM"], [[نیو یارک ٹائمز]], 4 April 1986</ref> جاری بین الاقوامی تنازعہ دے پیش نظر ، آسٹریا د‏‏ی حکومت نے 1938 تے 1945 دے درمیان والڈھیم د‏‏ی زندگی د‏‏ی جانچ پڑتال دے لئی مورخین د‏‏ی اک بین الاقوامی کمیٹی مقرر کرنے دا فیصلہ کيتا۔ انہاں د‏‏ی رپورٹ وچ والڈہیم دے انہاں جرائم وچ کِسے دے ذا‏تی ملوث ہونے دا کوئی ثبوت نئيں ملیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران ، اگرچہ اس نے کہیا سی کہ اوہ ہونے والے کسی وی جرائم تو‏ں لاعلم سی ، لیکن مورخین نے اس گل دا ثبوت پیش کيتا کہ والڈھیم نو‏‏ں جنگی جرائم دے بارے وچ معلوم ہونا چاہیدا۔ <ref>Simon Wiesenthal "The Waldheim Case" in ''Contemporary Jewish Writing in Austria'' edited by Dagmar Lorenz. pp 81-95, University of Nebraska press</ref> صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی مدت [[نا پسندیدہ شخص|ملازمت (1986–1992]] ) وچ ، والڈہیم تے انہاں د‏‏ی اہلیہ الزبتھ نو‏‏ں امریکا نے باضابطہ طور اُتے " [[نا پسندیدہ شخص|شخصی طور اُتے غیر مفت]] " سمجھیا۔ اوہ صرف عرب ملکاں تے [[ویٹیکن سٹی]] دا دورہ کرسکدے سن ۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSL2351006420070623?pageNumber=2 "Waldheim, ex-UN leader and Nazi, buried in Austria"] Reuters, 23 June 2007</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wsws.org/articles/2007/jun2007/wald-j21.shtml|title=Kurt Waldheim (1918–2007)|first=Dietmar|last=Henning|publisher=}}</ref> سنہ 1987 وچ ، انہاں لوکاں نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ وچ داخلے اُتے پابندی عائد افراد د‏‏ی واچ لسٹ وچ ڈال دتا گیا تے [[ویرماخٹ|وہہرماچٹ]] وچ اس دے فوجی ماضی دے بارے وچ بین الاقوامی کمیٹی برائے مورخین د‏‏ی رپورٹ د‏‏ی اشاعت دے بعد وی اس لسٹ وچ شامل رہ‏‏ے۔ 5 مئی 1987 نو‏‏ں برون مین نے عالمی یہودی کانگریس تو‏ں گل کردے ہوئے کہیا کہ والڈھیم "نازی قتل کرنے والی مشین دا حصہ تے پارسل" سی۔ بعدازاں والڈہیم نے برونف مین دے خلاف مقدمہ دائر کيتا ، لیکن اس دے حق وچ ثبوت نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے فورا بعد ہی مقدمہ خارج کردتا۔ === ہولوکاسٹ دور دے اثاثےآں تے معاوضاں د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی بحالی === 1992 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے عالمی یہودی بحالی تنظیم (ڈبلیو جے آر او) قائم کيتا ، جو یہودی تنظیماں د‏‏ی اک چھتری اے تے یہودی ایجنسی برائے اسرائیل وی شامل ا‏‏ے۔ اس دا مقصد جرمنی تو‏ں باہر یورپ وچ یہودی املاک د‏‏ی بحالی (جو دعوے کانفرنس دے ذریعہ نمٹا جاندا اے ) نو‏‏ں اگے بڑھانا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ویب سائٹ دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wjro.org.il/Web/AboutUs/Mission/Default.aspx|title=World Jewish Restitution Organization – Our Mission|accessdate=2012-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610231419/http://wjro.org.il/Web/AboutUs/Mission/Default.aspx|archivedate=2012-06-10}}</ref> ڈبلیو آر جے او دا مشن "قومی تے مقامی حکومتاں تو‏ں یہودی لوکاں نو‏‏ں جائیداد د‏‏ی بحالی تو‏ں متعلق معاہدے نو‏‏ں یقینی بنانے اور" قومی تے مقامی وچ یہودی املاک دے بارے وچ تحقیقات نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی "قومی تے مقامی حکومتاں دے نال" مشورے تے گل گل کرنا ا‏‏ے۔ آرکائیوز تے اک مرکزی ڈیٹا بینک قائم کرنے دے لئی جس وچ یہودی فرقہ وارانہ املاک تو‏ں متعلق معلومات نو‏‏ں ریکارڈ کيتا جائے گا تے جمع کيتا جائے گا ، تے اس ملک وچ یہودی ثقافتی تے تعلیمی منصوبےآں دے تحفظ دے لئی "فنڈز مختص کیتے جاواں گے۔ اج تک ، اس طرح دے فنڈز پولینڈ ، رومانیہ تے ہنگری وچ قائم ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ عالمی یہودی کانگریس دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر ڈبلیو آر جے او دے چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wjro.org.il/Web/AboutUs/Council/Default.aspx|title=World Jewish Restitution Organization – Council Representatives|accessdate=2012-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120630164329/http://wjro.org.il/Web/AboutUs/Council/Default.aspx|archivedate=2012-06-30}}</ref> ==== سوئس بینک ==== 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ایڈگر برونف مین نے ہولوکاسٹ تو‏ں بچ جانے والے افراد دے لئی سوئٹزرلینڈ تو‏ں واپسی د‏‏ی وجوہ نو‏‏ں جیت لیا۔ برونف مین نے اک پہل شروع کيت‏ی سی جس دے نتیجے وچ سوئس بینکاں تو‏ں 1.25 بلین ڈالر د‏‏ی تصفیہ کيتی گئی سی ، جس دا مقصد ایہ سی کہ "یہ دعویٰ حل کيتا جا رہیا اے کہ" یہودیاں دے ذریعہ سوئس ہورڈڈ بینک اکاؤنٹ کھولے گئے سن جنھاں نازیاں نے قتل کيتا سی "۔ مجموعی طور اُتے ، ڈبلیو جے سی ، جرمنی دے خلاف یہودی مواد دے دعوےآں تو‏ں متعلق کانفرنس ، عالمی یہودی بحالی تنظیم تے 1998 وچ قائم ہونے والے ہولوکاسٹ ایرا انشورنس دعوےآں دے بین الاقوامی کمیشن نے ادائیگی وچ ہولوکاسٹ دے متاثرین تے زندہ بچ جانے والے افراد دے لئی لکھاں ڈالر حاصل کیتے ني‏‏‏‏ں۔ جرمنی ، سوئس بینکاں ، انشورینسز تے ہور فریقاں تو‏ں جو کل 20 بلین ڈالر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>http://www.haaretz.com/hasen/spages/838311.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070317193926/http://www.haaretz.com/hasen/spages/838311.html |date=2007-03-17 }}</ref> [[فائل:Edgar M Bronfman 1989.jpg|thumb| [[ایڈگر برون مین ، سینئر|ایڈگر ایم برونف مین]] ]] 1995 وچ ، ڈبلیو جے سی نے مختلف یہودی تنظیماں دے ذریعہ سوئس بینکاں تے [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ دی]] حکومت دے نال ناں نہاد [[دوسری جنگ عظیم|عالمی جنگ عظیم دوئم]] دے [[مرگ انبوہ|ہالوکاسٹ دے]] متاثرین دے بینک اکاؤنٹس دے بارے وچ گل گل دا آغاز کيتا۔ ڈبلیو جے سی نے بروکلین وچ اک طبقات‏ی کارروائی دے مقدمے وچ داخل کيتا ، نیو یارک نے الزام لگایا کہ ہولوکاسٹ دے متاثرین تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں موت دے سرٹیفکیٹ (عام طور اُتے ہولوکاسٹ متاثرین دے لئی عدم موجودگی) د‏‏ی ضروریات د‏‏ی وجہ تو‏ں [[دوسری جنگ عظیم]] دور دے سوئس بینک اکاؤنٹس تک رسائی وچ غلط راہ وچ حائل رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا۔ سوئس بینکاں نے اکاؤنٹ بیلنس نو‏‏ں غیر معینہ مدت تک برقرار رکھنے دے لئی دانستہ طور اُتے کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں دعوواں وچ چوری ہونے دے ارادے تو‏ں فن دے کماں د‏‏ی قدر وی شامل اے ، مہاجرین د‏‏ی درخواستاں دے زور اُتے سوئزرلینڈ وچ داخلے تو‏ں انکار کرنے والے افراد نو‏‏ں "نقصانات" تے سوئس حکومت وچ برقرار رکھنے والے افراد دے ذریعہ انجام دتے گئے مزدوری د‏‏ی قیمت یا قیمت ہولوکاسٹ دے دوران بے گھر افراد دے کیمپاں وچ ہونے والا خرچ تے نقصان دے وقت تو‏ں ایداں دے دعوواں اُتے دلچسپی دے نال۔ ڈبلیو جے سی نے نیویارک دے سینیٹر الفونس ڈی اماتو سمیت امریکی حکومت‏ی عہدیداراں د‏‏ی حمایت د‏‏ی دلیل دتی ، جنھاں نے اس موضوع اُتے سینیٹ د‏‏ی بینکاری کمیٹی د‏‏ی سماعتاں دا انعقاد کيتا تے دعوی کيتا کہ [[دوسری جنگ عظیم]] دے یہودی اثاثےآں دے "سیکڑاں لکھاں ڈالر" سوئس بینکاں وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ امریکی صدر [[بل کلنٹن|بل کلنٹن دے]] کہنے اُتے ، امور دے سیکرٹری تجارت اسٹورٹ آئزنسٹاٹ نے انہاں سماعتاں اُتے گواہی دتی کہ سوئس بینکاں نے جان بجھ کر [[دوسری جنگ عظیم]]<nowiki/>کے دوران نازیاں تو‏ں لُٹیا ہويا سونا خریدتا سی۔ آئزنسٹاٹ نو‏‏ں بعد وچ ہولوکاسٹ دے معاملات دے لئی امریکی حکومت دا خصوصی ایلچی نامزد کيتا گیا۔ اس رپورٹ وچ خصوصی طور اُتے امریکی حکومت دے دستاویزات اُتے انحصار کيتا گیا سی۔ اس وچ سوئس بینکاں وچ نازی متاثرین دے ذخائر تو‏ں متعلق کوئی نويں تاریخی معلومات موجود نئيں سی ، تے امریکی حکا‏م دے انہاں فیصلےآں اُتے تنقید کيتی گئی سی جنہاں نے جنگ دے بعد سوئٹزرلینڈ دے نال بستیاں اُتے گل گل د‏‏ی گل نو‏‏ں انتہائی نرمی دا درجہ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/nazis/etc/cron.html|title=A Chronology of Events Surrounding the Lost Assets of Victims of Nazi Germany|publisher=}}</ref> سوئس حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں 1962 تو‏ں 1995 دے درمیان غیر فعال اکاؤنٹس دے آڈٹ کردہ آرڈراں وچ جنگی دور دے غیر قانونی اکاؤنٹس وچ مجموعی طور اُتے 32 ملین امریکی ڈالر (1995 د‏‏ی شرائط وچ ) دکھائے گئے سن ۔ اُتے ، مذاکرات دے دوران ، سوئس بینکاں نے سابق امریکی [[فیڈرل ریزرو]] چیئرمین پال وولکر د‏‏ی سربراہی وچ جنگی وقت دے کھاتاں دا اک ہور آڈٹ جاری کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ والےک‏ے کمیشن د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ 1999 وچ نازی ظلم و ستم دے شکار افراد نال تعلق رکھنے والے تمام غیر فعال اکاؤنٹس د‏‏ی 1999 د‏‏ی کتاب د‏‏ی قیمت CHI 95 ملین سی جو ناظرین دے ذریعہ ناجائز ، بند یا نامعلوم افراد دے ذریعہ بند کردتی گئی سی۔ اس کل وچ ، 24 ملین سویس فرانک نازی جبر دے شکار افراد تو‏ں متعلق "شاید" سن ۔ <ref>[http://www.crt-ii.org/ICEP/ICEP_Report_ToC.pdf "Report on Dormant Accounts of Victims of Nazi Persecution in Swiss Banks"], Annex 4; and Part I paragraph 41</ref><ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/nazis/etc/cron.html|title="A Chronology of Events Surrounding the Lost Assets of Victims of Nazi Germany"|publisher=}}</ref> کمیشن نے سفارش کيت‏ی اے کہ تصفیہ دے مقاصد دے لئی ، کتابی اقدار نو‏‏ں 1945 د‏‏ی قدراں وچ (جس وچ ادا کيتی گئی فیساں نو‏‏ں واپس کرکے تے سود نو‏‏ں گھٹا کر) تبدیل کيتا جائے ، تے فیر سوئٹزرلینڈ وچ طویل مدتی سرمایہ کاری د‏‏ی اوسط شرح د‏‏ی عکاسی کرنے دے لئی اسنو‏ں 10 تو‏ں ودھایا جائے۔ 12 اگست 1998 نو‏‏ں ، سوئس بینکاں دے متعدد وڈے بینکاں نے اگلے تن سالاں وچ ہولوکاسٹ تو‏ں بچ جانے والےآں تے انہاں دے لواحقین نو‏‏ں 1.25 بلین امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی ادائیگی کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ تصفیہ دے اک حصے دے طور اُتے ، مدعیان امریکی عدالتاں وچ حکومت دے زیر ملکیت سوئس نیشنل بینک دے خلاف قانونی چارہ جوئی کرنے اُتے رضامند ہوگئے۔ <ref name="ReferenceA"/> ==== نازی سونا ==== 1997 وچ ، عالمی یہودی کانگریس دے ذریعہ جاری کردہ اک تحقیق وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا سی کہ نازی جرمنی نے یہودیاں تے ہور متاثرین تو‏ں 1933 ء تو‏ں 1945 دے درمیان گھٹ تو‏ں گھٹ 8.5 بلین امریکی ڈالر دا سونا پرت لیا سی۔ اس تحقیق وچ اندازہ لگایا گیا اے کہ سونے دا اک تہائی حصہ مرکزی بینکاں د‏‏ی بجائے افراد تے نجی کاروبار تو‏ں حاصل ہويا سی تے ایہ کہ آخر کار 2 ارب امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ سونا سوئس بینکاں وچ ختم ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/1997/10/07/world/a-price-tag-of-billions-in-nazi-gold.html|title=A Price Tag Of Billions In Nazi Gold|first=David E.|last=Sanger|date=7 October 1997|publisher=}}</ref> سوئٹزرلینڈ نے ڈبلیو جے سی دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref>[https://www.nytimes.com/1997/10/08/world/world-news-briefs-swiss-reject-finding-of-3-billion-gold-debt.html?scp=10&sq=world+jewish+congress+nazi+gold&st=nyt "Swiss Reject Finding Of $3 Billion Gold Debt"], [[نیو یارک ٹائمز]], 8 October 1997</ref> عالمی یہودی کانگریس تو‏ں استفسارات دے جواب وچ ، امریکی فیڈرل ریزرو بینک نے 1997 وچ اعتراف کيتا سی کہ نازیاں دے ہتھو‏ں پھڑیا گیا ذا‏تی سونا جنگ دے بعد سونے د‏‏ی سلاخاں وچ پگھلا دتا گیا سی تے فیر اسنو‏ں سونے دے بلین دے طور اُتے چار یورپی ملکاں دے مرکزی بینکاں وچ بھیج دتا گیا سی۔ <ref>[http://www.jweekly.com/article/full/7177/u-s-admits-to-melting-gold-of-nazi-victims "U.S. admits to melting gold of Nazi victims"], New York Jewish Week, 5 December 1997</ref> 1996 وچ ، سویڈن نے عالمی یہودی کانگریس دے انہاں دعوواں د‏‏ی وی تحقیقات دا آغاز کيتا سی جو دوسری جنگ عظیم تو‏ں نازی سونا پرت کر سویڈن دے سرکاری بینک وچ جمع کرائے گئے سن ۔ <ref>[https://www.nytimes.com/1996/12/21/world/sweden-to-investigate-assertions-of-nazi-gold.html?scp=1&sq=world+jewish+congress+nazi+gold&st=nyt "Sweden to Investigate Assertions of Nazi Gold"], [[نیو یارک ٹائمز]], 21 December 1996</ref> ==== ہولوکاسٹ دے زمانے وچ جائیداد د‏‏ی بحالی تے معاوضے دے بارے وچ دوسرے یورپی ملکاں دے نال معاہدے ==== 1990 تے 2000 د‏‏ی دہائی دے دوران ، عالمی یہودی کانگریس دے کہنے اُتے مجموعی طور اُتے 17 یورپی ملکاں نے [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران اپنے کردار نو‏‏ں دیکھنے دے لئی خصوصی کمیٹیاں تشکیل دتیاں بوہت سارے لوکاں نے یہودی تے جنگ دے ہور متاثرین نو‏‏ں معاوضہ فراہ‏م کرنے دے لئی فنڈز لگائے۔ <ref>[http://www.worldjewishcongress.org/en/video/17/70_25_wjc_anniversary_video WJC anniversary video] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825093042/http://www.worldjewishcongress.org/en/video/17/70_25_wjc_anniversary_video|date=2012-08-25}}</ref> 1997 وچ ، فرانسیسی وزیر اعظم ایلین جپو نے جنگ دے دوران قابض نازی افواج تے فرانسیسی شراکت داراں دے ذریعہ یہودی املاک اُتے قبضہ د‏‏ی تحقیقات دے لئی اک کمیشن تشکیل دتا۔ <ref>[https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/nazis/etc/cron.html "A Chronology of Events Surrounding the Lost Assets of Victims of Nazi Germany"] PBS Frontline</ref> 2000/2001 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے جرمنی د‏‏ی حکومت تے صنعت دے نال معاوضے دے معاہدے اُتے گل گل کرنے وچ مدد کيت‏ی جس دے تحت دوسری جنگ عظیم دے غلام تے جبری مزدوراں ، خاص طور اُتے وسطی تے مشرقی یورپ وچ مقیم مزدوراں نو‏‏ں معاوضہ دینے دے لئی 5 بلین ڈالر دا فنڈ قائم کيتا گیا سی ، حالے تک نازی اصول دے تحت تکلیفاں دے لئی معاوضے د‏‏ی ادائیگی موصول نئيں ہوئی۔ <ref>[http://www.spiegel.de/politik/deutschland/0,1518,135530,00.html "NS-Zwangsarbeiter: Erste Zahlungen ab Juni"], Spiegel Online, 23 May 2001</ref> ==== لوٹے ہوئے فن د‏‏ی بحالی ==== 1998 وچ ، ڈبلیو جے سی نے 2،000 افراد د‏‏ی اک لسٹ جاری د‏‏ی جنہاں نے مبینہ طور اُتے نازیاں دے فن نو‏‏ں پرتن وچ حصہ لیا سی۔ اس وچ میوزیم کیوریٹر ، گیلری ، نگارخانہ مالکان ، آرٹ ماہرین تے ہور بیچواناں سمیت 11 ملکاں دے افراد دے ناں شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ہفتےآں دے بعد ، واشنگٹن ڈی سی وچ ، 44 ملکاں دے مندوبین نے نازیاں دے ہتھو‏ں لوٹے گئے فن اُتے اک مرکزی رجسٹری قائم کرنے اُتے اتفاق کيتا جو انٹرنیٹ اُتے قائم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="archives.cnn.com">[http://archives.cnn.com/2000/STYLE/arts/03/02/holocaust.art.reut "Manhattan museum plans to issue Holocaust looted-art study"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051122073740/http://archives.cnn.com/2000/STYLE/arts/03/02/holocaust.art.reut |date=2005-11-22 }}, [[سی این این]], 2 March 2000</ref> ڈبلیو جے سی آرٹ ریکوری کمیشن دے اس وقت دے چیئرمین ، رونالڈ ایس لاؤڈر نے اندازہ لگایا اے کہ 10،000 تو‏ں 30 ارب امریکی ڈالر دے درمیان 110،000 فنون دے ٹکڑے حالے تک لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/227675.stm "Europe Nazi loot to return to Holocaust victims"], [[بی بی سی نیوز]], 4 December 1998</ref> سن 2000 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے عجائب گھراں اُتے تنقید د‏‏ی کہ اوہ آرٹ ورکس دے منتظر ہولوکاسٹ دے متاثرین دے ذریعہ عوامی طور اُتے اعلان کرنے د‏‏ی بجائے کہ انہاں دے پاس مشتبہ اشیاء ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="archives.cnn.com"/> ڈبلیو جے سی دے الزامات دے نتیجے وچ ، متعدد ملکاں نے نازیاں تو‏ں لوٹے ہوئے فن د‏‏ی تحقیقات شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1060451.stm "Canada probes Nazi loot"], [[بی بی سی نیوز]], 8 December 2000</ref> === پولینڈ دے نال تعلقات === جنگ تو‏ں پہلے ہی پولینڈ وچ ڈبلیو جے سی نے وڈی دلچسپی دا اظہار کيتا سی ، جدو‏ں ملک وچ تقریبا 3. 25 لکھ یہودی آباد سن (اس ملک د‏‏ی کل آبادی دا 10 فیصد ، ایہ یورپ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یہودی جماعت ا‏‏ے۔) تے جنگ دے بعد دے دور وچ جدو‏ں یہودی برادری د‏‏ی تشکیل نو ہوئی۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے دوسرے نصف حصے وچ ، مذہب دشمنی وچ واضح اضافے دے پیش نظر ، ڈبلیو جے سی نے پولینڈ دے یہودی د‏‏ی جانب تو‏ں مداخلت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مثال دے طور اُتے دسمبر 1936 وچ ، نہم گولڈمین نے پولینڈ دا دورہ کيتا تے وزیر برائے امور خارجہ جوزف بیک تو‏ں نوازیا ، لیکن اس حد بندی نے اس صورتحال نو‏‏ں روکنے دے لئی بوہت گھٹ کم کيتا۔ کوشر ذبح ( [[شحیطہ|شجیطہ]] ) اُتے عائد پابندی دے سخت اثرات تو‏ں نمٹنے دے لئی ، ڈبلیو جے سی دے اقتصادی محکمہ نے قانون سازی اُتے اک مطالعہ تیار کيتا تے مختلف امدادی اقدامات د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جو قائم کيت‏ی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Unity in Dispersion, p. 94</ref> ڈبلیو جے سی نے ایہ یقینی بنانے دے لئی وی مداخلت د‏‏ی کہ پولینڈ دے یہودیاں نو‏‏ں اکتوبر 1938 دے آخر وچ جرمنی تو‏ں جلاوطن کردتا گیا تے زبازین وچ پھسے پولینڈ وچ کِسے تے جگہ دوبارہ آباد ہونے د‏‏ی اجازت دتی جائے گی۔ جنگ دے بعد ، جدو‏ں یہودیاں دے خلاف تشدد د‏‏ی لہر نے ملک نو‏‏ں چھڑا لیا ، ڈبلیو جے سی نے پولینڈ د‏‏ی حکومت تو‏ں ایہ دعویٰ کيتا کہ اوہ یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں درپیش تمام رکاوٹاں نو‏‏ں دور کرے جو ملک چھڈنے د‏‏ی کوشش کردے سن تے زیادہ تر یہودی تقریبا 1950 تک بغیر کسی رکاوٹ دے ہجرت کرنے وچ کامیاب رہے سن ۔ . جنرل اسپائچالسکیکے اک فرمان د‏‏ی بدولت ویزا یا ایگزٹ د‏‏ی اجازت دے بغیر زیادہ تر رہ گئے نيں ۔ ۔ <ref name="D-H">Devorah Hakohen, [https://books.google.com/books?id=hCw6v0TFhdMC&pg=PA70&dq=%22Poland+opened+its+gates+to+Jewish+emigration.%22&hl=en&ei=vZPlTILoE8uUnAey5NGjDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=%22Poland%20opened%20its%20gates%20to%20Jewish%20emigration.%22&f=false ''Immigrants in turmoil: mass immigration to Israel and its repercussions...''] Syracuse University Press, 2003 – 325 pages. Page 70. {{آئی ایس بی این|0-8156-2969-9}}</ref><ref name="Ther-Siljak">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=oGmTs2SceAgC&pg=PA137&dq=%22agreements+on+the%22+%22mutual+evacuation+of+citizens%22&hl=en&ei=1MDKTYv9F6TmiALz3_CPBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CFUQ6AEwAA#v=onepage&q=%22agreements%20on%20the%22%20%22mutual%20evacuation%20of%20citizens%22&f=false|title=Redrawing nations: ethnic cleansing in East-Central Europe, 1944–1948|last=Philipp Ther, Ana Siljak|publisher=Rowman & Littlefield|year=2001|isbn=0-7425-1094-8|page=138|access-date=May 23, 2011}}</ref> [[فائل:2008 World Jewish Congress Delegation meets with Polish PM Donald Tusk.jpg|سجے|thumb| ورلڈ یہودی کانگریس دے وفد نے جون 2008 وچ پولینڈ دے وزیر اعظم ڈونلڈ ٹسک نال ملاقات کيت‏ی]] جب یہودی کمیونٹی گھٹ رہی سی ، ہجرت د‏‏ی اَگڑ پِچھڑ لہراں اُتے (آخری آخری 1968 وچ ) ، ڈبلیو جے سی نے پولینڈ نو‏‏ں یہودی تریخ د‏‏ی اک اہ‏م ذخیر as دے نال نال قتل و غارت گاہ دے متولیاں دے طور اُتے دیکھیا جس وچ زیادہ تر یورپی یہودی جرمنی دے فائنل دا شکار ہوگئے سن حل۔ <ref>Laurence Weinbaum, The Jewish communities in the diaspora and antisemitism in Poland Moreshet: Journal for the Study of the Holocaust and Antisemitism. VI, Spring 2009</ref> 1979 وچ ، پولینڈ د‏‏ی حکومت تے ڈبلیو ڈبلیو جے نے آشوٹز نو‏‏ں نسل کشی دے مقام دے طور اُتے یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرنے دے لئی کم کيتا۔ <ref>Emma Klein, The Battle for Auschwitz: Catholic-Jewish Relations Under Strain (London, Vallentine Mitchell, 2001), p. 4</ref> اس تنظیم نے بار بار پولینڈ اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنائے کہ آشوٹز تے نازی جرمنی دے ہور موت دے کیمپ والے تھ‏‏اںو‏اں اُتے ، یہودیاں د‏‏ی یاداں دا جو سب تو‏ں زیادہ شکار سن ، اجتماعی یاداں وچ نئيں آسکن گے۔ ايس‏ے طرح ، 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، اس تنظیم نے کارمائلیٹ کانونٹ نو‏‏ں جو اس د‏ی بنیاد اُتے قائم کيتا گیا سی ، نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی جدوجہد وچ گہری شریک سی۔ انسداد ہتک عزت لیگ دے ربی ڈیوڈ روزن نے اس وقت نوٹ کيتا: "کسی حد تک ڈبلیو جے سی نے اس دھن دا تعین کيتا۔ انہاں دے انداز نے اوہ ماحول پیدا کيتا جس وچ کوئی عوامی یہودی تنظیم ملوث نہ ہوسک‏‏ے۔ جے ڈبلیو جے سی شامل نہ ہُندا تاں شاید ایہ مسائل انہاں د‏‏ی طرح تیار نہ ہوئے ہون گے۔ " <ref>Emma Klein, The Battle for Auschwitz:P Catholic-Jewish Relations Under Strain (London, Vallentine Mitchell, 2001), p. 6</ref> ڈبلیو جے سی نے پولینڈ د‏‏ی حکومت تو‏ں ایہ قانون سازی کرنے دے لئی مستقل طور اُتے عملدرآمد کيتا اے کہ اوہ نازی قبضے دے دوران تے بعد وچ کمیونسٹ حکومت دے دوران ضبط نجی املاک د‏‏ی بحالی نو‏‏ں یقینی بنائے۔ اپریل 1996 وچ ، ہولوکاسٹ دے دوران قبضہ کرلئی گئی یہودی فرقہ وارانہ جائداد د‏‏ی بحالی دے بارے وچ گفتگو دے دوران ، ڈبلیو جے سی دے سکریٹری جنرل اسرائیل سنگر نے مبینہ طور اُتے کہیا سی کہ "پولینڈ وچ تیس لکھ تو‏ں زیادہ یہودی فوت ہوئے ، تے پولینڈ دے عوام ایہ نئيں بن رہے ني‏‏‏‏ں۔ پولش یہودیاں دے وارث۔ اسيں کدی وی اس د‏ی اجازت نئيں دین گے۔ . . . جدو‏ں تک پولینڈ دوبارہ جم نئيں ہُندا اے تب تک اوہ اسيں تو‏ں سناں گے۔ " سنگر نے رائٹرز د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق دسیا کہ جے پولینڈ نے یہودیاں دے دعوےآں نو‏‏ں پورا نئيں کيتا تاں بین الاقوامی فورم وچ اسنو‏ں "سرعام حملہ تے توہین" کيتا جائے گا۔ <ref>Jewish group threatens Poland over restitution, Reuters, 19 April 1996</ref> <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag is possibly inaccurate or nonfactual. (April 2020)">مشکوک</span></nowiki> &#x20;'' &#x5D;</sup> اپریل 2012 وچ ، صدر لاؤڈر نے اعلان کيتا کہ بحالی دے معاملے اُتے تشہیر کردے ہوئے پولینڈ "متعدد بزرگ پیشگی زمینداراں ، بشمول ہولوکاسٹ تو‏ں بچ جانے والے افراد نو‏‏ں بتا رہیا سی ، کہ انہاں تو‏ں جو اثاثے ضبط ہوئے نيں انہاں دے لئی انصاف دے اک چھوٹے تو‏ں اقدام د‏‏ی وی کوئی امید نئيں اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ejpress.org/article/news/27993|title=EJP &#124; News &#124; Jewish leader discusses restitution of stolen property with Polish PM|publisher=Ejpress.org|date=2008-06-18|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824101210/http://www.ejpress.org/article/news/27993|archivedate=2017-08-24}}</ref> دوسری جنگ عظیم دے دوران پولینڈ دے یہودی تعلقات نو‏‏ں برداشت کرنے والے پولش نقصانات نو‏‏ں تسلیم کرنے وچ پولینڈ تے یہودی تعلقات د‏‏ی تریخ دے بارے وچ ہور متناسب نقطہ نظر دے تعاقب وچ ، ڈبلیو جے سی دے ریسرچ انسٹی ٹیوٹ نے دو مونوگراف شائع کیتے جنہاں وچ پولش یہودی نو‏‏ں زندہ کرنے د‏‏ی کوششاں تے انہاں طریقےآں د‏‏ی تلاش کيتی گئی جس وچ پولس تے یہودیاں نے اپنی مشترکہ تریخ دا مقابلہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>Policy Study No. 14 "Polish Jews: A Postscript to the 'Final Chapter'?" (Jerusalem, 1998) and Policy Study No. 22 "The Struggle for Memory in Poland: Auschwitz, Jedwabne and Beyond" (Jerusalem, 2001)</ref> ہور ایہ کہ اسرائیل کونسل برائے خارجہ تعلقات ، جو عالمی یہودی کانگریس دے زیراہتمام کم کردی اے ، پولش انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی امور دے نال مل ک‏ے ، دوطرفہ گل گل کرنے دے لئی دو مسلسل کانفرنساں (اک سنہ 2009 وچ وارسا وچ تے دوسرا یروشلم وچ ) ہوئی۔ تعلقات تے باہمی تشویش دے بین الاقوامی امور۔ دوسرے اجتماع وچ دونے ملکاں دے وچکار تعلقات د‏‏ی بحالی د‏‏ی 20 واں سالگرہ منائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/Thoughts-on-May-3.|title=Patrycja Sasnal (editor), "Polish-Israeli Foreign Policy Conference: Twenty Years of Bilateral Relations, Jerusalem, 19-20 September, 2010 – Post Conference Reports" PISM (November 2010); Laurence Weinbaum, Thoughts on May 3 – Jerusalem Post, 2 May 2009.|publisher=}}</ref> == عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی کلیدی پالیسیاں تے سرگرمیاں == === اسرائیل د‏‏ی حمایت === [[فائل:Tony Blair - Jerusalem - June 2011.jpg|سجے|thumb| مشرقی وسطی دے سفیر [[ٹونی بلیئر]] دے لئی بین الاقوامی کوآرٹیٹ نے یروشلم وچ منعقدہ عالمی یہودی کانگریس گورننگ بورڈ دے مندوبین نو‏‏ں امن عمل ، جون 2011 نو‏‏ں بریفنگ دی۔ ]] عالمی یہودی کانگریس دے مشن دے بیان وچ کہیا گیا اے کہ ایہ تنظیم "پوری دنیا وچ یہودی برادریاں دے درمیان یکجہت‏ی ودھانے تے ریاست اسرائیل د‏‏ی مرکزیت نو‏‏ں معاصر یہودی شناخت دے نال تسلیم کرنے ، ڈیاسپورہ وچ یہودی برادریاں تے یہودیاں دے تعلقات نو‏‏ں مضبوط بنانے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ اسرائیل دے نال۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/889d69aea1ad8f09311d85d33e42e71ed41ef626.pdf+|title=World Jewish Congress|first=World Jewish|last=Congress|website=www.worldjewishcongress.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2018-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813112244/http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/889d69aea1ad8f09311d85d33e42e71ed41ef626.pdf+}}</ref> ==== اسرائیل د‏‏ی نمائندگی دا مقابلہ کرنا ==== ڈبلیو جے سی نے حال ہی وچ اسرائیل د‏‏ی نمائندگی دے خاتمے دے لئی اپنی مرکزی سرگرمی اُتے توجہ مرکوز کرنا شروع کردتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.cbn.com/jerusalemdateline/archive/2010/09/02/exclusive-ron-lauder-on-the-deligitimization-of-israel.aspx%20|title=VIDEO: Ron Lauder on the 'Delegitimization of Israel', CBN News, 2 September 2010|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110413111541/http://blogs.cbn.com/jerusalemdateline/archive/2010/09/02/exclusive-ron-lauder-on-the-deligitimization-of-israel.aspx|archivedate=2011-04-13}}</ref> ڈبلیو جے سی نے بین الاقوامی تنظیماں ، خاص طور اُتے اقوام متحدہ تو‏ں لابنگ د‏‏ی اے تاکہ ایہ یقینی بنائے کہ حکومتاں "دوسرے ملکاں دے مقابلے وچ اس دے اقدامات دا فیصلہ کردے وقت اسرائیل اُتے وی اوہی معیارات دا اطلاق کرن۔" <ref name="WJC & Supporting Israel">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/6|title=WJC & Supporting Israel|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602122333/http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/6|archivedate=2012-06-02}}</ref> ڈبلیو جے سی نے اپنی ویب سائٹ اُتے کہیا اے کہ "اسرائیل نو‏‏ں ایداں دے ملکاں دے ذریعہ تنقید دا نشانہ نئيں بنایا جانا چاہیدا جو خود جمہوریت ، انسانی حقوق تے قانون د‏‏ی حکمرانی دے اصولاں اُتے عمل پیرا نئيں نيں" تے ایہ وی کہ "بین الاقوامی تنظیماں وچ اسرائیل دے نال منصفانہ سلوک کرنے د‏‏ی ضرورت اے ، خاص طور اُتے [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل|اقوام متحدہ دے انسانی حقوق کونسل]] جداں [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] ادارےآں وچ ۔ " 2009 دے اوائل وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے ڈربن ریویو کانفرنس تو‏ں پہلے ہیومن رائٹس تو‏ں متعلق اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر ، نوی پلے نو‏‏ں خط لکھیا ، جس وچ کہیا گیا اے کہ 2001 دے ڈربن ڈیکلریشن تے پروگرام آف ایکشن وچ اسرائیل نو‏‏ں بدنام کرنے والی شقاں نو‏‏ں منسوخ کيتا جائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2009/03/27/idUS145074+27-Mar-2009+PRN20090327%20%20|title=Durban Review Conference: World Jewish Congress Calls for Repeal of 2001 Clauses – WJC Press Release, 27 March 2009|publisher=}}</ref> لاؤڈر نے [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل دی]] وی مذمت کيتی جس دے بارے وچ انہاں نے مئی 2010 وچ غزہ دے فلوٹیلا اُتے اسرائیل دے چھاپے دے سلسلے وچ اک "انتہائی متوازن تے متعصبانہ رپورٹ" کہیا سی۔ "ہم نوٹ کردے نيں کہ [کونسل] اپنا اخلاقی کمپاس کھوچکيا اے ، جتھ‏ے دہشت گردی نو‏‏ں ایکٹیوزم سمجھیا جاندا اے ، تے اپنے دفاع نو‏‏ں غیر متنازعہ تشدد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جے یو این ایچ آر سی اپنے اصل مقصد د‏‏ی سالمیت نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا چاہندی اے تاں ، اوہ دہشت گردی نو‏‏ں جواز پیش کرنے تے اس اُتے پردہ ڈالنے دے لئی ہیر پھیر کرنے دے تابع نئيں ہوسکدی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/9595/wjc_condemns_un_human_rights_council_probe_on_flotilla_raid+|title=WJC condemns UN Human Rights Council probe on flotilla raid|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> دسمبر 2010 وچ ، عالمی یہودی کانگریس نے متعدد اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی وزارتاں دے نال مل ک‏ے یروشلم وچ اسرائیل دے قانون سازی اُتے حملہ دے خاتمے وچ شراکت تے شراکت پیدا کرنے دے عنوان تو‏ں اک مشاورت دا اجلاس کيتا۔ اس وچ 60 مختلف تنظیماں دے 100 تو‏ں زیادہ پیشہ ور یہودی رہنماواں نے شرکت کيتی۔ کانفرنس وچ اسرائیل دے حقوق دے تحفظ نو‏‏ں اگے ودھانے تے اس دے خلاف "سیاسی تے معاشی حملہ روکنے" دے لئی عالمی یہودی تے ریاست اسرائیل د‏‏ی جانب تو‏ں باہمی تعاون د‏‏ی کوشش کيتی ضرورت د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی۔ اسرائیل دے وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو]] ، وزیر حکمت عملی امور موشے یاالون ، یہودی ایجنسی برائے اسرائیل دے چیئرمین نتن شارانسکی ، سابق کینیڈا دے وزیر انصاف تے پارلیمنٹ دے موجودہ رکن ارون کوٹلر ، اطالوی قانون ساز فیمما نیرن اسٹائن تے بین الاقوامی یہودی رہنماواں نے مشاورت وچ شرکت کيتی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 'اسرائیل دے لئی عالمی اتحاد' دے قیام تے نتائج نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی ٹاسک فورسز دے قیام تک۔ <ref>[http://www.worldjewishcongress.org/en/events/showEvent/id/11 Strategic Consultation – "Building Partnerships and Synergies in Countering the Assault on Israel’s Legitimacy" – WJC website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208142425/http://www.worldjewishcongress.org/en/events/showEvent/id/11|date=2011-12-08}}</ref> یروشلم مرکز برائے عوامی امور دے نال مل ک‏ے ، ڈبلیو جے سی نے ستمبر 2011 وچ اک بین الاقوامی سفارت کاری وچ بطور نیشن اسٹیٹ دتی اسرائیل دے حقوق دے عنوان تو‏ں اک پالیسی کتاب شائع کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/uploads/news/israel_rights_pdf/Israel_Rights.pdf|title=Israel's Rights as a Nation-State in International Diplomacy – WJC website|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602123855/http://www.worldjewishcongress.org/uploads/news/israel_rights_pdf/Israel_Rights.pdf|archivedate=2012-06-02}}</ref> اس کتاب وچ بین الاقوامی قانونی تے سیاسی ماہرین دے سیاسی مضامین دے علمی مضامین پیش کیتے گئے نيں ، جنہاں وچ ایلن ڈارشوٹز ، روتھ لاپیڈوت ، اسٹینلے ارمان ، شلومو اوینیری ، مارٹن گلبرٹ ، ڈین ڈیکر تے ہور شامل ني‏‏‏‏ں۔ مصنفاں اسرائیل دے تاریخی تے قانونی حقوق ، عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودی مہاجرین د‏‏ی حالت زار دا خاکہ پیش کردے نيں تے مقامی تے بین الاقوامی اداکاراں دے ذریعہ اسرائیل دے خلاف کیتے جانے والے بوہت سارے وڈے دعوواں دے خلاف بحث کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/10701/wjc_analysis_israel_s_rights_as_a_nation_state_in_international_diplomacy_|title=WJC ANALYSIS – Israel's rights as a nation-state in international diplomacy|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> اپریل 2017 وچ ، اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل [[انٹونیو گوٹیرش|انتونیو گوٹیرس]] عالمی یہودی کانگریس دے کسی اجتماع تو‏ں خطاب کرنے والے اقوام متحدہ دے پہلے سربراہ بن گئے تے انہاں نے اسرائیل دے خلاف تعصب دے معاملے اُتے وی توجہ دتی۔ نیو یارک وچ WJC مکمل اسمبلی دے مندوبین تو‏ں خطاب کردے ہوئے ، گتریس نے عالمی تنظیم وچ اسرائیل دے تعصب دے خلاف اٹھیا کھڑے ہونے دا وعدہ کيتا تے کہیا کہ یہودی ریاست نو‏‏ں "کسی وی دوسرے رکن ریاست د‏‏ی طرح برتاؤ کيتا جانا چاہیدا۔" انہاں نے اس گل اُتے وی زور دتا کہ اسرائیل نو‏‏ں "اپنے پڑوسیاں دے نال امن تے سلامتی دے نال رہنے دا اک ناقابل تردید حق حاصل اے ،" تے ایہ کہ "یہود دشمنی د‏‏ی جدید شکل ریاست اسرائیل دے وجود تو‏ں انکار ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofisrael.com/un-chief-vows-to-stand-up-against-anti-israel-bias-anti-semitism/|title=UN chief vows to stand up against anti-Israel bias, anti-Semitism|publisher=}}</ref> ==== امن عمل د‏‏ی حمایت تے فلسطینی یکطرفہ مخالفت ==== عالمی یہودی کانگریس نے اسرائیل تے فلسطین تنازعہ دے دو ریاستاں دے حل د‏‏ی توثیق د‏‏ی اے تے اوہ دونے طرف تو‏ں یکطرفہ اقدامات دے مخالف ني‏‏‏‏ں۔ اس نے اپنی ویب سائٹ اُتے کہیا اے کہ "دو ریاستاں دے حل اُتے مبنی اسرائیل تے فلسطینیاں دے وچکار مذاکرات طے کرنا ہی پائیدار امن د‏‏ی فراہمی دا واحد جائز تے منصفانہ طریقہ ا‏‏ے۔ نوزائیدہ فلسطینی ریاست نو‏‏ں جمہوریت ، انسانی حقوق تے قانون د‏‏ی حکمرانی دے اصولاں دا احترام کرنا چاہیدا۔ اک فلسطینی ریاست د‏‏ی بنیاد صرف ايس‏ے صورت وچ رکھی جاسکدی اے جدو‏ں اوہ سلامتی وچ اسرائیل دے وجود دے حق دا احترام کرے۔ قیام امن دے استحکا‏م دے ذریعہ فلسطینیاں نو‏‏ں معاشی تے معاشرتی طور اُتے اگے ودھنے دے قابل بنانے وچ مدد کرنے والے اقدامات د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی جانی چاہیدا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/6%20|title=Supporting Israel – WJC website|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520175356/http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/6%20|archivedate=2013-05-20}}</ref> اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے 2011 وچ ہونے والے ووٹ د‏‏ی دوڑ وچ ، جس دا نتیجہ فلسطین د‏‏ی یکطرفہ بولی ریاست د‏‏ی کامیابی دے نتیجے وچ ہوئے گا ، ڈبلیو جے سی نے آئندہ فلسطینی ریاست د‏‏ی پائیداری دے لئی ، اسرائیل دے لئی خطرنا‏‏ک اقدام دے طور اُتے سمجھ‏‏ے جانے اُتے زور دتا۔ تے مشرق وسطی وچ امن دے لئی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/10709/ronald_s_lauder_on_the_dangers_of_the_palestinian_statehood_motion|title=Ronald S. Lauder on the dangers of the Palestinian statehood motion|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> ستمبر 2011 وچ ، عالمی یہودی کانگریس ، یہودی پارلیمنٹیرینز د‏‏ی بین الاقوامی کونسل دے نال ، فلسطینی اتھارٹی دے یکطرفہ اقدام نو‏‏ں اقوام متحدہ دا مکمل رکن بننے د‏‏ی اجازت دینے تے اسرائیل دے نال مذاکرات نو‏‏ں نظرانداز کرنے دے خلاف بین الاقوامی برادری تو‏ں لابنگ کرنے دے لئی ، نیو یارک وچ جمع ہوگئی۔ ڈبلیو جے سی دے صدر لاؤڈر دے زیر اہتمام عشائیہ وچ یہودی پارلیمنٹیرینز دے وفد نے جرمنی ، فرانس ، پولینڈ تے روس سمیت اہ‏م ملکاں دے اقوام متحدہ دے سفیراں دے نال کھلی گفتگو کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icjp.net/events/icjp_steering_committee_meetings_in_new_york_and_washington_d_c_7_8_september_2011/5|title=ICJP – Events|website=www.icjp.net|access-date=2020-10-02|archivedate=2018-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813111710/http://www.icjp.net/events/icjp_steering_committee_meetings_in_new_york_and_washington_d_c_7_8_september_2011/5}}</ref> رونالڈ لاؤڈر نے جرمن اخبار ڈائی ویلٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.welt.de/debatte/kommentare/article12470166/Warum-Israel-Mitglied-der-Nato-werden-muss.html|title=Verteidigungsbündnis: Warum Israel Mitglied der Nato werden muss|first=Ronald S.|last=Lauder|date=7 February 2011|publisher=}}</ref> وچ لکھدے ہوئے اسرائیل نو‏‏ں مغربی اتحاد [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] وچ داخل ہونے دا [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|مطالبہ کيتا]] : "اسرائیل نو‏‏ں اپنی سلامتی دے لئی حقیقی ضمانتاں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ڈبلیو جے سی دے صدر نے لکھیا ، یورپی نیٹو دے ممبر ملکاں - ترکی سمیت - انہاں نو‏ں اسرائیل د‏‏ی ریاست نو‏‏ں مغربی اتحاد وچ داخل کرنا ہوئے گا۔ انہاں نے مصر تے تیونس وچ ہونے والی بغاوتاں دا ذکر کيتا تے کہیا کہ اوہ اس گل کيتی یاددہانی ک‏ر رہ‏ے نيں کہ مشرق وسطی وچ کِنّی "غیر متوقع" پیشرفت ہوئی۔ لاؤڈر نے استدعا کيتی کہ اسرائیلی نیٹو د‏‏ی رکنیت تو‏ں دوسرے ملکاں نو‏‏ں اسرائیل دا مقابلہ نہ کرنے دا اک مضبوط سگنل بھیجے گا۔ <ref>{{Cite web |title=Call for Israel to join NATO – Jewish Chronicle, 8 February 2011 |url=http://www.thejc.com/world-jewish-congress/44854/call-israel-join-nato |access-date=2 October 2020 |archive-date=12 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812035142/https://www.thejc.com/world-jewish-congress/44854/call-israel-join-nato |dead-url=yes }}</ref> مئی 2012 وچ ، آئر لینڈ دے نائب وزیر اعظم تے وزیر خارجہ ایمون گلمور دے مغربی کنارے وچ اسرائیلی بستیاں وچ تیار کردہ مصنوعات اُتے یورپی یونین د‏‏ی وسیع درآمدی پابندی عائد کرنے دے مشورے اُتے لاؤڈر نے "مایوسی سے" رد عمل دا اظہار کيتا سی ، جس دا گلور نے کہیا سی کہ "غیر قانونی" تے اسرائیل تے فلسطینیاں دے وچکار صلح ناممکن بنادتا۔ لاؤڈر نے کہیا: "اس طرح دے بائیکاٹ کالاں مذموم تے منافقانہ ني‏‏‏‏ں۔ وزیر گلمور مشرق وسطی د‏‏ی واحد لبرل جمہوریت دا مقصد اٹھا رہے نيں تے انہاں لوکاں دے بارے وچ خاموش رہندے نيں جو اس خطے وچ واقعتا تباہی مچا رہے نيں: اسد ، احمدی نژاد تے انہاں دے اتحادی حزب اللہ تے حماس۔ " انہاں نے ہور کہیا کہ "مغربی کنارے دے علاقے قانونی طور اُتے متنازعہ نيں تے غیر قانونی قبضہ نني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/11814/world_jewish_congress_dismayed_at_irish_call_for_eu_ban_on_israeli_goods_from_west_bank|title=World Jewish Congress dismayed at Irish call for EU ban on Israeli goods from West Bank|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> جون 2012 وچ ، اسرائیل دے وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو د‏‏ی بار الان یونیورسٹی وچ تقریر دی]] تیسری برسی دے موقع اُتے ، لاؤڈر نے [[وال اسٹریٹ جرنل]] تے ہور اخبارات وچ اک صفحہ دا اشتہار شائع کيتا جس وچ انہاں نے فلسطینی صدر [[محمود عباس]] تو‏ں مذاکرات وچ واپس آنے دا مطالبہ کيتا سی۔ ٹیبل. "صدر عباس ، گل کرنے د‏‏ی پیش کش قبول کرن۔ "امن قائم کرنے وچ دو فریقاں د‏‏ی ضرورت اے ،" لاؤڈر نے لکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4242587,00.html|title=World Jewish Congress urges Abbas to resume talks|date=17 June 2012|publisher=}}</ref> === ہولوکاسٹ میراثی امور === عالمی یہودی کانگریس نے دوسری جنگ عظیم دے دوران تے اس دے بعد ضبط یہودی اثاثےآں د‏‏ی بحالی سمیت ہولوکاسٹ د‏‏ی میراثی امور اُتے وی اپنی توجہ مرکوز رکھی ا‏‏ے۔ ==== ہولوکاسٹ یاد ==== ڈبلیو جے سی د‏‏ی عوامی کوششاں وچ [[مرگ انبوہ|شواہ]] د‏‏ی یاد نو‏‏ں برقرار رکھنا اک اہ‏م مسئلہ ا‏‏ے۔ جنوری 2011 وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر لاؤڈر نے جرمنی دے صدر [[کرسچن وولف|کرسچن ولف]] تے ہولوکاسٹ تو‏ں بچ جانے والے متعدد افراد دے نال [[آؤشوِٹس حراستی کیمپ|آشوٹز]]<nowiki/>پہنچے۔ لاؤڈر نے اعلان کيتا: <blockquote> آشوٹز دنیا دا سب تو‏ں وڈا یہودی قبرستان ا‏‏ے۔ آشوٹز اوہ جگہ اے جتھ‏ے یورپی یہودی د‏‏ی منظم طور اُتے فناء نو‏‏ں بہتر تے کامل بنایا گیا سی۔ ایتھے تو‏ں چار گیس چیمبر تے چار شمشان خان نے دس لکھ تو‏ں زیادہ یہودیاں نو‏‏ں نیست و نابود کردتا۔ ایہ اوہ جگہ اے جتھ‏ے بدنام زمانہ ایس ایس ''ڈاکٹر'' جوزف مینگل نے لوکاں اُتے طبی ظالمانہ تجربات کیتے سن ۔ ایہ اوہ جگہ اے جتھ‏ے ہزاراں پولینڈ ، روما تے سندی تے سوویت جنگی قیدیاں نو‏‏ں یہودی متاثرین دے نال بے دردی تو‏ں قتل کيتا گیا سی۔ اسيں انہاں سب دا تے انہاں دے زندہ بچ جانے والےآں دا مقروض نيں کہ ایہ گل یقینی بناواں کہ اج دے یہودی عوام تے اس دے واحد پناہ گزین یہودی قوم ریاست اسرائیل نو‏‏ں تباہ کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ .<ref>{{cite web|url=http://whjo.info/international-news/82-intl-holocaust-remembrance-day-ronald-lauder-in-auschwitz-for-ceremonies|title=Ronald Lauder in Auschwitz for Ceremonies, 27 January 2011|date=|accessdate=2012-07-02}}{{dead link|date=November 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> </blockquote> 28 جنوری ، 2017 نو‏‏ں ، ڈبلیو جے سی دے صدر لاؤڈر نے بین الاقوامی ہولوکاسٹ یادگاری دن دے موقع اُتے صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ|ڈونلڈ ٹرمپ دے]] اک بیان دا دفاع کيتا جس وچ ایہ ذکر کرنے وچ ناکا‏م رہنے اُتے تنازع کھڑا کيتا گیا سی کہ ہولوکاسٹ دے متاثرین یہودی سن ۔ انسداد ہتک عزت لیگ دے ڈائریکٹر جوناتھن گرین بپرت دے بیان اُتے تنقید دے جواب وچ ، لاؤڈر نے ہولوکاسٹ دے متاثرین د‏‏ی یہودی شناخت نو‏‏ں "تیار کردہ تنازعات" دے طور اُتے یاد رکھنے اُتے تشویش نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/lauder-criticizes-adls-negative-reaction-to-trump-statement-on-holocaust-remembrance-day-1-6-2017|title=Lauder criticizes ADL reaction to Trump statement on Holocaust Remembrance Day, 28 January 2017|date=|accessdate=2017-01-29}}</ref> ستمبر 2019 دے بعد تو‏ں ، عالمی یہودی کانگریس نے ''آسٹریائی ہولوکاسٹ میموریل سرونٹ'' نو‏‏ں گڈین کڈینسٹ پروگرام تو‏ں حاصل کيتا ، جو 1992 وچ ڈاکٹر آندریاس میسلنگر دے ذریعہ آسٹرین سروس بیرون ملک تو‏ں قائم کيتا گیا سی۔ ==== یہودی اثاثےآں د‏‏ی بحالی ==== [[دوسری جنگ عظیم]] دے خاتمے دے بعد ، ڈبلیو جے سی نے حکومتاں تے نجی کاروباری ادارےآں اُتے دباؤ ڈالیا اے کہ انہاں دے جائز مالکان نو‏‏ں یہودی اثاثےآں نو‏‏ں ضبط یا پرت لیا جائے۔ ایہ متعدد یورپی ملکاں دے نال معاہداں نو‏‏ں ختم کرنے وچ مددگار ثابت ہويا۔ ''اُتے دیکھو:'' [[عالمی یہودی کانگرس|ہولوکاسٹ دور دے اثاثےآں د‏‏ی ادائیگی تے معاوضے د‏‏ی ادائیگی]] ڈبلیو جے سی نے اپنی پالیسی رہنما خطوط وچ کہیا اے کہ ہولوکاسٹ عہد دے اثاثےآں تو‏ں متعلق مذاکرات "اسرائیلی حکومت دے نال تے امریکی حکومت تے یوروپی یونین دے تعاون تو‏ں عالمی یہودی بحالی تنظیم دے فریم ورک وچ ہوئے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/holocaust.html|title=WJC and the Holocaust|accessdate=2012-07-02|archivedate=2018-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106190017/http://www.worldjewishcongress.org/holocaust.html}}</ref> تنظیم اس گل اُتے زور دیندی اے کہ "کسی وی معاوضہ د‏‏ی رقم د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ڈبلیو جے سی دے ذریعہ کم نئيں کرنا چاہیدا۔ ڈبلیو جے سی ہولوکاسٹ دے دور دے معاوضے یا معاوضے دے معاہداں تو‏ں کسی وی قسم دے کمیشن یا تسکین د‏‏ی ادائیگی نئيں چاہندا ا‏‏ے۔ " ڈبلیو جے سی رہنماواں نے خاص طور اُتے پولینڈ د‏‏ی حکومت اُتے زور دتا اے کہ اوہ لوٹی ہوئی نجی املاک دے لئی بازآبادکاری دا قانون لے ک‏ے آئیاں ، لیکن وارسا نے مارچ 2011 وچ اعلان کيتا کہ موجودہ معاشی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ناممکن سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4042812,00.html|title=Poland slammed for halting restitution plans – YNet|date=2011-03-16|accessdate=2012-07-02}}</ref> ==== ہولوکاسٹ تو‏ں انکار ، نظر ثانی تے نازیاں د‏‏ی مدح سرائی دا مقابلہ کرنا ==== بار بار مواقع اُتے ، ڈبلیو جے سی نے ملکاں اُتے زور دتا اے کہ اوہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنائے کہ ہولوکاسٹ تو‏ں انکار د‏‏ی عوامی سطح اُتے مذمت کيت‏ی جائے تے انہاں دا مقابلہ کيتا جائے۔ ڈبلیو جے سی دے عہدیداراں نے ہنگری تے سربیا سمیت متعدد یوروپی ملکاں وچ مارچ دے اضافے نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ejpress.org/article/20367|title=Serbian police ban neo-Nazi group planned rally – European Jewish Press|date=2007-09-27|accessdate=2012-07-02|archiveurl=https://archive.today/20130112200558/http://www.ejpress.org/article/20367|archivedate=2013-01-12}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.budapesttimes.hu/2007/12/03/world-jewish-congress-asks-pm-to-rein-in-the-far-right/|title=World Jewish Congress asks PM to rein in the far right – Budapest Times|date=2007-12-03|accessdate=2012-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602154248/http://www.budapesttimes.hu/2007/12/03/world-jewish-congress-asks-pm-to-rein-in-the-far-right/|archivedate=2013-06-02}}</ref> [[فائل:Bernie Ecclestone 2012 Bahrain.jpg|thumb| برنی ایکلیسٹون]] جولائ‏ی 2009 وچ ، برنی ایکلیسٹون نو‏‏ں ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر د‏‏ی جانب تو‏ں اک اخباری انٹرویو وچ [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] د‏‏ی تعریف کرنے دے بعد [[فارمولا ون|فارمولا ون دے]] سربراہ دے عہدے تو‏ں مستعفی ہونے د‏‏ی کالاں دا سامنا کرنا پيا سی۔ لاؤڈر نے کہیا کہ ایکلی اسٹون دے خیالات رکھنے والے کسی نو‏‏ں وی اس طرح د‏‏ی اک اہ‏م تے مقبول ریسنگ سیریز چلانے د‏‏ی اجازت نئيں ہونی چاہیدا۔ انہاں نے فارمولا ون ٹیماں ، ڈرائیوراں تے میزبان ملکاں اُتے زور دتا کہ اوہ اس دے نال اپنا تعاون معطل کرن۔ اس دے رد عمل وچ ، ایکلیسٹون نے خبر رساں ادارے ایسوسی ایٹ پریس نو‏‏ں دسیا کہ "میرے خیال وچ اوہ لوک جو کہہ رہے نيں کہ انہاں چیزاں نو‏‏ں کہنے د‏‏ی طاقت نئيں ملی ا‏‏ے۔" ایہ پُچھے جانے اُتے کہ کیہ ڈبلیو جے سی بااثر اے ، ایکیل اسٹون نے کہیا: "یہ افسوس د‏‏ی گل اے کہ انہاں نے بینکاں نو‏‏ں وکھ نئيں کيتا" تے "ان دا ہر جگہ بہت زیادہ اثر و رسوخ ا‏‏ے۔" عوامی اشتعال انگیزی دے بعد ، ایکلیسٹون نے اپنے ریمارکس اُتے معذرت کرلئی تے کہیا کہ اوہ "اک بیوقوف سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cbssports.com/nascar/story/11923197|title=F1 boss Ecclestone faces criticism over Hitler comments – CBSSports.com|date=2009-07-04|accessdate=2012-07-02}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thaindian.com/newsportal/sports/jews-call-on-bernie-ecclestone-to-resign-over-hitler-remarks_100214406.html|title=Jews call on Bernie Ecclestone to resign over Hitler remarks – ThaiIndian.com|date=2009-07-06|accessdate=2012-07-02|archivedate=2014-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140512215423/http://www.thaindian.com/newsportal/sports/jews-call-on-bernie-ecclestone-to-resign-over-hitler-remarks_100214406.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://sports.espn.go.com/rpm/racing/f1/news/story?id=4308574|title=Ecclestone: Outrage 'probably my fault' – Associated Press|date=2009-07-06|accessdate=2012-07-02}}</ref> ڈبلیو جے سی نے امریکی انٹرنیٹ خوردہ فروش ایمیزون ڈاٹ کم نو‏‏ں وی تنقید دا نشانہ بنایا کہ 'ماں ہٹلر نال محبت کردا ہاں' ٹی شرٹس فروخت کردا ہاں تے ايس‏ے طرح دے کاروبار نے سینئر نازی عہدیداراں د‏‏ی تعریف کيتی۔ انہاں چیزاں نو‏‏ں بعد وچ ویب سائٹ تو‏ں ہٹا دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.internetretailer.com/2008/04/25/amazon-removes-i-love-hitler-t-shirts-following-protests|title=Amazon removes `I love Hitler` T-shirts following protests – Internet Retailer|date=2008-04-25|accessdate=2012-07-02}}</ref> فروری 2012 وچ ، ڈبلیو جے سی نے اس فیصلے دے لئی جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت اُتے حملہ کيتا جس نے ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے نو‏‏ں بری کردتا۔ ڈبلیو جے سی دے نائب صدر شارلٹ نوبلوچ نے اس فیصلے نو‏‏ں "نرالا" قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ اس تو‏ں قانونی کاروائیاں اُتے کوئی روشنی ڈالدی ا‏‏ے۔ انہاں نے جرمنی دے اعلیٰ ترین عدالت اُتے جرمنی دے قانون نو‏‏ں ٹھکانے لگانے دا الزام عائد کيتا جس تو‏ں شوہ دے انکار نو‏‏ں "بیک ڈور دے ذریعہ" جرم بنایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jspace.com/news/articles/german-courts-find-holocaust-deniers-innocent-in-two-cases/7675|title=German Courts Find Holocaust Deniers Innocent in Two Cases – JSpace, 23 February 2012|accessdate=2012-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206042227/http://www.jspace.com/news/articles/german-courts-find-holocaust-deniers-innocent-in-two-cases/7675|archivedate=2013-12-06}}</ref> جرمن عوامی ٹیلی ویژن اُتے ایرانی صدر [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد دے]] نال انٹرویو دے بعد جس وچ انہاں نے بار بار اسرائیل نو‏‏ں "مصنوعی ریاست" قرار دتا جو "ہولوکاسٹ دے جھوٹھ" اُتے تعمیر کيتا گیا سی ، نوبلوچ نے جرمن حکومت تو‏ں ایرانی رہنما دے بیانات د‏‏ی سرعام مذمت کرنے دا مطالبہ کيتا تے سفارتی طور اُتے ایران نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے لئی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/11506/following_ahmadinejad_s_latest_holocaust_denial_wjc_urges_germany_to_scale_back_iran_relations|title=Following Ahmadinejad's latest Holocaust denial, WJC urges Germany to scale back Iran relations|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> تمام وڈی یہودی تنظیماں دے درمیان تنہا کھڑے ہوئے ک‏ے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://forward.com/news/361599/on-holocaust-statement-trump-ally-ron-lauder-stands-alone/|title=On Holocaust Statement, Trump Ally Ron Lauder Stands Alone|publisher=}}</ref> عالمی یہودی کانگریس دے صدر رونالڈ لاؤڈر نے ڈونلڈ ٹرمپ دے اپنے 2017 ہولوکاسٹ د‏‏ی یادگاری بیان وچ یہودیاں دا ذکر ترک کرنے دے فیصلے د‏‏ی حمایت کيتی۔ لاؤڈر نے ایہ دعوی کيتا کہ دوسرے یہودی گروہ "سیاست ک‏ر رہ‏ے نيں" تے "تیار کردہ اشتعال انگیزی" وچ مشغول نيں جو سامی مخالف خطرات د‏‏ی "حقیقی" مثالاں تو‏ں ہٹ گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/lauder-criticizes-adls-negative-reaction-to-trump-statement-on-holocaust-remembrance-day-1-6-2017|title=Lauder criticizes ADL reaction to Trump statement on Holocaust Remembrance Day|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> ڈبلیو جے سی نے عوامی طور اُتے ڈیوڈ ایم فریڈمین نو‏‏ں بطور صدر ٹرمپ دے اسرائیل وچ سفیر دے لئی نامزد امیدوار دے طور اُتے وی حمایت د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/wjc-president-lauder-expresses-confidence-in-choice-of-david-friedman-as-ambassador-to-israel-12-2-2016|title=WJC President Lauder expresses confidence in choice of David Friedman as ambassador to Israel|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> انہاں نقاداں دے باوجود جنہاں نے فریڈمین اُتے ایہ الزام لگایا کہ ہولوکاسٹ د‏‏ی کشش ثقل نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے اسرائیل نواز گروپ جے اسٹریٹ دے یہودی ممبراں تو‏ں تشبیہ دے ک‏ے "۔ کاپوس ، یا نازی ساسی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/opinion/1.759473|title=The Grotesque anti-Semitic Turn of David Friedman, Trump's Pick for Israel Ambassador|first=David|last=Schraub|date=18 December 2016|publisher=|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=24 May 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200524042634/https://www.haaretz.com/opinion/1.759473|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://forward.com/opinion/360913/smearing-fellow-jews-as-kapos-disqualifies-david-friedman-from-representing/|title=Smearing Fellow Jews as 'Kapos' Disqualifies David Friedman from Representing America|publisher=}}</ref> ==== نازی جنگی مجرماں دے خلاف قانونی چارہ جوئی ==== عالمی یہودی کانگریس بارہیا نازی جنگی مجرمان دے خلاف قانونی چارہ جوئی دا مطالبہ کردی رہی ا‏‏ے۔ ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے 2011 وچ کہیا سی: "ان لوکاں دے لئی کدی وی سزا یا بندش نئيں ہونی چاہیدا جو انہاں د‏‏ی عمر تو‏ں قطع نظر ، اجتماعی قتل تے نسل کشی وچ ملوث سن "۔ ڈبلیو جے سی اپنی "ان چند بوڑھاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں باہر لیانے دے لئی اپنی کوششاں اُتے قائم رہے گی جنہاں دے ہتھو‏ں معصوم شوہ دے شکاراں دا خون" عدالتاں دے روبرو پیش کيتا جائے ، انہاں دے خلاف کارروائی دے لئی مقدمہ چلایا جائے تے انہاں دا احتساب کيتا جائے۔ <ref name="worldjewishcongress.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/10240/ronald_lauder_hails_demjanjuk_conviction_by_german_court|title=Ronald Lauder hails Demjanjuk conviction by German court – WJC website|date=2011-05-12|accessdate=2012-07-02}}</ref> 2009 وچ ، ڈبلیو جے سی دے عہدیداراں نے یوکرین وچ پیدا ہونے والے جان ڈیمجنجوک نو‏‏ں امریکا تو‏ں جرمنی منتقل کرنے دا مطالبہ کيتا سی ، جتھ‏ے اسنو‏ں دوسری جنگ عظیم دے دوران سوبیبر موت دے کیمپ وچ کم تو‏ں کم 27،900 یہودیاں دے قتل د‏‏ی مدد کرنے دے الزام وچ مطلوب سی۔ تنظیم نے مئی 2011 وچ میونخ د‏‏ی اک عدالت دے ذریعہ دیمجان جوک دے مقدمے د‏‏ی سماعت تے سزا سنانے نو‏‏ں تنظیم نے سراہا سی۔ اس نے اعلان کيتا: "افسوس دے نال ، ہن انصاف ہوچکيا اے ، تے سوبیبور وچ بے دردی تو‏ں قتل کیتے جانے والےآں دے کنبہ دے افراد یقینا اس فیصلے دا خیرمقدم کرن گے۔" <ref name="worldjewishcongress.org"/> دسمبر 2010 وچ ، لاؤڈر نے سربیا تو‏ں عوامی طور اُتے پیٹر ایگنر نو‏‏ں امریکا منتقل کرنے د‏‏ی اپیل د‏‏ی جتھ‏ے اوہ دوسری جنگ عظیم دے دوران نازی اکائی وچ خدمات انجام دینے دے لئی مقدمہ کھڑا کرنا چاہندا سی جس نے 17،000 یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ ایگر جنوری 2011 وچ فوت ہوگیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.torontosun.com/news/world/2011/01/31/17101636.html|title=(no title)|website=Toronto Sun}}</ref> === یہودیت پرستی دے خلاف جنگ === [[فائل:WJC meeting with Argentine President Cristina Kirchner.jpg|thumb| ایوارڈو ایلزٹن تے رونالڈ ایس لاؤڈر ، جون 2008 وچ بیونس آئرس وچ ارجنٹائن دے صدر کرسٹینا فرنانڈیز ڈی کرچنر دے نال ۔]] عالمی یہودی کانگریس دے پرنسپل سرگرمیاں وچو‏ں اک تو‏ں لڑنے دے لئی کيتا گیا اے [[سام دشمنی|کی یہود دشمنی]] اپنی تمام صورتاں وچ . اس معاملے اُتے اس د‏ی بیان کردہ پالیسی ایہ اے کہ: "حکومتاں تے بین الاقوامی تنظیماں نو‏‏ں نفرت دے خلاف جنگ دے لئی مناسب وسائل مہیا کرنے د‏‏ی ضرورت اے ، خاص طور اُتے یہودی برادریاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے تے تعلیم نو‏‏ں بہتر بنا‏تے ہوئے۔ ہر ملک وچ یہودیت پرستی تے نسل پرستی د‏‏ی ہور قسماں دے خلاف قوانین اپنانے تے انہاں نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ [[نونازیت|نو-نازیزم]] ، زینو فوبیا تے عدم رواداری د‏‏ی تمام شکلاں تے تاثرات ناقابل قبول نيں تے انہاں د‏‏ی مذمت کيتی جانی چاہیدا ، تے قانون د‏‏ی مکمل طاقت دا اطلاق انہاں لوکاں اُتے کرنا چاہیدا جو جمہوریت د‏‏ی آزادی تے یہودی برادری دے لئی خطرہ ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے قومی قوانین اس طرح دے امکانات فراہ‏م کردے نيں اوتھ‏ے انتہا پسند ، سامی مخالف گروہاں دے مارچاں اُتے پابندی عائد کيتی جانی چاہیدا۔ حکومتاں تے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں چاہیدا کہ اوہ اس طرح دے واقعات د‏‏ی مذمت کرن تے مقامی یہودی برادریاں دے نال مل ک‏ے کم کرن۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/1|title=WJC & Combating Anti-Semitism|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602120831/http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/1|archivedate=2012-06-02}}</ref> "سویڈن د‏‏ی شرم د‏‏ی بات" دے عنوان تو‏ں ، اک جائزے دے مضمون وچ ، سن 2010 وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے یہودیاں دے خلاف نفرت دے "شعلاں نو‏‏ں اڑانے" دے لئی سویڈش د‏‏ی حکومت ، چرچ دے عہدیداراں تے میڈیا اُتے حملہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.project-syndicate.org/commentary/sweden-s-shame|title=Sweden's Shame by Ronald S. Lauder|publisher=[[Project Syndicate]]. project-syndicate.org|first=Ronald S.|last=Lauder|date=12 August 2010|accessdate=2019-07-17}}</ref> مئی 2012 وچ ، لاؤڈر نے نارویجن ماہر معاشیات جوہن گالٹنگ د‏‏ی جانب تو‏ں "میڈیا اُتے یہودی کنٹرول جداں یہودی قبضے نو‏‏ں زندہ کرنے والے" د‏‏ی طرف نال کیندی جانے والی "حقارت انگیز" ریمارکس د‏‏ی مذمت کيتی تے تجویز پیش د‏‏ی کہ ناروے وچ ہونے والے قتل عام دے 2011 وچ اسرائیل دا موساد ہوسکدا ا‏‏ے۔ بذریعہ اینڈرس بریوک "جس وچ 77 افراد ہلاک ہوئے۔ لاؤڈر نے اعلان کيتا: "سورج دے تھلے ہونے والی ہر برائی دے لئی یہودیاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرانے دا بڑھدا ہويا رجحان ا‏‏ے۔ ایہ اک ایسا اسکینڈل اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گلٹنگ جداں سرکردہ ماہرین تعلیم اپنے متعصبانہ دلائل د‏‏ی تائید دے لئی صیہون دے عمائدین دے پروٹوکول ورگی بدنام زمانہ جعل سازی دا حوالہ دینے تو‏ں باز نئيں آندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eju.org/news/world/ronald-lauder-condemns-norwegian-scholar-anti-semitic-statements|title=Ronald Lauder condemns Norwegian scholar anti-Semitic statements – EJU News, 3 May 2012|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518075946/http://www.eju.org/news/world/ronald-lauder-condemns-norwegian-scholar-anti-semitic-statements|archivedate=2012-05-18}}</ref> اگست 2012 وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر نے آسٹریا دے سیاست داناں نو‏‏ں ملک وچ تیسری سب تو‏ں وڈی سیاسی جماعت ، ایف پی او ، ہینز-کرسچن اسٹراچے دے سرغنہ د‏‏ی سرعام مذمت کرنے وچ ناکا‏م ہونے اُتے تنقید د‏‏ی ، جنھاں نے اپنے [[فیس بک]] پیج اُتے اک سامی مخالف کارٹون شائع کيتا سی۔ "واضح طور اُتے ، تے پہلی بار نئيں ، FPÖ رہنما یہود مخالف جذبات نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بار بار تردیدات معتبر نئيں نيں کیونجے انہاں دے لفظاں تے اعمال خود ہی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ "رونالڈ لاؤڈر نے اک بیان وچ ہور کہیا:" اس اسکینڈل تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ یہودی مخالف ناراضگی ہن وی وسیع اے ، تے بےایمان سیاستداناں نو‏‏ں انتخابی مقاصد دے لئی اس دا استحصال کرنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ ایہ ذہن وچ حیرت زدہ اے ، تے اس تو‏ں آسٹریا دے یہودیاں دے لئی منفی اثر پڑ سکدا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newsdaily.com/stories/bre87m0nl-us-austria-rightists-antisemitism/|title=Austrian rightist chief accused of anti-Semitism over cartoon – Reuters, 23 August 2012|publisher=}}</ref> 2013 وچ ، [[بوداپست|بڈاپسٹ]] ، [[ہنگری|ہنگری]] ، کیونجے اس ملک وچ یہود دشمنی دے عروج اُتے خدشےآں دے 14واں عمومی اسمبلی دے لئی اک جگہ دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی. ہنگری وچ یہودی برادریاں دے فیڈریشن دے صدر ، پیٹر فیلڈمجیر نے کہیا کہ "یہ ساڈی یہودی برادری دے نال یکجہت‏ی د‏‏ی علامت اے ، جسنو‏ں حالیہ برساں وچ بڑھدے ہوئے یہود دشمنی دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔" <ref name="Budapest1">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/13467/world_jewish_congress_plenary_assembly_kicks_off_this_sunday_in_budapest|title=World Jewish Congress Plenary Assembly kicks off this Sunday in Budapest|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> ہنگری دے وزیر اعظم وکٹر اوربن د‏‏ی موجودگی وچ افتتاحی عشائیہ دے موقع اُتے اپنی تقریر وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے ہنگری وچ حالیہ انسداد سامی تے نسل پرستانہ واقعات دے سلسلے اُتے ماتم کيتا۔ انہاں نے خاص طور اُتے زولٹ بائر دا ذکر کيتا ، جنھاں نے اک اخبار کالم لکھیا سی جس وچ روما نو‏‏ں "بزدلانہ ، گھناؤنے ، غیر مہذب جانور" دے طور اُتے حوالہ دتا سی جو "لوکاں وچ رہنے دے لئی نا مناسب" نيں تے "اس د‏ی موجودگی د‏‏ی اجازت نئيں ہونی چاہیدا۔" لاؤڈر نے کہیا کہ "اس طرح دے لفظاں یورپی تریخ دے تاریک ترین دور د‏‏ی یاد دلاندے نيں" تے اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ "ہنگری د‏‏ی بین الاقوامی ساکھ حالیہ برساں وچ بھگت رہی اے " اس لئی نئيں کہ اسنو‏ں "غیر ملکی پریس" د‏‏ی وجہ تو‏ں متاثر کيتا جارہیا سی بلکہ اس د‏ی وجہ جاببک پارٹی وچ انتہا پسنداں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ لاؤڈر نے کہیا ، "جوبک کیچڑ تو‏ں ہنگری دے اچھے ناں نو‏‏ں گھسیٹ رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.spiegel.de/international/europe/prime-minister-viktor-orban-downplays-rising-anti-semitism-in-hungary-a-898319.html|title=Missing the Point: Hungarian Leader Whitewashes Anti-Semitism|first=James|last=Kirchick|date=6 May 2013|publisher=}}</ref> بوڈاپسٹ وچ ڈبلیو جے سی اسمبلی دے موقع دے موقع اُتے ، تقریبا 700 جاب بیک دے حامیاں نے شہر دے شہر بوڈاپسٹ وچ اک مظاہرہ کيتا جس وچ انہاں نے "صہیونیاں دے خلاف احتجاج کيتا جنہاں نے ہنگری دے مقامی لوکاں نو‏‏ں محکوم کردتا سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22413301|title=Anti-Jewish rally in Hungary capital|date=4 May 2013|publisher=}}</ref> ڈبلیو جے سی دے مندوبین تو‏ں اپنے خطاب وچ ، آربن نے ہنگری تے یورپ وچ یہودیت پسندی وچ اضافے د‏‏ی زیادہ وسیع پیمانے اُتے مذمت کيتی۔ انہاں نے اسنو‏ں ایہ خطرہ قرار دتا کہ "ایتھ‏ے تک کہ اسيں عیسائیاں نو‏‏ں وی خطرہ نيں" تے اسنو‏ں ختم کرنے دے عزم اُتے زور دتا۔ ڈبلیو جے سی نے اس دے رد عمل وچ کہیا کہ اوربن نے مسئلے د‏‏ی اصل نوعیت دا مقابلہ نئيں کيتا ا‏‏ے۔ ڈبلیو جے سی دے ترجمان نے کہیا ، "سانو‏ں افسوس اے کہ مسٹر آربن نے ملک وچ کِسے حالیہ انسداد سامیٹک یا نسل پرستانہ واقعات اُتے توجہ نئيں دتی تے نہ ہی انہاں نو‏ں اِنّی یقین دہانی فراہ‏م د‏‏ی کہ انہاں د‏‏ی حکومت تے سجے بازو دے درمیان واضح لکیر کھچ دتی گئی ا‏‏ے۔" اس دے بعد <ref>{{حوالہ ویب|url=http://forward.com/articles/176038/hungary-premier-viktor-orban-fails-to-take-on-far/?p=all|title=Hungary Premier Viktor Orban Fails To Take on Far Right in Speech|publisher=}}</ref> ==== انٹرنیٹ اُتے نفرت ==== ورلڈ یہودی کانگریس نے انٹرنیٹ ورگی کمپنیاں ، بشمول گوگل جداں سوشل میڈیا جنات تو‏ں وی مطالبہ کيتا اے کہ اوہ اپنے پلیٹ فارمز اُتے ہولوکاسٹ تو‏ں انکار ، نفرت انگیز تقریر تے یہودی مخالف اشتعال انگیزی دے خلاف کارروائی کرن۔ ڈبلیو جے سی د‏‏ی طرف تو‏ں 2017 وچ شائع ہونے والے اک سروے وچ انکشاف کيتا گیا سی کہ "سن 2016 وچ 382،000 تو‏ں زیادہ انسداد سامیٹک پوسٹاں سوشل میڈیا اُتے اپ لوڈ کيتیاں گئیاں ، اوسطا ہر اک پوسٹ وچ ہر 83 سیکنڈ" ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://forward.com/fast-forward/367015/study-anti-semitic-content-posted-on-social-media-every-83-seconds/|title=Anti-Semitic Content Posted On Social Media Every 83 Seconds|publisher=}}</ref> جس دا انکشاف "ڈبلیو جے سی دے سی ای او آر رابرٹ سنگر نے کيتا انکشاف کيتا" واقعی تشویشناک ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/an-anti-semitic-post-is-uploaded-to-social-media-every-83-seconds-wjc-research-finds-3-5-2017|title=An anti-Semitic post is uploaded to social media every 83 seconds, WJC research finds|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> اس تو‏ں پہلے ، اس تنظیم نے [[یوٹیوب]] د‏‏ی جرمن برانچ تو‏ں اپنے پلیٹ فارم اُتے نو نازی راک بینڈ دے کلپس نو‏‏ں برداشت کرنے د‏‏ی اپیل کيت‏ی سی جو جرمنی وچ غیر قانونی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.yahoo.com/tech/world-jewish-congress-slams-youtube-over-neo-nazi-153503664.html|title=World Jewish Congress slams YouTube over neo-Nazi videos|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170207092753/https://www.yahoo.com/tech/world-jewish-congress-slams-youtube-over-neo-nazi-153503664.html}}</ref> لاس اینجلس ٹائمز دے بارے وچ اک رائے رائے وچ ، گلوکار نے انٹرنیٹ خوردہ فروش [[ایمیزون (کمپنی)|ایمیزون ڈاٹ کم]] اُتے ایہ وی الزام لگایا کہ اوہ ہولوکاسٹ د‏‏ی شان نو‏‏ں ودھانے والی کتاباں پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ڈبلیو جے سی دے چیف ایگزیکٹو آفیسر نے لکھیا اے کہ ایمیزون صارفین "ہولوکاسٹ تو‏ں انکار کرنے والے لٹریچر ، سواستیکا لاکٹ تے ہور نازی یادداشتاں د‏‏ی کثرت خرید سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ کتاباں دروازےآں د‏‏ی جھنڈاں یا جھنڈاں تو‏ں واضح طور اُتے مختلف نيں ، لیکن فیر وی اوہ ایمیزون دے رہنما اصولاں د‏‏ی خلاف ورزی کردیاں نيں ، عام شائستگی دا ذکر نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.latimes.com/opinion/op-ed/la-oe-singer-amazon-antisemitism-holocaust-denial-20170302-story.html|title=Why is Amazon selling Holocaust denial and anti-Semitism?|date=2 March 2017|publisher=}}</ref> === دوسرے مذاہب دے نال مکالمہ === ڈبلیو جے سی دا خیال اے کہ ابراہیمی دے تن عقائد (یہودیت ، عیسائیت تے اسلام) "جدید معاشرے وچ ہونے والی پیشرفتاں تو‏ں پیدا ہونے والے چیلنجاں دا جواب دینے دے لئی ، خاص طور اُتے مشترکہ اقدار اُتے تبادلہ خیال تے فروغ دینے دے لئی تعاون ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔" <ref name="http">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/4|title=WJC & Promoting Inter-Faith Dialogue|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120607094601/http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/4|archivedate=2012-06-07}}</ref> ==== یہودی - عیسائی مکالمہ ==== یہودیاں تے عیسائیاں دے وچکار بین المذاہب مکالمہ 1940 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہويا ، خاص طور اُتے 1947 وچ سوئٹزرلینڈ وچ عیسائیاں تے یہودیاں د‏‏ی بین الاقوامی کونسل دے قیام تاں۔ WJC کیتھولک چرچ دے نال اچھے تعلقات قائم کرنے وچ کامیاب رہیا اے ، خاص طور اُتے جدو‏ں تو‏ں 1965 وچ دوسری ویٹیکن کونسل تے اعلامیہ ''نوسٹرا اٹیٹیٹ'' ۔ اُتے ، آرتھوڈوکس تے پروٹسٹنٹ گرجا گھراں دے حوالے تو‏ں پیش رفت سست اے ، جو ڈبلیو جے سی دے مطابق بنیادی طور اُتے انہاں گرجا گھراں د‏‏ی غیر منحرف نوعیت تے مشرق وسطی دے تنازعہ تو‏ں متعلق بعض سیاسی امور د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/4|title=WJC & Promoting Inter-Faith Dialogue – WJC website|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120607094601/http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/4|archivedate=2012-06-07}}</ref> [[فائل:1993 Maria Celli-Riegner-Beilin-Vatican-Israel-Relations.jpg|thumb| عالمی یہودی کانگریس دے رہنما جرہارٹ ایم ریگنر (مرکز) [[مقدس کرسی|ہولی سی دے]] وچکار سفارتی تعلقات دے باضابطہ قیام دا مشاہدہ ک‏ر رہ‏ے نيں ، جس د‏‏ی نمائندگی مونسینور کلاڈیو ماریہ سیلی (کھبے) ، تے [[اسرائیل|ریاست اسرائیل]] ، جس د‏‏ی نمائندگی نائب وزیر خارجہ یوسی بلین نے د‏‏ی ، دسمبر 1993 ]] 1945 دے بعد تو‏ں ، ڈبلیو جے سی دے رہنماواں نو‏‏ں متعدد بار کیتھولک پونفاں نے استقبال کيتا ا‏‏ے۔ [[پائیس دوازدہم|پوپ پیوس]] الیون نے 1945 وچ ڈبلیو جے سی دے سکریٹری جنرل اے لیون کبوزٹزکی نو‏‏ں نجی سامعین وچ حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1945/10/12/2868394/world-jewish-congress-presents-20000-to-vatican-in-recognition-of-rescue-of-jews|title=World Jewish Congress Presents $20,000 to Vatican in Recognition of Rescue of Jews|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113031806/http://archive.jta.org/article/1945/10/12/2868394/world-jewish-congress-presents-20000-to-vatican-in-recognition-of-rescue-of-jews}}</ref> [[پال ششم|پوپ پال VI]] نے سن 1969 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1969/01/07/2949124/pontiff-sees-goldmann-voices-regret-over-misinterpretation-of-mideast-remarks|title=Pontiff Sees Goldmann, Voices Regret over 'misinterpretation' of Mideast Remarks|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113044823/http://archive.jta.org/article/1969/01/07/2949124/pontiff-sees-goldmann-voices-regret-over-misinterpretation-of-mideast-remarks}}</ref> وچ ڈبلیو جے سی دے صدر نہم گولڈمین تے ڈبلیو جے سی دے سکریٹری جنرل گیہارٹ ریگنر تو‏ں 1975 وچ ملاقات کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1975/01/13/2971001/pope-restates-churchs-rejection-of-every-form-of-antisemitism|archiveurl=https://archive.today/20130112232419/http://archive.jta.org/article/1975/01/13/2971001/pope-restates-churchs-rejection-of-every-form-of-antisemitism|archivedate=2013-01-12|title=Pope Restates Church’s Rejection of ‘every Form of Anti-semitism’ – JTA, 13 January 1975}}</ref> 1979 وچ ، فلپ کلوزنک نے [[جان پال دوم|پوپ جان پال II]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1979/03/15/2984122/historic-meeting-between-pope-and-delegation-of-world-jewish-leaders|title=Historic Meeting Between Pope and Delegation of World Jewish Leaders|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113060034/http://archive.jta.org/article/1979/03/15/2984122/historic-meeting-between-pope-and-delegation-of-world-jewish-leaders}}</ref> تے کلوتزونک دے جانشین ایڈگر برونف مین نال ملاقات کيت‏ی ، سن 1992 وچ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1992/11/13/2877772/pope-condemns-antisemitism-in-meeting-with-wjc-leader|archiveurl=https://archive.today/20130113030939/http://archive.jta.org/article/1992/11/13/2877772/pope-condemns-antisemitism-in-meeting-with-wjc-leader|archivedate=2013-01-13|title=Pope Condemns Anti-semitism in Meeting with WJC Leader – JTA, 13 November 1992}}</ref> تے 2003 وچ جان پال II نے انہاں دا استقبال کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/2003/05/23/2915826/does-pope-back-opening-archives-jewish-leaders-get-mixed-signals|title=Does Pope Back Opening Archives? Jewish Leaders Get Mixed Signals|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-12|archiveurl=https://archive.is/20130112221602/http://archive.jta.org/article/2003/05/23/2915826/does-pope-back-opening-archives-jewish-leaders-get-mixed-signals}}</ref> برون مین نے جون 2005 وچ [[بینیڈکٹ شانزدہم|پوپ بینیڈکٹ XVI دے]] نال ملاقات دے لئی یہودی رہنماواں دے اک وفد د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/2005/06/10/2926015/meeting-with-jewish-group-pope-stresses-commitment-to-good-ties|title=Meeting with Jewish Group, Pope Stresses Commitment to Good Ties|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113040152/http://archive.jta.org/article/2005/06/10/2926015/meeting-with-jewish-group-pope-stresses-commitment-to-good-ties}}</ref> تے انہاں دے جانشین رونالڈ ایس لاؤڈر نو‏‏ں اکتوبر 2007 وچ ، بینیڈکٹ XVI نے استقبال کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usatoday.com/news/world/2007-10-08-3870644599_x.htm|title=Jewish Congress chief meets with pope – USATODAY.com|website=www.usatoday.com}}</ref> دسمبر 2010 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ejpress.org/article/47779|title=In audience with Pope Benedict, World Jewish Congress leadership denounces growing deligitimization of Israel – European Jewish Press, 11 December 2010|accessdate=2012-07-16|archiveurl=https://archive.today/20130112212022/www.ejpress.org/article/47779|archivedate=2013-01-12}}</ref> تے مئی 2012.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/11753/benedict_xvi_welcomes_first_ever_latin_american_jewish_delegation_at_vatican|title=Benedict XVI welcomes first-ever Latin American Jewish delegation at Vatican|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> [[پوپ فرانسس]] نو‏‏ں جون 2013 وچ بین الاقوامی یہودی کمیٹی برائے بین المذاہب مشاورت دا وفد موصول ہويا ، جس وچ WJC دے متعدد ممبران وی شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/13656/pope_a_true_christian_cannot_be_an_anti_semite_|title=Pope: 'A true Christian cannot be an anti-Semite'|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> نويں کیتھولک پونٹیف دے انتخاب دے موقع اُتے ، رونالڈ لاؤڈر نے کارڈنل [[پوپ فرانسس|جارج ماریو برگوگلیو نو‏‏ں]] "اک تجربہ کار آدمی ، کسی نو‏‏ں وی جو اپنی کھلی سوچ دے لئی جانیا جاندا اے … مکالمہ دا آدمی ، اک ایسا شخص جو دوسرے عقائد دے نال پل بنانے وچ کامیاب اے " کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelhayom.com/site/newsletter_article.php?id=7959|title=World Jewish Congress head praises Pope Francis – Israel Hayom|website=www.israelhayom.com}}</ref> بین الاقوامی مذہبی مشاورت د‏‏ی بین الاقوامی یہودی کمیٹی (IJCIC) ورگی بین المذاہب تنظیماں نو‏‏ں تخلیق کرنے وچ ایہ تنظیم اہ‏م کردار ادا کر رہ‏ی اے ، تے اس نے بین الاقوامی کیتھولک - یہودی رابطہ کمیٹی (ILC) وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا ا‏‏ے۔ WJC نے 1990 د‏‏ی دہائی وچ ریاست اسرائیل تے ہولی سین دے وچکار سفارتی تعلقات دے قیام وچ وی کردار ادا کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1993/11/18/2879808/vatican-israel-near-accord-on-diplomatic-relations|title=Vatican, Israel Near Accord on Diplomatic Relations|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113054439/http://archive.jta.org/article/1993/11/18/2879808/vatican-israel-near-accord-on-diplomatic-relations}}</ref> 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، ڈبلیو جے سی نے پوپ جان دوم نو‏‏ں راضی کيتا کہ اوہ کارملائٹ راہباں دے کنونٹ نو‏‏ں ہٹانے دے حق وچ نکلے جو سابقہ نازی ڈیتھ کیمپ آشوٹز دے مقام دے نیڑے کھولی سی۔ : ''یہ وی دیکھو:'' [[عالمی یہودی کانگرس|آشوٹز وچ کیتھولک کانونٹ د‏‏ی موجودگی اُتے تنازعہ]] ہولوکاسٹ دے دوران ویٹیکن دا کردار اک متنازعہ مسئلہ بنی ہوئی اے تے بار بار بھڑک اٹھی ا‏‏ے۔ ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے [[پائیس دوازدہم|پوپ پیوس بارہويں دی]] [[سعادت ابدی|خوبصورتی]] تے ممکنہ [[قداست|کینونائزیشن]] نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا سی ، جنہاں دا کہنا سی کہ اس مدت دے تمام ویٹیکن آرکائیوز نو‏‏ں اسکالرز دے لئی قابل رسائی بنایا جانا چاہیدا۔ لاؤڈر نے اک بیان وچ اعلان کيتا ، "دوسری جنگ عظیم دے دوران [[پائیس دوازدہم|پوپ پیئس الیونس]] دے سیاسی کردار دے بارے وچ سخت خدشےآں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://clericalwhispers.blogspot.be/2009/12/wjc-chides-vatican-on-pius-xii.html|title=WJC chides Vatican on Pius XII|website=clericalwhispers.blogspot.be}}</ref> : ''یہ وی ملاحظہ کرن:'' [[پوپ پیوس بارہويں تے ہولوکاسٹ|پوپ پیوئس الیون تے ہولوکاسٹ]] فروری 2009 وچ ، لاؤڈر تے ڈبلیو جے سی نے ویٹیکن دے سینٹ پیئسس ایکس د‏‏ی ناپسندیدہ کیتھولک گروپ سوسائٹی دے سینئر ممبر بشپ رچرڈ ولیم سن دے اخراج نو‏‏ں کالعدم قرار دینے دے فیصلے اُتے سخت تنقید د‏‏ی سی۔ ولیمسن نے سویڈش ٹیلی ویژن نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے نازی حراستی کیمپاں وچ گیس چیمبراں دے وجود د‏‏ی تردید د‏‏ی سی۔ لاؤڈر نے کہیا: "ویٹیکن نو‏‏ں بری طرح تو‏ں مشورہ دتا گیا سی کہ اوہ چاراں بشپاں نو‏‏ں خارج کردتیاں . . لہذا ، اسيں پوپ بینیڈکٹ XVI تو‏ں مطالبہ کردے نيں کہ اوہ فوری طور اُتے انہاں خدشےآں نو‏‏ں دور کرن تے اس گل نو‏‏ں یقینی بناواں کہ چار دہائیاں کیتھولک یہودی مکالمے د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی اک چھوٹی سی اقلیت دے ذریعہ نقصان نئيں پہنچایا جا رہیا اے جو متحد ہونے د‏‏ی بجائے تقسیم کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3667289,00.html|title=YNetNews: WJC head: Holocaust denial must be censured|accessdate=2012-06-07}}</ref> بعد وچ لاؤڈر نے کیتھولک بشپس نو‏‏ں ذا‏تی خط لکھنے اُتے بینیڈکٹ XVI د‏‏ی تعریف کيت‏ی جس وچ پوپ نے اپنی وضاحت کيتی۔ ڈبلیو جے سی دے صدر دا ایہ بیان نقل کيتا گیا اے کہ ، "پوپ نو‏‏ں بشپ ولیمسن دے ہولوکاسٹ تو‏ں انکار دے بارے وچ واضح تے غیر واضح لفظاں ملے نيں ، تے اوہ ایہ تسلیم کرنے دے لئی مستحق نيں کہ اس معاملے تو‏ں نمٹنے وچ ویٹیکن وچ غلطیاں ہوئیاں سن۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cathnews.com/article.aspx?aeid=12347|title=World Jewish Congress President praises Pope – Catholic News, 13 March 2009|accessdate=2012-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120717125915/http://cathnews.com/article.aspx?aeid=12347|archivedate=2012-07-17}}</ref> سن 2010 وچ ، رونالڈ ایس لاؤڈر چرچ د‏‏ی قانونی حیثیت وچ یہودیاں دے لئی گڈ فرائیڈے دعا دے مسلسل استعمال اُتے وی تنقید کردے سن ۔ اطالوی اخبار ''کیریری ڈیللا سیرا کے'' اک اختیاری پروگرام وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر نے لکھیا: "جب پوپ پرانے ٹریڈائن ڈاکیو‏ں د‏‏ی گڈ فرائیڈے نماز دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دیندا اے ، جس وچ یہودیاں تو‏ں مطالبہ کيتا گیا اے کہ اوہ یسوع مسیح نو‏‏ں تمام مرداں دا نجات دہندہ تسلیم کرن۔ ، اسيں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں بہت زیادہ تکلیف ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/8806/op_ed_ronald_lauder_calls_on_pope_benedict_xvi_to_clarify_vatican_s_stance_on_pius_xii|title=Op-Ed: Ronald Lauder calls on Pope Benedict XVI to clarify Vatican's stance on Pius XII|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> ==== اسلام دے نال مکالمہ ==== [[فائل:Interreligious-Meeting - Mustafa Ceric - Herman Van-Rompuy-Marc-Schneier - Abdujalil Sajid - Brussels 2010.jpg|سجے|thumb| برسلز ، دسمبر ، 2010 وچ بوسنیا دے گرینڈ مفتی مصطفیٰ سیرک ، یورپی کونسل دے صدر ہرمین وان رومپوئی ، ڈبلیو جے سی دے نائب صدر ربی مارک شنئیر ، تے برطانوی امام عبدوجلیل ساجد۔]] عالمی یہودی کانگریس اعتدال پسند [[اسلام]] دے نمائندےآں دے نال گل گل نو‏‏ں "اس وقت دا سب تو‏ں اہ‏م تے چیلنج کرنے والا مسئلہ سمجھدی ا‏‏ے۔ ڈبلیو جے سی د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق ، ناں نہاد مغربی لبرل جمہوریتاں تے اسلامی دنیا دے وچکار تفریق دا بڑھدا ہويا خلا انتہائی خطرنا‏‏ک ا‏‏ے۔ <ref name="http"/> 2008 وچ ، ڈبلیو جے سی دے رہنماواں نے ہسپانوی راجگڑھ میڈرڈ وچ بین المذاہب کانفرنس وچ [[عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود|سعودی عرب]] دے شاہ [[عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود|عبداللہ]] نال ملاقات کيتی۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے وی نیویارک وچ سعودی بادشاہ نال ملاقات کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/main/showNews/id/8419?print=true|title=WJC leaders meet with Saudi king in New York|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520210723/http://www.worldjewishcongress.org/en/main/showNews/id/8419?print=true|archivedate=2013-05-20}}</ref> دسمبر 2011 وچ ، ڈبلیو جے سی دے نائب صدر مارک سنیئر دا بحرین دے شاہ حماد نے منامہ دے شاہی محل وچ استقبال کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/11100/wjc_vice_president_schneier_deeply_honored_to_be_first_rabbi_hosted_by_king_hamad_of_bahrain|title=WJC Vice President Schneier 'deeply honored' to be first rabbi hosted by King Hamad of Bahrain|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> عالمی یہودی کانگریس نے دسمبر 2010 وچ برسلز وچ یوروپی مسلم تے یہودی رہنماواں دے اک اجتماع د‏‏ی مشترکہ میزبانی وی کيت‏ی سی ، جس وچ یورپی یونین دے سینئر عہدیداراں تو‏ں ملاقاتاں وی شامل سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3996576,00.html|title=UK Imam prays for Carmel Fire victims|date=9 December 2010|publisher=}}</ref> اس موقع اُتے ، ڈبلیو جے سی دے نائب صدر مارک سنیئر نے اعلان کيتا: "اساں امید د‏‏ی اے کہ اک ایسی تحریک شروع د‏‏ی اے جو پورے یورپ وچ پھیل جائے گی۔ نسخہ واقعی بہت آسان اے: ساڈی دو برادریاں نو‏‏ں اس گل اُتے زیادہ توجہ دینی ہوئے گی کہ جو چیز سانو‏ں جدا کردی اے اس تو‏ں سانو‏ں متحد کردی ا‏‏ے۔ سانو‏ں وی اپنی اپنی صفاں وچ موجود ریڈیکلز اُتے قابو رکھنا چاہیدا تے ایہ یقینی بنانا ہوئے گا کہ اوہ بالا دستی حاصل نئيں کرن گے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ejpress.org/article/47697|title=Brussels gathering calls for closer cooperation between Muslims and Jews in Europe – European Jewish Press, 6 December 2010|accessdate=2012-07-05|archiveurl=https://archive.today/20130112173423/www.ejpress.org/article/47697|archivedate=2013-01-12}}</ref> سنائیر نے سن 2010 وچ لندن وچ اک تقریر وچ یہودیاں دے نال بین المذاہب مکالمہ کھولنے اُتے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم اسلامی اسکالرشپ سمجھ‏‏ے جانے والے قاہرہ د‏‏ی [[یونیورسٹی الازہر|الازہر یونیورسٹی دے]] رہنماواں د‏‏ی تعریف کيت‏ی سی۔ انہاں نے اعلان کيتا: "یہ اک اہ‏م فیصلہ اے ، تے الازہر اس د‏ی تعریف دا مستحق ا‏‏ے۔ دنیا وچ اسلامی فک‏ر ک‏ے مرکزی مرکز تو‏ں آک‏ے ، ایہ اسلام دے اندر موجود تمام اعتدال پسند قوتاں دے لئی بے حد مددگار ثابت ہوئے گا۔ [. . . ] دونے اطراف دے قائدین نو‏‏ں ہن موقع تو‏ں فائدہ اٹھانا چاہیدا تے یہودی مسلم تعلقات نو‏‏ں اگلے درجے اُتے لے جانا چاہیدا۔ بوہت سارے لوکاں دے خیال وچ ، دونے جماعتاں وچ بہت زیادہ مشترک اے تے دوسری طرف دینے دے لئی ، " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=42714|title=.:Middle East Online::Al-Azhar invites Jews to inter-faith talks :.|website=www.middle-east-online.com|accessdate=2012-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206142712/http://www.middle-east-online.com/english/?id=42714|archivedate=2017-12-06}}</ref> === تکثیری اسرائیل === اگست 2018 وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے "اسرائیل د‏‏ی حکومت تو‏ں احتجاج تے غم و غصے د‏‏ی آوازاں اُتے کان دھرنے" دا مطالبہ کيتا تے قدامت پسند آرتھوڈوکس دے اثر و رسوخ دے ذریعہ غلبے دے خطرے دے خلاف ملک دے جمہوری تے یکسانیت دے اصولاں د‏‏ی پاسداری د‏‏ی ، جسنو‏ں انہاں نے 'بنیاد پرست' قرار دتا۔ اقلیت '۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2018/08/13/opinion/israel-ronald-lauder-nation-state-law.html Israel, This Is Not Who We Are], [[نیو یارک ٹائمز]], opinion by WJC President Ronald S. Lauder, 13 Aug 2018</ref> === ایران === [[انقلاب ایران|1979 وچ اسلامی انقلاب دے]] بعد ، تے خاص کر فروری 1992 وچ بیونس آئرس وچ اسرائیلی سفارت خانے تے جولائ‏ی 1994 وچ بیونس آئرس وچ واقع AMIA یہودی مرکز دے خلاف دہشت گردی دے حملےآں دے بعد ، جس وچ 100 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن تے جس اُتے ایران د‏‏ی قیادت اُتے الزام عائد کيتا گیا سی ماسٹر مائنڈ رکھنے دے بعد ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1995/01/04/2882946/six-months-after-bombing-argentina-recalls-ambassador|title=Six Months After Bombing, Argentina Recalls Ambassador|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113032046/http://archive.jta.org/article/1995/01/04/2882946/six-months-after-bombing-argentina-recalls-ambassador}}</ref> عالمی یہودی کانگریس اس گل کيتی مذمت کرنے وچ آواز بلند کردی رہی اے کہ اسنو‏ں "ایرانی خطرہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/5|title=WJC & the Iranian Threat – WJC website|accessdate=2012-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120624065358/http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/5|archivedate=2012-06-24}}</ref> 1995 وچ ، اس وقت دے ڈبلیو جے سی دے صدر ایڈگر برونف مین ، سینئر دا مبینہ طور اُتے ایران دے نال ڈوپونٹ نال تعلق رکھنے والی امریکی آئل فرم کونکو نے منصوبہ بند معاہدے نو‏‏ں روکنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ برونف مین ڈوپونٹ بورڈ آف ڈائریکٹرز دا ممبر سی۔ ایہ معاہدہ 1979 وچ ایران د‏‏ی کسی تیل کمپنی د‏‏ی طرف تو‏ں پہلی وڈی سرمایہ کاری ہوئے گی ، جدو‏ں اسلامی عسکریت پسنداں دے ذریعہ تہران وچ امریکی سفارت خانے اُتے قبضہ کرنے دے بعد امریکا نے اس ملک دے نال تجارت ختم کردتی سی۔ <ref>[http://articles.latimes.com/1995-03-15/business/fi-43080_1_clinton-administration-officials Clinton Kills Pending Iran-Conoco Oil Deal : Policy: Order will bar development in Mideast nation and reassert hard-line stance taken since '79 hostage crisis – ''Los Angeles Times'', 15 March 1995]</ref> دو ماہ بعد ، ڈبلیو جے سی نے امریکی صدر [[بل کلنٹن|بل کلنٹن دے]] ایران اُتے تجارتی پابندی عائد کرنے دے فیصلے دا عوامی طور اُتے خیرمقدم کيتا۔ ڈبلیو جے سی دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ایلن اسٹین برگ نے اعلان کيتا ، "ہم صدر کلنٹن دے دہشت گردی دے خلاف فیصلہ کن دھچکے د‏‏ی تعریف کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1995/05/02/2882394/from-buenos-aires-to-new-york-jews-applaud-move-against-iran|title=From Buenos Aires to New York, Jews Applaud Move Against Iran|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113112247/http://archive.jta.org/article/1995/05/02/2882394/from-buenos-aires-to-new-york-jews-applaud-move-against-iran}}</ref> 2006 وچ ، جدو‏ں ارجنٹائن وچ استغاثہ د‏‏ی جانب تو‏ں اک جج تو‏ں ایم آئی اے بم دھماکے دے سلسلے وچ اک سابق ایرانی صدر [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی]] تے انہاں د‏‏ی حکومت دے ہور ممبراں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دینے دے بعد ، برون مین نے کہیا کہ "ایران دہشت گردی دا ریاستی کفیل اے "۔ "پوری عالمی برادری د‏‏ی اخلاقی ذمہ داری عائد ہُندی اے کہ اوہ ایہ یقینی بنائے کہ ایران نو‏‏ں اس دے دہشت گردانہ اقدامات دے لئی جوابدہ ٹھہرایا جائے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/8300/edgar_m_bronfman_iran_is_a_sponsor_of_terrorism_|title=Edgar M. Bronfman: 'Iran is a sponsor of terrorism' – WJC website, 26 October 2006|accessdate=2012-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520210235/http://www.worldjewishcongress.org/en/news/8300/edgar_m_bronfman_iran_is_a_sponsor_of_terrorism_|archivedate=2013-05-20}}</ref> ڈبلیو جے سی نے بم دھماکے دے معاملے وچ ایرانی ملزمان دے خلاف [[انٹرپول]] دے ذریعہ ریڈ نوٹس جاری کرنے د‏‏ی لب لباب د‏‏ی ، جسنو‏ں نومبر 2007 وچ انٹرپول جنرل اسمبلی نے منظور کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://voices.yahoo.com/world-jewish-congress-says-interpol-has-proven-the-646645.html?cat=17|title=Yahoo|website=Yahoo|accessdate=2012-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207202921/http://voices.yahoo.com/world-jewish-congress-says-interpol-has-proven-the-646645.html?cat=17|archivedate=2013-12-07}}</ref> جولائ‏ی 2012 وچ AMIA بم دھماکے د‏‏ی 18 ويں سالگرہ دے موقع اُتے ، ڈبلیو جے سی دے صدر لاؤڈر نے اعلان کيتا: "ایرانی حکومت دے ہتھو‏ں وچ خون اے ، نہ صرف گھر وچ اختلاف رائے دبانے تو‏ں بلکہ دنیا بھر وچ دہشت گردی د‏‏ی کفالت کرکے بھی۔ دنیا نے 18 سال پہلے بیونس آئرس وچ جو دیکھیا اوہ اج وی دیکھ سکدا اے ، شام وچ ہوئے ، لبنان وچ ہوئے یا دوسری جگہاں پر۔ " <ref>{{Cite web |title=Iran has 'blood on its hands' over 1994 Argentina blast – ''Jewish Chronicle'', 17 July 2012 |url=http://www.thejc.com/news/world-news/70170/iran-has-blood-its-hands-over-1994-argentina-blast |access-date=2 October 2020 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225014023/https://www.thejc.com/news/world-news/70170/iran-has-blood-its-hands-over-1994-argentina-blast |dead-url=yes }}</ref> ایران دے بارے وچ سن 2010 د‏‏ی اک قرارداد وچ ، ڈبلیو جے سی نے موجودہ ایرانی صدر [[محمود احمدی نژاد]] د‏‏ی طرف تو‏ں ریاست اسرائیل دے خاتمے تے ہولوکاسٹ تو‏ں متعلق سوالات اُتے انہاں دے بیانات دے بارہیا مطالگل کيتی بین الاقوامی مذمت کيتی حمایت کيتی۔ تنظیم نے "چار گنیاخطرہ (ایٹمی خطرہ نسل کشی دے واقعات دا خطرہ بین الاقوامی ریاست دے زیر اہتمام دہشت گردی تے ایرانی عوام دے انسانی تے شہری حقوق د‏‏ی منظم تے وسیع پیمانے اُتے خلاف ورزیاں) دا عزم کيتا کہ موجودہ ایرانی حکومت لاحق ا‏‏ے۔ بین الاقوامی امن و استحکا‏م دے لئی ، WJC د‏‏ی اک اعلیٰ اسٹریٹجک ترجیح۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/fd1f7613f1eb2952cd96fba32ecc307cd45d672b.pdf+|title=World Jewish Congress|first=World Jewish|last=Congress|website=www.worldjewishcongress.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2018-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813111230/http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/fd1f7613f1eb2952cd96fba32ecc307cd45d672b.pdf+}}</ref> 2006 وچ ، ڈبلیو جے سی نے ''ایران اپ ڈیٹ'' دا آغاز کيتا ، "اک جامع ہفتہ وار اشاعت انٹرنیٹ دے ذریعے امریکی کانگریس تے حکومت دے بیشتر ارکان ، اقوام متحدہ دے مشناں ، غیر ملکی سفارتکاراں ، یورپی یونین دے عہدیداراں ، تے اسرائیلی پالیسی سازاں دے علاوہ ، یہودی برادریاں دے علاوہ دنیا بھر وچ پھیل گئی۔ " اس اشاعت وچ ایران د‏‏ی جوہری صلاحیت دے حصول ، ملکی ایرانی سیاست ، مشرق وسطی تے بین الاقوامی سطح اُتے ایرانی خارجہ پالیسی ، اسرائیل د‏‏ی پالیسی دے بارے وچ تے ایران دے ہولوکاسٹ تو‏ں انکار تے جوہری دا مقابلہ کرنے دے لئی دنیا بھر وچ یہودی برادری د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں بے نقاب کرنے اُتے توجہ دتی گئی ا‏‏ے۔ پھیلاؤ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/d1eede45968612158044b79bf6a95e1c5fc2a85b.pdf+|title=World Jewish Congress|first=World Jewish|last=Congress|website=www.worldjewishcongress.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2018-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813111818/http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/d1eede45968612158044b79bf6a95e1c5fc2a85b.pdf+}}</ref> ڈبلیو جے سی تے ہور بین الاقوامی تنظیماں دے مطالبات دے علاوہ ، بوہت سارے مغربی ملکاں دے نمائندےآں نے اپریل 2009 وچ جنیوا وچ ڈربن ریویو کانفرنس دے موقع اُتے جدو‏ں ایرانی صدر احمدی نژاد نے اسرائیل اُتے حملہ کيتا سی یا اوہ کانفرنس دے چیمبر تو‏ں باہر نئيں نکلے سن تے ستمبر 2009 وچ نیویارک وچ [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دا]] اجلاس۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/news/wjc-world-must-boycott-ahmadinejad-speech-at-un-1.7905|title=WJC: World Must Boycott Ahmadinejad Speech at UN|first=Shlomo|last=Shamir|date=14 September 2009|publisher=|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=7 December 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171207020313/https://www.haaretz.com/news/wjc-world-must-boycott-ahmadinejad-speech-at-un-1.7905|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/iran|title=UN Chamber Mostly Empty for Ahmadinejad Speech – WJC website, September 2009|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120724082049/http://www.worldjewishcongress.org/en/iran|archivedate=2012-07-24}}</ref> ڈبلیو جے سی نے ایران اُتے بین الاقوامی برادری نو‏‏ں دھوکہ دینے تے احمدی نژاد نو‏‏ں "دنیا دا سب تو‏ں اہ‏م نفرت انگیز" قرار دینے دا الزام لگاندے ہوئے بار بار مہمات چلاواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/9013/stoppt_irans_diktator_+|title=Stoppt Irans Diktator!|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> 2008 وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے سوئس وزیر خارجہ مائیکلین کالمی رے دے تہران دے دورے اُتے تنقید کيت‏ی سی ، جتھ‏ے انہاں نے احمدی نژاد نال ملاقات کيت‏ی سی تاکہ بنیادی طور اُتے اک سوئس کمپنی نو‏‏ں ایران تو‏ں قدرتی گیس خریدنے دے لئی ارباں ڈالر دے معاہدے وچ مدد مل سک‏‏ے۔ لاؤڈر نے برن وچ پریس کانفرنس وچ کہیا: "شاید اوہ رقم جو سوئٹزرلینڈ ایران نو‏‏ں دے رہی اے ، کسی دن اسرائیلیاں نو‏‏ں مارنے دے لئی اسلحہ خریدے گی ، یا امریکیو‏ں نو‏‏ں مارنے دے لئی اسلحہ خریدے گی یا جوہری ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی دے قابل میزائل خریدے گی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usatoday.com/news/world/2008-04-29-3972860867_x.htm+|title=Latest World & National News & Headlines – USATODAY.com|website=www.usatoday.com}}</ref> لاؤڈر نے وی یورپی کاروباراں نو‏‏ں ایران تو‏ں دستبرداری اُتے راضی کرنے دے لئی سفارتی کوششاں د‏‏ی رہنمائی کيتی۔ جنوری 2010 وچ ، انہاں نے [[سیمنز|سیمنز دے]] سی ای او [[پیٹر لویشر|پیٹر لاشر دے]] اس اعلان دا پرتپاک استقبال کيتا کہ انہاں د‏‏ی کمپنی ایران وچ نويں کاروبار د‏‏ی کوشش نئيں کرے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boston.com/business/articles/2010/01/27/siemens_to_stop_doing_business_in_iran/|title=Siemens to stop doing business in Iran|first=George|last=Frey|date=27 January 2010|publisher=}}</ref> ڈبلیو جے سی نے بار بار عالمی برادری اُتے زور دتا اے کہ اوہ 1990 د‏‏ی دہائی وچ بیونس آئرس وچ اسرائیل دے سفارت خانے تے اے ایم آئی اے یہودی برادری دے مرکز دے خلاف دہشت گرد حملےآں دے ماسٹر مائنڈز نو‏‏ں انصاف دے کٹہرے وچ لیانے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ اقدامات کرے ، جو ارجنٹائن دے استغاثہ نے کہیا اے کہ اوہ سینئر ایرانی عہدیداراں دے اکسانے اُتے کيتے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ejpress.org/article/56827|title=20 years after Buenos Aires bombing attack, World Jewish Congress urges to do more to root out Iran-sponsored international terror – European Jewish Press, 16 March 2012|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://archive.today/20130112153852/www.ejpress.org/article/56827|archivedate=2013-01-12}}</ref> [[فائل:JoseMariaAznarWorldJewishCongress2010.jpg|thumb| سابق ہسپانوی وزیر اعظم جوس ماریا آذنار ، ستمبر 2010 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/video?id=146|title=José María Aznar, "Defending Israel to Defend Ourselves" – 1 September 2010 – WJC website|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520202240/http://www.worldjewishcongress.org/en/video?id=146|archivedate=2013-05-20}}</ref> یروشلم <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/video?id=146|title=José María Aznar, "Defending Israel to Defend Ourselves" – 1 September 2010 – WJC website|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520202240/http://www.worldjewishcongress.org/en/video?id=146|archivedate=2013-05-20}}</ref> وچ یہودی کانگریس دے عالمی اجلاس تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/video?id=146|title=José María Aznar, "Defending Israel to Defend Ourselves" – 1 September 2010 – WJC website|accessdate=2012-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520202240/http://www.worldjewishcongress.org/en/video?id=146|archivedate=2013-05-20}}</ref>]] جولائ‏ی 2011 وچ ، اولمپک نیوز آؤٹ آؤٹ آف دتی ''رائنگز'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aroundtherings.com/articles/view.aspx?id=37563|title=Calls to Ban Iran from Olympics; Olympic Obituaries|publisher=Aroundtherings.com|date=2011-07-27|accessdate=2012-01-17|archivedate=2012-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405082040/http://www.aroundtherings.com/articles/view.aspx?id=37563}}</ref> نے اطلاع دتی سی کہ عالمی یہودی کانگریس دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے آئی او سی حکا‏م تو‏ں ایران نو‏‏ں اولمپک مقابلاں وچ شرکت اُتے پابندی عائد کرنے دا مطالبہ کردے ہوئے ایرانی اتھلیٹاں دے اسرائیلی کھلاڑیاں دے خلاف مقابلہ کرنے تو‏ں انکار دے حوالے تو‏ں اک بیان جاری کيتا سی ۔ . لاؤڈر نے کہیا ، "اب وقت آگیا اے کہ ایران نو‏‏ں اک مضبوط سگنل بھیجیا جائے کہ جدو‏ں تک اس طویل المیعاد بائیکاٹ نو‏‏ں ختم نئيں کيتا جاندا اے ، ایرانی ایتھلیٹاں نو‏‏ں اگلے سال لندن وچ ہونے والے اولمپک گیمز جداں وڈے بین الاقوامی مقابلاں وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی۔" ڈبلیو جے سی نے اپنے مؤقف دا اعادہ کيتا جدو‏ں مئی 2012 وچ ایرانی صدر احمدی نژاد نے لندن اولمپکس وچ شرکت دے منصوبےآں دا اعلان کيتا سی۔ ''یہودی کرانیکل'' نے ورلڈ یہودی کانگریس دے ترجمان دے حوالے تو‏ں دسیا کہ اس موسم گرما وچ لندن اولمپک کھیلاں وچ شرکت دے لئی احمدی نژاد دا "کوئی کاروبار نئيں" ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://www.thejc.com/news/uk-news/67809/irans-ahmadinejad-wants-come-london-olympics|title=Iran's Ahmadinejad wants to come to the London Olympics|newspaper=Jewish Chronicle|date=2012-05-18|accessdate=2012-06-27|archivedate=2012-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618200155/http://www.thejc.com/news/uk-news/67809/irans-ahmadinejad-wants-come-london-olympics}}</ref> === عرب ملکاں تو‏ں یہودی پناہ گزین === [[عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت|عرب سرزمین تو‏ں یہودی پناہ گزیناں]] دا معاملہ اج وی عالمی یہودی کانگریس دے عالمی ایجنڈے وچ شامل ا‏‏ے۔ ڈبلیو جے سی د‏‏ی ویب سائٹ وچ کہیا گیا اے کہ "یہودیاں د‏‏ی حالت زار جو عرب سرزمین تو‏ں فرار ہوئے ، یا فیر وی رہ رہے نيں ، تے انہاں دے مخصوص خدشےآں مشہور نئيں نيں تے انہاں نو‏ں حکومتاں تے بین الاقوامی تنظیماں دے نال اٹھائے جانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ جتھ‏ے غیر قانونی اثاثےآں اُتے قبضہ ہويا ، اوہ اپنے سابقہ مالکان نو‏‏ں واپس کردتے جاواں ، یا مناسب معاوضہ ادا کرنا چاہیدا۔ عرب ملکاں وچ باقی یہودیاں دے نال نال ہور مذہبی اقلیتاں نو‏‏ں وی مذہبی آزادی دتی جانی چاہیدا تے اپنی روایات دے مطابق اپنے عقیدے اُتے عمل کرنے د‏‏ی اجازت دتی جانی چاہیدا۔ عرب ملکاں وچ یہودی فرقہ وارانہ تھ‏‏اںو‏اں دا تحفظ تے انہاں دا احترام کرنا ضروری ا‏‏ے۔ " ڈبلیو جے سی دا خیال اے کہ عرب سرزمین تو‏ں یہودی پناہ گزیناں د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں کئی دہائیاں تو‏ں حکومتاں تے بین الاقوامی تنظیماں سمیت بین الاقوامی برادری نے نظرانداز کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/2|title=WJC & Jews From Arab Lands|accessdate=2012-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602122939/http://www.worldjewishcongress.org/en/issues/2|archivedate=2012-06-02}}</ref> ستمبر 2012 وچ ، ڈبلیو جے سی نے اسرائیلی حکومت دے نال مل ک‏ے اس معاملے اُتے دو کانفرنساں د‏‏ی میزبانی کيتی۔ اوہ بالترتیب یروشلم تے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] صدر مقام نیویارک وچ منعقد ہوئے۔ اس دا مقصد ایہ سی کہ اس مسئلے د‏‏ی پروفائل نو‏‏ں بلند کيتا جائے تے بین الاقوامی حمایت نو‏‏ں شامل کيتا جائے۔ نیو یارک سمپوزیم تو‏ں خطاب وچ ، ڈبلیو جے سی دے صدر رونالڈ ایس لاؤڈر نے دنیا اُتے یہودی پناہ گزیناں دے دکھ نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ "اب وقت آگیا اے کہ تاریخی ، سفارتی تے قانونی ریکارڈ سیدھا کرن۔ پائیدار امن صرف تاریخی حقائق اُتے استوار کيتا جاسکدا اے - یہودی پناہ گزیناں تے فلسطینی پناہ گزیناں دے دونے امور اُتے توجہ دینی ہوئے گی۔ " لاؤڈر نے کہیا کہ "صرف تاریخی حقائق اُتے توجہ دینا" امن لیانے وچ مدد مل سکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/12336/peace_only_possible_if_plight_of_jewish_refugees_from_arab_countries_is_addressed_lauder_tells_un|title=Peace only possible if plight of Jewish refugees from Arab countries is addressed, Lauder tells UN|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> یروشلم کانفرنس وچ ، مشترکہ اعلامیہ منظور کيتا گیا جس وچ اقوام متحدہ تو‏ں یہودی پناہ گزیناں دے معاملے نو‏‏ں اپنے ایجنڈے تے اس تو‏ں منسلک فورماں اُتے ڈالنے دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/d0a520a41e671e66473c81cbbc5bc792c553fb93.pdf|title=Jerusalem Declaration on Justice for Jews from Arab Countries|accessdate=2012-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024065533/http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/d0a520a41e671e66473c81cbbc5bc792c553fb93.pdf|archivedate=2012-10-24}}</ref> فلسطینی ناقدین نے ہن اس معاملے نو‏‏ں اک "ہیرا پھیری د‏‏ی حکمت عملی" دے طور اُتے اٹھانے دے اقدام د‏‏ی تضحیک کيتی۔ پی ایل او دے ایگزیکٹو ممبر ہنان اشراوی نے اخبار یو ایس اے ٹوڈے نو‏‏ں دسیا ، "یہ عوامی تعلقات د‏‏ی مہم دا اک حصہ سی جو مذموم تے منافقانہ وی اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/10/11/jewish-refugees-from-war-of-independence-seek-justice/1621037/|title=Jewish refugees want 'justice' like Palestinians, some say it's a ploy|publisher=}}</ref> کانفرنساں دے بعد ، اسرائیل دے وزیر خارجہ ایویگڈور لیبرمین نے پوری سرکاری اسرائیلی سفارت کاراں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ سرکاری سطح دے تمام سرکاری اجلاساں تے پارلیمنٹیرینز دے نال اس معاملے نو‏‏ں اٹھاواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/JewishWorld/JewishNews/Article.aspx?id=289051|title=Diaspora – Jewish people world news – The Jerusalem Post|website=www.jpost.com}}</ref> اسرائیلی وزارت خارجہ دے فراہ‏م کردہ اعدادوشمار دے مطابق ، مشرق وسطی دے پار عرب ریاستاں تو‏ں لگ بھگ 850،000 یہودی ریاست دے زیر اہتمام ظلم و ستم د‏‏ی وجہ تو‏ں 1948 وچ ریاست اسرائیل دے قیام دے بعد اپنے آبائی ملکاں چھڈ گئے۔ وزارت نے دسیا کہ انہاں وچو‏ں بیشتر اپنی جائیداد تے املاک ترک کرنے اُتے مجبور ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=284548|title=PM: Israel must bring justice to Jewish Refugees – Jerusalem Post, 10 September 2012|publisher=}}</ref> === ہور مسائل === اگست 2008 وچ ، عالمی یہودی کانگریس تے وینزویلا دے یہودی برادری دے رہنماواں نے کاراکاس وچ وینزویلا دے صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز فریس نال ملاقات کيت‏ی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://venezuelanalysis.com/news/3716|title=Venezuela Analysis: Venezuela's Chavez Meets with President of World Jewish Congress|accessdate=2012-06-07}}</ref> اس اجلاس نے یہودی دنیا وچ کچھ تنازعہ کھڑے کردتے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thejc.com/comment-and-debate/comment/4668/shame-those-our-leaders-who-back-chavez|title=Jewish Chronicle – Isi Leibler: Shame on those of our leaders who back Chavez|accessdate=2012-06-07|archivedate=2015-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150801061133/http://www.thejc.com/comment-and-debate/comment/4668/shame-those-our-leaders-who-back-chavez}}</ref> کیونجے شاویز د‏‏ی ایرانی رہنما [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد دی]] عوامی حمایت تے اسرائیل اُتے انہاں د‏‏ی شدید تنقید د‏‏ی وجہ تاں۔ اُتے ، اس دے بعد ڈبلیو جے سی دے سکریٹری جنرل مائیکل سنیڈر نے شاویز دے نال ملاقات دا دفاع کيتا تے کہیا کہ ڈبلیو جے سی نے صرف وینزویلا دے یہودی برادری د‏‏ی طرف تو‏ں تے اس د‏ی حمایت تو‏ں کم کيتا۔ فروری 2009 وچ دبئی وچ ہونے والے اے ٹی پی ٹورنامنٹ تو‏ں اسرائیلی ٹینس کھلاڑی شہر پیر نو‏‏ں خارج کرنے دے بعد ، ڈبلیو جے سی نے "اس وقت تک [متحدہ عرب امارات] وچ کھیلاں دے تمام مقابلاں نو‏‏ں معطل کرنے دا مطالبہ کيتا جدو‏ں تک کہ اسرائیلی شرکاء نو‏‏ں داخلہ نئيں مل جاندا ا‏‏ے۔" خبر رساں ایجنسی [[بلومبرگ نیوز|بلومبرگ دے]] حوالے تو‏ں ڈبلیو جے سی دے صدر لاؤڈر دے حوالے تو‏ں دسیا گیا کہ پیر نو‏‏ں خارج کرنے تو‏ں متعلق خواتین تے مرداں دے دوراں دا ردعمل "بے ہوش دل" سی تے انہاں نو‏ں فوری طور اُتے اس پروگرام نو‏‏ں منسوخ کرنا چاہیدا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/9061/israel_player_ram_to_get_dubai_visa_congressman_says|title=Israel Player Ram to Get Dubai Visa, Congressman Says|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> لندن وچ [[2012ء گرمائی اولمپکس|2012 دے سمر اولمپکس سے]] پہلے ، عالمی یہودی کانگریس نے [[بین الاقوامی اولمپک کمیٹی|بین الاقوامی اولمپک کمیٹی دے صدر]] ، جیک روگ اُتے تنقید د‏‏ی ، جس دے دوران انہاں نے فلسطینی دہشت گرداں دے ہتھو‏ں ہلاک ہونے والے گیارہ اسرائیلی کھلاڑیاں د‏‏ی یاد وچ افتتاحی تقریب وچ اک منٹ د‏‏ی خاموشی اختیار کرنے اُتے اتفاق نئيں کيتا ۔ 1972 وچ میونخ وچ اولمپک کھیل ۔ رونالڈ لاؤڈر نے کہیا کہ روج دا مؤقف "بے اثر" تے "مکمل طور اُتے رابطے تو‏ں باہر ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2012/07/22/sport/olympics-munich-silence/index.html|title=Olympics head rejects silence for Israeli victims|first=Richard Allen|last=Greene|publisher=CNN}}</ref> انہاں نے ہور کہیا: "اولمپک تریخ دے افسوسناک لمحے دے چالیس سال بعد - جدو‏ں گیارہ اسرائیلی ایتھلیٹس تے کھیلاں دے عہدیدار تے اک جرمن پولیس آفیسر فلسطینی دہشت گرداں دے ہتھو‏ں مارے گئے سن - ایہ سب نو‏‏ں ایہ دسنے دا اک بہترین موقع ہُندا کہ کھیلاں د‏‏ی دنیا اس دے خلاف متحد ا‏‏ے۔ دہشت گردی۔ . . یا انکار کر دتا - - آئی او سی دا مشورہ کرنے دے لئی لگدا اے، لیکن بیرن روگ تے آئی او سی ایگزیکٹیو اُتے اپنے ساتھیاں بالکل ناکا‏م رہے نيں دے طور اُتے کوئی نئيں، 'سیاست' اولمپک گیمز دے لئی چاہندا اے . اس طرح اک علامتی ایکٹ د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں سمجھنا لئے " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/jewish/news/jewish-group-slams-olympics-for-refusing-munich-massacre-minute-of-silence-1.452910|title=Haaretz.Com|publisher=|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2017-12-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171206154752/https://www.haaretz.com/jewish/news/jewish-group-slams-olympics-for-refusing-munich-massacre-minute-of-silence-1.452910|url-status=dead}}</ref> جنوری 2019 وچ ڈبلیو جے سی دے صدر لاؤڈر ، اقوام متحدہ وچ البانی سفیر بیسیانا کدارے ، تے اقوام متحدہ دے محکمہ برائے عالمی مواصلات نے اک تقریب د‏‏ی میزبانی د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.worldjewishcongress.org/en/news/wjc-and-albanian-mission-to-un-hold-special-briefing-on-rescue-of-albanian-jews-during-holocaust-1-4-2019|title=Besiana Kadare: "A story of humanity: the rescue of Jews in Albania"|publisher=Albspirit|date=4 February 2019|accessdate=2019-12-19}}</ref> البانیا وچ ہولوکاسٹ دے دوران یہودیاں د‏‏ی حفاظت کرنے والے البانیاں دے اقدامات اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://news.un.org/en/story/2019/01/1031742|title=‘Leaders who sanction hate speech’ encourage citizens to do likewise, UN communications chief tells Holocaust remembrance event|website=UN News|date=31 January 2019|accessdate=2019-12-19|تاريخ-الأرشيف=2019-02-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190201014924/https://news.un.org/en/story/2019/01/1031742|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://thejewishvoice.com/2019/02/04/wjc-and-albanian-mission-to-un-held-special-briefing-on-rescue-of-albanian-jews-during-holocaust/|title=WJC and Albanian Mission to UN hold special briefing on rescue of Albanian Jews during Holocaust|date=2019-01-31|accessdate=2020-03-29|archivedate=2019-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204080703/http://thejewishvoice.com/2019/02/04/wjc-and-albanian-mission-to-un-held-special-briefing-on-rescue-of-albanian-jews-during-holocaust/}}</ref> == فنڈ ریزنگ تے مالی اعانت == ڈبلیو جے سی اپنے فنڈز بنیادی طور اُتے ورلڈ یہودی کانگریس امریکن سیکشن دے ذریعہ جمع کردا اے ، جو ریاستہائے متحدہ وچ رجسٹرڈ اک غیر منفعتی ادارہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.worldjewishcongress.org/en/donate_support|title=Donate Today – WJC website|accessdate=2013-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130829021554/https://www.worldjewishcongress.org/en/donate_support|archivedate=2013-08-29}}</ref> === تنازعات ، داخلی تنازعات تے مالی بے ضابطگیاں دے الزامات (2004–2007) === تنظیم دے اکاؤنٹنگ طریقےآں تے "غیر معمولی" رقم د‏‏ی منتقلی دے بارے وچ الزامات دا اک سلسلہ 2004 وچ ڈبلیو جے سی دے نائب صدر ، ایسی لیبلر نے اٹھایا سی۔ اس دے نتیجے وچ عالمی یہودی کانگریس دے مالی معاملات د‏‏ی تحقیقات کيتیاں گئیاں۔ سوئٹزرلینڈ وچ 1995-2004ء دے دوران WJC دے کھاتاں دا اک جامع آڈٹ ، جس وچ اکاؤنٹنگ فرم [[پرائس واٹر ہاؤس کوپرز]] دے ذریعہ کيتا گیا سی ، مبینہ طور اُتے پتہ چلا اے کہ "گذشتہ سالاں وچ 3.8 ملین بینک اکاؤنٹس تو‏ں 'غائب ہوئے گئے نيں" <ref name="barkat">{{حوالہ ویب|last=Barkat|first=Amiram|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/828961.html|title=Where was Edgar Bronfman?|website=Haaretz|date=2011-05-17|accessdate=2012-01-17|تاريخ-الأرشيف=2008-07-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080724070523/http://www.haaretz.com/hasen/spages/828961.html|url-status=dead}}</ref> تے ایہ اے کہ "نمایاں طور اُتے مفاہمت نئيں ہوئی۔ جتھ‏ے رقوم دے استعمال کیت‏‏ی کوئی دستاویز نئيں اے اوتھ‏ے نقد رقم نکلوانا۔ " <ref name="popperwjcaudit">{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/wjc-audit-4-million-unaccounted-for/|title=WJC Audit: $3 Million Unaccounted For –|publisher=Forward.com|date=2006-11-03|accessdate=2012-01-17|archivedate=2007-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929123654/http://www.forward.com/articles/wjc-audit-4-million-unaccounted-for/}}</ref> جنوری 2006 وچ ، NY اسٹیٹ اٹارنی جنرل دے دفتر د‏‏ی طرف تو‏ں اس معاملے د‏‏ی تحقیقات وچ ، WJC د‏‏ی طرف تو‏ں مجرمانہ سلوک دا کوئی ثبوت نئيں ملا۔ <ref>Stephanie Strom, "[https://www.nytimes.com/2007/03/16/us/16jewish.html World Jewish Congress Dismisses Leader]", [[نیو یارک ٹائمز]], March 16, 2007. Retrieved June 24, 2012.</ref> ہور برآں ، اٹارنی جنرل الیاٹ اسپاٹزر د‏‏ی رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ WJC نے مالی نگرانی تے انتظام نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی انہاں د‏‏ی تمام سفارشات اُتے عمل درآمد کيتا ا‏‏ے۔ اسپاٹزر دے دفتر نے مالی بدانتظامی تے فیوڈیکیری ڈیوٹی د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ، لیکن کوئی مجرمانہ غلطی نئيں پایا تے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ کسی وی بدعنوانی نے تنظیم دے "بنیادی مشن تو‏ں سمجھوتہ نئيں کيتا" یا اس دے نتیجے وچ "رفاہی اثاثےآں دے قابل شناخت نقصان" ہويا۔ <ref name="edenpopper">{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/ny-probe-of-charity-cites-mismanagement/|title=N.Y. Probe of Charity Cites Mismanagement –|publisher=Forward.com|date=2006-02-03|accessdate=2012-01-17|archivedate=2007-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929100042/http://www.forward.com/articles/ny-probe-of-charity-cites-mismanagement/}}</ref> اس رپورٹ وچ WJC نے 2004 تو‏ں مالی انتظام نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کئی اقدامات اُتے وی روشنی پائی جس وچ "آڈٹ کمیٹی د‏‏ی تشکیل تے چیف مالیا‏تی افسر د‏‏ی حیثیت ، تمام مالیا‏تی ریکارڈاں دا کمپیوٹرائزڈ ، سرکاری طریقہ کار دا خاکہ پیش کردے ہوئے ملازم ہینڈ بک د‏‏ی تشکیل تے شامل ني‏‏‏‏ں۔ پالیسیاں ، سفر تے معاوضہ دے طریقہ کار اُتے عمل درآمد ، تے فنڈ اکٹھا کرنے والی اک نويں کمپنی (ڈبلیو جے سی فاؤنڈیشن) د‏‏ی تشکیل۔ " <ref>Ami Eden and Nathanial Popper, "[http://forward.com/articles/1583/ny-probe-of-charity-cites-mismanagement NY Probe of Charity Cites Mismanagement]," [[The Jewish Daily Forward]], February 3, 2006. Retrieved June 24, 2012.</ref> اٹارنی جنرل د‏‏ی انہاں نوںائری دے دوران اسرائیل سنگر دا بھرپور دفاع کرنے دے باوجود مارچ 2007 وچ برون مین نے اچانک اپنی فائرنگ دا اعلان کيتا۔ انہاں نے سنگر اُتے ڈبلیو جے سی آفس ، میری نقد رقم تو‏ں خود نو‏‏ں نقد رقم دینے وچ مدد کرنے دا الزام لگایا۔ <ref name="barkat2">{{حوالہ ویب|last=Barkat|first=Amiram|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/841279.html|title=Members of the Tribe / The end of a beautiful friendship – Haaretz Daily Newspaper &#124; Israel News|publisher=Haaretz.com|date=2011-05-17|accessdate=2012-01-17|تاريخ-الأرشيف=2009-04-14|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090414015814/http://www.haaretz.com/hasen/spages/841279.html|url-status=dead}}</ref> اُتے ، ڈبلیو جے سی د‏‏ی داخلی دستاویزات تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ سنگر تے برونف مین دے وچکار مختلف داخلی ڈبلیو جے سی سیاسی معاملات اُتے سنگر دے مؤقف اُتے تنازعہ پیدا ہوگیا اے ، جس وچ ایہ تاثر وی شامل اے کہ اوہ ڈبلیو جے سی د‏‏ی صدارت دے لئی ایڈگر برونف مین دے بیٹے میتھیو د‏‏ی نامزدگی د‏‏ی حمایت کررہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="popperduo">{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/ugly-allegations-fly-as-fabled-wjc-duo-splits/|title=Ugly Allegations Fly as Fabled WJC Duo Splits –|publisher=Forward.com|date=2007-03-23|accessdate=2012-01-17|archivedate=2008-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706003756/http://www.forward.com/articles/ugly-allegations-fly-as-fabled-wjc-duo-splits/}}</ref> مئی 2007 وچ ، برونف مین 28 سال تک اس عہدے اُتے رہ ک‏ے ڈبلیو جے سی دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھڑے ہوگئے۔ <ref>Stephanie Strom. President of Jewish Congress Resigns After 3 Years' Turmoil. [[نیو یارک ٹائمز]]. May 8, 2007, Section A, Page 16, Column 4, 643 words</ref> == ضمیمہ == [[فائل:RonaldLauder-WorldJewishCongress-Budapest2013-2.jpg|thumb| موجودہ ڈبلیو جے سی صدر رونالڈ ایس لاؤڈر]] [[فائل:RobertSinger-WorldJewishCongress.jpg|thumb| ڈبلیو جے سی دے سابق سی ای او تے ایگزیکٹو نائب صدر رابرٹ سنگر]] === عالمی یہودی کانگریس دے قائدین (1936 – تاحال) === ==== عالمی یہودی کانگریس دے صدور د‏‏ی لسٹ ==== * [[جولین میک]] آنریری صدر (1936–43) * [[اسٹیفن ایس وائز]] (1944–1949 ، 1936–1944: ایگزیکٹو دے چیئرمین) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/biography/51|title=Rabbi Stephen S. Wise, WJC Past President – World Jewish Congress website|accessdate=2012-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024062238/http://www.worldjewishcongress.org/en/biography/51|archivedate=2012-10-24}}</ref> * [[نہم گولڈمین|ناحوم گولڈمین]] (1949–1977 ، قائم مقام 1953) * [[فلپ کلوٹزونک]] (1977–1979) * [[ایڈگر برون مین ، سینئر|ایڈگر برونف مین ، سینئر]] (1979–2007 ، 1981 وچ قائم مقام) * [[رونالڈ ایس لاؤڈر]] (2007 – موجودہ ، 2009 وچ اداکاری) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/president|title=Ronald S Lauder|first=World Jewish|last=Congress|website=www.worldjewishcongress.org}}</ref> ==== عالمی یہودی کانگریس دے سکریٹری جنرل د‏‏ی لسٹ ==== * اروننگ ملر (1936–1940) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jta.org/1980/12/29/archive/irving-miller-dead-at-77|title=Irving Miller Dead at 77|publisher=}}</ref> * اریح ٹارٹاکاور (1940–1945) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://search.archives.jdc.org/multimedia/Documents/NY_AR3344/33-44_Count_1/AR33-44_Count_08/NY_AR3344_Count_08_00297.pdf|title=Letter of Dr. Arieh Tartakower to Union of Orthodox Rabbis of America, 25 August 1941|publisher=|access-date=2 October 2020|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304080739/http://search.archives.jdc.org/multimedia/Documents/NY_AR3344/33-44_Count_1/AR33-44_Count_08/NY_AR3344_Count_08_00297.pdf}}</ref> * اے لیون کبوزٹزکی (1945–1948) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/324284/Aryeh-Leon-Kubovy|title=Aryeh Leon Kubovy – Israeli lawyer and diplomat|publisher=}}</ref> * گیہارٹ ایم ریگنر (1948–1983؛ کوآرڈینیٹنگ ڈائریکٹر 1959) * اسرائیل سنگر (1983–2001 executive ایگزیکٹو ڈائریکٹر تو‏ں 1985) * عوی بیکر (2001–2003) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/news/world-jewish-congress-mourns-passing-of-former-secretary-general-avi-beker|title=World Jewish Congress mourns passing of former Secretary-General Avi Beker|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> * اسٹیفن ای ہربیٹس (2005–2007) * مائیکل سنائیڈر (2007–2011) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Michael-Schneider-officially-appointed-to-WJCs-top-spot|title=Michael Schneider officially appointed to WJC's top spot|publisher=}}</ref> * ڈین ڈیکر (2011–2012) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/secretary_general|title=World Jewish Congress|first=World Jewish|last=Congress|website=www.worldjewishcongress.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206152148/http://www.worldjewishcongress.org/secretary_general}}</ref> * رابرٹ سنگر (2013–2019) - ایگزیکٹو نائب صدر تے چیف ایگزیکٹو آفیسر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Ron-Lauder-reelected-president-of-WJC-312296|title=Ron Lauder reelected president of WJC|publisher=}}</ref> === عالمی یہودی کانگریس دے وڈے اجتماعات === ==== 1936 تو‏ں پہلے ==== * پہلی تیاری کانفرنس (کامیٹا ڈیس ڈیلیگیشن جویوس) ، 14۔17 اگست 1932 ، جنیوا ، سوئٹزرلینڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1932/08/16/2795244/constitution-of-world-jewish-congress-pushed-to-forefront-as-geneva-jewish-conference-opens|title=Constitution of World Jewish Congress Pushed to Forefront As Geneva Jewish Conference Opens|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415050733/http://archive.jta.org/article/1932/08/16/2795244/constitution-of-world-jewish-congress-pushed-to-forefront-as-geneva-jewish-conference-opens}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1932/08/18/2795280/geneva-conference-approves-call-for-world-jewish-congress-in-summer-of-1934|title=Geneva Conference Approves Call for World Jewish Congress in Summer of 1934|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113014155/http://archive.jta.org/article/1932/08/18/2795280/geneva-conference-approves-call-for-world-jewish-congress-in-summer-of-1934}}</ref> * دوسری تیاری کانفرنس (کامیٹا ڈیس ڈیلیگیشن جویوس) ، 5–8 ستمبر 1933 ، جنیوا ، سوئٹزرلینڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1933/09/06/2802670/preliminary-conference-to-world-congress-convenes-at-geneva-wise-sounds-keynote|title=Preliminary Conference to World Congress Convenes at Geneva; Wise Sounds Keynote|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415105359/http://archive.jta.org/article/1933/09/06/2802670/preliminary-conference-to-world-congress-convenes-at-geneva-wise-sounds-keynote}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1933/09/10/2802724/geneva-conference-votes-antigerman-resolution-world-congress-is-called|archiveurl=https://archive.today/20130415093011/http://archive.jta.org/article/1933/09/10/2802724/geneva-conference-votes-antigerman-resolution-world-congress-is-called|archivedate=2013-04-15|title=Geneva Conference Votes Anti-German Resolution; World Congress is Called – JTA, 10 September 1933}}</ref> * تیسری تیاری کانفرنس (کامیٹا ڈیس ڈیلیگیشن جویوس) ، 20-24 اگست 1934 ، جنیوا ، سوئٹزرلینڈ ==== 1936 دے بعد ==== [[فائل:1948 World Jewish Congress Montreux - 1.jpg|thumb| سوئٹزرلینڈ دے شہر مونٹریکس وچ عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی دوسری مکمل اسمبلی وچ وفود]] * پہلی مکمل اسمبلی ، 8-15 اگست 1936 ، جنیوا ، سوئٹزرلینڈ <ref name="auto"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1936/08/11/2835399/diplomatic-pressure-bars-reports-on-persecution-at-geneva|title=Diplomatic Pressure Bars Reports on Persecution at Geneva|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415041357/http://archive.jta.org/article/1936/08/11/2835399/diplomatic-pressure-bars-reports-on-persecution-at-geneva}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1936/08/10/2835397/exclusion-of-american-reds-stirs-storm-at-world-congress|title=Exclusion of American "reds" Stirs Storm at World Congress|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415042842/http://archive.jta.org/article/1936/08/10/2835397/exclusion-of-american-reds-stirs-storm-at-world-congress}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1936/08/10/2835390/swastikas-painted-on-door-in-congress-hall|title=Swastikas Painted on Door in Congress Hall|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415045113/http://archive.jta.org/article/1936/08/10/2835390/swastikas-painted-on-door-in-congress-hall}}</ref> * جنگ ہنگامی کانفرنس ، 26–30 نومبر 1944 ، اٹلانٹک سٹی ، امریکا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1944/11/27/2865462/international-jewish-conference-opens-in-atlantic-city-criticizes-democracies|title=International Jewish Conference Opens in Atlantic City; Criticizes Democracies|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415095502/http://archive.jta.org/article/1944/11/27/2865462/international-jewish-conference-opens-in-atlantic-city-criticizes-democracies}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1944/11/01/2863510/palestine-delegation-to-world-jewish-conference-unable-to-get-to-america|title=Palestine Delegation to World Jewish Conference Unable to Get to America|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415062520/http://archive.jta.org/article/1944/11/01/2863510/palestine-delegation-to-world-jewish-conference-unable-to-get-to-america}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1944/11/30/2865491/german-radio-attacks-deliberations-at-atlantic-city|title=German Radio Attacks Deliberations at Atlantic City|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415092256/http://archive.jta.org/article/1944/11/30/2865491/german-radio-attacks-deliberations-at-atlantic-city}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1944/11/30/2865490/war-reparations-asked-by-world-jewish-conference-funds-to-be-spent-in-palestine|title=War Reparations Asked by World Jewish Conference; Funds to Be Spent in Palestine|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415051656/http://archive.jta.org/article/1944/11/30/2865490/war-reparations-asked-by-world-jewish-conference-funds-to-be-spent-in-palestine}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1944/11/06/2865295/french-government-will-permit-jewish-delegation-to-attend-world-jewish-conference|title=French Government Will Permit Jewish Delegation to Attend World Jewish Conference|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415131341/http://archive.jta.org/article/1944/11/06/2865295/french-government-will-permit-jewish-delegation-to-attend-world-jewish-conference}}</ref> ( اسٹیفن ایس وائز دا ڈبلیو جے سی صدر منتخب ہونے) * دوسرا مکمل اسمبلی ، 27 جون۔ 6 جولائ‏ی 1948 ، مونٹریکس ، سوئٹزرلینڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1948/07/02/3013564/world-jewish-congress-hails-establishment-of-israel-as-fulfillment-of-jewish-hopes|title=World Jewish Congress Hails Establishment of Israel As Fulfillment of Jewish Hopes|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415055222/http://archive.jta.org/article/1948/07/02/3013564/world-jewish-congress-hails-establishment-of-israel-as-fulfillment-of-jewish-hopes}}</ref> * تیسری مکمل اسمبلی ، 4۔11 اگست 1953 ، جنیوا ، سوئٹزرلینڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1953/08/05/3036716/wjc-assembly-opens-in-geneva-goldmann-reviews-jewrys-problems|title=Wjc Assembly Opens in Geneva; Goldmann Reviews Jewry's Problems|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415053247/http://archive.jta.org/article/1953/08/05/3036716/wjc-assembly-opens-in-geneva-goldmann-reviews-jewrys-problems}}</ref> (ڈبلیو جے سی دے صدر دے طور اُتے نہم گولڈمین دا انتخاب) * چوتھ‏ی مکمل اسمبلی ، 2–12 اگست 1959 ، اسٹاک ہوم ، سویڈن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1959/08/13/3059810/coming-years-crucial-for-israel-dr-goldmann-tells-w-j-c-assembly|title=Coming Years "crucial" for Israel, Dr. Goldmann Tells W. J. C. Assembly|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415053645/http://archive.jta.org/article/1959/08/13/3059810/coming-years-crucial-for-israel-dr-goldmann-tells-w-j-c-assembly}}</ref> * پنجويں مکمل اسمبلی ، 31 جولائ‏ی تا 9 اگست 1966 ، برسلز ، بیلجیم <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1966/07/29/3085123/world-jewish-congress-opens-10day-assembly-in-brussels-on-sunday|archiveurl=https://archive.today/20130415064227/http://archive.jta.org/article/1966/07/29/3085123/world-jewish-congress-opens-10day-assembly-in-brussels-on-sunday|archivedate=2013-04-15|title=World Jewish Congress Opens 10-Day Assembly in Brussels on Sunday – JTA, 29 July 1966}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1966/08/01/3085130/wjc-plenary-session-opens-goldmann-calls-to-fight-assimilation|archiveurl=https://archive.today/20130415042128/http://archive.jta.org/article/1966/08/01/3085130/wjc-plenary-session-opens-goldmann-calls-to-fight-assimilation|archivedate=2013-04-15|title=WJC Plenary Session Opens; Goldmann Calls to Fight Assimilation – JTA,1 August 1966}}</ref> * چھیويں مکمل اسمبلی ، 3-10 فروری 1975 ، یروشلم ، اسرائیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1975/01/09/2970973/wjc-plenary-assembly-to-be-held-in-jerusalem-feb-310|archiveurl=https://archive.today/20130415143928/http://archive.jta.org/article/1975/01/09/2970973/wjc-plenary-assembly-to-be-held-in-jerusalem-feb-310|archivedate=2013-04-15|title=WJC Plenary Assembly to Be Held in Jerusalem Feb. 3–10 – JTA, 9 January 1975}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1975/02/04/2970781/goldmann-soviet-jewry-is-a-major-issue-confronting-world-jewry|title=Goldmann; Soviet Jewry is a Major Issue Confronting World Jewry|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415092104/http://archive.jta.org/article/1975/02/04/2970781/goldmann-soviet-jewry-is-a-major-issue-confronting-world-jewry}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1975/02/07/2970821/future-wjc-tasks-outlined|title=Future Wjc Tasks Outlined|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415044426/http://archive.jta.org/article/1975/02/07/2970821/future-wjc-tasks-outlined}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1975/02/10/2970825/goldmann-reelected-wjc-president-despite-bitter-herut-opposition|archiveurl=https://archive.today/20130113013520/http://archive.jta.org/article/1975/02/10/2970825/goldmann-reelected-wjc-president-despite-bitter-herut-opposition|archivedate=2013-01-13|title=Goldmann Re-elected WJC President Despite Bitter Herut Opposition – JTA, 10 February 1975}}</ref> * عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی جنرل کونسل دا اجلاس ، 30 اکتوبر تا 3 نومبر 1977 ، واشنگٹن ڈی سی ، امریکا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1977/10/26/2977633/world-jewish-congress-to-hold-first-meeting-in-us-oct-30nov-3|archiveurl=https://archive.today/20130415073335/http://archive.jta.org/article/1977/10/26/2977633/world-jewish-congress-to-hold-first-meeting-in-us-oct-30nov-3|archivedate=2013-04-15|title=World Jewish Congress to Hold First Meeting in U.S. Oct. 30 – Nov. 3 – JTA, 26 October 1977}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1977/11/01/2979862/goldmanns-valedictory-at-wjcongress-hails-gush-emunim-terms-begin-the-most-honest-of-israeli-politicians|archiveurl=https://archive.today/20130415091646/http://archive.jta.org/article/1977/11/01/2979862/goldmanns-valedictory-at-wjcongress-hails-gush-emunim-terms-begin-the-most-honest-of-israeli-politicians|archivedate=2013-04-15|title=Goldmann’s Valedictory at WJCongress: Hails Gush Emunim, Terms Begin the Most Honest of Israeli Politicians – JTA, 1 November 1977}}</ref> ( فلپ کلوٹونک دا WJC صدر منتخب ہونے دے بعد) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1977/11/04/2979913/world-jewish-congress-presents-carter-with-sefer-torah-goldmann-award|title=World Jewish Congress Presents Carter with Sefer Torah, Goldmann Award|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415055621/http://archive.jta.org/article/1977/11/04/2979913/world-jewish-congress-presents-carter-with-sefer-torah-goldmann-award}}</ref> [[فائل:1959 Stockholm World Jewish Congress Plenary.jpg|thumb| اگست 1959 وچ سویڈن دے اسٹاک ہوم وچ عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی مکمل اسمبلی]] [[فائل:WJC Plenary Assembly 2009.jpg|thumb| اسرائیل دے صدر [[شمعون پیریز]] جنوری 2009 وچ یروشلم وچ 13ويں ڈبلیو جے سی د‏‏ی مکمل اسمبلی دے نمائندےآں تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے سن ]] * ستويں عمومی اسمبلی ، 18-22 جنوری 1981 ، یروشلم ، اسرائیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1981/01/20/2989798/navon-urges-jews-to-have-more-children-to-counter-danger-of-low-birth-rate-and-assimilation|title=Navon Urges Jews to Have More Children to Counter Danger of Low Birth Rate and Assimilation|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415041905/http://archive.jta.org/article/1981/01/20/2989798/navon-urges-jews-to-have-more-children-to-counter-danger-of-low-birth-rate-and-assimilation}}</ref> (ڈبلیو جے سی صدر دے طور اُتے ایڈگر برونف مین سینئر دا انتخاب) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1981/01/22/2989827/bronfman-has-some-blunt-words-about-israeldiaspora-relations|archiveurl=https://archive.today/20130415074740/http://archive.jta.org/article/1981/01/22/2989827/bronfman-has-some-blunt-words-about-israeldiaspora-relations|archivedate=2013-04-15|title=Bronfman Has Some Blunt Words About Israel-Diaspora Relations – JTA, 22 January 1981}}</ref> * اٹھويں عمومی اسمبلی (50 واں سالگرہ اسمبلی) ، 27–30 جنوری 1986 ، یروشلم ، اسرائیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1986/01/22/3003451/wjc-to-hold-50th-anniversary-assembly|title=Wjc to Hold 50th Anniversary Assembly|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415045634/http://archive.jta.org/article/1986/01/22/3003451/wjc-to-hold-50th-anniversary-assembly}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1986/01/30/3003001/at-the-world-jewish-congress-assembly-bronfman-says-ussr-must-be-included-in-mideast-peace-process-but-only-after-ussr-resumes-ties-with-israel|archiveurl=https://archive.today/20130415042950/http://archive.jta.org/article/1986/01/30/3003001/at-the-world-jewish-congress-assembly-bronfman-says-ussr-must-be-included-in-mideast-peace-process-but-only-after-ussr-resumes-ties-with-israel|archivedate=2013-04-15|title=At the World Jewish Congress Assembly: Bronfman Says USSR Must Be Included in Mideast Peace Process – JTA, 30 January 1986}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1986/01/31/3003007/at-the-world-jewish-congress-rabin-arens-disagree-on-how-israel-should-proceed-in-the-peace-process|archiveurl=https://archive.today/20130415060551/http://archive.jta.org/article/1986/01/31/3003007/at-the-world-jewish-congress-rabin-arens-disagree-on-how-israel-should-proceed-in-the-peace-process|archivedate=2013-04-15|title=At the World Jewish Congress: Rabin, Arens Disagree on How Israel Should Proceed in the Peace Process – JTA, 31 January 1986}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1986/02/04/3003027/at-the-world-jewish-congress-peres-offers-palestinians-a-choice|title=At the World Jewish Congress: Peres Offers Palestinians a Choice|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415045134/http://archive.jta.org/article/1986/02/04/3003027/at-the-world-jewish-congress-peres-offers-palestinians-a-choice}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1991/05/09/2874740/some-arab-states-sending-signals-they-are-prepared-to-ease-boycott|title=Some Arab States Sending Signals They Are Prepared to Ease Boycott|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415061310/http://archive.jta.org/article/1991/05/09/2874740/some-arab-states-sending-signals-they-are-prepared-to-ease-boycott}}</ref> * نويں عمومی اسمبلی ، 5–9 مئی 1991 ، یروشلم ، اسرائیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1991/05/10/2874753/world-jewry-must-focus-on-olim-says-new-european-jewish-leader|title=World Jewry Must Focus on Olim, Says New European Jewish Leader|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415041241/http://archive.jta.org/article/1991/05/10/2874753/world-jewry-must-focus-on-olim-says-new-european-jewish-leader}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1991/05/07/2874728/soviet-jews-fill-empty-chair-at-wjc-assembly-in-jerusalem|title=Soviet Jews Fill 'empty Chair' at Wjc Assembly in Jerusalem|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-13|archiveurl=https://archive.is/20130113021210/http://archive.jta.org/article/1991/05/07/2874728/soviet-jews-fill-empty-chair-at-wjc-assembly-in-jerusalem}}</ref> * 10 واں عمومی اسمبلی ، 21–24 جنوری 1996 ، یروشلم ، اسرائیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/1996/02/06/2883786/jewish-property-claims-part-1-restitution-efforts-in-europe-showcased-at-wjc-conference|title=Jewish Property Claims (part 1): Restitution Efforts in Europe Showcased at Wjc Conference|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415044629/http://archive.jta.org/article/1996/02/06/2883786/jewish-property-claims-part-1-restitution-efforts-in-europe-showcased-at-wjc-conference}}</ref> * 11 ويں عمومی اسمبلی ، 29 اکتوبر – 1 نومبر 2001 ، یروشلم ، اسرائیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/2001/11/01/2905709/wjc-head-bronfman-causes-stir-with-call-for-unilateral-separation|title=Wjc Head Bronfman Causes Stir with Call for Unilateral Separation|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415044230/http://archive.jta.org/article/2001/11/01/2905709/wjc-head-bronfman-causes-stir-with-call-for-unilateral-separation}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/2001/11/02/2905731/in-shadow-of-durban-and-sept-11-wjc-sets-agenda-for-new-century|title=In Shadow of Durban and Sept. 11, Wjc Sets Agenda for New Century|publisher=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/2001/11/02/2905732/sharon-peres-and-singer-outline-their-visions-of-world-jewrys-role|title=Sharon, Peres and Singer Outline Their Visions of World Jewry's Role|publisher=|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-04-15|archiveurl=https://archive.is/20130415041145/http://archive.jta.org/article/2001/11/02/2905732/sharon-peres-and-singer-outline-their-visions-of-world-jewrys-role}}</ref> * 12 ويں مکمل اسمبلی ، 9۔11 جنوری 2005 ، برسلز ، بیلجیئم <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/2005/01/11/2924419/news-brief|title=Jewish Telegraphic AgencyJewish Telegraphic Agency|website=archive.jta.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207015218/https://archive.jta.org/article/2005/01/11/2924419/news-brief}}</ref> * گورننگ بورڈ دا اجلاس ، 10 جون 2007 ، نیو یارک سٹی ، امریکا (ڈونلڈ ایس لاؤڈر دا WJC صدر منتخب ہونے دے بعد) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.jta.org/article/2007/06/11/2937702/news-brief|title=Jewish Telegraphic AgencyJewish Telegraphic Agency|website=archive.jta.org|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206195240/https://archive.jta.org/article/2007/06/11/2937702/news-brief}}</ref> * 13ويں عمومی اسمبلی ، 26–27 جنوری 2009 ، یروشلم ، اسرائیل <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/events/1|title=13th WJC Plenary Assembly – 'We Stand By Israel'|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> * 14 ويں عمومی اسمبلی ، 5–7 مئی 2013 ، بوڈاپیسٹ ، ہنگری <ref name="Budapest1"/> * خصوصی عمومی اسمبلی ، 15۔17 مارچ 2016 ، بیونس آئرس ، ارجنٹائن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/events/wjc-plenary-assembly-1603|title=WJC Special Plenary Assembly|first=World Jewish|last=Congress|publisher=}}</ref> * 15 ويں عمومی اسمبلی ، 23-25 اپریل 2017 ، نیو یارک سٹی ، امریکا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/2017/04/23/top-headlines/trump-mourns-jewish-holocaust-victims-vows-to-fight-anti-semitism-in-speech-to-jewish-group|title=Trump mourns Jewish Holocaust victims, vows to fight anti-Semitism in speech to Jewish group|publisher=}}</ref> === عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی ممبر جماعتاں تے تنظیماں د‏‏ی لسٹ === (جداں کہ 2013 وچ عالمی یہودی کانگریس د‏‏ی 14 ويں مکمل اسمبلی نے منظور کيتا) <ref>[http://www.worldjewishcongress.org/uploads/WJC_Affiliates_List.pdf World Jewish Congress – Affiliates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140521115143/http://www.worldjewishcongress.org/uploads/WJC_Affiliates_List.pdf|date=2014-05-21}}</ref> ==== عالمی یہودی کانگرس ممبر کمیونٹیز ==== * ارجنٹائن: Delegación de Asociaciones Israelitas Argentinas * آرمینیا: آرمینیا وچ یہودی برادری * [[اروبا]]: اسرائیلائٹسے جیمینت بیت اسرائیل * آسٹریلیا: آسٹریلیائی جویری د‏‏ی ایگزیکٹو کونسل * آسٹریا: بنڈسور بینڈ ڈیر اسرائیلیٹچین کلٹوسجیمینڈن ایسٹرریچس * آذربائیجان: یہودی برادری آذربائیجان<ref>{{حوالہ ویب|title=Azerbaijan|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/about/communities/AZ|website=www.worldjewishcongress.org|publisher=World Jewish Congress|accessdate=22 March 2017|language=EN}}</ref> * بارباڈوس: یہودی کمیونٹی کونسل * بیلاروس: بیلاروس د‏‏ی یہودی عوامی انجمناں تے برادریاں دا اتحاد * بیلجیم: {{Interlanguage link|Comité de coordination des organisations juives de Belgique|fr}} (CCOJB)<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/94|title=Belgium|publisher=World Jewish Congress|date=|accessdate=2013-08-18}}</ref> * بولیویا: کرکولو اسرائیلیٹا ڈی لا پاز * بوسنیا تے ہرزیگوینا:Jevrejska Zajednica Bosne i Hercegovine * [[بوٹسوانا]]: بوٹسوانا د‏‏ی یہودی برادری * برازیل: کنفیڈیراسیو اسرائیلیٹا ڈو برازیل (CONIB)<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.conib.org.br/|title=Conib – Confederação Israelita do Brasil|website=www.conib.org.br|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919030714/https://www.conib.org.br/}}</ref> * بلغاریہ: شالوم۔ بلغاریہ وچ یہودیاں د‏‏ی انجمن<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/22|title=Bulgaria|publisher=World Jewish Congress|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520204436/http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/22|archivedate=2013-05-20}}</ref> * کینیڈا: اسرائیل تے یہودی امور دے لئی مرکز * چلی: کومونیڈاڈ جوڈیا ڈی چلی * کولمبیا: کونفیڈیرسیئن ڈی کومونیڈاڈس جوڈیاس ڈی کولمبیا * کوسٹا ریکا: سینٹرو اسرائیلیٹا سیئنستا * کروایشیا: کورڈینیسیجا - آئڈوسکیہ آپćینا یو آر ایچ * کیوبا: کومونیڈاڈ عبرانیہ ڈی کیوبا * کورااؤ: میکوی اسرائیل * قبرص: قبرص د‏‏ی یہودی برادری * جمہوریہ چیک: جمہوریہ چیک وچ یہودی جماعتاں د‏‏ی فیڈریشن * ڈنمارک: ڈیٹ موسسک‏‏ے ٹروسیسمفنڈ<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/96|title=Denmark|publisher=World Jewish Congress|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520195625/http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/96|archivedate=2013-05-20}}</ref> * جمہوریہ ڈومینیکن: سینٹرو اسرائیلیٹا ڈی لا ریپبلیکا ڈومینیکانا * ایکواڈور: Asociación اسرائیلیٹا ڈی کوئٹو * مصر: قاہرہ د‏‏ی یہودی برادری * ایل سلواڈور: کومونیڈاڈ اسرائیلیٹا ڈی ایل سلواڈور * ایسٹونیا: ایستی جوڈی کوگوکونڈ * فن لینڈ: سومین جوٹالیسٹن سیوراکنتین کیسکوسنیووستو * فرانس: کونسیل ریپریسنٹیف ڈیس انسٹی ٹیوشنز جویو ڈی ڈی فرانس (سی آر آئی ایف) * جرمنی: جرمنی وچ یہودیاں د‏‏ی سینٹرل کونسل (ڈوئشلینڈ وچ زینٹلریٹ ڈیر جوڈن) * جارجیا: جارجیا د‏‏ی یہودی برادری * جبرالٹر: جبرالٹر د‏‏ی یہودی برادری دا منیجنگ بورڈ * برطانیہ: برطانوی یہودیاں دا بورڈ آف ڈپٹی * یونان: یونان وچ یہودی برادری دا مرکزی بورڈ (KIS) * گوئٹے مالا: کومونیڈاڈ جوڈیا ڈی گوئٹے مالا * ہونڈوراس: کومونیڈاڈ عبرانیہ ڈی ٹیگوسیگالپا * ہانگ کانگ: یہودی کمیونٹی سنٹر لمیٹڈ * ہنگری: Magyarországi Zsidó Hitközségek Szövetsége (مزشیہز) * [[بھارت وچ یہودیت| ہندوستان]]]: [[ہندوستان وچ یہودیت| ہندوستانی یہودی د‏‏ی کونسل]] * آئر لینڈ: آئر لینڈ د‏‏ی یہودی نمائندہ کونسل * [[اسرائیلی یہود| اسرائیل]]: عالمی یہودی کانگریس۔ اسرائیل * اٹلی: یونین ڈیلی کمونیٹ ایبریچ اطالانی * جمیکا: بنی اسرائیل د‏‏ی متحدہ جماعت * جاپان: یہودی برادری جاپان * قازقستان: قازقستان د‏‏ی یہودی کانگریس * کینیا: نیروبی عبرانی جماعت * [[یہود بخاری| کرغزستان]]: کرغزستان د‏‏ی یہودی برادری * لٹویا: یہودی کمیونٹی آف لٹویا د‏‏ی کونسل * [[لیسوتھو]]: لیسوتھو د‏‏ی یہودی برادری * لیتھوانیا: لیٹوووس žydų bendruomenė * لکسمبرگ: اسورلائٹ ڈی لکسمبرگ اُتے مشتمل اے * مالٹا: یہودی برادری مالٹا کی * [[مارٹینیک| مارٹینک]]: ایسوسی ایشن کلٹیویل اسرایلیٹ ڈی لا مارٹنیک * [[موریشس| ماریشیس]]: جزیرہ عبرانی جماعت * میکسیکو: کامیٹا سینٹرل ڈی لا کومونیڈاڈ جوڈیا ڈی میکسیکو (سی سی سی جے ایم) * مالڈوفا: انجمن یہودی برادری تے تنظیم برائے مالڈووا * موناکو: ایسوسی ایشن کلٹیلیل اسرایلیٹ ڈی موناکو * منگولیا: یہودی برادری منگولیا * مونٹی نیگرو: جیورجس دا زاجیڈنیکا کرین گور * مراکش: کونسیل ڈیس کمیونٹéاس اسراéلائٹس ڈو ماروک * [[موزمبیق]]: موزمبیق یہودی برادری * میانمار: میانمار یہودی برادری * نامیبیا: ونڈووک عبرانی جماعت * نیدرلینڈز: نیدرلینڈز-اسرا ل لشٹ کرکگنوٹ شیپ (این آئی کے) * نیوزی لینڈ: نیوزی لینڈ یہودی کونسل * نکاراگوا: کانگریسیئن اسرائیلیٹا ڈی نکاراگوا * شمالی مقدونیہ: ایوریجس دا زایدنیکا وو ریپبلیکا میکڈونیجا * ناروے: موسائکے ٹراسسمفنڈ تو‏ں متعلق * پانامہ: کونسیجو سنٹرل کامیوٹیریو عبرانیہ ڈی پانامہ * پیراگوئے: کامیٹی é نمائندگی کرنے والا اسرائیلیٹا ڈی پیراگوئے * پیرو: Asociación Judía del Perú * فلپائن: یہودی ایسوسی ایشن آف فلپائن * پولینڈ: پولینڈ وچ یہودی تنظیماں د‏‏ی رابطہ کمیٹی<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/30|title=Poland|publisher=World Jewish Congress|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520171921/http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/30|archivedate=2013-05-20}}</ref> * پرتگال: کامونیڈائڈ اسرائیلیٹا ڈی لِسبووا * رومانیہ: فیڈریٹیا کومونیٹاٹی ایوریسٹی ڈین رومانیہ * روس: روسی یہودی کانگریس تے روس د‏‏ی VAAD * سربیا: سربیا وچ یہودی جماعتاں د‏‏ی فیڈریشن * سنگاپور: یہودی بہبود بورڈ<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.singaporejews.com/|title=HOME – Singapore Jews|website=www.singaporejews.com|access-date=2020-10-02|archivedate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126033616/https://www.singaporejews.com/}}</ref> * Slovakia: Federation of Jewish Communities in Slovakia<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uzzno.sk/en|title=Central union of jewish communities in slovak republic|publisher=Uzzno.sk|date=|accessdate=2013-08-18|archivedate=2013-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130623090845/http://www.uzzno.sk/en}}</ref> * سلووینیا: یہودی برادری سلووینیا * جنوبی افریقہ: جنوبی افریقہ دے یہودی بورڈ آف ڈپٹی * اسپین: فیڈریسیئن ڈی کومونیڈاڈس جوڈیاس ڈی ایسپا * سورینام: کیکراداد ڈیر نیڈر لینڈز پورٹیویز اسرائیلیائٹس جییمینٹ * سویڈن: سویڈش یہودی برادریاں د‏‏ی سرکاری کونسل<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show?id=111|title=Sweden|publisher=World Jewish Congress|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520185707/http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show?id=111|archivedate=2013-05-20}}</ref> * [[اسواتینی| سوازیلینڈ]]: سوازیلینڈ یہودی برادری * سوئٹزرلینڈ: سیوئزر شیشر اسرائیلی پچھلا جیمندابند (سیگ / ایف ایس سی آئی) * تاجکستان: یہودی برادری تاجکستان * سیئی لینڈ: یہودی ایسوسی ایشن آف سیئی لینڈ * تیونس: کمیونٹی جویو ڈی تیونسی * ترکی: ترکی د‏‏ی یہودی برادری<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/55|title=Turkey|publisher=World Jewish Congress|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520204504/http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/55|archivedate=2013-05-20}}</ref> * [[یہود بخاری| ترکمنستان]]: ترکمنستان د‏‏ی یہودی برادری * یوکرین: یہودی کنفیڈریشن آف یوکرین<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/91|title=Ukraine|publisher=World Jewish Congress|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121005310/http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show/id/91|archivedate=November 21, 2014}}</ref> * United States of America: WJC American Section<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show?id=72|title=United States|publisher=World Jewish Congress|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520204733/http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show?id=72|archivedate=2013-05-20}}</ref> * یوراگوئے: کامیٹ سینٹرل اسرائیلیہ ڈیل یوراگوئے<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cciu.org.uy/|title=Comité Central Israelita del Uruguay – Portal de la colectividad judía uruguaya.|website=www.cciu.org.uy}}</ref> * ازبکستان: یہودی برادری ازبکستان * وینزویلا: کنفیڈیرسیئن ڈی لیس اسوسیسیئنز اسرائیلی ٹاس ڈی وینزویلا (CAIV)<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.caiv.org/|title=.: CAIV :. – .: Confederación de Asociaciones Israelitas de Venezuela :.|website=www.caiv.org|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-10-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201001134113/https://www.caiv.org/|url-status=dead}}</ref> * [[زیمبیا]]: زیمبیائی جوہری دے لئی کونسل * زمبابوے: زمبابوے دے یہودی بورڈ آف ڈپٹی<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show?id=82|title=Zimbabwe|publisher=World Jewish Congress|accessdate=2013-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520200552/http://www.worldjewishcongress.org/en/communities/show?id=82|archivedate=2013-05-20}}</ref> ==== WJC ممبر تنظیماں ==== * [[افریقی یہودی کانگریس]] * [[اینٹی ہتک عزت لیگ|انسداد ہتک عزت لیگ]] (ADL) * [[بعنائی بعرتھ]] انٹرنیشنل * [[یورپی ربیاں د‏‏ی کانفرنس]] * [[ہلیل: یہودی کیمپس لائف فاؤنڈیشن|ہلیل: یہودی کیمپس لائف فاؤنڈیشن]] * [[یہودی وکیلاں تے فقہاء د‏‏ی بین الاقوامی تنظیم]] * [[یہودی خواتین د‏‏ی بین الاقوامی کونسل]] (ICJW) * [[بین الاقوامی یہودی کمیٹی برائے بین المذاہب مشاورت]] (IJCIC) * [[اسرائیل دے لئی یہودی ایجنسی|یہودی ایجنسی برائے اسرائیل]] (جے اے ایف آئی) * [[یہودی ڈپلومیٹک کور]] * [[مکابی ورلڈ یونین]] * [[خواتین د‏‏ی بین الاقوامی صہیونی تنظیم]] (WIZO) * [[ورلڈ او آر ٹی|ورلڈ او آر ٹی ورلڈ یونین]] * [[ورلڈ میزراچی]] * [[عالمی یونین برائے ترقی پسند یہودیت]] * [[یہودی طلباء د‏‏ی عالمی یونین]] (WUJS) * [[عالمی صہیونی تنظیم]] == ہور ویکھو == {{Div col}}* [[دعوے کانفرنس]] * [[یورپی یہودی کانگریس]] * [[بین الاقوامی کمیشن برائے ہولوکاسٹ ایرا انشورنس دعوے]] * [[اسرائیل کونسل برائے خارجہ تعلقات]] * [[اسرائیل تے مغربی جرمنی دے وچکار تعزیرات دا معاہدہ]] * [[لاطینی امریکا تے کیریبین د‏‏ی یہودی جماعتاں دا اتحاد]] * [[سوئس بینکاں دے خلاف عالمی یہودی کانگریس دا مقدمہ]] * [[ایڈگر برونف مین ، سینئر| ایڈگر برونف مین]] * [[ڈین ڈیکر]] * [[ناحوم گولڈمین]] * [[رونالڈ ایس لاؤڈر]] * [[آئسئ لیبلر]] * [[گیہارارٹ ریگنر]] * [[ایلی روزنبام]] * [[میناکیم روزسن سیفٹ]] * [[اسرائیل سنگر]]{{Div col end}} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.worldjewishcongress.org/ عالمی یہودی کانگریس] {{Commons category|World Jewish Congress}} {{World Jewish Congress}} {{Authority control}} [[گٹھ:1936ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں]] [[گٹھ:یہودی تنظیماں]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ پولش بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ اطالوی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ جرمن بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ مجارستانی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ ہسپانوی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ فرانسیسی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ یدیش بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 59mhw8sep0g7mu4hbszd8f3lwslnydz 0 90533 707769 699768 2026-06-14T19:35:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707769 wikitext text/x-wiki [[فائل:Six full flex-fuel Brazilian automobiles 09 2008.jpg|کھبے|thumb|متعدد کار سازاں دے چھ مخصوص برازیلین فلیکس ایندھن ماڈل ، جنہاں نو‏ں مقبول طور اُتے "فلیکس" کاراں کہیا جاندا اے ، جو [[آبید|ہائیڈروس]]ایتھانول (E100) تے [[پیٹرول|پٹرول]](E20 تو‏ں E25) دے کسی وی مرکب اُتے چلدی ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[برازیل]] [[ایتھانول ایندھن]] دا دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ ا‏‏ے۔ برازیل تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] کئی سالاں تو‏ں ایتھانول ایندھن د‏‏ی صنعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے نيں ، مل ک‏ے 2017 وچ دنیا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 85 فیصد بندے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ 26.72 بلین لیٹر (7.06 بلین امریکی مائع گیلن ) پیدا ہويا ، جو 2017 وچ ایندھن دے طور اُتے استعمال ہونے والے دنیا دے 26.1 فیصد ایتھنول د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EthanolProd2017"/> 2006–2008 دے درمیان ، برازیل نو‏‏ں دنیا د‏‏ی پہلی "پائیدار" بائیو ایندھن د‏‏ی معیشت تے بائیو فیول انڈسٹری دا قائد سمجھیا جاندا سی ، <ref name="Wilson">{{حوالہ ویب|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Brazil_SR_e3.pdf|title=Brazil Institute Special Report: The Global Dynamics of Biofuels|editor-first=Daniel|editor-last=Budny|publisher=Brazil Institute of the Woodrow Wilson Center|date=April 2007|accessdate=2015-11-22|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304112122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Brazil_SR_e3.pdf}}</ref><ref name="Apollo">{{حوالہ کتاب|last=Inslee|first=Jay|first2=Bracken|last2=Hendricks|title=Apollo's Fire|year=2007|pages=[https://archive.org/details/apollosfireignit00insl/page/153 153–155, 160–61]|publisher=Island Press|location=Washington, DC|isbn=978-1-59726-175-3|chapter=6. Homegrown Energy|chapter-url=https://archive.org/details/apollosfireignit00insl/page/153}}</ref> دوسرے ملکاں دے لئی اک پالیسی ماڈل؛ تے اس دا گنے ایتھنول "اب تک دا سب تو‏ں کامیاب متبادل ایندھن ۔" <ref name="TwoBillion">{{حوالہ کتاب|last=Sperling, Daniel|last2=Deborah Gordon|title=Two billion cars: driving toward sustainability|year=2009|pages=[https://archive.org/details/twobillioncarsdr00sper_0/page/95 95–96]|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]], New York|isbn=978-0-19-537664-7|chapter=4 Brazilian Cane Ethanol: A Policy Model. The authors consider that ethanol production in Brazil is a unique situation and it is not replicable, they think there is no other country where it makes sense to convert sugar or starch crops to ethanol, particularly the US.|chapter-url=https://archive.org/details/twobillioncarsdr00sper_0/page/95}}</ref> اُتے ، کچھ مصنفاں دا خیال اے کہ برازیل دا کامیاب ایتھنول ماڈل اس د‏ی جدید زرعی صنعتی ٹکنالوجی تے اس د‏ی قابل زراعت زمین دستیاب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف برازیل وچ پائیدار ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرے مصنفاں دے مطابق ایہ صرف اک حل اے جو [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] ، [[کیریبین]] تے [[افریقا|افریقہ دے]] ٹروپیکل زون دے کچھ ملکاں دے لئی ا‏‏ے۔ <ref name="HotFlat">{{حوالہ کتاب|last=[[Thomas L. Friedman]]|title=Hot, Flat, and Crowded|year=2008|page=[https://archive.org/details/hotflatcrowded00frie/page/190 190]|publisher=Farrar, Straus and Giroux, New York|isbn=978-0-374-16685-4|title-link=Hot, Flat, and Crowded}} "The author considers that ethanol can be a transport solution for Brazil, but one that only can be replicated in other tropical countries, from Africa to the Caribbean."</ref><ref name="KSG2009">{{حوالہ ویب|url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/19856/certification_strategies_industrial_development_and_a_global_market_for_biofuels.html|title=Certification Strategies, Industrial Development and a Global Market for Biofuels|last=Hausmann, Ricardo|last2=Rodrigo Wagner|publisher=Belfer Center for Science and International Affairs and Sustainability Science Program, [[Center for International Development]], [[John F. Kennedy School of Government]], [[ہارورڈ یونیورسٹی]]|date=October 2009|accessdate=2010-02-09|تاريخ-الأرشيف=2010-01-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100122150738/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/19856/certification_strategies_industrial_development_and_a_global_market_for_biofuels.html|url-status=dead}} Discussion Paper 2009–15. "The authors found that for some countries in Central Africa and Latin America ethanol can represent a large industry, at least relative to current exports. The list of the relative importance of biofuels (sugarcane ethanol in particular and replicating the Brazilian production system) is headed by Suriname, Guyana, Bolivia, Paraguay, DR of Congo, and Cameroon. See pp. 5–6"</ref><ref>{{حوالہ کتاب|last=Mitchell, Donald|title=Biofuels in Africa: Opportunities, Prospects, and Challenges|year=2010|pages=xix–xxxii|publisher=[[The World Bank]], Washington, D.C.|isbn=978-0-8213-8516-6}} See Executive Summary and Appendix A: The Brazilian Experience.</ref> اُتے حالیہ برساں وچ ، بعد وچ نسل دے حیاتیاندی ایندھن وچ اضافہ ہويا اے جو ایسی کھاناں د‏‏یاں فصلاں نو‏‏ں استعمال نئيں کردے نيں جو ایندھن د‏‏ی تیاری دے لئی واضح طور اُتے اگائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ برازیل دا 40 سالہ قدیم ایتھانول ایندھن پروگرام دنیا وچ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی انتہائی موثر زرعی ٹکنالوجی اُتے مبنی اے ، <ref name="IADB"/> جدید سازوسامان تے سستے گنے نو‏‏ں بطور فیڈ اسٹاک استعمال کردا اے ، بقایا کین دا فضلہ ( بیگ ) گرمی پیدا کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے تے طاقت ، جس دا نتیجہ اک بہت مسابقتی قیمت تے اک اعلیٰ توانائی دے توازن (آؤٹ پٹ انرجی / انہاں پٹ انرجی) وچ وی نکلدا اے ، جو بہترین پریکٹس پروڈکشن دے لئی اوسط شرائط دے لئی 8.3 تو‏ں مختلف ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="MLA_2004"/> 2010 وچ ، امریکی ای پی اے نے برازیل دے گنے ایتھنول نو‏‏ں جدید زندگی دے ایندھن دے طور اُتے نامزد کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے زندگی دے بالواسطہ گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ براہ راست بالواسطہ بالواسطہ زمین دے استعمال دے اخراج دے اخراج وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EPA2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/OMS/renewablefuels/420f10007.htm#7|title=Greenhouse Gas Reduction Thresholds|publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-09}}</ref><ref name="GreenMom">{{حوالہ ویب|url=http://www.greenmomentum.com/wb3/wb/gm/gm_content?id_content=5055|title=EPA designates sugarcane ethanol as advanced biofuel|publisher=Green Momentum|date=2010-02-05|accessdate=2010-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711124924/http://www.greenmomentum.com/wb3/wb/gm/gm_content?id_content=5055|archivedate=July 11, 2011}}</ref> [[فائل:Sao Paulo ethanol pump 04 2008 74 zoom.jpg|سجے|thumb| برازیل دے پاس پورے ملک وچ ایتھنول فیول دستیاب ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] وچ اک عام پیٹروبراس گیس اسٹیشن ڈوئل فیول سروس دے نال دکھایا گیا ، شراب دے لئی اے (ایتھنول) تے پٹرول دے لئی جی نو‏‏ں نشان زد کيتا گیا۔ ]] برازیل وچ ہن کوئی لائٹ گاڑیاں خالص پٹرول اُتے نئيں چل رہیاں نيں۔ 1976 ء دے بعد تو‏ں حکومت نے لازمی قرار دتا کہ انہائیڈروس ایتھناول نو‏‏ں پٹرول دے نال ملاؤ ، 10٪ تو‏ں 22٪ دے درمیان اتار چڑھاؤ۔ <ref name="USP">{{حوالہ ویب|url=http://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/86/86131/tde-07052008-115336/|last=Julieta Andrea Puerto Rico|title=Programa de Biocombustíveis no Brasil e na Colômbia: uma análise da implantação, resultados e perspectivas|publisher=[[Universidade de São Paulo]]|date=2008-05-08|language=Portuguese|accessdate=2008-10-05}} Ph.D. Dissertation Thesis, pp. 81–82</ref> تے باقاعدگی تو‏ں پٹرول انجناں وچ معمولی سی ایڈجسٹمنٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ 1993 وچ پورے ملک وچ قانون دے ذریعہ لازمی مرکب نو‏‏ں 22٪ انہائیڈروس ایتھنول ( E22 ) مقرر کيتا گیا سی ، لیکن پہلے تو‏ں قائم حدود وچ ایتھنول د‏‏ی مختلف فیصد متعین کرنے دے لئی ایگزیکٹو دے راستے وچ رہنا سی۔ 2003 وچ ایہ حدود کم تو‏ں کم 20٪ تے زیادہ تو‏ں زیادہ 25٪ مقرر کيتیاں گئیاں۔ <ref name="Lei8723">{{حوالہ ویب|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil/leis/L8723.htm|title=Lei Nº 8.723, de 28 de Outubro de 1993. Dispõe sobre a redução de emissão de poluentes por veículos automotores e dá outras providências|publisher=Casa Civil da Presidência da República|accessdate=2008-10-05|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006162053/http://www.planalto.gov.br/ccivil/leis/L8723.htm|archivedate=2008-10-06}} See article 9º and modifications approved by Law Nº 10.696, 2003-07-02</ref> یکم جولائ‏ی ، 2007 دے بعد تو‏ں لازمی مرکب 25 فیصد انہائیڈروس ایتھنول تے 75٪ پٹرول یا ای 25 مرکب اے ۔ <ref name="Portaria2007"/> اتینال د‏‏ی فراہمی وچ بار بار کمی تے فصلاں دے موسماں دے وچکار ہونے والی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپریل 2011 وچ کم حد نو‏‏ں 18 فیصد کردتا گیا سی۔ مارچ 2015 دے وسط تک ، حکومت نے باقاعدگی تو‏ں پٹرول وچ ایتھنول مرکب نو‏‏ں عارضی طور اُتے 25 فیصد تو‏ں ودھیا کر 27 فیصد کردتا۔ برازیل د‏‏ی کار تیار کرنے والی صنعت نے لچکدار ایندھن والی گاڑیاں تیار کيتیاں جو پٹرول ( E20-E25 مرکب ) تے ہائیڈروس ایتھنول ( E100 ) دے کسی وی تناسب اُتے چل سکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="CEPAL">{{حوالہ ویب|url=http://www.agrocombustibles.org/conceptos/CepalBiocombustiblesLac2004.pdf|title=Perspectivas de un Programa de Biocombustibles en América Central: Proyecto Uso Sustentable de Hidrocarburos|last=Luiz A. Horta Nogueira|publisher=Comisión Económica para América Latina y el Caribe (CEPAL)|date=2004-03-22|accessdate=2008-05-09|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051443/http://www.agrocombustibles.org/conceptos/CepalBiocombustiblesLac2004.pdf|archivedate=2008-05-28}}</ref> 2003 وچ مارکیٹ وچ متعارف کرایا گیا ، فلیکس گاڑیاں اک تجارتی کامیابی بن گئياں ، <ref name="ICIS">{{حوالہ ویب|url=http://www.icis.com/Articles/2007/11/12/9077311/brazils-flex-fuel-car-production-rises-boosting-ethanol-consumption-to-record-highs.html|title=Brazil's flex-fuel car production rises, boosting ethanol consumption to record highs|date=2007-11-12|last=William Lemos|publisher=ICIS chemical business|accessdate=2008-05-03}}</ref> 2013 وچ فروخت ہونے والی تمام نويں کاراں تے ہلکی گڈیاں دا 94٪ فیصد حصص والے مسافر گڈیاں دے بازار اُتے حاوی رہ‏‏ے۔ <ref name="ICCT2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.theicct.org/sites/default/files/publications/Brazil%20PV%20Market%20Statistics%20Report.pdf|title=Brazil Passenger Vehicle Market Statistics: International comparative assessment of technology adoption and energy consumption|last=Francisco Posada|last2=Cristiano Façanha|website=[[International Council on Clean Transportation]] (ICCT)|date=October 2015|accessdate=2015-11-24}} ''See pp. 3 and 14.''</ref> 2010 دے وسط تک مارکیٹ وچ 70 فلیکس ماڈل دستیاب سن ، <ref name="ModAvailable">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554}|title=Etanol: Carros flex representam 92% das vendas de março, último mês de IPI reduzido|language=Portuguese|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2010-04-20|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221035006/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554%7D|archivedate=2010-12-21}}</ref> تے {{بمطابق|2013|12}} ، مجموعی طور اُتے 15 کار ساز کاراں فلیکس فیول انجن تیار کردیاں نيں ، جو کھیل دے کاراں ، آف روڈ گاڑیاں تے منیویناں دے علاوہ ہلکے گڈیاں دے تمام حصےآں اُتے حاوی ني‏‏‏‏ں۔ مارچ 2010 وچ فلیکس فیول کاراں تے ہلکی تجارتی گڈیاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر 10 ملین گڈیاں دے سنگ میل اُتے پہنچی ، <ref name="GCC0310">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/03/anfavea-20100306.html#more=|title=Automakers in Brazil Hit 10M Flex-Fuel Vehicle Mark; Brazilian Sugarcane Association Urges Global Dissemination|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-03-06|accessdate=2010-03-09|تاريخ-الأرشيف=2023-04-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230409055418/https://www.greencarcongress.com/2010/03/anfavea-20100306.html#more=|url-status=dead}}</ref> تے 20 &nbsp; ملین یونٹ سنگ میل جون 2013 وچ پہنچیا سی۔ <ref name="BR20miFlex">{{حوالہ ویب|url=http://carros.uol.com.br/noticias/redacao/2013/06/28/brasil-chega-aos-20-milhoes-de-motores-flex-diz-anfavea.htm|title=Brasil chega aos 20 milhões de motores flex, diz Anfavea|language=Portuguese|trans-title=Brazil reaches 20 million flex fuel cars|date=2013-06-28|last=Fernando Calmon|publisher=UOL Carros|accessdate=2013-11-18}}</ref><ref name="BR25miFlex">{{حوالہ ویب|url=http://www.automotivebusiness.com.br/noticia/22288/motores-flex-precisam-de-mais-eficiencia|title=Motores flex precisam de mais eficiência|language=Portuguese|trans-title=Flex engines require more efficiency|date=2015-07-07|last=Giovanna Riato|publisher=Automotive Business|accessdate=2015-08-26}}</ref> جون 2015 تک ، فلیکس فیول لائٹ ڈیوٹی گڈی د‏‏ی مجموعی فروخت 25.5 ملین یونٹ سی ، تے مارچ 2015 وچ فلیکس موٹرسائیکلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر 4 ملین سی۔ <ref name="MotoFlex4mi">{{حوالہ ویب|url=http://revistaautoesporte.globo.com/Noticias/noticia/2015/03/honda-chega-4-milhoes-de-motos-flex-produzidas-no-brasil.html|title=Honda chega a 4 milhões de Motos Flex Produzidas no Brasil|language=Portuguese|trans-title=Honda reaches 4 million flexible-fuel motorcycles produced in Brazil|last=Staff|publisher=Revista Auto Esporte|date=2015-03-09|accessdate=2015-08-27}}</ref> "فلیکس" گڈیاں د‏‏ی کامیابی دے نال نال ، پورے ملک وچ لازمی E25 مرکب دے نال ، ملک وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت نو‏‏ں فروری 2008 وچ پٹرول تو‏ں چلنے والے بیڑے دا 50 فیصد مارکیٹ شیئر حاصل کرنے وچ مدد ملی۔ <ref name="ANP07_2008"/><ref name="50consumo">{{حوالہ ویب|url=http://www.cornelionoticias.com.br/noticias/detalhes_noticias.asp?Nrseq=3221|title=Consumo de álcool supera o de gasolina pela primeira vez em 20 anos|last=UOL Noticias|publisher=Cornélio Notícias|date=2008-04-11|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090201123309/http://www.cornelionoticias.com.br/noticias/detalhes_noticias.asp?Nrseq=3221|archivedate=2009-02-01}}</ref> توانائی دے مساوی ہونے دے معاملے وچ ، گنے ایتھنول نے 2008 وچ آوا جائی دے شعبے دے ذریعہ ملک د‏‏ی توانائی د‏‏ی کھپت دے 17.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ == تریخ == {| class="wikitable" style="float: left; margin-left: 10px" ! colspan="6" style="text-align:center; background:#cfc;" | برازیل وچ ایتھانول مرکب دا تاریخی ارتقاء استعمال ہويا <br /><br /> (1976–2015) |- ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب |- | 1931 |<center> ای 5 </center> | 1989 |<center> E18-222–13 </center> | 2004 |<center> ای 20 </center> |- | 1976 |<center> ای 11 </center> | 1992 |<center> E13 </center> | 2005 |<center> ای 22 </center> |- | 1977 |<center> ای 10 </center> | 1993–98 |<center> ای 22 </center> | 2006 |<center> ای 20 </center> |- | 1978 |<center> E18–20–23 </center> | 1999 |<center> ای 24 </center> | 2007 <ref name="USP"/><ref name="Portaria2007"/> |<center> E23-25 </center> |- | 1981 |<center> E20–12–20 </center> | 2000 |<center> ای 20 </center> | 2008 |<center> ای 25 </center> |- | 1982 |<center> E15 </center> | 2001 |<center> ای 22 </center> | 2009 |<center> ای 25 </center> |- | 1984–86 |<center> ای 20 </center> | 2002 |<center> E24–25 </center> | 2010 |<center> E20-25 <ref name="Portaria2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/LEGISLACAO/PUBLICACOES_DOU/PUBLICACOES_DOU_2010/DOU_JANEIRO_2010/DO1_12-01_0.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313074441/http://agricultura.gov.br/pls/portal/docs/page/mapa/legislacao/publicacoes_dou/publicacoes_dou_2010/dou_janeiro_2010/do1_12-01_0.pdf|archivedate=2016-03-13|title=Portaria No. 7 de 11 de Janeiro de 2010 do Ministério de Estado da Agricultura, Pecuária e Abastecimento e Resolução No. 1 do Conselho Interministeriarl do Açúcar e do Álcool|publisher=Diário Oficial da União|date=2010-01-12|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese}} pp. 3</ref> </center> |- | 1987–88 |<center> ای 22 </center> | 2003 |<center> E20-25 </center> | 2011 |<center> E18-25 </center> |- | colspan="4" | | 2015 |<center> E27 </center> |- | colspan="6" | <small>ماخذ: جے اے پورٹو ریکا (2007) ، ٹیبل 3.8 ، پی پی۔ &nbsp; 81–82 <br /></small> <small>نوٹ: E25 تو‏ں E20 وچ 2010 د‏‏ی کمی عارضی سی تے فروری تے اپریل دے درمیان ہوئی سی۔ <br /></small> <small>اپریل 2011 وچ نچلے مرکب دا فرش گھٹ کر E18 کردتا گیا۔ </small> |} 1532 تو‏ں برازیل وچ گنے د‏‏ی کاشت د‏‏ی جارہی اے کیونجے پرتگالی آباد کاراں دے ذریعہ یورپ نو‏‏ں برآمد د‏‏ی جانے والی چینی وچ سب تو‏ں پہلے چینی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/content/show.asp?cntCode=8875C0EE-34FA-4649-A2E6-80160F1A4782|archiveurl=https://archive.today/20120913214329/http://www.unica.com.br/content/show.asp?cntCode=8875C0EE-34FA-4649-A2E6-80160F1A4782|archivedate=2012-09-13|title=Setor Sucroenergético – Histórico: Ciclo Econômico da Cana-de-Açúcar|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese}}</ref> برازیل وچ ایندھن دے طور اُتے گنے ایتھانول دا پہلا استعمال ویہويں صدی دے آخر تے تیسری دہائی دے شروع تو‏ں شروع ہُندا اے ، اس ملک وچ آٹوموبائل متعارف ہونے دے نال ہی۔ <ref name="History">{{حوالہ ویب|url=http://www.aondevamos.eng.br/boletins/edicao07.htm|title=USGA: Em 1927, o Primeiro Grande Empreendimento Brasileiro em Álcool Combustível|publisher=Onde Vamos Boletim Enfoque|date=June 2000|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319112800/http://www.aondevamos.eng.br/boletins/edicao07.htm|archivedate=March 19, 2008}}</ref> [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر عروج اُتے سی تے ، جداں ہی جرمنی دے آبدوزاں دے حملےآں تو‏ں تیل د‏‏ی رسد نو‏‏ں خطرہ سی ، لازمی مرکب 1943 وچ 50 فیصد تک پہنچ گیا۔ <ref name="Ehistory">{{حوالہ ویب|url=http://www.runet.edu/~wkovarik/papers/International.History.Ethanol.Fuel.html|title=Ethanol's first century|last=William Kovarik|publisher=[[راڈفورڈ یونیورسٹی]]|year=2008|accessdate=2008-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211155356/http://www.runet.edu/~wkovarik/papers/International.History.Ethanol.Fuel.html|archivedate=2008-12-11}} This paper was originally presented in the XVI International Synposium on Alcohol Fuels, and augmented or slightly revised with the addition of new information in 2006–2008.</ref> جنگ دے خاتمے دے بعد سستے تیل د‏‏ی وجہ تو‏ں پٹرول غالب آگیا ، تے اتینال د‏‏ی آمیزش صرف چھٹپٹ وچ استعمال ہُندی سی ، زیادہ تر شوگر دے فائدہ اٹھانے دے ل to ، ستر د‏‏ی دہائی تک ، جدو‏ں تیل دے پہلے بحران دے نتیجے وچ پٹرول د‏‏ی قلت تے خطرات تو‏ں آگاہی پیدا ہُندی سی۔ تیل اُتے انحصار اس بحران دے جواب دے طور اُتے ، برازیل د‏‏ی حکومت نے بائیوتھینول نو‏‏ں بطور ایندھن فروغ دینا شروع کيتا۔ نیشنل الکحل پروگرام - اُتے ''ó - ایلکول'' – ( {{Lang-pt|Programa Nacional do Álcool}} ) ، جو 1975 وچ شروع کيتا گیا سی ، ملک گیر پروگرام سی جو حکومت نے گنے تو‏ں پیدا ہونے والے ایتھنول دے حق وچ [[حفری ایندھن]] ، جداں پٹرول جداں اخذ کردہ آٹوموبائل ایندھناں نو‏‏ں نکالنے دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کیہ سی۔ <ref name="Bastos">{{حوالہ ویب|url=http://www.energytribune.com/articles.cfm?aid=534|last=Milton Briquet Bastos|title=Brazil's Ethanol Program – An Insider's View|publisher=Energy Tribune|date=2007-06-20|accessdate=2008-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110710193215/http://www.energytribune.com/articles.cfm?aid=534|archivedate=July 10, 2011}}</ref><ref name="Veja1979">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/idade/exclusivo/petroleo/130679.html|title=O petróleo da cana|last=Revista Veja|publisher=[[Editora Abril]]|date=1979-06-13|accessdate=2008-11-29|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006165850/http://veja.abril.com.br/idade/exclusivo/petroleo/130679.html|archivedate=2008-10-06|authorlink=Revista Veja}}</ref> [[فائل:Fiat 147 br.jpg|سجے|thumb| 1979 وچ برازیل دا فیاٹ 147 پہلا جدید آٹوموبائل سی جس نو‏‏ں مارکیٹ وچ لانچ کيتا گیا سی جو صرف ہائیڈروس ایتھنول ایندھن ( E100 ) اُتے چلانے دے قابل سی۔]] پروگرام دے پہلے مرحلے وچ پٹرول دے نال ملاوٹ دے لئی انہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی تیاری اُتے توجہ دتی گئی۔ برازیل د‏‏ی حکومت نے ایتھنول ایندھن نو‏‏ں پٹرول تو‏ں ملیانا لازمی قرار دے دتا ، جس تو‏ں 1976 تو‏ں 1992 تک 10 to تو‏ں 22٪ دے درمیان اتار چڑھاؤ آندا رہیا۔ <ref name="USP"/> اس لازمی طور اُتے کم تو‏ں کم پٹرول مرکب د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ملک وچ ہن خالص پٹرول ( E0 ) فروخت نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ اکتوبر 1993 وچ اک وفاقی قانون منظور کيتا گیا سی جس دے تحت پورے ملک وچ 22٪ این ہائیڈروس ایتھنول ( E22 ) لازمی امتزاج قائم کيتا گیا سی۔ اس قانون نے ایگزیکٹو نو‏‏ں اختیار وی دتا سی کہ اوہ پہلے تو‏ں قائم حدود وچ ایتھنول د‏‏ی مختلف فیصد مقرر کرے۔ تے 2003 دے بعد تو‏ں ایہ حداں حجم دے لحاظ تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ 25٪ ( E25 ) تے گھٹ تو‏ں گھٹ 20٪ ( E20 ) اُتے طے کيتیاں گئیاں۔ <ref name="Lei8723"/> اس دے بعد تو‏ں ، حکومت نے گنے د‏‏ی فصل دے نتائج تے گنے تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی سطح دے مطابق ایتھنول مرکب د‏‏ی فیصد مقرر کردتی اے ، جس دے نتیجے وچ ايس‏ے سال دے اندر وی مرکب تغیر پایا جاندا ا‏‏ے۔ [[فائل:Historical trend ethanol and flex veh in Brazil 1979 2008.png|thumb|300x300px| 1979 تو‏ں لے ک‏ے 2017 تک ایندھن ، صاف ایتھنول (الکحل) ، فلیکس فیول ، تے [[پیٹرول|پٹرول]] گاڑیاں د‏‏ی قسم دے ذریعہ ہلکی گڈیاں د‏‏ی برازیل د‏‏ی تیاری دا تاریخی رجحان۔ <ref>[http://www.virapagina.com.br/anfavea2018/59/#zoom=z Anuário da Indústria Automobilística Brasileira 2018, ANFAVEA]</ref> ]] جولائ‏ی 2007 دے بعد تو‏ں لازمی مرکب 25 فیصد انہائیڈروس ایتھانول تے 75٪ پٹرول یا ای 25 مرکب اے ۔ <ref name="Portaria2007">{{حوالہ ویب|url=http://extranet.agricultura.gov.br/sislegis-consulta/consultarLegislacao.do?operacao=visualizar&id=17886|title=Portaria Nº 143, de 27 de Junho de 2007|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|accessdate=2008-10-05|language=Portuguese}} "This decree fixed the mandatory blend at 25% starting July 1st, 2007"</ref> اُتے ، 2010 وچ ، تے سپلائی دے خدشےآں تے اتینال ایندھن د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں دے نتیجے وچ ، حکومت نے یکم فروری ، 2010 تو‏ں E25 تو‏ں E20 تک عارضی طور اُتے 90 دن دے مرکب وچ کمی دا حکم دتا۔ <ref name="Portaria2010"/> مارچ 2015 دے وسط تک ، حکومت نے باقاعدگی تو‏ں پٹرول وچ ایتھنول مرکب نو‏‏ں عارضی طور اُتے 25 فیصد تو‏ں ودھیا کر 27 فیصد کردتا۔ این ایف اے ای اے ، برازیل د‏‏ی کار ساز کمپنیاں د‏‏ی ایسوسی ایشن د‏‏ی درخواست اُتے پریمیم پٹرول اُتے ملاوٹ 25٪ رکھی گئی سی ، کیونجے فلیکس فیول کاراں دے برخلاف ، E25 دے لئی بنائی گئی کاراں اُتے زیادہ امتزاج اُتے پائے جانے والے خدشےآں د‏‏ی وجہ تاں۔ 1 ارب لیٹر (264 ملین امریکی گیلن) ایتھنول دے موجودہ اسٹور اسٹاک د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت نے ایتھنول پروڈیوسراں دے لئی معاشی مراعات دے طور اُتے اعلیٰ مرکب د‏‏ی منظوری دی۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ ای 27 دے نفاذ تو‏ں 2015 دے اختتام تو‏ں پہلے اوور اسٹاک دے استعمال کیت‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ <ref>{{cite news|url=http://g1.globo.com/economia/noticia/2015/03/mistura-de-etanol-na-gasolina-sobe-para-27-partir-de-16-de-marco.html|title=Mistura de etanol na gasolina sobe para 27% a partir de 16 de março|language=Portuguese|trans-title=Ethanol blend will increase to 27% beginning March 16|author=Fábio Amato e Filipe Matoso|work=Globo.com|date=2015-03-04|accessdate=2015-03-22}}</ref> مقامی کار سازاں دے ذریعہ تیار کردہ ، تے تیل دے دوسرے بحران تو‏ں مجبور ہونے والے متعدد پروٹوٹائپس دے نال سرکاری بیڑے وچ جانچ کرنے دے بعد ، فیاٹ 147 ، پہلی جدید تجارتی صاف ایتھنول کار ( صرف E100 ) نو‏‏ں جولائ‏ی 1979 وچ مارکیٹ وچ پیش کيتا گیا۔ <ref name="Veja1979"/> برازیل د‏‏ی حکومت نے ایتھنول انڈسٹری دے لئی تن اہ‏م ابتدائی ڈرائیور فراہ‏م کیتے: سرکاری تیل کمپنی پیٹروبراس د‏ی طرف تو‏ں ضمانت دتی گئی خریداری ، زرعی صنعتی اتینال کمپنیاں دے لئی کم سود والے قرضےآں ، تے پٹرول تے ایتھنول د‏‏ی قیمتاں جتھ‏ے ہائیڈروس ایتھنول نے 59٪ وچ فروخت کيتا۔ پمپ اُتے حکومت دے مقرر پٹرول د‏‏ی قیمت۔ اس طرح تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں سبسڈی دینا تے مصنوعی طور اُتے کم قیمت دا تعین کرنا ایتھنول نو‏‏ں پٹرول دے متبادل دے طور اُتے مرتب کرنا۔ <ref name="lovins">Lovins. A.B. (2005). [[Winning the Oil Endgame]], p. 105.</ref> 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تک خالص ایتھنول اُتے چلنے والی 40 لکھ تو‏ں زیادہ کاراں تے ہلکے ٹرکاں تک پہنچنے دے بعد ، ملک د‏‏ی موٹر گڈیاں دے بیڑے وچو‏ں اک تہائی د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے ، اتینال د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے صرف اتینال د‏‏ی کاراں د‏‏ی فروخت کئی عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹپک گئی۔ سب تو‏ں پہلے ، پٹرول د‏‏ی قیمتاں 1980 د‏‏ی دہائی دے تیل د‏‏ی خرابی دے نتیجے وچ بہت تیزی تو‏ں گر گئياں ، لیکن اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ 1989 دے وسط تک ہزاراں گاڑیاں گیس اسٹیشناں اُتے لگ گئياں یا انہاں دے گیراجاں وچ ایندھن د‏‏ی کمی تو‏ں مقامی مارکیٹ وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی فراہمی د‏‏ی قلت رہی۔ <ref name="Veja1989">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/arquivo_veja/capa_24051989.shtml|title=Um sonho corroído|last=Revista Veja|publisher=[[Editora Abril]]|date=1989-05-24|accessdate=2008-11-29|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090208192704/http://veja.abril.com.br/arquivo_veja/capa_24051989.shtml|archivedate=2009-02-08|authorlink=Revista Veja}}</ref> چونکہ ہن صرف اہ‏م ایتھنول صرف بحری بیڑے نو‏‏ں درکار ودھدی ہوئی طلب دے نال رسد برقرار نئيں رکھ سکی ، لہذا برازیل د‏‏ی حکومت نے 1991 وچ ایتھنول د‏‏ی درآمد شروع کردتی۔ <ref name="IADB"/><ref name="CEPAL"/> 1979 تو‏ں لے ک‏ے دسمبر 2010 تک صاف ایتھنول گڈیاں د‏‏ی کل تعداد 5.7 ملین سی۔ <ref name="ANFAVEA2">{{حوالہ ویب|url=http://anfavea2010.virapagina.com.br/anfavea2010/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2010: Tabelas 2.1-2.2-2.3 Produção por combustível – 1957/2009|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2011-02-10|language=Portuguese|pages=62–64|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110118035745/http://anfavea2010.virapagina.com.br/anfavea2010/|archivedate=2011-01-18}} ''For the complete detail year by year up to 2010 see table in [[برازیل وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی تریخ|History of ethanol fuel in Brazil]]''</ref><ref name="ANFAVEA4">{{حوالہ ویب|url=http://www.anfavea.com.br/tabelas/autoveiculos/tabela10_producao.pdf|title=Produção de Automóveis por Tipo e Combustível – 2010 (Tabela 10)|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|date=January 2011|accessdate=2011-02-10|language=Portuguese}} ''Production up to December 2010''</ref> 2003 ءتک تک صاف استعمال شدہ ایتھنول گڈیاں د‏‏ی تعداد 2 تو‏ں 3 ملین گڈیاں دے درمیان لگائی گئی سی ، تے {{بمطابق|2011|12}} تک اس دا تخمینہ 1.22 ملین لگایا گیا سی ۔ <ref name="Frota092012">{{حوالہ ویب|url=http://www.unicadata.com.br/listagem.php?idMn=55|title=Frota brasileira de autoveículos leves (ciclo Otto)|language=Portuguese|trans-title=Brazilian fleet of light vehicles (Otto cycle)|last=UNICA, Brazil|publisher=UNICA Data|date=October 2012|accessdate=2012-10-31|authorlink=UNICA, Brazil}}</ref> [[فائل:Brazilian 2003 VW Gol 1.6 Total Flex.jpg|سجے|thumb| 2003 وچ [[برازیل|برازیل دے]] وی ڈبلیو گول 1.6 ٹوٹل فلیکس پہلی لچکدار ایندھن کار سی جو کسی وی طرح دے [[پیٹرول|پٹرول]] تے ایتھنول دے نال چلنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی سی۔ ]] لچکدار ایندھن والی گڈیاں د‏‏ی برازیلین مارکیٹ وچ تعارف دے نال ہی ایتھنول تو‏ں چلنے والی گڈیاں اُتے اعتماد بحال ہويا۔ مارچ 2003 وچ [[ووکس ویگن]] نے برازیل د‏‏ی مارکیٹ وچ گول 1.6 ٹوٹل فلیکس لانچ کيتا ، جو پہلی تجارتی لچکدار ایندھن گڈی اے جو پٹرول تے ایتھنول دے کسی وی مرکب اُتے چلنے دے قابل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vwbr.com.br/VWBrasil/Historia/A-nova-Volkswagen.aspx|title=A Nova Volkswagen|publisher=Wolkswagen Brazil|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915184129/http://www.vwbr.com.br/VWBrasil/Historia/A-nova-Volkswagen.aspx|archivedate=2008-09-15}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.parana-online.com.br/canal/automoveis/news/170341/|title=Volkswagen lança Golf Total Flex 1.6|publisher=ParanaOnline|date=2006-03-30|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese}}</ref> لچکدار ایندھن والی گاڑیاں تیار کرنے والے 2010 وچ ، شیورلیٹ ، فیاٹ ، [[فورڈ]] ، پیوگوٹ ، رینالٹ ، [[ووکس ویگن]] ، [[ہنڈا|ہونڈا]] ، [[میتسوبیشی|دوستسبشی]] ، [[ٹویوٹا]] ، سائٹروان ، نسان تے کیہ موٹرز شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Kia10">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/10/flex-20101027.html#more|title=Kia introduces new Flex-Fuel Soul Flex at Brazilian Motor Show; boosts output and lowers fuel consumption|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-10-27|accessdate=2010-10-28|تاريخ-الأرشيف=2023-04-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230408005357/https://www.greencarcongress.com/2010/10/flex-20101027.html#more|url-status=dead}}</ref> 2013 وچ ، فورڈ نے براہ راست انجیکشن دے نال پہلی فلیکس فیول کار دا آغاز کيتا: فوکس 2.0 ڈوریٹیک ڈائریکٹ فلیکس۔ <ref>[http://carros.uol.com.br/noticias/redacao/2013/08/28/ford-poe-no-focus-o-1-motor-flex-com-injecao-direta-preco-e-segredo.htm Ford põe no Focus o 1º motor flex com injeção direta; preço é segredo] – UOL Carros, 28 August 2013</ref> لچکدار ایندھن کاراں 2004 وچ کاراں د‏‏ی فروخت دا 22 فیصد ، 2005 وچ 73 فیصد ، جولائ‏ی 2008 وچ 87.6 فیصد ، <ref name="July2008">{{حوالہ ویب|url=http://www.hojenoticias.com.br/negocios/vendas-de-veiculos-flex-no-brasil-sobem-311-em-julho-ant-2008/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090201083159/http://www.hojenoticias.com.br/negocios/vendas-de-veiculos-flex-no-brasil-sobem-311-em-julho-ant-2008/|archivedate=2009-02-01|title=Vendas de veículos flex no Brasil sobem 31,1% em julho 2008|date=2008-08-06|publisher=Hoje Notícias|accessdate=2008-08-13|language=Portuguese}}</ref> تے اگست 2009 وچ ایہ ریکارڈ 94 فیصد تک پہنچ گئياں۔ <ref name="UnicaFlex09">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=83CC5EC9-8E69-4C11-9F0E-CBDF9B849AE2|archiveurl=https://archive.today/20121209053326/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=83CC5EC9-8E69-4C11-9F0E-CBDF9B849AE2|archivedate=2012-12-09|title=Participação de carros flex nas vendas volta a bater 94%|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2009-09-08|accessdate=2009-09-13|language=Portuguese}}</ref> مارچ 2010 وچ فلیکس فیول کاراں تے ہلکی تجارتی گڈیاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر 10 ملین گڈیاں دے سنگ میل اُتے پہنچی ، <ref name="GCC0310"/> تے 15 &nbsp; جنوری 2012 وچ ملین۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mdic.gov.br/sitio/interna/interna.php?area=2&menu=999|title=Álcool combustível – Uso veicular do álcool combustível|last=MDIC|publisher=Ministério de Desenvolvimento, Indústria e Comércio Exterior (MDIC)|year=2012|accessdate=2012-03-22|language=Portuguese}}</ref> فلیکس فیول کاراں تے لائٹ ٹرکاں د‏‏ی رجسٹریشن 2012 وچ ملک وچ فروخت ہونے والی تمام مسافر تے لائٹ ڈیوٹی گڈیاں وچو‏ں 87.0 فیصد نمائندگی کردی سی۔ <ref name="ANFAVEA2013">{{حوالہ ویب|url=http://www.virapagina.com.br/anfavea2013/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2012: Tabela 2.3 Produção por combustível – 1957/2012|last=ANFAVEA|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2013-11-17|language=Portuguese|archivedate=2013-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206142837/http://www.virapagina.com.br/anfavea2013/}}'' See Table 2.3 and 2.4 pp. 60-63 and Table 2.5 and 2.6, 66''.</ref> پروڈکشن نے 20 نو‏‏ں پاس کيتا &nbsp; جون 2013 وچ ملین یونٹ دا نشان۔ <ref name="BR20miFlex"/> 2014 دے اختتام تک ، فلیکس فیول کاراں نے لائٹ ڈیوٹی والی گڈیاں دے 54 فیصد برازیلین رجسٹرڈ نمائندگی د‏‏ی ، جدو‏ں کہ صرف پٹرول گڈیاں نے 34.3 فیصد نمائندگی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://g1.globo.com/carros/noticia/2015/05/com-vendas-em-queda-idade-media-de-veiculos-volta-subir-no-brasil.html|title=Com vendas em queda, idade média de veículos volta a subir no Brasil|language=Portuguese|trans-title=Average age of Brazilian motorvehicles rises again while sales are falling|last=Staff|publisher=Revista Auto Esporte|date=2015-05-04|accessdate=2015-08-27}}</ref> {{بمطابق|2015|06}} ، فلیکس فیول لائٹ ڈیوٹی گڈی د‏‏ی مجموعی فروخت 25.5 ملین یونٹ رہی۔ <ref name="BR25miFlex"/> "فلیکس" گڈیاں د‏‏ی تیز رفتار اپنانے تے تجارتی کامیابی ، جداں کہ اوہ مشہور نيں ، E25 ایندھن دے طور اُتے پٹرول دے نال الکحل دے لازمی مرکب دے نال ، اتینول د‏‏ی کھپت اس حد تک ودھ گئی اے کہ فروری 2008 تک ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ اک اہ‏م مقام حاصل ہويا سی۔ جدو‏ں ایتھنول خوردہ فروخت نے پٹرول تو‏ں چلنے والے بیڑے وچ 50 فیصد مارکیٹ شیئر نو‏‏ں عبور کيتا۔ <ref name="ANP07_2008"/><ref name="50consumo"/> ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت د‏‏ی اس سطح نو‏‏ں 1980 دے دہائی دے آخر تو‏ں ، ''پری الکل'' پروگرام دے عروج اُتے نئيں پہنچیا سی۔ <ref name="ANP02_2008">{{حوالہ ویب|url=http://www.agropecuariabrasil.com.br/anp-estima-que-consumo-de-alcool-supere-gasolina/|title=ANP estima que consumo de álcool supere gasolina|last=Gazeta Mercantil|year=2008|publisher=Agropecuária Brasil|accessdate=2008-08-09|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601174307/http://www.agropecuariabrasil.com.br/anp-estima-que-consumo-de-alcool-supere-gasolina/|archivedate=June 1, 2008}}</ref> [[فائل:3 Views Honda Flex Titan CG 150 Mix Fuel Injection 06 2009 Itu.jpg|کھبے|thumb| 2009 وچ [[ہنڈا|ہونڈا]] سی جی 150 ٹائٹن مکس برازیلین مارکیٹ وچ لانچ کيتا گیا سی تے ایہ دنیا وچ فروخت ہونے والا پہلا فلیکس فیول [[موٹر سائیکل|موٹرسائیکل]] بن گیا سی۔ ]] پائیدار ٹرانسپورٹ (بی ای ایس ٹی) پروجیکٹ دے زیراہتمام ، ایتھنول تو‏ں چلنے والی پہلی (ای ڈی 95 ) بس نے دسمبر 2007 وچ ساؤ پاؤلو شہر وچ اک سالہ آزمائشی منصوبے دے طور اُتے اپنی کاروائیاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="SaoBEST">{{حوالہ ویب|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=90442|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090217024901/http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=90442|archivedate=2009-02-17|title=Começa a circular em São Paulo ônibus movido a etanol|publisher=Estado de São Paulo|accessdate=2008-11-22|language=Portuguese}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://biopact.com/2008_01_13_archive.html|publisher=Biopact|title=São Paulo joins EU's BEST project with pure ethanol bus trial; over 400 in operation so far|date=2008-01-31|accessdate=2008-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080922095015/http://biopact.com/2008_01_13_archive.html|archivedate=2008-09-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2007/12/so-paolo-puts-e.html|title=Sao Paulo Puts Ethanol Bus into Service in BEST Project|publisher=Green Car Congress|date=2007-12-23|accessdate=2008-11-22}}</ref> ED95 د‏‏ی اک دوسری آزمائشی بس نے نومبر 2009 وچ [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] شہر وچ کم کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cenbio.iee.usp.br/destaques/2009/eventobest.htm|title=São Paulo recebe segundo ônibus movido a etanol|last=Fernando Saker|publisher=Centro Nacional de Referência em Biomassa|date=2009-11-13|accessdate=2011-05-28|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813082156/http://cenbio.iee.usp.br/destaques/2009/eventobest.htm|archivedate=2011-08-13}}</ref> دونے بساں دے 3 سالہ آزمائشی آپریشن دے دوران حاصل ہونے والے تسلی بخش نتائج د‏‏ی بنیاد اُتے ، نومبر 2010 وچ ساؤ پالو شہر د‏‏ی میونسپل حکومت نے ، یونینکا ، کوسان ، اسکانیہ تے ویاؤ میٹروپولیتانا دے نال اک معاہدہ کيتا جس وچ ، مقامی بس آپریٹر ، نو‏‏ں متعارف کرانے دے لئی مئی 2011 تک 50 ایتھنول تو‏ں چلنے والی ED95 بساں دا بیڑا۔ مقامی حکومت دا مقصد شہر دے پورے بس بیڑے دے لئی اے ، جو 15،000 ڈیزل تو‏ں چلنے والی بساں اُتے مشتمل اے ، جو 2018 تک صرف قابل تجدید ایندھن استعمال کر سکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/11/s%C3%A3o-paulo-putting-50-scania-ethanol-buses-into-service.html#more|title=São Paulo putting 50 Scania ethanol buses into service|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-11-29|accessdate=2010-11-29|تاريخ-الأرشيف=2022-08-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220808143320/https://www.greencarcongress.com/2010/11/s%C3%A3o-paulo-putting-50-scania-ethanol-buses-into-service.html#more|url-status=dead}}</ref> ایتھنول تو‏ں چلنے والی پہلی بساں مئی 2011 وچ فراہ‏م کيتیاں گئیاں ، تے 50 ایتھانول تو‏ں چلنے والی ED95 بساں جون 2011 وچ ساؤ پالو وچ باقاعدہ سروس شروع کرنے والی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EthanolBus2">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=2D454563-EFEF-44F2-9C4A-6FA552985B89|archiveurl=https://archive.today/20121205230647/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=2D454563-EFEF-44F2-9C4A-6FA552985B89|archivedate=2012-12-05|title=Substituição de diesel por etanol: vantagem que novos ônibus trazem à cidade de São Paulo|website=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|language=Portuguese|date=2011-05-26|accessdate=2011-05-27}}</ref> برازیل د‏‏ی لچکدار فیول ٹکنالوجی د‏‏ی اک ہور بدعت فلیکس فیول [[موٹر سائیکل|موٹرسائیکلاں دی]] ترقی سی۔ <ref name="Motoflex">{{حوالہ ویب|url=http://www.webmotors.com.br/wmpublicador/Reportagens_Conteudo.vxlpub?hnid=38490|title=Magneti Marelli apresenta a moto flexível em combustível|publisher=WebMotors|date=2007-11-07|accessdate=2008-09-07|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611125655/http://www.webmotors.com.br/wmpublicador/Reportagens_Conteudo.vxlpub?hnid=38490|archivedate=2008-06-11}}</ref><ref name="Aldo Tizzani">{{حوالہ ویب|url=http://carros.uol.com.br/ultnot/2008/04/23/ult5498u65.jhtm|last=Aldo Tizzani|title=Moto flex 'imita' carros e deve chegar até dezembro|publisher=UOL Carros|date=2008-04-23|accessdate=2008-09-07|language=Portuguese}}</ref> پہلی فلیکس موٹرسائیکل مارچ 2009 وچ [[ہنڈا|ہونڈا]] نے لانچ د‏‏ی سی۔ برازیل دے اس دے ذیلی ادارہ موٹو ہونڈا ڈا امازونیا دے ذریعہ تیار کردہ ، سی جی 150 ٹائٹن مکس نو‏‏ں تقریبا7 2700 امریکی ڈالر وچ فروخت کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سردی تو‏ں شروع ہونے والی پریشانیاں تو‏ں بچنے دے لئی ، ایندھن دے ٹینک وچ 15 تو‏ں کم درجہ حرارت اُتے کم تو‏ں کم 20٪ پٹرول ہونا ضروری اے &nbsp; . C (59) &nbsp; ° F) ستمبر 2009 وچ ، ہونڈا نے اک دوسری لچک دار ایندھن موٹرسائیکل ، آن روڈ این ایکس آر 150 بروس مکس لانچ د‏‏ی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.motodriver.com.br/2009/09/nova-honda-nxr-150-bros-mix-e-a-1-on-off-road-com-tecnologia-bicombustivel-do-brasil/|title=Nova Honda NXR 150 Bros Mix é a 1ª On-Off Road com tecnologia bicombustível do Brasil|publisher=MotoDriver|date=2009-09-17|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090929015513/http://www.motodriver.com.br/2009/09/nova-honda-nxr-150-bros-mix-e-a-1-on-off-road-com-tecnologia-bicombustivel-do-brasil/|archivedate=September 29, 2009}}</ref> دسمبر 2010 تک دونے ہونڈا دے لچکدار ایندھن والے موٹرسائیکلاں د‏‏ی 515،726 یونٹ د‏‏ی مجموعی فروخت ہوگئی سی ، جو 2010 وچ برازیل د‏‏ی نويں موٹرسائیکل فروخت وچ 18.1 فیصد مارکیٹ شیئر د‏‏ی نمائندگی کردی سی۔ <ref name="MotoFlex09"/><ref name="MotoFlex10">{{حوالہ ویب|url=http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf|title=Produção Motocicletas 2010|publisher=ABRACICLO|accessdate=2011-02-15|language=Portuguese|archivedate=2012-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129195708/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf}}</ref> ہونڈا دے ذریعہ تیار کردہ دو ہور فلیکس فیول موٹرسائیکلاں اکتوبر 2010 تے جنوری 2011 وچ شروع کيتیاں گئیاں ، سی جی 150 ایف اے این تے ہونڈا بی آئی زیڈ 125 فلیکس۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={63B12AD6-2EFB-4670-87D3-ECE52A603131}|title=Com novo modelo flex, mais de metade da produção da Honda será bicombustível|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2011-01-12|accessdate=2011-03-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317074616/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B63B12AD6-2EFB-4670-87D3-ECE52A603131%7D|archivedate=2012-03-17}}</ref> 2011 دے دوران مجموعی طور اُتے 956،117 فلیکس فیول موٹرسائیکلاں تیار کيتیاں گئیاں ، جس تو‏ں اس دا مارکیٹ شیئر 56.7 فیصد ہوگیا۔ <ref name="MotoFlex11">{{حوالہ ویب|url=http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf|title=Produção Motocicletas 2011|trans-title=2011 Motorcycle Production|publisher=ABRACICLO|accessdate=2012-01-21|language=Portuguese|archivedate=2012-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129195719/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf}}</ref> پیداوا‏‏ر 2 تک پہنچ گئی &nbsp; اگست 2012 وچ ملین دا نشان۔ <ref name="MotoFlex2mi">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=341B283C-0BE4-4F81-9027-603558AC3CAB|archiveurl=https://archive.today/20121231232326/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=341B283C-0BE4-4F81-9027-603558AC3CAB|archivedate=2012-12-31|title=Dois milhões de motos flex produzidas pela Honda comprovam boa aceitação da tecnologia no País|trans-title=Two million flex motorcycles produced by Honda are proof of the technology acceptance in the country|publisher=[[UNICA, Brazil]]|accessdate=2012-09-11|date=2012-09-06|language=Portuguese}}</ref> لچکدار ایندھن موٹرسائیکل پروڈکشن نے 3 نو‏‏ں منتقل کيتا &nbsp; اکتوبر 2013 وچ ملین یونٹ سنگ میل ، <ref name="MotoFlex3mi">{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiasautomotivas.com.br/honda-comemora-3-milhoes-de-motos-flex-produzidas-com-edicao-especial-flexone/|title=Honda comemora 3 milhões de motos flex produzidas com edição especial FlexOne|language=Portuguese|trans-title=Honda commemorates 3 million flexible-fuel motorcycles produced with FlexOne special edition|last=Leonardo Andrade|publisher=Notícias Automotivas|date=2013-10-08|accessdate=2015-08-27|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160519033839/http://www.noticiasautomotivas.com.br/honda-comemora-3-milhoes-de-motos-flex-produzidas-com-edicao-especial-flexone/|archivedate=2016-05-19}}</ref> تے 4 &nbsp; مارچ 2015 وچ ملین دا نشان۔ <ref name="MotoFlex4mi"/> == پیداوا‏‏ر == === معاشی تے پیداوا‏‏ر دے اشارے === {| class="wikitable" style="float: left; text-align:center; margin-left: 10px" ! colspan="16" style="text-align:center; background:#cfc;" | برازیلی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ^(ا) ^(بی) 2004–2019 <ref name="EthanolProd2017"/><ref name="RFAProd2007_2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/resources/industry/statistics/|title=Industry Statistics: 2010 World Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|last=F.O. Lichts|accessdate=2015-11-22}} Under "Fuel Ethanol Production" click on the corresponding year.</ref><ref name="RFAOutlook2012">{{حوالہ ویب|url=http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|title=Accelerating Industry Innovation—2012 Ethanol Industry Outlook|last=Renewable Fuels Association|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|date=2012-03-06|accessdate=2012-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514044111/http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|archivedate=2012-05-14}} ''See pp. 3, 8, 10 22 and 23''.</ref><ref name="RFAstats2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1|title=2010 Ethanol Industry Outlook: Climate of Opportunity|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|year=2010|accessdate=2010-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718131036/http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1|archivedate=2011-07-18}}</ref><ref name="RFA1E">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E|title=Industry Statistics: 2008 World Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|accessdate=2009-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408091334/http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E|archivedate=April 8, 2008}}</ref><ref name="RFA2020">{{حوالہ ویب|url=https://ethanolrfa.org/statistics/annual-ethanol-production/|title=Annual Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|accessdate=2020-04-29|archivedate=2020-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809114211/https://ethanolrfa.org/statistics/annual-ethanol-production/}}</ref> <nowiki /> <small>(لکھاں امریکی گیلن )</small> |- ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 ! 2013 ! 2014 ! 2015 ! 2016 ! 2017 ! 2018 ! 2019 |- | 3،989 | 4،227 | 4،491 | 5،019 | 6،472 | 6،578 | 6،922 | 5،573 | 5،577 | 6،267 | 6،760 | 7،200 | 6،760 | 6،860 | 7،920 | 8،620 |- | colspan="16" | <small>نوٹ: (ا) تمام درجہ دے لئی 2004–06۔ (b) 2007–10 تے 2014–20 ایتھنول صرف۔ </small> |} برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر گنے نو‏‏ں [[خام مال|فیڈ اسٹاک دے]] طور اُتے استعمال کردی اے تے گنے دے [[شکر|سوکروز]] مواد دے استعمال اُتے مبنی پہلی نسل د‏‏ی ٹکنالوجیاں اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ 1975 دے بعد ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ فی سال 3.77 فیصد اضافہ ہويا اے تے پیداواری صلاحیت وچ اضافہ پیداوا‏‏ر دے عمل دے زرعی تے صنعتی مراحل وچ بہتری اُتے مبنی ا‏‏ے۔ توقع کيتی جاندی اے کہ بہترین طریقےآں وچ ہور بہتری دے لئی مختصر تو‏ں درمیانی مدت وچ اوسطا 9000 [[لٹر|لیٹر]] فی ہیکٹر ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت ہوئے گی۔ <ref name="Goldemberg"/> جولائ‏ی 2008 تک برازیل وچ 378 ایتھنول پلانٹ کم ک‏ر رہ‏ے سن ، 126 ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی وقف سن تے 252 چینی تے ایتھنول پیدا کردے سن ۔ ایتھ‏ے 15 اضافی پلانٹس نيں جو خصوصی طور اُتے چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ انہاں پلانٹاں وچ سالانہ 538 ملین میٹرک ٹن گنے د‏‏ی کچلنے د‏‏ی گنجائش موجود اے ، تے ایتھ‏ے 25 پلانٹ زیر تعمیر نيں جو توقع ک‏ر رہ‏ے نيں کہ 2009 تک ایہ گنے د‏‏ی کچلنے د‏‏ی اک اضافی گنجائش وچ اضافہ کرن گے۔ عام پلانٹ د‏‏ی لاگت لگ بھگ 150 $ ملین امریکی اے تے اس وچ نیڑے گنے دے 30،000 ہیکٹر پودے لگانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> [[فائل:Historical trend alcohol production by ethanol type Brazil 1990 2008.png|کھبے|thumb|250x250px| پیداوا‏‏ر سال 1990/91 تو‏ں 2007/08 تک <ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> گرین ہائیڈریٹڈ ایتھنول (E100) اے تے پیلا گیسوہل ملاوٹ دے لئی اینہائڈروس ایتھنول استعمال ا‏‏ے۔ ]] ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ملک دے [[مرکزی مغربی علاقہ، برازیل|وسطی]] تے [[جنوب مشرقی علاقہ، برازیل|جنوب مشرقی]] علاقےآں وچ مرکوز اے ، جس د‏‏ی سربراہی [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو ریاست کردی اے ]] ، ملک د‏‏ی کل ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا٪ 60 فیصد ، اس دے بعد [[پارانا (ریاست)|پارانا]] (8٪) ، [[میناس گیرائس|میناس گیریز]] (8 فیصد) تے [[گوئیاس|گوئس]] (5٪) ا‏‏ے۔ ).<ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> ایہ دونے خطے 2005 دے بعد تو‏ں برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی 90 فیصد پیداوا‏‏ر دے ذمہ دار نيں <ref name="MLA_2004"/> تے فصل دا موسم اپریل تو‏ں نومبر تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ [[شمال مشرقی علاقہ، برازیل|شمال مشرقی خطہ]] ایتھنول د‏‏ی بقیہ 10٪ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار اے ، جس د‏‏ی قیادت کل پیداوا‏‏ر وچ 2٪ [[الاگواس|علاگوس کردی اے ]] ۔ شمال-شمال مشرقی خطے وچ فصل د‏‏ی کٹائی دا موسم ستمبر تو‏ں مارچ تک ہُندا اے ، تے اس خطے وچ اوسط پیداوری جنوبی وسطی خطے تو‏ں کم ا‏‏ے۔ <ref name="CONAB">{{حوالہ ویب|url=http://www.conab.gov.br/conabweb/download/safra/cana.pdf|last=Companhia Nacional de Abastecimento (CONAB Brazil)|publisher=CONAB|title=Acompanhamento da Safra Brasileira Cana-de-Açúcar Zafra 08|date=August 2008|language=Portuguese|accessdate=2008-11-18|تاريخ-الأرشيف=2023-09-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230917010225/https://www.conab.gov.br/conabweb/download/safra/cana.pdf|url-status=dead}}</ref> فصل دے دو اہ‏م سیزن وچ فرق د‏‏ی وجہ تو‏ں ، شوگر تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی برازیل دے اعداد و شمار عام طور اُتے اک کیلنڈر سال د‏‏ی بجائے دو سال د‏‏ی فصل اُتے دسیا جاندا ا‏‏ے۔ 2008/09 د‏‏ی فصل دے لئی ایہ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ گنے دا تقریبا 44٪ چینی ، 1٪ [[الکحلی مشروب|الکحل مشروبات دے لئی]] ، تے 55 فیصد ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ استعمال ہوئے گا۔ 24/9 بلین [[لٹر|لیٹر]] (6.58 بلین امریکی مائع گیلن ) <ref name="EPE08">{{حوالہ ویب|url=http://www.epe.gov.br/Lists/Estudos/Attachments/28/Cadernos%20de%20Energia%20-%20Perspectiva%20para%20o%20etanol%20no%20Brasil.pdf|last=Empresa de Pesquisa Energética|publisher=Ministério de Minas e Energia|title=Perspectivas para o Etanol no Brasil|date=2008-10-03|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese|تاريخ-الأرشيف=2024-12-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241226104301/https://www.epe.gov.br/Lists/Estudos/Attachments/28/Cadernos%2520de%2520Energia%2520-%2520Perspectiva%2520para%2520o%2520etanol%2520no%2520Brasil.pdf|url-status=dead}} {{مردہ ربط}} See Table 6, pp. 36 {{مردہ ربط}}</ref> تو‏ں 27.1 بلین لیٹر (7.16 بلین گیلن) <ref name="CONAB"/> دے درمیان تخمینے د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اوہ 2008/09 د‏‏ی فصل دے سال وچ پیداوا‏‏ر کرن گے ، تے زیادہ تر پیداوا‏‏ر مقصود اے داخلی منڈی دے لئی ، تے برآمدات دے لئی صرف 4.2 بلین لیٹر (1.1 بلین گیلن) ، جس دا اندازہ لگ بھگ 2.5 ارب لیٹر (660 ملین گیلن) امریکی مارکیٹ دے لئی مقصود ا‏‏ے۔ گنے کاشت شدہ رقبہ 2007 تو‏ں 2008 دے دوران 7 ملین تو‏ں 7.8 ملین ہیکٹر اراضی تک ودھ گیا ، بنیادی طور اُتے ترک شدہ چراگاہ والی زمیناں دا استعمال کردے ہوئے۔ 2008 وچ برازیل دے پاس 276 ملین ہیکٹر قابل کاشت اراضی اے ، چراگاہ دے لئی 72٪ استعمال ، اناج د‏‏یاں فصلاں دے لئی 16.9٪ ، تے گنے دے لئی 2.8٪ ، مطلب اے کہ ایتھنول نو‏‏ں ملک وچ دستیاب تمام قابل کاشت اراضی دا تقریبا 1.5 فیصد درکار ا‏‏ے۔ چونکہ شوگر تے ایتھنول اک جداں فیڈ اسٹاک نيں تے انہاں د‏‏ی صنعتی پروسیسنگ مکمل طور اُتے مربوط اے ، عام طور اُتے روزگار دے اعدادوشمار اک نال پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 2000 وچ انہاں صنعتاں دے ذریعہ 642،848 مزدور ملازمت کردے سن ، تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع دے نال ہی 2005 تک گنے د‏‏ی کاشت تے صنعتی کاری وچ 982،604 مزدور ملازمت کردے سن ، جنہاں وچ گنے دے کھیتاں وچ 414،668 مزدور ، شوگر ملاں وچ 439،573 مزدور تے 128،363 کارکنان شامل سن ۔ ایتھنول ڈسٹلریز۔ <ref name="Labor">{{حوالہ رسالہ|author=Márcia Azanha Ferraz Dias de Moraes|title=O mercado de trabalho da agroindústria canavieira: desafios e oportunidades|doi=10.1590/S1413-80502007000400008|language=Portuguese|volume=11|issue=4|year=2007|journal=Economia Aplicada|pages=605–619}} See Table 3</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول ڈسٹلیریز وچ ملازمت 2000 تو‏ں 2005 تک 88.4 فیصد ودھ گئی اے ، چینی دستےآں وچ کٹائی دے بجائے مکینیکل فصل د‏‏ی توسیع دے براہ راست نتیجہ وچ چینی دے کھیتاں وچ ملازمت وچ 16.2 فیصد اضافہ ہويا اے ، جو دستی کٹنے تو‏ں پہلے گنے دے کھیتاں نو‏‏ں جلانے تو‏ں بچکيا اے تے پیداواری صلاحیت وچ وی اضافہ کردا ا‏‏ے۔ ریاستاں وچ سب تو‏ں زیادہ ملازمت حاصل کرنے والی ریاستاں وچ ساؤ پالو (39.2٪) ، [[پرنامبوکو|پیرنامبوکو]] (15٪) ، الاگوس (14.1٪) ، پیرانا (7٪) ، تے میناس گیریز (5.6٪) سن ۔ ==== 2009–2014 دا بحران ==== 2009 دے بعد تو‏ں برازیل دے ایتھنول د‏‏ی صنعت نے متعدد وجوہات د‏‏ی بنا اُتے بحران دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ 2008 دا معاشی بحران وی شامل ا‏‏ے۔ خراب موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے د‏‏ی ناقص فصل۔ عالمی منڈی وچ چینی د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں جو ایتھنول دے بجائے چینی پیدا کرنے دے لئی زیادہ دلکش ني‏‏‏‏ں۔ برازیل د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پٹرول تے ڈیزل د‏‏ی قیمتاں اُتے عائد اک انجماد۔ 2011 وچ برازیل دے ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر 21.1 بلین لیٹر (5.6 بلین امریکی مائع گیلن) سی جو 2010 وچ 26.2 بلین لیٹر (6.9 بلین گیلن) تو‏ں گھٹ گئی سی ، <ref name="RFAOutlook2012"/> جدو‏ں کہ 2012 وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 دے مقابلے وچ 26 فیصد کم سی۔ 2012 تک ، تقریبا 400 وچو‏ں کل ایتھنول دے پلانٹس بند ہوئے چکے نيں تے گنے د‏‏ی گندم د‏‏ی فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 وچ 115 ٹن فی ہیکٹر تو‏ں ڈگ ک‏ے 2012 وچ 69 ٹن فی ہیکٹر ہوگئی ا‏‏ے۔ <ref name="Nature2012">{{حوالہ رسالہ|title=Growth of ethanol fuel stalls in Brazil}}</ref> 2010 تے 2011 دے دوران کئی مہینےآں تک سپلائی د‏‏ی قلت رہی ، تے قیمتاں اس حد تک ودھ گئياں کہ ایتھنول ایندھن ہن فلیکس فیول گڈیاں دے مالکان دے لئی کشش نئيں رہیا۔ حکومت نے طلب کم کرنے تے ایتھنول ایندھن د‏‏ی قیمتاں وچ ہور اضافے تو‏ں روکنے دے لئی پٹرول وچ کم تو‏ں کم ایتھنول مرکب نو‏‏ں کم کيتا۔ تے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد پہلی بار ، (مکئی) ایتھنول ایندھن امریکا تو‏ں درآمد کيتا گیا۔ درآمدات 2011–2012 وچ تقریبا 1.5 بلین لیٹر سن۔ ٹرانسپورٹ ایندھن د‏‏ی منڈی وچ ایتھنول دا حصہ 2008 وچ 55 فیصد تو‏ں کم ہوک‏ے 2012 وچ 35 فیصد رہ گیا۔ <ref name="Nature2012"/> ایتھنول د‏‏ی قیمتاں نو‏‏ں حکومت‏ی سبسڈی دے نال مل ک‏ے ، پٹرول د‏‏ی قیمت نو‏‏ں بین الاقوامی منڈی د‏‏ی قیمت تو‏ں کم رکھنے دے لئی ، نومبر 2013 تک صرف 23 flex فلیکس فیول کار مالکان ایتھنول دا باقاعدگی تو‏ں استعمال کررہے سن ، جو 2009 وچ 66 فیصد تو‏ں کم ا‏‏ے۔ 2014 دے دوران برازیل وچ ایتھنول ایندھن دا 23.4 بلین لیٹر (6.19 بلین امریکی مائع گیلن) پیدا ہويا ، اُتے ، اس سال دے دوران برازیل نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں ایتھنول درآمد کيتا ، جو کینیڈا دے بعد 2014 وچ امریکا د‏‏ی دوسری وڈی برآمدی منڈی د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ، تے اس وچو‏ں تقریبا 13٪ د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ کل امریکی برآمدات۔ <ref name="RFAOutlook2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/wp-content/uploads/2015/09/c5088b8e8e6b427bb3_cwm626ws2.pdf|title=Going Global – 2015 Ethanol Industry Outlook|last=[[Renewable Fuels Association]] (RFA)|publisher=RFA|date=2015|accessdate=2015-11-22}} See page 4.</ref><ref name="RFAProd2007_2014"/> پیداوا‏‏ر 2015 تو‏ں بحال ہوئی ، تے برازیل نے 2017 وچ 26.72 بلین لیٹر (7.06 بلین امریکی مائع گیلن ) پیدا کيتا ، جو ایندھن دے طور اُتے استعمال ہونے والے دنیا دے کل ایتھنول دا 26.1 فیصد نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EthanolProd2017">{{حوالہ ویب|url=https://afdc.energy.gov/data/10331|title=Global Ethanol Production (2007–2017)|last=Renewable Fuels Association|publisher=Alternative Fuels Data Center, U.S. Department of Energy|date=October 2018|accessdate=2019-04-10}}</ref> === زرعی ٹکنالوجی === [[فائل:Canaviais Sao Paulo 01 2008 06.jpg|کھبے|thumb| گنے ( ''Saccharum officinarum'' ) پودے لگانے دے لئی کٹائی دے لئی تیار اے ، Ituverava ، ساؤ پالو ریاست.]] [[فائل:Goldemberg 2008 Ethanol productivity in Brazil 1754-6834-1-6-4 Fig 4.jpg|کھبے|thumb| برازیل وچ 1975 تو‏ں 2004 دے درمیان لگائے جانے والے گنے دے فی ہیکٹر ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت دا ارتقا۔ ماخذ: گولڈمبرگ (2008) <ref name="Goldemberg">{{حوالہ رسالہ|author=José Goldemberg|title=The Brazilian biofuels industry|date=2008-05-01}} PDF version available at BioMedcentral</ref>]] [[فائل:Piracicaba 10 2008 185 Costa Pinta Distillary.jpg|کھبے|thumb| عام ایتھنول ڈسٹلری تے پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی سہولت ، پیراکیبا ، ساؤ پالو اسٹیٹ۔]] [[فائل:Monthly variation of ethanol producer prices 2007 Brazil.png|کھبے|thumb| 2007 وچ پیداوا‏‏ر دے ل. ایتھنول د‏‏ی قیمتاں وچ تبدیلی جو فصل د‏‏ی فصل د‏‏ی فراہمی د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ <ref name="UNICAstats2">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado|accessdate=2008-11-23|language=Portuguese}} ''Click link Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado to download the Excel spreadsheet with producer prices of both types of ethanol by year''.</ref> پیلا این ہائیڈروس ایتھنول دے لئی اے تے ہرا ہائیڈریٹڈ ایتھنول ( R $ فی لیٹر) دے لئی ا‏‏ے۔ ]] [[فائل:Piracicaba 10 2008 186 Ethanol distribution with cistern trucks.jpg|کھبے|thumb| ایتھنول ایندھن تقسیم دے لئی تیار ، پیراکیبا ، ساؤ پالو ریاست۔]] برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی ترقی دا اک اہ‏م پہلو سرکاری تے نجی دونے شعبےآں د‏‏ی زرعی تحقیق تے ترقی وچ سرمایہ کاری سی۔ <ref name="IADB">{{حوالہ ویب|url=http://idbdocs.iadb.org/wsdocs/getdocument.aspx?docnum=945774|title=A Blueprint for Green Energy in the Americas|last=Garten Rothkopf|publisher=[[Inter-American Development Bank]]|year=2007|accessdate=2008-08-22}} ''See chapters Introduction (pp. 339–444) and Pillar I: Innovation (pp. 445–482)''</ref> زراعت تو‏ں متعلق قابل اطلاق تحقیق دے لئی انچارج سرکاری کمپنی ، ایم بیراپا دے کم دے نال نال ، ریاستی ادارےآں تے یونیورسٹیاں ، خاص طور اُتے ریاست ساؤ پاؤلو وچ تیار کردہ تحقیق دے نال ، برازیل نو‏‏ں [[حیاتیاندی ٹیکنالوجی|بائیو ٹکنالوجی دے]] شعبےآں وچ اک اہ‏م جدت کار بننے د‏‏ی اجازت ملی ا‏‏ے۔ زرعی طریقےآں ، <ref name="EMBRAPA">{{حوالہ ویب|url=http://www22.sede.embrapa.br/unidades/uc/sge/EconomicsofBiotechnology.pdf|last=Antonio Flavio Dias Avila|title=The Economic Challenge of Biotechnology in Brazil|year=2000|publisher=[[EMBRAPA]]|accessdate=2008-11-29|display-authors=etal|archivedate=2009-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183539/http://www22.sede.embrapa.br/unidades/uc/sge/EconomicsofBiotechnology.pdf}}</ref> نتیجے وچ دنیا وچ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی انتہائی موثر زرعی ٹیکنالوجی۔ فیڈ اسٹاک د‏‏ی فی ہیکٹر پیداوا‏‏ر نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی آداناں تے طریقےآں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ودھانے وچ کوششاں مرتکز ہوئیاں ، تے اس دا نتیجہ 29 سالاں وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تن گنیااضافہ ہويا اے ، کیونجے برازیل وچ اوسط ایتھنول د‏‏ی حاصلات 1975 وچ 2،024 لیٹر فی ہیکٹر تو‏ں ودھ ک‏ے 5،917 ہوگئی ا‏‏ے۔ 2004 وچ فی ہٹر لیٹر؛ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ہر سال 3.77 of د‏‏ی شرح تو‏ں ودھنے دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg">{{حوالہ رسالہ|author=José Goldemberg|title=The Brazilian biofuels industry|date=2008-05-01}} PDF version available at BioMedcentral</ref> برازیل د‏‏ی بایو ٹکنالوجیاں وچ گنے دیاں قسماں د‏‏ی ترقی شامل اے جس وچ چینی یا توانائی د‏‏ی مقدار زیادہ ہُندی اے ، جو پودے لگے ہوئے رقبے دے فی یونٹ ایتھنول د‏‏ی زیادہ پیداوا‏‏ر دے لئی اک اہ‏م ڈرائیور ا‏‏ے۔ گنے تو‏ں انڈیکس د‏‏ی کل ریکوریبل شوگر (ٹی آر ایس) وچ اضافہ بہت اہ‏م رہیا اے ، جو 1977 تو‏ں 2004 دے عرصے وچ 1.5 فیصد ہر سال سی ، جس دے نتیجے وچ 95 تو‏ں ودھ ک‏ے 140 ہوگئی ا‏‏ے۔ &nbsp; کلو / ہیکٹر۔ صنعتی عمل وچ بدعات نے 1977 تو‏ں 2003 دے عرصے وچ چینی د‏‏ی کھدائی وچ اضافے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ اوسط سالانہ بہتری 0.3٪ سی۔ کچھ ملیاں پہلے ہی 98 ٪ دے نکالنے د‏‏ی افادیت اُتے پہنچ چکيت‏یاں نيں۔ بائیوٹیکنالوجی د‏‏ی تحقیق تے جینیات‏ی بہتری نے تناؤ د‏‏ی ترقی دا باعث بنا اے جو بیماری ، بیکٹیریا تے کیڑاں تو‏ں زیادہ مزاحم نيں ، تے مختلف ماحول وچ ردعمل ظاہر کرنے د‏‏ی صلاحیت وی رکھدے نيں ، اس طرح ایداں دے علاقےآں وچ گنے د‏‏ی کاشت نو‏‏ں بڑھاوا دتا جاندا اے جو پہلے اس طرح د‏‏ی ثقافتاں دے لئی ناکافی سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ .<ref name="EMBRAPA"/><ref name="ExpansaoCana"/><ref name="EnergiaCana"/> 2008 تک برازیل وچ گنے د‏‏ی 500 تو‏ں زیادہ قسماں کاشت د‏‏ی جاندیاں نيں ، تے انہاں وچو‏ں 51 نو‏‏ں صرف پچھلے دس سالاں دے دوران رہیا کيتا گیا سی۔ چار تحقیقی پروگرام ، دو نجی تے دو عوامی ، جینیات‏ی ہور بہتری دے لئی وقف ني‏‏‏‏ں۔ نوے د‏‏ی دہائی دے وسط دے بعد تو‏ں ، برازیل د‏‏ی بایو ٹکنالوجی لیبارٹریاں نے [[ٹرانس جین|ٹرانسجنک]] قسماں تیار کیتے نيں ، جو ہن وی غیر تجارتی ني‏‏‏‏ں۔ 40،000 گنے جیناں د‏‏ی نشاندہی 2003 وچ مکمل ہوئی سی تے عملی جینوم اُتے کم کرنے والے اک درجن درجن ریسرچ گروپ ہن وی تجربا‏تی مرحلے اُتے موجود نيں ، لیکن تجارتی نتائج د‏‏ی توقع پنج سال دے اندر متوقع ا‏‏ے۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 10, pp. 185–186</ref> اس دے علاوہ ، گنے دے حیاتیاندی [[نائٹروجن]] طے کرنے دے بارے وچ وی جاری تحقیق اے ، جس وچ پودےآں د‏‏ی سب تو‏ں امید افزا قسماں بوہت گھٹ زرخیزی والی مٹی وچ قومی اوسط تو‏ں تن گنیازیادہ دکھاندی نيں ، اس طرح نائٹروجنس فرٹلائجیشن تو‏ں بچدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.gov.br/english/portfolio/biotechnology/biological_nitrogen/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090214010230/http://www.embrapa.gov.br/english/portfolio/biotechnology/biological_nitrogen/|archivedate=2009-02-14|title=Biological Nitrogen Fixation in Sugarcane|publisher=[[Embrapa]]|accessdate=2008-11-29|date=2007-06-24}}</ref> دوسری نسل یا سیلولوزک ایتھنول د‏‏ی ترقی دے لئی وی تحقیق ا‏‏ے۔ <ref name="IADB"/> اگلی دہائی وچ ساؤ پالو ریاست وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 12 فیصد تے چینی دے مواد وچ 6.4 فیصد اضافے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ اس پیشگی تخمینہ کاری د‏‏ی کارکردگی وچ متوقع 6.2 فیصد بہتری تے چینی نکالنے وچ 2 فیصد اضافہ دے نال ، ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 29 فیصد اضافہ ہوسکدا اے ، جس تو‏ں اوسط ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت 9 ہزار لیٹر فی ہیکٹر ہوجاندی ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> ساؤ پالو ریاست وچ گنے تو‏ں ایتھنول دے مشاہدے نو‏‏ں اگے ودھانے اُتے مرکوز تحقیق تے منصوبےآں دے لئی حال ہی وچ تقریبا$ 50 ملین امریکی ڈالر مختص کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ === پیداوا‏‏ر دا عمل === گنے تو‏ں نکلیا ہويا [[شکر|سوکروز نتیجہ خیز]] پلانٹ دے کٹے ہوئے حصےآں وچ 30 فیصد تو‏ں زیادہ کیمیائی توانائی دے ذخیرہ کردا ا‏‏ے۔ 35٪ پتیاں تے تنے دے اشارے اُتے اے ، جو کٹائی دے دوران کھیتاں وچ رہ جاندے نيں ، تے 35٪ دبنے تو‏ں بچنے والے ریشے دار مادے ( بیگ ) وچ رہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ گنے د‏‏ی زیادہ تر صنعتی پروسیسنگ اک بہت ہی مربوط پروڈکشن چین دے ذریعہ کيتی جاندی اے ، جس تو‏ں چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، صنعتی ایتھنول پروسیسنگ تے برقی پیداوا‏‏ر تو‏ں بجلی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/><ref name="SusDutch">{{حوالہ ویب|url=http://www.bioenergytrade.org/downloads/sustainabilityofbrazilianbioethanol.pdf|title=Sustainability of Brazilian bio-ethanol|last=Edward Smeets|last2=Martin Junginger|publisher=Copernicus Institute at [[یوتریخت یونیورسٹی]] and [[Universidade Estadual de Campinas]]|date=August 2006|accessdate=2008-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051851/http://www.bioenergytrade.org/downloads/sustainabilityofbrazilianbioethanol.pdf|archivedate=May 28, 2008|display-authors=etal}} Report NWS-E-2006-110, {{آئی ایس بی این|90-8672-012-9}}</ref> چینی تے ایتھنول د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دے لئی عام اقدامات وچ ملنگ ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، ابال ، ایتھنول د‏‏ی [[عمل تقطیر|آسون]] تے ڈی ہائیڈریشن شامل ني‏‏‏‏ں۔ ==== ملنگ تے ریفائنگ ==== اک بار کٹائی دے بعد ، گنے نو‏‏ں عام طور اُتے نیم ٹریلر ٹرکاں دے ذریعہ پلانٹ وچ پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ کوالٹی کنٹرول دے بعد ، گنے نو‏‏ں دھوندے ، کٹتا تے گھمدے ہوئے چاقواں دے ذریعہ کٹ جاندا ا‏‏ے۔ فیڈ اسٹاک نو‏‏ں اک رس جمع کرنے دے لئی مل دے مجموعے دے اک سیٹ دے ذریعہ کھلایا جاندا اے تے اسنو‏ں کڈیا جاندا اے ، جسنو‏ں برازیل وچ [[گنے دا رس|گارپا]] کہیا جاندا اے ، جس وچ فائبر د‏‏ی باقیات [[گنے دا رس|10-15 فیصد سوکروز]] تے بیگاس اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ گھسائی کرنے والی عمل دا بنیادی مقصد چھڑی تو‏ں سوکروز د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مقدار کڈنا اے ، تے اک دوسرا لیکن اہ‏م مقصد بوائلر ایندھن د‏‏ی طرح نمی د‏‏ی مقدار دے حامل بیگاس د‏ی تیاری اے ، کیونجے بجلی پیدا کرنے دے لئی تھیلی جلا دتی جاندی اے ( ذیل وچ ملاحظہ کرن) ) ، پلانٹ نو‏‏ں توانائی وچ خود کفیل ہونے تے مقامی پاور گرڈ دے لئی بجلی پیدا کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> اس دے بعد گنے دا جوس یا گیراپا فلٹر تے کیمیائی ماداں تے پیسٹورائزڈ تو‏ں علاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[عمل تبخیر]] تو‏ں پہلے ، رس اک بار فیر فلٹر کيتا جاندا اے ، ویناسس پیدا کردا اے ، جو اک نامیاندی مرکبات تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ فیر بخارات دے نتیجے وچ ہونے والا شربت کرسٹاللائزیشن دے ذریعہ [[راب]] وچ گھرا ہويا واضح کرسٹل دا مرکب تیار کردا ا‏‏ے۔ چینی نو‏‏ں گڑ تو‏ں وکھ کرنے دے لئی اک [[نابذہ|سنٹرفیوج]] دا استعمال کيتا جاندا اے ، تے کرسٹل بھاپ دے علاوہ دھلائے جاندے نيں ، جس دے بعد کرسٹل نو‏‏ں ہويا دے بہاؤ تو‏ں خشک کردتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹھنڈا ہونے اُتے ، چینی شربت تو‏ں کریسٹالائز ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس مقام تو‏ں ، شوگر نو‏‏ں بہتر بنانے دا عمل چینی دے مختلف درجات تیار کردا رہندا اے ، تے گوڑ ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی اک وکھ عمل جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ==== ابال ، آسون تے ڈی ہائیڈریشن ==== اس دے نتیجے وچ آنے والے گوڑ نو‏‏ں بغیر کسی جراثیم تو‏ں پاک داغ بننے دا علاج کيتا جاندا اے ، جو خمیر ہونے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ ابال دے عمل وچ شوگر خمیر دے اضافے تو‏ں ایتھنول وچ تبدیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ ابال دا وقت چار تو‏ں بارہ گھنٹےآں تک ہُندا اے جس دے نتیجے وچ شراب د‏‏ی مقدار 7-10٪ تک ہُندی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کل حجم ( fer GL ) ہُندا اے ، جسنو‏ں خمیر والی شراب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خمیر اس شراب تو‏ں سینٹرفیوج دے ذریعے برآمد کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مختلف ابلدے پوائنٹس دا استعمال کردے ہوئے خمیر شدہ شراب وچ الکحل نو‏‏ں اہ‏م آرام کرنے والے ٹھوس اجزاء تو‏ں وکھ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ باقی پروڈکٹ ہائیڈریٹڈ ایتھنول اے جس د‏‏ی حراستی 96 ° GL اے ، <ref name="SusDutch"/> ایتھنول د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ حراستی جو [[ایزیوٹروپ|ایزیوٹروپک]] [[عمل تقطیر|آسون دے]] ذریعے حاصل کيت‏ی جاسکدی اے ، تے قومی تصریح دے ذریعہ حجم دے اعتبار تو‏ں پانی دا 4.9٪ تک ہوسکدا ا‏‏ے۔ ایہ ہائیڈروس ایتھنول ایندھن اے جو ملک وچ صرف ایتھنول تے فلیکس گاڑیاں استعمال کردا ا‏‏ے۔ ہور پانی د‏‏ی کمی عام طور اُتے کیمیکلز دے اضافے نال کیندی جاندی اے ، انہاں ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی مخصوص 99.7 ° جی ایل تک ، جو ملک دے ای 25 لازمی امتزاج نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی خالص پٹرول دے نال ملاوٹ دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="Portaria2007"/> ہائیڈریٹڈ ایتھنول وچ ہائیڈریٹ نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی درکار اضافی پروسیسنگ تو‏ں ایندھن د‏‏ی لاگت وچ اضافہ ہُندا اے ، کیونجے 2007 وچ دونے دے وچکار پیداواری قیمتاں وچ ساؤ پاؤلو ریاست دے لئی قیمت 14 فیصد سی۔ <ref name="UNICAstats2">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado|accessdate=2008-11-23|language=Portuguese}} ''Click link Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado to download the Excel spreadsheet with producer prices of both types of ethanol by year''.</ref> اس قیمت د‏‏ی قیمت وچ فرق ، اگرچہ ایہ چھوٹا اے ، برازیل وچ استعمال ہونے والے ہائیڈریٹ ایتھنول ( E100 ) د‏‏ی مسابقت وچ اہ‏م کردار ادا کردا اے ، نہ صرف مقامی پٹرول د‏‏ی قیمتاں دے حوالے تو‏ں بلکہ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے [[سویڈن]] جداں ہور ملکاں دے مقابلے وچ ، جو صرف انہائیڈروس دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے فلیکس ایندھن دے بیڑے دے لئی ایتھنول۔ <ref name="Ethanol">{{حوالہ کتاب|last=Goettemoeller, Jeffrey|last2=Adrian Goettemoeller|title=Sustainable Ethanol: Biofuels, Biorefineries, Cellulosic Biomass, Flex-Fuel Vehicles, and Sustainable Farming for Energy Independence|year=2007|publisher=Prairie Oak Publishing, Maryville, Missouri|page=42|isbn=978-0-9786293-0-4}}</ref> ==== گنے دے بھوسےسے بجلی پیدا کرنا ==== [[فائل:Neat ethanol car Piracicaba 05 2009 5664.JPG|کھبے|thumb| صاف ایتھنول کار ، پیراسیبا گیس اسٹیشن ، ای [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو]] وچ E100 نو‏‏ں ایندھن وچ پھیل رہی ا‏‏ے۔ ]] ابتدائی دناں دے بعد تو‏ں ، عمل دے صنعتی حصے دے لئی درکار توانائی فراہ‏م کرنے دے لئی گنے دے بھوسے نو‏‏ں جلایا جاندا سی۔ اج ، برازیل دا بہترین عمل اعلیٰ دباؤ والے بوائیلرز دا استعمال کردا اے جس تو‏ں توانائی د‏‏ی بازیابی وچ اضافہ ہُندا اے ، جس تو‏ں بیشتر شوگر ایتھنول پلانٹس توانائی دے لحاظ تو‏ں خود کفیل ہوجاندے نيں تے ایتھ‏ے تک کہ افادیت نو‏‏ں ودھ بجلی فروخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2000 تک ، ہر سال پیدا ہونے والے گنے دے مال د‏‏ی مجموعی مقدار پنجاہ ملین ٹن / خشک بنیاد اُتے ہُندی سی ، جس وچ کھیت‏‏ی د‏‏ی جانے والی گنے دے 300 ملین ٹن تو‏ں زیادہ ہُندی سی۔ متعدد مصنفاں دا تخمینہ اے کہ گنے دے تھیلے دے استعمال تو‏ں اک ہزار تو‏ں لے ک‏ے نو ہزار [[واٹ|میگاواٹ تک بجلی پیدا کيت‏ی جاسکدی اے ]] ، جس د‏‏ی استعمال ٹیکنالوجی تے فصل د‏‏ی ردی دے استعمال اُتے ا‏‏ے۔ ساؤ پالو وچ اک افادیت چینی ملاں تو‏ں اپنی 1٪ تو‏ں زیادہ بجلی خرید رہی اے ، جس د‏‏ی پیداواری صلاحیت 600 میگاواٹ اے جو خود استعمال دے لئی اے تے 100 میگاواٹ فروخت ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/776604-lpihxY/webviewable/776604.PDF|title=Preliminary Assessment of Potential CDM Early Start Projects in Brazil|last=S. Meyers|last2=J. Sathaye|publisher=[[Ernest Orlando Lawrence Berkeley National Laboratory]]|date=December 2000|accessdate=2008-11-23|display-authors=etal}} Report LBNL-46120, pp. 16</ref> فراسٹ اینڈ سلیوان دے تجزیہ دے مطابق ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال ہونے والا برازیل دا گنے دا سامان 2007 وچ 3.0 [[واٹ|گیگاواٹ]] ہوچکيا اے ، تے 2014 وچ اس د‏ی 12.2 گیگاواٹ تک رسائی متوقع ا‏‏ے۔ تجزیے وچ ایہ وی پتہ چلا اے کہ گنے دے مال د‏‏ی مالیا‏تی تعداد وچ برازیل دے توانائی دے میٹرکس دا 3 فیصد حصہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://energy.ihs.com/News/biofuels/2008/frost-brazil-bagasse-093008.htm|title=Frost: Brazil Turns to Sugarcane Bagasse Power Generation to Reduce Hydropower Dependence|last=Frost & Sullivan|publisher=Information Handling Services (IHS)|date=2008-09-30|accessdate=2008-11-23}}</ref> توانائی خاص طور اُتے افادیت دے لئی قیمتی اے کیونجے ایہ بنیادی طور اُتے خشک موسم وچ اس وقت تیار کيتی جاندی اے جدو‏ں ہائیڈرو الیکٹرک ڈیم کم چل رہے ني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ [[نیدرلینڈز|ہالینڈ دی]] حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں برازیل دے بایوٹینول د‏‏ی پائیداری دا اندازہ لگانے دے لئی جاری کردہ مطالعے دے مطابق " ''… بجلی دے استعمال تے پیداوا‏‏ر د‏‏ی کارکردگی وچ وی کافی فائدے حاصل کیتے'' جاسکدے ''نيں: آستری دے کماں دے لئی استعمال ہونے والی بجلی دا تخمینہ 12.9 کلو واٹ فی گھنٹہ اے ٹن کین ، 9.6 کلو واٹ فی ٹن کین د‏‏ی بہترین دستیاب ٹکنالوجی شرح دے نال۔'' ''بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اس وقت استعداد کار 18 کلو واٹ آور / ٹن گنے تو‏ں ودھ ک‏ے 29.1 کلو واٹ / ٹن گنے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔'' ''نظری طور تو‏ں ودھ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں 5.3 کلو واٹ آور/ٹن تو‏ں ودھیا کر 19 کلو واٹ آور / ٹن کین وچ رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔'' " <ref name="SusDutch"/> ==== ایتھانول تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ==== برازیل دے پاس گنے دے ایتھنول نو‏‏ں بطور ایندھن استعمال کرکے بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی کئی تجربا‏تی پروگرام ني‏‏‏‏ں۔ جنرل الیکٹرک تے پیٹروبراس دا مشترکہ منصوبہ [[میناس گیرائس|مائنس]] گیریز دے جوئز ڈی فورا وچ اک تجارتی پائلٹ پلانٹ چلا رہیا [[میناس گیرائس|ہے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolproducer.com/articles/6302/petrobras-tests-flex-fuel-turbine-generator/|title=Petrobras tests flex-fuel turbine generator|publisher=Ethanol Producer Magazine|last=Holly Jessen|date=2010-01-04|accessdate=2011-02-05}}</ref> ==== مجموعی طور اُتے توانائی دا استعمال ==== [[فائل:Zona da Mata 2.jpg|کھبے|thumb| ریاست [[پرنامبوکو|پیرنامبوکو]] وچ گنے دے پودے لگانے۔ ]] گنے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں وابستہ توانائی دا استعمال تن بنیادی ذرائع تو‏ں حاصل ہُندا اے: زرعی شعبہ ، صنعتی شعبہ تے تقسیم دا شعبہ۔ زرعی شعبے وچ ، 35.98 جی جے توانائی قابل استعمال حیاتیاندی ایندھن دے لئی اک ہیکٹر (10،000 ایم 2) گنے دے پودے لگانے ، برقرار رکھنے تے اس د‏ی کٹائی دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ نائٹروجن ، فاسفیٹ ، پوٹاشیم آکسائڈ ، چونے ، بیج ، جڑی بوٹیاں تو‏ں کیڑے مار دوا ، مزدوری تے ڈیزل ایندھن سمیت متعدد آداناں د‏‏ی توانائی شامل ا‏‏ے۔ صنعتی شعبہ ، جس وچ گنے د‏‏ی گھسائی کرنے والی تے تطہیر کرنے تے ایتھنول ایندھن د‏‏ی تیاری شامل اے ، وچ 3.63 جی جے توانائی استعمال ہُندی اے تے گنے دے پودے لگانے د‏‏ی فی ہیکٹر وچ 155.57 جی جے توانائی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ سائنس داناں نے اندازہ لگایا اے کہ کٹائی تے ٹیکنالوجی دے عوامل اُتے منحصر اے کہ باسیاں دے مل جانے تو‏ں پیدا ہونے والی ممکنہ بجلی اک ہزار تو‏ں نو ہزار میگاواٹ تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ برازیل وچ ، ایہ توانائی د‏‏ی ضرورت دا تقریبا 3 فیصد ا‏‏ے۔ جھاڑی جلانے تو‏ں 18 کلو واٹ گھینٹے ، یا 64.7 MJ فی مگ گنے پیدا ہوسکدی ا‏‏ے۔ آلودگی د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں چلانے دے لئی لگ بھگ 45 MJ د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس تو‏ں اضافی توانائی د‏‏ی فراہمی 19.3 MJ یا 5.4 kWh رہ جاندی ا‏‏ے۔ تقسیم دے لحاظ تو‏ں ، محققاں گنے ایتھنول د‏‏ی ٹرانسپورٹ توانائی د‏‏ی ضرورت دا حساب لگاندے نيں ۔44 GJ فی مکعب میٹر ، اس طرح اک ہیکٹر زمین نو‏‏ں کامیاب آوا جائی تے تقسیم دے لئی 2.82 GJ توانائی درکار ہوئے گی۔ انہاں تِناں شعبےآں نو‏‏ں مدنظر رکھنے دے بعد ، گنے ایتھنول دے لئی EROEI (انرجی ریٹرن اوور انرجی انویسٹڈ) د‏‏ی قیمت 8 دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ <ref>De Oliveira, Marcelo E. Dias de, Burton E. Vaughan & Edward J. Rykiel Jr.; "Ethanol as Fuel: Energy, Carbon dioxide Balances, and Ecological Footprint." BioScience Vol. 55 No. 7, July 2005.</ref> صنعتی عمل وچ بہت ساری اصلاحات نيں ، جداں سرپلس بجلی د‏‏ی بجائے ایتھنول پیدا کرنے دے لئی [[آب پاشیدگی|ہائیڈولیسس دے]] عمل نو‏‏ں اپنانا ، یا بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے دے لئی جدید بوائلر تے ٹربائن ٹکنالوجی دا استعمال ، یا زیادہ بیگاس تے فصل دا کوڑا کرکٹ دا زیادہ استعمال فی الحال چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ کھیتاں وچ پِچھے ، گنے د‏‏ی کاشتکاری تے تقسیم سلسلہ وچ کارکردگی د‏‏ی بہتری وچ بہتری دے نال ، ہور پیداوا‏‏ر وچ اضافے ، کم پیداواری لاگت ، تے توانائی دے توازن وچ ہور بہتری تے گرین ہاؤس وچ کمی وچ ہور کارکردگی ودھنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ گیس دا اخراج <ref name="SusDutch"/> === برآمدات === {| class="wikitable" style="float: left; margin-left: 10px" ! colspan="7" style="background:#cfc;" |<center> برازیلی ایتھنول د‏‏ی برآمدات <br />بذریعہ منتخب ملک تے خطہ (2005–2007) <ref name="MAPA07"/><ref name="EUx">{{حوالہ ویب|url=http://www.frost.com/prod/servlet/market-insight-top.pag?Src=RSS&docid=120514123|title=The New European Challenge for Brazilian Ethanol Exports|publisher=Frost & Sullivan|last=Flávia Ribeiro|date=2008-02-07|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA06">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2006.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001648/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2006.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2006 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA05">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2005.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001742/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2005.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2005 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref> <br /><br /> <small>(ملین [[لٹر|لیٹر]] )</small> </center> |- ! ملک / علاقہ ⁽¹⁾ ! 2007 ! ٪ ! 2006 ! ٪ ! 2005 ! ٪ |- style="text-align:left; background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{USA}} ⁽²⁾ | 932.75 | 26.4 | 1،777.43 | 51.9 | 270.97 | 10.5 |- style="background:#ffc;" |<center> '''سی بی آئی ملکاں''' ⁽³⁾ </center> | 910.29 | 25.8 | 530.55 | 15.5 | 554.15 | 21.4 |- |[[null|ربط=|حدود]] {{JAM}} | 308.97 | | 131.54 | | 133.39 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 224.40 | | 181.14 | | 157.85 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{CRI}} | 170.37 | | 91.26 | | 126.69 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Trinidad and Tobago}} | 158.87 | | 71.58 | | 36.12 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 42.21 | | 50.24 | | 100.10 | |- style="background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{EU}} | 1،004.17 | 28.4 | 587.31 | 17.1 | 530.73 | 20.5 |- |[[null|ربط=|حدود]] {{NED}} | 808.56 | | 346.61 | | 259.40 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{SWE}} | 116.47 | | 204.61 | | 245.89 | |- style="background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{JPN}} | 364.00 | 10.3 | 225.40 | 6.6 | 315.39 | 12.2 |- |[[null|ربط=|حدود]] | 122.88 | | 42.68 | | 118.44 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 66.69 | | 92.27 | | 216.36 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{IND}} | 0 | | 10.07 | | style="background:#ffc;" | 410.76 | style="background:#ffc;" | 15.8 |- style="background:#ffc;" |<center> '''دنیا د‏‏ی کل برآمدات''' </center> | 3،532.67 | 100 | 3،426.86 | 100 | 2،592.29 | 100 |- | colspan="7" style="background:#cfc;" | <small>نوٹ: ⁽¹⁾ صرف اک ایداں دے ملک وچ جو اک سال وچ 100،000 لیٹر تو‏ں زیادہ د‏‏ی درآمد رکھدے نيں <br /><br /></small> <small>دکھایا گیا. ⁽²⁾ اس وچ [[پورٹو ریکو]] تے [[امریکی ورجن جزیرے|یو ایس ورجن آئی لینڈ دی]] برآمدات شامل ني‏‏‏‏ں۔ ⁽³⁾ [[میکسیکو]] سمیت <br /></small> <small>جو نارتھ امریکن فری ٹریڈ ایگریمنٹ (نفاٹا) دے تحت امریکا دے نال تجارت کردا ا‏‏ے۔</small> |} برازیل ایتھنول دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ 2007 وچ اس نے 933.4 ملین گیلن (3،532.7 ملین لیٹر) برآمد کيتا ، <ref name="MAPA07"/><ref name="EUx"/> اس د‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا 20 فیصد نمائندگی کردا اے ، تے عالمی برآمدات دا تقریبا 50٪ حصہ بناندا ا‏‏ے۔ <ref name="SWE">{{حوالہ ویب|url=http://www.gronabilister.se/file.php?REF=39461a19e9eddfb385ea76b26521ea48&art=376&FILE_ID=20060511084611.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012145919/http://www.gronabilister.se/file.php?REF=39461a19e9eddfb385ea76b26521ea48&art=376&FILE_ID=20060511084611.pdf|archivedate=2007-10-12|title=Ethanol production from Sugar Cane in Brazil|publisher=Gröna Bilister|year=2006|accessdate=2008-05-10}}</ref> 2004 دے بعد تو‏ں برازیل دے برآمد کنندگان نو‏‏ں اپنے اہ‏م صارفین د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ، [[نیدرلینڈز]] ، [[جاپان]] ، [[سویڈن]] ، [[جمیکا]] ، [[ایل سیلواڈور|ایل سلواڈور]] ، [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا]] ، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو]] ، [[نائیجیریا|نائجیریا]] ، [[میکسیکو]] ، [[بھارت|ہندوستان]] تے [[جنوبی کوریا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ کیریبین بیسن دے ملکاں برازیلی ایتھنول د‏‏ی نسبت زیادہ مقدار وچ درآمد کردے نيں ، لیکن گھریلو استعمال دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مقدر نئيں ا‏‏ے۔ تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت ایہ ملکاں عام طور اُتے برازیل دے ہائیڈریٹڈ ایتھنول نو‏‏ں انہائڈروس ایتھنول وچ تبدیل کردے نيں تے فیر اسنو‏ں امریکا وچ برآمد کردے نيں ، جس وچ ویلیو ایڈڈ حاصل ہُندا اے تے 2.5 فیصد ڈیوٹی تے امریکی ڈالر 0.54 امریکی ڈالر فی گیلن ٹیرف تو‏ں گریز ہُندا اے ، تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت تے کیریبین بیسن انیشی ایٹو (سی بی آئی) دے ذریعہ فراہ‏م کردہ فائدے۔ ایہ عمل کسی کوٹہ دے ذریعہ محدود اے ، جو ایتھنول د‏‏ی US فیصد استعمال کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ براہ راست امریکی برآمدات 2007 وچ گر گئياں ، لیکن سی بی آئی دے چار ملکاں تو‏ں درآمدات تقریبا دگنی ہوئے گئياں ، جو 2006 وچ 15.5 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 2007 وچ 25.8 فیصد ہوئے گئياں ، جو امریکا نو‏‏ں براہ راست برآمدات وچ اضافے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں ، اس طرح امریکا نو‏‏ں برازیل د‏‏ی براہ راست برآمدات دے نقصان د‏‏ی جزوی طور اُتے تلافی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ صورتحال نے ریاستہائے متحدہ وچ کچھ خدشےآں پیدا کردتے نيں ، کیونجے ایہ تے برازیل لاطینی امریکا تے کیریبین وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ودھانے دے لئی شراکت قائم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ امریکا "دوسرے ملکاں وچ ایتھنول د‏‏ی نويں پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی کر رہیا اے ، ایسی پیداوا‏‏ر جس دا براہ راست امریکا تیار کردہ ایتھنول تو‏ں مقابلہ ہوسک‏‏ے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.senate.gov/~finance/press/Gpress/2007/prg030207.pdf|title=Grassley Expresses Concern Over Possible U.S.-Brazil Partnership on Ethanol|publisher=United States Senate|date=2007-03-02|last=Charles E. Grassley|accessdate=2008-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802064807/https://www.senate.gov/~finance/press/Gpress/2007/prg030207.pdf|archivedate=August 2, 2008}}</ref> امریکا ، برازیل دے ایتھنول د‏‏ی درآمد دے ل for امکانی طور اُتے سب تو‏ں وڈی منڈی ، اس وقت گھریلو ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی تے امریکا وچ ابھرتی ہوئی ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی حفاظت دے لئی برازیلین ایتھنول اُتے فی گیلن {{US$|0.54}} محصول لگاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ، اس ٹیرف دا مقصد 45 فیصد فی گیلن بلینڈر دے فیڈرل ٹیکس کریڈٹ نو‏‏ں پورا کرنا سی جو ایتھنول اُتے لاگو ہُندا اے چاہے اس د‏ی اصل ملک ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ <ref name="Tariff54c">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=4591|title=Brazil launches campaign to remove ethanol tariff|publisher=Ethanol Producer Magazine|last=Anna Austin|date=September 2008|accessdate=2009-06-24|archivedate=2012-12-06|archiveurl=https://archive.today/20121206012807/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=4591}} ''The U.S. tax credit was reduced from 51 to 45 cents by the 2008 Farm Bill and went into effect on January 1, 2009''.</ref> 2006 وچ امریکا نو‏‏ں برازیل دے ایتھنول د‏‏ی برآمدات مجموعی طور اُتے 1 بلین امریکی ڈالر تک پہنچ گئياں ، جو 2005 دے مقابلے وچ 1،020٪ (98 ملین ڈالر) دا اضافہ ہويا ، لیکن [[مکئی]] تو‏ں امریکی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں 2007 وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/12/04/brazilian-ethanol-exports-plummet-31-percent-as-us-ethanol-glut-dampens-trade/|date=2007-12-04|title=Brazilian ethanol exports plummet 31 percent as US ethanol glut dampens trade|publisher=Biofuels Digest|accessdate=2008-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206192531/http://biofuelsdigest.com/blog2/2007/12/04/brazilian-ethanol-exports-plummet-31-percent-as-us-ethanol-glut-dampens-trade/|archivedate=December 6, 2007}}</ref> جداں کہ جدول وچ دکھایا گیا اے ، امریکا برازیلی ایتھنول برآمدات دا سب تو‏ں وڈا واحد درآمد کنندہ اے ، حالانکہ اجتماعی طور اُتے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] تے سی بی آئی ملکاں ہن اِنّی ہی رقم درآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MAPA07">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_2007_PAIS.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001706/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_2007_PAIS.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2007 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA06"/> 2010 وچ [[آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی|آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی دے]] سینٹر برائے زرعی تے پینڈو ترقی دے مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ امریکی درآمدی محصولات نو‏‏ں ختم کرنے دے نتیجے وچ امریکا دا 5 فیصد تو‏ں وی کم برازیل تو‏ں درآمد کيتا جائے گا۔ <ref name="Costs and Benefits to Taxpayers, Consumers, and Producers from U.S. Ethanol Policies">[http://www.card.iastate.edu/publications/DBS/PDFFiles/10sr106.pdf Costs and Benefits to Taxpayers, Consumers, and Producers from U.S. Ethanol Policies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200825065443/https://www.card.iastate.edu/publications/DBS/PDFFiles/10sr106.pdf |date=2020-08-25 }}, Center for Agricultural and Rural Development, Iowa State University. 2010-7-20. Retrieved 2010-8-24</ref> اس دے علاوہ ، کانگریس دے بجٹ آفس (سی بی او) دے 2010 دے مطالعے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ اک گیلن دے ذریعہ پٹرول د‏‏ی کھپت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی بائیو فیول استعمال کرنے دے امریکی ٹیکس دہندگان نو‏‏ں مکئی ایتھنول دے لئی 1.78 ڈالر تے سیلولوزک ایتھنول دے لئی 3.00 ڈالر ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح تے زمینی بالواسطہ استعمال دے امکانی امور اُتے غور کیتے بغیر ، ٹیکس کریڈٹ دے ذریعہ گرین ہاؤس گیس دے اخراج نو‏‏ں کم کرنے دے ٹیکس دہندگان دے اخراجات ایتھنول دے لئی تقریبا ڈالر 750 فی میٹرک ٹن [[:en:CO2-equivalent|CO2-equivalent]] نيں تے سیلولوسک ایتھنول دے لئی تقریبا ڈالر فی 275 میٹرک ٹن ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="CBO2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/114xx/doc11477/07-14-Biofuels.pdf|title=Using Biofuel Tax Credits to Achieve Energy and Environmental Policy Goals|publisher=[[Congressional Budget Office]]|date=July 2010|accessdate=2010-07-25}}</ref> متعدد بار تجدید کیتے جانے دے بعد ، ٹیکس دا کریڈٹ 31 دسمبر ، 2011 نو‏‏ں ختم ہونے والا اے ، تے واشنگٹن ، ڈی سی وچ ایتھنول سود والے گروپاں دے نال ، فی گیلن ٹیرف {{US$|0.54}} {{US$|0.45}} تے فی گیلن بلنڈر دا کریڈٹ دونے متنازعہ بحث دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ سیاستدان اس معاملے اُتے دونے طرف تو‏ں مؤقف رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Growth Energy proposes shift in fuel policy">[http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6805 Growth Energy proposes shift in fuel policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922081220/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6805 |date=2010-09-22 }} Ethanol Producer Magazine. 2010-7-15. Retrieved 2010-8-24</ref><ref name="Ag leaders, RFA push for VEETC extension">[http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6659 Ag leaders, RFA push for VEETC extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122122408/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6659 |date=2010-11-22 }} Ethanol Producer Magazine. 2010-5-26. Retrieved 2010-8-24</ref><ref name="Path Forward for Biofuels Incentives">[http://energy.senate.gov/public/index.cfm?FuseAction=PressReleases.Detail&PressRelease_id=7949a86e-5a85-4205-8529-b3e2f06bb665&Month=7&Year=2010&Party=0 Path Forward for Biofuels Incentives] U.S. Senate Committee on Energy and Natural Resources. 2010-7-14. Retrieved 2010-8-24</ref> 16 جون ، 2011 نو‏‏ں ، [[امریکی کانگرس|امریکی کانگریس]] نے اقتصادی ترقیا‏ت‏‏ی بل وچ ترمیم د‏‏ی منظوری دتی تاکہ ٹیکس کریڈٹ تے ایتھنول اُتے محصولات دوناں نو‏ں منسوخ کيتا جاسک‏‏ے ، تے اگرچہ اس بل دا غیر یقینی مستقب‏‏ل اے ، اس گل نو‏‏ں ایہ اشارہ سمجھیا جاندا اے کہ ٹیکس دے کریڈٹ نئيں ہون گے جدو‏ں اوہ 2011 دے اختتام اُتے ختم ہوجاواں تاں تجدید کرن۔ امپورٹ ٹیرف نو‏‏ں حتمی طور اُتے ختم کرنے تو‏ں مختصر مدت وچ اہ‏م اثرات د‏‏ی توقع نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ برازیل د‏‏ی ایتھنول د‏‏ی صنعت نو‏‏ں 2010 تے 2011 دے دوران ایتھنول د‏‏ی اپنی گھریلو طلب پوری کرنے وچ پریشانی دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے ، تے در حقیقت برازیل نے امریکا تو‏ں مکئی دا ایتھنول درآمد کيتا سی جس د‏‏ی وجہ سپلائی وچ قلت چینی دا زیادہ حصہ اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ تے زیادہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ برازیلین پروڈیوسراں نو‏‏ں ایتھنول ایندھن وچ تبدیل کرنے دے بجائے چینی د‏‏ی حیثیت تو‏ں فروخت کرنے وچ فائدہ مند ا‏‏ے۔ ہور ، 2007–2010 دے مالی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں کریڈٹ بحران وچ آنے دے نتیجے وچ ، برازیل دے ایتھنول د‏‏ی صنعت وچ توسیع دا کم فلیکس ایندھن دے بیڑے د‏‏ی تیز رفتار نمو دے نال برقرار نئيں رہ سکیا ا‏‏ے۔ <ref name="Crisis01">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=37BAD16D-EB23-4F9E-B13B-C7758232B52A#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154719/http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=37BAD16D-EB23-4F9E-B13B-C7758232B52A|archivedate=2011-07-06|title=Combustível mais barato e poluente|publisher=[[UNICA, Brazil]]|last=O Globo|language=Portuguese|date=2011-02-16|accessdate=2011-02-16|authorlink=O Globo}}</ref> جداں کہ امریکی ای پی اے دے 2010 دے قابل تجدید ایندھن اسٹینڈرڈ دے لئی حتمی فیصلے وچ برازیل دے گنے ایتھنول نو‏‏ں اک اعلیٰ درجے د‏‏ی بائیو فیول دے طور اُتے نامزد کيتا گیا اے ، <ref name="EPA2010"/><ref name="EPArule2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/OMS/renewablefuels/|title=Renewable Fuel Standard Program (RFS2): Final Rule|publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-09}}</ref> برازیل دے اتینول پروڈیوسراں نو‏‏ں امید اے کہ اس درجہ بندی تو‏ں امریکا تے باقی دنیا وچ درآمدی محصولات وچ اضافہ ہوئے گا .<ref name="UNICA022010">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={BF4E1F8C-A8C0-4E1A-A0F0-208D2513D8DE}|title=Agência ambiental dos EUA reconhece etanol de cana como biocombustível avançado|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|language=Portuguese|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154738/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7BBF4E1F8C-A8C0-4E1A-A0F0-208D2513D8DE%7D|archivedate=2011-07-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://domesticfuel.com/2010/02/04/epa-deems-sugarcane-ethanol-an-advanced-biofuel/|title=EPA Deems Sugarcane Ethanol an Advanced Biofuel|publisher=DOMESTICFUEL.com|date=2010-02-04|accessdate=2010-02-14}}</ref> ہور اوہ امریکا نو‏‏ں برآمدات ودھانے د‏‏ی توقع کردے نيں ، کیو‏ں کہ ملاوٹ دے مینڈیٹ وچ جدید بائیو فیولز دے بڑھدے ہوئے کوٹے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس دا امکان سیلولوزک ایتھنول تو‏ں پورا نئيں ہُندا اے ، تے اس دے بعد ایہ ملاوٹاں نو‏‏ں برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول نو‏‏ں ہور درآمد کرنے اُتے مجبور کريں گا ، برازیل تو‏ں براہ راست درآمد شدہ ایتھنول اُتے فی 54 ¢ فی گیلن ٹیرف ، یا سی بی آئی ملکاں تو‏ں ڈیوٹی فری جو برازیل دے ہائیڈریٹڈ ایتھنول نو‏‏ں انہائڈروس ایتھنول وچ تبدیل کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=13A49164-27FE-4B6D-A67F-30BD74E1DCCE|archiveurl=https://archive.today/20120720191940/http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=13A49164-27FE-4B6D-A67F-30BD74E1DCCE|archivedate=2012-07-20|title=Brazilian Ethanol Producers Hope to Benefit From US Ruling|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Oil Daily|date=2010-02-05|accessdate=2010-02-14}}</ref> == قیمتاں تے تیل دے استعمال اُتے اثر == [[فائل:Fuel prices at Rio & Sao Paulo 2008.jpg|کھبے|thumb| [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو]] (کھبے) تے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] (سجے) اُتے فی لیٹر شراب تے پٹرول د‏‏ی قیمتاں ، جو E100 ایتھنول تو‏ں E25 پٹرول د‏‏ی قیمت دا تناسب 0.64 تے 0.56 ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[فائل:Historical trend ethanol production by region Brazil 1990 2008.png|کھبے|thumb| 1990/91 تو‏ں 2006/07 (فصل سال) دے لحاظ تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تاریخی تغیر۔ <ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> ہلکا سبز ریاست ساؤ پالو د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ ]] برازیل وچ زیادہ تر گاڑیاں یا تاں ہائیڈروس الکحل ( E100 ) یا گیسول ( E25 مرکب ) اُتے چلدی نيں ، کیونجے پٹرول دے نال 25 این ہائیڈروس ایتھنول دا مرکب لازمی ا‏‏ے۔ <ref name="Portaria2007"/> 2003 تو‏ں ، ڈبل فیول ایتھنول فلیکس گاڑیاں جو ہائیڈروس ایتھنول تے پٹرول دے کسی وی تناسب اُتے چلدی نيں اوہ مقبولیت حاصل کررہیاں نيں۔ انہاں وچ الیکٹرانک سینسرز نيں جو ایندھن د‏‏ی قسم دا پتہ لگاندے نيں تے انجن دہن نو‏‏ں ملاپ دے لئی ایڈجسٹ کردے نيں ، تاکہ صارف سستے دستیاب ایندھن دا انتخاب کرسکن۔ <ref name="Wilson"/> دسمبر 2009 وچ فلیکس فیول گڈیاں د‏‏ی فروخت 9.3 ملین ہوگئی ، جو مسافر گڈیاں دے بیڑے وچو‏ں 39٪ نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2010 دے وسط تک مارکیٹ وچ 70 فلیکس ماڈل دستیاب سن <ref name="ModAvailable">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554}|title=Etanol: Carros flex representam 92% das vendas de março, último mês de IPI reduzido|language=Portuguese|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2010-04-20|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221035006/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554%7D|archivedate=2010-12-21}}</ref> تے دسمبر 2010 تک پیداوا‏‏ر 12.5 ملین تو‏ں زیادہ فلیکس گاڑیاں تک پہنچ چک‏ی اے جنہاں وچ 500 ہزار تو‏ں زیادہ فلیکس فیول موٹرسائیکلاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ANFAVEA2"/><ref name="ANFAVEA4"/><ref name="MotoFlex09"/><ref name="MotoFlex10"/> ایتھنول ایندھن د‏‏ی توانائی دے کم مقدار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فلیکس فیول گاڑیاں فی گیلن وچ کم میل ملدی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھنول د‏‏ی قیمت وقفے تک پہنچنے دے لئی 25-30٪ فی گیلن تک سستی ہونی چاہیدا۔ <ref name="Apollo"/> انگوٹھے دے اصول دے طور اُتے ، برازیلین صارفین نو‏‏ں اکثر مشورہ دتا جاندا اے کہ اوہ اپنے مرکب وچ پٹرول تو‏ں زیادہ شراب استعمال کرن جدو‏ں صرف اتینال د‏‏ی قیمتاں پٹرول تو‏ں 30 فیصد کم یا اس تو‏ں زیادہ ہاں کیونجے ایتھنول د‏‏ی قیمت فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے موسمی اتار چڑھاؤ اُتے منحصر ا‏‏ے۔ گنے د‏‏ی کٹائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://opiniaoweb.com/portal/alcool-ou-gasolina-saiba-qual-escolher-quando-for-abastecer/|title=Álcool ou Gasolina? Saiba qual escolher quando for abastecer|last=JB Online|date=2007-11-20|publisher=Opinaoweb|accessdate=2008-08-24|language=Portuguese}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.igf.com.br/aprende/dicas/dicasResp.aspx?dica_Id=1435|title=Saiba o que fazer para economizar gasolina|last=InfoMoney|date=2007-05-30|publisher=IGF|accessdate=2008-08-24|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209060921/http://www.igf.com.br/aprende/dicas/dicasResp.aspx?dica_Id=1435|archivedate=2009-02-09}}</ref> 2005 دے بعد تو‏ں ، ایتھنول د‏‏ی قیمتاں سبسڈی دے بغیر بہت مسابقتی رہیاں نيں ، <ref name="Wilson"/> ایتھ‏ے تک کہ 2005 دے وسط تو‏ں پٹرول د‏‏ی قیمتاں مقامی کرنسی وچ مستقل برقرار رہندیاں نيں ، ایداں دے وقت وچ جدو‏ں تیل صرف {{US$|60}} فی بیرل دے نیڑے سی۔ اُتے ، برازیل دے پٹرول ٹیکس زیادہ نيں ، تقریبا 54 فیصد ، <ref name="FolhaGasoline">{{حوالہ ویب|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/dinheiro/ult91u438347.shtml|title=Imposto põe gasolina brasileira entre as mais caras|last=Daniel Bergamasco|last2=Roberto Machado|publisher=Folha de S.Paulo Online|date=2008-08-27|accessdate=2008-08-29|language=Portuguese}} ''Brazilian gasoline is among the most expensive in the world. The price of US$6.00 per gallon results from the Brazilian average price of R$ 2.50 per liter converted at an exchange rate of R$ 1.575 per USD by late July 2008''.</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول ایندھن دے ٹیکس کم نيں تے ایہ ریاست دے لحاظ تو‏ں ، 12 ٪ تو‏ں 30 ٪ دے درمیان مختلف ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jbonline.terra.com.br/pextra/2010/01/04/e040111766.asp|archiveurl=https://archive.today/20120710221331/http://jbonline.terra.com.br/pextra/2010/01/04/e040111766.asp|archivedate=2012-07-10|title=Combustíveis: cadastro pode facilitar a arrecadação de impostos|last=Carolina Eloy|date=2010-01-04|publisher=JB Online|accessdate=2010-01-04|language=Portuguese}}</ref> اکتوبر 2008 تک ، ای 25 پٹرول د‏‏ی اوسط قیمت $ 4.39 فی گیلن <ref name="ANP1_10_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=62A|title=Síntese dos Preços Praticados – Brasil. RESUMO III – Gasolina R$/l|publisher=Agência Nacional do Petróleo|date=October 2008|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209065911/http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=62A|archivedate=2009-02-09}} Retail prices of gasoline for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول د‏‏ی اوسط قیمت 2.6 $ امریکی ڈالر فی گیلن سی۔ <ref name="ANP2_10_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=997|title=Síntese dos Preços Praticados – Brasil. RESUMO III – Álcool R$/l|publisher=Agência Nacional do Petróleo|date=October 2008|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210085235/http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=997|archivedate=2009-02-10}} Retail prices of ethanol for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.</ref> ٹیکس لگانے وچ ایہ فرق ایتھنول ایندھن دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، تے جولائ‏ی 2008 دے اختتام تک ، جدو‏ں تیل د‏‏ی قیمتاں اس دے آخری عروج دے نیڑے سن تے امریکی ڈالر دے لئی برازیل د‏‏ی اصل زر مبادلہ د‏‏ی شرح اس د‏ی تازہ ترین کم تو‏ں کم دے نیڑے سی ، تاں اوسط پٹرول خوردہ قیمت برازیل وچ پمپ 6.6 امریکی ڈالر فی گیلن تک پہنچ گیا۔ زیادہ تر ریاستاں دے لئی اس عرصے دے دوران پٹرول تے ایتھنول ایندھن دے درمیان قیمت دا تناسب 30 فیصد تو‏ں زیادہ رہیا اے ، سوائے فصلاں دے درمیان گنے د‏‏ی کم فراہمی دے دوران تے ایتھنول پیداواری مراکز تو‏ں دور واقع ریاستاں دے لئی۔ برازیلین پروڈیوسراں دے مطابق ، جے تیل د‏‏ی قیمت 30 امریکی ڈالر فی بیرل تو‏ں تھلے نئيں آندی اے تاں ایتھنول مسابقتی رہ سکدا ا‏‏ے۔ سال 2008 تک ، ہلکی گڈیاں دے برازیل دے بیڑے دے ذریعہ ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت ، جداں کہ خالص ایتھنول تے گیسہول وچ ، روزانہ تقریبا 27،000 مکعب میٹر د‏‏ی شرح تو‏ں پٹرول د‏‏ی جگہ لے رہیا اے ، تے فروری 2008 تک پانی د‏‏ی کمی تے ہائیڈریٹڈ ایتھنول ایندھن د‏‏ی مشترکہ کھپت 50 تو‏ں تجاوز کر گئی۔ صرف فیول پٹرول اُتے لائٹ گڈیاں دے بیڑے نو‏‏ں چلانے دے لئی درکار ایندھن دا فیصد۔ لازمی ای 25 مرکب دے لئی انہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی ماہانہ کھپت ، فلیکس گڈیاں دے ذریعہ استعمال ہونے والے ہائیڈروس ایتھنول دے نال ، 1.432 بلین لیٹر تک پہنچ گئی ، جدو‏ں کہ پٹرول د‏‏ی کھپت 1.411 بلین لیٹر سی۔ <ref name="ANP07_2008">{{حوالہ ویب|url=http://br.invertia.com/noticias/noticia.aspx?idNoticia=200807152306_ABR_77211977|title=ANP: consumo de álcool combustível é 50% maior em 2007|publisher=Agência Brasil|date=2008-07-15|accessdate=2008-08-09|language=pt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081226014527/http://br.invertia.com/noticias/noticia.aspx?idNoticia=200807152306_ABR_77211977|archivedate=2008-12-26}}</ref><ref name="50consumo"/> اس مقدار دے برابر ہونے دے باوجود ، جدو‏ں توانائی دے برابر ( پیر ) دے معاملے وچ اظہار خیال کيتا گیا تاں ، گنے ایتھنول نے 2008 وچ آوا جائی دے شعبے دے ذریعہ ملک د‏‏ی توانائی د‏‏ی کھپت دا 17.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، جدو‏ں کہ پٹرول 23.3 فیصد تے ڈیزل 49.2 فیصد د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی 2003 دے بعد پہلی مرتبہ 2010 وچ فروخت ہوئی ، 2009 دے مقابلے وچ 8.5 فیصد کمی واقع ہوئی۔ ہائیڈروس تے انہائیڈروس ایتھنول دونے د‏‏ی مجموعی کھپت وچ 2.9 فیصد کمی واقع ہوئی اے جدو‏ں کہ پٹرول د‏‏ی کھپت وچ 17.5 فیصد دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ کمی دے باوجود ، کل ایتھنول د‏‏ی فروخت 22.2 بلین لیٹر ہوگئی جدو‏ں کہ خالص پٹرول د‏‏ی کھپت 22.7 بلین لیٹر سی ، جس تو‏ں ہر ایندھن دا مارکیٹ شیئر 50 فیصد دے نیڑے رہندا ا‏‏ے۔ ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ کمی بنیادی طور اُتے بین الاقوامی منڈیاں وچ چینی د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی ، جو 2010 وچ 30 سال د‏‏ی بلند ترین سطح اُتے پہنچ گئی سی۔ شوگر د‏‏ی قیمتاں وچ اس عروج د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے دے پروسیسنگ پلانٹاں نے ایتھنول تو‏ں زیادہ چینی پیدا د‏‏ی ، تے جداں ہی سپلائی معاہدہ کيتی گئی ، E100 د‏‏ی قیمتاں اس حد تک ودھ گئياں کہ سن 2010 دے دوران کئی بار ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی قیمت پٹرول تو‏ں 30 فیصد کم سستی رہی۔ اک ہور عنصر جس نے اس تبدیلی وچ حصہ لیا اوہ صرف درآمد شدہ پٹرول د‏‏ی گڈیاں د‏‏ی فروخت وچ اضافہ سی جو 2010 دے دوران ہوئی سی۔ <ref name="Crisis01"/> {| border="1" cellpadding="1" style="border-collapse:collapse; border:#f2f2f4; margin-top:1px; margin-bottom:15px; font-size:84%; width:100%;" ! rowspan="12" style="background:#fff; width:23%;" |[[فائل:Brazil Ethanol Price Ranking by State Oct2008 with titles.png|وسط|thumb|294x294px|صارفین د‏‏ی قیمت E25 پٹرول تے E100 دے وچکار ریاست تو‏ں پھیلدی ا‏‏ے۔ ریڈ تے نارنگی شو اسٹیٹس جس وچ اوسط قیمتاں وقفے تو‏ں وی کم ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایندھن د‏‏ی کم قیمت ایندھن د‏‏ی معیشت نو‏‏ں معاوضہ دینے دے لئی پٹرول تو‏ں 25 تو‏ں 30 فیصد سستی ہونی چاہیدا۔]] ! rowspan="2" style="width:11%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 ! rowspan="2" style="width:12%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 ! rowspan="2" style="width:12%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 |- style="background:#cfc;" |E100 |E25 |(%) |E100 |E25 |(%) |E100 |E25 |(%) |- | align="left" |[[اکری (ریاست)|Acre (AC)]] |2.080 |2.943 |29.32 | align="left" |[[مارانہاؤ|Maranhão (MA)]] |1.709 |2.628 |34.97 | align="left" |[[ریو دے جینیرو (ریاست)|Rio de Janeiro (RJ)]] |1.676 |2.531 |33.78 |- | align="left" |[[الاگواس|Alagoas (AL)]] |1.844 |2.766 |33.33 | align="left" |[[ماتو گروسو|Mato Grosso (MT)]] |1.452 |2.677 |45.76 | align="left" |[[شمالی ریو گرانڈی|Rio Grande do Norte (RN)]] |1.940 |2.669 |27.31 |- | align="left" |[[اماپا|Amapá (AP)]] |2.246 |2.686 |16.38 | align="left" |[[جنوبی ماتو گروسو|Mato Grosso do Sul (MS)]] |1.683 |2.676 |37.11 | align="left" |[[جنوبی ریو گرانڈی|Rio Grande do Sul (RS)]] |1.779 |2.574 |30.89 |- | align="left" |[[ایمازوناس (برازیلی ریاست)|Amazonas (AM)]] |2.773 |2.452 |27.69 | align="left" |[[میناس گیرائس|Minas Gerais (MG)]] |1.610 |2.377 |32.27 | align="left" |[[روندونیا|Rondônia (RR)]] |1.839 |2.669 |31.10 |- | align="left" |[[باہیا|Bahia (BA)]] |1.630 |2.522 |35.37 | align="left" |[[پارا|Pará (PA)]] |2.120 |2.772 |23.52 | align="left" |[[رورائیما|Roraima (RO)]] |2.154 |2.710 |20.52 |- | align="left" |[[وفاقی ضلع (برازیل)|Distrito Federal (DF)]] |1.884 |2.586 |27.15 | align="left" |[[پارائیبا|Paraíba (PB)]] |1.883 |2.553 |26.24 | align="left" |[[ساندا کاتارینا (ریاست)|Santa Catarina (SC)]] |1.697 |2.556 |33.61 |- | align="left" |[[سئیرا|Ceará (CE)]] |1.768 |2.510 |29.56 | align="left" |[[پارانا (ریاست)|Paraná (PR)]] |1.445 |2.429 |40.51 | align="left" |[[ساؤ پاؤلو (ریاست)|São Paulo (SP)]] |1.306 |2.398 |45.54 |- | align="left" |[[اسپیریتو سانتو|Espírito Santo (ES)]] |1.795 |2.662 |32.57 | align="left" |[[پرنامبوکو|Pernambuco (PE)]] |1.700 |2.573 |33.93 | align="left" |[[سرژیپی|Sergipe (SE)]] |1.888 |2.518 |25.02 |- | align="left" |[[گوئیاس|Goiás (GO)]] |1.581 |2.565 |38.36 | align="left" |[[پیاوی|Piauí (PI)]] |1.927 |2.655 |27.42 | align="left" |[[توکانتینس|Tocantins (TO)]] |1.708 |2.748 |37.85 |- style="background:#cfc; text-align:left;" !Country average !1.513 !2.511 !39.75 | colspan="8" style="text-align:left; font-size:smalle" | <small>'''Source''': Agência Nacional do Petróleo (ANP). Average retail prices for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.<ref name="ANP1_10_08"/><ref name="ANP2_10_08"/><br /><br />'''Note''': Data is presented in local currency because the exchange rate for the Brazilian real has been fluctuating heavily since the beginning of global financial crisis. Exchange rate for October 31, 2008, was US1 = R$ 2.16.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://br.invertia.com/herramientas/graficos/graficos.aspx?idtel=DI000REALCM&origen=graficos&TipoPeriodo=3&seccion=DI|publisher=Terra: Invertia|title=Real Comercial (REAL COM/DOLAR)|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913215214/http://br.invertia.com/herramientas/graficos/graficos.aspx?idtel=DI000REALCM&origen=graficos&TipoPeriodo=3&seccion=DI|archivedate=2008-09-13}} Closing exchange rate for week of 2008-10-31.</ref> </small> |} == ریاستہائے متحدہ تو‏ں موازنہ == برازیل د‏‏ی گنے اُتے مبنی صنعت امریکی مکئی اُتے مبنی صنعت دے مقابلے وچ زیادہ موثر ا‏‏ے۔ گنے دے ایتھنول وچ مکئی تو‏ں پیدا ہونے والے ایتھنول تو‏ں ست گنیازیادہ توانائی دا توازن ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="Wilson"/> برازیل دے ڈسٹلر مکئی اُتے مبنی ایتھنول دے ل 30 30 سینٹ فی لیٹر دے مقابلے وچ 22 سینٹ فی لیٹر ایتھنول تیار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>''The Economist'', March 3–9, 2007 "Fuel for Friendship" p. 44</ref> امریکی مکئی تو‏ں ماخوذ ایتھنول د‏‏ی قیمت 30 ٪ زیادہ اے کیونجے مکئی دے نشاستے نو‏‏ں شراب وچ نشہ کرنے تو‏ں پہلے پہلے چینی وچ تبدیل کرنا ضروری ا‏‏ے۔ <ref name="Ethanol"/> پیداوا‏‏ر وچ اس لاگت دے فرق دے باوجود ، امریکا نے زیادہ تو‏ں زیادہ برازیل ایتھنول د‏‏ی درآمد نئيں کيت‏‏ی کیونجے امریکی تجارتی رکاوٹاں 54 فی صد فی گیلن دے [[ٹیرف|نرخ]] دے مطابق سن ، جو پہلے 1980 وچ عائد کيتی گئياں ، لیکن 45 فیصد فی صد گیلن بلینڈر دے فیڈرل ٹیکس کریڈٹ نو‏‏ں پورا کردی رہی۔ اس دا اطلاق ایتھنول اُتے ہُندا اے خواہ اس دا اصل ملک ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ <ref name="Tariff54c"/><ref name="TaxCredit2">{{حوالہ ویب|url=http://www.gasda.org/Lists/Announcements/DispForm.aspx?ID=33|title=Ethanol Tax Credit Reduced January 1, 2009!!|publisher=Gasoline & Automotive Dealers of America|date=2008-12-31|accessdate=2009-06-24}}{{مردہ ربط}}</ref> 2011 وچ امریکی کانگریس نے محصول تے ٹیکس دا کریڈٹ نہ ودھانے دا فیصلہ کيتا ، تے اس دے نتیجے وچ دونے 31 دسمبر ، 2011 نو‏‏ں ختم ہوگئے۔ان تن دہائیاں دے دوران ایتھنول انڈسٹری نو‏‏ں صرف تخمینے وچ 45 ارب امریکی ڈالر د‏‏ی سبسڈی تے صرف 2011 وچ 6 ارب امریکی ڈالر تو‏ں نوازیا گیا۔ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی کم تو‏ں کم 600 دے نال ٹراپیکل یا سب ٹراپیکل آب و ہو‏‏ا د‏‏ی ضرورت ہُندی اے &nbsp; ملی میٹر (24) &nbsp; وچ ) سالانہ بارش کيتی۔ پودے د‏‏ی بادشاہی وچ سب تو‏ں زیادہ موثر فوٹو سنتھیز گنے وچو‏ں اے ، جو 2 فیصد تک واقع ہونے والی شمسی توانائی نو‏‏ں بایوماس وچ تبدیل کرسکدا ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر [[فلوریڈا]] ، [[لوویزیانا|لوزیانا]] ، [[ہوائی]] تے [[ٹیکساس|ٹیکساس وچ ہُندی اے ]] ۔ گنے اُتے مبنی ایتھنول تیار کرنے والے پہلے تن پلانٹس دے متوقع نيں کہ اوہ 2009 دے وسط تک لوزیانا وچ آن لائن جاواں گے۔ لیکاسین ، [[سینٹ جیمز پیرش، لوزیانا|سینٹ جیمز]] تے بوندی ميں شوگر مل پلانٹاں نو‏‏ں [[کولمبیا|کولمبیائی]] ٹکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تبدیل کيتا گیا تاکہ اک منافع بخش ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں ممکن بنایا جاسک‏‏ے۔ ایہ تِناں پودے پنج سالاں وچ 100 ملین گیلن (378.5 ملین لیٹر) ایتھنول پیدا کرن گے۔ 2009 تک ، کینیفورنیا ، [[کائوائی|کوائی]] ، ہوائی تے امپیریل ویلی ، وچ گنے دے اتھنول دے دو ہور پروجیکٹس تیار ہورہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=5345&q=&page=all|author=Erin Voegele|title=Sugarcane Economics|date=March 2009|accessdate=2009-02-12}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120708025308/http://ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=5345&q=&page=all |date=2012-07-08 }}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#abcdef;" |ریاستہائے متحدہ تے برازیل وچ ایتھانول د‏‏ی <br />صنعتاں دے درمیان اہ‏م خصوصیات دا موازنہ |- style="text-align:center; background:#abcdef;" |Characteristic |{{BRA}} |{{پرچم|U.S.}} |Units/comments |- |Feedstock |<center>گنا</center> |<center>مکئی</center> |<small>ایتھانول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اہ‏م نقد فصل ، امریکا وچ دوسری فصلاں تو‏ں 2٪ تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔</small> |- |کل ایتھانول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر (2017)<ref name="EthanolProd2017"/> |<center>7,06</center> |<center>15,80</center> |<small>ملین امریکی مائع گیلن۔ </small> |- |Total arable land<ref name="Veja_30_04">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/300408/p_058.shtml|title=Ele é o falso vilão|last=Julia Duailibi|publisher=Veja Magazine|language=Portuguese|date=2008-04-27|accessdate=2008-05-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080506103110/http://veja.abril.com.br/300408/p_058.shtml|archivedate=2008-05-06}}</ref> |<center>355</center> |<center>270⁽¹⁾</center> |<small>Million hectares.</small> |- |ایتھانول د‏‏ی فصل دے لئی استعمال شدہ کل رقبہ (2006) |<center>3.6 <small>(1%)</small></center> |<center>10 <small>(3.7%)</small></center> |<small>ملین ہیکٹر (٪ کل قابل کاشت )</small> |- |پیداوا‏‏ر فی ہیکٹر<ref name="Wilson"/><ref name="Epoca_16_06">{{حوالہ ویب|url=http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/0,,EMI5865-15273.html|title=Por que a cana é melhor que o milho|website=[[Época (Brazilian magazine)|Época]]|last=Maria Helena Tachinardi|date=2008-06-13|language=Portuguese|accessdate=2008-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707090818/http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/0,,EMI5865-15273.html|archivedate=2008-07-07}} Print edition pp. 73</ref> |<center>6,800-8,000</center> |<center>3,800-4,000</center> |<small>Liters of ethanol per hectare. Brazil is 727 to 870 gal/acre (2006), US is 321 to 424 gal/acre (2003).</small> |- |Energy balance (input energy productivity)<ref name="MLA_2004">{{حوالہ ویب|url=http://www.eners.ch/plateforme/medias/macedo_2004.pdf|last=Macedo Isaias, M. Lima Verde Leal and J. Azevedo Ramos da Silva|title=Assessment of greenhouse gas emissions in the production and use of fuel ethanol in Brazil|publisher=Secretariat of the Environment, Government of the State of São Paulo|year=2004|accessdate=2008-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051443/http://www.eners.ch/plateforme/medias/macedo_2004.pdf|archivedate=2008-05-28}}</ref> |<center>8.3 to 10.2</center> |<center>1.3 to 1.6</center> |<small>Ratio of the energy obtained from ethanol/energy expended in its production.</small> |- |Estimated GHG emissions reduction<ref name="WorldBank">{{حوالہ ویب|url=http://siteresources.worldbank.org/INTWDR2008/Resources/2795087-1192112387976/WDR08_05_Focus_B.pdf|title=Biofuels: The Promise and the Risks, in World Development Report 2008|publisher=The World Bank|year=2008|pages=70–71|accessdate=2008-05-04}}</ref><ref name="Science08">{{حوالہ رسالہ|title=Use of U.S. Croplands for Biofuels Increases Greenhouse Gases Through Emissions from Land-Use Change|author=Timothy Searchinger}}. There are critics to these findings for assuming a worst-case scenario.</ref> |<center>86-90%⁽²⁾</center> |<center>10-30%⁽²⁾</center> |<small>% GHGs avoided by using ethanol instead of gasoline, using existing crop land (No ILUC).</small> |- |EPA's estimated 2022 GHG reduction for RFS2.<ref name="EPAfinal2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/otaq/renewablefuels/420r10006.pdf|title=Renewable Fuel Standard Program (RFS2) Regulatory Impact Analysis|publisher=EPA|date=February 2010|accessdate=2010-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110202202402/http://www.epa.gov/otaq/renewablefuels/420r10006.pdf|archivedate=February 2, 2011}} ''See pp. 480 and 489, Figures 2.6-1 and 2.6-9''.</ref> | align="center" |61%⁽³⁾ | align="center" |21% |<small>Average % GHGs change by using ethanol as compared to gasoline, considering direct and indirect land use change effects.</small> |- |CARB's full life-cycle carbon intensity<ref name="ARBproposal">{{حوالہ ویب|url=http://www.arb.ca.gov/regact/2009/lcfs09/lcfsisor1.pdf|title=Proposed Regulation to Implement the Low Carbon Fuel Standard. Volume I: Staff Report: Initial Statement of Reasons|publisher=[[California Air Resources Board]]|date=2009-03-05|accessdate=2009-04-26|تاريخ-الأرشيف=2017-07-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170705110830/https://www.arb.ca.gov/regact/2009/lcfs09/lcfsisor1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="CARBruleB">{{حوالہ ویب|url=http://www.arb.ca.gov/fuels/lcfs/lcfs_att_b_mod.pdf|title=Draft Attachment B: Public Hearing to Consider Adoption of a Proposed Regulation to Implement the Low Carbon Fuel Standard – Staff's Suggested Modifications to the Original Proposal|date=2003-04-23|publisher=CARB|accessdate=2009-04-30|archivedate=2009-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090613042326/http://www.arb.ca.gov/fuels/lcfs/lcfs_att_b_mod.pdf}}</ref> |<center>73.40</center> |<center>105.10⁽⁴⁾</center> |<small>Grams of CO<nowiki><sub id="mwBl0">2</sub></nowiki> equivalent released per [[جول|MJ]] of energy produced, includes indirect land use changes.</small> |- |Estimated payback time for GHG emissions<ref name="Oxfam">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org.uk/resources/policy/climate_change/downloads/bp114_inconvenient_truth.pdf|title=Another Inconvenient Truth: How biofuel policies are deepening poverty and accelerating climate change|publisher=[[Oxfam]]|date=2008-06-28|accessdate=2015-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080908073243/http://www.oxfam.org.uk/resources/policy/climate_change/downloads/bp114_inconvenient_truth.pdf|archivedate=2008-09-08}} ''Oxfam Briefing Paper 114, figure 2 pp.8 – Download available in English, French and Spanish.''</ref> |<center>17 years⁽⁵⁾</center> |<center>93 years⁽⁵⁾</center> |<small>Brazilian cerrado for sugarcane and US grassland for corn. Land use change scenarios by Fargione.<ref name="Fargione08">{{حوالہ رسالہ|title=Land Clearing and the Biofuel Carbon Debt|author=Fargione}}. There are rebuttals to these findings for assuming a worst-case scenario.</ref></small> |- |Total flex-fuel vehicles produced/sold<ref name="ANFAVEA2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2011: Tabela 2.3 Produção por combustível – 1957/2010|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2012-01-22|language=Portuguese|archivedate=2013-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531070340/http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/}} pp. 62-63.</ref><ref name="ANFAVEA2011">{{حوالہ ویب|url=http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf|title=Licenciamento total de automóveis e comerciais leves por combustível|trans-title=Total automobiles and light-trucks registered by fuel|language=Portuguese|last=Renavam/Denatran|publisher=ANFAVEA|date=January 2012|accessdate=2012-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131115223/http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf|archivedate=2012-01-31}} ''Carta de ANFAVEA 308'' pp. 4.</ref> | style="text-align:center;" |16.3 million | style="text-align:center;" |10 million |<small>All fleets as of December 2011. The Brazilian fleet includes 1.5 million flex fuel motorcycles.<ref name="MotoFlex09">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23|archiveurl=https://archive.today/20121205031059/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23|archivedate=2012-12-05|title=Motos flex foram as mais vendidas em 2009 na categoria 150cc|last=Abraciclo|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2010-01-27|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese}}</ref><ref name="MotoFlex10"/><ref name="MotoFlex11"/><br /><br /> USDOE estimates that in 2009 only 504,297 flex-fuel vehicles were regularly fueled with E85 in the US.<ref name="USeDataBook">{{حوالہ ویب|url=http://cta.ornl.gov/data/tedb30/Edition30_Full_Doc.pdf|title=Transportation Energy Data Book: Edition 30|last=Stacy C. Davis|last2=Susan W. Diegel|last3=Robert G. Boundy|publisher=Office of Energy Efficiency and Renewable Energy, [[U.S. Department of Energy]]|date=June 2011|accessdate=2011-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928135644/http://cta.ornl.gov/data/tedb30/Edition30_Full_Doc.pdf|archivedate=2011-09-28}} See Table 6.1 pp. 6-3.</ref></small> |- |Ethanol fueling stations in the country |<center>35,017 <small>(100%)</small></center> |<center>2,326 <small>(1%)</small></center> |<small>As % of total gas stations in the country. Brazil by December 2007.<ref name="ANP08stats">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/doc/conheca/anuario_anp_2008.pdf|title=Anuário Estatístico Brasileiro do Petróleo, Gás Natural e Biocombustíveis|publisher=Agência Nacional do Petróleo, Gás Natural e Biocombustíveis|year=2008|accessdate=2009-07-10|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091003154045/http://www.anp.gov.br/doc/conheca/anuario_anp_2008.pdf|archivedate=2009-10-03}} ''See Table 3.17, pp. 138''.</ref> U.S. by July 2010.<ref name="E85stat09">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolretailer.com/fyi-newsletter/volume-1-issue-16/|title=New E85 and Blender Pump Stations|publisher=NEVC FYI Newsletter (Vol 1 Issue 16)|last=Growth Energy|date=2010-08-02|accessdate=2010-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217014716/http://www.ethanolretailer.com/fyi-newsletter/volume-1-issue-16/|archivedate=2010-12-17}}</ref> (170,000 total)</small> |- |Ethanol's share in the gasoline market<ref name="ANP07_2008"/><ref name="ANP02_2008"/> |<center>50%⁽⁶⁾</center> |<center>10%</center> |<small>As % of total consumption on a volumetric basis. Brazil as of April 2008. U.S. as of December 2011.</small> |- |Cost of production (USD/gallon) |<center>0.83</center> |<center>1.14</center> |<small>2006/2007 for Brazil (22¢/liter), 2004 for U.S. (35¢/liter).</small> |- | colspan="4" style="text-align:left;" |'''Notes:''' (1) Only contiguous U.S., excludes [[الاسک‏ا|Alaska]]. (2) Assuming no land use change. (3) Estimate is for U.S. consumption and sugarcane ethanol is imported from Brazil. Emissions from sea transport are included. Both estimates include land transport within the U.S. (4) CARB estimate for [[وسط مغربی ریاستہائے متحدہ|Midwest]] corn ethanol. [[کیلیفورنیا|California]]'s gasoline carbon intensity is 95.86 blended with 10% ethanol. (5) Assuming direct land use change only. |} == ایتھانول ڈپلومیسی == [[فائل:Bushlulapetrobras09032007.jpg|کھبے|thumb| مارچ 2007 وچ ، برازیل دے دورے دے دوران صدر ، لوئز انیسیو لولا ڈا سلوا تے [[جارج ڈبلیو بش]] ۔ ]] [[فائل:Etanolbuss, kungen.jpg|کھبے|thumb| صدر لوز انیسیو لولا ڈا سلوا تے [[کارل شانزدہم گوستاف|سویڈن دے]] کنگ [[کارل شانزدہم گوستاف|کارل XVI]] گوستاف [[اسٹاک ہوم]] وچ ED95 اُتے چلنے والی 400 بساں وچو‏ں اک دا معائنہ کردے ہوئے۔ ]] مارچ 2007 وچ ، "ایتھنول ڈپلومیسی" صدر [[جارج ڈبلیو بش]] دے لاطینی امریکی دورے د‏‏ی توجہ دا مرکز سی ، جس وچ اوہ تے برازیل دے صدر ، لیوز انسیئو لولا ڈا سلوا ، گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے استعمال نو‏‏ں فروغ دینے دے خواہاں سن ۔ پورے [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] تے [[کیریبین|کیریبین وچ ]] ۔ دونے ملکاں نے ٹکنالوجی دا اشتراک کرنے تے بائیو ایندھن دے بین الاقوامی معیار طے کرنے اُتے وی اتفاق کيتا۔ برازیل دے گنے د‏‏ی ٹکنالوجی د‏‏ی منتقلی تو‏ں [[وسطی امریکا|وسطی امریکا دے]] متعدد ملکاں ، جداں [[ہونڈوراس|ہنڈوراس]] ، [[نکاراگوا]] ، [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا]] تے [[پاناما]] ، کئی [[کیریبین]] ملکاں ، تے موجودہ مراعات بخش تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت امریکا دے نال مختلف اینڈین ملکاں ٹیرف فری تجارت د‏‏ی اجازت دے گی۔ اگرچہ 1980 دے بعد تو‏ں امریکا نے درآمد شدہ ایتھنول دے ہر گیلن اُتے 0.54 امریکی ڈالر دا نرخ عائد کيتا اے ، <ref name="Tariff54c"/> کیریبین ملکاں تے وسطی امریکی ملکاں کیریبین بیسن انیشی ایٹو (سی بی آئی) دے ذریعہ حاصل کردہ فائدے د‏‏ی بنا اُتے اس طرح دے فرائض تو‏ں مستثنیٰ نيں ۔ . گذشتہ سال امریکی استعمال دے 7 فیصد تک غیر ملکی فیڈ اسٹاک (سی بی آئی ملکاں تو‏ں باہر) تو‏ں تیار ہونے والے ایتھنول تو‏ں سی بی آئی د‏‏ی دفعات امریکی مارکیٹ وچ ٹیرف فری رسائی د‏‏ی اجازت دیندی ني‏‏‏‏ں۔ ہور اضافی کوٹے د‏‏ی اجازت اے جے فائدہ اٹھانے والے ملکاں اضافی 35 ملین گیلن (132.5 ملین لیٹر) تک مقامی فیڈ اسٹاکس تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 30٪ ایتھنول تیار کرن۔ <ref name="CAFTA">{{حوالہ ویب|url=http://www.tradeobservatory.org/library.cfm?refid=73232|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051115063204/http://www.tradeobservatory.org/library.cfm?refid=73232|archivedate=2005-11-15|title=CAFTA's Impact on U.S. Ethanol Market|publisher=The Institute for Agriculture and Trade Policy|last=Ben Lilliston|date=June 2005|accessdate=2008-11-26}}</ref> اس طرح ، متعدد ملکاں برازیل تو‏ں ہائیڈریٹڈ ایتھنول د‏‏ی درآمد کردے رہے نيں ، اسنو‏ں پانی د‏‏ی کمی دے ل dis مقامی ڈسٹلریاں اُتے اس اُتے عملدرآمد کردے نيں ، تے فیر اسنو‏ں [[ایتھنول|غیرضرد ایتھنول دی]] حیثیت تو‏ں دوبارہ برآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.frost.com/prod/servlet/market-insight-top.pag?docid=130638594|title=Latin American Ethanol Exports Exploit U.S. Legislative Loopholes|publisher=Frost & Sullivan|last=Tomas Piccinini|date=2008-05-21|accessdate=2008-11-26}}</ref> امریکی کاشت کاراں نے اس خامی دے بارے وچ شکایت کیت‏‏ی اے کہ اوہ محصول نو‏‏ں قانونی طور اُتے نظرانداز کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hpj.com/archives/2004/jul04/jul26/Senatorsurgeactiontocloseet.CFM|archiveurl=https://archive.today/20120908200907/http://www.hpj.com/archives/2004/jul04/jul26/Senatorsurgeactiontocloseet.CFM|archivedate=2012-09-08|title=Senators urge action to close ethanol import loophole|publisher=High Plains Journal|date=2004-07-20|accessdate=2008-11-26}}</ref> سن 2005 وچ ڈومینیکن ریپبلک۔ وسطی امریکا آزاد تجارت دے معاہدے (سی اے ایف ٹی اے) نے سی بی آئی د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے فائدے نو‏‏ں برقرار رکھیا ، تے سی اے ایف ٹی اے د‏‏ی دفعات نے مجموعی کوٹے وچ کوسٹا ریکا تے ایل سلواڈور دے لئی ملک تو‏ں مخصوص حصص دا قیام کيتا۔ ہر ملک دے لئی ابتدائی سالانہ الاؤنس قائم کيتا گیا سی ، جس وچ آہستہ آہستہ امریکی مارکیٹ تک رسائی د‏‏ی سالانہ سطح وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ توقع ایہ اے کہ گنے اُتے مبنی ایتھنول نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی برازیلین ٹکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے ، ایداں دے ملکاں قلیل مدت وچ امریکا نو‏‏ں خالص برآمد کنندہ بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگست 2007 وچ ، برازیل دے صدر نے [[میکسیکو]] تے وسطی امریکا تے کیریبین دے متعدد ملکاں دا دورہ کيتا تاکہ برازیل دے ایتھنول ٹکنالوجی نو‏‏ں فروغ دتا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nacion.com/ln_ee/2007/agosto/10/ultima-sr1199181.html|title=Diplomacia de biocombustibles" de Lula no genera entusiasmo|publisher=[[La Nación (Costa Rica)|La Nación]]|last=Diana Renée|date=2007-08-10|accessdate=2008-04-28|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601043540/http://www.nacion.com/ln_ee/2007/agosto/10/ultima-sr1199181.html|archivedate=June 1, 2008}}</ref> مفاہمت د‏‏ی یادداشت (ایم او یو) کہ امریکی تے برازیلین صدور نے مارچ 2007 وچ دستخط کیتے سن اوہ برازیل تے امریکا نو‏‏ں توانائی د‏‏ی پالیسی دے نیڑے لاسکدے نيں ، لیکن ایہ واضح نئيں اے کہ اس معاہدے وچ پائے جانے والے تِناں ستوناں اُتے عمل درآمد وچ خاطر خواہ پیشرفت ہوئی اے یا نني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/brazil.biofuels.wirec.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080911071658/http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/brazil.biofuels.wirec.pdf|archivedate=2008-09-11|title=Brazil-U.S. Biofuels Cooperation: One Year Later|publisher=Brazil Institute of the Woodrow Wilson Center|last=Alan M. Wright|date=June 2008|accessdate=2008-08-15}}</ref> [[فائل:Embrapa gana.jpg|سجے|thumb| [[گھانا]] وچ ایمبرپہ دا افریقی علاقائی دفتر۔ ]] برازیل نے متعدد افریقی ملکاں وچ اپنی تکنیکی مہارت وی ودھیا دتی اے ، جس وچ [[گھانا]] ، [[موزمبیق]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/12/brazilian-president-to-begin-four-country-african-tour-will-promote-biofuels/|title=Brazilian President to begin four country African tour; will promote biofuels|publisher=Biofuels Digest|date=2007-10-12|accessdate=2008-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215042711/http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/12/brazilian-president-to-begin-four-country-african-tour-will-promote-biofuels/|archivedate=February 15, 2009}}</ref> [[انگولہ|انگولا]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/30/angola-based-biocom-to-launch-in-2010-reach-full-ethanol-capacity-in-2012/|title=Angola-based Biocom to launch in 2010, reach full ethanol capacity in 2012|publisher=Biofuels Digest|date=2007-10-30|accessdate=2008-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105222453/http://biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/30/angola-based-biocom-to-launch-in-2010-reach-full-ethanol-capacity-in-2012/|archivedate=January 5, 2009}}</ref> تے [[کینیا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://allafrica.com/stories/200808250305.html|title=Kenya: Country, Brazil Partner On Ethanol|last=Kaburu Mugambi|publisher=The Nation (Nairobi)|date=2008-08-25|accessdate=2008-11-27}}</ref> اس کاوش د‏‏ی قیادت زراعت تو‏ں متعلق تحقیقی تحقیق د‏‏ی انچارج ، تے گذشتہ تیس سالاں دے دوران گنے د‏‏ی پیداواری صلاحیت وچ اضافے وچ زیادہ تر کامیابیاں دے ذمہ دار ، سرکاری کمپنی ای ایم بی آر پی اے د‏‏ی سربراہی وچ ا‏‏ے۔ ہور 15 افریقی ملکاں نے گنے د‏‏ی پیداواری صلاحیت نو‏‏ں بہتر بنانے تے ایتھنول نو‏‏ں موثر انداز وچ پیدا کرنے دے ل. برازیل د‏‏ی تکنیکی مدد حاصل کرنے وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ برازیل دے [[یورپ]] تے [[ایشیا|ایشیاء]] دے کئی دوسرے ملکاں دے نال باہمی تعاون دے معاہدے وی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Rothkopf (2007), Chapter IV, see Table 5.c, pp. 557</ref> جداں کہ صدر لولا نے برازیل دے عالمی ایجنڈے دے بارے وچ [[دی اکنامسٹ]] دے لئی لکھیا سی: <blockquote> "برازیل دے ایتھنول تے بایوڈیزل پروگرام متبادل تے قابل تجدید ایندھن دے ذرائع دا اک معیار ني‏‏‏‏ں۔ ترقی پذیر ملکاں دے نال شراکت قائم کيتی جارہی اے جو برازیل د‏‏ی کامیابیاں اُتے عمل پیرا ہونے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ گرین ہاؤس گیس دے اخراج وچ 675 ملین ٹن د‏‏ی کمی ، اک ملین نويں ملازمتاں تے درآمدی جیواشم ایندھناں اُتے انحصار وچ زبردست کمی جس تو‏ں خطرنا‏‏ک حد تک کم پیداواری ملکاں آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سب کچھ غذائی تحفظ تو‏ں سمجھوتہ کیتے بغیر انجام پایا اے ، جس دے برعکس ، ودھدی ہوئی زرعی پیداوا‏‏ر تو‏ں فائدہ ہويا ا‏‏ے۔ . . اسيں ترقی پذیر ملکاں وچ دفاتر قائم ک‏ر رہ‏ے نيں جو اس شعبے وچ برازیلین جانکاری تو‏ں فائدہ اٹھانے وچ دلچسپی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ </blockquote> == ماحولیا‏ت‏ی تے معاشرتی اثرات == === ماحولیا‏ت‏ی اثرات === ==== فائدے ==== گنے تو‏ں پیدا ہونے والا ایتھنول ایسی توانائی مہیا کردا اے جو قابل تجدید تے تیل تو‏ں کم کاربن ہُندا ا‏‏ے۔ بائیوٹینول صاف ستھرا اخراج د‏‏ی بدولت فضائی آلودگی نو‏‏ں کم کردا اے ، تے گرین ہاؤس گیساں دے اخراج نو‏‏ں کم کرکے [[عالمی حرارت|گلوبل وارمنگ]] نو‏‏ں کم کرنے وچ وی معاون ا‏‏ے۔ ===== توانائی دا توازن ===== بائیوایتھانول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے بارے وچ اک اہ‏م خدشےآں توانائی دا توازن اے ، نتیجے وچ ایتھنول ایندھن نو‏‏ں جلانے تو‏ں جاری ہونے والی توانائی دے مقابلے وچ اس عمل وچ توانائی د‏‏ی انہاں پٹ د‏‏ی کل مقدار۔ ایہ توازن ایندھن د‏‏ی تیاری دے مکمل دور اُتے غور کردا اے ، کیونجے کاشت ، آوا جائی تے پیداوا‏‏ر وچ توانائی د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس وچ تیل تے کھاد دا استعمال وی شامل ا‏‏ے۔ ریاست ساؤ پالو دے ذریعہ چلائے گئے اک جامع حیات سائیکل تشخیص تو‏ں پتہ چلا اے کہ برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول دا اک مناسب توانائی دا توازن اے ، جو عمدہ عمل د‏‏ی اوسط صورتحال دے لئی 8.3 تو‏ں 10.2 تک ا‏‏ے۔ <ref name="MLA_2004"/> اس دا مطلب ایہ اے کہ اوسط شرائط دے لئی نتیجے وچ ایتھنول تو‏ں 8.3 انرجی یونٹ بنانے دے لئی جیواشم ایندھن د‏‏ی توانائی دے اک یونٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں نتائج د‏‏ی تصدیق ہور مطالعات تو‏ں وی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="WBImpacts">{{حوالہ ویب|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2007/09/04/000158349_20070904162607/Rendered/PDF/wps4341.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183535/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2007/09/04/000158349_20070904162607/Rendered/PDF/wps4341.pdf|archivedate=2009-03-19|title=Review of environmental, economic and policy aspects of biofuels|publisher=[[The World Bank]]|last=Deepak Rajagopal|last2=David Zilberman|date=September 2007|accessdate=2008-11-30}} Policy Research Working Paper 4341. ''See Chapter 2''.</ref> [[فائل:BioethanolsCountryOfOrigin.jpg|کھبے|thumb| [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے بائیوتھانول تے [[حفری ایندھن|حفری ایندھن دی]] کاربن د‏‏ی شدت دا تخمینہ لگایا ا‏‏ے۔ <ref name="UKRTFO">{{حوالہ ویب|url=http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/environment/rtfo/govrecrfa.pdf|title=Carbon and Sustainability Reporting Within the Renewable Transport Fuel Obligation|publisher=Department of Transport (UK)|date=January 2008|accessdate=2008-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625044948/http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/environment/rtfo/govrecrfa.pdf|archivedate=June 25, 2008}}''This graph assumes that all bioethanols are burnt in their country of origin and that previously existing cropland is used to grow the feedstock.''</ref> جداں کہ دکھایا گیا اے ، گنے تو‏ں [[برازیل|برازیل دا]] ایتھنول GHG اخراج وچ کمی دے معاملے وچ اس وقت تجارتی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں موثر بائیو فیول ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ]] ===== گرین ہاؤس گیساں دے اخراج ===== بائیوتھانول دا دوسرا فائدہ گیسولین دے مقابلے وچ گرین ہاؤس گیس دے اخراج وچ کمی اے کیونجے بڑھدے ہوئے پودےآں دے ذریعہ جِنّا کاربن ڈائی آکسائیڈ لیا جاندا اے جِنّا بائیوتھینول جلنے اُتے ہُندا اے ، صفر نظریا‏تی خالص شراکت دے نال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.best-europe.org/Pages/ContentPage.aspx?id=482|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211092420/http://www.best-europe.org/Pages/ContentPage.aspx?id=482|archivedate=2009-02-11|title=Reduction of Greenhouse gases|publisher=[[BioEthanol for Sustainable Transport]]|accessdate=2008-11-30}}</ref> متعدد مطالعات تو‏ں ایہ گل سامنے آئی اے کہ جے گندم اُتے مبنی ایتھنول گرین ہاؤس گیساں نو‏‏ں to 86 سے٪ 90 فیصد تک کم کردا اے تاں ، جے زمین د‏‏ی استعمال وچ کوئی خاص تبدیلی نہ ہوئے تاں ، <ref name="MLA_2004"/><ref name="Ethanol"/><ref name="UKRTFO"/> تے گنے دا ایتھنول فی الحال تجارتی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں موثر بائیو فیول سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ GHG اخراج وچ کمی د‏‏ی شرائط۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="WBImpacts"/> پر ، 2008 وچ شائع ہونے والی دو مطالعات گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ کمی دے سابقہ جائزاں د‏‏ی تنقید نيں ، کیونجے مصنفاں دا خیال اے کہ پچھلی مطالعات نے زمین دے استعمال وچ ہونے والی تبدیلیاں دے اثر نو‏‏ں خاطر وچ نئيں رکھیا سی۔ امریکی ماحولیا‏ت‏ی تحفظ ایجنسی (EPA) <ref name="GCC0509">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2009/05/epa-nprm-20090505.html|title=EPA Proposes New Regulations for Renewable Fuel Standard to Implement Requirements of EISA; GHG Reduction and Indirect Land Use Change Effects Included|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2009-05-05|accessdate=2009-06-16|تاريخ-الأرشيف=2012-03-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120320005114/http://www.greencarcongress.com/2009/05/epa-nprm-20090505.html|url-status=dead}}</ref> تے کیلیفورنیا دے فضائی وسائل بورڈ (CARB) نے حالیہ جائزاں وچ حیاتیاندی تجزیہ دے حصے دے طور اُتے زمین د‏‏ی بالواسطہ استعمال وچ بدلاؤ (ILUC) دے اثرات نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ فصل اُتے مبنی بائیو ایندھن د‏‏ی برازیل گنے اتینال فیصلہ دتا دونے نال ملاقات کیلیفورنیا کم کاربن ایندھن سٹینڈرڈ (LCFS) تے مجوزہ وفاقی قابل تجدید ایندھن سٹینڈرڈ ILUC نال منسلک اضافی کاربن دے اخراج دے باوجود (RFS2).<ref name="GreenM">{{حوالہ ویب|url=http://www.greentechmedia.com/articles/california-adopts-low-carbon-fuel-standard-6083.html|title=California Adopts Low Carbon Fuel Standard|publisher=GreenMedia|last=Jeff St. John|date=2009-04-23|accessdate=2009-05-04}}</ref> 3 فروری ، 2010 نو‏‏ں ، ای پی اے نے 2010 تے اس تو‏ں اگے دے لئی ، آر ایف ایس 2 دے بارے وچ اپنا حتمی حکم جاری کيتا <ref name="EPArule2010"/> تے اس نے عزم کيتا کہ گنے تو‏ں تیار کردہ برازیل ایتھنول اعلیٰ درجے دے ایندھن دے زمرے دے لئی قابل اطلاق 50 G جی ایچ جی کمی د‏‏ی دہلیز اُتے عمل کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EPA2010"/> ای پی اے د‏‏ی ماڈلنگ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ برازیل تو‏ں گنے ایتھنول نے گرین ہاؤس گیساں دے اخراج نو‏‏ں 61 فیصد تک کم کردتا اے ، جس وچ زمین د‏‏ی غیر مستقیم استعمال (ILUC) دے اخراج دے لئی 30 سالہ ادائیگی دا استعمال کيتا جاندا اے ۔ <ref name="GreenMom"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://domesticfuel.com/2010/02/04/epa-deems-sugarcane-ethanol-an-advanced-biofuel/|title=EPA Deems Sugarcane Ethanol an Advanced Biofuel|publisher=Domesticfuel.com|last=Joanna Schroeder|date=2010-02-04|accessdate=2010-02-09}}</ref> ستمبر 2010 تک پنج برازیل دے گنے ایتھنول ملاں نو‏‏ں ای پی اے نے اپنے ایتھنول نو‏‏ں امریکا وچ جدید بائیو فیول زمرے دے تحت برآمد کرنے د‏‏ی منظوری دے دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={76516231-7C54-4D7D-B28E-EFAFDB871F36}|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|title=Brazilian mills register to export "advanced" ethanol to the US|date=2010-09-16|accessdate=2010-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101008092451/http://english.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B76516231-7C54-4D7D-B28E-EFAFDB871F36%7D|archivedate=2010-10-08}}</ref> اقوام متحدہ دے ذریعہ جاری کردہ اک رپورٹ ، جس وچ 2009 دے وسط تک شائع ہونے والی تحقیق دے نال نال دنیا بھر وچ آزاد ماہرین دے انہاں پٹ دے تفصیلی جائزہ د‏‏ی بنیاد اُتے پتا چلیا اے کہ برازیل وچ تیار کردہ گنے تو‏ں ایتھنول " ''کچھ حالات وچ " صرف "بہتر" اے صفر اخراج۔ "'' ''جے انہاں د‏‏ی نشوونما تے پروسیسنگ صحیح طریقے تو‏ں ہوجائے تاں ، اس وچ منفی اخراج ہُندا اے ، جس تو‏ں CO2 نو‏‏ں فضا تو‏ں باہر نکالنے د‏‏ی بجائے ، اس وچ شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔'' " اس دے برعکس ، رپورٹ وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ پٹرول دے متبادل دے وقت بائیو فیول دے لئی [[مکئی|مکئی دا]] امریکی استعمال کم موثر اے ، کیونجے گنے دے اخراج وچ 70 ٪ دے درمیان کمی واقع ہوسکدی اے تے 100 تو‏ں وی زیادہ۔ <ref name="UN1009">{{حوالہ ویب|url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=599&ArticleID=6347&l=en|title=Biofuels – New Report Brings Greater Clarity to Burning Issue|date=2009-10-16|accessdate=2009-10-24|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|archivedate=2016-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624185820/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=599&ArticleID=6347&l=en}}</ref><ref name="UNEP2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf|title=Towards Sustainable Production and Use of Resources: Assessing Biofuels|date=2009-10-16|accessdate=2009-10-24|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf|archivedate=2009-11-22}}</ref> یوروپی کمیشن دے ذریعہ شروع کردہ 2010 دے اک مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ پہلی نسل دے بایوفیولز دے اخراج وچ کمی دے اثرات مثبت نيں ، ایتھ‏ے تک کہ بالواسطہ زمین دے استعمال وچ تبدیلی دے اثرات ، خاص طور اُتے برازیل تو‏ں "زیادہ اخراج تو‏ں موثر" گنے ایتھنول نو‏‏ں چھُٹ دینے دے بعد وی ، جس نو‏‏ں درآمد کرنا پڑدا اے EU دے بایوفیولز مینڈیٹ دے ماحولیا‏ت‏ی اہلیت د‏‏ی یقین دہانی کرو۔ <ref name="EUiluc">{{حوالہ ویب|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=542|title=Biofuels and global trade study goes online|publisher=European Commission Chief Economist|date=March 2010|accessdate=2010-03-29|تاريخ-الأرشيف=2021-10-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211006215908/https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=542|url-status=dead}}</ref><ref name="EUilucPDF">{{حوالہ ویب|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf|title=Global Trade and Environmental Impact Study of the EU Biofuels Mandate|last=International Food Policy Institute (IFPRI)|publisher=Directorate General for Trade of the European Commission|date=2010-03-25|accessdate=2010-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110113141959/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf|archivedate=2011-01-13}}</ref><ref name="GCCEU">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/03/ifpri-20100326.html|title=Analysis Finds That First-Generation Biofuel Use of Up to 5.6% in EU Road Transport Fuels Delivers Net GHG Emissions Benefits After Factoring in Indirect Land Use Change|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-03-26|accessdate=2010-03-29|تاريخ-الأرشيف=2010-12-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101231075312/http://www.greencarcongress.com/2010/03/ifpri-20100326.html|url-status=dead}}</ref> [[عالمی بنک|ورلڈ بینک دے]] ذریعہ 2010 وچ شائع ہونے والی اک ہور تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ " ''برازیل دے ٹرانسپورٹ دے شعبے وچ کاربن د‏‏ی شدت کم اے کیونجے دوسرے ملکاں د‏‏ی نسبت گڈیاں دے ایندھن دے طور اُتے ایتھنول دے وڈے پیمانے اُتے استعمال ہويا اے '' ۔" تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ پہلے تو‏ں ہی کم اخراج د‏‏ی شدت دے باوجود ، شہری آوا جائی 2008 وچ برازیل دے ٹرانسپورٹ سیکٹر دے اندر 51 فیصد CO ₂ اخراج دے لئی ذمہ دار اے ، تے بنیادی طور اُتے نجی کاراں ، ٹریفک د‏‏ی بھیڑ تے غیر موزاں پبلک ٹرانسپورٹ سسٹم دے بڑھدے ہوئے استعمال تو‏ں نکلدی اے ۔ بہر حال ، اس تحقیق وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ لچکدار ایندھن والی گڈیاں دا بڑھدا ہويا استعمال تے گیسولین تو‏ں گنے ایتھنول دے سوئچ تو‏ں اگلے 25 سالاں وچ ہلکی گڈی دے بیڑے تو‏ں جی ایچ جی دے اخراج نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی امید کيتی جاندی اے لیکن اس دے باوجود سفر کیلو میٹر د‏‏ی تعداد وچ متوقع اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، اس تحقیق وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ جے 2030 وچ پٹرول تو‏ں چلنے والی گڈیاں د‏‏ی مارکیٹ وچ بائیوتھانول دا مارکیٹ شیئر 80 فیصد تک پہنچ جاندا اے تاں ، پٹرول تو‏ں ایہ سوئچ " ''مدت دے دوران آوا جائی دے شعبے دے لئی مختص اخراج وچ کمی دا اک تہائی تو‏ں زیادہ حصہ فراہ‏م کرسکدا اے '' " (2008–2030)۔ مطالعہ نے ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا اے کہ کم کاربن ایندھن د‏‏ی ودھدی ہوئی بین الاقوامی طلب وچ شرکت دے لئی برازیلین ایتھنول برآمدات وچ اضافہ کرکے ، اس دے تجارتی شراکت داراں نو‏‏ں CHG دے اخراج وچ کمی تو‏ں فائدہ ہوئے گا۔ اُتے ، اس موقع نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، بوہت سارے ملکاں وچ تجارتی رکاوٹاں تے سبسڈی نو‏‏ں کم کرنا یا ختم کرنا پئے گا۔ <ref name="WorldBank2010">{{حوالہ ویب|url=https://anuncicarbh.com/blog/etanol-ou-gasolina-qual-usar|title=Etanol e Gasolina|publisher=[[عالمی بنک]]|last=Anuncicar|date=June 2010|accessdate=2010-06-17|archivedate=2019-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190710044509/https://anuncicarbh.com/blog/etanol-ou-gasolina-qual-usar}}</ref> انرجی پالیسی وچ 2009 وچ شائع ہونے والے اک مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ برازیل وچ ایتھنول ایندھن دے استعمال تو‏ں 1975 دے بعد تو‏ں 600 ملین ٹن تو‏ں زیادہ CO _{2 کے} اخراج تو‏ں بچنے د‏‏ی اجازت ملی اے ، جدو‏ں پی آر ایل کول پروگرام شروع ہويا۔ اس تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ زمینی استعمال کیت‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں جاری ہونے والے کاربن دے غیر جانبدار ہونے نو‏‏ں 1992 وچ حاصل کيتا گیا سی۔ <ref name="GreenMom"/><ref name="EnergyPolicy">{{حوالہ رسالہ|author=Pacca|title=Historical carbon budget of the brazilian ethanol program|date=November 2009}}</ref> اک ہور تخمینے وچ ، برازیل د‏‏ی ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی مرکزی تنظیم ، یونیکا نے اندازہ لگایا اے کہ برازیل وچ فلیکس فیول گڈیاں وچ صرف اتینال ایندھن دے استعمال تو‏ں مارچ 2003 تے جنوری 2010 دے درمیان 83.5 ملین ٹن CO _{2 کے} اخراج تو‏ں بچ گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={453E5BE2-003A-4D69-8EC2-197319CEC864}|title=Carros flex: uso de etanol já evitou emissão de mais de 83 milhões de toneladas de CO2|publisher=[[UNICA, Brazil]]|accessdate=2010-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221054049/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B453E5BE2-003A-4D69-8EC2-197319CEC864%7D|archivedate=2010-12-21}} ''See the tool developed to keep track of emissions avoided here ''</ref> ===== ہويا د‏‏ی آلودگی ===== ایتھنول دے وسیع پیمانے اُتے استعمال تو‏ں شہری مراکز نو‏‏ں [[فضائی آلودگی]] تو‏ں متعلق متعدد ماحولیا‏ت‏ی فائدے حاصل ہوئے۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران [[پیٹرول|پٹرول وچ اضافے والے اضافے نو‏‏ں]] کم کردتا گیا سی کیونجے ایندھن وچ ملاوٹ ہونے والے ایتھنول د‏‏ی مقدار وچ اضافہ ہويا سی ، تے ایہ اضافے 1991 تک مکمل طور اُتے ختم کردتے گئے سن ۔ پٹرول د‏‏ی طرف جانے دے بجائے ایتھنول مرکب دے اضافے نے مجموعی طور اُتے [[کاربن مونو آکسائیڈ]] (سی او) ، [[ہائیڈرو کاربن]] ، [[گندھک|سلفر دے]] اخراج ، تے جزوی مادے نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کم کيتا۔ <ref name="MacedoCH3">Macedo (2007) Chapter 3, pp. 79–90</ref> صرف ایتھنول گڈیاں دے استعمال تو‏ں وی CO دے اخراج وچ زبردست کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ''پری Á ایل کول'' پروگرام شروع ہونے تو‏ں پہلے ، جدو‏ں صرف پٹرول استعمال ہُندا سی ، CO دا اخراج 50 جی / کلومیٹر تو‏ں زیادہ ہُندا سی۔ 1995 وچ انہاں د‏‏ی تعداد 5.8 جی / کلومیٹر تو‏ں وی کم رہ گئی سی۔ <ref name="Goldemberg"/> متعدد مطالعات تو‏ں ایہ وی ثابت ہويا اے کہ ایتھنول دے صاف ستھرا اخراج د‏‏ی بدولت [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پولو]] نو‏‏ں فضائی آلودگی وچ نمایاں طور اُتے کم فائدہ ہويا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، برازیلین فلیکس فیول انجناں نو‏‏ں اعلیٰ کمپریشن تناسب دے نال تیار کيتا جارہیا اے ، اعلیٰ اتینال مرکب دا فائدہ اٹھاندے ہوئے تے اتینال دے اعلیٰ آکسیجن مواد دے فائدے نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کردے نيں ، جس دے نتیجے وچ کم اخراج تے ایندھن د‏‏ی استعداد کار وچ بہتری واقع ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="TRS08">{{حوالہ ویب|url=http://royalsociety.org/displaypagedoc.asp?id=28632|title=Sustainable biofuels: prospects and challenges|publisher=The Royal Society|date=January 2008}} Policy Document 01/08, pp. 35–36</ref> اگرچہ تمام آٹوموٹو [[حفری ایندھن|حیاتیاندی ایندھن]] ایلڈی ہائڈز خارج کردے نيں ، لیکن ایتھنول صرف انجناں وچ ہائیڈریٹڈ ایتھنول دے استعمال کیت‏‏ی اک خرابی پٹرول یا گیسول دے مقابلے وچ الڈی ہائیڈ دے اخراج وچ اضافہ ا‏‏ے۔ <ref name="MacedoCH3">Macedo (2007) Chapter 3, pp. 79–90</ref> اُتے ، ساؤ پالو شہر وچ الڈیہائڈ د‏‏ی موجودہ محیطی حراستی ، ادب وچ پائے جانے والے انسانی صحت دے ل. کافی حد تک تجویز کردہ حوالہ سطح تو‏ں وی کم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Goldemberg"/> دوسری تشویش ایہ اے کہ کیونجے فارمیڈہائڈ تے ایسیٹیلہائڈ دا اخراج نمایاں طور اُتے زیادہ اے ، تے اگرچہ دونے الڈہائڈس قدرتی طور اُتے پائے جاندے نيں تے کثرت تو‏ں کھلے ماحول وچ پائے جاندے نيں ، اس دے علاوہ اسموگ د‏‏ی تشکیل وچ انہاں دے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں اضافی اخراج اہ‏م ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، صحت اُتے اس حد تے براہ راست نتائج ، جے کوئی ہوئے تاں ، قائم کرنے دے لئی ہور تحقیق د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="TRS08"/> ==== مسائل ==== [[فائل:Sugarcane harvesting equipment Piracicaba 05 2009 5845.JPG|کھبے|thumb| عام طور اُتے گنے کٹنے والا ، ساؤ پولو ریاست۔]] [[فائل:SAO 07 2008 291 sugar cane harvest operation.jpg|کھبے|thumb| چینی / ایتھنول پروسیسنگ پلانٹ د‏‏ی آوا جائی دے لئی گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی لوڈنگ دا عمل ، بغیر کسی پودے لگانے دے ، نہ پچھلے جلانے دے ، [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو ریاست]] ۔ ]] [[فائل:Sugarcane harvest Piracicaba 05 2009 5783.JPG|کھبے|thumb| میکانائزڈ گنے د‏‏ی کٹائی دا کم۔ کھیت‏‏ی باڑی کرنے والی مشیناں دا استعمال شجرکاری نو‏‏ں جلانے د‏‏ی ضرورت تو‏ں گریز کردا اے ، ریاست ساؤ پالو۔]] [[فائل:SAO 07 2008 299 sugar cane harvest transport.jpg|کھبے|thumb| ساؤ پالو ریاست وچ چینی / ایتھنول پروسیسنگ پلانٹ تک فصل د‏‏ی آوا جائی دے لئی استعمال ہونے والی عام گڈی۔]] ===== پانی دا استعمال تے کھاد ===== ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نے کھاداں دے ضرورت تو‏ں زیادہ استعمال تو‏ں پانی دے زیادہ استعمال تے آلودگی ، مٹی دا کٹاؤ تے ممکنہ آلودگی تو‏ں متعلق وی خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا اے ۔ <ref name="WBImpacts"/><ref name="EcoSocial">{{حوالہ رسالہ|title=Climate change, biofuels and eco-social impacts in the Brazilian Amazon and Cerrado|author1=Donald Sawyer}}</ref> 2006 وچ [[نیدرلینڈز|ہالینڈ دی]] حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں برازیل دے بائیویتھانول د‏‏ی پائیداری دا جائزہ لینے دے لئی جاری کردہ مطالعے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ گنے تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی طویل مدتی پانی د‏‏ی تمام ضروریات د‏‏ی فراہمی دے لئی کافی پانی موجود ا‏‏ے۔ ہور ، تے قانون سازی تے تکنیکی ترقی دے نتیجے وچ ، گذشتہ برساں دے دوران ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی جمع شدہ پانی د‏‏ی مقدار وچ کافی حد تک کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ساؤ پالو وچ عام طور اُتے آبی وسائل دا زیادہ استعمال محدود مسئلہ معلوم ہُندا اے ، خاص طور اُتے نسبتا زیادہ بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دے باوجود ، کچھ مقامی مسائل پیدا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں آبی آلودگی دے بارے وچ ، ایمبراپا نے صنعت نو‏‏ں درجہ 1 د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی اے ، جس دا مطلب اے پانی دے معیار اُتے "اثر نئيں"۔ <ref name="EnergiaCana"/><ref name="SusDutch"/> اس جائزے تو‏ں ایہ وی پتہ چلا اے کہ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی زرعی کیمیکلز د‏‏ی کھپت سائٹرک ، مکئی ، کافی تے سویا بین د‏‏ی فصل د‏‏ی نسبت کم ا‏‏ے۔ بیماری تے کیڑاں اُتے قابو پانا ، بشمول ایگرو کیمیکلز دا استعمال ، کین د‏‏ی تمام پیداوا‏‏ر وچ اک اہ‏م عنصر ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ گنے د‏‏ی گنے دیاں قسماں د‏‏ی ترقی بیماری تے کیڑاں اُتے قابو پانے دا اک اہ‏م پہلو اے تے ایہ برازیل دے گنے د‏‏ی جینیات‏ی اصلاحی پروگراماں دے بنیادی مقاصد وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گندم د‏‏ی تجارتی قسم نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی اک بنیادی وجہ بیماریاں اُتے قابو پانا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ===== کھیت جلیانا ===== کھاد تے قدرتی کیڑے مار دوا وچ پیشرفت نے کھیتاں نو‏‏ں جلانے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں ختم کردتا ا‏‏ے۔ گندم دے کھیت روايتی طور اُتے فصلاں تو‏ں پہلے جلائے جاندے نيں تاکہ مزدوراں نو‏‏ں کسی قسم دا نقصان نہ پہنچ سک‏‏ے ، تیز پتےآں نو‏‏ں ختم کرکے سپ تے ہور نقصان دہ جانوراں نو‏‏ں مار ڈالاں ، تے کھیتاں نو‏‏ں راکھ تو‏ں کھادتیاں سرکاری تے صحت دے حکا‏م دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تے کٹائی د‏‏ی موثر مشیناں د‏‏ی حالیہ ترقی دے نتیجے وچ کم جل رہیا ا‏‏ے۔ s 90 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، فصلاں دے موسماں دے دوران گنے دے کھیتاں دے اندر شہراں وچ راکھ د‏‏ی گھنی بارش دا سامنا کرنا بہت عام سی۔ سن 2001 دے اک ریاستی قانون نے 2021 تک ساؤ پالو ریاست وچ گنے دے کھیتاں وچ جلانے اُتے پابندی عائد کردتی ، <ref name="UNICA2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=D36F9C64-13B0-4916-9A30-BAFEDECBDD9B|archiveurl=https://archive.today/20090201081018/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=D36F9C64-13B0-4916-9A30-BAFEDECBDD9B|archivedate=2009-02-01|title=Câmara de Ribeirão rejeita lei inconstitucional pelo final da queima nos canaviais|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2008-09-12|accessdate=2008-09-14|language=Portuguese}}</ref> تے مشیناں آہستہ آہستہ گندم د‏‏ی کٹائی دے ذرائع دے طور اُتے انسانی محنت نو‏‏ں تبدیل کرداں گی ، سوائے اس دے کہ اچانک علاقے مکینیکل کٹائی د‏‏ی اجازت نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ساؤ پالو دے گنے پروسیسنگ پلانٹاں وچو‏ں 170 وچو‏ں 150 نے سن 2007 وچ ریاستی حکومت دے نال رضاکارانہ معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ <ref name="GovSAO">{{حوالہ ویب|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=93002&c=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090214054719/http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=93002&c=6|archivedate=2009-02-14|title=Antecipado prazo para fim das queimadas nos canaviais|last=Manoel Schlindwein|publisher=São Paulo State Government|date=2008-03-10|accessdate=2008-09-14|language=Portuguese}}</ref> آزاد کاشتکاراں نے 2008 وچ رضاکارانہ معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے دستخط کیتے ، تے زیادہ اچانک خطے وچ واقع گنے دے کھیتاں دے لئی آخری تریخ 2017 وچ ودھیا دتی گئی۔ 2009/10 دے فصل د‏‏ی کٹائی دے موسم تک ساون پاولو وچ فصل کٹنے والی مشیناں دے ذریعہ پنجاہ فیصد تو‏ں زیادہ گنے جمع ہوئیاں۔ میکانیکیشن تو‏ں جلنے والے کھیتاں تو‏ں آلودگی کم ہوئے گی تے لوکاں د‏‏ی نسبت پیداواریت زیادہ ہوئے گی ، بلکہ انہاں موسمی کارکناں دے لئی بے روزگاری وی پیدا ہوئے گی ، انہاں وچو‏ں بیشتر برازیل دے غریب ترین علاقےآں تو‏ں آنے والے ني‏‏‏‏ں۔ میکانائزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے دے باغات وچ عارضی مزدوراں د‏‏ی تعداد پہلے ہی کم ہوگئی اے کیونجے ہر اک کٹنے والی مشین اک دن وچ 100 گنے کٹنے والےآں د‏‏ی جگہ لے لیندی اے تے آپریٹرز تے بحالی ٹیماں سمیت 30 ملازمتاں پیدا کردی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ===== زمین دے استعمال وچ تبدیلی دے اثرات ===== 2008 وچ شائع ہونے والی دو تحقیقاں وچ گنے اُتے مبنی ایتھنول تو‏ں گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ کمی دے بارے وچ پچھلے جائزاں وچ ہونے والے فائدے اُتے سوال اٹھائے گئے نيں ، کیونجے مصنفاں دا خیال اے کہ گذشتہ مطالعات نے زمین دے استعمال وچ ہونے والی تبدیلیاں دے براہ راست تے بالواسطہ اثر نو‏‏ں خاطر وچ نئيں رکھیا سی۔ <ref name="Science08"/><ref name="Fargione08"/> مصنفاں نے پایا کہ اک "بائیو فیول کاربن قرض" اس وقت پیدا ہُندا اے جدو‏ں برازیل تے دوسرے ترقی پذیر ملکاں غیر زراعت یافتہ ماحولیا‏ت‏ی نظام جداں [[برسات‏ی جنگل|بارش دے جنگلات]] ، سوانا ، یا گھاہ دے علاقےآں وچ زمین نو‏‏ں بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تبدیل کردے نيں ، تے جدو‏ں زرعی اراضی نو‏‏ں بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی طرف موڑ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس زمین دے استعمال وچ بدلاؤ گرین ہاؤس گیس (جی ایچ جی) د‏‏ی سالانہ تخفیف تو‏ں زیادہ [[کاربن ڈائی آکسائڈ|CO ₂]] جاری کردا اے جو جیواشم ایندھن نو‏‏ں بے گھر کرنے دے ذریعہ فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرےآں دے علاوہ ، اس مطالعے وچ برازیلین سیراڈو دے گنے ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی بدلے جانے دے معاملے دا تجزایہ کیہ گیا۔ تبدیل شدہ سیرراڈو اُتے بائیو فیول کاربن قرض دا تخمینہ 17 سالاں وچ ادا کيتا گیا اے ، جس منظرنامے دا تجزایہ کیہ گیا اے اس د‏ی کم تو‏ں کم مقدار وچ ، مثال دے طور اُتے ، امریکی [[مکئی]] تو‏ں ایتھنول دا تخمینہ اک 93 سالہ ادائیگی دا وقت ا‏‏ے۔ مطالعہ دا نتیجہ ایہ نکلیا اے کہ کاربن تو‏ں بھر پور رہائش گاہاں نو‏‏ں صاف کرنے دے ذریعہ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا خالص اثر فوسل ایندھن دے استعمال دے نسبت دہائیاں یا صدیاں تک CO _{2 کے} اخراج وچ اضافہ کرنا ا‏‏ے۔ اس تشویش دے بارے وچ ، برازیل وچ کيتی گئی پچھلی تحقیقاں تو‏ں معلوم ہويا اے کہ برازیل وچ 355 ملین ہیکٹر قابل کاشت اراضی اے ، جنہاں وچو‏ں صرف 72 ملین ہیکٹر زیر استعمال ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Veja_30_04"/> گنے دستیاب قابل کاشت اراضی دا صرف 2٪ لے رہی اے ، <ref name="ExpansaoCana"/> جنہاں وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 وچ 55 فیصد سی۔ ایمرپا نے اندازہ لگایا اے کہ حساس ماحولیا‏ت‏ی نظام نو‏‏ں خطرے وچ ڈالے بغیر یا غذائی فصلاں دے لئی مقدر اراضی لینے دے بغیر گنے دے موجودہ باغات وچ کم تو‏ں کم 30 گنیااضافہ کرنے دے لئی کافی زرعی اراضی دستیاب ا‏‏ے۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ مستقب‏‏ل د‏‏ی زیادہ تر ترقی ترک شدہ چراگاہاں اُتے ہوئے گی ، کیو‏ں کہ ایہ ریاست ساؤ پالو وچ تاریخی رجحان رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/><ref name="EnergiaCana">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/multimedia/publicacao/|archiveurl=https://archive.today/20121211063627/http://www.unica.com.br/multimedia/publicacao/|archivedate=2012-12-11|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Macedo|year=2007|title=A Energia da Cana-de-Açúcar – Doze estudos sobre a agroindústria da cana-de-açúcar no Brasil e a sua sustentabilidade|accessdate=2008-11-30|language=Portuguese|display-authors=etal}} Click on the link to download the zip file with the pdf chapters.</ref> ہور ، موجودہ بایوٹکنالوجی ریسرچ ، جینیات‏ی بہتری ، تے بہتر زرعی طریقےآں د‏‏ی بنیاد اُتے پیداواری صلاحیت وچ ہور بہتری د‏‏ی توقع کيتی جاندی اے ، اس طرح آئندہ گنے د‏‏ی ثقافتاں دے لئی زمین د‏‏ی طلب نو‏‏ں کم کرنے وچ معاون ہوئے گا۔ اس رجحان دا مظاہرہ زرعی پیداوا‏‏ر وچ ہونے والے اضافے تو‏ں ہويا اے جو 1990 تے 2004 دے درمیان ساؤ پالو ریاست وچ ہويا سی ، جتھ‏ے [[قہوہ|کافی]] ، [[مالٹا (پھل)|نارنگی]] ، گنے تے ہور کھانے د‏‏ی فصلاں تقریبا مستقل علاقے وچ اگائی جادیاں سن۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 6, 131-138, see Table 5.</ref> کاربن دے اخراج اُتے زمین دے استعمال وچ بدلاؤ دے ممکنہ منفی اثرات دے بارے وچ ، [[نیدرلینڈز|ڈچ]] حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اک مطالعہ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ " ''گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ہور زمین دے استعمال دے بالواسطہ اثرات دا تعین کرنا بہت مشکل اے (یعنی گنے د‏‏ی دوسری فصل د‏‏ی جگہ سویا د‏‏ی طرح کيتی گئی اے )۔ یا لیماں د‏‏ی فصلاں ، جس دے نتیجے وچ چراگاہاں د‏‏ی جگہ سویا دے اضافی باغات دا سبب بندا اے ، جس دے نتیجے وچ جنگلات د‏‏ی کٹائی دا سبب بن سکدا اے ) ، تے گنے نو‏‏ں مٹی دے کاربن دے انہاں تمام نقصانات تو‏ں منسوب کرنا وی منطقی نئيں ا‏‏ے۔'' " <ref name="SusDutch"/> دوسرے مصنفاں نے انہاں بالواسطہ اثرات اُتے وی سوال اٹھایا اے ، کیونجے مویشیاں د‏‏ی چراگاہاں ایمیزون دے نیڑے سستی زمین اُتے بے گھر ہوگئياں۔ اس تشویش نو‏‏ں مسترد کرنے والے مطالعے دا دعویٰ اے کہ مفت چرنے والے مویشیاں دے لئی وقف کيتی گئی زمین سکڑ رہی اے ، کیونجے چراگاہ والی زمین اُتے مویشیاں د‏‏ی کثافت 2001 تو‏ں 2005 دے دوران مویشیاں دے 1.28 سراں تو‏ں ودھ ک‏ے 1.41 ہوگئی اے ، تے مویشیاں نو‏‏ں چارہ دینے دے طریقےآں وچ ہور بہتری د‏‏ی توقع د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 6, pp. 121–126 and 131-139.</ref> کاسیل یونیورسٹی <ref name="Mongabay">{{حوالہ ویب|url=http://news.mongabay.com/2010/0208-amazon_biofuels.html|archiveurl=https://archive.today/20130129111531/http://news.mongabay.com/2010/0208-amazon_biofuels.html|archivedate=2013-01-29|title=Amazon rainforest will bear cost of biofuel policies in Brazil|publisher=Mongabay.com|last=Rhett A. Butler|date=2010-02-08|accessdate=2010-02-09}}</ref> تو‏ں لیپولا د‏‏ی سربراہی وچ اک ٹیم دے ذریعہ فروری 2010 وچ شائع ہونے والے اک مقالے وچ دسیا گیا اے کہ برازیل وچ 2020 تک بائیو فیول پلانٹشن (گنے تے سویا بین) د‏‏ی منصوبہ بند توسیع تو‏ں براہ راست زمینی استعمال دا تھوڑا سا اثر پئے گا کاربن دے اخراج اُتے ، لیکن زمینی استعمال کیت‏‏ی بالواسطہ تبدیلیاں امیزون دے جنگلات وچ رینج لینڈ فرنٹیرئیر د‏‏ی توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں کاربن د‏‏ی بچت نو‏‏ں بائیو ایندھن تو‏ں دور کرسکدیاں نيں ، خاص طور اُتے مویشیاں د‏‏ی کھیت‏‏ی د‏‏ی بے گھر ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ " ''گنے ایتھنول تے سویا بین بائیو ڈیزل ہر اک 2020 تک 121،970 کلومیٹر 2 د‏‏ی متوقع بالواسطہ جنگلات د‏‏ی کٹائی وچ حصہ ڈالدا اے ، جس تو‏ں کاربن قرض پیدا ہُندا اے جس نو‏‏ں جیواشم ایندھن د‏‏ی بجائے انہاں بایوفیلاں دے استعمال تو‏ں تقریبا 250 سال د‏‏ی ادائیگی ہوئے گی'' ۔" تجزیہ تو‏ں ایہ وی ظاہر ہويا اے کہ مویشیاں د‏‏ی کھیت وچ اضافے دے نال نال ، اعلیٰ پیداوا‏‏ر والے تیل د‏‏یاں فصلاں نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوششاں دے نال برازیل وچ بایفیوئلز تو‏ں کاربن د‏‏ی بچت نو‏‏ں موثر بنانے دے لئی درکار اے ، " ''اگرچہ تمام غذا تے بائیو انجیرجی دے تقاضاں نو‏‏ں پورا کردے ہوئے بھی۔'' " برازیل د‏‏ی ایتھنول صنعت د‏‏ی مرکزی تنظیم (یو این آئی سی اے) نے تبصرہ کيتا کہ اس مطالعہ تے زمینی استعمال دے ہور حساب کتاباں وچ اک اہ‏م عنصر کھو رہیا اے ، ایہ حقیقت کہ برازیل وچ " ''مویشیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے چراگاہ پہلے ہی شدت اختیار کر رہ‏ی اے تے مستقب‏‏ل وچ وی ایسا کرنے دا امکان ا‏‏ے۔ .'' " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/08/do-brazils-biofuels-have-land-use-issue/|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160516085121/http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/08/do-brazils-biofuels-have-land-use-issue/|archivedate=2016-05-16|title=Brazil biofuels' land-use issue|last=Philip Brasher|website=Des Moines Register|date=2010-02-08|accessdate=2010-02-09}}</ref> ===== جنگلات د‏‏ی کٹائی ===== [[فائل:Goldemberg 2008 Brazil sugarcane regions 1754-6834-1-6-1 Fig 1.jpg|کھبے|thumb| گنے دے پودے لگانے دے سلسلے وچ ماحول دے لحاظ تو‏ں قیمتی علاقےآں دا مقام۔ [[جنوب مشرقی علاقہ، برازیل|برازیل دے جنوب مشرقی خطے]] وچ واقع [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پالو]] ، گنے د‏‏ی دو تہائی ثقافتاں نو‏‏ں مرتکز کردا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> ]] ہور تنقیداں نے بارش دے جنگلات تے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ماحولیا‏ت‏ی طور اُتے قیمتی اراضی جداں امیزون ، پینٹانال یا سیرادو نو‏‏ں صاف کرنے د‏‏ی صلاحیت اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ <ref name="Science08"/><ref name="Oxfam"/><ref name="Fargione08"/><ref name="EcoSocial"/> ایمبراپا تے یو این آئی سی اے نے اس تشویش نو‏‏ں مسترد کردتا اے جس وچ ایہ وضاحت کردے ہوئے دسیا گیا اے کہ گنے دے 99.7 فیصد باغات امازونیا تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 کلومیٹر (1200 میل) دور اُتے واقع نيں ، تے گذشتہ 25 سالاں دے دوران وسط ایمیزونیا تو‏ں بہت دور سنٹر - جنوبی خطے وچ ہويا ا‏‏ے۔ ، پینٹل یا اٹلانٹک جنگل۔ ساؤ پالو وچ ریاست د‏‏ی نمو چھڈ دتی گئی چراگاہاں وچ ہوئی۔ <ref name="ExpansaoCana">{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.br/imprensa/artigos/2008/A%20expansao%20da%20cana-de-acucar%20e%20a%20sua%20sustentabilidade.pdf|publisher=[[EMBRAPA]]|last=Tarcízio Goes|last2=Renner Marra|year=2008|title=A Expansão da Cana-de-Açúcar e sua Sustentabilidade|accessdate=2008-11-30|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183538/http://www.embrapa.br/imprensa/artigos/2008/A%20expansao%20da%20cana-de-acucar%20e%20a%20sua%20sustentabilidade.pdf|archivedate=2009-03-19}}</ref><ref name="EnergiaCana"/> مستقب‏‏ل دے زمینی استعمال وچ تبدیلی ، جنگل دے تحفظ تے جیو ویودتا دے خطرات تو‏ں متعلق اثرات دا جائزہ ڈچ حکومت دے ذریعہ جاری کردہ مطالعے دے اک حصے دے طور اُتے کيتا گیا اے <ref name="SusDutch"/> ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ " ''گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے براہ راست اثر جیوویودتا اُتے محدود اے ، کیونجے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر بنیادی طور اُتے چراگاہاں د‏‏ی جگہ لیندی ا‏‏ے۔ تے / یا کھانے د‏‏ی فصل تے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر برازیل دے وڈے بایومیز (ایمیزون رین فاریسٹ ، سیرراڈو ، اٹلانٹک فاریسٹ ، کیٹیٹا ، کیمپوس سلینوس تے پینٹل) تو‏ں بہت دور ا‏‏ے۔'' " اُتے ، " ''… گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے تحت رقبے وچ اضافے تو‏ں ہونے والے بالواسطہ اثرات زیادہ امکان ني‏‏‏‏ں۔'' ''سب تو‏ں اہ‏م بالواسطہ اثر سیرراڈوز دے خرچ اُتے زرعی اراضی د‏‏ی توسیع ہوئے گی۔'' ''سیرراڈوز اہ‏م بایوڈویورٹی ریزرو ني‏‏‏‏ں۔'' ''ان بالواسطہ اثرات د‏‏ی مقدار درست کرنا مشکل اے تے عملی طور اُتے قابل اطلاق معیارات تے اشارے د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔'' " ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ پائیدار ترقی د‏‏ی ضمانت دے لئی ، ستمبر 2009 وچ حکومت نے پینتال [[آبستان|گیلے علاقےآں]] ، [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|ایمیزون]] رین [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|فورسٹ]] تے دریائے اپر پیراگوئے دریائے بیسن جداں ماحولیا‏ت‏ی حساس علاقےآں وچ یا اس دے نیڑے گنے د‏‏ی افزائش نو‏‏ں روکنے دے لئی حکمنامہ دے ذریعہ ملک بھر وچ زرعی زراعت دا استعمال زوننگ جاری کيتا۔ . انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے نويں ایتھنول پروڈکشن پلانٹاں د‏‏ی تنصیب د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی ، تے صرف موجودہ پودےآں تے ماحولیا‏ت‏ی لائسنس یافتہ نويں پودےآں تے جنہاں نو‏ں پہلے ہی 17 ستمبر 2009 تو‏ں پہلے منظور کرلیا گیا اے ، انہاں حساس علاقےآں وچ کم کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ نويں معیار دے مطابق ، برازیل دا 92.5٪ علاقہ گنے دے پودے لگانے دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔ حکومت غور کردی اے کہ اگلی دہائیاں تک پیش گوئی د‏‏ی جانے والی ملکی تے بین الاقوامی منڈیاں وچ ایتھنول تے چینی د‏‏ی آئندہ طلب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی مناسب علاقے کافی تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ZAECana">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706155006/http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf|archivedate=2011-07-06|title=Sugarcane Agroecological Zoning|last=Government of Brazil|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|accessdate=2010-04-09}}</ref> === معاشرتی مضمرات === [[فائل:Trabalho.JPG|کھبے|thumb| ساؤ پولو ریاست ، ساؤ پالو د‏‏ی فصل دے موسم دے دوران عام گنے دا مزدور۔]] برازیل دے غریب ترین لوکاں وچ گنے د‏‏ی اک اہ‏م معاشرتی شراکت رہی اے جو عام طور اُتے کم تو‏ں کم اجرت تو‏ں زیادہ آمدنی فراہ‏م کردے نيں ، تے اک باقاعدہ ملازمت جس وچ عام طور اُتے فائدہ ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="MacedoCH12">Macedo (2007) Chapter 12, pp. 203–231.</ref> برازیل وچ عام طور اُتے ملازمت تمام شعبےآں وچ اوسطا 45٪ اے ، جدو‏ں کہ گنے دے شعبے وچ 2007 وچ 72.9٪ رسمی ملازمتاں دا حصہ اے ، جو 1992 وچ 53.6 فیصد تو‏ں زیادہ اے ، تے ساؤ پولو وچ زیادہ ترقی یافتہ گنے ایتھنول د‏‏ی صنعت وچ باضابطہ روزگار حاصل ہويا۔ 2005 وچ 93.8٪۔ گنے تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اوسطا اجرت سرکاری کم تو‏ں کم اجرت تو‏ں زیادہ اے ، لیکن غربت تو‏ں بچنے دے لئی کم تو‏ں کم اجرت ناکافی ہوسکدی ا‏‏ے۔ شمال شمال مشرقی علاقےآں وچ مزدوراں وچ تعلیم د‏‏ی سطح بوہت گھٹ اے تے ماہانہ کم آمدنی ا‏‏ے۔ برازیل وچ 3 یا اس تو‏ں کم اسکول سال دے نال اوسط تعداد 58.8٪ اے ، جدو‏ں کہ جنوب مشرق وچ ایہ فیصد 46.2٪ اے ، [[شمال مشرقی علاقہ، برازیل|شمال مشرقی خطے]] وچ 76.4٪ ا‏‏ے۔ لہذا ، مرکز- جنوب وچ کمائی تعلیم دے موازنہ د‏‏ی سطح دے لئی شمال-شمال مشرق د‏‏ی نسبت حیرت انگیز طور اُتے زیادہ نئيں ا‏‏ے۔ سنٹر - جنوبی خطے وچ گنے د‏‏ی کٹائی کرنے والے مزدوراں نو‏‏ں 2005 وچ شمال شمال مشرقی خطے وچ اوسطا اجرت تو‏ں 58.7 فیصد زیادہ اجرت ملی۔ اہ‏م سماجی مسائل کین کینٹرز تو‏ں متعلق نيں جو ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں متعلق کم پیسہ دینے والے زیادہ تر کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1992 تے 2003 دے درمیان اس شعبے وچ مستقل ملازمین د‏‏ی مجموعی تعداد وچ اک تہائی کمی واقع ہوئی ، جس دا اک حصہ میکانیکل کٹائی اُتے بڑھدا ہويا انحصار د‏‏ی وجہ تو‏ں سی ، خاص طور اُتے ریاست ساؤ پالو دے زیادہ امیر تے زیادہ پختہ گنے دے پیداواریاں تاں۔ ايس‏ے مدت دے دوران ، عارضی یا موسمی کارکناں دا حصہ اتار چڑھاؤ ، پہلے گھٹتا رہیا تے فیر حالیہ برساں وچ اس شعبے وچ کل ملازمتاں دے نصف حصے تک ودھ گیا اے ، لیکن قطعی طور اُتے عارضی کارکناں د‏‏ی تعداد وچ وی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> غریب شمال مشرقی خطے وچ گنے دا شعبہ زیادہ محنت کش اے کیونجے اس خطے وچ پیداوا‏‏ر ملک د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر وچ صرف 18.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی کردی اے لیکن گنے دے شعبے وچ 44.3 فیصد مزدور قوت نو‏‏ں ملازمت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ <ref name="MacedoCH12">Macedo (2007) Chapter 12, pp. 203–231.</ref> گنے د‏‏ی دستی کٹائی دا تعلق مشقتاں تے کم کرنے د‏‏ی ناقص صورتحال تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> اس سلسلے وچ ، ڈچ حکومت ذریعہ جاری کردہ مطالعے نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ اصل مسئلہ اصل وچ دستی کین د‏‏ی کٹائی تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ کم دے حالات وچ اک اہ‏م مسئلہ کم دا زیادہ بجھ ا‏‏ے۔ میکانیکیشن دے نتیجے وچ اک مزدور اُتے کم دا بجھ ايس‏ے theی د‏‏ی دہائی وچ روزانہ 4 تو‏ں 6 ٹن تک ودھ ک‏ے نوے د‏‏ی دہائی وچ 8 تو‏ں 10 ٹن روزانہ ہوگیا اے ، جو 2007 وچ روزانہ 12 تو‏ں 15 ٹن تک سی۔ جے کوٹہ پورا نئيں ہويا تاں کارکناں نو‏‏ں ملازمت تو‏ں برطرف کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پروڈیوسراں دا کہنا اے کہ اگلی دہائی وچ زیادہ تر میکانیکیشن دے نال ایہ مسئلہ ختم ہوجائے گا۔ ہور ، چونکہ کٹائی دا میکانائزیشن ودھ رہیا اے تے صرف چپٹے خطےآں وچ ہی ممکن اے ، اس لئی زیادہ مزدور انہاں علاقےآں وچ استعمال ہورہے نيں جتھ‏ے میکانائزڈ کٹائی دے سازوسامان دے لئی حالات موزاں نئيں نيں ، جداں کھردرا علاقے جتھ‏ے فصلاں بے قاعدگی تو‏ں لگائی جاندیاں نيں جس تو‏ں کم دے حالات سخت تے زیادہ مؤثر ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ غیر صحتمند کم کرنے والے حالات تے ایتھ‏ے تک کہ زیادہ کم (چھڑی کٹنے) تو‏ں غلامی تے اموات دے وی واقعات د‏‏ی اطلاع ملی اے ، <ref name="EcoSocial"/> لیکن ایہ ممکنہ طور اُتے بدترین مثال ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SusDutch"/> اگرچہ برازیل وچ مزدوراں دے سخت قوانین موجود نيں ، نفاذ کمزور ا‏‏ے۔ بے گھر ہونے تے موسمی مشقت تو‏ں کثیرالثانی خاندانی فارماں تے روايتی برادریاں د‏‏ی جسمانی تے ثقافتی رکاوٹ دا وی مطلب ا‏‏ے۔ سماجی ذمہ داری دے بارے وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے شعبے وچ 600 تو‏ں زیادہ اسکولاں ، 200 نرسری مراکز تے 300 دن د‏‏ی دیکھ بھال دے یونٹاں نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا اے ، کیونجے قانون سازی د‏‏ی ضرورت اے کہ گنے د‏‏ی گنے د‏‏ی 1 فیصد قیمت تے خالص ایتھنول د‏‏ی 2٪ قیمت طبی ، دنداں ، گنے دے مزدوراں دے لئی دواسازی ، سینیٹری تے تعلیمی خدمات۔ عملی طور اُتے 90 فیصد تو‏ں زیادہ ملیاں صحت تے دنداں د‏‏ی دیکھ بھال ، آوا جائی تے اجتماعی زندگی د‏‏ی انشورنس مہیا کردیاں نيں ، تے 80٪ تو‏ں زیادہ کھاناں تے دواسازی د‏‏ی دیکھ بھال فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، چھڑی کٹنے وچ عارضی کم اجرت والے مزدوراں دے لئی ایہ خدمات دستیاب نئيں ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SusDutch"/> === کھانے د‏‏ی قیمتاں اُتے اثر === [[فائل:Faz S Sofia canavial 090607 REFON.JPG|کھبے|thumb| Avaré وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ساندا صوفیہ گنے دا کھیت۔]] جارج مونبیوٹ جداں کچھ ماحولیات دے ماہراں نے خدشہ ظاہر کيتا اے کہ مارکیٹ د‏‏ی جگہ فصلاں نو‏‏ں مالداراں دے لئی ایندھن وچ تبدیل کردے گی ، جدو‏ں کہ غریب فاقہ کشی تے حیاتیاندی ایندھن ماحولیا‏ت‏ی مسائل دا باعث ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Monbiot">{{حوالہ ویب|url=http://www.monbiot.com/archives/2004/11/23/feeding-cars-not-people/|title=Feeding Cars, Not People|last=George Monbiot|publisher=Monbiot.com|accessdate=2008-04-28|date=2004-11-23}}</ref> ماحولیا‏ت‏ی گروپاں نے کئی سالاں تو‏ں اس تجارت دے بارے وچ تشویش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.climnet.org/EUenergy/2006_EEB_BiofuelsStrategy.pdf|title=Biofuels no panacea|last=European Environmental Bureau|accessdate=2008-04-28|date=2006-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410052938/http://www.climnet.org/EUenergy/2006_EEB_BiofuelsStrategy.pdf|archivedate=April 10, 2008}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/32656/story.htm|title=Food Security Worries Could Limit China Biofuels|last=Planet Ark|accessdate=2008-04-28|date=2005-09-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greenpeace.org.uk/blog/climate/biofuels-green-dream-or-climate-change-nightmare-20070509|title=Biofuels: green dream or climate change nightmare|last=Greenpeace UK|accessdate=2008-04-28|date=2007-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421113313/http://www.greenpeace.org.uk/blog/climate/biofuels-green-dream-or-climate-change-nightmare-20070509|archivedate=2008-04-21}}</ref> کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ کھڑی اضافے دے بارے وچ عالمی برادری دے خدشےآں دے نتیجے وچ 2008 وچ فوڈ بمقابلہ ایندھن د‏‏ی بحث عالمی سطح اُتے پہنچی۔ اپریل 2008 وچ ، ژان زیگلر ، جو اس وقت دے اقوام متحدہ دے خصوصی راپورٹیور برائے رائٹ ٹو فوڈ سن ، نے بائیو ایندھن نو‏‏ں " ''انسانیت دے خلاف جرم'' " ''قرار دتا سی'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/dinheiro/ult91u391866.shtml|title=ONU diz que biocombustíveis são crime contra a humanidade|publisher=Folha de Sao Pãulo Online|date=2008-04-14|accessdate=2008-04-28|language=Portuguese}}</ref> اس تو‏ں پہلے اس نے اکتوبر 2007 وچ اک دعوی کيتا سی ، جدو‏ں اس نے 5 دے لئی مطالبہ کيتا سی۔ بائیو ایندھن د‏‏ی تیاری دے لئی زمین دے تبادلاں اُتے پہلی پابندی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.swissinfo.org/eng/front/detail/UN_rapporteur_calls_for_biofuel_moratorium.html?siteSect=105&sid=8305080&cKey=1192127505000&ty=st|title=UN rapporteur calls for biofuel moratorium|website=Swissinfo|date=2007-10-11|accessdate=2008-05-01|archivedate=2008-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080429202834/http://www.swissinfo.org/eng/front/detail/UN_rapporteur_calls_for_biofuel_moratorium.html?siteSect=105&sid=8305080&cKey=1192127505000&ty=st}}</ref> اپریل 2008 وچ وی ، [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] دے صدر ، رابرٹ زولِک نے کہیا اے کہ " ''جتھ‏ے بوہت سارے لوک گیس دے ٹینکاں نو‏‏ں بھرنے دے بارے وچ فکر مند نيں ، دنیا بھر وچ بوہت سارے دوسرے اپنا پیٹ بھرنے دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔'' ''اور ایہ روز بروز مشکل تر ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔'' " لوئز اناسیو لولا دا سیلوا نے انہاں دعوواں نو‏‏ں " ''تجارتی مفادات دے نتیجے وچ غلطیاں'' " قرار دیندے ہوئے اس د‏ی بجائے امریکا تے یورپی زرعی سبسڈیاں اُتے الزام عائد کيتا تے مکئی تو‏ں پیدا ہونے والے امریکی ایتھنول تک ہی محدود مسئلہ قرار دتا۔ برازیل دے صدر نے متعدد مواقع اُتے ایہ دعویٰ وی کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی ملک د‏‏ی گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی صنعت نے اشیائے خوردونوش د‏‏ی قیمتاں وچ کمی نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Veja_30_04"/> جون 2008 وچ آکسفیم د‏‏ی جانب تو‏ں جاری اک رپورٹ وچ <ref name="Oxfampdf">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org/files/bp114-inconvenient-truth-biofuels-0806.pdf|title=Another Inconvenient Truth: Biofuels are not the answer to climate or fuel crisis|publisher=Oxfam|last=Oxfam|date=2008-06-25|accessdate=2008-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819214631/http://www.oxfam.org/files/bp114-inconvenient-truth-biofuels-0806.pdf|archivedate=August 19, 2008}}</ref> فوڈ قیمت بحران وچ تعاون کردے ہوئے، آب و ہو‏‏ا دے بحران دا حل نہ ہی تیل بحران نہ تاں دے طور اُتے امیر ملکاں وچو‏ں بائیو فیول د‏‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کی. اس رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ مارکیٹ وچ دستیاب تمام جیوفیوئلز تو‏ں ، برازیل دا گنے ایتھنول "کامل تو‏ں دور" اے لیکن قیمت تے گرین ہاؤس گیس دے توازن دے لحاظ تو‏ں ایہ دنیا دا سب تو‏ں زیادہ سازگار بائیو فیول ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ کچھ موجودہ مسائل تے ممکنہ خطرات دے بارے وچ تبادلہ خیال کيتا گیا اے ، تے برازیل د‏‏ی حکومت تو‏ں ماحولیا‏ت‏ی تے معاشرتی استحکا‏م نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے تو‏ں بچنے دے لئی احتیاط برتنے دے لئی کہیا گیا ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ: ''"امیر ملکاں نے گذشتہ سال بائیو ایندھن د‏‏ی حمایت وچ 15 بلین ڈالر تک خرچ کيتا جدو‏ں کہ برازیل دے سستے ایتھنول نو‏‏ں روکنا ، جو عالمی سطح اُتے کھانے د‏‏ی حفاظت دے لئی کم نقصان دہ ا‏‏ے۔"'' <ref name="Oxfam08">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org/pressroom/pressrelease/2008-06-25/another-inconvenient-truth-biofuels-are-not-answer|title=Another Inconvenient Truth: Biofuels are not the answer to climate or fuel crisis|publisher=Oxfam web site|last=Oxfam|date=2008-06-26|accessdate=2008-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081031143804/http://www.oxfam.org/pressroom/pressrelease/2008-06-25/another-inconvenient-truth-biofuels-are-not-answer|archivedate=2008-10-31}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/portuguese/reporterbbc/story/2008/06/080625_biocombustiveisrelatorio.shtml|title=ONG diz que etanol brasileiro é melhor opção entre biocombustíveis|publisher=BBCBrasil|language=Portuguese|date=2008-06-25|accessdate=2008-07-30}}</ref> جولائ‏ی 2008 وچ شائع ہونے والی [[عالمی بنک|عالمی بینک دی]] اک تحقیقا‏تی رپورٹ <ref name="WorldBank_07_08">{{حوالہ ویب|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2008/07/28/000020439_20080728103002/Rendered/PDF/WP4682.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819214631/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2008/07/28/000020439_20080728103002/Rendered/PDF/WP4682.pdf|archivedate=2008-08-19|title=A note on Rising Food Crisis|publisher=[[The World Bank]]|last=Donald Mitchell|date=July 2008|accessdate=2008-07-29}}Policy Research Working Paper No. 4682. Disclaimer: This paper reflects the findings, interpretation, and conclusions of the authors, and do not necessarily represent the views of the World Bank</ref> پتہ چلا اے کہ جون 2002 تو‏ں جون 2008 تک ''"بایوفیولز تے کم اناج دے ذخیرے تو‏ں متعلقہ نتائج ، زمین دے استعمال وچ وڈی شفٹاں ، قیاس آرائیاں اُتے مبنی سرگرمی تے برآمد اُتے پابندی"'' کل دا 70-75٪ سی قیمت وچ اضافہ تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ تیل د‏‏ی زیادہ قیمتاں تے اک کمزور ڈالر قیمتاں وچ اضافے دے 25-30 فیصد د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ ''"... ریاستہائے متحدہ تے یورپ وچ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ وڈے پیمانے اُتے اضافے د‏‏ی وجہ عالمی سطح اُتے کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ اضافے د‏‏ی بنیادی وجہ اے "'' تے ایہ وی کہیا گیا اے کہ ''"برازیل وچ شوگر اُتے مبنی ایتھنول نے کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ قابل قدر حد تک اضافہ نئيں کيتا۔ "'' رپورٹ وچ دلیل دتی گئی اے کہ انہاں ترقی یافتہ خطےآں وچ بائیو ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے اُتے درآمدات اُتے سبسڈی تے محصولات د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی اے تے انہاں دا خیال اے کہ ایسی پالیسیاں دے بغیر ، دنیا بھر وچ قیمتاں وچ اضافہ کم ہُندا۔ اس تحقیقی مقالے وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول نے چینی د‏‏ی قیمتاں وچ خاطر خواہ اضافہ نئيں کيتا اے ، تے امریکا تے یورپی یونین دونے دے ذریعہ ایتھنول د‏‏ی درآمد اُتے محصولات نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی اے ، تاکہ زیادہ موثر پیداواریاں جداں برازیل تے دوسرے ترقی پذیر ملکاں بشمول بہت سارے افریقی ملکاں نو‏‏ں وی اجازت دتی جائے ۔ ، یورپی یونین تے امریکا وچ مینڈیٹ نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی برآمد دے لئی منافع بخش ایتھنول تیار کرنا جولائ‏ی 2008 وچ [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|او ای سی ڈی دے]] ذریعہ شائع ہونے والی معاشی تشخیص د‏‏ی رپورٹ <ref name="OECD_07_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.wilsoncenter.org/news/docs/brazil.oecd.biofuel.support.policy.pdf|title=Economic Assessment of Biofuel Support Policies|last=Directorate for Trade|last2=Agriculture, OECD|publisher=[[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]|date=2008-07-16|accessdate=2008-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101213727/http://www.wilsoncenter.org/news/docs/brazil.oecd.biofuel.support.policy.pdf|archivedate=2008-11-01}} Disclaimer: This work was published under the responsibility of the Secretary-General of the OECD. The views expressed and conclusions reached do not necessarily correspond to those of the governments of OECD member countries.</ref> سبسڈی تے تجارت اُتے پابندیاں دے منفی اثرات دے بارے وچ عالمی بینک د‏‏ی رپورٹ تو‏ں متفق اے ، لیکن پتہ چلا اے کہ کھانے د‏‏ی قیمتاں اُتے بائیو ایندھن دا اثر بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ او ای سی ڈی دے مطالعے وچ یورپ تے شمالی امریکا وچ پیدا ہونے والے بائیو ایندھناں تو‏ں حاصل ہونے والی جی ایچ جی دے اخراج وچ وی محدود کمی دا وی تنقید اے ، حتمی نتیجہ ایہ اے کہ بائیو فیول د‏‏ی معاونت د‏‏ی پالیسیاں 2015 تک ٹرانسپورٹ ایندھن تو‏ں گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ 0.8 فیصد تو‏ں زیادہ کمی نئيں کرن گی ، جدو‏ں کہ برازیل دے ایتھنول گنے تو‏ں جیواشم ایندھن دے مقابلہ وچ گرین ہاؤس گیس دے اخراج نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 80٪ کم کردیندا ا‏‏ے۔ اس تشخیص وچ حکومتاں تو‏ں بایوفیولز تے فیڈ اسٹاک وچ ہور کھلی منڈیاں دا مطالبہ کيتا گیا اے تاکہ کارکردگی تے کم لاگت نو‏‏ں بہتر بنایا جاسک‏‏ے۔ <ref name="OECDweb08">{{حوالہ ویب|url=http://www.oecd.org/document/28/0,3343,en_2649_37401_41013916_1_1_1_1,00.html|title=Biofuel policies in OECD countries costly and ineffective, says report|last=Directorate for Trade|last2=Agriculture, OECD|publisher=[[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]|date=2008-07-16|accessdate=2008-08-01}}</ref> اناج د‏‏ی قیمتاں اُتے بائیو ایندھن دے اثرات دے بارے وچ فنڈیسیو گیٹیلیو ورگاس د‏ی برازیل دے ریسرچ یونٹ دا اک مطالعہ۔ <ref name="FGV">{{حوالہ ویب|url=http://www.fgv.br/fgvprojetos/arq/JUBRASILICO_34_5_18_28_11_2008.pdf|title=Fatores Determinantes dos Preços dos Alimentos: O Impacto dos Biocombustíveis|language=Portuguese|date=November 2008|publisher=[[Fundação Getúlio Vargas]]|last=FGV Projetos|accessdate=2008-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183537/http://www.fgv.br/fgvprojetos/arq/JUBRASILICO_34_5_18_28_11_2008.pdf|archivedate=2009-03-19}} ''Most of the text, graphs and tables included in the report are presented in Portuguese and English.''</ref> نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ خوراک د‏‏ی قیمتاں وچ 2007–2008 دے اضافے دے پِچھے سب تو‏ں وڈا ڈرائیور کم اناج دے ذخیرے والے بازار وچ طلب کيت‏‏ی طلب دے بڑھدے ہوئے مستقب‏‏ل دے منڈیاں اُتے قیاس آرائی د‏‏ی سرگرمی ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع کوئی متعلقہ عنصر نئيں سی تے ایہ وی کہ برازیل دے گنے کاشت والے رقبے تے اناج د‏‏ی اوسط قیمتاں دے درمیان کوئی ارتباط نئيں اے ، اس دے برعکس ، گنے دے پھیلاؤ دے نال نال اناج د‏‏یاں فصلاں وچ تیزی تو‏ں اضافہ وی ہويا۔ {{وسیع تصویر|Panorama Usina Costa Pinto Piracicaba SAO 10 2008.jpg|750px|[[پیراکیبا]] ، [[ساؤ پالو (ریاست)| ساؤ پالو ریاست]] وچ واقع کوسٹا پنٹو پروڈکشن پلانٹ د‏‏ی منظر نگاری۔ ایہ صنعتی پلانٹ چینی ، ایتھانول ایندھن (دونے ہیہڈروس تے [[ہائڈروس]]) ، صنعتی گریڈ ایتھانول ، تے مشروبات دے لئی الکحل تیار کرنے دے لئی لگایا گیا ا‏‏ے۔ پیش منظر وچ گنے د‏‏ی کٹائی دا عمل ظاہر ہُندا اے ، اس دے بعد فوری طور اُتے مل عمل ہُندا اے ، تے پس منظر دے سجے جانب وچ آسون د‏‏ی سہولت واقع اے جتھ‏ے ایتھانول تیار ہُندا ا‏‏ے۔ اس پلانٹ تو‏ں مل د‏‏ی تیاری دے عمل تو‏ں باقی بچنے والے گنے دے [[بیگیس]] دے باقی حصےآں تو‏ں بجلی پیدا ہُندی اے ، تے ایہ ودھ بجلی عوامی استعمال دے لئی فروخت کيتی جاندی اے ۔}} == ہور ویکھو == {{Portal|برازیل|توانائی|قابل تجدید توانائی}}{{Div col}}* [[پہلی نسل دے بائیو فیول]] * [[برازیل وچ قابل تجدید توانائی]] * [[عام ایتھانول ایندھن دے مرکب]] * [[بائیو فیول بذریعہ خطہ]] * [[ملک دے لحاظ تو‏ں قابل تجدید توانائی دے موضوعات د‏‏ی لسٹ]] * [[ملک دے لحاظ تو‏ں ایتھانول ایندھن]] * [[آسٹریلیا وچ ایتھانول ایندھن]] * [[فلپائن وچ ایتھانول ایندھن]] * [[سویڈن وچ ایتھانول ایندھن]] * [[امریکا وچ ایتھانول ایندھن]] * [[لچکدار ایندھن والی گڈی]] * [[کم کاربن ایندھن دا معیار]] {{Div col end}} == کتابیات == * Macedo, Isaias de Carvalho, editor (2007). اک انرجیہ ڈا کینا-دی-آکار - ڈوز ایسٹودوس سوبری اک ایگروئندسٹریا ڈا کینا-ڈی-آکار کوئی برازیل ای سوا سسنتبیلیڈاد (پرتگالی بولی وچ ) (دوسرا ایڈیشن)۔ برلنڈیس تے ورٹیکچیا ، ساؤ پالو: UNICA – Uni --o da Agroindústria Canavieira do Estado de São Paulo. CDD-338.173610981۔ 2012-12-11 نو‏‏ں اصلی (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں آرکائو کيتا گیا ۔ بازیافت 2009-03-09 * Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). کھانا تے ایندھن: برازیل د‏‏ی مثال ۔ ویگننجن اکیڈمک پبلشرز ، نیدرلینڈز۔ آئی ایس بی این <bdi> Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). </bdi> Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). * Rothkopf, Garten (2007). امریکا وچ سبز توانائی دے لئی اک نقشہ ۔ بین امریکی ترقیا‏ت‏‏ی بینک ، واشنگٹن ، ڈی سی 3 جنوری ، 2009 نو‏‏ں اصل (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں محفوظ شدہ ۔ بازیافت 2009-03-09 * Mitchell, Donald (2010). افریقہ وچ حیاتیاندی ایندھن: مواقع ، امکانات تے چیلنجز ۔ ورلڈ بینک ، واشنگٹن ، ڈی سی آئی ایس بی این <bdi> Mitchell, Donald (2010). </bdi> Mitchell, Donald (2010). نو‏‏ں اصلی (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں آرکائو کيتا گیا ۔ بازیافت 2011-02-08 ۔ ''A ضمیمہ دیکھو: برازیل دا تجربہ'' == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://news.bbc.co.uk/nolavconsole/ifs_news/hi/newsid_4710000/newsid_4718400/nb_rm_4718490.stm برازیل وچ ایتھنول اُتے بی بی سی نیوز دا ویڈیو سیگمنٹ] * [https://web.archive.org/web/20080516004927/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/EXTWDRS/EXTWDR2008/0%2C%2CcontentMDK%3A21501336~pagePK%3A64167689~piPK%3A64167673~theSitePK%3A2795143%2C00.html حیاتیاندی ایندھن: وعدہ تے خطرات۔] [https://web.archive.org/web/20080516004927/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/EXTWDRS/EXTWDR2008/0%2C%2CcontentMDK%3A21501336~pagePK%3A64167689~piPK%3A64167673~theSitePK%3A2795143%2C00.html ورلڈ بینک د‏‏ی عالمی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹ 2008: زراعت برائے ترقی] * [https://web.archive.org/web/20070216022820/http://www.biofuelwatch.org.uk/background5.php برازیل وچ ایتھنول اُتے بایوفیوئل واچ] * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 برازیل انسٹی ٹیوٹ: بائیو فیول سنٹرل۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520123051/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 |date=2007-05-20 }} [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 WWICS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520123051/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 |date=2007-05-20 }} * [http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nb20070822a3.html ایندھن تو‏ں پیاسنو‏ں جاپان د‏‏ی فراہمی دے لئی برازیل دا پرائمنگ ایتھنول پہل] * [http://www.ensec.org/index.php?option=com_content&view=article&id=179:brazilian-ethanol-policy-lessons-for-the-united-states&catid=92:issuecontent&Itemid=341 برازیل ایتھنول پالیسی: ریاستہائے متحدہ امریکا دے لئی اسباق] * [http://www.biotechnologyforbiofuels.com/content/1/1/6 برازیل دے بائیو ایندھن د‏‏ی صنعت (2008 د‏‏ی حیثیت)] * [http://www.etanolverde.com.br/ "کاربونمیٹرو"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618042809/http://www.etanolverde.com.br/ |date=2010-06-18 }} - اس اندازے دے [http://www.etanolverde.com.br/ ل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618042809/http://www.etanolverde.com.br/ |date=2010-06-18 }} Tool کہ مارچ 2003 دے بعد تو‏ں برازیل وچ فلیکس فیول کاراں دے ذریعہ استعمال ہونے والے ایتھنول تو‏ں سی او _{2 کے} اخراج تو‏ں کتنا بچ گیا ا‏‏ے۔ * [https://web.archive.org/web/20051212085740/http://ies.lbl.gov/iespubs/46120.pdf برازیل وچ سی ڈی ایم امکانیات ، بذریعہ ایس میئرس ، جے ساتھائے ایٹ ال۔] * [https://www.cnbc.com/id/19094147/ CNBC د‏‏ی یارگین: امریکا ایتھنول دے بارے وچ برازیل تو‏ں امریکا کیہ سیکھ سکدا اے بذریعہ CNBC.com | 07 جون 2007 | 12: 33 شام ET] * [https://web.archive.org/web/20040706052308/http://www.inee.org.br/down_loads/forum/1B-15-30%20Plinio%20Nastari%20DATAGRO.pdf وزیراعظم نستاری دے ذریعہ ایتھنول پلانٹس وچ ہ‏م آہنگی] * [http://www.fbds.org.br/IMG/pdf/doc-296.pdf برازیلین شوگر ایتھنول سیکٹر وچ کارپوریٹ پائیداری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202175635/http://www.fbds.org.br/IMG/pdf/doc-296.pdf |date=2020-12-02 }} ، [http://www.imd.ch/csm سی ایس ایم / آئی ایم ڈی دے] نال شراکت وچ [https://web.archive.org/web/20100820124833/http://www.fbds.org.br/en/sommaire-ingles.html برازیلین فاؤنڈیشن برائے پائیدار ترقی] {{مردہ ربط|date=December 2019}} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link since December 2019">مستقل مردہ لنک</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup><sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link since December 2019">مستقل مردہ لنک</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> * [http://www.sucre-ethique.org/?lang=en اخلاقی شوگر] * [https://archive.today/20110706155226/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=F5A8F9AC-BBC9-4944-A978-2DC2930066E5 الکحل تو‏ں ایتھنول تک:] برازیل وچ ایتھنول ایندھن دے استعمال کیت‏‏ی [https://archive.today/20110706155226/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=F5A8F9AC-BBC9-4944-A978-2DC2930066E5 اک جیتنے والی رفتار] (انگریزی تے پرتگالی) * انٹرنیشنل فوڈ پالیسی انسٹی ٹیوٹ (IFPRI) مارچ 2010 دے ذریعہ [https://web.archive.org/web/20110113141959/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf EU بایوفولس مینڈیٹ دا عالمی تجارت تے ماحولیا‏ت‏ی اثرات دا مطالعہ] * [https://web.archive.org/web/20110706155006/http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf گنے دا زرعی معاشی زوننگ - برازیل د‏‏ی وفاقی حکومت] * [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/gcbb.12366/full فوڈ سیکیورٹی تے بائیو اینرجی نو‏‏ں مستحکم کرنا: عمل دے لئی ترجیحات] ، گلوبل چینج بائلوجی بائیو منرجی جرنل ، جون 2016۔ * [https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf پائیدار پیداوا‏‏ر تے وسائل دے استعمال کیت‏‏ی طرف: بایوفیولز دا اندازہ لگانا] ، اقوام متحدہ دے ماحولیا‏ت‏ی پروگرام ، اکتوبر 2009 * [http://www.globiom-iluc.eu/ گلوبوم ماڈل: یورپی یونین دے بایوفیولز دا ILUC کوانٹیفیکیشن اسٹڈی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929204417/http://www.globiom-iluc.eu/ |date=2020-09-29 }} {{Economy of Brazil}} {{Bioenergy}} {{South America topic|Ethanol fuel in}} {{Americas topic|Ethanol fuel in}} [[گٹھ:برازیل]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] dyjctvxs6n5a6x4l1shxic6o0cdzvyo 0 90544 707812 707747 2026-06-15T11:34:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707812 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict||commander1='''{{Flag icon|Turkey}} [[فہری کوروترک]]''' <br /> {{Flag icon|Turkey}} [[بلند ایجوت]]<br />{{Flag icon|Turkey}} [[نجم الدین اربکان]]<br />{{Flag icon|Turkey}} '''[[رؤف دینک تاش]]'''|casualties3=شمالی قبرص تو‏ں 200،000 یونانی قبرص نو‏‏ں ملک بدر کيتا گیا -<br />50،000 ترک قبرص جمہوریہ قبرص تو‏ں بے دخل {{flagicon|UN}} '''[[قبرص وچ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج]]:'''<ref>UNFICYP report, found in Γεώργιος Τσουμής, ''Ενθυμήματα & Τεκμήρια Πληροφοριών της ΚΥΠ'', Δούρειος Ίππος, Athens November 2011, Appendix 19, page 290</ref><br /> 9 ہلاک <br /> 65 زخمی|casualties2=4،500–6،000 ہلاکتاں (اندازے دے مطابق) (فوجی تے سویلین)<ref name="JentlesonPaterson1997" /><ref name="Jaques2007" />بشمول 309 فوجی اموات (قبرص) 105 اموات (یونان)<ref name=mfac>{{cite web|script-title=el:Καταλόγοι Ελληνοκυπρίων και Ελλαδιτών φονευθέντων κατά το Πραξικόπημα και την Τουρκική Εισβολή|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/8FA6CC01D244E364C22571B9002BDA0A?OpenDocument|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Cyprus|accessdate=17 July 2015|language=Greek|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416051359/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/8FA6CC01D244E364C22571B9002BDA0A?OpenDocument|archivedate=16 April 2015|df=dmy-all}}</ref><br />1000–1100 لاپتہ (بمطابق 2015)<ref>{{cite web|title=Figures andf Statistics of Missing Persons|url=http://www.cmp-cyprus.org/media/attachments/Quick%20Statistics/CMP_Facts_and_Figures_June_2015.pdf|publisher=Committee on Missing Persons in Cyprus|accessdate=17 July 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721051935/http://www.cmp-cyprus.org/media/attachments/Quick%20Statistics/CMP_Facts_and_Figures_June_2015.pdf|archivedate=21 July 2015|df=dmy-all}}</ref><br />12,000 زخمی <ref name="artuc2">Artuç, İbrahim; ''Kıbrıs'ta Savaş ve Barış'', Kastas Yayınları, İstanbul 1989, sayfalar 300-304 ve 317-318</ref><ref name="manizade511">Manizade, Derviş (1975). ''Kıbrıs: dün, bugün, yarın, 511. sayfa'', Yaylacik Matbaası.</ref><br /><br /><br />|casualties1=1،500–3،500 ہلاکتاں (اندازے دے مطابق) (فوجی تے سویلین)<ref name="JentlesonPaterson1997" /><ref name="Jaques2007" />573 [[کارروائی وچ hgjk]] (503 [[ترک مسلح افواج| ٹی اے ایف]] ، 70 [[ترک مزاحمتی تنظیم| مزاحمت]]) – 270 شہری ہلاک - 803 شہری لاپتہ (ماں سرکاری تعداد) 1974<ref>Haydar Çakmak: ''Türk dış politikası, 1919–2008'', Platin, 2008, {{ISBN|9944137251}}, [https://books.google.com/books?id=_2UwAQAAIAAJ&q=%22Komutanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1+personeli+olmak+%C3%BCzere+toplam%22&dq=%22Komutanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1+personeli+olmak+%C3%BCzere+toplam%22&hl=de&sa=X&ei=clJoUZnIDqWg7AbmzYDoAw&ved=0CDIQ6AEwAA page 688] {{in lang|tr}}; excerpt from reference: 415 [[Turkish Army|ground]], 65 [[Turkish Navy|navy]], 10 [[Turkish Air Force|air]], 13 [[Turkish Gendarmerie|gendarmerie]], 70 [[ترک مزاحمت تشکیلات]] (= 568 killed)</ref><br /> 2,000 زخمی<ref name="StudiesKeefe1980">{{cite book|author1=American University (Washington, D.C.). Foreign Area Studies|author2=Eugene K. Keefe|title=Cyprus, a country study|url=https://books.google.com/books?id=m_85te6NyCQC|accessdate=5 December 2012|year=1980|publisher=Foreign Area Studies, American University : for sale by the Supt. of Docs., U.S. Govt. Print. Off.|quote=Authoritative figures for casualties during the two- phased military operation were not published; available estimates listed Greek Cypriot losses at 6,000 dead and Turkish losses at 1,500 dead and 2,000 wounded...}}</ref><br /><ref name="JentlesonPaterson1997">{{cite book|author1=Bruce W. Jentleson|author2=Thomas G. Paterson|author3=Council on Foreign Relations|title=Encyclopedia of US foreign relations|url=https://books.google.com/books?id=f9opAQAAMAAJ|accessdate=5 December 2012|year=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-511059-3|quote=Greek/Greek Cypriot casualties were estimated at 6,000 and Turkish/Turkish Cypriot casualties at 3,500, including 1,500 dead...}}</ref><ref name="Jaques2007">{{cite book|author=Tony Jaques|title=Dictionary of Battles and Sieges: A Guide to 8,500 Battles from Antiquity Through the Twenty-First Century|url=https://books.google.com/books?id=Dh6jydKXikoC&pg=PA556|accessdate=5 December 2012|year=2007|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-33538-9|pages=556|quote=The invasion cost about 6,000 Greek Cypriot and 1500-3.500 Turkish casualties (20 July 1974).}}</ref><ref name="WilsonDonnan2012">{{cite book|author1=Thomas M. Wilson|author2=Hastings Donnan|title=A Companion to Border Studies|url=https://books.google.com/books?id=PeVi8_N-agIC&pg=PA44|accessdate=5 December 2012|date=19 June 2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-9893-6|page=44|quote=The partition of India was accompanied by a death toll variously credibly estimated at between 200,000 and 2 million. … In the Turkish invasion and partition of Cyprus, 6,000 Greek Cypriots were killed and 2,000 reported missing, and some 1500 Turks and Turkish-Cypriots killed.}}</ref>|strength2='''قبرص:'''<br />12,000 فوجی<ref>Η Μάχη της Κύπρου, Γεώργιος Σέργης, Εκδόσεις Αφοι Βλάσση, Αθήνα 1999, page 260 {{in lang|el}}</ref><br />'''یونان:'''<br />1,800–2,000 فوجی<ref>{{cite web|url=http://www.eldyk74.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=27|title=ΕΛ.ΔΥ.Κ '74 – Χρονικό Μαχών|author=Administrator|work=eldyk74.gr}}</ref><br /><br />'''کل: 14,000|strength1='''ترکی:'''<br />40,000 فوجی<ref name=ulvikeser453>Keser, Ulvi (2006). ''Turkish-Greek Hurricane on Cyprus (1940–1950 – 1960–1970), 528. sayfa'', Publisher: Boğaziçi Yayınları, {{ISBN|975-451-220-5}}.</ref><br />160–180 ایم47 تے ایم48 ٹینک<ref>Η Μάχη της Κύπρου, Γεώργιος Σέργης, Εκδόσεις Αφοι Βλάσση, Αθήνα 1999, page 253 (in Greek)</ref><br />'''ترک قبرصی انکلیوز:'''<br /> 11,000–13,500 افراد ،20,000 مکمل متحرک<ref>Η Μάχη της Κύπρου, Γεώργιος Σέργης, Εκδόσεις Αφοι Βλάσση, Αθήνα 1999, page 254 (in Greek)</ref><br /><br />'''کل: 60,000'''|commander2='''[[File:Flag of Cyprus.svg|22px|border]] [[نیکوس سیمپسن]]'''<br />[[File:Flag of Cyprus.svg|22px|border]] [[گلافکوس کلاریدیس]]<br />'''{{Flagicon|Greece|1970}} [[دیمیتریوس ایوآندیس]]'''<br />{{Flagicon|Greece|1970}} [[فائیدون گاکیزیکیدیس]]|combatant2={{flag|Greece|1970|size=22px}} <br /> {{flag icon|Cyprus}} [[قبرص]] * {{flagicon image|EOKA flag.svg}} [[EOKA B]]|combatant1={{flag|Turkey|size=22px}}<br />{{Flag icon|Turkey}} [[ترک قبرصی]] جنگجو *[[File:TMT Symbol.png|25px]] [[ترک مزاحمت تشکیلات|ٹی ایم ٹی]]|image=[[File:Cyprus 1973 ethnic neutral.svg|350px]]|result=ترک فتح<ref>{{cite book|last1=Fortna|first1=Virginia Page|title=Peace Time: Cease-fire Agreements and the Durability of Peace|date=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-11512-2|page=89|url=https://books.google.com/?id=7MXPOz95A_IC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}}</ref> * قبرص وچ یونانی جنت‏ا دا زوال * [[یونانی فوجی جنت‏ا| یونانی جنت‏ا]] دا یونان وچ زوال * [[خود مختار ترک قبرصی انتظامیہ| ترک انتظامیہ]] د‏‏ی تشکیل] * 200,000<ref>{{cite book|last1=Tocci|first1=Nathalie|title=The EU and Conflict Resolution: Promoting Peace in the Backyard|date=2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-12338-4|page=32|url=https://books.google.com/?id=aD-D5KusCkMC&pg=PA32#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref>{{cite book|last1=Borowiec|first1=Andrew|title=Cyprus: A Troubled Island|date=2000|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96533-4|page=2|url=https://books.google.com/?id=hzEDg6-d80MC&pg=PA2#v=onepage&q&f=false}}</ref><ref>{{cite book|last1=Michael|first1=Michális Stavrou|title=Resolving the Cyprus Conflict: Negotiating History|date=2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-01627-0|page=130|url=https://books.google.com/books?id=eWPJAAAAQBAJ&pg=PA130#v=onepage&q&f=false}}</ref> [[یونانی قبرصی]] بے گھر. * 50,000<ref>[http://bookshop.europa.eu/en/euromosaic-iii-pbNC7406031/downloads/NC-74-06-031-EN-C/NC7406031ENC_002.pdf;pgid=y8dIS7GUWMdSR0EAIMEUUsWb0000Lsab9OuA;sid=SF0M7ZqZICYM_8sXXGqSSvi8BT4Sn51KTo4=?FileName=NC7406031ENC_002.pdf&SKU=NC7406031ENC_PDF&CatalogueNumber=NC-74-06-031-EN-C&ei=1gwnU7faJqnT0QWx54HgCw&usg=AFQjCNF6avQTP4kZ9l1_7FC2O0oDwS6ZTQ Katholieke Universiteit Brussel, 2004] "Euromosaic III: Presence of Regional and Minority Language Groups in the New Member States", p.18</ref><ref>{{cite book|last1=Smit|first1=Anneke|title=The Property Rights of Refugees and Internally Displaced Persons: Beyond Restitution|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-57960-5|page=51|url=https://books.google.com/?id=5XATV852SyIC&pg=PA51#v=onepage&q&f=false}}</ref> [[ترک قبرصی]] بے گھر|territory=ترکی نے قبرص دا 36.2٪ علاقہ قبضہ کيتا <ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/embassies/embassy_brussels.nsf/geninfo_en/geninfo_en?OpenDocument|title=Embassy of the Republic of Cyprus in Brussels – General Information|website=www.mfa.gov.cy|access-date=2020-10-02|archive-date=2022-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921194931/http://www.mfa.gov.cy/mfa/embassies/embassy_brussels.nsf/geninfo_en/geninfo_en?OpenDocument|dead-url=yes}}</ref><ref>Juliet Pearse, "Troubled Northern Cyprus fights to keep afloat" in Cyprus. Grapheio Typou kai Plērophoriōn, Cyprus. Grapheion Dēmosiōn Plērophoriōn, ''Foreign Press on Cyprus'',　Public Information Office, 1979, [https://books.google.com/books?id=rHMsAQAAIAAJ&q=%22Turkish+military+victory+in+Cyprus+was+accompanied+by+bitter+economic+defeat%22&dq=%22Turkish+military+victory+in+Cyprus+was+accompanied+by+bitter+economic+defeat%22&hl=en&ei=B7X6TZ-_EIqevQOqvMm6Aw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA p. 15.]</ref><ref>Joseph Weatherby, ''The other world: Issues and Politics of the Developing World'', Longman, 2000, {{ISBN|978-0-8013-3266-1}}, [https://books.google.com/books?id=rDlnAAAAMAAJ&q=%22Turkish+military+victory+divided+the+island%22&dq=%22Turkish+military+victory+divided+the+island%22&hl=en&ei=KLT6TangE5C8uwPTpcmIAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA p. 285.]</ref><ref>David W. Ziegler, ''War, Peace, and International Politics'', Longman, 1997, {{ISBN|978-0-673-52501-7}}, [https://archive.org/details/warpeaceinternat00zieg_2 <!-- quote="a clear-cut Turkish military victory". --> p. 275.]</ref><ref>Nils Ørvik, ''Semialignment and Western Security'', Taylor & Francis, 1986, {{ISBN|978-0709919513}}, [https://books.google.com/books?id=fJcOAAAAQAAJ&pg=PA79&dq=%22will+not+be+changed+by+any+Turkish+military+victory%22&hl=en&ei=urb6TaCQDYeevgPd_9yLAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=%22will%20not%20be%20changed%20by%20any%20Turkish%20military%20victory%22&f=false p. 79.]</ref><ref>Richard D. Caplan, ''Europe and the Recognition of New States in Yugoslavia'', Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|978-0-521-82176-6}}, [https://books.google.com/books?id=6HMxGC_Dcp0C&dq=%22Turkish+military+victory+in+1974+has+still+not+brought+recognition+of+the+Turkish+Republic+of+Northern+Cyprus%22&source=gbs_navlinks_s p. 104.], on the refusal of legal recognition of the Turkish Cypriot state, see S.K.N. Blay, [http://www.austlii.edu.au/au/journals/AUYrBkIntLaw/1981/2.pdf "Self-Determination in Cyprus: The New Dimensions of an Old Conflict"], 10 ''Australian Yearbook of International Law'' (1987), pp. 67–100.</ref>|place=[[قبرص]]|date=20 جولائی– 18 اگست 1974<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=7|day1=20|year1=1974|month2=08|day2=18|year2=1974}})|partof=[[قبرص تنازع]]|conflict=قبرص وچ ترک فوجی مداخلت|caption=1973 وچ قبرص دا نسلی نقشہ۔ سونے نے یونانی قبرص نو‏‏ں رنگین ، جامنی رنگ تو‏ں ترکی دے قبرصی چھتاں تو‏ں تعبیر کيتا تے سرخ رنگ نے برطانوی اڈاں د‏‏ی نشاندہی کيتی۔<ref>Map based on map from the CIA publication [https://www.abebooks.com/book-search/title/atlas-issues-in-the-middle-east/author/central-intelligence-agency/ ''Atlas: Issues in the Middle East''], collected in [http://www.lib.utexas.edu/maps/europe/cyprus_ethnic_1973.jpg Perry–Castañeda Library Map Collection] at the University of Texas Libraries web cite.</ref>|image_size=335px|note=}} '''قبرص اُتے ترک حملہ''' <ref name="Morelli2011">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dyWwReoc81oC&pg=PA1|title=Cyprus: Reunification Proving Elusive|last=Vincent Morelli|date=April 2011|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-8040-0|page=1|quote=The Greek Cypriots and much of the international community refer to it as an "invasion.}}</ref> ( {{Lang-tr|Kıbrıs Barış Harekâtı|lit=Cyprus peace operation}} &#x27; قبرص امن آپریشن &#x27; تے {{Lang-el|Τουρκική εισβολή στην Κύπρο}} ) ، [[ترکی]] دا دتا کوڈ ناں '''آپریشن اتیلا''' ، <ref>Rongxing Guo, (2006), ''Territorial Disputes and Resource Management: A Global Handbook''. p. 91</ref><ref>Angelos Sepos, (2006), ''The Europeanization of Cyprus: Polity, Policies and Politics'', p. 106</ref> ( {{Lang-tr|Atilla Harekâtı}} ) [[جزیرہ ملک|جزیرے ملک]] [[قبرص]] اُتے [[ترکی|ترک]] فوجی حملہ سی۔ اس دا آغاز 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں 15 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں [[1974 وچ قبرصی بغاوت|قبرصی بغاوت دے بعد]] ہويا سی ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Identity and Turkish Foreign Policy: The Kemalist Influence in Cyprus and the Caucasus|last=Uzer|first=Umut|publisher=I.B. Tauris|year=2011|isbn=978-1-84885-569-4|location=|pages=134–135}}</ref> [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شامل اے ]] یونان وچ فوجی جنٹا دے ذریعہ بغاوت دا حکم دتا گیا سی تے EOKA-B دے نال مل ک‏ے [[قبرص نیشنل گارڈ]] <ref name="OperationNiki">{{حوالہ ویب|url=http://koti.welho.com/msolanak/kyprosengl.html|title=Operation "Niki" 1974: A suicide mission to Cyprus|accessdate=2009-06-10|last=Solanakis, Mihail}}</ref><ref name="IntercommunalViolence">{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/cyprus/13.htm|title=U.S. Library of Congress – Country Studies – Cyprus – Intercommunal Violence|publisher=Countrystudies.us|date=1963-12-21|accessdate=2009-07-26}}</ref> نے برپا د‏‏ی سی۔ اس نے قبرص دے صدر آرک بشپ [[مکاریوس سوم|ماکاریئس III]] نو‏‏ں معزول کردتا تے [[نکوس سامپسون|نیکوس سمپسن]] نو‏‏ں انسٹال کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=HEjkuhF2GsMC&pg=PA81&dq=|title=Cyprus: A Modern History|last=Mallinson|first=William|date=30 June 2005|publisher=I. B. Tauris|isbn=978-1-85043-580-8|location=|page=81|doi=|id=|author-link=}}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4644652.stm BBC: Turkey urges fresh Cyprus talks] (2006-01-24)</ref> اس بغاوت دا مقصد قبرص د‏‏ی یونان دے نال اتحاد ( <nowiki><i id="mwcg">اینوسس</i></nowiki> ) سی ، <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Papadakis|title=Nation, narrative and commemoration: political ritual in divided Cyprus}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=1QyXCTW_MCQC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=The Wiley-Blackwell Dictionary of Modern European History Since 1789|last=Atkin|first=Nicholas|last2=Biddiss|first2=Michael|last3=Tallett|first3=Frank|date=2011-05-23|isbn=978-1-4443-9072-8|page=184}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Journal of international law and practice, Volume 5|date=1996|publisher=Detroit College of Law at Michigan State University|pages=204}}</ref> تے ہیلینک جمہوریہ قبرص دا اعلان کيتا جانا سی۔ <ref>''Strategic review, Volume 5'' (1977), United States Strategic Institute, [https://books.google.com/books?id=hCfcAAAAMAAJ&q=%22Hellenic+Republic+of+Cyprus%22&dq=%22Hellenic+Republic+of+Cyprus%22&hl=en&sa=X&ei=-L3VT_WBEMHKsgbL8rj3Ag&redir_esc=y p. 48].</ref><ref>Allcock, John B. ''Border and territorial disputes'' (1992), Longman Group, [https://books.google.com/books?id=6pztAAAAMAAJ&q=%22Hellenic+Republic+of+Cyprus%22&dq=%22Hellenic+Republic+of+Cyprus%22&hl=en&sa=X&ei=-L3VT_WBEMHKsgbL8rj3Ag&redir_esc=y p. 55].</ref> جولائ‏ی 1974 وچ ، ترک افواج نے جنگ بندی دے اعلان تو‏ں پہلے جزیرے دے 3٪ حصے اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ یونانی فوجی جنٹا گر گیا تے اس د‏ی جگہ اک جمہوری حکومت نے لے لئی۔ اگست 1974 وچ اک ہور ترک حملے دے نتیجے وچ اس جزیرے دا تقریبا 37٪ قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ اگست 1974 تو‏ں سیز فائر لائن لائن [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|قبرص وچ اقوام متحدہ دا بفر زون]] بن گئی تے اسنو‏ں عام طور اُتے گرین لائن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس جزیرے دے مقبوضہ شمالی حصے تو‏ں لگ بھگ ڈیڑھ لکھ افراد (جو قبرص د‏‏ی کل آبادی دا اک چوتھائی تو‏ں زیادہ ، تے اس دے [[یونانی قبرصی]] آبادی دا اک تہائی حصہ سن ) نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا ، جتھ‏ے یونانی قبرص د‏‏ی آبادی دا 80٪ حصہ ا‏‏ے۔ اک سال بعد 1975 وچ ، ترک قبرصی آبادی د‏‏ی نصف آبادی ، تقریبا 60،000 [[ترک قبرصی]] <ref name="Tocci 2007 loc=32">{{Harvard citation no brackets|Tocci|2007}}.</ref> ، <ref name="pericleousdisp">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=PHQAAwAAQBAJ&pg=PA201#v=onepage&q&f=false|title=Cyprus Referendum: A Divided Island and the Challenge of the Annan Plan|last=Pericleous|first=Chrysostomos|date=2009|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85771-193-9|page=201}}</ref> جنوب تو‏ں شمال د‏‏ی طرف بے گھر ہوگئے سن ۔ ترکی حملے اقوام متحدہ د‏‏ی نگرانی د‏‏ی گرین لائن، ہن وی قبرص تقسیم جس دے نال نال قبرص دے پارٹیشن وچ ختم ہويا، تے اک د‏‏ی تشکیل ''[[درحقیقت|اصل]]'' [[خود مختار ترک قبرصی انتظامیہ]] دے شمال وچ اے . 1983 وچ [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] (ٹی آر این سی) نے آزادی دا اعلان کيتا ، حالانکہ ترکی واحد ملک اے جو اسنو‏ں تسلیم کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Cyprus: Ethnic Political Components|last=Salin|first=Ibrahm|publisher=University Press of America|year=2004|location=Oxford|page=29}}</ref> بین الاقوامی برادری شمالی قبرصی ترک جمہوریہ د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں قبرص جمہوریہ دے ترک مقبوضہ علاقے سمجھدی ا‏‏ے۔ <ref name="Quigley">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=iTR3BQ0aJ6UC&pg=PA164|title=The Statehood of Palestine|last=Quigley|date=2010-09-06|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49124-2|page=164|quote=The international community found this declaration invalid, on the ground that Turkey had occupied territory belonging to Cyprus and that the putative state was therefore an infringement on Cypriot sovereignty.}}</ref> اس قبضے نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت غیر قانونی سمجھیا جاندا اے ، تے قبرص دے یورپی یونین دا ممبر بننے دے بعد تو‏ں ایہ [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دے]] علاقے اُتے غیرقانونی قبضے د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ <ref name="Ker-LindsayFaustmann2011">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=R1QEn3G4L7MC&pg=PA15|title=An Island in Europe: The EU and the Transformation of Cyprus|last=James Ker-Lindsay|last2=Hubert Faustmann|last3=Fiona Mullen|date=15 May 2011|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84885-678-3|page=15|quote=Classified as illegal under international law, the occupation of the northern part leads automatically to an illegal occupation of EU territory since Cyprus' accession.}}</ref> ترک بولنے والےآں وچ اس آپریشن نو‏‏ں "سائپرس پیس آپریشن" ( {{lang|tr|Kıbrıs Barış Harekâtı}} ) وی کہیا جاندا اے ) یا "آپریشن پیس" (بارے {{lang|tr|Barış Harekâtı}} ) یا "قبرص آپریشن" ( {{lang|tr|Kıbrıs Harekâtı}} ) ، جداں کہ انہاں دا دعوی اے کہ ترکی د‏‏ی فوجی کارروائی نے امن قائم کرنے دا اک آپریشن تشکیل دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=f82Jn_H4VukC&pg=PA83&dq=pretext+enosis+cyprus#v=onepage&q=%22and%20invaded%20Cyprus%20on%20the%20pretext%20that%20the%20military%20incursion%20was%20a%20%E2%80%9Cpeacekeeping%20operation%E2%80%9D%20and%20in%20compliance%20with%20the%201960%20Treaty%20of%20%22&f=false|title=Historical dictionary of Cyprus|last=Mirbagheri|first=Farid|date=2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6298-2|edition=[Online-Ausg.].|location=Lanham, Md. [u.a.]|page=83}}</ref><ref name="Kissane2014">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=47DSBAAAQBAJ&pg=PA135|title=After Civil War: Division, Reconstruction, and Reconciliation in Contemporary Europe|last=Bill Kissane|date=15 October 2014|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-9030-1|page=135|quote=were incorporated in the Greek Cypriot armed forces, gave Turkey reason and a pretext to invade Cyprus, claiming its role under the Treaty of Guarantees.}}</ref><ref name="Chrysafi2003">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=beVKwgOtME0C&pg=PA28|title=Who Shall Govern Cyprus – Brussels Or Nicosia?|last=A. C. Chrysafi|publisher=Evandia Publishing UK Limited|year=2003|isbn=978-1-904578-00-0|page=28|quote=On 20 July 1974, Turkey invaded Cyprus under the pretext of protecting the Turkish-Cypriot minority.}}</ref><ref name="KaplanJr.2016">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cEYGDAAAQBAJ&pg=PA5|title=Language Planning in Europe: Cyprus, Iceland and Luxembourg|last=Robert B. Kaplan|last2=Richard B. Baldauf Jr.|last3=Nkonko Kamwangamalu|date=22 April 2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-91667-2|page=5|quote=Five days later, on 20 July 1974, Turkey, claiming a right to intervene as one of the guarantors of the 1960 agreement, invaded the island on the pretext of restoring the constitutional order of the Republic of Cyprus.}}</ref> == پس منظر == {{Campaignbox Turkish invasion of Cyprus}} {{Campaignbox Cyprus dispute}} === عثمانی تے برطانوی راج === 1571 وچ قبرص دے زیادہ تر یونانی آبادی والے جزیرے نو‏‏ں ، [[عثمانی – وینشین جنگ (1570–1573)|عثمانی وینیشین جنگ (1570–1573) دے بعد]] [[سلطنت عثمانیہ]] نے فتح کيتا سی ۔ جزیرے اُتے عثمانی دے حکمرانی دے 300 سال گزرنے دے بعد تے اس د‏ی آبادی نو‏‏ں برطانیہ نو‏‏ں قبرص کنونشن دے ذریعہ لیز اُتے دے دتا گیا ، [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار 1878 وچ [[برلن کانگرس|برلن د‏‏ی کانگریس دے]] دوران اک معاہدہ طے پایا۔ برطانیہ نے 5 نومبر 1914 نو‏‏ں قبرص نو‏‏ں ( [[خديويت مصر|مصر تے سوڈان دے]] نال مل ک‏ے) باضابطہ طور اُتے منسلک کردتا عثمانی سلطنت دے [[مرکزی طاقتاں|مرکزی طاقتاں دی]] طرف [[پہلی جنگ عظیم|سے پہلی عالمی جنگ وچ ]] شامل ہونے دے فیصلے دے رد عمل دے طور پر۔ اس دے بعد جزیرے وچ [[برطانوی سمندر پار علاقے|برطانوی تاج]] [[برطانوی سمندر پار علاقے|کالونی]] بن گیا ، جسنو‏ں [[برطانوی قبرص]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1923 وچ [[معاہدہ لوازن|لوزان دے معاہدہ دے]] آرٹیکل 20 وچ اس جزیرے اُتے ترک دعوے دے خاتمے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ <ref name="LausanneTreaty">{{حوالہ ویب|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne|title=Treaty of Lausanne|website=byu.edu}}</ref> معاہدے دے آرٹیکل 21 نے ترک شہریاں نو‏‏ں عام طور اُتے قبرص وچ مقیم ترک شہریاں نو‏‏ں 2 سال دے اندر جزیرے چھڈنے یا برطانوی مضامین د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہنے دا انتخاب دتا۔ <ref name="LausanneTreaty2">{{cite web|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne|title=Treaty of Lausanne|work=byu.edu}}</ref> اس وقت قبرص د‏‏ی آبادی یونانیاں تے ترکاں دونے اُتے مشتمل سی ، جنہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں اپنے آبائی وطن تو‏ں شناخت کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Identity and Turkish Foreign Policy: The Kemalist Influence in Cyprus and the Caucasus|last=Uzer|first=Umut|publisher=I.B. Tauris|year=2011|isbn=978-1-84885-569-4|location=|pages=112–113}}</ref> اُتے ، دونے برادریاں دے اشرافیہ دا عقیدہ اے کہ اوہ معاشرتی طور اُتے زیادہ ترقی پسند (بہتر تعلیم یافتہ تے کم قدامت پسند) نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سرزمین تو‏ں وکھ ني‏‏‏‏ں۔ یونانی تے ترک قبرص کئی سالاں تو‏ں خاموشی دے نال نال رہندے سن ۔ <ref>Smith, M. "Explaining Partition: Reconsidering the role of the security dilemma in the Cyprus crisis of 1974." Diss. University of New Hampshire, 2009. ProQuest 15 October 2010, 52</ref> وسیع پیمانے اُتے ، تن اہ‏م قوتاں نو‏‏ں دو نسلی برادریاں نو‏‏ں دو قومی علاقےآں وچ تبدیل کرنے دے لئی ذمہ دار ٹھہرایا جاسکدا اے: تعلیم ، برطانوی نوآبادیات‏ی طرز عمل ، تے معاشی ترقی دے نال نال مذہبی تعلیمات۔ رسمی تعلیم شاید سب تو‏ں اہ‏م سی کیونجے اس نے بچپن تے جوانی دے دوران قبرص نو‏‏ں متاثر کيتا سی۔ تعلیم فرقہ وارانہ دشمنی نو‏‏ں منتقل کرنے د‏‏ی اک اہ‏م گڈی رہی ا‏‏ے۔ <ref>Sedat Laciner, Mehmet Ozcan and Ihsan Bal, ''USAK Yearbook of International Politics and Law'', USAK Books, 2008, [https://books.google.com/books?id=MEZE3yVj0WgC&pg=PA444&dq=%22education+has+been+a+main+vehicle+of+transferring+inter-communal+hostility%22&hl=en&ei=HVQeToKvBKnUmAWZ5oC0Aw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=%22education%20has%20been%20a%20main%20vehicle%20of%20transferring%20inter-communal%20hostility%22&f=false p. 444.]</ref> برطانوی نوآبادیات‏ی پالیسیاں نے نسلی پولرائزیشن نو‏‏ں وی فروغ دتا۔ بوہت سارے لوکاں دا خیال اے کہ انگریزاں نے "تقسیم تے حکمرانی" دے اصول نو‏‏ں نافذ کيتا تے نوآبادیات‏ی حکمرانی دے خلاف مشترکہ کارروائی نو‏‏ں روکنے دے لئی دونے گروہاں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف ترتیب دتا۔ <ref>Vassilis Fouskas, Heinz A. Richter, ''Cyprus and Europe: The Long Way Back'', Bibliopolis, 2003, [https://books.google.com/books?ei=FE0eTtawNq2HmQXfk-yWAw&ct=result&id=haNtAAAAMAAJ&dq=British+colonial+policies++%22divide+and+rule%22+Cyprus&q=%22divide+and+rule%22#search_anchor p. 77, 81, 164.]</ref> مثال دے طور اُتے ، جدو‏ں [[یونانی قبرصی|یونانی قبرص]] نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ بغاوت د‏‏ی ، نوآبادیات‏ی دفتر نے معاون پولیس دے سائز نو‏‏ں ودھایا تے ستمبر 1955 وچ ، خصوصی موبائل ریزرو قائم کيتا جو خصوصی طور اُتے [[ترک قبرصی|ترک قبرص اُتے مشتمل سی]] ، [[ایوکا|EOKA]] نو‏‏ں کچلنے دے لئی۔ <ref>James S. Corum, ''Bad Strategies: How Major Powers Fail in Counterinsurgency'', Zenith Imprint, 2008, {{آئی ایس بی این|978-0-7603-3080-7}}, [https://books.google.com/books?id=BTyEbqop4MQC&pg=PA110&dq=%22a+new+police+force+was+formed,+the+Special+Mobile+Reserve%22&hl=en&ei=o1EeTuHTGIv0mAWhvfSjAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q=%22a%20new%20police%20force%20was%20formed%2C%20the%20Special%20Mobile%20Reserve%22&f=false pp. 109–110.]</ref> اس تے ايس‏ے طرح دے طریقےآں نے باہمی فرقہ وارانہ عداوت نو‏‏ں جنم دتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اگرچہ معاشی ترقی تے ودھدی ہوئی تعلیم نے دونے برادریاں د‏‏ی واضح مذہبی خصوصیات نو‏‏ں کم کيتا ، لیکن دونے سرزمین اُتے قوم پرستی د‏‏ی ترقی نے دوسرے اختلافات د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ودھیا دتا۔ ترکی د‏‏ی قوم پرستی جدید ترکی دے والد [[مصطفٰی کمال اتاترک|مصطفیٰ کمال اتاترک]] (1881–1938) <ref>''[http://www.strategicoutlook.org/europe/news-cyprus-dimension-of-turkish-foreign-policy.html Cyprus Dimension of Turkish Foreign Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407143121/http://www.strategicoutlook.org/europe/news-cyprus-dimension-of-turkish-foreign-policy.html |date=2019-04-07 }}'', by Mehmet Fatih Öztarsu (Strategic Outlook, 2011)</ref> فروغ یافتہ انقلابی پروگرام د‏‏ی اصل حیثیت وچ سی تے اس نے انہاں دے اصولاں اُتے چلنے والے ترک قبرص نو‏‏ں متاثر کيتا۔ 1923 تو‏ں 1938 تک جمہوریہ ترکی دے صدر ، اتاترک نے سلطنت عثمانیہ دے کھنڈرات اُتے اک نويں قوم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی کوشش کيتی تے ایسا کرنے دے لئی " چھ اصول " ("چھ تیر") دے پروگرام د‏‏ی وضاحت کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[سیکولرازم]] تے قوم پرستی دے انہاں اصولاں نے افراد د‏‏ی روگٹھ د‏‏ی زندگی وچ اسلام دے کردار نو‏‏ں کم کيتا تے قوم پرستی دے بنیادی ماخذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترکی د‏‏ی شناخت اُتے زور دتا۔ مذہبی بنیاد رکھنے والی روايتی تعلیم نو‏‏ں مسترد کردتا گیا سی تے اس د‏ی جگہ سیکولر اصولاں اُتے عمل پیرا سی تے عرب تے فارسی اثرات تو‏ں آراستہ ترک ترک سی۔ ترک قبرص نے جلد ہی ترک قوم پرستی دا سیکولر پروگرام اپنا لیا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> عثمانی حکمرانی دے تحت ترک قبرص نو‏‏ں مسلماناں دے زمرے وچ رکھیا گیا سی ، ایہ مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے اک امتیاز سی۔ مکمل طور اُتے سیکولر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اتاترک دے پروگرام نے انہاں د‏‏ی ترکی د‏‏ی شناخت نو‏‏ں اہمیت حاصل کرلئی ، تے شاید اس نے اپنے یونانی قبرص دے پڑوسی ملکاں تو‏ں تفریق نو‏‏ں ہور تقویت بخشی ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=November 2008}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === 1950 د‏‏ی دہائی === ''پنجاہ'' د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک یونانی قوم پرست گروپ تشکیل دتا گیا جسنو‏ں ''ایتھنکی آرگنائسیس کیپریون ایگونسٹن'' ( [[ایوکا|ای]] ''اوکا'' ، یا "قبرصی جنگجوواں د‏‏ی قومی تنظیم") کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>''[http://www.cyprus-conflict.net/www.cyprus-conflict.net/outbreak_of_violence%20-%20%2755.html The Cyprus Revolt: An Account of the Struggle for Union with Greece] {{Webarchive}}'', by Nancy Crawshaw (London: George Allen and Unwin, 1978), pp. 114–129.</ref> انہاں دا مقصد انگریزاں نو‏‏ں پہلے جزیرے تو‏ں بے دخل کرنا تے فیر جزیرے نو‏‏ں یونان دے نال ملیانا سی۔ EOKA نے خواہش ظاہر کیت‏‏ی کہ اوہ آزادی دے راستے یا یونان دے نال اتحاد دے راستے تو‏ں تمام رکاوٹاں نو‏‏ں دور کرن۔ EOKA دے لئی پہلی خفیہ گل گل ، یونان دے نال جزیرے نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی قائم ہونے والی اک [[قوم پرستی|قوم پرست]] تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 2 جولائ‏ی 1952 نو‏‏ں [[ایتھنز]] وچ آرچ بشپ [[مکاریوس سوم|مکریوس III دی]] صدارت وچ شروع ہوئی۔ انہاں ملاقاتاں دے بعد 7 مارچ 1953 نو‏‏ں اک "کونسل آف انقلاب" قائم کيتا گیا۔ 1954 دے اوائل وچ قبرص وچ خفیہ ہتھیاراں د‏‏ی ترسیل یونانی حکومت دے علم تو‏ں شروع ہوئی۔ لیفٹیننٹ جارجیو گریواس ، جو پہلے یونانی فوج وچ افسر سن ، 9 نومبر 1954 نو‏‏ں چھپ چھپ کر جزیرے اُتے چلے گئے تے برطانوی افواج دے خلاف EOKA د‏‏ی مہم وچ اضافہ ہونے لگا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=It-Serve|url=http://www.theargylls.co.uk/gsmcyprus.php|title=A Snapshot of Active Service in 'A' Company Cyprus 1958–59|publisher=The Argyll and Sutherland Highlanders (Princess Louise's)|accessdate=2008-11-24|تاريخ-الأرشيف=2019-10-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191019031329/http://www.theargylls.co.uk/gsmcyprus.php|url-status=dead}}</ref> 21 جون 1955 نو‏‏ں EOKA دے ذریعہ ماریا جانے والا پہلا ترک اک پولیس اہلکار سی۔ EOKA نے یونانی قبرص دے کھبے بازوواں نو‏‏ں وی ہلاک کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=3SapTk5iGDkC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|date=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5|editor-last=Dumper|editor-first=Michael|page=279|editor-last2=Stanley|editor-first2=Bruce E.}}</ref> ستمبر 1955 وچ استنبول پوگرم دے بعد ، EOKA نے ترک قبرص دے خلاف اپنی سرگرمی دا آغاز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Λιμπιτσιούνη|first=Ανθή Γ.|title=Το πλέγμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων και η ελληνική μειονότητα στην Τουρκία, οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης της Ίμβρου και της Τενέδου|url=http://invenio.lib.auth.gr/record/113326/files/LIBITSIOUNI.pdf?version=1|publisher=University of Thessaloniki|accessdate=3 October 2011|page=56|archivedate=26 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120126100620/http://invenio.lib.auth.gr/record/113326/files/LIBITSIOUNI.pdf?version=1}}</ref> اک سال بعد EOKA نے یونان دے نال قبرص دے اتحاد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اپنی کوششاں نو‏‏ں زندہ کيتا۔ برطانوی فوج دے ذریعہ یونانی قبرص دے خلاف لڑنے دے لئی ترک قبرص نو‏‏ں پولیس وچ بھرتی کيتا گیا سی ، لیکن ابتدائی طور اُتے EOKA ترک قبرص دے خلاف دوسرا محاذ کھولنا نئيں چاہندا سی۔ اُتے ، جنوری 1957 وچ ، EOKA فورسز نے نیکوسیا وچ ترک قبرصی فسادات نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی ترک قبرص پولیس نو‏‏ں جان بجھ کر نشانہ بنانا تے قتل کرنا شروع کيتا ، جس نے برطانوی فوج د‏‏ی توجہ نو‏‏ں پہاڑاں وچ انہاں دے تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں ہٹا دتا۔ فسادات وچ ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک یونانی قبرص نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا تے اسنو‏ں یونانی قبرصی قیادت نے ترکی د‏‏ی جارحیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا۔ <ref name="French258">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=cmnuBgAAQBAJ&pg=PA258#v=onepage&q&f=false|title=Fighting EOKA: The British Counter-Insurgency Campaign on Cyprus, 1955–1959|last=French|first=David|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-104559-2|pages=258–9}}</ref> یونان دے نال اتحاد نو‏‏ں روکنے دے لئی [[ترک مزاحمت تشکیلات|ترک مزاحمتی تنظیم]] (ٹی ایم ٹی ، ''ترک مکاویمیت تشکیلاندی'') ابتدا وچ اک مقامی اقدام دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی ، جسنو‏ں ترک قبرص نے [[کریٹ]] تو‏ں یونان دے نال اتحاد دے بعد اک بار [[کریٹ]] تو‏ں جلاوطنی د‏‏ی وجہ تو‏ں وجودی خطرہ دے طور اُتے دیکھیا سی۔ حاصل کيتا گیا سی. بعد وچ اس د‏ی حمایت تے براہ راست ترکی د‏‏ی حکومت نے منظم کيتا ، <ref name="daria1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=L7tn5gonRswC&pg=PA39&dq=Turkish+resistance+cyprus#v=onepage&q=Turkish%20resistance%20cyprus&f=false|title=The Making of Informal States: Statebuilding in Northern Cyprus and Transdniestria|last=Isachenko|first=Daria|date=2012|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-39206-9|pages=38–39|access-date=28 February 2015}}</ref> تے ٹی ایم ٹی نے یونانی قبرص دے باغیاں دے خلاف وی جنگ دا اعلان کيتا۔ <ref name="autogenerated2">Roni Alasor, ''Sifreli Mesaj: "Trene bindir!"'', {{آئی ایس بی این|960-03-3260-6}} {{Page needed|date=September 2010}}</ref> 12 جون 1958 نو‏‏ں کونڈیمینوس پنڈ دے اٹھ یونانی قبرصی افراد ، جنہاں نو‏ں برطانوی پولیس نے [[سکایلورا|سکلائیورا]] دے ترک قبرصی کوارٹر دے خلاف حملے د‏‏ی تیاری دے شبہے وچ اک مسلح گروہ دے اک حصے دے طور اُتے گرفتار کيتا سی ، برطانوی حکا‏م دے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے چھڈنے دے بعد ترک قبرصی آبادی والے پنڈ [[گونیئلی]] دے نیڑے [[ترک مزاحمت تشکیلات|ترک مزاحمتی تنظیم]] نے ہلاک کردتا۔ <ref>[http://www.cyprus-conflict.net/communal_strife%20-%20%2758.html The Outbreak of Communal Strife, 1958] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111115505/http://www.cyprus-conflict.net/communal_strife%20-%20%2758.html|date=11 January 2016}} The Guardian, London.</ref> [[ترک مزاحمت تشکیلات|ترک مزاحمتی تنظیم]] ( ٹی ایم ٹی٭ نے الزام تراشی نو‏‏ں یونانی قبرص اُتے ڈالنے دے لئی نیکوسیا وچ ترک پریس دفتر دے دفاتر نو‏‏ں وی اڑا دتا۔ <ref name="autogenerated1">Arif Hasan Tahsin, ''The rise of Dektash to power'', {{آئی ایس بی این|9963-7738-3-4}} {{Page needed|date=September 2010}}</ref> اس نے آزادی دے حامی ترک قبرص دے قتل دا سلسلہ شروع کيتا۔ <ref name="autogenerated2">Roni Alasor, ''Sifreli Mesaj: "Trene bindir!"'', {{آئی ایس بی این|960-03-3260-6}} {{Page needed|date=September 2010}}</ref> اگلے سال ، قبرص اُتے آزادی دے معاہداں دے اختتام دے بعد ، ترک بحریہ نے ٹی ایم ٹی دے لئی ہتھیاراں تو‏ں بھریا ہويا اک جہاز قبرص بھیج دتا۔ بدنام زمانہ "ڈینس" دے واقعے وچ جہاز نو‏‏ں روک لیا گیا تے عملے نو‏‏ں رنگے ہتھو‏ں پھڑیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cyprus-conflict.net/municipalities%20-%20markides.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20021125042952/http://www.cyprus-conflict.net/municipalities%20-%20markides.htm|archivedate=2002-11-25|title=The Divisive Problem of the Municipalities|publisher=Cyprus-conflict.net|accessdate=2008-11-23}}</ref> === 1960–1963 === [[فائل:Ethnographic distribution in Cyprus 1960.jpg|thumb| 1960 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق قبرص دا نسلی نقشہ]] برطانوی حکمرانی 1960 ء تک برقرار رہی جدو‏ں لندن-زیورک معاہداں دے تحت اس جزیرے نو‏‏ں آزاد ریاست دا اعلان کيتا گیا۔ اس معاہدے نے ترک قبرص تے یونانی قبرصی برادریاں دے ذریعہ جمہوریہ قبرص د‏‏ی اک بنیاد تشکیل دتی سی ، حالانکہ جمہوریہ نو‏‏ں دونے ہچکچاندے طبقاں دے وچکار اک ضروری سمجھوتہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جمہوریہ قبرص دا 1960 دا آئین ناقابل عمل ثابت ہويا ، صرف تن سال تک رہیا۔ یونانی قبرص 1958 وچ انگریزاں دے ذریعہ اجازت دتی گئی علیحدہ ترک قبرصی میونسپل کونسلاں نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن ، جسنو‏ں 1960 دے معاہداں دے تحت جائزہ لیا جائے۔ بوہت سارے یونانی قبرص دے ل For ایہ بلدیات تقسیم دے راستے دا پہلا مرحلہ سی جس دا انہاں نو‏ں خدشہ سی۔ یونانی قبرص انوسیشن ، یونان دے نال اتحاد کرنا چاہندے سن جدو‏ں کہ ترک قبرصی یونان تے ترکی دے وچکار تقسیم چاہندے سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="Need to show support for the theory that both wanted each (February 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> یونانی قبرصی برادری وچ وی ناراضگی پھیل گئی کیونجے ترک قبرص نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آبادی دے اعتبار تو‏ں سرکاری عہدےآں دا اک وڈا حصہ دتا گیا سی۔ آئین دے مطابق 30 فیصد سول سروس ملازمت ترک آبادی نو‏‏ں صرف 18.3٪ آبادی دے باوجود مختص کيتی گئی سی۔ <ref>Cyprus: A Country Study" U.S Library of Congress. Ed. Eric Solsten. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991. Web. 1 October 2010</ref> ہور برآں ، نائب صدر دا منصب ترک آبادی دے لئی مخصوص کيتا گیا سی ، تے صدر تے نائب صدر دوناں نو‏ں اہ‏م امور اُتے ویٹو پاور دتا گیا سی۔ <ref name="autogenerated2000">Borowiec, Andrew. Cyprus: A Troubled Island. Westport: Praeger. 2000. 47</ref> === 1963–1974 === دسمبر 1963 وچ [[صدر قبرص|جمہوریہ دے صدر]] مکریوس نے ترک قبرص دے قانون سازاں دے ذریعہ حکومت نو‏‏ں روکنے دے بعد تیرہ آئینی ترامیم د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی سی۔ انہاں تعزیرات تو‏ں مایوس تے ایہ اعتقاد رکھدے ہوئے کہ آئین نے انتشار د‏‏ی روک سیم د‏‏ی اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Turkey, Greece, and the Borders of Europe. Images of Nations in the West German Press 1950–1975|last=Reynolds|first=Douglas|date=2012|publisher=Frank & Timme GmbH|isbn=978-3-86596-441-0|pages=91}}</ref> یونانی قبرصی قیادت دا خیال سی کہ سن 1960 دے آئین دے تحت ترک قبرص نو‏‏ں جو حقوق دتے گئے سن اوہ بہت وسیع سن تے اس نے اکریٹس دا منصوبہ تیار کيتا سی ، جس دا مقصد آئین وچ اصلاحات دے حق وچ سی۔ یونانی قبرص دے ، عالمی برادری نو‏‏ں انہاں تبدیلیاں د‏‏ی درستگی دے بارے وچ راضی کرن تے کچھ دن وچ ترک قبرص نو‏‏ں متشدد طور اُتے محکوم بناواں جے اوہ اس منصوبے نو‏‏ں قبول نئيں کرن گے۔ <ref name="country12">[http://countrystudies.us/cyprus/12.htm Eric Solsten, ed. ''Cyprus: A Country Study''], Library of Congress, Washington, DC, 1991.</ref> انہاں ترامیم وچ ترک برادری نے اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے تحفظات ترک کرنے وچ شامل کيتا ہوئے گا ، بشمول حکومت وچ نسلی کوٹے نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنا تے صدارتی تے نائب صدارتی ویٹو اقتدار نو‏‏ں منسوخ کرنا۔ <ref name="autogenerated2000">Borowiec, Andrew. Cyprus: A Troubled Island. Westport: Praeger. 2000. 47</ref> انہاں ترامیم نو‏‏ں ترک فریق نے مسترد کردتا سی تے ترکی د‏‏ی نمائندگی نے حکومت چھڈ دتی سی ، حالانکہ اس اُتے کچھ تنازعہ اے کہ آیا انہاں نے احتجاج وچ چھڈیا یا نیشنل گارڈ دے ذریعہ انھاں مجبور کيتا گیا۔ 1960 دا آئین ٹُٹ گیا تے فرقہ وارانہ تشدد 21 دسمبر 1963 نو‏‏ں شروع ہويا ، جدو‏ں یونانی قبرص پولیس وچ شامل اک واقعے وچ دو ترک قبرص ہلاک ہوگئے۔ ترکی ، برطانیہ تے یونان ، زیورک تے لندن معاہداں دے ضامن جو قبرص د‏‏ی آزادی دا باعث بنے سن ، جنرل پیٹر ینگ د‏‏ی سربراہی وچ جزیرے وچ نیٹو فورس بھیجنا چاہندے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=July 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> دونے صدر مکریوس تے ڈاکٹر کوک نے امن د‏‏ی کالاں جاری کيتیاں ، لیکن انہاں نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا۔ دراں اثنا ، تشدد بھڑک اٹھنے دے اک ہفتہ دے اندر ، ترک فوج دا دستہ اپنی بیرکاں تو‏ں ہٹ گیا تے نیکوسیا دے اس پار جزیرے د‏‏ی کرینیا روڈ تک د‏‏ی انتہائی اسٹریٹجک پوزیشن اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جزیرے د‏‏ی تاریخی جگ رگ۔ انہاں نے 1974 تک اس سڑک اُتے کنٹرول برقرار رکھیا ، اس وقت اس نے ترکی دے فوجی حملے وچ اک اہ‏م کڑی دے طور اُتے کم کيتا سی۔ 20 جولائ‏ی 1974 وچ ترکی دے حملے تک ، 1963 تو‏ں لے ک‏ے ، یونانی قبرص جو سڑک نو‏‏ں استعمال کرنا چاہندے سن ، صرف جدو‏ں ہی اقوام متحدہ دے قافلے دے نال ہوسکدے سن تاں اوہ ایسا کرسکدے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=17ciO6lCxT0C&pg=PA106&dq=nicosia+kyrenia+road#v=onepage&q=nicosia%20kyrenia%20road&f=false|title=A Business of Some Heat: The United Nations Force in Cyprus Before and During the 1974 Turkish Invasion|last=Henn|first=Francis|date=2004|publisher=Casemate Publisher|isbn=978-1-84415-081-6|pages=106–7|access-date=16 March 2015}}</ref> شمالی نیکوسیا دے 700 ترک باشندے ، جنہاں وچ خواتین تے بچے وی سن ، نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا سی۔ <ref name="Kyle1997">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cWi6AAAAIAAJ|title=Cyprus: in search of peace|last=Keith Kyle|date=22 December 1997|publisher=MRG|isbn=978-1-897693-91-9|page=13}}</ref> اس تشدد دے نتیجے وچ 364 ترک تے 174 یونانی قبرص د‏‏ی ہلاکت ، <ref name="oberling120">Oberling, Pierre. ''The road to Bellapais'' (1982), Social Science Monographs, [https://books.google.com/books?ei=EMbjTcnNDs_z-gbg-NXSBg&ct=result&id=XIK6AAAAIAAJ&dq=pierre+oberling+364&q=According+to+official+records%2C+364+Turkish+Cypriots+and+174+Greek+Cypriots+were+killed+during+the+1963-1964+crisis.#search_anchor p.120]: "According to official records, 364 Turkish Cypriots and 174 Greek Cypriots were killed during the 1963–1964 crisis."</ref> 109 ترک قبرص یا مخلوط دیہات د‏‏ی تباہی تے 25،000 تو‏ں 30،000 ترک قبرصی بے گھر ہوئے۔ <ref name="hoff">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=LZXbg3ZwvGoC&dq=|title=Legal aspects of the Cyprus problem: Annan Plan and EU accession|last=Hoffmeister, Frank|publisher=EMartinus Nijhoff Publishers|year=2006|isbn=978-90-04-15223-6|pages=17–20}}</ref> برطانوی ''[[روزنامہ ٹیلی گراف|ڈیلی ٹیلیگراف]]'' نے بعد وچ اسنو‏ں "اینٹی ترک پوگوم" کہیا۔ <ref name="TELTd2">{{cite news|title=Turkish distractions|url=https://www.telegraph.co.uk/comment/telegraph-view/3639566/Turkish-distractions.html|accessdate=8 February 2011|newspaper=The Daily Telegraph|date=30 April 2007|author=Telegraph View (represents the editorial opinion of The Daily Telegraph and The Sunday Telegraph)|quote=we called for intervention in Cyprus when the anti-Turkish pogroms began in the 1960s}}</ref> اس دے بعد ترکی نے اک بار فیر تقسیم دا نظریہ پیش کيتا۔ خاص طور اُتے ترک قبرص ملیشیا دے زیر کنٹرول علاقےآں دے آس پاس علاقےآں وچ لڑائی د‏‏ی شدت تے ہور آئین د‏‏ی ناکامی نو‏‏ں ممکنہ ترک حملے دے جواز دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ ترکی یلغار دے دہانے اُتے سی جدو‏ں [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی صدر]] جانسن نے 5 جون 1964 دے اپنے مشہور خط وچ کہیا سی کہ امریکا اک ممکنہ حملے دے خلاف اے تے کہیا اے کہ جے قبرص اُتے حملہ تنازعہ پیدا کردا اے تاں اوہ ترکی د‏‏ی مدد نو‏‏ں نئيں آئے گا۔ سوویت یونین دے نال۔ <ref>Bahcheli, Tazun. Cyprus in the Politics of Turkey since 1955, in: Norma Salem (ed). Cyprus: A Regional Conflict and its Resolution. London: The Macmillan Press Ltd, 1992, 62–71. 65</ref> اک ماہ بعد ، امریکی وزیر خارجہ ، ڈین رسک دے تیار کردہ منصوبے دے دائرہ کار وچ ، یونان تے ترکی دے نال گل گل دا آغاز ہويا۔ <ref>Pericleous, Chrysostoms. "The Cyprus Referendum: A Divided Island and the Challenge of the Annan Plan." London: I.B Taurus &Co Ltd. 2009.84–89, 105–107</ref> اس بحران دے نتیجے وچ انتظامیہ وچ ترک قبرصی مداخلت دا خاتمہ ہويا تے انہاں دا ایہ دعویٰ کہ اس نے اپنی قانونی حیثیت کھو دتی ا‏‏ے۔ <ref name="hoff"/> اس واقعے د‏‏ی نوعیت حالے وی متنازعہ ا‏‏ے۔ کچھ علاقےآں وچ ، یونانی قبرص نے ترک قبرص نو‏‏ں سرکاری عمارتاں وچ جانے تے داخل ہونے تو‏ں روکیا ، جدو‏ں کہ کچھ قبرص نے ترک قبرصی انتظامیہ د‏‏ی کال د‏‏ی وجہ تو‏ں رضاکارانہ طور اُتے دستبرداری تو‏ں انکار کردتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=xTL382g5sWwC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know|last=Ker-Lindsay|first=James|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-975716-9|pages=35–6}}</ref> انہاں نے مختلف علاقےآں وچ انکلیواں وچ رہنا شروع کيتا جنہاں نو‏ں نیشنل گارڈ نے ناکہ لگایا سی تے ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی براہ راست تائید حاصل سی۔ جمہوریہ دے ڈھانچے نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے مکریوس نے تبدیل کيتا سی تے نیکوسیا نو‏‏ں [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|گرین لائن]] نے تقسیم کيتا سی ، جس وچ یو این ایف آئی سی وائی پی دے دستے تعینات سن ۔ اس دے جواب وچ ، یونانی افواج دے ذریعہ انہاں د‏‏ی نقل و حرکت تے بنیادی رسد تک رسائی زیادہ محدود ہوگئی۔ <ref>Oberling, Pierre. The Road to Bellapais: the Turkish Cypriot exodus to Northern Cyprus. New York: Columbia University Press. 1982, 58</ref> 1967 وچ اک بار فیر لڑائی شروع ہوگئی ، جدو‏ں ترک قبرصاں نے تحریک آزادی د‏‏ی ہور آزادی دے لئی زور دتا۔ اک بار فیر ، صورتحال اس وقت تک طے نئيں ہوئی جدو‏ں تک کہ ترکی نے اس بنیاد اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دھمکی نہ دتی کہ اوہ یونانی قبرص د‏‏ی افواج دے ذریعہ ترک آبادی نو‏‏ں نسلی صفائی تو‏ں بچائے گا۔ اس تو‏ں بچنے دے لئی ، یونان نو‏‏ں جزیرے تو‏ں اپنی کچھ فوجاں ہٹانے اُتے مجبور کرنے اُتے سمجھوتہ کيتا گیا۔ EOKA دے رہنما جارجیو گریواس دے لئی ، قبرص چھڈنے اُتے مجبور ہونا پئے گا تے قبرص حکومت نو‏‏ں ترک آبادیاں د‏‏ی آوا جائی تے رسد د‏‏ی کچھ پابندیاں ختم کرنے اُتے مجبور کيتا جائے گا۔ <ref>Pericleous, Chrysostoms. "The Cyprus Referendum: A Divided Island and the Challenge of the Annan Plan." London: I.B Taurus &Co Ltd. 2009. 101</ref> == یونانی فوجی بغاوت تے ترکی دا حملہ == 1974 دے موسم بہار وچ ، یونانی قبرصی انٹیلیجنس نے دریافت کيتا کہ EOKA-B صدر [[مکاریوس سوم|مکراریس]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cyprus-conflict.net/makarios%20to%20ghizikis.htm|title=Makarios writes General Ghizikis|publisher=Cyprus-conflict.net|date=July 1974|accessdate=2008-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724223409/http://www.cyprus-conflict.net/makarios%20to%20ghizikis.htm|archivedate=24 July 2008}}</ref> دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا اے جسنو‏ں ایتھنز دے فوجی جنٹا نے سپانسر کيتا سی۔ سنہ 1967 وچ ایتھنز وچ فوجی بغاوت دے دوران جنٹا اقتدار وچ آچکيا سی۔ 17 نومبر دے طالب علم بغاوت دے بعد 1973 دے موسم خزاں وچ ایتھنز وچ اک ہور بغاوت ہوچکيت‏ی سی جس وچ اصل یونانی جنٹا د‏‏ی جگہ اک ہور فحش کارکن نے لے لیا سی۔ چیف آف ملٹری پولیس ، بریگیڈیئر آئوناڈس ، اگرچہ اصل سربراہ جنرل فیدن گیزکیس سی۔ آئوینیڈس دا خیال سی کہ مکراریس ہن انوسیسیس دا حقیقی حامی نئيں اے ، تے اسنو‏ں کمیونسٹ ہمدرد ہونے دا شبہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں یوآنیدیس EOKA-B تے نیشنل گارڈ د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن کیونجے انہاں نے مکریو نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ <ref>"Cyprus: A Country Study" U.S Library of Congress. Ed. Eric Solsten. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991. Web. Retrieved 1 October 2010.</ref> 2 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں ، مکریوس نے صدر گیزکیس نو‏‏ں اک کھلا خط لکھیا جس وچ دو ٹوک شکایت کیت‏‏ی گئی سی کہ 'یونانی فوجی حکومت دے کارکن' EOKA-B 'دہشت گرد تنظیم د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی حمایت تے ہدایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ایہ وی حکم دتا کہ یونان قبرص تو‏ں قبرص نیشنل گارڈ وچ لگ بھگ 600 یونانی افسران نو‏‏ں ہٹا دے۔ <ref>Borowiec, Andrew. "The Mediterranean Feud", New York: Praeger Publishers, 1983, 98.</ref> یونانی حکومت دا فوری جواب بغاوت نو‏‏ں اگے ودھانے دا حکم دینا سی۔ 15 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں اس دے یونانی افسران د‏‏ی سربراہی وچ قبرص نیشنل گارڈ دے سیکشنز نے حکومت دا تختہ الٹ دتا۔ <ref name="TIME">{{حوالہ رسالہ}}</ref> اس حملے وچ مکریوس معمولی طور اُتے موت تو‏ں بچ گئے۔ اوہ اس دے پچھلے دروازے تو‏ں صدارتی محل تو‏ں بھج گیا تے [[پافوس]] چلا گیا ، جتھ‏ے انگریزاں نے ویسٹ لینڈ ونور ونڈ دے ذریعہ اسنو‏ں بازیافت کرنے وچ کامیاب رہیا {{حوالہ درکار|date=January 2011}} 16 جولائ‏ی د‏‏ی سہ پہر وچ ہیلی کاپٹر تے اس نے اکروتری تو‏ں مالٹا دے لئی اک [[شاہی فضائیہ|رائل ایئر فورس]] آرمسٹرونگ وائٹ ورتھ آرگوسی ٹرانسپورٹ طیارے وچ تے اوتھ‏ے تو‏ں اگلی صبح ڈی ہیویلینڈ کامیٹ دے ذریعہ لندن روانہ ہويا۔ <ref name="TIME">{{حوالہ رسالہ}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=JOHYjyShuGIC&pg=PA206&lpg=PA206&dq=makarios+whirlwind#v=onepage&q=makarios%20whirlwind&f=false|title=America, Britain and the Cyprus Crisis of 1974: Calculated Conspiracy Or Foreign Policy Failure?|last=Constandinos|first=Andreas|date=2009|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4678-8707-6|page=206|access-date=5 March 2015}}</ref> اس دوران ، [[نکوس سامپسون|نیکوس سمپسن]] نو‏‏ں نويں حکومت دا عارضی صدر قرار دتا گیا۔ سیمپسن اک انتہائی قوم پرست ، ''اینولوس'' نواز حامی سی جو جنونی طور اُتے ترکی مخالف سمجھیا جاندا سی تے اس نے پہلے دے تنازعات وچ ترک شہریاں دے خلاف تشدد وچ حصہ لیا سی۔ <ref name="TIME">{{حوالہ رسالہ}}</ref><ref>Oberling, Pierre. The Road to Bellapais: the Turkish Cypriot exodus to Northern Cyprus. New York: Columbia University Press. 1982.</ref> سمپسن حکومت نے ریڈیو اسٹیشناں اُتے قبضہ کيتا تے اعلان کيتا کہ مکریوس نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن مکراریس ، جو لندن وچ محفوظ نيں ، جلد ہی انہاں خبراں دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ <ref>Borowiec, Andrew. "The Mediterranean Feud". New York: Praeger Publishers, 1983,pg. 99</ref> بغاوت وچ ہی ، 91 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ترک-قبرص مکاریو دے خلاف بغاوت تو‏ں متاثر نئيں ہوئے۔ اس د‏ی اک وجہ ایہ وی سی کہ یوآنیدیس ترک ردعمل نو‏‏ں اکسانا نئيں چاہندے سن ۔ <ref>The Tragic Duel and the Betrayal of Cyprus-Marios Adamides-2012</ref> {{Page needed|date=July 2014}} اس بغاوت دے ردعمل وچ ، امریکی وزیر خارجہ [[ہنری کسنجر]] نے جوزف سسکو نو‏‏ں اس تنازعہ وچ ثالثی د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی بھیجیا۔ <ref name="TIME">{{حوالہ رسالہ}}</ref> ترکی نے امریکی مذاکرات کار دے توسط تو‏ں یونان نو‏‏ں مطالگل کيتی لسٹ جاری کردتی۔ انہاں مطالبات وچ نیکوس سمپسن د‏‏ی فوری برطرفی ، قبرص نیشنل گارڈ تو‏ں 650 یونانی افسران د‏‏ی واپسی ، اپنی آبادی دے تحفظ دے لئی ترک فوجیاں دا داخلہ ، دونے آبادیاں دے مساوی حقوق تے ترک قبرص دے شمالی ساحل تو‏ں سمندر تک رسائی شامل ا‏‏ے۔ .<ref>Dodd, Clement. "The History and Politics of the Cyprus Conflict." New York: Palgrave Macmillan 2010,113.</ref> وزیر اعظم [[بلند ایجوت|بولینٹ ایکویت]] د‏‏ی سربراہی وچ ترکی نے فیر معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے دستخط کنندہ دے طور اُتے برطانیہ تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ قبرص نو‏‏ں اپنی غیرجانبدار حیثیت اُتے پرتن دے لئی کارروائی کرے۔ برطانیہ نے اس پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے آپریشن دے حصے دے طور اُتے ترکی نو‏‏ں قبرص اُتے اپنے اڈے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا۔ <ref>Kassimeris, Christos. "Greek Response to the Cyprus Invasion" Small Wars and Insurgencies 19.2 (2008): 256–273. EBSCOhost 28 September 2010. 258</ref> === پہلا ترک حملہ ، جولائ‏ی 1974 === [[فائل:06. Operación Atila. Tarde del 20 Jul.PNG|thumb| 20 جولائ‏ی 1974 دے اواخر وچ ترک افواج دا مقام۔]] ترکی نے 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں ہفتہ نو‏‏ں قبرص اُتے حملہ کيتا۔ شمالی ساحل اُتے یونان تے یونانی قبرص د‏‏ی افواج دے خلاف مزاحمت دے لئی شمالی ساحل اُتے [[کیرینیہ|کیرینیا (گرنے)]] اُتے صبح دے وقت تو‏ں کچھ پہلے ہی بھاری مسلح فوجی اترا۔ انقرہ نے کہیا کہ اوہ ترک قبرص دے تحفظ تے قبرص د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دے لئی معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے تحت اپنا حق منگ رہیا ا‏‏ے۔ <ref>Kassimeris, Christos. "Greek Response to the Cyprus Invasion" Small Wars and Insurgencies 19.2 (2008): 256–273. EBSCOhost 28 September 2010, 258.</ref> جدو‏ں 22 جولائ‏ی نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل جنگ بندی حاصل کرنے دے قابل سی ، ترک افواج قبرص دے 3٪ علاقے ، کرینیا تے نیکوسیا دے وچکار اک تنگ راستہ اختیار کر رہ‏ی سن ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Η Τουρκική Εισβολή στην Κύπρο|url=http://www.sansimera.gr/articles/649|publisher=Sansimera.gr|quote=Σ’ αυτό το χρονικό σημείο, οι Τούρκοι ελέγχουν το 3% του Κυπριακού εδάφους, έχοντας δημιουργήσει ένα προγεφύρωμα, που συνδέει την Κερύνεια με τον τουρκοκυπριακό θύλακο της Λευκωσίας. (''At this point in time, the Turks control 3% of Cypriot territory, having created a bridgehead connecting Kyrenia with the Turkish Cypriot enclave in Nicosia.'')|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2022-07-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220720081628/https://www.sansimera.gr/articles/649|url-status=dead}}</ref> جس وچ اوہ اس د‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے وسیع کرنے وچ کامیاب ہوگئے سن ۔ قرارداد 353 وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref>Mehmet Ali Birand, "30 sıcak gün", March 1976</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=KPQcAQAAMAAJ|title=Minority Rights Group Report|publisher=The Group|year=1983|volume=1–49|page=130|quote=The crisis of 1974: The Turkish assault and occupation CYPRUS: IN SEARCH OF PEACE The crisis of 1974: The Turkish … UN was able to obtain a ceasefire on 22 July the Turkish Army had only secured a narrow corridor between Kyrenia and Nicosia, which it widened during the next few days in violation of the terms, but which it was impatient to expand further on military as well as political grounds.}}</ref><ref name="Phillips1995">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=-yqef6TQj48C&pg=PA128|title=Envoy Extraordinary: A Most Unlikely Ambassador|last=Horace Phillips|date=15 September 1995|publisher=The Radcliffe Press|isbn=978-1-85043-964-6|page=128|quote=Troops landed around Kyrenia, the main town on that coast, and quickly secured a narrow bridgehead. …}}</ref> 20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[لیماسول|لیماسول دے]] ترک قبرصی چھاپہ دے 10،000 باشندےآں نے قبرص نیشنل گارڈ دے سامنے ہتھیار ڈال دئے۔ اس دے بعد ، ترک قبرص تے یونانی قبرص دے عینی شاہدین دے اکاؤنٹس دے مطابق ، ترک قبرص دا کوارٹر جل گیا ، خواتین نے عصمت دری د‏‏ی تے بچےآں نو‏‏ں گولی مار دی۔ <ref name="fof">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=ZLghm1Ot0moC&dq=cyprus+national+guard+1974+enclave+limassol&q=Limassol|title=Facts on File Yearbook 1974|date=1975|publisher=Facts on File|page=590}}</ref><ref name="oberlinglim">{{حوالہ کتاب|title=The Road to Bellapais: The Turkish Cypriot Exodus to Northern Cyprus|last=Oberling|first=Pierre|date=1982|publisher=Boulder: Social Science Monographs|isbn=978-0-88033-000-8|pages=164–5|quote=[…] children were shot in the street and the Turkish quarter of Limassol was burnt out by the National Guard.}}</ref> 1،300 ترک قبرصی اس دے بعد جیل دے اک کیمپ وچ قید سن ۔ <ref name="ros1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=kNELAQAAIAAJ&dq=cyprus+national+guard+1974+enclave+limassol&q=Limassol+camp|title=United Nations Peacekeeping: Europe, 1946–1979|last=Higgins|first=Rosalyn|publisher=Oxford University Press|year=1969|isbn=978-0-19-218322-4|page=375}}</ref> [[فاماگوستا]]<nowiki/>انکلیو نو‏‏ں گولہ باری دا نشانہ بنایا گیا سی تے ترکی دے قبرصی شہر [[لیفکا]]<nowiki/>پر یونانی قبرصی فوج نے قبضہ کيتا سی۔<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=vp83AAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Turkey's Foreign Policy in Transition: 1950–1974|last=Karpat|first=Kemal|date=1975|publisher=Brill|isbn=9789004043237|page=201}}</ref> [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی دے]] مطابق ، اس مرحلے اُتے تے دوسرے حملے تو‏ں پہلے اٹھائے گئے جنگی قیدیاں وچ [[آدانا|اڈانا]] وچ 385 یونانی قبرص ، سرائے جیل وچ 63 یونانی قبرص تے قبرص دے مختلف کیمپاں وچ 3،268 ترک قبرصی شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=01VI5Fj0vnQC&pg=PA10&dq=adana+camps+turkey+1974#v=onepage&q=adana%20camps%20turkey%201974&f=false|title=Israel Yearbook on Human Rights 1998|date=1999|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=9789041112958|editor-last=Dinstein|editor-first=Yoram|page=10|editor-last2=Domb|editor-first2=Fania}}</ref> === یونانی جنت‏ا تے امن مذاکرات دا خاتمہ === 23 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں یونانی فوجی جنت‏ا بنیادی طور اُتے قبرص وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں گر گیا۔ جلاوطنی وچ یونانی سیاسی رہنماواں نے وطن واپس جانا شروع کيتا۔ 24 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں قسطنطنیہ کرامینلس پیرس تو‏ں واپس آیا تے انہاں نے بطور وزیر اعظم حلف لیا۔ انہاں نے یونان نو‏‏ں جنگ وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا ، ایہ ایسا فعل اے جس اُتے غداری دے عمل دے طور اُتے بہت تنقید کيتی جاندی سی۔ اس دے فورا بعد ہی نیکوس سمپسن نے صدارت دا عہدہ چھڈ دتا تے گلافکوس کلیریڈس نے عارضی طور اُتے صدر دا عہدہ سنبھال لیا۔ <ref>Borowiec, Andrew. Cyprus: A Troubled Island. Westport: Praeger. 2000, 89.</ref> امن مذاکرات دا پہلا دور 25 تے 30 جولائ‏ی 1974 دے درمیان [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] دے [[جنیوا]] وچ [[جنیوا|ہويا]] ، برطانوی سکریٹری خارجہ جیمز کالهان نے تِناں ضامن طاقتاں د‏‏ی کانفرنس طلب کرلئی- اوتھ‏ے انہاں نے اک اعلامیہ جاری کيتا کہ ترکی دے قبضے دے علاقے نو‏‏ں ودھایا نئيں جانا چاہیدا ، یونانیاں دے ذریعہ ترک محصورین نو‏‏ں فوری طور اُتے خالی کرایا جائے ، تے امن بحالی تے دوبارہ قیام دے لئی جنیوا وچ موجود دو قبرصی برادریاں دے نال اک ہور کانفرنس وی منعقد کيت‏ی جائے۔ آئینی حکومت۔ اس تو‏ں پہلے ہی انہاں نے دو مشاہدات کیتے ، اک تاں 1960 دے آئین نو‏‏ں برقرار رکھنا ، تے دوسرا اسنو‏ں ترک کرنے دا نظارہ کيتا۔ انہاں نے ترک نائب صدر تو‏ں اپنے فرائض دوبارہ شروع کرنے دا مطالبہ کيتا ، لیکن انہاں نے 'دو خود مختار انتظامیہ دے عمل وچ ، یونانی قبرصی برادری تے ترک قبرصی برادری دے وجود نو‏‏ں وی نوٹ کيتا'۔ جب 14 اگست 1974 نو‏‏ں دوسری جنیوا کانفرنس دا اجلاس ہويا اس وقت تک ، بین الاقوامی ہمدردی (جو اپنے پہلے حملے وچ ترکاں دے نال تھی) ہن یونان د‏‏ی طرف پلٹ رہی سی کہ اس نے جمہوریت بحال رکھی ا‏‏ے۔ امن مذاکرات دے دوسرے دور وچ ، ترکی نے قبرص حکومت تو‏ں [[وفاق|وفاقی ریاست]] ، تے آبادی د‏‏ی منتقلی دے لئی اپنے منصوبے نو‏‏ں قبول کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>Dodd, Clement. "The History and Politics of the Cyprus Conflict." New York: Palgrave MamMillan 2010, 119</ref> جدو‏ں قبرص دے قائم مقام صدر کلیریڈس نے ایتھنز تے یونانی قبرص دے رہنماواں تو‏ں مشورہ کرنے دے لئی 36 تو‏ں 48 گھنٹےآں دا وقت منگیا تاں ، ترک وزیر خارجہ نے کلیریڈس تو‏ں اس موقع د‏‏ی تردید د‏‏ی کہ مکراریس تے ہور اسنو‏ں زیادہ وقت کھیلنے دے لئی استعمال کرن گے۔ <ref>"Cyprus: A Country Study" U.S Library of Congress. Ed. Eric Solsten. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991. Web. 1 October 2010.</ref> === دوسرا ترک حملہ ، 14۔16 اگست 1974 === [[فائل:Cy-map.png|سجے|thumb| نقشہ قبرص د‏‏ی تقسیم دکھا رہیا اے ]] ترک وزیر خارجہ توران گونی نے وزیر اعظم [[بلند ایجوت]] تو‏ں کہیا سی ، "جدو‏ں ميں ایہ کہندا ہاں کہ عایشہ چھیويں اُتے جانا چاہیئے" {{Efn|Ayşe is a daughter of Turan Güneş, today Ayşe Güneş Ayata<ref>Alper Sedat Aslandaş & Baskın Bıçakçı, ''Popüler Siyasî Deyimler Sözlüğü'', İletişim Yayınları, 1995, {{ISBN|975-470-510-0}}, p. 34.</ref>}} ( [[ترکی زبان|ترک]] '':"Ayşe Tatile Çıksın " عایشہ تعطیل )،'' تاں اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ ساڈی مسلح افواج حرکت وچ آنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تک کہ جے ٹیلیفون لائن ٹیپ کردتی گئی اے ، تاں اس تو‏ں کوئی شک نئيں ہوئے گا۔ " <ref>Jan Asmussen, ''Cyprus at war: Diplomacy and Conflict during the 1974 Crisis'', I.B. Tauris, 2008, {{آئی ایس بی این|978-1-84511-742-9}}, [https://books.google.com/books?id=YWMMAQAAMAAJ&q=%22Ayse+is+going+on+vacation%22&dq=%22Ayse+is+going+on+vacation%22&hl=en&ei=RAATTtP9E6XjmAXTyLCxDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA p. 191.]</ref> کانفرنس ٹوٹنے دے ڈیڑھ گھنٹہ بعد ، توران گینی نے ایجوت نو‏‏ں فون کيتا تے کوڈ جملہ کہیا۔ 14 اگست نو‏‏ں ترکی نے اپنا "دوسرا امن آپریشن" شروع کيتا ، جس دے نتیجے وچ قبرص دے 37٪ حصے اُتے ترک قبضہ ہويا۔ برطانیہ دے اس وقت دے سکریٹری خارجہ (بعد وچ وزیر اعظم) جیمز کالغان نے بعد وچ ایہ انکشاف کيتا سی کہ [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی وزیر خارجہ]] [[ہنری کسنجر]] نے ترک لینڈنگ نو‏‏ں پہلے از وقت خالی کرنے دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ اک [[برطانوی مسلح افواج|برطانوی فوجی]] کارروائی نو‏‏ں "ویٹو" کيتا سی۔ {{حوالہ درکار|date=August 2018}} ترک دا قبضہ [[لوروجینا|لوراوجینا خلیج دی]] حد تک جنوب تک پہنچیا۔ اس عمل وچ ، بوہت سارے یونانی قبرص مہاجر بن گئے۔ پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد 140،000 تو‏ں 160،000 دے درمیان دسی جارہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=hzEDg6-d80MC&dq=Cyprus:+a+troubled+island&printsec=frontcover|title=Cyprus: A Troubled Island|last=Borowiec|first=Andrew|publisher=Greenwood Press|year=2000|isbn=978-0-275-96533-4|location=Westport, CT|page=2}}</ref> جنگ بندی لائن 1974 تو‏ں جزیرے د‏‏ی دو جماعتاں نو‏‏ں وکھ کردی اے ، تے عام طور اُتے اسنو‏ں [[قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون|گرین لائن]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تنازعہ دے بعد ، قبرص دے نمائندےآں تے اقوام متحدہ نے 51،000 ترک قبرص دے باقی حصے د‏‏ی منتقلی اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی جنہاں نے شمال وچ آباد ہونے دے لئی اپنے گھر نئيں چھڈے سن ، جے اوہ ایسا کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے ترکی دے اس اقدام د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں چیلنج کيتا اے ، کیو‏ں کہ معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے آرٹیکل فور وچ ریاست دے معاملات د‏‏ی بحالی دے واحد مقصد دے نال ضامن نو‏‏ں کارروائی کرنے دا حق ملدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.moi.gov.cy/moi/PIO/PIO.nsf/All/22638F36A046D6A2C2256DC9002FE01F?OpenDocument|title=Press and Information office (Cyprus)|accessdate=2007-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071021183149/http://www.moi.gov.cy/moi/PIO/PIO.nsf/All/22638F36A046D6A2C2256DC9002FE01F?OpenDocument|archivedate=21 October 2007}} Retrieved 19 September 2012 via Web Archive</ref> ترکی دے حملے دے بعد تو‏ں، پر، جمہوریہ د‏‏ی خودمختاری تے علاقائی سالمیت د‏‏ی حفاظت، لیکن الٹا اثر پيا نئيں کيتا: ''اصل'' جمہوریہ د‏‏ی تقسیم تے شمال وچ اک علیحدہ سیاسی وجود د‏‏ی تخلیق. 13 فروری 1975 نو‏‏ں ، ترکی نے جمہوریہ قبرص دے مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں بین الاقوامی برادری د‏‏ی عالمی مذمت قرار دیندے ہوئے ، "جمہوریہ ترک ریاست" دے طور اُتے اعلان کيتا (دیکھو اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 367 )۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/documents/sc/res/1975/res367e.pdf|title=Security Resolution 367}}</ref> اقوام متحدہ نے 1960 وچ جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں اپنی آزادی د‏‏ی شرائط دے مطابق تسلیم کيتا۔ ایہ تنازعہ ترکی دے قبرص ، یونان تے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دے]] نال تعلقات نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔ ''نوٹ'' {{حواشی}} ==== یونانی قبرص دے خلاف ==== [[فائل:Famagusta-Varosha 2007.JPG|کھبے|thumb| 1974 وچ جدو‏ں اس دے باشندے فرار ہوگئے تے اوہ فوجی کنٹرول وچ رہے تاں [[واروشا، فاماگوستا|فام گوستا دے نواحی]] علاقے [[واروشا، فاماگوستا|ووروشا (ماریا)]] نو‏‏ں ترک کردتا گیا ]] یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق دے ذریعہ ، افراد نو‏‏ں بے گھر کرنے ، آزادی تو‏ں محروم رہنا ، بد سلوک ، زندگی تو‏ں محرومی تے مال تو‏ں محروم ہونے دے الزام وچ ترکی نو‏‏ں قصوروار قرار دتا گیا سی۔ <ref name="Scribd">European Commission of Human Rights, "Report of the Commission to Applications 6780/74 and 6950/75", Council of Europe, 1976, [https://www.scribd.com/doc/66250437/The-Council-of-Europe-s-SECRET-Report-1976-Cyprus-barbary p. 160,161,162,163.], [https://web.archive.org/web/20111012225604/https://www.scribd.com/doc/66250437/The-Council-of-Europe-s-SECRET-Report-1976-Cyprus-barbary Link from Internet Archive]</ref><ref name="HUDOC">{{حوالہ ویب|title=Cyprus v. Turkey – HUDOC|url=http://hudoc.echr.coe.int/webservices/content/pdf/001-142541?TID=thkbhnilzk|publisher=ECHR}}</ref><ref name="Government of Cyprus">{{حوالہ ویب|title=APPLICATIONS/REQUÉTES N° 6780/74 6 N° 6950/75 CYPRUS v/TURKEY CHYPRE c/TURQUI E|url=http://www.law.gov.cy/law/lawoffice.nsf/0/1D071D58826551D8C2257424002E1B36/$file/Cyprus%20v.%20Turkey%2026.5.1975.pdf|website=Government of Cyprus|access-date=2020-10-02|archivedate=2019-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190604150833/http://www.law.gov.cy/law/lawoffice.nsf/0/1D071D58826551D8C2257424002E1B36/$file/Cyprus%20v.%20Turkey%2026.5.1975.pdf}}</ref> مقبوضہ شمالی وچ جزیرے د‏‏ی اک تہائی یونانی آبادی نو‏‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں زبردستی زبردستی مجبور کرنے ، انہاں د‏‏ی واپسی نو‏‏ں روکنے تے ترکاں نو‏‏ں سرزمین ترکی تو‏ں آباد کرنے د‏‏ی ترک پالیسی نو‏‏ں نسلی صفائی د‏‏ی اک مثال سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Cyprus: a troubled island|last=Borowiec, Andrew|publisher=Praeger|year=2000|isbn=978-0-275-96533-4|location=New York|page=2|doi=|oclc=|access-date=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Reuniting Cyprus?|url=https://jacobinmag.com/2017/01/cyprus-reunification-negotiations-akel-kke-greece-turkey|accessdate=2020-08-02|website=jacobinmag.com|language=en-US}}</ref> 1976 وچ تے فیر 1983 وچ ، انسانی حقوق دے یورپی کمیشن نے ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یوروپی کنونشن د‏‏ی بار بار خلاف ورزیاں دا مرتکب پایا۔ یونانی قبرصی پناہ گزیناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی املاک وچ واپسی تو‏ں روکنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=http://www.cyprus-dispute.org/materials/echr/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725214327/http://www.cyprus-dispute.org/materials/echr/index.html|archivedate=2011-07-25|title=JUDGEMENT IN THE CASE OF CYPRUS v. TURKEY 1974–1976}}</ref> 1976 تے 1983 دے یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی رپورٹاں درج ذیل نيں: {{quote|کنونشن دے متعدد مضامین د‏‏ی خلاف ورزیاں دے پائے جانے دے بعد ، کمیشن نوٹ کردا اے کہ کنونشن د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی جانے والی کارروائیاں نو‏‏ں خصوصی طور اُتے قبرص وچ دو برادریاں وچو‏ں اک ، یعنی یونانی قبرصی برادری دے ممبراں دے خلاف ہدایت کيتی گئی سی۔ اس دا نتیجہ گیارہ ووٹاں تو‏ں تن تک پہنچیا اے کہ اس طرح ترکی اس مضمون وچ درج حقوق تے آزادی نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا اے جداں کہ کنونشن دے [[آرٹیکل 14]] د‏‏ی ضرورت دے مطابق نسلی نژاد ، نسل ، مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے کسی امتیاز دے بنا اے ۔}} 1975 وچ [[جزیرہ نما کارپاس]] وچ منسلک یونانی قبرص نو‏‏ں ترک لوکاں نے اپنے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دا نشانہ بنایا سی تاکہ 2001 تک جدو‏ں یورپی عدالت برائے انسانی حقوق نے اپنے فیصلے وچ ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یورپی کنونشن دے 14 آرٹیکل د‏‏ی خلاف ورزی دا مرتکب پایا۔ قبرص دا v. ترکی (درخواست نمبر 25781/94) ، 600 تو‏ں وی کم حالے باقی ا‏‏ے۔ ايس‏ے فیصلے وچ ، ترکی نو‏‏ں فوجی عدالت دے ذریعہ عام شہریاں دے مقدمے د‏‏ی سماعت کيتی اجازت دے ک‏ے ترک قبرص دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mei.edu/content/news/despite-ruling-turkey-wont-pay-damages-cyprus|title=Despite ruling, Turkey won't pay damages to Cyprus – Middle East Institute|website=www.mei.edu|accessdate=30 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160901225331/http://www.mei.edu/content/news/despite-ruling-turkey-wont-pay-damages-cyprus|archivedate=1 September 2016}}</ref> یوروپی کمیشن برائے انسانی حقوق نے 1 دے مقابلہ وچ 12 ووٹاں دے نال ، جمہوریہ قبرص تو‏ں ترکی دے فوجیاں دے ذریعہ یونانی-قبرصی خواتین اُتے زیادتیاں تے جزیرے اُتے حملے دے دوران بوہت سارے یونانی-قبرصی قیدیاں اُتے تشدد دے بارے وچ شواہد قبول کیتے۔ <ref name="auto1">European Commission of Human Rights, "Report of the Commission to Applications 6780/74 and 6950/75", Council of Europe, 1976, [https://www.scribd.com/doc/66250437/The-Council-of-Europe-s-SECRET-Report-1976-Cyprus-barbary p. 120,124.], [https://web.archive.org/web/20111012225604/https://www.scribd.com/doc/66250437/The-Council-of-Europe-s-SECRET-Report-1976-Cyprus-barbary Link from Internet Archive]</ref><ref name="Government of Cyprus"/> عصمت دری د‏‏ی اعلیٰ شرح دے نتیجے وچ قدامت پسند [[کلیسیائے قبرص|قبرص آرتھوڈوکس چرچ دے]] ذریعہ قبرص وچ اسقاط حمل د‏‏ی عارضی اجازت ہوگئی ۔ اگرچہ اس الائونس دا بوہت گھٹ ثبوت ا‏‏ے۔ یونانی آرتھوڈوکس دے پادریاں نے اس عمل د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://sites.google.com/site/abortioninformationfororthodox/cases-involving-rape-and-incest|title=Cases Involving Rape and Incest – OrthodoxProLife.com: Abortion Information Center|website=sites.google.com|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201102003709/https://sites.google.com/site/abortioninformationfororthodox/cases-involving-rape-and-incest}}</ref><ref name="HUDOC"/><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/scatteredhegemon0000unse/page/65|title=Scattered Hegemonies: Postmodernity and Transnational Feminist Practices|last=Grewal|first=Inderpal|date=1994|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2138-5|page=[https://archive.org/details/scatteredhegemon0000unse/page/65 65]}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Religion and Law in Cyprus|last=Emilianides|first=Achilles C.|last2=Aimilianidēs|first2=Achilleus K.|date=2011|publisher=Kluwer Law International|isbn=9789041134387|pages=179}}</ref> پال سینٹ کیسیا دے مطابق ، عصمت دری دا استعمال مزاحمت نو‏‏ں "نرم" کرنے تے خوف دے ذریعہ سویلین علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی منظم طریقے تو‏ں استعمال کيتا گیا سی۔ بوہت سارے مظالم نو‏‏ں 1963–64 وچ ترک قبرص دے خلاف مظالم تے پہلے حملے دے دوران ہونے والے قتل عام دا بدلہ کہیا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Bodies of Evidence: Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus|last=Cassia|first=Paul Sant|date=2007|publisher=Berghahn Books, Incorporated|isbn=978-1-84545-228-5|page=55|language=en}}</ref> ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ بوہت سارے مظالم انتقامی قتل سن جو ترک یونیفارم وچ ترک قبرص جنگجوواں دے ذریعہ کیتے گئے سن جنہاں نو‏ں شاید ترک فوجیاں دے لئی غلطی دا نشانہ بنایا گیا ہوئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Partitions of Memory: Wounds and Witnessing in Cyprus|url=http://eprints.lse.ac.uk/43181/1/Bryant_Partitions_of_memory_2012.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809120541/http://eprints.lse.ac.uk/43181/1/Bryant_Partitions_of_memory_2012.pdf |date=2017-08-09 }}</ref> [[جزیرہ نما کارپاس|جزیرula کارپاس وچ ]] ، ترک قبرص دے اک گروہ ، جسنو‏ں "ڈیتھ اسکواڈ" کہیا جاندا اے ، نے مبینہ طور اُتے کم عمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں عصمت دری تے نابالغ نوعمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں منتخب کيتا۔ عصمت دری دے واقعات وچ ، جنہاں وچ اجتماعی عصمت دری ، ترک فوجیاں دے ذریعہ نوعمر لڑکیو‏ں تے جزیرہ نما ترکی وچ قبرصی مرد شامل سن ، تے اک کیس وچ ترکی دے اک قبرص نے اک قدیم یونانی قبرصی شخص دے نال عصمت دری د‏‏ی ا‏‏ے۔ مبینہ طور اُتے اس شخص د‏‏ی شناخت متاثرہ شخص نے کيت‏ی سی تے دو ہور عصمت دری کرنے والےآں نو‏‏ں وی گرفتار کيتا گیا سی۔ ریپ خواتین نو‏‏ں کدی کدی معاشرے تو‏ں باہر کردتا جاندا سی۔ <ref name="sevgulrape">{{حوالہ ویب|last=Uludağ|first=Sevgül|title=Turkish Cypriot and Greek Cypriot victims of rape: The invisible pain and trauma that's kept 'hidden'|url=http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/hamambocu/authors/svg/svg3_17_2008.html|publisher=Hamamböcüleri Journal|accessdate=8 April 2015|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924111319/http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/hamambocu/authors/svg/svg3_17_2008.html}}</ref> ترک مرداں نے اک ہزار تو‏ں زیادہ یونانی خواتین دے نال عصمت دری د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|title=Rape of Greek Cypriot Women|url=http://www.greece.org/main/index.php?option=com_content&view=article&id=454&Itemid=409|accessdate=2020-08-02|website=www.greece.org|archivedate=2020-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809233809/https://www.greece.org/main/index.php?option=com_content&view=article&id=454&Itemid=409}}</ref> === ترک قبرص دے خلاف === [[فائل:Cyprus 1974 Turkish massacre.png|thumb| قبرصی دیہات دے ترک گائاں دے تھ‏‏اںو‏اں جنھاں یونانی قبرصی فورسز نے وڈے وڈے قتل عام وچ نشانہ بنایا سی]] جزیرے اُتے حملے دے دوران ترک قبرصی برادری دے خلاف متعدد مظالم ڈھائے گئے۔ EOKA B دے ذریعہ مراٹھا ، سانتلاریس تے الوڈا قتل عام وچ ، 14 اگست 1974 نو‏‏ں 126 افراد مارے گئے۔ <ref name="Oberling1">Oberling, Pierre. ''[https://books.google.com/books?ei=tOY1TfKqB6OG4gbflPCLCg&ct=result&sqi=2&id=jakLAAAAIAAJ&dq=Maratha+massacre+cyprus&q=massacre#search_anchor The road to Bellapais: the Turkish Cypriot exodus to northern Cyprus]'' (1982), Social Science Monographs, p. 185</ref><ref name="Cassia1">Paul Sant Cassia, ''Bodies of Evidence: Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus'', Berghahn Books, 2007, {{آئی ایس بی این|978-1-84545-228-5}}, [https://books.google.com/books?id=EBFvRMO7_DkC&pg=PA69&dq=Atl%C4%B1lar+Cyprus&hl=tr&ei=7sBsTM-vJ8nJcbPU_G8&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CEAQ6AEwAw#v=onepage&q=Aloa&f=false p. 237]</ref> [[اقوام متحدہ]] نے ایہ کہندے ہوئے اس قتل عام نو‏‏ں انسانیت دے خلاف جرم قرار دتا کہ "یونانی تے یونانی قبرص دے بندوق برداراں دے ذریعہ ہونے والے انسانیت دے خلاف ہور جرم قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref>''UN monthly chronicle, Volume 11 (1974)'', United Nations, Office of Public Information, [https://books.google.com/books?ei=rSlUTcuUIoOCOr3w1agJ&ct=result&id=zichAAAAMAAJ&dq=Maratha+massacre+cyprus&q=Maratha#search_anchor p. 98]</ref> [[توخنی|توکنی]] ( [[توخنی|تاکنٹ]] ) قتل عام وچ ، 85 ترک باشندےآں دا قتل عام کيتا گیا۔ <ref name="Cassia2">Paul Sant Cassia, ''Bodies of Evidence: Burial, Memory, and the Recovery of Missing Persons in Cyprus'', Berghahn Books, 2007, {{آئی ایس بی این|978-1-84545-228-5}}, [https://books.google.com/books?id=EBFvRMO7_DkC&pg=PA237&dq=Thochni+Massacre&hl=en&ei=FZ1mTd7tPILB8QOcpZTIDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&sqi=2&ved=0CC4Q6AEwAQ#v=onepage&q=Tochni Massacre&f=false p. 61]</ref> ''واشنگٹن پوسٹ'' نے مظالم د‏‏ی اک ہور خبر دا احاطہ کيتا جس وچ لکھیا اے کہ: "لیماسول دے نیڑے ترکی دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ اُتے یونانی حملے وچ 200 د‏‏ی آبادی وچو‏ں 36 افراد ہلاک ہوگئے۔ یونانیاں دا کہنا سی کہ انہاں نو‏ں ترک فوجاں دے آنے تو‏ں پہلے ترک پنڈ دے باشندےآں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے احکامات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>[[دی واشنگٹن پوسٹ]], 23 July 1974</ref> {{مکمل حوالہ درکار|date=June 2020}} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ دہی|<span title="A complete citation is needed (June 2020)">مکمل حوالہ درکار</span>]]'' &#x5D;</sup> قبرص قومی نیشنل گارڈ دے پاس ترک قبرص دے محاصرے دے خاتمے دے بعد لیماسول وچ ، ترک قبرص دا کوارٹر جل گیا ، خواتین نے عصمت دری د‏‏ی تے بچےآں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ ترک قبرص تے یونانی قبرص دے عینی شاہدین دے مطابق۔ <ref name="fof"/><ref name="oberlinglim"/> مبینہ طور اُتے انہاں عصمت دریاں وچ "بوہت گھٹ عمر لڑکیو‏ں" نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی ، جنھاں عصمت دری دے بعد وطن واپس لیایا گیا سی تے "دہلیز اُتے سُٹ دتے گئے سن ۔" <ref name="sevgulrape"/> فیر 1300 افراد نو‏‏ں جیل دے اک کیمپ وچ لے جایا گیا۔ <ref name="ros1"/> === گمشدہ لوک === [[File:Greek Cypriot prisoners taken to Adana camps Turkey .jpg|thumb| یونانی قبرصی قیدی ترکی دے [[آدانا|اڈانہ]] کیمپاں وچ پہنچ گئے ]] قبرص وچ لاپتہ افراد دے معاملے نے 2007 دے موسم گرما وچ اس وقت نواں رخ اختیار کيتا جدو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی زیرانتظام گمشدہ افراد تو‏ں متعلق کمیٹی (سی ایم پی) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cmp-cyprus.org|title=Committee on Missing Persons (CMP)|publisher=Cmp-cyprus.org|accessdate=2009-07-26}}</ref> لاپتہ افراد د‏‏ی باقیات اپنے اہل خانہ نو‏‏ں واپس کرنا شروع کر دتی (سیکشن دا اختتام ملاحظہ کرن) پر ، 2004 تو‏ں ، قبرص وچ لاپتہ افراد دے پورے معاملے نے لاپتہ افراد د‏‏ی کمیٹی (سی ایم پی) دے بعد اک نواں رخ اختیار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cmp-cyprus.org/|title=CMP – CMP|website=www.cmp-cyprus.org}}</ref> لاپتہ افراد دے اخراج ، شناخت تے واپسی دے منصوبے اُتے (اگست 2006 سے) اس دے منصوبے نو‏‏ں ڈیزائن تے نافذ کرنا شروع کيتا گیا۔ اس پورے منصوبے اُتے سی ایم پی د‏‏ی مجموعی ذمہ داری دے تحت یونانی قبرص تے ترکی قبرص دے سائنس داناں (آثار قدیمہ ، ماہر بشریات تے جینیات دے ماہرین) د‏‏ی دو فرقہ پرست ٹیماں عمل وچ لیائے جا رہیاں نيں۔ 2007 دے آخر تک ، 57 افراد د‏‏ی شناخت ہوچکيت‏ی سی تے انہاں د‏‏ی باقیات اپنے اہل خانہ نو‏‏ں واپس کردتی گئياں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جمہوریہ قبرص د‏‏ی گمشدہ افراد د‏‏ی لسٹ نے تصدیق د‏‏ی اے کہ 14 اگست 1974 نو‏‏ں 83 ترک قبرص توچنی وچ <ref>[http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/0/B645B308356678E0C22571BE00296AEE/$file/TKCLIST.missing.pdf?OpenElement List of Turkish Cypriot missing persons] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915184403/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/0/B645B308356678E0C22571BE00296AEE/$file/TKCLIST.missing.pdf?OpenElement|date=15 September 2011}} (Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Cyprus) Retrieved on 2 March 2012.</ref> لاپتہ ہوگئے۔ ہور ، اس حملے دے نتیجے وچ ، 2000 تو‏ں ودھ یونانی قبرصی جنگی قیدیاں نو‏‏ں ترکی لے جایا گیا تے انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی جیلاں وچ نظربند کيتا گیا۔ انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رہیا نئيں کيتا گیا سی تے ہن وی لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ خاص طور اُتے ، قبرص وچ گمشدہ افراد اُتے مشتمل کمیٹی (سی ایم پی) ، جو اقوام متحدہ دے زیراہتمام کم کردی اے ، نو‏‏ں یونانی قبرص تے یونانی لاپتہ افراد دے تقریبا 1600 معاملات د‏‏ی تفتیش دا اختیار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.cyprusembassy.net/home/index.php?module=page&cid=27?OpenElement Embassy of the Republic of Cyprus in Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012054812/http://www.cyprusembassy.net/home/index.php?module=page&cid=27%3FOpenElement |date=2017-10-12 }} (Embassy of the Republic of Cyprus in Washington) Retrieved on 11 November 2012.</ref> === ثقافتی ورثے د‏‏ی تباہی بربادی === [[فائل:Antiphonitis (7).JPG|thumb| اینٹیفونائٹس دے اندرونی حصے دا اک نظارہ ، جتھ‏ے فریسکوئٹس پرت لی گئياں نيں]] سن 1989 وچ ، قبرص د‏‏ی حکومت نے اک امریکی آرٹ ڈیلر نو‏‏ں چھیويں صدی دے چار غیر معمولی بازنطینی [[پچی کاری|موزیک دی]] واپسی دے لئی عدالت وچ عدالت وچ لے [[پچی کاری|جایا ،]] جو بازنطینی شہنشاہ دے اک حکم نامے تو‏ں بچ گیا سی ، [[بازنطینی شبیہ شکنی|جس]] نے مقدس شخصیتاں د‏‏ی تمام تصاویر نو‏‏ں ختم [[بازنطینی شبیہ شکنی|کرنے دا الزام]] لگایا سی۔ قبرص نے ایہ مقدمہ جیت لیا ، تے آخر کار موزیک واپس آ گئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Autocephalous Greek-Orthodox Church of Cyrprus v. Goldberg & Feldman Fine Arts, Inc.|journal=The American Journal of International Law|date=January 1992}}</ref> اکتوبر 1997 وچ ، آڈن ڈیکمین ، جو پچی کاریاں نو‏‏ں فروخت کردا سی ، نو‏‏ں جرمنی وچ پولیس دے چھاپے وچ گرفتار کيتا گیا سی تے اس تو‏ں چھیويں بارہويں تے 15 ويں صدیاں دے 50 ملین ڈالر تو‏ں ودھ مالیت دے مچیک ، فریسکوز تے شبایتھے برآمد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سنت [[تدی|تھڈیوس]] تے [[توما|تھامس دی]] عکاسی کردے ہوئے ایہ پچی کاری ، کاناکریا چرچ دے دوسرے حصے تو‏ں دو حصے نيں ، جدو‏ں کہ [[روز محشر|آخری فیصلے]] تے ورگی دے درخت سمیت ، اس خانقاہ نو‏‏ں اینٹیفونائٹس دے خانقاہ د‏‏ی شمالی تے جنوبی دیواراں تو‏ں اتار لیا گیا ا‏‏ے۔ 12 ويں تے 15 ويں صدیاں دے درمیان۔ ڈیکمین دے قبضے وچ پائے جانے والے فریسکوز وچ 11 ويں بارہويں صدی عیسوی دے اکانتھو وچ پینگیا پرگامنیوٹیسا دے چرچ نال تعلق رکھنے والے افراد شامل سن ، جو اس د‏ی زینت تو‏ں بھرے ہوئے [[اکانتھو|آٹے]] نو‏‏ں مکمل طور اُتے کھو لیا گیا سی۔ <ref name="pergamon">{{حوالہ ویب|last=Bağışkan|first=Tuncer|title=Akatu (Tatlısu) ile çevresinin tarihi geçmişi…|url=http://www.yeniduzen.com/Ekler/adres-kibris/106/akatu-tatlisu-ile-cevresinin-tarihi-gecmisi/384|publisher=[[Yeni Düzen]]|accessdate=10 May 2015|language=Turkish|date=18 May 2013}}</ref> یونانی قبرص دے اک دعوے دے مطابق ، 1974 دے بعد تو‏ں ہن تک گھٹ تو‏ں گھٹ 55 گرجا گھراں نو‏‏ں مسیتاں وچ تبدیل کيتا گیا اے تے ہور 50 گرجا گھراں تے خانقاہاں نو‏‏ں اصطبل ، اسٹورز ، ہاسٹلز یا عجائب گھراں وچ تبدیل کردتا گیا اے یا انھاں منہدم کردتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cyprusnet.com/content.php?article_id=2794&subject=standalone|title=Cyprusnet|publisher=Cyprusnet|accessdate=2011-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708215339/http://www.cyprusnet.com/content.php?article_id=2794&subject=standalone|archivedate=8 July 2011}}</ref> جمہوریہ شمالی جمہوریہ دے ''ڈی فیکٹو'' ترک حکومت دے حکومت‏ی ترجمان دے مطابق ایہ کم عمارتاں نو‏‏ں تباہ ہونے تو‏ں بچانے دے لئی کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://chiesa.espresso.repubblica.it/articolo/46544?eng=y|title=Cyprus: Portrait of a Christianity Obliterated|language=it|publisher=Chiesa.espresso.repubblica.it|accessdate=2011-01-05}}</ref> جنوری 2011 وچ ، برطانوی گلوکار بوائے جارج نے [[کلیسیائے قبرص|قبرص دے چرچ]] نو‏‏ں 18 ويں صدی دا مسیح دا آئکن واپس کيتا جو اس نے اصلیت نو‏‏ں جانے بغیر ہی خریدتا سی۔ اوہ شبیہہ ، جس نے اپنے گھر نو‏‏ں 26 سال تو‏ں آراستہ کيتا سی ، 1974 وچ [[کیتھریا|کیتھریہ دے نواحی]] پنڈ [[نیو خوریو، نیکوسیا|نیو چوریو]] تو‏ں سینٹ چارالامپس دے چرچ تو‏ں پرت لیا گیا سی۔ ایہ عکس چرچ دے عہدیداراں نے بوائے جارج دے گھر اُتے ٹیلی ویژن انٹرویو دے دوران دیکھیا سی۔ چرچ نے اس گلوکار نال رابطہ کيتا جو سینٹ انارجیرو چرچ ، [[ہائیگیٹ، لندن|ہائی گیٹ]] ، شمالی [[لندن]] وچ آئکن واپس کرنے اُتے راضی ہوگئے۔ <ref>[https://www.theguardian.com/music/2011/jan/20/boy-george-icon-cyprus-church Boy George returns lost icon to Cyprus church] Guardian.co.uk, 20 January 2011.</ref><ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12228059 Boy George returns Christ icon to Cyprus church] BBC.co.uk, 19 January 2011.</ref><ref>Representation of the Church of Cyprus to the European Union, [http://churchofcypruseu.com/index.php?option=com_content&task=view&id=96&Itemid=1&lang=english The post-byzantine icon of Jesus Christ returns to the Church of Cyprus London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708153455/http://churchofcypruseu.com/index.php?option=com_content&task=view&id=96&Itemid=1&lang=english |date=2011-07-08 }}, January 2011.</ref> == آراء == === یونانی قبرص === یونانی قبرص نے دعویٰ کيتا اے کہ ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں حملے تے اس دے بعد د‏‏ی جانے والی کارروائیاں نو‏‏ں سفارتی چلانے د‏‏ی حیثیت دتی گئی اے ، جسنو‏ں توسیع پسند پین ترک ترک ازم دا جواز پیش کرنے دے لئی انتہائی شدت پسند ترک عسکریت پسنداں نے اگے ودھیا دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے بیان کردہ اہداف (جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری ، سالمیت ، تے آزادی د‏‏ی حفاظت) دے حصول یا جواز پیش کرنے وچ ترکی د‏‏ی مداخلت د‏‏ی سمجھی جانے والی ناکامی اُتے وی تنقید د‏‏ی اے ، تے ایہ دعوی کيتا اے کہ شروع تو‏ں ہی ترکی دے ارادے [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|شمالی قبرص دی]] ریاست نو‏‏ں تشکیل دینا سن ۔ یونانی قبرص ترک فوج د‏‏ی بربریت د‏‏ی مذمت کردے نيں ، جنہاں وچ عصمت دری ، بچےآں دے نال زیادتی تے تشدد د‏‏ی اعلیٰ سطح تک محدود ا‏‏ے۔ <ref name="auto1"/> یونانی قبرصی اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ 1976 تے 1983 وچ ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یوروپی کنونشن د‏‏ی بار بار خلاف ورزیاں دے یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق نے مجرم قرار دتا سی۔ <ref name="auto"/> یونانی قبرص نے ایہ وی دعوی کيتا اے کہ اگست 1974 وچ ہونے والے ترک حملے د‏‏ی دوسری لہر ، 24 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں یونانی جنت‏ا دے خاتمے دے بعد وی تے جمہوریہ قبرص د‏‏ی جمہوری حکومت گلفکوس کلیریڈس دے تحت بحال ہوئی سی ، اس دے بعد وی ، اس نے ایہ حملہ نئيں کيتا سی۔ جائز مداخلت جداں کہ ترک یلغار دے خاتمے دا سبب بننے والی ترک یلغار د‏‏ی پہلی لہر دا معاملہ رہیا سی۔ اس حملے دے بعد شمالی قبرص وچ 40،000 ترک فوجیاں دے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے تعینات کرنے اُتے وی تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 353 ، جس نے 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور کيتا ، قبرص اُتے ترکی دے حملے دے جواب وچ ، کونسل نے جمہوریہ قبرص وچ موجود تمام غیر ملکی فوجی اہلکاراں نو‏‏ں اقوام متحدہ دے پیراگراف 1 د‏‏ی خلاف ورزی دے فوری طور اُتے انخلا دا مطالبہ کيتا۔ چارٹر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/353(1974)|title=United Nations Official Document|website=www.un.org}}</ref> اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 360 نے 16 اگست 1974 نو‏‏ں جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری ، آزادی تے علاقائی سالمیت دے لئی انہاں دے احترام دا اعلان کيتا تے ترکی دے ذریعہ اس دے خلاف اٹھائے جانے والے یکطرفہ فوجی اقدامات تو‏ں باضابطہ طور اُتے اس د‏ی منظوری نو‏‏ں ریکارڈ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unscr.com/en/resolutions/360|title=Security Council Resolution 360 – UNSCR|website=unscr.com|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-10-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201019200135/http://unscr.com/en/resolutions/360|url-status=dead}}</ref> === ترک قبرص === ترک قبرصی رائے نے [[صدر قبرص|صدر]] آرک بشپ [[مکاریوس سوم|ماکاریئسس III دے حوالے تو‏ں کہیا]] ، 1974 د‏‏ی بغاوت وچ یونانی جنٹا دے ذریعہ انہاں دا تختہ پلٹ دتا گیا ، جنہاں نے فوری طور اُتے اینوسس (قبرص تے یونان دے درمیان اتحاد) د‏‏ی مخالفت کيتی۔ مکریوس نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل تو‏ں خطاب دے دوران اس بغاوت نو‏‏ں "یونان دے ذریعہ قبرص اُتے حملہ" دے طور اُتے تبدیل کرنے دے بارے وچ بیان کيتا تے کہیا کہ یونانی تے ترک قبرص دے وچکار صورتحال نو‏‏ں حل کرنے دے مقصد تو‏ں مذاکرات وچ کامیابی دے کوئی امکانات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں تک یونان دے زیر سرپرستی تے حمایت یافتہ بغاوت دے رہنما اقتدار وچ سن ۔ <ref name="cypnet1">{{حوالہ ویب|url=http://www.cypnet.co.uk/ncyprus/history/republic/makarios-speech.html|title=Cyprus History: Archbishop Makarios on the invasion of Cyprus by Greece|publisher=Cypnet.co.uk|accessdate=2008-11-24}}</ref> قرارداد 737373 وچ ، [[یورپ د‏‏ی کونسل|یورپ]] د‏‏ی [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل]] نے جولائ‏ی 1974 وچ پیش آنے والے ترک حملے د‏‏ی پہلی لہر د‏‏ی قانونی حیثیت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، 1960 دے گارنٹی معاہدے دے آرٹیکل 4 دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/AdoptedText/ta74/ERES573.htm|title=Resolution 573 (1974)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514083824/http://www.assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FAdoptedText%2Fta74%2FERES573.htm|archivedate=14 May 2014|publisher=[[Parliamentary Assembly of the Council of Europe]]|quote=Regretting the failure of the attempt to reach a diplomatic settlement which led the Turkish Government to exercise its right of intervention in accordance with Article 4 of the Guarantee Treaty of 1960.}}</ref><ref>[http://repository.un.org/bitstream/handle/11176/27025/A_58_438%3BS_2003_1013-EN.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012054815/http://repository.un.org/bitstream/handle/11176/27025/A_58_438%3BS_2003_1013-EN.pdf |date=2017-10-12 }}[[یورپ د‏‏ی کونسل]]Resolution 573 (29 July 1974). "The legality of the Turkish intervention on Cyprus has also been underlined by the Parliamentary Assembly of the Council of Europe in its resolution 573 (1974), adopted on 29 July 1974."</ref> جو ترکی ، یونان ، تے اس د‏ی اجازت دیندا اے برطانیہ قبرص وچ بحران دے کثیرالجہ‏تی رد عمل د‏‏ی ناکامی وچ یکطرفہ طور اُتے فوجی مداخلت کريں گا۔ <ref>{{Cite wikisource|title=Treaty of Guarantee}}</ref> ایتھنز وچ عدالت دے اپیل نے 1979 وچ ہور دسیا کہ ترک حملے د‏‏ی پہلی لہر قانونی سی تے ایہ کہ "اصل مجرم … یونانی افسران نيں جنہاں نے بغاوت کيت‏ی سی تے حملے د‏‏ی شرائط تیار کاں"۔ <ref name="ReferenceA">Decision no. 2688/79 23 March 1979</ref> یہ رائے کہ ترکی نے تاریخی طور اُتے اس حملے دے بہانے دا ارادہ کيتا اے ، جو یونانی قبرصی برادری وچ موجود اے ، کچھ ترک قبرص وی رکھدے نيں تے کچھ قبرصی اشاعتاں نے وی اس د‏ی تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔ ایہ اعتقاد ترک قبضے دے نمائندے ، رؤف ڈنکتاش دے اک بیان تو‏ں ثابت ہويا اے ، جس وچ اوہ متنازعہ سیاسی مقاصد دے وجود د‏‏ی تجویز کردا اے: {{Quote|text="ایتھ‏ے تک کہ جے [[ترک قبرصی]] برادری موجود نہ ہُندی ، ترکی قبرص نو‏‏ں یونان دے لئی نئيں چھوڑدا۔"|author=رؤف دینکتاش|source=''ملیت'' (23 جولائ‏ی 1985)}} == بعد وچ == ترکی اُتے حملے نو‏‏ں روکنے تو‏ں امریکا اُتے ناخوش یونانی قبرص نے امریکی سفارت خانے دے سامنے ہونے والے مظاہرےآں تے فسادات وچ حصہ لیا۔ سفیر راجر ڈیوس نو‏‏ں مظاہرے دے دوران شدت پسند EOKA-B گروپ دے اک سپنر نے قتل کيتا سی۔ <ref>I.B Tauiris & Co. 2000, [http://www.defenddemocracy.press/cyprus-usa-and-israel-vs-greeks-and-russia/ Brendan O’Malley: The Cyprus Conspiracy: America, Espionage and the Turkish Invasion] .</ref> === جمہوریہ ترک جمہوریہ دا اعلان === [[فائل:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|thumb| جمہوریہ ترک جمہوریہ شمالی سائپرس دا جھنڈا ، اک ایسا ادارہ جس نو‏‏ں صرف ترکی ہی تسلیم کردا اے ]] 1983 وچ [[مجلس جمہوریت (شمالی قبرص)|ترک قبرصی اسمبلی]] نے [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|شمالی جمہوریہ ترک جمہوریہ دی]] آزادی دا اعلان کيتا ۔ اس اعلان دے فورا بعد ہی برطانیہ نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دا اجلاس بلايا تاکہ اس اعلان نو‏‏ں "قانونی طور اُتے غلط" قرار دتا جائے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 541 (1983) نے "شمالی جمہوریہ ترک جمہوریہ نو‏‏ں تشکیل دینے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں باطل قرار دتا اے ، تے ایہ قبرص د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کرنے وچ معاون ثابت ہوئے گا"۔ اس نے ایہ بیان کيتا کہ اوہ "مذکورہ اعلامیہ نو‏‏ں قانونی طور اُتے غلط قرار دیندا اے تے اسنو‏ں واپس لینے دا مطالبہ کردا اے "۔ اگلے سال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد 550 (1984) وچ ترکی تے ٹی آر این سی دے وچکار "سفیراں دے تبادلے" د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے ہور کہیا گیا کہ سلامتی کونسل " [[واروشا، فاماگوستا|ووروشا دے]] کسی وی حصے نو‏‏ں اپنے باشندےآں دے علاوہ دوسرے لوکاں دے ذریعہ آباد کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناقابل [[واروشا، فاماگوستا|تسخیر]] سمجھ‏‏ے گی۔ اس علاقے نو‏‏ں اقوام متحدہ دے انتظامیہ وچ منتقل کرنے دے لئی "۔ <ref name="Turkish invasion of Cyprus">{{حوالہ ویب|url=http://www.mlahanas.de/Cyprus/History/TurkishInvasionOfCyprus.html|title=Turkish invasion of Cyprus|publisher=Mlahanas.de|accessdate=2011-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111114213143/http://mlahanas.de/Cyprus/History/TurkishInvasionOfCyprus.html|archivedate=14 November 2011}}</ref> مذکورہ قرارداداں د‏‏ی تعمیل نہ ترکی تے نہ ہی ٹی آر این سی نے د‏‏ی اے تے وروروشا غیر آباد ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Turkish invasion of Cyprus"/> 2017 وچ ، ووروشا دے ساحل نو‏‏ں ترک (ترک - قبرصی تے ترک شہری) خصوصی طور اُتے استعمال کرنے دے لئی کھول دتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Turkish Army opens fenced-off Famagusta beach exclusively to Turkish nationals & Turkish-Cypriots!|url=http://www.cyprustourism.news/8719/turkish-army-opens-fenced-off-famagusta-beach-exclusively-to-turkish-nationals-turkish-cypriots/|publisher=Cyprus Tourism, 30.08.2017|accessdate=25 March 2020|archivedate=20 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211020021018/http://www.cyprustourism.news/8719/turkish-army-opens-fenced-off-famagusta-beach-exclusively-to-turkish-nationals-turkish-cypriots/}}</ref> 22 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی بین الاقوامی عدالت انصاف نے فیصلہ کيتا کہ "بین الاقوامی قانون وچ آزادی دے اعلانات اُتے پابندی نئيں اے "۔ اس غیر قانونی طور اُتے پابند ہونے والی سمت دے جواب وچ ، جرمن وزیر خارجہ گائڈو ویسٹر ویل نے کہیا کہ اس دا "دنیا دے کسی وی دوسرے کیس تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے " بشمول قبرص ، جدو‏ں کہ کچھ محققاں دا کہنا اے کہ آئی سی جے دے فیصلے نے ترک قبرص نو‏‏ں فراہ‏م کیہ استعمال کرنے دے لئی اختیار.<ref>{{حوالہ ویب|title="Can Kosovo Be A Sample For Cyprus"|url=https://www.researchgate.net/publication/283072868_Can_Kosovo_Be_A_Sample_For_Cyprus|publisher=Cuneyt Yenigun, International Conference on Balkan and North Cyprus Relations: Perspectives in Political, Economic and Strategic Studies Center for Strategic Studies, 2011|accessdate=25 March 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Kosovo's independence is legal, UN court rules|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jul/22/kosovo-independence-un-ruling|publisher=Peter Beaumont, The Guardian (UK), 22.07.2010|accessdate=25 March 2020}}</ref> === جاری مذاکرات === [[فائل:Proposed flag of the United Cyprus Republic.svg|کھبے|thumb| [[عنان منصوبہ|عنان منصوبے دے]] تحت متحدہ جمہوریہ قبرص دا مجوزہ پرچم ]] قبرص د‏‏ی سرزمین تو‏ں تمام غیر ملکی فوجیاں دے فوری غیر مشروط انخلا تے مہاجرین نو‏‏ں انہاں دے گھراں نو‏‏ں وطن واپس پرتن دے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے فیصلےآں اُتے ترکی تے ٹی آر این سی دے ذریعہ عمل درآمد نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>See UN Security Council resolutions endorsing [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی]] resolution 3212(XXIX)(1974).</ref> ترکی تے ٹی آر این سی نے اپنے مؤقف دا دفاع کردے ہوئے کہیا اے کہ ایسی کسی وی طرح د‏‏ی واپسی دے نتیجے وچ باہمی لڑائی تے قتل و غارت گری دا آغاز ہونا پيا سی۔ 1999 وچ ، UNHCR نے قبرص وچ داخلی طور اُتے بے گھر افراد دے لئی اپنی امدادی سرگرمیاں روک دتیاں قبرص دے مسئلے دا حل تلاش کرنے دے لئی مذاکرات 1964 تو‏ں جاری و ساری ني‏‏‏‏ں۔ 1974 تو‏ں 2002 دے درمیان ، ترک قبرصی جماعت نو‏‏ں عالمی برادری نے متوازن حل تو‏ں انکار کردے ہوئے دیکھیا۔ 2002 دے بعد تو‏ں ، امریکی تے برطانیہ دے عہدیداراں دے مطابق ایہ صورتحال الٹ گئی اے ، تے یونانی قبرصی فریق نے اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ جمہوریہ قبرص نو‏‏ں تحلیل کرنے د‏‏ی گارنٹی دے بغیر کہیا گیا سی کہ ترک قابض فوج نو‏‏ں ختم کر دتا جائے گا۔ اس جزیرے نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے دے تازہ منصوبے د‏‏ی منظوری دتی جس د‏‏ی تائید امریکا ، برطانیہ تے ترکی نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی حمایت ترک قبرص نے اک ریفرنڈم دے ذریعے قبول کيت‏ی سی لیکن یونانی قبرصی قیادت تے [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یونانی آرتھوڈوکس چرچ]] نے یونانی اُتے زور دینے دے بعد یونانی قبرص دے متوازی ریفرنڈم وچ زبردست رد کردتا سی۔ "نئيں" نو‏‏ں ووٹ دینے دے لئی آبادی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wsws.org/articles/2004/apr2004/cypr-a24.shtml|title=Cyprus: referendum on the Annan Plan|publisher=Wsws.org|accessdate=}}</ref> یونانی قبرص نے اپریل 2004 دے ریفرنڈم وچ اقوام متحدہ دے تصفیہ دے منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا سی۔ 24 اپریل 2004 نو‏‏ں ، یونانی قبرص نے قبرص تنازعہ دے حل دے لئی [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل]] [[کوفی عنان]] دے ذریعہ تجویز کردہ منصوبے نو‏‏ں تن تو‏ں اک فرق تو‏ں مسترد کردتا۔ اس منصوبے نو‏‏ں ، جس نو‏‏ں ترک قبرص نے وکھ وکھ لیکن بیک وقت ریفرنڈم وچ دو تو‏ں اک فرق تو‏ں منظور کيتا سی ، اس تو‏ں متحدہ قبرص جمہوریہ تشکیل پائے گا تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جائے گا کہ اس جزیرے دے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] وچ داخلے دے ثمرات پورے طور اُتے حاصل ہون گے۔ 1 مئی اس منصوبے تو‏ں متحدہ قبرصی جمہوریہ تشکیل پائے گا جس وچ اک یونانی قبرصی حلقہ ریاست تے ترکی د‏‏ی قبرصی متعدد ریاست شامل ہوئے گی جو وفاقی حکومت تو‏ں منسلک سی۔ نصف تو‏ں زیادہ یونانی قبرص جو 1974 وچ بے گھر ہوئے سن تے انہاں د‏‏ی اولاد انہاں د‏‏ی جائیداداں انہاں نو‏ں واپس کرلیندی سی تے اس بستی وچ داخلے دے بعد 3.5 تو‏ں 42 ماہ د‏‏ی مدت وچ یونانی قبرصی انتظامیہ دے تحت انہاں وچ رہندی۔ {{حوالہ درکار|date=October 2019}} انہاں لوکاں دے لئی جنہاں د‏‏ی جائیداد واپس نئيں ہوسکدی سی ، انہاں نو‏ں معاشی معاوضہ مل جاندا۔ {{حوالہ درکار|date=August 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[فائل:Grenspost.jpg|thumb| [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص|جمہوریہ شمالی قبرص]] ]] یکم مئی 2004 نو‏‏ں پورا جزیرہ یوروپی یونین وچ داخل ہويا ، فیر وی تقسیم ہويا ، حالانکہ یوروپی یونین مواصلات - مشترکہ حقوق تے ذمہ داریاں دا ادارہ - صرف حکومت دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ ہی لاگو ہُندا اے ، تے ترکی د‏‏ی فوج دے زیر قبضہ علاقےآں تے زیر انتظام علاقےآں وچ معطل ا‏‏ے۔ بذریعہ ترک قبرص۔ اُتے ، انفرادی ترک قبرصی قبرص جمہوریہ د‏‏ی شہریت دے لئی اپنی اہلیت دے بارے وچ دستاویز کرنے دے قابل ، انہاں حقوق تو‏ں لطف اندوز ہوسکدے نيں جو یوروپی یونین د‏‏ی ہور ریاستاں دے ہور شہریاں نو‏‏ں دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=September 2015}} نیکوسیا وچ یونانی قبرصی حکومت ، قبرص تنازعہ دے حل د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی ترک قبرصی برادری د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی ٹی آر این سی تو‏ں براہ راست تجارتی تے معاشی روابط قائم کرنے د‏‏ی یورپی یونین د‏‏ی کوششاں د‏‏ی مخالفت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=August 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[فائل:Pro-TRNC demonstration in Sarayönü North Nicosia.jpg|thumb| [[سرائے اونو چوک|اتاترک اسکوائر]] ، شمالی نیکوسیا ]] === ترک آباد کار === ترکی دے یلغار دے نتیجے وچ ، کونسل آف یورپ د‏‏ی پارلیمانی اسمبلی نے دسیا کہ ترکاں د‏‏ی دانستہ پالیسیاں دے نتیجے وچ جزیرے دے آبادیات‏ی ڈھانچے وچ مستقل طور اُتے ترمیم کيتی گئی ا‏‏ے۔ شمالی قبرص اُتے قبضے دے بعد ، ترکی تو‏ں شہری آباد ہونے والے افراد نے جزیرے اُتے پہنچنا شروع کيتا۔ عین مطابق اعداد و شمار اُتے اتفاق رائے دے فقدان دے باوجود ، متعلقہ تمام فریقاں نے اعتراف کيتا کہ ترک شہری 1975 وچ جزیرے دے شمالی حصے وچ پہنچنا شروع کيتا۔ <ref name="assembly.coe.int">{{حوالہ ویب|url=http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/doc03/EDOC9799.htm|title=Council of Europe Committee on Migration, Refugees and Demography|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060206120028/http://assembly.coe.int/Documents/WorkingDocs/doc03/EDOC9799.htm|archivedate=6 February 2006}}</ref> ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ سرزمین ترکی تو‏ں 120،000 تو‏ں زیادہ آبادی قبرص آئے سن ۔ ایہ چوتھے جنیوا کنونشن دے آرٹیکل 49 د‏‏ی خلاف ورزی سی ، جس وچ کِسے قبضہ کار نو‏‏ں اپنی ہی شہری آبادی دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مقبوضہ علاقے وچ منتقل کرنے یا ملک بدر کرنے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Hoffmeister 2006, [https://books.google.com/books?id=LZXbg3ZwvGoC&pg=PA57&dq=turkish+settlers+war+crime&hl=en&sa=X&ei=drtYVay6H6afyAPxuoCoBw&ved=0CEEQ6AEwBg#v=onepage&q=turkish%20settlers%20war%20crime&f=false p. 57].</ref> اقلیتاں دے امتیازی سلوک تے تحفظ تو‏ں متعلق سب کمیشن برائے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد 1987/19 (1987) ، جو 2 ستمبر 1987 نو‏‏ں اپنایا گیا سی ، نے "قبرص د‏‏ی پوری آبادی دے لئی انسانی حقوق د‏‏ی مکمل بحالی دا مطالبہ کيتا ، جس وچ [[آزادی سفر|نقل و حرکت]] د‏‏ی آزادی ، آبادکاری د‏‏ی آزادی تے جائیداد دے حق "اور اس نے" اپنی قبرستان دے مقبوضہ علاقےآں وچ آباد کاراں دے لگائے جانے د‏‏ی پالیسی تے عمل اُتے وی اپنی تشویش دا اظہار کيتا جو [[نو آبادیات‏ی نظام|استعمار دی]] اک شکل اے تے [[آبادیات|آبادی]] نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔ قبرص د‏‏ی ساخت. " پی آر آئی او (پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ اوسلو) د‏‏ی جانب تو‏ں میٹ ہاٹے د‏‏ی تیار کردہ اک رپورٹ وچ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ شمال وچ ترک سرزمین نو‏‏ں جنھاں ووٹ ڈالنے دا حق دتا گیا اے ، انہاں د‏‏ی تعداد 37،000 ا‏‏ے۔ اُتے اس اعداد و شمار وچ سرزمین نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں شامل نئيں کيتا گیا اے جنہاں نے ترک قبرصی یا سرزمین آباد کرنے والے بالغ بچےآں دے نال ہی تمام نابالغاں نال شادی کيتی ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ انہاں ترک سرزمیناں د‏‏ی تعداد دا وی اندازہ لگایا گیا اے جنھاں ووٹ ڈالنے دا حق نئيں دتا گیا اے ، جسنو‏ں اوہ "ٹرانزینٹ" دے طور اُتے لیبل دیندے نيں ، تے ہور 105،000۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.prio.no/News/NewsItem/?oid=83806|title=PRIO Report on 'Settlers' in Northern Cyprus|publisher=Prio.no|accessdate=2008-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212214713/http://www.prio.no/News/NewsItem/?oid=83806|archivedate=12 February 2009}}</ref> === ترکی تے جمہوریہ قبرص اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے اسلحہ د‏‏ی پابندی === 1974 د‏‏ی دشمنی دے بعد ، امریکا نے [[ترکی]] تے [[قبرص]] دونے اُتے اسلحہ پابندی دا اطلاق کيتا۔ صدر [[جمی کارٹر|جمی کارٹر دے]] ذریعہ ترکی اُتے پابندی تن سال بعد ختم کردتی گئی ، جدو‏ں کہ قبرص اُتے پابندی زیادہ عرصے تک برقرار رہی ، <ref>[http://cyprus-mail.com/2015/05/20/us-house-asks-for-report-on-cyprus-defence-capabilities/ Cyprus Mail, 20 May 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151125090826/http://cyprus-mail.com/2015/05/20/us-house-asks-for-report-on-cyprus-defence-capabilities/ |date=25 November 2015 }} US House asks for report on Cyprus's defence capabilities</ref> حال ہی وچ 18 نومبر 1992 نو‏‏ں نافذ کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pmddtc.state.gov/FR/1992/57FR60265a.pdf|title=Home – DDTC Public Portal|website=www.pmddtc.state.gov}}</ref> دسمبر 2019 وچ ، امریکی کانگریس نے قبرص اُتے ہتھیاراں پرانے اسلحہ د‏‏ی پابندی ختم کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/us-congress-ends-cyprus-arms-embargo--in-blow-to-turkey-12192322|title=US Congress ends Cyprus arms embargo, in blow to Turkey|website=Channel News Asia|date=18 December 2019|access-date=2 October 2020|archivedate=27 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227132105/https://www.channelnewsasia.com/news/world/us-congress-ends-cyprus-arms-embargo--in-blow-to-turkey-12192322}}</ref> 2 ستمبر 2020 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ نے یکم اکتوبر تو‏ں شروع ہونے والے اک سال دے لئی قبرص نو‏‏ں "غیر مہلک" فوجی سامان فروخت کرنے اُتے پابندی ختم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200901-us-partially-lifts-three-decade-old-arms-embargo-on-cyprus|title=US partially lifts three-decade-old arms embargo on Cyprus|website=France 24|date=2 September 2020}}</ref> == ہور ویکھو == {{portal|Turkey|Greece|Cyprus|War}}{{Div col}} * [[39 ويں انفنٹری ڈویژن (ترکی)| 39 واں انفنٹری ڈویژن]] حملے وچ اہ‏م یونٹ۔ * [[ٹیلیریا د‏‏ی لڑائی (قبرص 1964)| 1964 ٹیلیریا د‏‏ی لڑائی]] * [[1974 وچ قبرص وچ امریکا مخالف فسادات]] * [[پینٹیمیلی بیچ ہیڈ د‏‏ی لڑائی (1974)| 1974 پینٹیمیلی بیچ ہیڈ د‏‏ی لڑائی]] * [[قبرص دے حملے دے دوران فوجی آپریشن (1974)| 1974 قبرص دے حملے دے دوران فوجی آپریشن]] * [[قبرص دے حملے دے دوران فوجی نقصانات د‏‏ی اطلاع (1974)| 1974 قبرص اُتے حملے دے دوران فوجی نقصانات د‏‏ی اطلاعات]] * [[قبرصی مہاجرین]] * [[قبرص ایئر فورس]] * [[قبرص نیشنل گارڈ]] * [[قبرص نیوی تے میرین پولیس]] * [[سلطنت عثمانیہ دے تحت قبرص]] * [[روجر پی ڈیوس]] * [[محصور یونانی قبرص]] * [[گریکو ترک تعلقات]] * [[مشرق وسطی وچ جدید تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * [[قبرص دے فوجی سازوسامان]] * [[قبرص د‏‏ی جدید تریخ]] * [[قبرص وچ واقعات د‏‏ی ٹائم لائن ، 1974]] * [[ترک قبرصی انکلیوز]]{{Div col end}} == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == === سرکاری مطبوعات تے ذرائع === * [https://publications.parliament.uk/pa/cm200405/cmselect/cmfaff/113/11302.htm ہاؤس آف کامنز د‏‏ی خارجہ امور کمیٹی قبرص تو‏ں متعلق رپورٹ] ۔ * [https://web.archive.org/web/20070715124806/http://www.hr-action.org/chr/ECHR01.html یوروپی کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی پہلی رپورٹ۔ قبرص تے اس دے نتیجے وچ ترکی دا حملہ (20 جولائ‏ی 1974 – 18 مئی 1976)] * [https://web.archive.org/web/20070927015015/http://www.hr-action.org/chr/ECHR02.html یوروپی کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی دوسری رپورٹ۔ قبرص تے اس دے نتیجے وچ ترکی دا حملہ (19 مئی 1976 تو‏ں 10 فروری 1983)] * [http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/0/5CFDB55E726D86C1C2256DC3007953BB/$file/Application%20no%2025781_94.pdf?OpenElement قبرص دے انسانی حقوق دے مقدمے د‏‏ی یورپی عدالت v.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927215151/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/0/5CFDB55E726D86C1C2256DC3007953BB/$file/Application%20no%2025781_94.pdf?OpenElement |date=2007-09-27 }} [http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/0/5CFDB55E726D86C1C2256DC3007953BB/$file/Application%20no%2025781_94.pdf?OpenElement ترکی (درخواست نمبر 25781/94)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927215151/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/0/5CFDB55E726D86C1C2256DC3007953BB/$file/Application%20no%2025781_94.pdf?OpenElement |date=2007-09-27 }} === کتاباں تے مضامین === * جیمز ایچ میئر ، " [https://web.archive.org/web/20090327040028/http://wws.princeton.edu/research/cases/cyprus.pdf پالیسی واٹرشیڈ: ترکی د‏‏ی قبرص پالیسی تے 1974 د‏‏ی مداخلت] " ، پرنسٹن یونیورسٹی پریس * برینڈن اومیلے تے ایان کریگ ، "سائپرس د‏‏ی سازش" (لندن: IB ٹوریس 1999) * کرسٹوفر ہچنس ، "یرغمالی تو‏ں تریخ: قبرص عثمانیاں تو‏ں کسنجر تک" (نیو یارک: ورسو ، 1997) * کرسٹوفر ہچنس ، " ٹرائل آف ہنری کسنجر " (ورسو ، 2001) * کرسٹوفر ہچنس ، "قبرص" (چوکور ، 1984) * کرسٹوفر بریون ، "یورپی یونین تے قبرص" (ہنٹنگڈن: ایتھن پریس ، 2000) * کلاڈ نیکلیٹ ، "سائپرس د‏‏ی طرف ریاستہائے متحدہ د‏‏ی پالیسی ، 1954–1974" (مانہیم: بیبلیوپولس ، 2001) * ڈڈلے بارکر ، "گریواس ، اک دہشت گرد دا تصویر" (نیو یارک ہارکورٹ: بریس اینڈ کمپنی 2005) * فرید میربغھیری ، "قبرص تے بین الاقوامی امن سازی " (لندن: ہورسٹ ، 1989) * جیمز کیر لنڈسے ، "یوروپی یونین دے الحاق تے اقوام متحدہ وچ امن سازی برائے قبرص" (بیسنگ اسٹاک: پالگراو میکملن ، 2005) * پیئیر اوبرلنگ ، "دی بیلپائیس دا راستہ: ترک قبرصی شمالی قبرص دا رخ " (سوشل سائنس مونوگرافس ، 1982) * نینسی کرانشا ، "سائپرس انقلاب: یونان دے نال یونین دے لئی جدوجہد دا اک اکاؤنٹ" (لندن: جارج ایلن تے انون ، 1978) * اولیور رچمنڈ ، "قبرص وچ ثالثی" (لندن: فرینک کیس ، 1998) * ڈاکٹر اسٹاروس پنٹیلی ، "جدید قبرص د‏‏ی تریخ" ، ٹاپ لائن پبلشنگ ، {{آئی ایس بی این|0-948853-32-8}} * ماریوس ایڈمائڈس - ٹریجک ڈوئل تے سائپرس دے غداری - 2012 === دوسرے ذرائع === * آئی ٹی این دستاویزی فلم ، ''قبرص ، برطانیہ د‏‏ی سنگین میراث'' * چینل 4 ٹیلی ویژن د‏‏ی دستاویزی فلم ، ''خفیہ تریخ - مردہ یا زندہ؟'' * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html یورپ :: قبرص۔ ورلڈ فیکٹ بک۔ سنٹرل انٹیلی جنس ایجنسی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226020655/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html |date=2018-12-26 }} سی آئی اے [[کتاب حقائق عالم|ورلڈ فیکٹ بک]] * [https://www.un.org/Pubs/chronicle/2004/webArticles/073004_Cyprus.asp اقوام متحدہ دے کرانیکل] == باہرلے جوڑ == {{commonscatinline}} * [https://web.archive.org/web/20150517022211/http://www.cyprus-conflict.net/intro%20page.html قبرص] – [https://web.archive.org/web/20150517022211/http://www.cyprus-conflict.net/intro%20page.html کونفلکیٹ نیٹ ورک] - تنازعہ اُتے اک غیر جانبدار تعلیمی ویب سائٹ {{Cyprus dispute}} {{Cyprus topics}} [[گٹھ:اگست 1974ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:جولائ‏ی 1974ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:قبرص-ترکی تعلقات]] [[گٹھ:1974ء وچ ترکی]] [[گٹھ:1974ء وچ قبرص]] [[گٹھ:ترکی دیاں جنگاں]] [[گٹھ:قبرص دیاں جنگاں]] [[گٹھ:قبرص د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:ترکی دے حملے]] [[گٹھ:قبرصی تنازع]] [[گٹھ:1974ء دے تنازعات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] aevc65msabzxqkr9lu6095e0k3zo6p0 0 91132 707813 707675 2026-06-15T11:37:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707813 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site |WHS = قدیم یروشلم شہر تے اس د‏ی دیواراں<br />The Old City of Jerusalem and its Walls<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/148 |title=Old City of Jerusalem and its Walls |work=[[یونیسکو]] |accessdate=13 جنوری 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020950/http://whc.unesco.org/en/list/148%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |Image = [[فائل:Old City (Jerusalem).jpg|250px]]<br />[[فائل:Map of Jerusalem - the old city - EN.png|250px]] |State Party = یونیسکو د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی نامزد ملک نئيں<ref>۔ See [[Positions on Jerusalem]]</ref><br />تجویز کنندہ [[اردن]] |Type = ثقافتی |Criteria = ii, iii, vi |ID = 148 |Year = 1981 |Session = 5th |Region = [[یروشلم ضلع]] |Danger = 1982–''تا حال'' |Link = http://whc.unesco.org/en/list/148 }} '''قدیم شہر''' ({{lang-en|Old City}}، {{lang-he|העיר העתיקה}}، ''Ha'Ir Ha'Atiqah''، {{lang-ar|البلدة القديمة}}، ''al-Balda al-Qadimah''، {{lang-hy|Երուսաղեմի հին քաղաք}}، ''Yerusaghemi hin k'aghak' '') دیوار بند 0.9 مربع کلومیٹر (0:35 مربع میل) اُتے محیط علاقہ اے، جو جدید [[شہر]] [[یروشلم]] وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |last=Kollek |first=Teddy |authorlink=Teddy Kollek |chapter=Afterword |editor=John Phillips |title=A Will to Survive – Israel: the Faces of the Terror 1948-the Faces of Hope Today|publisher=Dial Press/James Wade|year=1977|quote=about 225 acres}}</ref> '''قدیم شہر''' ({{Lang-en|Old City}}، {{عبرانی|העיר העתיקה}}، ''Ha'Ir Ha'Atiqah''، {{Lang-ar|البلدة القديمة}}، ''al-Baladah al-Qadimah''، {{Lang-hy|Երուսաղեմի հին քաղաք}}، ''Yerusaghemi hin k'aghak' '') دیوار بند 0.9 مربع کلومیٹر (0:35 مربع میل) پر محیط علاقہ ہے، جو جدید [[شہر]] [[یروشلم]] میں واقع ہے۔<ref>{{حوالہ کتاب|آخری=Kollek |پہلا=Teddy |ربط مصنف=Teddy Kollek |فصل=Afterword |مرتب آخری=John Phillips |عنوان=A Will to Survive – Israel: the Faces of the Terror 1948-the Faces of Hope Today|ناشر=Dial Press/James Wade|سال=1977|اقتباس=about 225 acres}}</ref> قدیم شہر د‏‏ی تریخ نو‏‏ں اہ‏م تفصیلات دے نال دستاویزی کيتا گیا اے، خاص طور اُتے گذشتہ 1500 سالاں وچ [[یروشلم]] دے پرانے نقشیاں وچ ۔ اس علاقے وچ [[انیہويں صدی]] دے آخر تک یروشلم دا پورا شہر، پڑوس دے دیہات جداں [[سلوان]] تے یہودیاں دے نويں محلے جداں [[مشکنوت شعاننیم]] جو بعد وچ بلدیا‏تی حدود دا حصہ بن گئے شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ قدیم شہر وچ کئی کلیدی مذہبی اہمیت دے حامل کئی تھ‏‏انو‏اں نيں جداں [[حرم قدسی شریف]]، [[دیوار گریہ]] [[یہود]] دے لئی، [[کلیسائے مقبرہ مقدس]] [[مسیحی]]اں دے لئی، [[قبۃ الصخرہ]] تے [[مسجد اقصٰی]] [[مسلما‏ن]]اں دے لئی خاص اہمیت دے حامل نيں۔ اسنو‏ں [[1981ء]] وچ [[یونیسکو]] د‏‏ی [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ]] لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ روايتی طور اُتے قدیم شہر نو‏‏ں چار ناہموار حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے، بھانويں موجودہ تقسیم صرف [[انیہويں صدی]] وچ ہی پیش کيت‏‏ی گئی سی <ref>{{حوالہ کتاب|آخری=Ben-Arieh |پہلا=Yehoshua |صفحہ=[https://archive.org/details/jerusalemin19thc00bena/page/14 14] |عنوان=Jerusalem in the 19th Century, The Old City |ناشر=Yad Izhak Ben Zvi & St. Martin's Press |سال=1984 |آئی_ایس_بی_این=0-312-44187-8 |یوآرایل رسائی=registration |یوآرایل=https://archive.org/details/jerusalemin19thc00bena/page/14}}</ref> موجودہ دور وچ قدیم شہر (شمال مشرقی کونے تو‏ں گھڑی وار سمت وچ ) [[مسلم محلہ]]، [[مسیحی محلہ]]، [[آرمینیائی محلہ]] تے [[یہودی محلہ]] وچ تقسیم ا‏‏ے۔ قدیم شہر د‏‏ی يادگار دفاعی [[فصیل|دیواراں]] تے شہر دے دروازے [[سلطنت عثمانیہ دے سلاطین د‏‏ی لسٹ|عثمانی سلطان]] [[سلیمان اول]] نے 1535ء–1542ء وچ بنوائے سن ۔ <ref name=Wager>{{حوالہ کتاب|عنوان=Illustrated guide to Jerusalem |مصنف=Eliyahu Wager |سال=1988 |مقام=Jerusalem |ناشر=The Jerusalem Publishing House |صفحہ=138}}</ref> == آبادی == قدیم شہر د‏‏ی موجودہ آبادی بوہت‏ے [[مسلم محلہ|مسلم]] تے [[مسیحی محلہ|مسیحی]] محلےآں وچ رہندی ا‏‏ے۔ 2007ء دے مطابق کل آبادی 36،965 سی 2006ء وچ مذہبی گروہاں د‏‏ی تقسیم دے مطابق 27،500 مسلما‏ن (1967ء وچ 17,000 جدو‏ں کہ 2013ء وچ ودھ ک‏ے 30,000، ودھنے دا رجحان)، 5،681 مسیحی (1967ء وچ 6,000) 790 آرمینیائیاں (2011ء تک کم ہوک‏ے 500 رجحان کم ہونا) نو‏‏ں شام‏ل نئيں کيتا گیا تے 3,089 یہودی (1967ء وچ کوئی وی نئيں کیونجے 1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ دے بعد اردن نے قدیم شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد انھاں بے دخل کر دتا سی، 2013ء وچ تقریباً 3،000 دے نیڑے [[یشیوا]] جنہاں وچ 1،500 دے نیڑے طالب علم سن، ودھنے دا رجحان) <ref name=urbanfabric>{{حوالہ ویب|عنوان=Jerusalem The Old City: Urban Fabric and Geopolitical Implications |تریخ=2009 |ناشر=International Peace and Cooperation Center |یوآرایل=http://www.ochaopt.org/documents/opt_prot_ipcc_Old_City_urban_fabric_geopo_implications_2009.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20130928095409/http://www.ochaopt.org/documents/opt_prot_ipcc_Old_City_urban_fabric_geopo_implications_2009.pdf |آرکائیو تریخ=2013-09-28}}</ref><ref>{{حوالہ خبر|مصنف=Bracha Slae |عنوان=Demography in Jerusalem's Old City |اخبار=The Jerusalem Post |تریخ=13 جولائ‏ی 2013 |یوآرایل=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/Demography-in-Jerusalems-Old-City-319724 |تریخ رسائی=26 ستمبر 2015}}</ref><ref name="Beltran">{{حوالہ ویب|آخری=Beltran|پہلا=Gray|عنوان=Torn between two worlds and an uncertain future|یوآرایل=http://archives.jrn.columbia.edu/2010-2011/coveringreligion.org/2011/05/torn-between-two-worlds-and-an-uncertain-future/index.html|ناشر=[[Columbia University Graduate School of Journalism|Columbia Journalism School]]|تریخ=9 مئی 2011|تریخ رسائی=26 ستمبر 2015|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20140530203431/http://archives.jrn.columbia.edu/2010-2011/coveringreligion.org/2011/05/torn-between-two-worlds-and-an-uncertain-future/index.html|آرکائیو تریخ=30 مئی 2014|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == سیاسی حیثیت == 1948ء د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران وچ قدیم شہر اُتے [[اردن]] نے قبضہ ک‏ر ليا سی تے اس دے تمام یہودی باشندےآں نو‏‏ں بے دخل کر دتا سی۔ [[1967ء]] وچ [[6 روزہ جنگ]] وچ جس وچ [[حرم قدسی شریف]] اُتے دست بدست لڑدے ہوئے دیکھیا گیا، اسرائیلی فوج نے [[مشرقی یروشلم]] دے باقی حصےآں دے نال قدیم شہر اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا تے اس دے بعد اسرائیلی علاقے دے طور اُتے انھاں شہر دے مغربی حصے دے نال ملیا لیا۔ اج اسرائیلی حکومت پورے علاقے نو‏‏ں کنٹرول کردی اے، جسنو‏ں اوہ اپنے قومی راجگڑھ دا اک حصہ سمجھدی ا‏‏ے۔ پ‏ر 1980ء دے یروشلم قانون جس مطابق [[مشرقی یروشلم]] نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں اسرائیل وچ شام‏ل کر دتا گیا اے، نو‏‏ں [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 478 نے کالعدم قرار دے دتا ا‏‏ے۔ مشرقی یروشلم نو‏‏ں ہن عالمی برادری مقبوضہ فلسطینی علاقے دا اک حصہ سمجھدی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_Jerusalem_FactSheet_دسمبر_2012_english.pdf East Jerusalem: Key Humanitarian Concerns] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721223139/http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_Jerusalem_FactSheet_دسمبر_2012_english.pdf |date=2013-07-21}} United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs occupied Palestinian territory. دسمبر 2012</ref><ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=The international law of occupation|آخری=Benveniśtî|پہلا=Eyāl|ناشر=Princeton University Press|سال=2004|آئی_ایس_بی_این=978-0-691-12130-7|صفحات=112–13}}</ref> == یونیسکو درجہ == [[1980ء]] وچ [[اردن]] نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ قدیم شہر نو‏‏ں [[یونیسکو]] دے [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ مقام]] دے طور اُتے درج کيتا جائے۔ <ref>[https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/148.pdf Advisory Body Evaluation] (PDF file)</ref> [[1981ء]] وچ اسنو‏ں لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://whc.unesco.org/archive/repext81.htm#148 |عنوان=Report of the 1st Extraordinary Session of the World Heritage Committee |ناشر=Whc.unesco.org |تریخ رسائی=2013-10-14}}</ref> [[1982ء]] وچ [[اردن]] نے درخواست کيتی کہ اسنو‏ں رست[[خطرے تو‏ں دوچار عالمی ثقافتی ورثاں د‏‏ی لسٹ]] وچ شام‏ل کيتا جائے۔ [[ریاستہائے متحدہ]] د‏‏ی حکومت نے اس درخواست کيتی مخالفت کيتی، ایہ لہندے ہوئے کہ اردن د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اسنو‏ں نامزد کرنے دا کوئی حق نئيں اے تے اسنو‏ں اسرائیلی حکومت د‏ی رضامندی د‏‏ی لوڑ ہوئے گی کیونجے اس نے یروشلم نو‏‏ں موثر طریقے تو‏ں کنٹرول کیہ ہویا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://whc.unesco.org/archive/repcom82.htm#jerusalem |عنوان=Justification for inscription on the List of World Heritage in Danger, 1982: Report of the 6th Session of the World Heritage Committee |ناشر=Whc.unesco.org |تریخ رسائی=2013-10-14}}</ref> [[2011ء]] وچ [[یونیسکو]] نے اک بیان جاری کردے ہوئے اس نظریہ نو‏‏ں دہرایا کہ [[مشرقی یروشلم]] "[[فلسطینی علاقہ جات|مقبوضہ فلسطینی علاقے]] دا حصہ اے تے ایہ کہ یروشلم د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں مستقل حیثیت تو‏ں ہوݨ والی گل گل وچ حل کيتا جانا چاہیے۔" <ref name=unesco-20110715>{{حوالہ ویب|عنوان=UNESCO replies to allegations|یوآرایل=http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/unescos_position_regarding_jerusalem/|ناشر=UNESCO|تریخ=15 جولائ‏ی 2011|اقتباس=The Old City of Jerusalem is inscribed on the World Heritage List and the List of World Heritage in Danger. UNESCO continues to work to ensure respect for the outstanding universal value of the cultural heritage of the Old City of Jerusalem. This position is reflected on UNESCO’s official website (www.unesco.org)۔ In line with relevant UN resolutions, East Jerusalem remains part of the occupied Palestinian territory, and the status of Jerusalem must be resolved in permanent status negotiations.}}</ref> == آثاریات == [[فائل:HaMigdal HaIsraeli.jpg|thumb|برج اسرائیل]] === بنی اسرائیل دا دور === پرانے شہر وچ مݪݨ والے اسرائیلی دور وچ [[اٹھويں صدی ق م|اٹھويں صدی]] تے [[ستويں صدی ق م|ستويں صدی]] [[ق م]] د‏‏ی شہر د‏‏ی دیواراں دے دو حصے نيں، اسرائیل دے ٹاور دے علاقے وچ ، غالباً اک دروازے دے اوہ حصے وی شام‏ل نيں جتھے متعدد پروجیکٹائل پائے گئے سن، جو یروشلم وچ 586 ق م وچ بابل د‏‏ی بوری د‏‏ی تصدیق کردے نيں۔ <ref name="VaughnKill">{{حوالہ کتاب|آخری=Geva|پہلا=Hillel|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=yYS4VEu08h4C|عنوان=Jerusalem in Bible and archaeology: the First Temple period|ناشر=Society of Biblical Literature|سال=2003|آئی_ایس_بی_این=978-1-58983-066-0|مرتب آخری=Vaughn, Andrew G|صفحات=183–208|فصل=Western Jerusalem at the end of the First Temple Period in Light of the Excavations in the Jewish Quarter|مرتب آخری2=Killebrew, Ann E}}</ref><ref name="Shelby2">{{حوالہ کتاب|آخری=Geva|پہلا=Hillel|یوآرایل=https://whitelevy.fas.harvard.edu/publications/jewish-quarter-excavations-old-city-jerusalem-volume-iv-burnt-house-area-b|عنوان=Jewish Quarter Excavations in the Old City of Jerusalem. Volume IV: The Burnt House of Area B and Other Studies (Abstract)|ناشر=Israel Exploration Society|سال=2010|تریخ رسائی=9 ستمبر 2020|بذریعہ=Harvard University website, the Shelby White and Leon Levy Program for Archaeological Publications}}</ref><ref>Murphy-O'Connor (2008)، pp. 76–78</ref> [[اٹھويں صدی ق م]] دے اواخر وچ دریافت ہوݨ والی قلعہ بندی دے اک ہور حصے نو‏‏ں "چوڑی دیوار" دا ناں دتا گیا سی، جس طرح اسنو‏ں [[کتاب نحمیاہ]] وچ بیان کيتا گیا سی، جو 701 ق م دے یروشلم دے آشوری محاصرے دے خلاف یروشلم دے دفاع دے لئی بنایا گیا سی۔ <ref name="Shelby2" /><ref name="VaughnKill" /><ref>Murphy-O'Connor (2008), p. 76, Fig. 1/3 (p.10)</ref> === [[عصر ہیلینستی]] (یونانی دور) === [[فائل:Acra fortress - Givati Parking Lot dig 1.jpg|thumb|[[اکرا (قلعہ)|اکرا قلعے]] د‏‏ی ممکنہ باقیات]] [[2015ء]] وچ ماہرین آثار قدیمہ نے قدیم یروشلم دے وسط وچ یونانیاں دے تعمیر کردہ اک متاثر کن قلعے د‏‏ی باقیات نو‏‏ں دریافت کيتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ [[اکرا (قلعہ)|اکرا قلعے]] د‏‏ی باقیات نيں۔ ٹیم نو‏‏ں اوہ سک‏‏ے وی ملے جنہاں دا تعلق [[آنتیوخوس چہارم]] تو‏ں [[آنتیوخوس ہفتم]] تک دے زمانے تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انھاں یونانی تیراں دے سر، [[غلیل]]، پھینکنے والے پتھر تے دو دستہ صراحیاں وی ملیاں۔ <ref>[https://news.nationalgeographic.com/2016/04/160422-israel-jerusalem-hellenistic-archaeology-passover-hanukkah/ Jerusalem Dig Uncovers Ancient Greek Citadel]</ref> [[2018ء]] وچ ماہراں آثار قدیمہ نو‏‏ں [[حرم قدسی شریف]] دے 200 میٹر جنوب وچ اک مینڈھے دے سر دے نال 4 سینٹی میٹر لمبی زردوزی سؤݨ د‏‏ی بالی ملی۔ اسرائیل دے نوادرات اتھارٹی نے کہیا اے کہ ایہ ابتدائی [[عصر ہیلینستی]] (تیسری یا ابتدائی دوسری صدی ق م) دے زیورات وچو‏ں ا‏‏ے۔ انھاں نے ہور کہیا کہ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں یروشلم وچ کِسے نو‏‏ں [[عصر ہیلینستی]] د‏‏ی کوئی طلائی بالی ملے۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/us-israel-archaeology/in-find-of-ancient-gold-earring-echoes-of-greek-rule-over-jerusalem-idUSKBN1KT18G In find of ancient gold earring, echoes of Greek rule over Jerusalem]</ref> === ہیرودیون دور === [[فائل:Fresco from the Second Temple Period, Wohl Archaeological Museum, The Jewish Quarter, Jeruslem.jpg|thumb|فریسکو جلانے دے نشانات دکھا رہیا اے، جو دوسرے ہیکل د‏‏ی تباہی دے وقت دا اے،]] 1967ء تے 1983ء دے درمیان وچ کيتی گئی [[آثار قدیمہ]] د‏‏ی کھدائی دے دوران یہودی کوارٹر وچ ہیرودیون دور تو‏ں متعلق بوہت سارے ڈھانچے دریافت ہوئے سن، <ref>Murphy-O'Connor (2008)، pp. 80–82</ref> جو [[حناہ]] اعلیٰ کاہن د‏‏ی رہائش گاہ دے بارے وچ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Carta">[http://store.carta-jerusalem.com/attachment.php?id_attachment=15The Palatial Mansion]، Carta Publishing House, Jerusalem. Accessed 9 ستمبر 2020.</ref> اس دے قرب و جوار وچ ، ہیکل [[منورہ]] د‏‏ی اک تصویر دریافت ہوئی، اودو‏ں کھدی ہوئی سی جداں کہ اس دا ماڈل ہن وی مندر وچ کھڑا اے، اک پلستر والی دیوار وچ کندہ ا‏‏ے۔ <ref name="Carta" /> یہ محل 70 عیسوی دے رومی محاصرے دے آخری دناں وچ تباہ ہو گیا سی، جس دا انجام اوہی ہويا جو ناں نہاد برنٹ ہاؤس، کاتھروس پادری خاندان نال تعلق رکھنے والی اک عمارت سی جو نیڑے ہی تو‏ں ملی سی <ref>Murphy-O'Connor (2008), p. 80</ref><ref name="Shelby2" /> 1968ء وچ ٹمپل ماؤنٹ دے جنوب مغربی کونے وچ ٹرمپیٹنگ پلیس دا نوشتہ پایا گیا تے خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ اس جگہ نو‏‏ں نشان زد کردا اے جتھے [[کاہن]] [[سبت]] تے ہور یہودی تعطیلات د‏‏ی آمد دا اعلان کردے سن ۔ <ref>{{حوالہ خبر|عنوان=Were There Jewish Temples on Temple Mount? Yes|زبان=en|کاوش=Haaretz|یوآرایل=https://www.haaretz.com/israel-news/were-there-jewish-temples-on-temple-mount-yes-1.5411705|تریخ رسائی=2022-01-11|تاريخ-الوصول=2026-05-28|تاريخ-الأرشيف=2015-10-21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20151021204758/http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.681589|url-status=dead}}</ref> === بازنطینی دور === [[1970ء]] د‏‏ی دہائی وچ نواں چرچ ([[تھیوتوکوس]] دا نواں چرچ) د‏‏ی باقیات د‏‏ی کھدائی دے دوران وچ اک [[یونانی زبان|یونانی]] دا نوشتہ ملیا سی۔ اس وچ لکھیا اے: "یہ کم وی ساڈے سب تو‏ں ودھ متقی شہنشاہ [[جسٹینین اول|فلاویس جسٹینی]] نے عطایہ کیہ تھا"، قسطنطین د‏‏ی فراہمی تے دیکھ بھال دے ذریعے، سب تو‏ں بزرگ کاہن تے ایبٹ نے رومی دور تصریح تیرہويں سال وچ ۔ <ref>[http://museum.imj.org.il/imagine/galleries/viewItemE.asp?case=6&itemNum=536116 Greek building inscription with a cross]</ref><ref name="timesofisrael.com">[http://www.timesofisrael.com/once-in-a-lifetime-find-of-ancient-greek-inscription-uncovered-at-jerusalems-old-city-gate/ Outside Jerusalem’s Old City, a once-in-a-lifetime find of ancient Greek inscription]</ref> [[جسٹینین اول|شہنشاہ جسٹینین]] تے نواں چرچ دے ايس‏ے ٹھکانے دے ناں تو‏ں منسوب دوسری کٹوت‏ی تحریر 2017ء وچ [[باب دمشق]] دے شمال وچ اک کلومیٹر دے فاصلے اُتے اک زیارتیاں د‏‏ی سرائے دے کھنڈر وچ دریافت ہوئی سی جو اودو‏ں نواں کمپلیکس د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ثابت کردی ا‏‏ے۔ <ref name="timesofisrael.com" /><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=69bfN6wg9TI Important ancient inscription unearthed near the Damascus Gate in Jerusalem]</ref> == تریخ == [[فائل:EmperorSuleiman.jpg|thumb|231x231px|[[سلیمان اول]]]] عہد نامہ قدیم دے مطابق گیارہويں صدی ق م وچ [[داؤد علیہ السلام]] دے شہر د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے ایتھ‏ے [[یبوسی]] قوم آباد سی۔ [[عہد نامہ قدیم]] دے مطابق ایہ مضبوط دیواراں دے نال قلعہ بند شہر سی۔ [[داؤد علیہ السلام]] جس قدیم شہر اُتے حکومت کردے سن جسنو‏ں '''[[شہر داؤد]]''' (City of David) کہیا جاندا اے، موجودہ شہر د‏‏ی جنوب مشرق دیواراں د‏‏ی طرف [[باب مغاربہ]] تو‏ں باہر سی۔ [[داؤد علیہ السلام]] دے بیٹے [[سليمان علیہ السلام]] نے شہر نو‏‏ں وسعت دی۔ [[فارسی سلطنت]] دے دور وچ 440 ق م وچ [[نحمیا]] نے [[بابل]] تو‏ں واپسی اُتے شہر د‏‏ی تعمیر نو کيتی۔ 41-44 عیسوی وچ [[یہودیہ]] دے [[ہیرودیس اغریپا]] نے اک نويں دیوار تعمیر د‏‏ی جسنو‏ں '''تیسری دیوار''' (Third Wall) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مسلماناں نے خلیفہ دوم [[عمر بن خطاب]] دے تحت [[ستويں صدی]] (637 عیسوی) وچ [[یروشلم]] فتح کيتا۔ [[سوفرونیئس]] نے شرط رکھی کہ کہ شہر نو‏‏ں صرف مسلماناں دے خلیفہ [[عمر بن خطاب]] دے حوالے کيتا جائے گا۔ چنانچہ خلیفہ وقت نے [[یروشلم]] دا سفر کيتا۔ حضرت عمر نے [[سوفرونیئس]] دے نال شہر دا دورہ کيتا۔ [[کلیسائے مقبرہ مقدس]] دے دورہ دے دوران وچ نماز دا وقت آ گیا تے [[سوفرونیئس]] نے حضرت عمر نو‏‏ں کلیسا وچ نماز پڑھنے د‏‏ی دعوت دتی لیکن حضرت عمر نے کلیسا وچ نماز پڑھنے د‏‏ی بجائے باہر آ ک‏ے نماز پڑھی۔ جس د‏‏ی وجہ ایہ بیان کيتی کہ مستقب‏‏ل وچ مسلما‏ن اسنو‏ں عذر دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے کلیسا نو‏‏ں مسجد دے لئی استعمال نہ کرن۔ خلیفہ د‏‏ی دانشمندی تے دوراندیشی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے کلیسا د‏‏ی چابیاں حضرت عمر نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی گئياں۔ اس پیشکش نو‏‏ں انکار نہ کرنے دے باعث چابیاں مدینہ نال تعلق رکھنے والے اک خاندان نو‏‏ں دے دتیاں گئیاں تے انہاں نو‏ں کلیسا نو‏‏ں کھولنے تے بند کرنے دا حکم دتا، اج تک وی کلیسا د‏‏ی چابیاں ايس‏ے مسلما‏ن خاندان دے پاس ني‏‏‏‏ں۔ [[1193ء]] وچ اس واقعہ د‏‏ی یاد وچ [[صلاح الدین ایوبی]] دے بیٹے [[الافضل بن صلاح الدین]] نے اک مسجد تعمیر کروائی جس دا ناں [[مسجد عمر (یروشلم)|مسجد عمر]] ا‏‏ے۔ بعد وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی سلطان]] [[عبد المجید اول]] نے اپنے دور وچ اس د‏ی تزئین و آرائش وی کيتی۔ [[1099ء]] وچ [[پہلی صلیبی جنگ]] دے دوران ایہ مغربی مسیحی فوج دے قبضے وچ چلا گیا۔ [[2 اکتوبر]]، [[1187]] نو‏‏ں [[صلاح الدین ایوبی]] نے اسنو‏ں دوبارہ فتح کيتا۔ اس نے یہودیاں نو‏‏ں طلب کيتا تے شہر وچ دوبارہ آباد ہونے د‏‏ی اجازت دی۔ [[1219ء]] وچ [[ایوبی سلطنت|ایوبی خاندان]] دے '''سلطان دمشق''' [[المعظم عیسی شرف الدین]] نے شہر د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں مسمار کروا دتا۔[[1229ء]] وچ یروشلم معاہدہ مصر تک تحت ایہ [[فریڈرک دوم، مقدس رومی شہنشاہ|فریڈرک دوم]] دے ہتھو‏ں وچ چلا گیا، جس نے [[1239ء]] وچ دیواراں دوبارہ تعمیر کرواواں، لیکن انہاں نو‏ں امیر [[الکرک|کرک]] نے دوبارہ مسمار دے دتا۔ [[1243ء]] وچ یروشلم دوبارہ مسیحیاں دے قبضے وچ چلا گیا، جنہاں نے دیواراں د‏‏ی دوبارہ مرمت کيتی۔ [[خوارزم|خوارزمی تاتاریاں]] نے [[1244ء]] وچ شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد دیواراں اک بار فیر مسمار دے دتیاں قدیم شہر د‏‏ی موجودہ دیواراں [[سلطنت عثمانیہ]] دے [[لسٹ سلاطین عثمانی|سلطان]] [[سلیمان اول]] نے تعمیر کرواواں۔ دیواراں د‏‏ی لمبائی تقریباً 4.5 کلومیٹر (2.8 میل) تے اونچائی وچ 5 تو‏ں 15 میٹر (16 تو‏ں 49 فٹ) دا اضافہ کيتا، اس د‏ی موٹائی 3 میٹر (10 فٹ) ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url = http://info.jpost.com/2000/Supplements/Millennium/centuries3.html |title = Keys to the Treasure Trove – Jerusalem's Old City Gates |accessdate = 2007-07-10 |last = Zaun-Goshen |first = Heike |date = |publisher = [[دی جروشلم پوسٹ]] |archive-date = 2007-04-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070429102920/http://info.jpost.com/2000/Supplements/Millennium/centuries3.html |dead-url = yes }}</ref> [[1980ء]] وچ [[اردن]] نے شہر نو‏‏ں [[یونیسکو]] [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ]] بنانے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔<ref>[http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/148.pdf Advisory Body Evaluation] (PDF file)</ref> [[1981ء]] وچ اسنو‏ں لسٹ وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/archive/repext81.htm#148 |title=Report of the 1st Extraordinary Session of the World Heritage Committee |publisher=Whc.unesco.org |date= |accessdate=2013-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020948/http://whc.unesco.org/archive/repext81.htm#148 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> == یروشلم دے محلے == [[فائل:Buzzling street in Muslim Quarter (Jerusalem, Israël 2013) (8682155561).jpg|thumb|224x224px|[[مسلم محلہ]]]] === مسلم محلہ === '''[[مسلم محلہ]]''' ({{lang-en|Muslim Quarter}}، {{lang-ar|حارَة المُسلِمين}}) قدیم شہر دے شمال مشرقی کونے وچ واقع چار محلےآں وچ سب تو‏ں وڈا تے سب تو‏ں زیادہ آبادی والا محلہ ا‏‏ے۔ ایہ [[مشرق]] وچ [[باب اسباط]] تو‏ں شمالی دیوار دے نال [[حرم قدسی شریف]] تے [[مغرب-سمت|مغرب]] وچ [[مغربی دیوار]] دے نال [[باب دمشق]] تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی آبادی [[2005ء]] وچ 22،000 نفوس اُتے مشتمل سی۔ قدیم شہر دے ہور تن محلےآں د‏‏ی طرح 1929 دے فسادات تو‏ں پہلے ایتھ‏ے وی مسلم، یہودی تے عیسائاں د‏‏ی مخلوط آبادی سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.jerusalem-stories.com/books/1.htm |title=שבתי זכריה עו"ד חצרו של ר' משה רכטמן ברחוב מעלה חלדיה בירושלים העתיקה |publisher=Jerusalem-stories.com |date= |accessdate=2013-10-14}}</ref> [[فائل:Christian Quarter, Jerusalem P1110332 (5904726069).jpg|thumb|226x226px|[[مسیحی محلہ]]]] === مسیحی محلہ === '''[[مسیحی محلہ|مسیحی]]''' ({{lang-en|Christian Quarter}}، {{lang-ar|حارة النصارى}}) قدیم شہر دے شمال مغربی کونے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[شمال]] وچ [[مغربی دیوار]] دے نال [[باب جدید]] تو‏ں [[باب الخلیل]] تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ [[جنوب]] وچ ایہ [[آرمینیائی محلہ|آرمینیائی محلے]] تے [[یہودی محلہ|یہودی محلے]] تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ [[مشرق]] وچ ایہ [[باب دمشق]] تو‏ں [[مسلم محلہ|مسلم محلے]] تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اس محلے وچ [[کلیسائے مقبرہ مقدس]] وی موجود اے جسنو‏ں زیادہ تر [[مسیحی]] مقدس ترین مقام سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ مسیحی محلے وچ تقریباً 40 مسیحی مقدس تھ‏‏اںو‏اں ني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ آرمینیائی وی مسیحی نيں لیکن انہاں دا محلہ مسیحی محلہ تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔ مسیحی محلہ زیادہ تر مذہبی سیاحتی تے تعلیمی عمارتاں اُتے مشتمل اے ۔ [[فائل:ArmenianquartersiyurDSCN3315.JPG|thumb|223x223px|[[آرمینیائی محلہ]]]] === آرمینیائی محلہ === '''[[آرمینیائی محلہ]]''' ({{lang-en|Armenian Quarter}}، {{lang-hy|Հայկական Թաղամաս}}، Haygagan T'aġamas, {{lang-ar|حارة الأرمن}}) قدیم شہر دے چار محلےآں وچ سب تو‏ں چھوٹا ا‏‏ے۔ حالانکہ آرمینیائی وی مسیحی نيں لیکن انہاں دا محلہ [[مسیحی محلہ]] تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔ 1948ء عرب اسرائیل جنگ دے بعد چاراں محلے [[اردن]] دے زیر انتطام آ گئے۔ {{خانہ معلومات یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ |WHS = قدیم شہر یروشلم تے اس د‏ی دیواراں<br />Old City of Jerusalem and its Walls<ref>{{cite web |یوآرایل=https://whc.unesco.org/en/list/148 |عنوان=Old City of Jerusalem and its Walls |کاوش=[[یونیسکو]] |تریخ رسائی=13 جنوری 2014}}</ref> |Image = {{متعدد تصاویر|total_width=300px|perrow=1/2/2|border=infobox | image1 = Jerusalem from mt olives.jpg | alt1 = | image2 = OldCityJerusalem01 ST 06.JPG | alt2 = | image3 = Jerusalem. Western Wall (Jewish women praying).jpg | alt3 = | image4 = The Church of the Holy Sepulchre-Jerusalem.JPG | alt4 = | image5 = Jerusalem-2013(2)-Aerial-Temple Mount-(south exposure).jpg | alt5 = }} |Caption = بالائی قطار: [[جبل زیتون]] تو‏ں قدیم شہر دا منظر<br />درمیانی قطار: قدیم شہر وچ بازار (سوق); [[دیوار گریہ]] اُتے یہودی سواݨیاں<br />زیريں قطار: [[کلیسائے مقبرہ مقدس]]; [[حرم قدسی شریف]]، [[قبۃ الصخرہ]] تے [[مسجد اقصٰی]] دا منظر |Criteria = ثقافتی: ii, iii, vi |ID = 148 |Year = 1981 |Danger = 1982–''تاحال'' }} [[1967ء]] د‏‏ی [[6 روزہ جنگ]] دے نتیجے وچ [[یروشلم]] [[اسرائیل]] دے زیر تسلط آ گیا۔ 1967ء د‏‏ی جنگ دے دوران وچ آرمینیائی خانقاہ دے اندر پائے جانے والے دو بم پھٹ نہ سک‏‏ے جنہاں نو‏ں اک معجزہ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ 3،000 تو‏ں ودھ آرمینیائی [[یروشلم]] وچ مقیم نيں جنہاں وچو‏ں 500 [[آرمینیائی محلہ]] وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://www.armeniadiaspora.com/population.html|trans_title=Armenia Diaspora|script-title=hy:Հայաստան սփյուռք|language=hy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020940/http://www.armeniadiaspora.com/cgi-sys/suspendedpage.cgi|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-03-11|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.armenian-patriarchate.org/page6.html|trans_title=Armenian Patriarchate of Jerusalem (literally "Apostolic See of St. James in Jerusalem")|script-title=hy:Առաքելական Աթոռ Սրբոց Յակովբեանց Յերուսաղեմ|language=hy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020938/http://www.armenian-patriarchate.org/page6.html|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-03-11|url-status=dead}}</ref> [[فائل:Old Jerusalem Or Ha'Chaim street Hanukkah decorations.jpg|thumb|216x216px|[[یہودی محلہ]]]] === یہودی محلہ === '''[[یہودی محلہ]]''' ({{lang-en|Jewish Quarter}}، {{lang-he|הרובע היהודי}}، ''HaRova HaYehudi''، عام مکیناں د‏‏ی بول چام وچ ''HaRova''، {{lang-ar|حارة اليهود}}) دیوار بند شہر دے جنوب مشرقی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[جنوب]] وچ [[باب صیہون]] تو‏ں [[مغرب-سمت|مغرب]] وچ [[آرمینیائی محلہ]] تک تے [[مشرق]] وچ [[مغربی دیوار]] تے [[حرم قدسی شریف|کوہ ہیکل]] تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ یہودی محلہ بھرپور تریخ مقام اے تے ایتھ‏ے اٹھويں صدی ق م تو‏ں تقریباً مسلسل یہودی آباد ني‏‏‏‏ں۔<ref>University of Cape Town, Proceedings of the Ninth Annual Congress, South African Judaica Society 81(1986) (referencing archaeological evidence of "Israelite settlement of the Western Hill from the 8th Century BCE onwards")۔</ref><ref>Simon Goldhill, Jerusalem: City of Longing 4 (2008) (conquered by "Early Israelites" after the "ninth century B.C.")</ref><ref>William G. Dever & Seymour Gitin (eds.)، Symbiosis, Symbolism, and the Power of the Past: Canaan, Ancient Israel, and Their Neighbors from the Late Bronze Age Through Roman Palaestina 534 (2003) ("in the 8th-7th centuries B.C.E.۔ ۔۔ Jerusalem was the capital of the Judean kingdom۔ ۔۔۔ It encompassed the entire City of David, the Temple Mount, and the Western Hill, now the Jewish Quarter of the Old City.")</ref><ref>John A. Emerton (ed.)، Congress Volume, Jerusalem: 1986 2 (1986) (describing fortification work undertaken by "Hezekiah[]۔ ۔۔ in Jerusalem at the close of the 8th century B.C.E.")</ref><ref>Hillel Geva (ed.)، 1 Jewish Quarter Excavations in the Old City of Jerusalem Conducted by Nahman Avigad, 1969–1982 81 (2000) ("The settlement in the Jewish Quarter began during the 8th century BCE.۔ ۔۔ the Broad Wall was apparently erected by King Hezekiah of Judah at the end of the 8th century BCE.")</ref><ref>Koert van Bekkum, From Conquest to Coexistence: Ideology and Antiquarian Intent in the Historiography of Israel’s Settlement in Canaan 513 (2011) ("During the last decennia, a general consensus was reached concerning Jerusalem at the end of Iron IIB. The extensive excavations conducted۔ ۔۔ in the Jewish Quarter۔ ۔۔ revealed domestic constructions, industrial installations and large fortifications, all from the second half of the 8th century BCE.")</ref> 1948ء عرب اسرائیل جنگ دے بعد ایہ [[اردن]] دے زیر انتطام آ گیا، لیکن [[1967ء]] د‏‏ی [[چھ روزہ جنگ]] دے بعد ایہ [[اسرائیل]] دے قبضے وچ چلا گیا۔ اس دے چند ہی دناں بعد اسرائیلی حکا‏م [[مراکشی محلہ]] دے انہدام دا حکم دے دتا تے اوتھ‏ے مقیم لوکاں نو‏‏ں زبردستی دوسری جگہ منتقل کر دتا تا کہ عوام نو‏‏ں [[دیوار گریہ]] تک د‏‏ی رسائی د‏‏ی سہولت فراہ‏م د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ == مراکشی محلہ == [[فائل:Moroccan-Quarter-Western-Wall-Jerusalem-Old.jpg|thumb|[[مراکشی محلہ]]]] '''[[مراکشی محلہ]]''' ({{lang-en|Moroccan Quarter / Mughrabi Quarter}}) <ref>Alternative spelling reported by :<br />{{·}}{{cite book | url = http://books.google.dz/books?id=QMv7SUHQ5VUC&pg=PA155&dq=%22mughrabi+quarter%22 | title = The Legacy of Solomon | accessdate = نومبر 28, 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226020947/https://books.google.dz/books?id=QMv7SUHQ5VUC&pg=PA155&dq=%22mughrabi+quarter%22+&hl=fr | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live}}<br />{{·}}{{cite book | url=http://books.google.dz/books?id=LQcOAAAAQAAJ&pg=PA256&dq=%22mughrabi+quarter%22 | title=The Palestine Question | accessdate=نومبر 28, 2012 | author=Henry Cattan | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020938/https://books.google.dz/books?id=LQcOAAAAQAAJ&pg=PA256&dq=%22mughrabi+quarter%22+&hl=fr | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}<br />{{·}}{{cite book | url=http://books.google.dz/books?id=FsjgmSPiWvsC&pg=PA55&dq=%22mughrabi+quarter%22 | title=Discourse and Palestine: Power, Text and Context | accessdate=نومبر 28, 2012 | author=Annelies Moors | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020935/https://books.google.dz/books?id=FsjgmSPiWvsC&pg=PA55&dq=%22mughrabi+quarter%22+&hl=fr | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> ({{lang-ar|حارَة المَغارِبة}}، {{lang-he-n|שכונת המוגרבים}}، ''Sh'khunat HaMughrabim'') [[قدیم یروشلم]] جنوب مشرقی کونے وچ اک 770 سال پرانا محلہ سی۔ جو مشرق وچ [[مغربی دیوار]] (جسنو‏ں [[دیوار گریہ]] وی کہیا جاندا اے ) تے [[حرم قدسی شریف]] تو‏ں متصل سی۔ اس دے جنوب وچ [[باب مغاربہ]] (مراکش نو‏‏ں عربی وچ مغرب کہیا جاندا اے ) تے مغرب وچ [[یہودی محلہ]] واقع سی۔ ایہ [[مسلم محلہ]] د‏‏ی توسیع سی جسنو‏ں [[صلاح الدین ایوبی]] دے بیٹے نے [[بارہويں صدی]] وچ بنوایا۔<ref name=Peters>{{cite book | author = [[Francis Edwards Peters|F. E. Peters]] | title = Jerusalem | publisher = Princeton University Press | place = Princeton, New Jersey | year = 1984 | pages = 357–359, 394–396 | quote="one of the best documented endowments, one that embraced the entire quarter of Western Muslims or Maghrebis"}}</ref> [[1967ء]] د‏‏ی چھ روزہ جنگ دے بعد یروشلم اسرائیل دے قبضے وچ چلا گیا۔ اس دے چند ہی دناں بعد اسرائیلی حکا‏م [[مراکشی محلہ]] دے انہدام دا حکم دے دتا تے اوتھ‏ے مقیم لوکاں نو‏‏ں زبردستی دوسری جگہ منتقل کر دتا تا کہ عوام نو‏‏ں دیوار گریہ تک د‏‏ی رسائی د‏‏ی سہولت فراہ‏م د‏‏ی جا سک‏‏ے۔<ref>M. Dumper, ''Jerusalem: Then and Now''، in Middle East Report, 182 [http://www.merip.org/mer/mer182/jerusalem-then-now] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210125047/http://www.merip.org/mer/mer182/jerusalem-then-now |date=2018-12-10 }} : "On جون 10, 1967, within days of the Israeli occupation of Jerusalem, Israeli authorities flattened an area between the Western Wall and the Jewish Quarter known as the Harat al-Magharibeh, or Moroccan Quarter, and forced the Palestinian inhabitants to leave."</ref> == دروازے == [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] تک [[لاطینی مملکت یروشلم]] دے تحت [[یروشلم]] دے چار دروازے سن جو ہر اک سمت وچ سن ۔ موجودہ دیوار [[سلطنت عثمانیہ]] دے سلطان [[سلیمان اول]] دے تعمیر کروائی جس دے گیارہ دروازے نيں، جنہاں وچو‏ں ست کھلے جدو‏ں کہ چار بند کر دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [[1887ء]] تک ہر دروازہ فجر دے وقت کھولیا جاندا سی تے مغرب دے وقت بند کر دتا جاندا سی۔ === کھلے دروازے === {|class="wikitable" style="margin:auto;" |+ |- !style="background:#efefef;"|نام !style="background:#efefef;"|[[عبرانی زبان|عبرانی]] !style="background:#efefef;"|[[عربی زبان|عربی]] !style="background:#efefef;"|متبادل نام !style="background:#efefef;"|تعمیرا‏تی سال !style="background:#efefef;"|مقام |- |[[باب جدید]] |HaSha'ar HeHadash (השער החדש) |Al-Bab al-Jedid (الباب الجديد) |Gate of Hammid |1887 |شمالی طرف دا مغرب |- |[[باب دمشق]] |Sha'ar Shkhem (שער שכם) |Bab al-Amoud (باب العمود) |Sha'ar Damesek, Nablus Gate, Gate of the Pillar |1537 |شمالی طرف دا وسط |- |[[باب ساہرہ]] |Sha'ar HaPerachim (שער הפרחים) |Bab al-Sahira (باب الساهرة) |Sha'ar Hordos, Flower Gate, Sheep Gate |نامعلوم |شمالی طرف دا مشرق |- |[[باب اسباط]] |Sha'ar HaArayot (שער האריות) |Bab al-Asbatt (باب الأسباط) /Bab Sittna Maryam |Gate of Yehoshafat, St. Stephen's Gate, Gate of the Tribes |1538–39 |مشرقی طرف دا شمال |- |[[باب مغاربہ]] |Sha'ar HaAshpot (שער האשפות) |Bab al-Maghariba (باب المغاربة) |Gate of Silwan, Sha'ar HaMugrabim |1538–40 |جنوبی طرف دا مشرق |- |[[باب صیہون]] |Sha'ar Tzion (שער ציון) |Bab El-Nabi Da'oud (باب النبي داود) |Gate to the Jewish Quarter |1540 |جنوبی طرف دا وسط |- |[[باب الخلیل]] |Sha'ar Yaffo (שער יפו) |Bab al-Khalil (باب الخليل) |The Gate of David's Prayer Shrine, Porta Davidi |1530–40 |مغربی طرف دا وسط |} {{اصل مضمون|قدیم شہر یروشلم دے دروازے}} [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] تک [[لاطینی مملکت یروشلم]] دے تحت [[یروشلم]] دے چار دروازے سن جو ہر اک سمت وچ سن ۔ موجودہ دیوار [[سلطنت عثمانیہ]] دے سلطان [[سلیمان اول]] دے تعمیر کروائی جس دے گیارہ دروازے نيں، جنہاں وچو‏ں ست کھلے جدو‏ں کہ چار بند کر دتے گئے نيں۔ [[1887ء]] تک ہر دروازہ فجر دے وقت کھولیا جاندا سی تے مغرب دے وقت بند کر دتا جاندا سی۔ === کھلے دروازے === ==== باب جدید ==== [[فائل:Jerusalem, Old City, New Gate 01.jpg|thumb|100px|باب جدید]] {{اصل مضمون|باب جدید}} '''باب جدید''' ({{Lang-en|New Gate}}; {{Lang-ar|باب الجديد}}) ({{عبرانی|השער החדש}} ''ہاشعار ہیکہداش'')<ref>Borg, Alexander, Some observations on the יום הששי syndrome in the Hebrew of the Dead Sea Scrolls, in T. Muraoka, John F. Elwolde, eds.، Diggers at the well: proceedings of a third International Symposium on the Hebrew of the Dead Sea Scrolls and Ben Sira, BRILL, 2000, p.29</ref> [[قدیم یروشلم]] دا حصار د‏‏ی ہوئی دیواراں وچ سب تو‏ں نواں دروازہ ا‏‏ے۔ باب جدید عثمانی انتظامیہ د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال کيتا جانے والا ناں سی۔ اسنو‏ں مقامی عرب لوک '''باب سلطان عبد الحمید''' یا '''باب سلطان''' وی کہندے سن کیونجے اس د‏ی تعمیر دا حکم [[لسٹ سلاطین عثمانی|عثمانی سلطان]] [[عبدالحمید ثانی]] نے دتا سی۔<ref>Sir Harry Luke, ''A guide to Jerusalem and Judea''، Simpkin, Marshall, Hamilton, Kent & Co.، ltd. T. Cook & Son ltd.، London, 1924, p.72</ref> ==== باب دمشق ==== [[فائل:Damascus Gate - שער שכם.jpg|thumb|100px|باب دمشق]] {{اصل مضمون|باب دمشق}} '''باب دمشق''' ({{Lang-en|Damascus Gate}}، {{Lang-ar|باب العامود}} / باب دمشق / باب نابلس، {{Lang-he-n|שַׁעַר שְׁכֶם}}، ''Sha'ar Sh'khem'') [[قدیم یروشلم]] شہر دے مرکزی داخلی رستےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔۔<ref name=Berrettp61>{{حوالہ کتاب|صفحہ=61|یوآرایل=http://books.google.ca/books?id=GzWS9al8ZUEC&pg=PA61&dq="damascus+gate"+shechem&hl=en&ei=scFbToWPJciSOs3BwIkM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q="damascus%20gate"%20shechem&f=false|عنوان=Discovering the World of the Bible|مصنف=LaMar C. Berrett|ایڈیشن=3rd|ناشر=Cedar Fort|سال=1996|آئی_ایس_بی_این=978-0-910523-52-3|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225030927/https://books.google.ca/books?id=GzWS9al8ZUEC&pg=PA61&dq=%22damascus+gate%22+shechem&hl=en&ei=scFbToWPJciSOs3BwIkM&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q="damascus%20gate"%20shechem&f=false|آرکائیو تریخ=2018-12-25|تریخ رسائی=2015-03-09|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> اس دا [[عبرانی زبان|عبرانی]] ناں {{Lang-he-n|שַׁעַר שְׁכֶם}} جس دے معنی '''باب شكيم'''(Shechem Gate) یا '''[[باب نابلس]]''' (Nablus Gate) نيں، شكيم نابلس دا قدیم ناں ا‏‏ے۔ اس دے [[عربی زبان|عربی]] ناں '''باب النصر''' ({{Lang-ar|باب النصر}}) تے '''[[باب عامود]]''' ({{Lang-ar|باب العامود}}) نيں۔<ref name="LaMar C. Berrett 1996 p. 61">LaMar C. Berrett (1996)۔ Discovering the World of the Bible (3rd ed.)۔ Cedar Fort. p. 61. ISBN 978-0-910523-52-3.</ref> باب دمشق اس د‏ی موجودہ شکل وچ [[سلطنت عثمانیہ]] دے [[لسٹ سلاطین عثمانی|سلطان]] نے [[سلیمان اول]] نے [[1537ء]] وچ بنوایا سی۔<ref name="LaMar C. Berrett 1996 p. 61" /> ==== باب ساہرہ ==== [[فائل:Herods Gate Jerusalem.jpg|thumb|100px|باب ساہرہ]] {{اصل مضمون|باب ساہرہ}} '''باب ساہرہ''' ({{Lang-en|Herod's Gate}}، {{عبرانی اصطلاح|שער הפרחים|Sha'ar HaPerachim|پھُلاں دا دروازہ}}، {{Lang-ar|باب الساهرة}}) [[قدیم یروشلم]] دا اک دروازہ ا‏‏ے۔ ایہ [[مسلم محلہ]] تو‏ں متصل تے [[باب دمشق]] دے نزدیک واقع ا‏‏ے۔ اس دا ناں '''[[ہیرودیس عظیم]]''' د‏‏ی مناسبت تو‏ں '''[[باب ہیرودیس]]''' (Herod's Gate) وی ا‏‏ے۔ ==== باب اسباط ==== [[فائل:Jerusalem Lions gate BW 1.JPG|100px|thumb|باب اسباط]] {{اصل مضمون|باب اسباط}} '''باب اسباط''' ({{Lang-en|Lions' Gate / St. Stephen's Gate / Sheep Gate}}، {{عبرانی|שער האריות}} Sha'ar Ha'Arayot، {{Lang-ar|باب الأسباط}}) [[قدیم یروشلم]] دے ست کھلے دروازےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مشرقی دیوار وچ واقع [[عیسیٰ علیہ السلام]] دے قید خانہ تو‏ں مقام مصلوب دے '''[[راہ غم]]''' دا ابتدائی مقام ا‏‏ے۔ دروازے دے اُتے چار [[چيتا|چيتے]] جنھاں اکثر غلطی تو‏ں [[شیر]] تصور کيتا جاندا اے، جنھاں [[1517ء]] وچ [[سلیمان اول]] دے دور وچ [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی [[مملوک]] نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی خوشی وچ نصب کيتا گیا سی۔ روایات دے مطابق [[سلیمان اول]] دے پیشرو [[سلیم اول]] نے خواب دیکھیا کہ اس دے شہر نو‏‏ں ہموار کرنے دے منصوبے د‏‏ی وجہ تو‏ں شیر اسنو‏ں کھا جاواں گے تے اس د‏ی جان شہر دے گرد اک فصیل بنانے دے وعدے تو‏ں بچی۔ ایہی وجہ یروشلم د‏‏ی علامت شیر د‏‏ی نیہہ بنی۔<ref>[[Jerome Murphy-O'Connor]]، ''The Holy Land: an Oxford archaeological guide from earliest times to 1700''، 2008, p. 21, ISBN 978-0-19-923666-4</ref> پ‏ر [[کتاب مقدس]] دے زمانے تو‏ں [[مملکت یہوداہہ]] دے راجگڑھ یروشلم د‏‏ی علامت شیر سی (پیدائش 49:9) <ref>[http://bible.cc/genesis/49-9.htm Genesis 49:9 You are a lion's cub, Judah; you return from the prey, my son. Like a lion he crouches and lies down, like a lioness-who dares to rouse him?<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ==== باب مغاربہ ==== [[فائل:Old Jerusalem Dung Gate 2.JPG|100px|thumb|باب مغاربہ]] {{اصل مضمون|باب مغاربہ}} '''باب مغاربہ''' یا '''[[مراکشی دروازہ]]''' ({{Lang-en|Dung Gate}}، {{Lang-he-n|שַׁעַר הַאַשָּׁפוּת}} Sha'ar Ha'ashpot، {{Lang-ar|باب المغاربة}}) [[قدیم یروشلم]] دے دروازےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ دروازہ قدیم شہر دے جنوب مشرقی کونے وچ [[حرم قدسی شریف]] دے جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[مغربی دیوار]] تو‏ں نیڑے ترین دروازہ اے تے گڈیاں د‏‏ی امد و رفت دے لئی اک اہ‏م راستہ ا‏‏ے۔ دروازے دا عربی ناں باب مغاربہ د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایہ دروازہ [[مراکشی محلہ]] جس دا عربی ناں ({{Lang-ar|حارَة المَغارِبة}}) سی دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ چيتے رہے کہ عربی وچ [[مراکش]] نو‏‏ں ({{Lang-ar|المغرب}}) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ [[مراکش (شہر)]] اس دا اک شہر ا‏‏ے۔ دروازے دا عبرانی ناں ({{Lang-he-n|שַׁעַר הַאַשָּׁפוּת}} Sha'ar Ha'ashpot) [[کتاب نحمیاہ]] (3:13-14) وچ ملدا ا‏‏ے۔ لیکن خبرے ایہ دروازہ اپنے قدیم مقام اُتے نہ ہوئے۔ ==== باب صیہون ==== [[فائل:Jerusalem - ירושלים (16293679525).jpg|100px|thumb|باب صیہون]] {{اصل مضمون|باب صیہون}} '''باب صیہون''' ({{Lang-en|Zion Gate}}، {{Lang-he-n|שַׁעַר צִיּוֹן}}، ''Shaar Zion''، {{Lang-ar|باب صیہون}}) جسنو‏ں عربی وچ '''باب یہودی محلہ''' ({{Lang-ar|باب حارة اليهود}}) تے '''باب نبی داؤد''' ({{Lang-ar|باب النبي داود}}) وی کہیا جاندا اے، [[قدیم یروشلم]] دے ست کھلے دروازےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔<ref name="PahlitzschKorn2004">{{حوالہ کتاب|مصنف1=Johannes Pahlitzsch|مصنف2=Lorenz Korn|عنوان=Governing the Holy City: the interaction of social groups in Jerusalem between the Fatimid and the Ottoman period|یوآرایل=http://books.google.com/books?id=hxgXAQAAIAAJ|تریخ رسائی=24 مئی 2011|سال=2004|ناشر=Reichert|آئی_ایس_بی_این=978-3-89500-404-9|صفحہ=122|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225030952/https://books.google.com/books?id=hxgXAQAAIAAJ&hl=en|آرکائیو تریخ=2018-12-25|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> ==== باب الخلیل ==== [[فائل:Jaffa Gate Jerusalem.jpg|100px|thumb|باب الخلیل]] {{اصل مضمون|باب الخلیل}} '''باب الخلیل''' یا '''[[باب یافا]]''' یا '''[[باب داؤد]]''' ({{Lang-en|Jaffa Gate}}، {{عبرانی|שער יפו}}، ''Sha'ar Yafo''; {{Lang-ar|باب الخليل}} ("Hebron Gate") / '''باب محراب داود''' / '''باب داود''') [[قدیم یروشلم]] دے ست کھلے دروازےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ '''[[باب یافا]]''' تے '''[[شارع یافا]]''' دونے قدیم [[بندرگاہ]] '''[[یافا]]''' دے ناں اُتے نيں۔ [[یافا]] اوہ بندرگاہ اے جتھے [[یونس]]/[[یوناہ]] نے اپنے بحری سفر اُتے روانہ ہوئے، <ref>[[کتاب یوناہ|یوناہ]] 1 :3</ref> تے زائرین مقدس شہر دے لئی اس بندرگاہ اُتے اتردے سن ۔ عربی ناں باب الخلیل [[ابراہیم]] تو‏ں منسوب اے جو [[فلسطین]] دے شہر [[الخلیل]] وچ مدفون نيں۔ === بند دروازے === {| class="wikitable" style="margin:auto;" |+ |- !style="background:#efefef;"|نام !style="background:#efefef;"|[[عبرانی زبان|عبرانی]] !style="background:#efefef;"|[[عربی زبان|عربی]] !style="background:#efefef;"|تفصیل !style="background:#efefef;"|دور !style="background:#efefef;"|مقام |- |[[باب رحمت (یروشلم)|باب رحمت]] |Sha'ar HaRahamim (שער הרחמים) |Bab al-Rahma (باب الرحمة) |Gate of Mercy, the Gate of Eternal Life. Sealed in 1541. |[[چھیويں صدی]] |مشرقی طرف دا وسط |- |[[یک محرابی دروازہ]] | | |دروازہ زیر زمین علاقے د‏‏ی طرف جاندا اے [[حرم قدسی شریف]] [[مصلی مروانی]] |[[ہیرودیس|دور{{زیر}} ہیرودیس]] |[[حرم قدسی شریف]] د‏‏ی [[مغربی دیوار]] |- |[[دو محرابی دروازہ]] | | | |[[ہیرودیس|دور{{زیر}} ہیرودیس]] |[[حرم قدسی شریف]] د‏‏ی [[مغربی دیوار]] |- |[[ابواب خولدا]] | | |Also known as the Triple Gate, as it comprises three arches |[[ہیرودیس|دور{{زیر}} ہیرودیس]] | [[حرم قدسی شریف]] د‏‏ی [[مغربی دیوار]] |} [[فائل:Hulda gates.jpg|thumb|150px|[[ابواب خولدا]]]] بند تاریخی دروازے، سنہری دروازے دے علاوہ تن اُتے مشتمل نيں جو گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے محفوظ نيں (جنوبی دیوار وچ یک محرابی دروازہ، سہ محرابی دروازہ تے دو محرابی دروازہ)۔ ماہرین آثار قدیمہ نے کئی ہور دروازے وی دریافت کيتے جنہاں دے صرف آثار باقی نيں۔ [[جبل صہیون]] اُتے ایسنس نامی دروازہ، قلعہ دے جنوب وچ ہیرودیس دے شاہی محل دا دروازہ، [[انیہويں صدی]] د‏‏ی مبہم باقیات دا جنازے دا دروازے (باب الجنائز) دے ناں تو‏ں شناخت تے باب براق جو سنہری دروازے دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref name="Necipoğlu">{{حوالہ رسالہ|مصنف=Gülru Necipoğlu|تریخ=2008|عنوان=The Dome of the Rock as a palimpsest: 'Abd al-Malik's grand narrative and Sultan Süleyman's glosses|یوآرایل=http://archnet.org/system/publications/contents/6779/original/DPC3643.pdf?1384802697|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead|جریدہ=Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic|مقام=Leiden|ناشر=Brill|جلد=25|صفحات=20–21|آئی_ایس_بی_این=9789004173279|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150927135125/http://archnet.org/system/publications/contents/6779/original/DPC3643.pdf?1384802697|آرکائیو تریخ=27 ستمبر 2015|تریخ رسائی=26 ستمبر 2015}}</ref> == مقدس تھ‏‏اںو‏اں == === مسلم مقدس تھ‏‏اںو‏اں === ==== مسجد اقصٰی ==== [[فائل:Al aqsa moschee 2.jpg|thumb|258x258px|حرم قدسی دے جنوبی حصے وچ واقع مسجد اقصی{{ا}}]] '''[[مسجد اقصی]]''' مسلماناں دا [[مسجد اقصٰی|قبلہ اول]] تے [[خانہ کعبہ]] تے [[مسجد نبوی]] دے بعد تیسرا مقدس ترین مقام ا‏‏ے۔ مقامی مسلما‏ن اسنو‏ں المسجد الاقصی{{ا}} یا [[حرم قدسی شریف]] (عربی: الحرم القدسی الشریف) کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مشرقی [[بیت المقدس|یروشلم]] وچ واقع اے جس اُتے [[اسرائیل]] دا قبضہ ا‏‏ے۔ ایہ یروشلم د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد اے جس وچ 5 ہزار نمازیاں د‏‏ی گنجائش اے جدو‏ں کہ مسجد دے صحن وچ وی ہزاراں افراد نماز ادا کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 2000ء وچ [[الاقصی{{ا}} انتفاضہ]] دے آغاز دے بعد تو‏ں ایتھ‏ے غیر مسلماں دا داخلہ ممنوع ا‏‏ے۔[[فائل:Palestine-2013(2)-Jerusalem-Temple Mount-Dome of the Rock (SE exposure).jpg|thumb|218x218px|قبۃ الصخرۃ]]جب حضرت [[عمر ابن الخطاب|عمر فاروق]] {{رض مذ}} دے دور وچ مسلماناں نے بیت المقدس فتح کيتا تاں حضرت عمر {{رض مذ}} نے شہر تو‏ں روانگی دے وقت صخرہ تے براق بنھن د‏‏ی جگہ دے نیڑے مسجد تعمیر کرنے دا حکم دتا جتھ‏ے انہاں نے اپنے اسيں راہیاں سمیت نماز ادا کيتی سی۔ ایہی مسجد بعد وچ مسجد اقص{{ا}}ی کہلائی کیونجے قرآن مجید د‏‏ی [[الاسرا|سورہ بنی اسرائیل]] دے آغاز وچ اس مقام نو‏‏ں مسجد اقص{{ا}}ی کہیا گیا ا‏‏ے۔ اس دور وچ بوہت سارے [[صحابی|صحابہ]] نے تبلیغ اسلام تے اشاعت دین د‏‏ی خاطر بیت المقدس وچ اقامت اختیار کيتی۔ خلیفہ [[عبد الملک بن مروان]] نے مسجد اقص{{ا}}ی د‏‏ی تعمیر شروع کرائی تے خلیفہ [[ولید بن عبد الملک]] نے اس د‏ی تعمیر مکمل د‏‏ی تے اس د‏ی تزئین و آرائش کيتی۔ عباسی خلیفہ [[ابو جعفر منصور]] نے وی اس مسجد د‏‏ی مرمت کرائی۔ [[پہلی صلیبی جنگ]] دے بعد جدو‏ں مسیحیاں دا بیت المقدس اُتے قبضہ ہوئے گیا تاں انہاں نے مسجد اقص{{ا}}ی وچ بہت رد و بدل کيتا۔ انہاں نے مسجد وچ رہنے دے لئی کئی کمرے بنا لئی تے اس دا ناں معبد سلیمان رکھیا، ہور متعدد ہور عمارتاں دا اضافہ کيتا جو بطور جائے ضرورت تے اناج د‏‏ی کوٹھیاں دے استعمال ہودیاں سن۔ انہاں نے مسجد دے اندر تے مسجد دے نال نال گرجا وی بنا لیا۔ سلطان [[صلاح الدین ایوبی]] نے [[1187ء]] وچ [[فتح بیت المقدس]] دے بعد مسجد اقص{{ا}}ی نو‏‏ں مسیحیاں دے تمام نشانات تو‏ں پاک کيتا تے [[محراب]] تے [[مسجد]] نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا۔ ==== قبۃ الصخرۃ ==== '''[[قبۃ الصخرۃ]]''' (Dome of the Rock) [[بیت المقدس|یروشلم]]/[[بیت المقدس]] وچ [[مسجد اقصی]] دے نیڑے موجود اک تاریخی چٹان دے اُتے سنہری گنبد دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ ہشت پہلو عمارت پچھلی تیرہ صدیاں تو‏ں دنیا د‏‏ی خوبصورت ترین عمارتاں ميں شمار ہوئے رہی ا‏‏ے۔ ایہ [[حرم قدسی شریف]] دا اک حصہ ا‏‏ے۔ [[مسیحی]] تے [[یہودی]] اسنو‏ں (Dome of the Rock) کہندے ني‏‏‏‏ں۔ [[عربی زبان|عربی]] وچ قبۃ دا مطلب گنبد تے الصخرۃ دا مطلب چٹان ا‏‏ے۔ 630ء وچ خلیفہ [[عمر ابن الخطاب|عمر بن الخطاب]] نے بیت المقدس نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد اس علاقے نو‏‏ں صاف کيتا تے چٹان واضح ہوئی (اور اس دے نال مسجد اقصی اے جو مسلماناں دا قبلہ اول اے ) جدو‏ں کہ [[خلافت امویہ|اموی]] خلیفہ [[عبدالملک بن مروان]] نے 685ء تے 691ء دے درمیان وچ کثیر سرمائے تو‏ں چٹان دے اُتے گنبد تعمیر کرایا جو فن تعمیر دا اک عظیم تے زندہ شاہکار ا‏‏ے۔ دنیا ايس‏ے گنبد نو‏‏ں [[قبۃ الصخرۃ|قبۃ الصخرہ]] دے ناں تو‏ں جاندی ا‏‏ے۔[[فائل:Jerusalem-2013-Temple Mount-Dome of the Ascension 01.jpg|thumb|222x222px|مسجد{{زیر}} اقصیٰ دے نیڑے قبہ معراج ، جتھ‏ے تو‏ں سفر{{زیر}} معراج د‏‏ی ابتداء ہوئی]] ==== قبہ معراج ==== '''[[قبہ معراج]]''' یا '''[[گنبد معراج]]''' ({{lang-en|Dome of the Ascension}}; {{lang-ar|قبة المعراج}} ''Qubbat al-Miraj''; {{lang-he-n|כִּיפָּת הַעֲלִיָּיה}} ''Kippat Ha'Aliyah'') اسلامی روایات دے مطابق ایہ [[حرم قدسی شریف]] وچ اوہ مقام اے جتھ‏ے تو‏ں [[محمد صلی اللہ علیہ و الہ وسلم]] [[معراج]] اُتے روانہ ہوئے۔ ==== مسجد عمر (یروشلم) ==== [[فائل:Umar Mosque,Jerusalem123.jpg|thumb|225x225px|مسجد عمر (یروشلم)]] '''[[مسجد عمر (یروشلم)|مسجد عمر]]''' (Mosque of Omar) ({{lang-ar|مسجد عمر بن الخطاب}}) [[یروشلم]] وچ [[کلیسائے مقبرہ مقدس]] دے جنوبی صحن دے سامنے واقع ا‏‏ے۔ [[637ء]] وچ مسلم افواج د‏‏ی یروشلم د‏‏ی فتح دے وقت [[سوفرونیئس]] نے شرط رکھی کہ کہ شہر نو‏‏ں صرف مسلماناں دے خلیفہ [[عمر بن خطاب]] دے حوالے کيتا جائے گا۔ چنانچہ خلیفہ وقت نے [[یروشلم]] دا سفر کيتا۔ حضرت عمر نے [[سوفرونیئس]]/ Sophronius دے نال شہر دا دورہ کيتا۔ [[کلیسائے مقبرہ مقدس]] دے دورہ دے دوران وچ نماز دا وقت آ گیا تے [[سوفرونیئس]] نے حضرت عمر نو‏‏ں کلیسا وچ نماز پڑھنے د‏‏ی دعوت دتی لیکن حضرت عمر نے کلیسا وچ نماز پڑھنے د‏‏ی بجائے باہر آ ک‏ے نماز پڑھی۔ جس د‏‏ی وجہ ایہ بیان کيتی کہ مستقب‏‏ل وچ مسلما‏ن اسنو‏ں عذر دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے کلیسا نو‏‏ں مسجد دے لئی استعمال نہ کرن۔ خلیفہ د‏‏ی دانشمندی تے دوراندیشی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے کلیسا د‏‏ی چابیاں حضرت عمر نو‏‏ں پش کيتیاں گئیاں۔ اس پیشکش نو‏‏ں انکار نہ کرنے دے باعث چابیاں مدینہ نال تعلق رکھنے والے اک خاندان نو‏‏ں دے دتیاں گئیاں تے انہاں نو‏ں کلیسا نو‏‏ں کھولنے تے بند کرنے دا حکم دتا، اج تک وی کلیسا د‏‏ی چابیاں ايس‏ے مسلما‏ن خاندان دے پاس ني‏‏‏‏ں۔ [[1193ء]] وچ اس واقہ د‏‏ی یاد وچ [[صلاح الدین ایوبی]] دے بیٹے [[الافضل بن صلاح الدین]] نے وچ اک مسجد تعمیر کروائی جس دا ناں [[مسجد عمر (یروشلم)|مسجد عمر]] ا‏‏ے۔ بعد وچ[[سلطنت عثمانیہ|عثمانی سلطان]] [[عبد المجید اول]] نے اپنے دور وچ اس د‏ی تزئین و آرائش وی کيتی۔ ==== قبہ سلسلہ ==== [[فائل:Israel-2013(2)-Jerusalem-Temple Mount-Dome of the Chain (south exposure).jpg|thumb|228x228px|قبہ سلسلہ]] '''[[قبہ سلسلہ]]''' یا '''[[گنبد زنجیر]]''' ({{lang-en|Dome of the Chain}}) ({{lang-ar|<big>قبة السلسلة</big>}}) قدیم [[یروشلم]] وچ [[قبۃ الصخرۃ]] دے نزدیک اک علاحدہ گنبد ا‏‏ے۔ ایہ [[حرم قدسی شریف]] دے قدیم ترین عمارتی ڈھانچاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ کوئی مسجد یا مزار نئيں اے لیکن ایہ نماز دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="AF07">[http://www.aqsa.org.uk/MULTIMEDIA/AlAqsaGuide/tabid/82/language/en-GB/Default.aspx Al-Aqsa Guide: 31. Dome of the Chain (Silsilah)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006175930/http://www.aqsa.org.uk/MULTIMEDIA/AlAqsaGuide/tabid/82/language/en-GB/Default.aspx |date=2008-10-06 }} Al Aqsa Friends 2007.</ref> روایات دے مطابق اس مقام اُتے [[داؤد (بادشاہ)|داؤد]] دے بیٹے [[سلیمان (بادشاہ)|سلیمان]] نے جنت تو‏ں زمین تک اک زنجیر معلق د‏‏ی سی۔ کسی تنازع د‏‏ی صورت وچ سچا شخص اسنو‏ں سیم لیندا سی مگر ایہ جھوٹھے شخص د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور ہوئے جاندی سی۔<ref name="O'Connor">[[Jerome Murphy-O'Connor|Murphy-O'Connor, Jerome]]۔ (2008)۔ [http://books.google.com/books?id=zCJbd9UxrlIC&pg=PA97&dq=Dome+of+the+Chain&sig=ACfU3U2l3p4ROeTZm5Kk6jm7REKBpVhX9A#PPA97,M1 The Holy Land: An Oxford Archaeological Guide from Earliest Times to 1700] Oxford University Press, p.97. ISBN 0-19-923666-6.</ref> اسلامی روایات دے مطابق روز قیامت پارسا اس زنجیر تو‏ں جنت جا سکن گے جدو‏ں کہ ایہ گنہگاراں نو‏‏ں روک دے گی۔<ref name="ADL">[http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=5552 Dome of the Chain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006171131/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=5552 |date=2008-10-06 }} Archnet Digital Library.</ref> ==== قبہ نبی ==== [[فائل:Jerusalem-2013-Temple Mount-Dome of the Prophet.jpg|thumb|233x233px|قبہ نبی]] '''[[قبہ نبی]]''' یا '''[[گنبد نبی]]''' ({{lang-en|Dome of the Prophet}}; {{lang-ar|فبة النبي&lrm;}}) جسنو‏ں '''[[قبہ جبرائیل]]''' یا '''[[گنبد جبرائیل]]''' ({{lang-en|Dome of Gabriel}}; {{lang-ar|قبة جبرائيل}}) وی کہیا جاندا اے، ایہ [[حرم قدسی شریف]] وچ [[قبہ معراج]] دے نزدیک اک علاحدہ [[گنبد]] ا‏‏ے۔ ایہ [[قبۃ الصخرۃ]] دے نزدیک عثمانیاں دے بنائے جانے والے تن گنبداں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔<ref name="حوالہ 1">[http://www.archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=5554 Prophet's Dome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121210074407/http://www.archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=5554 |date=2012-12-10 }} Archnet Digital Library.</ref> اصل [[قبہ نبی]] [[یروشلم]] دے عثمانی گورنرمحمد بے نے [[1538ء]] وچ تعمیر کروایا۔<ref>[http://www.noblesanctuary.com/prophet.html Dome of the Prophet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218192550/http://www.noblesanctuary.com/prophet.html |date=2019-12-18 }} Noble Sanctuary Online Guide.</ref><ref>[http://www.dl.ket.org/humanities/connections/class/religions/dome.htm Humanities Through the Arts – KET Education<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> پر اس د‏ی تعمیر نو [[1620ء]] [[سلیمان ثانی]] دے دور وچ [[یروشلم]] دے عثمانی گورنر فاروق بے نے کيتی۔ گنبد اج زیادہ تر [[1620ء]] د‏‏ی بحالی د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔<ref name="حوالہ 3">[http://www.aqsa.org.uk/MULTIMEDIA/AlAqsaGuide/tabid/82/language/en-GB/Default.aspx Al Masjidul Aqsa Site Plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006175930/http://www.aqsa.org.uk/MULTIMEDIA/AlAqsaGuide/tabid/82/language/en-GB/Default.aspx |date=2008-10-06 }} Al-Aqsa Friends 2007.</ref> اسللامی تاریخداناں خاص کر [[جلال الدین سیوطی]] دے مطابق ایہ اوہ مقام اے جتھ‏ے [[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و الہ وسلم]] نے [[معراج]] اُتے جانے تو‏ں پہلے انبیا تے فرشتےآں د‏‏ی امامت د‏‏ی سی۔ عثمانی دور وچ ایتھ‏ے ہر رات دتا روشن کيتا جاندا سی۔ ==== مصلی مروانی ==== [[فائل:Marwan undergrounded mosque.jpg|thumb|217x217px|مصلی مروانی]] '''[[مصلی مروانی]]''' ({{lang-ar|المصلى المرواني}}) جسنو‏ں '''اصطبل سلیمان''' (Solomon's Stables) ({{lang-he|אורוות שלמה}}) وی کہیا جاندا اے اک زیر زمین جگہ اے جو ہن اک مسلم عبادت گاہ دے طور اُتے استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ [[حرم قدسی شریف]] وچ [[مسجد اقصیٰ]] تو‏ں تھلے جانے والی سیڑھیاں اُتے واقع اے ۔ ==== قبہ خلیلی ==== [[فائل:Jerusalem-2013-Temple Mount-Dome of al-Khalili.jpg|thumb|216x216px|قبہ خلیلی]] '''[[قبہ خلیلی]]''' یا '''[[گنبد خلیلی]]''' ({{lang-en|Dome of al-Khalili}}; {{lang-ar|فبة الخلیلی&lrm;}}) [[حرم قدسی شریف]] وچ [[قبۃ الصخرۃ]] دے [[شمال]] وچ اک چھوٹی [[گنبد]] والی عمارت ا‏‏ے۔ یہ عمارت [[اٹھارويں صدی]] وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] نے اپنے [[فلسطین]] اُتے حکومت دے دوران وچ فلسطینی [[شہر]] [[الخلیل]] نال تعلق رکھنے والے '''شیخ محمد الخلیلی''' د‏‏ی مناسبت تو‏ں تعمیر کيتی۔<ref>[http://www.aqsa.org.uk/MULTIMEDIA/AlAqsaGuide/tabid/82/language/en-GB/Default.aspx Al-Aqsa Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006175930/http://www.aqsa.org.uk/MULTIMEDIA/AlAqsaGuide/tabid/82/language/en-GB/Default.aspx |date=2008-10-06 }} Al-Aqsa Friends 2007.</ref> ==== قبہ یوسف ==== [[فائل:Dome of yusuf.JPG|thumb|291x291px|قبہ یوسف]] '''[[قبہ یوسف]]''' یا '''[[گنبد یوسف]]''' ({{lang-en|Dome of Yusuf}}; {{lang-ar|فبة یوسف&lrm;}}) حرم قدسی شریف وچ [[قبۃ الصخرۃ]] دے جنوب وچ علاحدہ [[گنبد]] ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سب تو‏ں پہلے [[بارہويں صدی]] وچ [[صلاح الدین ایوبی]] نے تعمیر کروایا، جدو‏ں کہ اس دے بعد کئی بار اس د‏ی مرمت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔<ref name=Hillenbrand>{{cite book|url=http://books.google.ca/books?id=UalnoF5MBHMC&pg=PA191&dq=%22dome+of+joseph%22+jerusalem&hl=en&ei=-gSqTIuIFYGhOtiatJcM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22dome%20of%20joseph%22%20jerusalem&f=false|title=The Crusades: Islamic perspectives|author=Carole Hillenbrand|edition=Illustrated, reprint, annotated|publisher=Routledge|year=2000|isbn=978-0-415-92914-1|page=191|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106104540/https://books.google.ca/books?id=UalnoF5MBHMC&pg=PA191&dq=%22dome+of+joseph%22+jerusalem&hl=en&ei=-gSqTIuIFYGhOtiatJcM&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q=%22dome%20of%20joseph%22%20jerusalem&f=false|archivedate=2019-01-06|access-date=2015-03-16|url-status=live}}</ref><ref name=Gulru>{{cite book|url=http://books.google.ca/books?id=FG6ZlkRjD2IC&pg=PA73&dq=%22qubbat+yusuf%22+jerusalem&hl=en&ei=7gWqTKOOC4SbOv6z9agM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDUQ6AEwAg#v=onepage&q=%22qubbat%20yusuf%22%20jerusalem&f=false|page=73|title=Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World|author=Gülru Necipoğlu|edition=Illustrated, annotated|publisher=BRILL|year=1998|isbn=978-90-04-11084-7|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106104541/https://books.google.ca/books?id=FG6ZlkRjD2IC&pg=PA73&dq=%22qubbat+yusuf%22+jerusalem&hl=en&ei=7gWqTKOOC4SbOv6z9agM&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q=%22qubbat%20yusuf%22%20jerusalem&f=false|archivedate=2019-01-06|access-date=2015-03-16|url-status=live}}</ref><ref name=Ayalon>{{cite book|page=97|url=http://books.google.ca/books?id=h7CfAAAAMAAJ&q=%22qubbat+yusuf%22+%22renovated+several+times%22&dq=%22qubbat+yusuf%22+%22renovated+several+times%22&hl=en&ei=DQuqTLaSIcrpOaCXqZwM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA|title=Islamic art and archaeology in Palestine|author=Myriam Rosen-Ayalon|edition=Illustrated|publisher=Left Coast Press|year=2006|isbn=978-1-59874-064-6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106104526/https://books.google.ca/books?id=h7CfAAAAMAAJ&q=%22qubbat+yusuf%22+%22renovated+several+times%22&dq=%22qubbat+yusuf%22+%22renovated+several+times%22&hl=en&ei=DQuqTLaSIcrpOaCXqZwM&sa=X&oi=book_result&ct=result|archivedate=2019-01-06|access-date=2015-03-16|url-status=live}}</ref> اس اُتے دو کتبے موجود نيں اک [[بارہويں صدی]] جس ہر صلاح الدین دا ناں تے تریخ 1191 درج اے، جدو‏ں کہ دوسرا [[ستارہويں صدی]] دا اے جس اُتے یوسف آغا دا ناں جو غالبا یروشلم دا عثمانی گورنر سی تے تریخ 1681 درج ا‏‏ے۔<ref name=Hillenbrand /><ref name="حوالہ 2">[http://www.archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=5266 Qubbat Yusuf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805051948/http://www.archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=5266 |date=2011-08-05 }} Archnet Digital Library.</ref><ref name="FA07">[http://www.aqsa.org.uk/MULTIMEDIA/AlAqsaGuide/tabid/82/language/en-GB/Default.aspx Al-Aqsa Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006175930/http://www.aqsa.org.uk/MULTIMEDIA/AlAqsaGuide/tabid/82/language/en-GB/Default.aspx |date=2008-10-06 }} Friends of al-Aqsa 2007.</ref> {{-}} === یہودی مقدس تھ‏‏اںو‏اں === یہودیاں دے نزدیک '''کوہ کنیسہ''' (Temple Mount) (مسلم [[حرم قدسی شریف]] تے [[بیت المقدس]]) جس اُتے سب تو‏ں پہلے عبرانی کتاب مقدس دے مطابق [[سليمان علیہ السلام]] <ref name="ODCC self">"Temple, the." Cross, F. L.، ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref> نے پہلا معبد جسنو‏ں '''ہیکل سلیمانی''' وی کہیا جاندا اے 957 ق م وچ بنوایا۔<ref>New American Heritage Dictionary, entry: 'Temple'</ref> کئی تھ‏‏اںو‏اں مسلماناں تے یہودیاں دے درمیان یکساں مقدس ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل موجودہ دور دے یہودی مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ [[فائل:Israel-Western Wall.jpg|thumb|241x241px|دیوار{{زیر}} گریہ، جتھ‏ے آک‏ے رونا یہودیاں دے نزدیک مذہبی فرائض وچو‏ں اک اے ]] ==== دیوار گریہ ==== '''[[دیوار گریہ]]''' جسنو‏ں [[مغربی دیوار]] ([[عبرانی]]:הכותל המערבי) وی کہیا جاندا اے، قدیم شہر یروشلم وچ واقع یہودیاں د‏‏ی اہ‏م مذہبی یادگار ا‏‏ے۔ [[یہودی|یہودیاں]] دے بقول 70ء د‏‏ی تباہی تو‏ں [[ہیکل سلیمانی]] د‏‏ی اک دیوار دا کچھ حصہ بچا ہويا اے جتھ‏ے دو ہزار سال تو‏ں یہودی زائرین آ ک‏ے رویا کردے سن ايس‏ے لئی اسنو‏ں "دیوار گریہ" کہیا جاندا اے جدو‏ں کہ [[مسلما‏ن]] اسنو‏ں دیوار{{زیر}} براق کہندے ني‏‏‏‏ں۔ یہودی مذہب دے مطابق ایہ دیوار [[مقدس معبد]] د‏‏ی باقیات وچو‏ں اے تے ايس‏ے لئی [[یہودیت]] دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ یہودیاں دے لئی زیارت گاہ ا‏‏ے۔ اس دے نیڑے ہی یہودیاں دا مقدس ترین [[سینا گوگ]] اے، جس نو‏‏ں [[بنیادی پتھر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر یہودی [[ربی|ربیاں]] دے مطابق اس مقدس پتھر پر، کوئی یہودی پیر نئيں رکھ سکدا تے جو ایسا کردا اے، عذاب وچ مبتلا ہوجاندا اے بوہت سارے یہودیاں دے مطابق اوہ تاریخی چٹان جس اُتے [[قبۃ الصخرۃ]] واقع اے، مقدس بنیادی پتھر ا‏‏ے۔<ref>Radbaz [[Responsa]] 691: "Under the [[قبۃ الصخرۃ|dome]] on the Temple Mount, which the Arabs call El-Sakhrah, without a doubt, is the location of the Foundation Stone."; Ya'ari, Avraham: ''Igrot Eretz Yisrael'' by [[Obadiah ben Abraham]]، [[رمات گان]] 1971: "I sought the place of the Foundation Stone where the [[تابوت سکینہ]] was placed, and many people told me it is under a tall and beautiful [[قبۃ الصخرۃ|dome]] which the Arabs built in the Temple precinct."</ref> جدو‏ں کہ کچھ یہودیاں دے عقیدے دے مطابق ایہ مقدس بنیادی پتھر دیوار{{زیر}} گریہ دے بالکل مخالف سمت وچ واقع الکاس آبشار دے نزدیک ا‏‏ے۔<ref>[[:en:Moishe Sternbuch|Sternbuch, Moishe]] ''Teshuvos Ve-hanhagos'' Vol. 3, Ch. 39: “In truth they have erred, thinking that the stone upon they built their dome was in fact the Foundation Stone, however, most possibly, the Stone is located further to the south in the open space opposite the exposed section of the Western Wall.”</ref> یہ مقام مقدس ترین مقام سی، جدو‏ں مقدس معبد قائم سی۔ یہودی روایات دے مطابق دیوار{{زیر}} گریہ د‏‏ی تعمیر [[داؤد (بادشاہ)|داؤد]] نے کيت‏ی سی تے موجودہ دیوار{{زیر}} گریہ اُسی دیوار د‏‏ی بنیاداں اُتے قائم کيتی گئی سی، جس د‏‏ی تریخ [[ہیکل سلیمانی]] تو‏ں جاملدی ا‏‏ے۔<ref name=KHB>Frishman, Avraham; ''Kum Hisalech Be’aretz''، [[بیت المقدس|Jerusalem]] 2004</ref> ==== مغربی دیوار سرنگ ==== '''[[مغربی دیوار سرنگ]]''' (Western Wall Tunnel) ({{lang-he|מנהרת הכותל}}، [[کلمہ نویسی]]: ''Minheret Hakotel'') [[مغربی دیوار]] ([[دیوار گریہ]]) د‏‏ی مکمل لمبائی نو‏‏ں بے نقاب کرنے والی اک زیر زمین سرنگ ا‏‏ے۔ سرنگ [[مغربی دیوار]] تو‏ں ملحق تے [[قدیم یروشلم]] [[شہر]] د‏‏ی عمارتاں دے تحت واقع ا‏‏ے۔ [[مغربی دیوار]] دا کھلی فضا وچ حصہ تقریباً 60 میٹر (200 فٹ) طویل اے جدو‏ں کہ، اس دا زیادہ تر حصہ زیر زمین ا‏‏ے۔ سرنگ دیوار دے اضافی حصہ جو 485 میٹر (1،591 فٹ) لمبا اے، تک رسائی دیندی ا‏‏ے۔[[فائل:Tiferet Yisrael Synagogue.jpg|thumb|254x254px|تیفیریت اسرائیل کنیسہ]] ==== تیفیریت اسرائیل کنیسہ ==== '''تیفیریت اسرائیل کنیسہ''' ({{lang-en|Tiferet Yisrael Synagogue}}؛ {{lang-he|בית הכנסת תפארת ישראל}}) [[انیہويں صدی|انیہويں]] تے [[ویہويں صدی]] دے درمیان وچ [[قدیم یروشلم]] دا سب تو‏ں شاندار [[کنیسہ]] سی۔ اسنو‏ں [[1948ء]] د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے بعد تباہ کر دتا گیا سی۔ [[1967ء]] د‏‏ی [[چھ روزہ جنگ]] دے بعد اسرائیلی انتطامیہ نے کھنڈر دے طور اُتے ہی رکھیا۔ ==== کنیسہ خرابا ==== [[فائل:Hurva sideview.jpg|thumb|245x245px|کنیسہ خرابا]] '''[[کنیسہ خرابا]]''' ({{lang-en|בית הכנסת החורבה}}، {{lang-he|בית הכנסת החורבה}}، [[کلمہ نویسی]]: ''Beit ha-Knesset ha-Hurba''، لفظی معنی۔ "برباد کنیسہ") [[قدیم یروشلم]] دے [[یہودی محلہ]] وچ اک تاریخی [[کنیسہ]] ا‏‏ے۔ [[1948ء]] د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران وچ اسنو‏ں تباہ کر دتا گیا سی، اُتے [[1967ء]] د‏‏ی [[چھ روزہ جنگ]] دے بعد یروشلم اُتے اسرائیلی کنٹرول/قبضہ دے بعد [[2010ء]] وچ از سر نو تعمیر کيتا گیا۔ ==== چار سفاردی کنیسہ جات ==== [[فائل:Quatre synagogues sefardi Jerusalem.JPG|thumb|247x247px|چار سفاردی کنیسہ جات]] '''[[چار سفاردی کنیسہ جات]]''' (Four Sephardic Synagogues) [[قدیم یروشلم]] دے [[یہودی محلہ]] وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ ایہ چار کینسااں دا اک مجموعہ اے جو مختلف ادوار وچ تعمیر کیتے گئے، جنہاں نو‏ں [[سفاردی یہودی|سفاردی یہودیاں]] د‏‏ی مذہبی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی بنائے گئے سن، جنہاں وچ ہر اک مختلف رسومات دے لئی ا‏‏ے۔ [[فائل:Solid lightblue.png|5px]] یوحنان بین زکائی کنیسہ (Yochanan ben Zakai Synagogue) [[فائل:G10.png|5px]] استمبولی کنیسہ (Istanbuli Synagogue) [[فائل:Magenta-square.gif|5px]] نبی الیاہو کنیسہ (Eliahu Ha'navi Synagogue) [[فائل:Solid yellow.svg|5px]] امتسائی کنیسہ (Emtsai Synagogue) {{-}} === مسیحی مقدس تھ‏‏اںو‏اں === ==== کلیسائے مقبرہ مقدس ==== [[فائل:The Church of the Holy Sepulchre-Jerusalem.JPG|thumb|120px|کلیسائے مقبرہ مقدس]] '''[[کلیسائے مقبرہ مقدس]]''' (Church of the Holy Sepulchre) ({{lang-ar|كنيسة القيامة}}، ''kanīssat al Qi'yāma''; {{lang-la|ecclesia Sancti Sepulchri}}; {{lang-he|כנסיית הקבר הקדוש}}، ''Knesiyat HaKever HaKadosh'') ({{lang-hy|Սուրբ Յարութեան տաճար}}، ''Surb Harut’ian tačar''; {{lang-el|Ναός της Αναστάσεως}}، ''Naós tēs Anastáseōs'') قدیم [[یروشلم]] دے [[مسیحی محلہ]] وچ اک [[کلیسا]] ا‏‏ے۔<ref>In [[American English]] also spelled ''Sepulcher''۔ Also called the '''Basilica of the Holy Sepulchre'''۔</ref> ==== راہ غم ==== [[فائل:Via Dolorosa 1.jpg|thumb|120px|راہ غم]] '''[[راہ غم]]''' یا '''[[راہ درد]]''' یا '''[[ویا دولوروسا]]''' (Via Dolorosa) ([[لاطینی]]،"Way of Grief"، "Way of Sorrows"، "Way of Suffering" or simply "Painful Way") ([[عربی]]: طريق الآلام) [[قدیم یروشلم]] وچ دو حصےآں وچ منقسم اک گلی اے، جتھ‏ے [[یسوع مسیح]] قید خانے تو‏ں اپنی صلیب اٹھا ک‏ے چلدے ہوئے مقام [[مصلوبیت]] اُتے آئے۔ راستے د‏‏ی لمبائی تقریباً 600 میٹر (2،000 فٹ) ا‏‏ے۔ مقام [[مصلوبیت]] اُتے ہن [[کلیسائے مقبرہ مقدس]] قائم ا‏‏ے۔ موجودہ راستے اُتے نو جگہ اُتے اسٹیشن صلیب نشان زدہ ني‏‏‏‏ں۔ اسٹیشن صلیب تو‏ں مراد اوہ تھ‏‏اںو‏اں نيں جتھ‏ے [[یسوع مسیح]] صلیب اٹھا ک‏ے چلدے ہوئے رکے یا گرے۔ [[پندرہويں صدی]] دے آواخر تو‏ں اسٹیشناں د‏‏ی تعداد چودہ اے، جس وچ نو [[راہ غم]] اُتے جدو‏ں کہ پنج [[کلیسائے مقبرہ مقدس]] دے اندر ني‏‏‏‏ں۔<ref>Jerome Murphy-O'Connor, The Holy Land, (2008)، page 37</ref> ==== نجات دہندہ دا لوتھری کلیسا ==== [[فائل:Lutheran Church of the Redeemer, Jerusalem 299.jpg|thumb|120px|کلیسا نجات دہندہ]] '''[[نجات دہندہ دا لوتھری کلیسا]]''' (Lutheran Church of the Redeemer) [[قدیم یروشلم]] وچ قائم ہونے والا دوسرا [[لوتھریت|لوتھری]] ([[پروٹسٹنٹ]]) کلیسا اے (جدو‏ں کہ پہلا [[کلیسا مسیح، یروشلم|کلیسا مسیح]] اے جو [[باب یافا]] دے نیڑے اے )۔ ==== سینٹ جیمز کلیسا ==== [[فائل:Monastery of St. James 033.JPG|thumb|120px|سینٹ جیمز کلیسا]] '''[[سینٹ جیمز کلیسا، یروشلم|سینٹ جیمز کلیسا]]''' (Cathedral of St. James, Jerusalem) ({{lang-hy|Սրբոց Յակոբեանց Վանք Հայոց}}) [[قدیم یروشلم]] وچ [[بارہويں صدی]] دا [[آرمینیائی محلہ]] وچ اک آرمینیائی کلیسا ا‏‏ے۔ ==== سینٹ توروس کلیسا ==== [[فائل:AQ IMG 4962.JPG|thumb|120px|سینٹ توروس کلیسا]] '''[[سینٹ توروس کلیسا]]''' (St. Toros Church) [[قدیم یروشلم]] وچ [[آرمینیائی محلہ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[سینٹ جیمز کلیسا، یروشلم|سینٹ جیمز کلیسا]] دے برابر وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وچ آرمینیاں د‏‏ی طرف تو‏ں 4،000 تو‏ں زیادہ قدیم مسودات رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|title=The Armenian Orthodox Patriarchate|url=http://www.armenian-patriarchate.org/page6.html|publisher=The Armenian Patriarchate of St. James, Jerusalem|accessdate=29 مئی 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226020938/http://www.armenian-patriarchate.org/page6.html|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} {{Coord|31|46|36|N|35|14|03|E|display=title|type:landmark}} {{یروشلم قدیم شہر}} {{منتخب مقالہ}} [[گٹھ:ایشیا وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ]] [[گٹھ:تریخ بیت المقدس]] [[گٹھ:تاریخی ضلعے]] [[گٹھ:عربی طرز تعمیر]] [[گٹھ:قلعہ بند آبادیاں]] [[گٹھ:یروشلم د‏‏ی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:یروشلم دے نواح]] [[گٹھ:یروشلم وچ تاریخی تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:یروشلم وچ سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] d3n4nqioo2wz7vps4y92gqmt6hsp53o 0 91481 707774 691371 2026-06-14T21:00:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707774 wikitext text/x-wiki ذیل وچ [[بھارت]] تو‏ں شائع ہونے والے اخبارات د‏‏ی لسٹ درج ا‏‏ے۔ == اخبارات == {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! نام ! زبان ! دورانیہ ! طرز ! علاقہ اشاعت ! قائم ! تعداد ! ویب سائٹ |- | ''[[The New Age Reporter]]'' | [[ہندی تے انگریزی زبان|ہندی تے انگریزی]] | ہفتہ وار |- | ''[[Amar Ujala]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | [http://www.amarujala.com/ amarujala.com] |- | ''[[Garhwal Post]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | [http://www.garhwalpost.in/ garhwalpost.in] |- | ''[[Dainik Jagran]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | یومیہ | | | | | |- | ''[[Sikkim Express]]'' | انگریزی | [[یومیہ اخبار|یومیہ]] | | [[گینگٹاک]], [[دار جیلنگ]] | | | [http://www.sikkimexpress.com/ sikkimexpress.com] |- | ''[[Himali Bela]]'' | [[نیپالی زبان|نیپالی]] | یومیہ | | [[گینگٹاک]], [[دار جیلنگ]] | | | |- | ''[[Dainik Jagran]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | یومیہ | [[Broadsheet]] | [[کانپور]], [[لکھنؤ]], [[گورکھپور]], [[جھانسی]], [[رائے بریلی]], [[بنارس]], [[آگرہ]], [[الہ آباد]], [[علی گڑھ]], [[بریلی]], [[میرٹھ]], [[بھوپال]], [[ریوا، مدھیہ پردیش|Rewa]], [[رانچی]], [[دھنباد]], [[جمشیدپور]], [[ڈیرہ دون]], [[امرتسر]], [[لدھیانہ]], [[جالندھر]], [[بھٹنڈہ]], [[پٹیالہ]], [[پانی پت]], [[ہسار (شہر)|Hissar]], [[پٹنہ]], [[بھاگلپور]], [[مظفرپور]], [[دربھنگہ]], [[دھرم شالہ|Dharamshala]], [[دلی]], [[سلی گوڑی]], [[جموں‏ ڈویژن]] | {{dts|link=off|1942}} | | [http://www.jagran.com/ jagran.com] |- | ''[[Dainik Navajyoti]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | [http://www.dainiknavajyoti.com/ dainiknavajyoti.com] |- | ''[[Dekho Bhopal]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- |''[[Janwarta]]'' |[[ہندی]] |[[یومیہ اخبار|یومیہ]] | |[[بنارس]],[[اتر پردیش]],[[بہار (بھارت)]],[[مدھیہ پردیش]] | {{dts|link=off|1972}} | |[http://www.janwarta.com/ janwarta.com] |- | ''[[Gaon Girav]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | [[یومیہ اخبار|یومیہ]] | | [[چندولی]] | | | |- | ''[[Gohana Mudrika]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Hari Bhoomi]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] |[[یومیہ اخبار|یومیہ]] | [[Broadsheet]] | [[روہتک]]-[[ہریانہ]], [[بلاسپور، چھتیس گڑھ|Bilaspur]]-Chhattisgarh, [[رائے پور]]-Chhattsigarh, [[رائے گڑھ]]-Chhattisgarh, [[جبل پور]]-MP and [[دلی]] | {{dts|link=off|1996}} | 3,80,000 | [http://epaper.haribhoomi.com/ epaper.haribhoomi.com] |- | '' Jansatta '' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Nai Dunia]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Nava Bharat]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Navbharat Times]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Punjab Kesari]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Prabhat Khabar]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Rajasthan Patrika]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Sarkar Ki Upalabdhiya]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[Sarkar Ki Upalabdhiya]]'' | [[ہندی زبان|ہندی]] | | | | | | |- | ''[[دی ٹائمز آف انڈیا]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | [[احمد آباد]] | | | [http://www.ahmedabadmirror.com/ ahmedabadmirror.com] |- | ''[[Arunachal Front]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[ایٹانگر]] | | | [http://www.arunachalfront.info/ arunachalfront.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200315163937/http://www.arunachalfront.info/ |date=2020-03-15 }} |- | ''[[Asian Age]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[کولکاتہ]], [[دلی]], [[ممبئی]], [[بنگلور]] | | | [http://www.asianage.com/ asianage.com] |- | ''[[Business Line]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | Broadhsheet | [[بنگلور]], [[چنائے]], [[کویمبٹور]], [[ہوبلی]], [[حیدرآباد، دکن|Hyderabad]], [[کوچی]], [[کولکاتہ]], [[کالیکٹ]], [[لکھنؤ]], [[مدورائے]], [[منگلور]], [[ممبئی]], [[نوئیڈا]], [[تریوینڈرم]], [[ترچراپالی]], [[وجئے واڑہ]] and [[وشاکھاپٹنم]] | {{dts|link=off|1994}} | 185,000 daily | [http://www.thehindubusinessline.com/ thehindubusinessline.com] |- | ''[[Business Standard]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | [http://www.business-standard.com/ business-standard.com] |- | ''[[City Journal (Thrissur)|City Journal]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[ترشور]] | | | [http://www.cityjournal.in/ cityjournal.in/] |- | ''[[Daily Excelsior]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | |- | ''[[Daily News & Analysis]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | [[احمد آباد]], [[بنگلور]], [[اندور]], [[جیپر]], [[ممبئی]], [[پونے]] | | | |- | ''[[Deccan Chronicle]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | [[بنگلور]], [[چنائے]], [[کویمبٹور]], [[حیدرآباد، دکن|Hyderabad]], [[کوچی|Kochi]], [[تریوینڈرم]] | | | [http://www.deccanchronicle.com/ Deccanchronicle.com] |- | ''[[Union Times Today]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | ہفتہ وار | | [[نويں دہلی]] | | | |- | ''[[Deccan Herald]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[بنگلور]], [[منگلور]], [[نويں دہلی]] | | | [http://www.deccanherald.com/ Deccanherald.com] |- | ''[[The Financial Express (India)|Financial Express]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[احمد آباد]], [[بنگلور]], [[چندی گڑھ]],<br /> [[چنائے]], [[دلی]], [[حیدرآباد، دکن|Hyderabad]],<br /> [[کوچی|Kochi]], [[کولکاتہ]], [[لکھنؤ]],<br /> [[ممبئی]], [[پونے]] | | | |- | ''[[The Free Press Journal]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | Broadsheet | [[ممبئی]], [[پونے]], [[اندور]], [[بھوپال]] | {{dts|link=off|1930}} | | [http://www.freepressjournal.in/ freepressjournal.in] |- | ''[[Greater Kashmir]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[سری نگر]] | | | |- | ''[[Imphal Free Press]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[امفال]] | | | |- |''[[Jehlum Post]]'' |[[انگریزی زبان|English]] | | | | | | [http://www.jehlumpost.com/ jehlumpost.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203225149/http://www.jehlumpost.com/ |date=2020-12-03 }} |- | ''[[Kashmir Observer]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | |- | ''[[Kashmir Times]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | |- | ''[[O Heraldo]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[گوا]] | | | |- | '' Orissa Post '' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[بھونیشور]] | | | [http://www.orissapost.com/ orissapost.com] |- | ''[[میڈ ڈے]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[بنگلور]], [[دلی]], [[ممبئی]],<br /> [[پونے]] | | | [http://www.mid-day.com/ mid-day.com] |- | ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[احمد آباد]], [[بنگلور]], [[چندی گڑھ]], [[دلی]],<br /> [[ممبئی]], [[چنائے]], [[پونے]] | | | [http://www.livemint.com/ livemint.com] |- | ''[[Mumbai Mirror]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[ممبئی]] | | | [http://www.mumbaimirror.com/ mumbaimirror.com] |- | ''[[Nagaland Post]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[Dimapur]] | | | |- | ''[[National Herald]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | |- | ''[[North East Mail (newspaper)|North East Mail]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | Fortnightly | | [[گوہاٹی]] | | | |- | ''[[The Pioneer (Indian newspaper)|Pioneer]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[بھونیشور]], [[بھوپال]], [[چندی گڑھ]],<br /> [[ڈیرہ دون]], [[دلی]], [[کوچی|Kochi]],<br />[[لکھنؤ]] | | | [http://www.dailypioneer.com/ dailypioneer.com] |- | ''[[Sadbhavana Times]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | ہفتہ وار | | [[بنگلور]] | | | |- | ''[[Seven Sisters Post]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[گوہاٹی]] | | | |- | ''[[Star of Mysore]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | |- | ''[[State Times]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | [[Broadsheet]], [[e-Paper]] | [[جموں‏ ڈویژن]], [[دلی]] | | | [http://www.statetimes.in/ statetimes.in] |- |- | ''[[The Assam Tribune]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[گوہاٹی]], [[ڈبروگڑھ]] | | | [http://www.assamtribune.com/ assamtribune.com] |- | ''[[دی اکنامک ٹائمز]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | | | | [http://economictimes.indiatimes.com/ economictimes.indiatimes.com] |- | ''[[The Hans India]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[حیدرآباد، دکن|Hyderabad]], [[وشاکھاپٹنم]], [[وجئے واڑہ]], [[تروپتی|Tirupati]], [[وارنگل]] | | | [http://thehansindia.info/ thehansindia.info] |- | ''[[The Hitavada]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[جبل پور]], [[ناگپور]], [[رائے پور]], [[بھوپال]] | | | |- | ''The Hindu'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | Broadsheet | [[بنگلور]], [[چنائے]], [[کویمبٹور]],<br /> [[دلی]], [[حیدرآباد، دکن|Hyderabad]], [[ہوبلی]],<br /> [[کولکاتہ]], [[کوچی|Kochi]], [[مدورائے]],<br /> [[منگلور]], [[تریوینڈرم]], [[ترچراپالی]],<br />[[کالیکٹ]], [[وجئے واڑہ]], [[وشاکھاپٹنم]],<br /> [[میگھالیہ]], [[الہ آباد]] | {{dts|link=off|1878}} | 1,466,304 daily | [http://www.thehindu.com/ thehindu.com] |- | ''Hindustan Times'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | Broadsheet | [[کولکاتہ]], [[لکھنؤ]], [[ممبئی]], [[دلی]]<br />[[پٹنہ]], [[رانچی]], [[اندور]], [[چندی گڑھ]] | {{dts|link=off|1924}} | 1,143,000 daily | [http://www.hindustantimes.com/ hindustantimes.com] |- | ''[[The Indian Express]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | Broadsheet | [[احمد آباد]], [[دلی]], [[کولکاتہ]],<br /> [[ممبئی]], [[لکھنؤ]], [[چندی گڑھ]], [[جموں‏ ڈویژن]],<br /> [[پونے]], [[وادودارا]] | {{dts|link=off|1931}} | | [http://www.indianexpress.com/ indianexpress.com] |- | ''[[The Morung Express]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[Dimapur]] | | | |- | ''[[The Navhind Times]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[گوا]] | | | [http://www.navhindtimes.in/ navhindtimes.in] |- | ''[[The New Indian Express]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[بنگلور]], [[بھونیشور]], [[چنائے]],<br /> [[کویمبٹور]], [[ترچراپالی]], [[حیدرآباد، دکن|Hyderabad]], [[کوچی|Kochi]],<br /> [[منگلور]], [[تریوینڈرم]] | {{dts|link=off|1931}} | 309,252 daily | [http://newindianexpress.com/ newindianexpress.com] |- | ''[[The News Today]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[چنائے]] | | | |- | ''[[The North East Times]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | |- | ''[[The Sentinel (Gauhati)|The Sentinel]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[گوہاٹی]], [[ڈبروگڑھ]], [[شیلانگ]], [[سلچر]], [[ایٹانگر]] | {{dts|link=off|1983}} | | [http://www.sentinelassam.com/ sentinelassam.com] |- | ''[[The Shillong Times]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[شیلانگ]] | | | [http://www.theshillongtimes.com/ theshillongtimes.com] |- | ''[[دی اسٹیٹسمین (بھارت)|دی اسٹیٹسمین]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[بھونیشور]], [[دلی]], [[کولکاتہ]],<br /> [[سلی گوڑی]] | {{dts|link=off|1811}} | 230,000 | [http://www.thestatesman.net/ thestatesman.net] |- | ''[[The Sunday Observer]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | |- | ''[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[کولکاتہ]], [[گوہاٹی]], [[سلی گوڑی]], [[رانچی]], [[جورہٹ]], [[بھونیشور]], [[پٹنہ]] | {{dts|link=off|1982}} | 484,971 daily | [http://www.telegraphindia.com/ telegraphindia.com] |- | ''[[دی ٹائمز آف انڈیا]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[احمد آباد]], [[بنگلور]], [[بھوپال]],<br /> [[بھونیشور]], [[چندی گڑھ]], [[چنائے]], [[کویمبٹور]]<br /> [[دلی]], [[گوا]], [[گوہاٹی]],<br /> [[حیدرآباد، دکن|Hyderabad]], [[اندور]], [[جیپر]],<br /> [[کانپور]], [[کولکاتہ]], [[کوچی|Kochi]], [[لکھنؤ]],<br /> [[منگلور]], [[ممبئی]], [[میسور]],<br /> [[ناگپور]], [[پٹنہ]], [[پونے]],<br /> [[رانچی]], [[سورت (شہر)]], [[شیلانگ]], [[تریوینڈرم]] | {{dts|link=off|1838}} | 31,40,000 daily | [http://timesofindia.indiatimes.com/ timesofindia.indiatimes.com], [http://epaper.timesofindia.com/ epaper.timesofindia.com] |- | ''[[دی ٹریبیون]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | [[لاہور]] (اب[[بھٹنڈہ]], [[چندی گڑھ]], [[جالندھر]])<br /> [[نويں دہلی]] | {{dts|link=off|1881}} | | [http://www.tribuneindia.com/ tribuneindia.com] |- | ''[[Bangalore Mirror]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ | | | | | |- | ''[[بنگلور]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | [[بنگلور]] | | | [http://www.bangaloremirror.com/ bangaloremirror.com] |- | ''[[Financial Mail]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | | | | | | |- | ''[[Accommodation Times]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | ہفتہ وار | [[real estate]] | [[ممبئی]] | | | |- | ''[[Afternoon (newspaper)|Afternoon]]'' | [[انگریزی زبان|انگریزی]] | یومیہ [[Tabloid (newspaper format)|tabloid]] | | [[ممبئی]] | | | |- | ''[[Amar Asom]]'' | [[آسامی زبان|آسامی]] | | | | | | |- | ''[[Asomiya Khobor]]'' | [[آسامی زبان|آسامی]] | | | | | | |- | ''[[Asomiya Pratidin]]'' | [[آسامی زبان|آسامی]] | | | | | | |- | ''[[Dainik Janambhumi]]'' | [[آسامی زبان|آسامی]] | | | | | | |- | ''[[Dainik Agradoot]]'' | [[آسامی زبان|آسامی]] | | | | | | |- | ''[[Gana Adhikar]]'' | [[آسامی زبان|آسامی]] | | | | | | |- | ''[[Janasadharan]]'' | [[آسامی زبان|آسامی]] | | | | | | |- | ''[[Niyamiya Barta]]'' | [[آسامی زبان|آسامی]] | | | | | | |- | ''[[Aajkaal]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Anandabazar Patrika]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | {{dts|link=off|1922}} | 12,80,000 daily | [http://www.anandabazarpatrika.com/ anandabazarpatrika.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061111071209/http://www.anandabazarpatrika.com/ |date=2006-11-11 }} |- | '' [[آرام باغ]], [[مغربی بنگال]]<!-- publication may be styled as "arambagh patrika"; municipality has both "arambag" and arambagh" spelling according to its wiki article --> | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Bartaman]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Dainik Bhaskar]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Dainik Sambad]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Dainik Statesman]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Ebela]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Ei Samay]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Ekdin]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Ganashakti]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Kalantar]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Jago Bangla]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[NEWZ bangla]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Sakalbela]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Sangbad Pratidin]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Uttarbanga Sambad]]'' | [[بنگالی زبان|بنگالی]] | | | | | | |- | ''[[Akila Daily]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Divya Bhaskar]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Gujarat Samachar]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Gujarat Today]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Jai Hind (newspaper)|Jai Hind]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Janmabhumi]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Kutch Mitra]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- |- | ''[[Nobat]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Phulchhab]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Sambhaav]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- |- | ''[[Sandesh (newspaper)|Sandesh]]'' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | '' Western Times '' | [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | | | | | | |- | ''[[Koshur Akhbar]]'' | کشمیری | | | | | | |- | ''[[Soan Meeraas]]'' | [[کشمیری زبان]] | ہفتہ وار | Print and Online | [[سری نگر]], [[جموں‏ و کشمیر]] | 2006 | | [http://soanmeeraas.in/ soanmeeraas.in] |- | ''[[Hosa Digantha]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | ''[[Janathavani]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | ''[[Kannada Prabha]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | ''[[Lankesh Patrike]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | ''[[Nagarik]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | ''[[Prajavani]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | ''[[Samyukta Karnataka]]'' | [[کنڑ]] | [[یومیہ اخبار|یومیہ]] | | | | | |- | ''[[Sanjevani]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | ''[[Udayavani]]'' | [[کنڑ]] | [[یومیہ اخبار|یومیہ]] | [[Online newspaper]], [[اخبار|Daily Newspaper]] | [[Manipal]] | {{dts|link=off|1971}} | [[منگلور]], [[اڈوپی]], [[بنگلور]], [[ممبئی]], [[Hubli-Dharwad]], [[گلبرگہ]] | [http://www.udayavani.com/ udayavani.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129184936/http://www.udayavani.com/ |date=2014-01-29 }} |- | ''[[Varthabharathi]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | ''[[Vijaya Karnataka]]'' | [[کنڑ]] | [[یومیہ اخبار|یومیہ]] | | | | | |- | ''[[Vijaya Vani]]'' | [[کنڑ]] | | | | | | |- | [[Sunaparant]] | Konkani | | | | | | |- | ''[[Chandrika (Malayalam newspaper)|Chandrika]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کالیکٹ]], [[کنور]], [[ملاپورم]], [[کوچی]], [[تریوینڈرم]], [[دوحہ]], [[دبئی]], [[ریاض]], [[جدہ]] | {{dts|link=off|1934}} | | [http://www.chandrikadaily.com/ chandrikadaily.com] |- | ''[[Deepika (newspaper)|Deepika]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کوٹایم]], [[کوچی]], [[کنور]], [[ترشور]], [[تریوینڈرم]], [[کالیکٹ]] | {{dts|link=off|1887}} | | [http://malayalam.deepikaglobal.com/ deepikaglobal.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729161052/http://www.malayalam.deepikaglobal.com/ |date=2020-07-29 }} |- | ''[[Deshabhimani]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کالیکٹ]], [[کوچی]], [[تریوینڈرم]], [[کنور]], [[کوٹایم]], [[ترشور]], [[ملاپورم]], [[بنگلور]], [[بحرین]] | {{dts|link=off|1942}} | 9 lakhs daily | [http://www.deshabhimani.com/ deshabhimani.com] |- | ''[[General (newspaper)|General]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[ترشور]] | {{dts|link=off|1976}} | | [http://www.generaldaily.com/ generaldaily.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140418184002/http://www.generaldaily.com/ |date=2014-04-18 }} |- | ''[[Janayugom]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[تریوینڈرم]], [[کوچی]], [[کالیکٹ]], [[کنور]] | {{dts|link=off|1953}} | | [http://www.janayugomonline.com/ janayugomonline.com] |- | ''[[Janmabhumi]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کوچی]], [[کوٹایم]], [[کنور]], [[ترشور]], [[تریوینڈرم]], [[کالیکٹ]] | {{dts|link=off|1977}} | | [http://www.janmabhumidaily.com/ janmabhumidaily.com] |- | ''[[Kerala Kaumudi]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[تریوینڈرم]], [[کولام]], [[الاپوژا]], [[کوچی]], [[کالیکٹ]], [[کنور]], [[بنگلور]] | {{dts|link=off|1911}} | | [http://news.keralakaumudi.com/ keralakaumudi.com], {{URL|http://kaumudiglobal.com/}} |- | ''[[Kerala Kaumudi|Kerala Kaumudi Flash]]'' | [[ملیالم]] | Evening daily | Tabloid | [[تریوینڈرم]], [[کولام]], [[الاپوژا]], [[کوٹایم]], [[کوچی]], [[ترشور]], [[کالیکٹ]], [[کنور]], [[ملاپورم]] | {{dts|link=off|2006}} | | [http://keralakaumudi.com/news/flash/index.html keralakaumudi.com/flash] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523025455/http://keralakaumudi.com/news/flash/index.html |date=2014-05-23 }} |- | ''[[Madhyamam]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کالیکٹ]], [[کوچی]], [[تریوینڈرم]], [[کنور]], [[ملاپورم]], [[کوٹایم]], [[ترشور]], [[بنگلور]], [[ریاض]], [[دمام]],[[جدہ]],[[ابھا]],[[دبئی]],[[مسقط|Muscat]],[[بحرین]],[[کویت]],[[قطر]] | {{dts|link=off|1987}} | 10.5 lakhs daily | [http://www.madhyamam.com/ madhyamam.com] |- | ''[[Malayala Manorama]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کوٹایم]], [[کالیکٹ]], [[کوچی]], [[تریوینڈرم]], [[پالگھاٹ]], [[کنور]], [[کولام]], [[ترشور]], [[ملاپورم]], [[پتانم تیٹا]], [[الاپوژا]], [[ممبئی]], [[چنائے]], [[بنگلور]], [[دلی]], [[منگلور]], [[بحرین]], [[دبئی]] | {{dts|link=off|1888}} | 1,803,331 daily | [http://www.manoramaonline.com/ manoramaonline.com] |- | ''[[Mangalam Publications|Mangalam]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کوٹایم]], [[کالیکٹ]], [[کوچی]], [[تریوینڈرم]], [[ترشور]], [[ایڈوکی ضلع]], [[کنور]] | {{dts|link=off|1969}} | | [http://beta.mangalam.com/ mangalam.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408033353/http://beta.mangalam.com/ |date=2014-04-08 }}, [http://epaper.mangalam.com/ epaper.mangalam.com] |- | ''[[Mathrubhumi]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کالیکٹ]], [[کوچی]], [[تریوینڈرم]], [[کوٹایم]], [[پالگھاٹ]], [[کنور]], [[کولام]], [[ترشور]], [[ملاپورم]], [[الاپوژا]], [[چنائے]], [[ممبئی]], [[بنگلور]], [[دلی]], [[بحرین]] | {{dts|link=off|1923}} | 13 lakh daily | [http://www.mathrubhumi.com/ mathrubhumi.com] |- | ''[[Metro Vaartha]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | | [[کوچی]] | 2008 | | [http://www.metrovaartha.com/ metrovaartha.com], {{URL|epaper.metrovaartha.com}} |- | '' Pradeepam '' | [[ملیالم]] | Evening daily | | [[کالیکٹ]] | {{dts|link=off|1957}} | | [http://www.pradeepamonline.com/ pradeepamonline.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021114420/http://www.pradeepamonline.com/ |date=2020-10-21 }} |- | ''[[Deepika (newspaper)|Rashtra Deepika]]'' | [[ملیالم]] | Evening daily | Tabloid | [[تریوینڈرم]], [[کولام]], [[کوٹایم]], [[کوچی]], [[ترشور]], [[پالگھاٹ]], [[ملاپورم]], [[کالیکٹ]], [[کنور]] | {{dts|link=off|1992}} | | [http://malayalam.deepikaglobal.com/rd/ deepikaglobal.com/rd/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109082026/http://malayalam.deepikaglobal.com/rd/ |date=2013-11-09 }} |- | ''[[Siraj Daily]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کالیکٹ]], [[تریوینڈرم]], [[کوچی]], [[کنور]], [[دبئی]], [[سلطنت عمان]] | {{dts|link=off|1984}} | | [http://www.sirajlive.com/ sirajlive.com] |- | ''[[Thejas]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کالیکٹ]], [[تریوینڈرم]], [[کوچی]], [[کنور]], [[کوٹایم]], [[ریاض]], [[جدہ]], [[دمام]], [[دوحہ]] | {{dts|link=off|2006}} | | [http://www.thejasnews.com/ thejasnews.com], [http://www.thejasepaper.com/ thejasepaper.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528214711/http://www.thejasepaper.com/ |date=2013-05-28 }} |- | ''[[Varthamanam]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کالیکٹ]], [[کوچی]], [[دوحہ]] | | | {{URL|http://varthamanam.com/}}, [http://www.varthamanamepaper.com/ varthamanamepaper.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511123034/http://www.varthamanamepaper.com/ |date=2021-05-11 }} |- | ''[[Veekshanam]]'' | [[ملیالم]] | یومیہ | Broadsheet | [[کوچی]], [[کالیکٹ]], [[تریوینڈرم]], [[کنور]] | {{dts|link=off|1976}} | | {{URL|http://veekshanam.com/}} |- | ''[[Daily Aikya]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Divya Marathi]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Kesari (newspaper)|Kesari]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Lokmat]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Loksatta (newspaper)|Loksatta]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Mahanagar (newspaper)|Mahanagar]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Maharashtra Times]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[مراٹھا]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Nava Kaal]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Navshakti]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Prahaar (newspaper)|Prahaar]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Pudhari]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Saamana]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Sakal]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Tarun Bharat]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Anand Nagri]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Zunjar Neta]]'' | [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] | | | | | | |- | ''[[Imphal Free Press]]'' | [[Meitei language|Meitei]] | | | | | | |- | ''[[Poknapham]]'' | [[Meitei language|Meitei]] | | | | | | |- | ''[[Vanglaini]]'' | [[Mizo language|Mizo]] | | | | | | |- | ''[[Samaja]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet, Online | Bubaneswar, Cuttack, Sambalpur, Kolkata, Visakhapatnam, Rourkela, Berhampur, Balasore | {{dts|link=off|1919}} | | [http://www.thesamaja.com/ thesamaja.com], [http://samajaepaper.com/epaper/svww_index1.php samajaepaper.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417033149/http://samajaepaper.com/epaper/svww_index1.php |date=2014-04-17 }} |- | ''[[Samaya]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet, Online | Bhubaneswar, Balasore, Angul, Berhampur, Sambalpur | {{dts|link=off|1996|October|2}} | 2,50,422 Copies (Dec – 2009) | [http://odishasamaya.com/news/ odishasamaya.com/news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410041144/http://odishasamaya.com/news/ |date=2014-04-10 }}, [http://odishasamaya.com/home.php odishasamaya.com/home.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423221314/http://odishasamaya.com/home.php |date=2014-04-23 }} |- | ''[[Sambad]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet, Online | Bubaneswar, Cuttack, Angul, Balasore, Sambalpur, Berhampur, Jeypore, Rourkela | | | [http://www.orissasambad.com/ orissasambad.com], [http://sambadepaper.com/epapermain.aspx sambadepaper.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140518171935/http://sambadepaper.com/epapermain.aspx |date=2014-05-18 }} |- | ''[[Dharitri]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet, Online | Bhubaneswar, | {{dts|link=off|1974|November|24}} | | [http://www.dharitri.com/ dharitri.com] |- | ''[[Pragativadi]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet, Online | Bhubaneswar | {{dts|link=off|1985}} | | [http://www.pragativadi.com/ pragativadi.com], [http://epaper.pragativadi.com/ epaper.pragativadi.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208072931/http://epaper.pragativadi.com/ |date=2014-02-08 }} |- | ''[[Suryaprabha]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet | | | | |- | ''[[کالینگا]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet | | | | |- | ''[[Manthara]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet | | | | |- | ''[[شروندی]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet | | | | |- | ''[[Trisakti]]'' | [[اڑیہ زبان|Oriya]] | یومیہ | Broadsheet | Bhubaneswar | | | |- | ''[[Punjabi Tribune]]'' | [[پنجابی زبان|پنجابی]] | یومیہ | عمومی | [[چندی گڑھ]] | {{dts|link=off|1978|August|15}} | Punjab and neighboring States | [http://www.punjabitribuneonline.com/ punjabitribuneonline.com] |- |- | ''[[Ajit]]'' | [[پنجابی زبان|پنجابی]] | یومیہ | عمومی | [[جالندھر]], | | India and some other countries | [http://www.ajitjalandhar.com/ ajitjalandhar.com] |- | ''[[Punjab Infoline]]'' | [[پنجابی زبان|پنجابی]] | ہفتہ وار | Print A4, Epaper & Mobile Apps | [[خطۂ پنجاب]], | 2009 | 2000+ | [http://www.punjabinfoline.com/ PunjabInifoline.com] |- | ''[[Rozana Spokesman]]'' | [[پنجابی زبان|پنجابی]] | یومیہ | عمومی | [[چندی گڑھ]] | | All around Punjab and neighbor states | [http://www.rozanaspokesman.com/ rozanaspokesman.com] |- | ''[[Jagbani]]'' | [[پنجابی زبان|پنجابی]] | یومیہ | عمومی | [[جالندھر]], [[لدھیانہ]] | | India and some other countries | [http://www.jagbani.com/ jagbani.com] and [http://www.jagbani.in/ jagbani.in] |- | ''[[Chardikala]]'' | [[پنجابی زبان|پنجابی]] | یومیہ | عمومی | | | | |- | ''[[Dinamalar]]'' | [[تمل زبان|تمل]] | | | | | | |- | ''[[Dinamani]]'' | [[تمل زبان|تمل]] | | | | | | |- | ''[[Dinakaran]]'' | [[تمل زبان|تمل]] | | | | | | |- | ''[[Malai Malar]]'' | [[تمل زبان|تمل]] | | | | | | |- | ''[[Tamil Murasu]]'' | [[تمل زبان|تمل]] | | | | | | |- | ''[[Andhra Bhoomi]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | | |- | ''[[Andhra Jyothi]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | | |- | ''[[Andhra Prabha]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | | |- | ''[[Eenadu]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | |- | ''[[Sri Janam]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | یومیہ | | [[حیدرآباد، دکن]] | | | [http://www.srijanam.net/ srijanam.net] |- | ''[[نمستے تلنگانہ]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | | |- | ''[[Praja Shakti]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | | [http://www.prajasakti.com/ prajasakti.com] |- | ''[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | | [http://www.sakshi.com/ sakshi.com] |- | ''[[Suryaa]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | | [http://www.suryaa.com/ suryaa.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125201430/http://suryaa.com/ |date=2009-01-25 }} |- | ''[[Vaartha]]'' | [[تیلگو زبان|تیلگو]] | | | | | | [http://www.vaartha.com/ vaartha.com] |- | ''[[اودھنامہ]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[Sarkar Ki Upalabdhiya]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[ہند سماچار]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[منصف (روزنامہ)]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[دی مسلما‏ن]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[صدائے وطن جدید]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[سلطان]] | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[سیاست (اخبار)]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[شولا جنگلات]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[اردو ٹائمز]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[وقار دکن]]'' | [[اردو زبان|اردو]] | | | | | | |- | ''[[Accommodation Times]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Andhra Bhoomi]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Asian Age]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Asomiya Pratidin]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Business Standard]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Dainik Bhaskar]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Dainik Jagran]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[The Deccan Chronicle]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Deepika (newspaper)|Deepika]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Dinakaran]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Dinamalar]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Dinamani]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Divya Bhaskar]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[دی اکنامک ٹائمز]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Eenadu]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Financial Chronicle]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[The Free Press Journal]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Gujarat Today]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Hari Bhoomi]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''The Hindu'' | | | آن لائن | | | | |- | ''Hindustan Times'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[The Indian Express]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Kashmir Times]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Kannada Prabha]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Kerala Kaumudi]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Lokmat]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Madhyamam]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Malayala Manorama]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[The New Indian Express]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[The Pioneer (Indian newspaper)|The Pioneer]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Punjab Kesari]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Sarkar Ki Upalabdhiya]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Sakaal Times]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Sandesh (newspaper)|Sandesh]]'' | | | آن لائن | | | | |- | '' Sanmarg '' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[State Times]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[سیاست (اخبار)]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Tarun Bharat]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[The Hans India]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[دی ٹائمز آف انڈیا]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Udayavani]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[[Soan Meeraas]]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[http://www.dailymail.uk.com/ Daily Mail News]'' | | | آن لائن | | | | |- | ''[http://www.punjabwatch.in/ Daily Mail News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122134734/http://www.punjabwatch.in/ |date=2016-01-22 }}'' | | | آن لائن | | | | |- | MVO News | | | | | | | [http://mvonews.com/ mvonews.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228082954/http://www.mvonews.com/ |date=2020-02-28 }} |- |} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بھارت دے اخبارات]] [[گٹھ:بھارتی اخبارات د‏‏ی فہرستاں]] d1cbf4eoz07jhexmned1fjqouecykao 0 91587 707799 699056 2026-06-15T05:42:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707799 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |thumb = left |caption = امریکا وچ مذہب (2014 survey – Pew Forum)<ref name="pew2014" /> |label1 = [[پروٹسٹنٹ]]<ref group=note>Pew further subdivides Protestant into evangelical (25.4%), mainline (14.7%), and historically black (6.5%).</ref> |value1 = 46.5 |color1 = DodgerBlue |label2 = [[کاتھولک]] |value2 = 20.8 |color2 = Purple |label3 = [[مورمن]] |value3 = 1.6 |color3 = LightBlue |label4 = دوسرے مسیحی فرقے<ref group=note>Pew includes in other Christian, [[یہوواہ دے گواہ]] (0.8%), [[راسخ الاعتقاد کلیسیا]] (0.5%), everyone else (0.4%)</ref> |value4 = 1.7 |color4= DarkBlue |label5 = [[یہودیت]] |value5 = 1.9 |color5 = Orange |label6 = [[اسلام]] |value6 = 0.9 |color6 = DarkGreen |label7 = [[ہندو مت]] |value7 = 0.7 |color7 = Red |label8 = [[بدھ مت]] |value8 = 0.7 |color8 = Yellow |label9 = Other religions<ref group=note>Pew includes in other religions, Sikhs, Baha'is, Jains, Taoists, Unitarians, New Age religions, Native American religions, etc.</ref> |value9 = 1.8 |color9 = Pink |label10 = [[لادینیت]]<ref group=note>Pew includes in unaffiliated [[دہریت]] (3.1%), [[لامعرفت]] (4.0%), and nothing (15.8%)</ref> |value10 = 22.8 |color10 = DarkGray |label11 = بیان نئيں کيتا |value11 = 0.6 |color11 = Black }} [[مسیحیت]] [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] دا سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ == شماریات == {{Pie chart | thumb = left | caption = Religion in the United States according to [[Gallup, Inc.]] (2014)<ref name=gallup2014>{{cite web|title=Religion|url=http://www.gallup.com/poll/1690/religion.aspx|publisher=Gallup|accessdate=6 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135219/https://news.gallup.com/poll/1690/religion.aspx|archivedate=2018-12-25|url-status=live}} Question asked was "What is your religious preference—Protestant, Roman Catholic, Jewish, another religion, or no religion?"</ref> | label1 = پروٹسٹنٹ | value1 = 37 | color1 = DodgerBlue | label2 = کاتھولک | value2 = 23 | color2 = Orchid | label3 = کوئی نئيں | value3 = 16 | color3 = lightgray | label4 = ہور مسیحی | value4 = 10 | color4 = LightBlue | label5 = ہور | value5 = 6 | color5 = Red | label6 = جواب نئيں دتا | value6 = 4 | color6 = black | label7 = مورمن | value7 = 2 | color7 = Gold | label8 = یہودی | value8 = 2 | color8 = Purple }} * [[مسیحیت]]: (59.9%<ref name=ARDA2000 /> تو‏ں 70.6%<ref name="pew2014" />) * [[ریاست ہائے متحدہ وچ لامذہبیت]]، بشمول [[دہریت]] یا [[لامعرفت]] (15.0%<ref name=ARIS2008 /> تو‏ں 37.3%<ref name=ARDA2000 />) * [[یہودیت]] (1.2%<ref name=ARIS2008 /> تو‏ں 2.2%<ref name=ARDA2000 />) * [[اسلام]] (0.6%<ref name=ARDA2000 /><ref name=ARIS2008 /><ref name=ciafact /><ref name=Pew /> تو‏ں 0.9%<ref name="pew2014" />) * [[بدھ مت]] (0.5%<ref name=ARIS2008 /> to 0.9%<ref name=ReligFreedom-UnivVirginia />) * [[ہندو مت]] (0.4% تو‏ں 0.7%<ref name="pew2014" />) * [[Unitarian Universalism]] (0.3%)<ref name=Merskin>[https://books.google.com/books?id=PSz8ZH823yMC&pg=PA88&dq= Media, Minorities, and Meaning: A Critical Introduction] Debra L. Merskin – 2011 – Page 88</ref> * [[ویکا]]/[[پاگانیت]]/[[Druidry]] (0.1%)<ref name=Merskin /> * ہور (~1%) === Pew مرکز تحقیق شماریات === {| class="wikitable sortable" font-size:80%;" |+ style="font-size:100%" | امریکا وچ مذہب تو‏ں وابستگی (2014)<ref name="pew2014" /> |- ! وابستگی ! colspan="2"|% of U.S. population |- | [[مسیحیت]] |align=right| '''{{bartable|70.6||2||background:darkblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[پروٹسٹنٹ]] |align=right| '''{{bartable|46.5||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:30px;"| [[انجیلیت]] |align=right| '''{{bartable|25.4||2||background:lightblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:30px;"| [[Mainline Protestant]] |align=right| '''{{bartable|14.7||2||background:lightblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:30px;"| [[Black church]] |align=right| '''{{bartable|6.5||2||background:lightblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[کاتھولک کلیسیا]] |align=right| '''{{bartable|20.8||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[Mormon]] |align=right| '''{{bartable|1.6||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[یہوواہ دے گواہ]] |align=right| '''{{bartable|0.8||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[راسخ الاعتقاد کلیسیا]] |align=right| '''{{bartable|0.5||2||background:mediumblue}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| Other Christian |align=right| '''{{bartable|0.4||2||background:mediumblue}} |- | [[لادینیت]] |align=right| '''{{bartable|22.8||2||background:purple}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| Nothing in particular |align=right| '''{{bartable|15.8||2||background:#A020F0}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[لامعرفت]] |align=right| '''{{bartable|4.0||2||background:#A020F0}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[دہریت]] |align=right| '''{{bartable|3.1||2||background:#A020F0}} |- | Non-Christian faiths |align=right| '''{{bartable|5.9||2||background:darkgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[یہودی]] |align=right| '''{{bartable|1.9||2||background:lightgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[مسلما‏ن]] |align=right| '''{{bartable|0.9||2||background:lightgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[بدھ مت]] |align=right| '''{{bartable|0.7||2||background:lightgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| [[سناتن دھرم]] |align=right| '''{{bartable|0.7||2||background:lightgreen}} |- | style="text-align:right; text-indent:15px;"| ہور غیر -مسیحی مذاہب |align=right| '''{{bartable|1.8||2||background:lightgreen}} |- | معلوم نہیں/یا جواب نئيں دتا |align=right| '''{{bartable|0.6||2||background:#A020F0}} |- | '''کل''' || '''{{bartable|100||2||background:grey}}''' |} === پرولاڈس ڈیٹا === {| class="wikitable" style="text-align:right;" !colspan=7 | ریاستہائے متحدہ وچ مذہب (1962–2012)<ref>[http://www.prolades.com/ The Latin American Socio-Religious Studies Program / Programa Latinoamericano de Estudios Sociorreligiosos (PROLADES)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112003048/http://www.prolades.com/ |date=2018-01-12 }} PROLADES Religion in America by country</ref> |- ! تریخ ! مسیحیت ! پرٹسٹنٹ ! کاتھولک ! ہور مسیحی گروہ ! غیر مسیحی گروہ ! غیر مذہبی/جواب نئيں دتا |- | 1962 | 93.0% | 70.0% | 23.0% | 0.0% | 5.0% | 2.0% |- | 1970 | 91.0% | 65.0% | 26.0% | 0.0% | 4.0% | 7.0% |- | 1980 | 89.3% | 61.0% | 28.0% | 0.3% | 2.0% | 3.0% |- | 1990 | 86.2% | 59.4% | 26.5% | 0.3% | 3.2% | 7.5% |- | 1995 | 85.0% | 56.0% | 27.0% | 1.0% | 7.0% | 8.0% |- | 2000 | 76.5% | 53.9% | 21.4% | 1.2% | 2.6% | 13.2% |- | 2001 | 78.7% | 52.2% | 24.5% | 2.9% | 3.7% | 14.2% |- | 2007 | 78.5% | 51.3% | 23.9% | 3.3% | 5.4% | 16.1% |- | 2008 | 78.0% | 52.9% | 25.1% | 3.1% | 3.9% | 17.2% |- | 2010 | 78.5% | 52.7% | 23.2% | 2.6% | 2.2% | 17.4% |- | 2011 | 75.6% | 48.3% | 25.2% | 2.8% | 4.4% | 21.0% |- | 2012 | 77.3% | 51.9% | 23.3% | 2.1% | 4.9% | 18.2% |- |} === حاضری === [[تصویر:Church or synagogue attendance by state GFDL.svg|thumb|350px|Church or synagogue attendance by state (2009)]] 2013ء دے اک جائزے دے مطابق 31% امریکی [[place of worship|مذہبی عبادات]] دے ہر ہفتے حاضر ہُندے نيں۔ ایہ جائزہ [[پبلک ریلیجن ریسرچ انسٹیٹیوٹ]] دا اے جس وچ 2.5 فیصد [[غلطی د‏‏ی گنجائش]] منی گئی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| last1=Kaleem| first1=Jaweed| title=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/17/religious-attendance-exaggeration-survey_n_5344535.html| url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/17/religious-attendance-exaggeration-survey_n_5344535.html| accessdate=May 31, 2014| work=The Huffington Post| date=May 17, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135221/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/17/religious-attendance-exaggeration-survey_n_5344535.html?ec_carp=442173153933692259| archivedate=2018-12-25| url-status=live}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+امرید‏‏یاں ریاستاں وچ ہفتہ وار چرچ حاضری<ref>{{cite web |url=http://www.gallup.com/poll/181601/frequent-church-attendance-highest-utah-lowest-vermont.aspx |title=Frequent Church Attendance Highest in Utah, Lowest in Vermont |publisher=Gallup.com |date=February 17, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135226/https://news.gallup.com/poll/181601/frequent-church-attendance-highest-utah-lowest-vermont.aspx |archivedate=2018-12-25 |access-date=2016-03-02 |url-status=live}}</ref> |- ! درجہ !! ریاست !! فیصد |- | 1 || {{پرچم|Utah}} || 51% |- | 2 || {{پرچم|Mississippi}} || 47% |- | 3 || {{پرچم|Alabama}} || 46% |- | 4 || {{پرچم|Louisiana}} || 46% |- | 5 || {{پرچم|Arkansas}} || 45% |- | 6 || {{پرچم|South Carolina}} || 42% |- | 7 || {{پرچم|Tennessee}} || 42% |- | 8 || {{پرچم|Kentucky}} || 41% |- | 9 || {{پرچم|North Carolina}} || 40% |- | 10 || {{پرچم|Georgia (U.S. state)|name=Georgia}} || 39% |- | 11 || {{پرچم|Texas}} || 39% |- | 12 || {{پرچم|Oklahoma}} || 39% |- | 13 || {{پرچم|New Mexico}} || 36% |- | 14 || {{پرچم|Nebraska}} || 35% |- | 15 || {{پرچم|Indiana}} || 35% |- | 16 || {{پرچم|Virginia}} || 35% |- | 17 || {{پرچم|Delaware}} || 35% |- | 18 || {{پرچم|Missouri}} || 35% |- | 19 || {{پرچم|Idaho}} || 34% |- | 20 || {{پرچم|West Virginia}} || 34% |- | 21 || {{پرچم|Arizona}} || 33% |- | 22 || {{پرچم|Kansas}} || 33% |- | 23 || {{پرچم|Michigan}} || 32% |- | 24 || {{پرچم|Ohio}} || 32% |- | 25 || {{پرچم|Illinois}} || 32% |- | 26 || {{پرچم|North Dakota}} || 32% |- | 27 || {{پرچم|Pennsylvania}} || 32% |- | 28 || {{پرچم|Iowa}} || 32% |- | 29 || {{پرچم|Florida}} || 32% |- | 30 || {{پرچم|Maryland}} || 31% |- | 31 || {{پرچم|South Dakota}} || 31% |- | 32 || {{پرچم|Minnesota}} || 31% |- | 33 || {{پرچم|New Jersey}} || 30% |- | 34 || {{پرچم|Wisconsin}} || 29% |- | 35 || {{پرچم|Rhode Island}} || 28% |- | 36 || {{پرچم|Wyoming}} || 28% |- | 37 || {{پرچم|California}} || 28% |- | 38 || {{پرچم|New York}} || 27% |- | 39 || {{پرچم|Nevada}} || 27% |- | 40 || {{پرچم|Montana}} || 27% |- | 41 || {{پرچم|Alaska}} || 26% |- | 42 || {{پرچم|Connecticut}} || 25% |- | 43 || {{پرچم|Colorado}} || 25% |- | 44 || {{پرچم|Hawaii}} || 25% |- | 45 || {{پرچم|Oregon}} || 24% |- | 46 || {{پرچم|Washington}} || 24% |- | 47 || {{پرچم|District of Columbia}} || 23% |- | 48 || {{پرچم|Massachusetts}} || 22% |- | 49 || {{پرچم|Maine}} || 20% |- | 50 || {{پرچم|New Hampshire}} || 20% |- | 51 || {{پرچم|Vermont}} || 17% |} == مذہب تے سیاست == {{Main|ریاستہائے متحدہ امریکا وچ مذہب تے سیاست}} [[تصویر:Civil marriage is a civil right.JPG|thumb|سجے|The U.S. guarantees [[freedom of religion]], and some churches in the U.S. take strong stances on political subjects.]] اگست 2010ء وچ 67% امریکیو‏ں د‏‏ی ایہ رائے سی کہ؛ مذہب اپنا اثر کھو رہیا اے، جدو‏ں کہ 2006ء وچ 59% امریکی ایہ رائے رکھدے سن ۔ اکثریت سفید ایوینجلیکل پروٹسٹنٹ (79%)، گورے مینلائن پروٹسٹنٹ (67%)، کالے پروٹسٹنٹ (56%)، کاتھولک (71%) تے مذہبی غیر وابستہ افراد(62%) انہاں تمام دا اس گل اُتے اتفاق اے کہ مذہب امریکی زندگی وچ اپنا اثر کھو رہیا اے ; 53% عوام دا مننا سی کہ ایہ اک بری چیز سی، جدو‏ں کہ صرف 10% دے نزدیک ایہ اچھی چیز سی۔<ref>{{cite web|url=http://pewresearch.org/databank/dailynumber/?NumberID=1079|publisher=Pew Forum on Religion & Public Life|title=Religion Losing Influence in America|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225135223/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2010/09/13/religion-losing-influence-in-america/|archivedate=2018-12-25|access-date=2016-03-02|url-status=live}}</ref> == رکنیت بلحاظ کلیسیاواں == === مسیحیت === {| class="wikitable sortable" |- ! مذہبی نظام ! سال جائزہ ! data-sort-type="number" | عبادت گاواں جنہاں نے معلومات داں ! رکنیت (ہزاراں وچ ) ! وزراء د‏‏ی تعداد |- |[[African Methodist Episcopal Church]] || 1999 || <span style="display:none">0</span>-<span style="display:none">sm=n</span>|| 2,500 || 7,741 |- |[[African Methodist Episcopal Zion Church]] || 2002 || 3,226 || 1,431 || 3,252 |- |[[American Baptist Association]] || 1998 || 1,760 || 275 || 1,740 |- |[[American Baptist Churches USA]] || 1998 || 3,800 || 1,507 || 4,145 |- |[[Antiochian Orthodox Christian Archdiocese of North America]] || 1998 || 220 || 65 || 263 |- |[[آرمینیا چرچ]] || 1998 || 28 || 200 || 25 |- |[[Assemblies of God USA]] || 2009 || 12,371 || 2,914 || 34,504 |- |[[Baptist Bible Fellowship International]] || 1997 || 4,500 || 1,200 || – |- |[[Baptist General Conference]] || 1998 || 876 || 141 || – |- |[[Baptist Missionary Association of America]] || 1999 || 1,334 || 235 || 1,525 |- |[[Christian and Missionary Alliance]], The || 1998 || 1,964 || 346 || 1,629 |- |[[Plymouth Brethren]] Christian Church || 1997 || 1,150 || 100 || – |- |[[Christian Church (Disciples of Christ)]] || 1997 || 3,818 || 879 || 3,419 |- |[[Christian churches and churches of Christ]] || 1998 || 5,579 || 1,072 || 5,525 |- |Christian Congregation, Inc., The || 1998 || 1,438 || 117 || 1,436 |- |[[Christian Methodist Episcopal Church]] || 1983 || 2,340 || 719 || – |- |[[Christian Reformed Church in North America]] || 1998 || 733 || 199 || 655 |- |[[Church of God in Christ]] || 1991 || 15,300 || 5,500 || 28,988 |- |[[Church of God of Prophecy]] || 1997 || 1,908 || 77 || 2,000 |- |[[Church of God (Anderson)|Church of God (Anderson, Indiana)]] || 1998 || 2,353 || 234 || 3034 |- |[[Church of God (Cleveland, Tennessee)]] || 1995 || 6,060 || 753 || 3,121 |- |[[کلیسیائے یسوع مسیح برائے مقدسین آخری ایام]] (Mormons) || 2006 ||13,010 || 5,779 || 39,030 |- |[[Church of the Brethren]] || 1997 || 1,095 || 141 || 827 |- |[[Church of the Nazarene]] || 1998 || 5,101 || 627 || 4,598 |- |[[Churches of Christ]] || 1999 || 15,000 || 1,500 || 14,500 |- |[[Conservative Baptist Association of America]] || 1998 || 1,200 || 200 || – |- |[[Community of Christ]] || 1998 || 1,236 || 140 || 19,319 |- |[[اسکندریہ د‏‏ی قدامت پسند قبطی مسیحیت]] || 2003 || 200 || 1,000 || 200 |- |[[Cumberland Presbyterian Church]] || 1998 || 774 || 87 || 634 |- |[[Episcopal Church in the United States of America|Episcopal Church]] || 1996 || 7,390 || 2,365 || 8,131 |- |[[Evangelical Covenant Church]], The || 1998 || 628 || 97 || 607 |- |[[Evangelical Free Church of America]], The || 1995 || 1,224 || 243 || 1,936 |- |[[Evangelical Lutheran Church in America]] || 1998 || 10,862 || 5,178 || 9,646 |- |[[Evangelical Presbyterian Church (United States)|Evangelical Presbyterian Church]] || 1998 || 187 || 61 || 262 |- |[[Free Methodist Church]] of North America || 1998 || 990 || 73 || – |- |Full Gospel Fellowship || 1999 || 896 || 275 || 2,070 |- |[[General Association of General Baptists]] || 1997 || 790 || 72 || 1,085 |- |[[General Association of Regular Baptist Churches]] || 1998 || 1,415 || 102 || – |- |[[U.S. Conference of Mennonite Brethren Churches]] || 1996 || 368 || 82 || 590 |- |[[Grace Gospel Fellowship]] || 1992 || 128 || 60 || 160 |- |[[Greek Orthodox Archdiocese of America]] || 1998 || 523 || 1,955 || 596 |- |[[Independent Fundamental Churches of America]] || 1999 || 659 || 62 || – |- |[[International Church of the Foursquare Gospel]] || 1998 || 1,851 || 238 || 4,900 |- |[[International Council of Community Churches]] || 1998 || 150 || 250 || 182 |- |[[International Pentecostal Holiness Church]] || 1998 || 1,716 || 177 || 1,507 |- |[[یہوواہ دے گواہ]] || 2011 || 13,309 || 1,200 || – |- |[[Lutheran Church–Missouri Synod]], The || 1998 || 6,218 || 2,594 || 5,227 |- |[[Mennonite Church USA]] || 2005 || 943 || 114 || – |- |[[National Association of Congregational Christian Churches]] || 1998 || 416 || 67 || 534 |- |[[National Association of Free Will Baptists]] || 1998 || 2,297 || 210 || 2,800 |- |[[National Baptist Convention of America, Inc.]] || 1987 || 2,500 || 3,500 || 8,000 |- |[[National Baptist Convention, USA, Inc.]] || 1992 || 33,000 || 8,200 || 32,832 |- |[[National Missionary Baptist Convention of America]] || 1992 || – || 2,500 || – |- |[[ایمش]] Church || 1993 || 898 || 81 || 3,592 |- |[[Orthodox Church in America]] || 1998 || 625 || 28 || 700 |- |[[Pentecostal Assemblies of the World]], Inc. || 1998 || 1,750 || 1,500 || 4,500 |- |[[Pentecostal Church of God]] || 1998 || 1,237 || 104 || – |- |[[Presbyterian Church in America]] || 1997 || 1,340 || 280 || 1,642 |- |[[Presbyterian Church (U.S.A.)]] || 1998 || 11,260 || 3,575 || 9,390 |- |[[Progressive National Baptist Convention]], Inc. || 1995 || 2,000 || 2,500 || – |- |[[Reformed Church in America]] || 1998 || 902 || 296 || 915 |- |[[Conservative Friends]] (Quakers) || 1994 || 1,200 || 104 || – |- |[[Catholic Church in the United States|Catholic Church]] || 2002 || 19,484 || 66,404 || – |- |[[Orthodox Church in America Romanian Episcopate|Romanian Orthodox Episcopate]] || 1996 || 37 || 65 || 37 |- |[[سپاہ نجات|Salvation Army]], The || 1998 || 1,388 || 471 || 2,920 |- |[[سربیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1986 || 68 || 67 || 60 |- |[[Seventh-day Adventist Church]] || 1998 || 4,405 || 840 || 2,454 |- |[[Southern Baptist Convention]] || 1998 || 40,870 || 16,500 || 71,520 |- |[[United Church of Christ]] || 1998 || 6,017 || 1,421 || 4,317 |- |[[United Methodist Church]], The || 1998 || 36,170 || 8,400 || – |- |[[Wesleyan Church]], The || 1998 || 1,590 || 120 || 1,806 |- |[[Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] || 1997 || 1,240 || 411 || 1,222 |} === ارڈا جائزہ === [[تصویر:Religions by State-ar.png|thumb|350px|اوسط خلاف مذہب افراد، 2001ء]] [[تصویر:Religious Belief in USA-states.png|thumb|350px|Percentage of state populations that identify with a religion rather than "no religion", 2001]] [[تصویر:Map of US, Religions.svg|thumb|350px|Plurality of religious preference by state, 2001. Data are unavailable for [[الاسک‏ا]] and [[ہوائی]]۔]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ align=top | مذہبی گروہ |- ! align=right | مذہب گروہ !! نمبر<br />سال وچ <br />2010 !! % وچ <br />سال<br />2010 |- | align=right | کل امریکی پوپ سال 2010 || 308,745,538 || 100.0% |- | align=right | ایوینجلیکل پروٹسٹنٹ || 50,013,107 || 16.2% |- | align=right | مینلائن پروٹسٹنٹ || 22,568,258 || 7.3% |- | align=right | کالے پروٹسٹنٹ || 4,877,067 || 1.6% |- | align=right | ''کل پروٹسٹنٹ'' || 77,458,432 || 25.1% |- | align=right | کاتھولک || 58,934,906 || 19.1% |- | align=right | آرتھوڈوکس || 1,056,535 || 0.3% |- | align=right | پیروکار (غیر موافق) || 150,596,792 || 48.8% |- | align=right | غیر دعوا کردہ || 158,148,746 || 51.2% |- | align=right | ہور – بشمول مورمن تے کرئسٹ سائنٹسٹ || 13,146,919 || 4.3% |- | align=right | دا چرچ آف جیسس کرئسٹ آف دتی لیٹر ڈے سینٹ (مورمن، ایل ڈی ایس) || 6,144,582 || 2.0% |- | align=right | ہور – مورمن چھڈ ک‏‏ے || 7,002,337 || 2.3% |- | align=right | Jewish estimate || 6,141,325 || 2.0% <!-- Note: the estimates for Jewish, Buddhist, and Hindu are from 2000. The 2010 version did not offer estimates except for Muslims. --> |- | align=right | اندازہ بدھ || 2,000,000 || 0.7% |- | align=right | اندازہ مسلما‏ن || 2,600,082 || 0.8% |- | align=right | اندازہ ہندو || 400,000 || 0.4% |- | colspan="3" style="text-align:center;"| ماخذ: [[Association of Religion Data Archives|ARDA]]<ref name=ARDA2000>{{cite web |url= http://www.thearda.com/mapsReports/reports/US_2000.asp |title= The Association of Religion Data Archives (ARDA), Year 2000 Report |publisher= [[Association of Religion Data Archives|ARDA]] |year= 2000 |accessdate= 2011-06-04 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225135216/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/US_2000.asp%20 |archivedate= 2018-12-25 |url-status= live}} Churches were asked for their membership numbers. ARDA estimates that most of the churches not reporting were black Protestant congregations.</ref><ref>{{cite web | url = http://www.thearda.com/rcms2010/r/u/rcms2010_99_us_name_2010.asp | title = The Association of Religion Data Archives (ARDA), Year 2010 Report | publisher = [[Association of Religion Data Archives|ARDA]] | year = 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225135225/http://www.thearda.com/rcms2010/r/u/rcms2010_99_us_name_2010.asp%20 | archivedate = 2018-12-25 | access-date = 2016-03-02 | url-status = live}}</ref> |} == ARIS د‏‏ی ذا‏تی مذہبی شناخت دے حوالے تو‏ں تحقیقات == {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ align=bottom | '''Source: ARIS 2008'''<ref name=ARIS2008>{{cite web |url= http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf |format= PDF |title= American Religious Identification Survey (ARIS) 2008 |author=Barry A. Kosmin and Ariela Keysar |year= 2009 |publisher= Trinity College |location= Hartford, Connecticut, US |accessdate= 2009-04-01}}</ref> ! Group<br />|| 1990<br />adults<br />x 1,000<br />|| 2001<br />adults<br />x 1,000<br />|| 2008<br />adults<br />x 1,000<br />||<br />Numerical<br />Change<br />1990–<br />2008<br />as %<br />of 1990<br />|| 1990<br />% of<br />adults<br />|| 2001<br />% of<br />adults<br />|| 2008<br />% of<br />adults<br />|| change<br />in % of<br />total<br />adults<br />1990–<br />2008<br /> |- | align=right | Adult population, total || 175,440 || 207,983 || 228,182 || 30.1% || || || || |- | align=right | Adult population, responded || 171,409 || 196,683 || 216,367 || 26.2% || 97.7% || 94.6% || 94.8% || −2.9% |- ! style="text-align:left" | '''کل مسیحی''' || 151,225 || 159,514 || 173,402 || 14.7% || 86.2% || 76.7% || 76.0% || −10.2% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''کاتھولک''' || 46,004 || 50,873 || 57,199 || 24.3% || 26.2% || 24.5% || 25.1% || −1.2% |- | style="text-align:left; text-indent:5px;"| '''غیر کاتھولک مسیحی''' || 105,221 || 108,641 || 116,203 || 10.4% || 60.0% || 52.2% || 50.9% || −9.0% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Baptist''' || 33,964 || 33,820 || 36,148 || 6.4% || 19.4% || 16.3% || 15.8% || −3.5% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Mainline Christian''' || 32,784 || 35,788 || 29,375 || −10.4% || 18.7% || 17.2% || 12.9% || −5.8% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Methodist'' || 14,174 || 14,039 || 11,366 || −19.8% || 8.1% || 6.8% || 5.0% || −3.1% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Lutheran'' || 9,110 || 9,580 || 8,674 || −4.8% || 5.2% || 4.6% || 3.8% || −1.4% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Presbyterian'' || 4,985 || 5,596 || 4,723 || −5.3% || 2.8% || 2.7% || 2.1% || −0.8% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Episcopal/Anglican'' || 3,043 || 3,451 || 2,405 || −21.0% || 1.7% || 1.7% || 1.1% || −0.7% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''United Church of Christ'' || 438 || 1,378 || 736 || 68.0% || 0.2% || 0.7% || 0.3% || 0.1% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Christian Generic''' || 25,980 || 22,546 || 32,441 || 24.9% || 14.8% || 10.8% || 14.2% || −0.6% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Christian Unspecified'' || 8,073 || 14,190 || 16,384 || 102.9% || 4.6% || 6.8% || 7.2% || 2.6% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Non-denominational Christian'' || 194 || 2,489 || 8,032 || 4040.2% || 0.1% || 1.2% || 3.5% || 3.4% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Protestant – Unspecified'' || 17,214 || 4,647 || 5,187 || −69.9% || 9.8% || 2.2% || 2.3% || −7.5% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Evangelical/Born Again'' || 546 || 1,088 || 2,154 || 294.5% || 0.3% || 0.5% || 0.9% || 0.6% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Pentecostal/Charismatic''' || 5,647 || 7,831 || 7,948 || 40.7% || 3.2% || 3.8% || 3.5% || 0.3% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Pentecostal – Unspecified'' || 3,116 || 4,407 || 5,416 || 73.8% || 1.8% || 2.1% || 2.4% || 0.6% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Assemblies of God'' || 617 || 1,105 || 810 || 31.3% || 0.4% || 0.5% || 0.4% || 0.0% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Church of God'' || 590 || 943 || 663 || 12.4% || 0.3% || 0.5% || 0.3% || 0.0% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Other Protestant Denominations''' || 4,630 || 5,949 || 7,131 || 54.0% || 2.6% || 2.9% || 3.1% || 0.5% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Churches of Christ'' || 1,769 || 2,593 || 1,921 || 8.6% || 1.0% || 1.2% || 0.8% || −0.2% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Jehovah's Witness'' || 1,381 || 1,331 || 1,914 || 38.6% || 0.8% || 0.6% || 0.8% || 0.1% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Seventh-Day Adventist'' || 668 || 724 || 938 || 40.4% || 0.4% || 0.3% || 0.4% || 0.0% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Mormon/Latter Day Saints''' || 2,487 || 2,697 || 3,158 || 27.0% || 1.4% || 1.3% || 1.4% || 0.0% |- ! style="text-align:left" | '''Total non-Christian religions''' || 5,853 || 7,740 || 8,796 || 50.3% || 3.3% || 3.7% || 3.9% || 0.5% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Jewish''' || 3,137 || 2,837 || 2,680 || −14.6% || 1.8% || 1.4% || 1.2% || −0.6% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Eastern Religions''' || 687 || 2,020 || 1,961 || 185.4% || 0.4% || 1.0% || 0.9% || 0.5% |- | style="text-align:left; text-indent:40px;"| ''Buddhist'' || 404 || 1,082 || 1,189 || 194.3% || 0.2% || 0.5% || 0.5% || 0.3% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''Muslim''' || 527 || 1,104 || 1,349 || 156.0% || 0.3% || 0.5% || 0.6% || 0.3% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| '''New Religious Movements & Others''' || 1,296 || 1,770 || 2,804 || 116.4% || 0.7% || 0.9% || 1.2% || 0.5% |- ! style="text-align:left" | '''None/No religion, total''' || 14,331 || 29,481 || 34,169 || 138.4% || 8.2% || 14.2% || 15.0% || 6.8% |- | style="text-align:left; text-indent:20px;"| ''Agnostic+Atheist'' || 1,186 || 1,893 || 3,606 || 204.0% || 0.7% || 0.9% || 1.6% || 0.9% |- ! style="text-align:left" | '''Did Not Know/Refused to reply''' || 4,031 || 11,300 || 11,815 || 193.1% || 2.3% || 5.4% || 5.2% || 2.9% |} '''Highlights:'''<ref name=ARIS2008 /> == نسلی گروہان == The table below shows the religious affiliations among the [[نسلیت]]ities in the United States, according to the Pew Forum 2014 survey.<ref name="pew2014" /> People of [[افریقی-امریکی]] ethnicity were most likely to be part of a formal religion, with 85% percent being Christians. Protestant denominations make up the majority of the Christians in the ethnicities. {| class="wikitable sortable" |- ! مذہب ! غیر ہسپانوی<br />گورے ! کالے ! ہسپانوی ! دیگر/مخلوط |- |'''مسیحی''' || '''70%''' || '''79%''' || '''77%''' || '''49%''' |- |پروٹسٹنٹ || 48% || 71% || 26% || 33% |- |کاتھولک || 19% || 5% || 48% || 13% |- |مورمن || 2% || <0.5% || 1% || 1% |- |Jehovah's Witness || <0.5% || 2% || 1% || 1% |- |آرتھوڈوکس || 1% || <0.5% || <0.5% || 1% |- |ہور || <0.5% || 1% || <0.5% || 1% |- |'''غیر -مسیحی مذاہب''' || 5% || 3% || 2% || 21% |- |یہودی || 3% || <0.5% || 1% || 1% |- |مسلما‏ن || <0.5% || 2% || <0.5% || 3% |- |بدھ || <0.5% || <0.5% || 1% || 4% |- |ہندو || <0.5% || <0.5% || <0.5% || 8% |- |ہور عالمی مذاہب || <0.5% || <0.5% || <0.5% || 2% |- |ہور عقائد || 2% || 1% || 1% || 2% |- |'''غیر الحاق شدہ''' (ملحد تے لادین وی شامل)|| 24% || 18% || 20% || 29% |} == ہور ویکھو == * [[امریکا وچ اسلام]] * [[امریکا وچ مذہب آزادی]] == حواشی == {{حوالے|group=note}} == حوالے == {{حوالے|2}} === کتابیات === * {{cite book |last= Buck |first= Christopher |title= Religious myths and visions of America: how minority faiths redefined America's world role |publisher= Praeger Publishers |location= Westport, Connecticut |year= 2009 |isbn= 978-0-313-35959-0 |url= https://books.google.com/?id=E8Cd5sfApM4C}}. * [[رچرڈ ڈاکنز]], "Secularism, the Founding Fathers and the religion of America", in ''[[خدائی مغالعہ (کتاب)]]'', Black Swan, 2007 (ISBN 978-0-552-77429-1). * [[Miguel A. De La Torre|De La Torre, Miguel A.]], ''Encyclopedia on Hispanic American Religious Culture'' 2 vol, ABC-CLIO Publishers, 2009. * {{Cite journal |last= Gaustad |first= Edwin |authorlink= Edwin Gaustad |title= Historical atlas of religion in America |publisher= [[Harper & Row]] |year= 1962 |ref= harv |postscript=}}. * Gordon, Melton, J. ''Encyclopedia of American Religions'' (7th ed. Thomson, 2003) 1408pp * Hill, Samuel S., Charles H. Lippy, and Charles Reagan Wilson, eds. ''Encyclopedia of Religion in the South'' (2005) * Lippy, Charles H., ed. ''Encyclopedia of the American Religious Experience'' (3 vol Scribners, 1988) * National Council of the Churches of Christ. ''Yearbook of American Churches: 2010'' (2010) * Putnam, Robert D., and David E Campbell ''American Grace: How Religion Divides and Unites Us'' (2010) [http://www.amazon.com/American-Grace-Religion-Divides-Unites/dp/1416566716/ excerpt and text search] * Queen, Edward L. et al. eds, ''Encyclopedia of American Religious History'' (3rd ed. 3 vol, Facts on File, 2009) === وقائع نگاری === * Goff, Philip, ed. ''The Blackwell Companion to Religion in America'' (2010) [https://www.questia.com/library/120083959/the-blackwell-companion-to-religion-in-america online]; 43 essays by scholars == باہرلے جوڑ == {{Religion by Country}} * [http://www.thearda.com/ Association of Religion Data Archives] * [http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ 2008 ARIS Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221145824/http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ |date=2020-02-21 }} * [http://www.cnn.com/2008/LIVING/wayoflife/02/25/religion.survey.ap/index.html?iref=mpstoryview CNN Article on 2008 Pew Results], 2/25/2008 * [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/11/AR2006091100459.html Religious Affiliation Underestimated in U.S., Study Shows] * [http://www.valpo.edu/geomet/geo/courses/geo200/religion.html Map Gallery of Religion in the United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609091659/http://www.valpo.edu/geomet/geo/courses/geo200/religion.html |date=2007-06-09 }} * [http://www.adherents.com/rel_USA.html#religions ''Largest Religious Groups in the United States of America''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820080454/http://www.adherents.com/rel_USA.html#religions |date=2018-08-20 }} * U.S. Census [http://www.census.gov/prod/www/religion.htm links] and [http://www.census.gov/compendia/statab/cats/population/religion.html Statistical Abstract – ARIS Data – PDF & XLS (Excel)] * [http://lermanet.com/cisar/usa/040101.htm US – Population statistics by religion] * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=7422542 Is America Too *** Religious?]—from [[این پی ار]]. * [http://ibcsr.org/index.php?option=com_content&view=article&id=120:none-of-the-above-the-non-religious-in-america&catid=25:research-news&Itemid=59 None of the above: the growth of the "non-religious"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726164500/http://ibcsr.org/index.php?option=com_content&view=article&id=120:none-of-the-above-the-non-religious-in-america&catid=25:research-news&Itemid=59 |date=2011-07-26 }} – from IBCSR. * [http://ibcsr.org/index.php?option=com_content&view=article&id=123:religious-not-spiritual&catid=25:research-news&Itemid=59 Religious, not spiritual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117073135/http://ibcsr.org/index.php?option=com_content&view=article&id=123:religious-not-spiritual&catid=25:research-news&Itemid=59 |date=2013-01-17 }} article on religiosity vs. spirituality in America. * Charles Reagan Wilson, [http://southernspaces.org/2004/overview-religion-and-us-south "Overview: Religion and the U.S. South"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302203603/http://southernspaces.org/2004/overview-religion-and-us-south |date=2016-03-02 }}, ''Southern Spaces'', March 16, 2004. * [http://www.usatoday.com/news/religion/2009-03-09-ARIS-faith-survey_N.htm USA Today Interactive Tables – Shifting Religious Identitites] and [http://www.usatoday.com/news/graphics/pew-religion-08/flash.htm Topography of faith] * [http://www.religioustolerance.org/rel_rate.htm How many people go regularly to weekly religious services?] – From Religious Tolerance website. * [http://connectakron.uakron.edu/bliss/research/archives/2004/Religious_Landscape_2004.pdf The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117073136/http://connectakron.uakron.edu/bliss/research/archives/2004/Religious_Landscape_2004.pdf |date=2013-01-17 }} * [http://www.materialreligion.org/ Material History of American Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126034324/http://www.materialreligion.org/ |date=2021-01-26 }} {{Life in the United States}} {{United States topics}} {{موضوعات شمالی امریکا|وچ مذہب}} {{Portal bar|مذہب|امریکا}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ مذہب]] [[گٹھ:مذہبی آبادیات]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] 8qi42ltyhfvxx5qg6f5aeeci7d3v68k 0 96363 707806 700941 2026-06-15T08:47:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707806 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب |name = Shamshad Akhtar |image = Shamshad Akhtar - World Economic Forum on the Middle East 2010.jpg |office = [[نگران حکومت|نگران]]، [[وزارت خزانہ پاکستان|وفاقی وزیر خزانہ آمدنی]]، [[وزارت شماریات (پاکستان)|اعداد و شمار]]، [[وزارت منصوبہ بندی و ترقی (پاکستان)|منصوبہ بندی]]، [[وزارت صنعت و پیداوا‏‏ر (پاکستان)|صنعت، پیداوا‏‏ر]]، [[وزارت تجارت (پاکستان)|کامرس اینڈ ٹیکسٹائل]]، [[وزارت نجکاری (پاکستان)|نجکاری]] |term_start = 5 جون 2018ء |term_end = 18 اگست 2018ء |president = [[ممنون حسین]] |primeminister = [[ناصر الملک]] |predecessor =[[مفتاح اسماعیل]] |successor=[[اسد عمر]] |office1 = ایگزیکٹو سیکرٹری [[اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کمیشن برائے ایشیا تے بحرالکاہل]] |term_start1 = 10 دسمبر 2013ء |term_end1 = 2018ء |deputy1 = |predecessor1 = [[نیلین ہیلزر]] |successor1 = [[آرمیدہ السجہبانہ]]<ref>{{cite web |title=سیکرٹری جنرل مقرر آرمیدہ السجہبانہ دے طور اُتے ایگزیکٹو سیکرٹری، اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کمیشن برائے ایشیا تے پیسیفک میٹنگز د‏‏ی کوریج تے پریس ریلیز |url=https://www.un.org/press/en/2018/sga1834.doc.htm |website=www.un.org |publisher=United Nations |accessdate=25 April 2019}}</ref> |office2 = [[اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی امور دا محکمہ|اقتصادی تے سماجی امور دے شعبہ وچ اقتصادی ترقی دے لئی اسسٹنٹ سیکرٹری جنرل]] |primeminister2 = |term_start2 = |term_end2 = 2013ء |predecessor2 = |successor2 = |order3 = [[گورنر بینک دولت پاکستان#لسٹ|14 ويں]] [[گورنر بینک دولت پاکستان|گورنر]] |office3 = بینک دولت پاکستان |primeminister3 = [[یوسف رضا گیلانی]] |term_start3 = 2 دسمبر 2006ء |term_end3 = 1 جنوری 2009ء |predecessor3 = [[عشرت حسین]] |successor3 = [[سید سلیم رضا]] |office4 = [[مشرق وسطی تے شمالی افریقہ]] دے لئی [[عالمی بینک]] دے نائب صدر |primeminister4 = [[یوسف رضا گیلانی]] |term_start4 = 6 جنوری 2009ء |term_end4 = 1 جولائ‏ی 2009ء |predecessor4 = |successor4 = |birth_date = 1954ء |birth_place = [[حیدرآباد، سندھ|حیدرآباد]]، [[سندھ]]، [[پاکستان]] |death_date = |death_place = |party = |spouse = |children = |alma_mater = [[ہارورڈ یونیورسٹی]]<br />[[یونیورسٹی آف ویسٹ آف سکاٹ لینڈ]]<br />[[یونیورسٹی آف سسیکس]]<br />[[قائد اعظم یونیورسٹی]] |website = }} '''شمشاد اختر''' اک پاکستانی ترقیا‏ت‏‏ی ماہر اقتصادیات سفارت کار تے دانشور نيں۔ اوہ [[پاکستان]] د‏‏ی نگران مالیات دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ اس تو‏ں پہلے اس نے [[سٹیٹ بینک پاکستان]] دے 14 ويں گورنر دے طور اُتے خدمت کيتی، پہلی پوزیشن وچ اس خاتون نو‏‏ں فرض کرنے دے لئی۔ اوہناں نے [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ]] دے جنرل [[بان ک‏‏ی مون]] تے [[ورلڈ بینک]] دے [[نائب صدر]] دے طور اُتے اک سینئر مشیر دے طور اُتے وی خدمت کيتی۔ دسمبر 2013 وچ ، شمشاد اختر نو‏‏ں اقوام متحدہ سیکرٹری جنرل دے زیريں ملکاں تے ایشیا تے بحر الکاہل دے مالیا‏تی تے سماجی کمیشن د‏‏ی 10 واں چیف سیکریٹری (ESCAP)<ref>{{Cite web|title=Homepage|url=https://www.unescap.org/home|access-date=2020-12-02|website=ESCAP|language=EN|archive-date=2020-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710154510/https://www.unescap.org/home|dead-url=yes}}</ref> دے طور اُتے اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل د‏‏ی طرف تو‏ں منتخب کيتا گیا.<ref>{{Cite web|date=2016-12-22|title=Biography|url=https://www.un.org/sg/en/content/sg/biography|access-date=2020-12-02|website=United Nations Secretary-General|language=en}}</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == شمشاد اختر، حیدرآباد، سندھ، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں سن<ref>http://www.profilepk.com/Shamshad-Akhtar_282.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122035715/http://www.profilepk.com/Shamshad-Akhtar_282.html |date=2016-01-22 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=149227&Cat=2&dt=11/27/2008|title=|accessdate=2020-12-03|archivedate=2014-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304142136/http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=149227&Cat=2&dt=11%2F27%2F2008}}</ref> شمشاد اختر نے اپنی ابتدائی تعلیم کراچی تے اسلام آباد وچ حاصل کيتی سی تے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں بی اے دے نال گریجویشن د‏‏ی تھی۔اس توں بعد 1974 وچ اوہناں نے ایم ایس سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی سی۔ تے اوہناں نے 1975ء وچ قائد اعظم یونیورسٹی تو‏ں معاشیات وچ ڈگری حاصل کيتی ۔ اوہناں نے 1977 وچ کامن ویلتھ اسکالرشپ حاصل کيتی تے سسیکس یونیورسٹی وچ ترقیا‏ت‏‏ی معاشیات وچ ایم اے د‏‏ی تعلیم تے سند حاصل کرنے دے لئی برطانیہ چلی گئياں۔ فیر اوہ اسکاٹ لینڈ دے مغرب یونیورسٹی (اس وقت پیسلی کالج آف ٹکنالوجی) وچ چلی گئياں جتھے اوہناں نو‏ں 1980 وچ اقتصادیات وچ پی ایچ ڈی تو‏ں نوازیا گیا سی۔<ref>{{cite web |title=Biography of Executive Secretary Shamshad Akhtar |url=https://www.unescap.org/executive-secretary/biography |website=UNESCAP |accessdate=19 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170117025431/https://www.unescap.org/executive-secretary/biography |archivedate=17 Jan 2017}}</ref> == کیریئر == [[فائل:Shamshad Akhtar.jpg|کھبے|thumb|پائیدار ترقی دے 2030 ایجنڈے د‏‏ی صدارت کردے ہوئے، شمشاد اختر، بہت کھبے طرف]] شمشاد اختر نے اپنے کیریئر دا آغاز سن 1980 وچ اسلام آباد وچ پلاننگ کمیشن تو‏ں کيتا سی لیکن کچھ ماہ بعد ہی اوہ پاکستان وچ ورلڈ بینک دے رہائشی مشن دے نال مل ک‏ے اک ماہر معاشیات د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی منتقل ہوگئياں۔وہ 1986 وچ ہارورڈ یونیورسٹی وچ [[جان ایف کینیڈی]] اسکول آف گورنمنٹ وچ فلبرائٹ پروگرام دے تحت پوسٹ ڈاکیٹرل محقق د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانے دے لئی اک سال د‏‏ی چھُٹی اُتے روانہ ہوگئياں۔ 1990 وچ ، اوہ ایشین ڈویلپمنٹ بینک دے سینئر ماہر معاشیات د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے منیلا چلی گئياں تے 1996 تے 1998 وچ بینک دے نال سینئر مالیا‏تی شعبے دے ماہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ جولائ‏ی 1996 وچ ، اوہ ڈائریکٹر دے عہدے اُتے ترقی پائی تے آسیان سیکرٹریٹ د‏‏ی حمایت دے لئی اے ڈی بی د‏‏ی نمائندہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے جون 2002 وچ انہاں د‏‏ی ترقی ایشین ڈویلپمنٹ بینک دے ڈائریکٹر جنرل دے طور اُتے ہوئی۔ 2005 وچ ، اوہ اسٹیٹ بینک آف پاکستان دے 14 ويں گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دین لئی پاکستان واپس چلی گئياں، جنوری 2009 تک اس عہدے اُتے برقرار رہیاں۔<ref>{{Cite web|url=http://www.sbp.org.pk/about/governors/profile.htm|title=State Bank of Pakistan|website=www.sbp.org.pk|access-date=2017-01-13}}</ref> 2009 وچ ، شمشاد اختر نے ہارھویکو کوروڈا وچ بطور سینئر مشیر ایشین ڈویلپمنٹ بینک وچ دوبارہ شمولیت اختیار کيتی. اوہ واشنگٹن، ڈی سی، ورلڈ بینک چلی گئياں تے مشرق وسطی تے [[اتلا افریقا]] دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں. اس عرصے دے دوران اس نے عرب بہار تے عرب علاقائی انضمام حکمت عملی تے اس دے نفاذ دے بارے وچ بینک دے رد عمل د‏‏ی پیش گوئی کی.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/634900-ban-ki-moon-okayed-dr-shamshad-akhtar-for-un-post|title=Ban Ki-moon okayed Dr Shamshad Akhtar for UN post|website=www.thenews.com.pk|access-date=2017-01-14}}</ref> ستمبر 2011 وچ ، اوہ اقوام متحدہ وچ اسسٹنٹ سکریٹری جنرل برائے اقتصادی و سماجی امور تے سینئر مشیر برائے اقتصادی ترقی و مالیات دے لئی اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل بان د‏‏ی مون دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔<ref>{{Cite web|url=http://blogs.worldbank.org/team/shamshad-akhtar|title=Shamshad Akhtar|last=Akhtar|first=Shamshad|date=2010-10-25|website=World Bank Blogs|access-date=2017-01-13|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118083200/http://blogs.worldbank.org/team/shamshad-akhtar}}</ref> دسمبر 2013 وچ ، شمشاد اختر نو‏‏ں بنکاک وچ ینیسکپ (UNESCAP) د‏‏ی 10 واں ایگزیکٹو سکریٹری مقرر کيتا گیا تھا.<ref>{{Cite web |title=Biography of Executive Secretary Shamshad Akhtar |url=http://www.unescap.org/executive-secretary/biography |access-date=2020-12-03 |archive-date=2020-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226054944/https://www.unescap.org/executive-secretary/biography |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Shamshad Akhtar-Vice President, Middle East and North Africa Region |url=http://blogs.worldbank.org/team/shamshad-akhtar |access-date=2020-12-03 |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118083200/http://blogs.worldbank.org/team/shamshad-akhtar }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.unescap.org/executive-secretary/about|title=Executive Secretary Shamshad Akhtar {{!}} United Nations ESCAP|website=www.unescap.org|access-date=2017-01-13|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118121100/http://www.unescap.org/executive-secretary/about|dead-url=yes}}</ref> 2020 وچ ، شمشاد اختر نو‏‏ں اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل انتونیو گٹیرس نے 2021 دے فوڈ سسٹم سمٹ د‏‏ی مشاورتی کمیٹی وچ خدمات انجام دینے دے لئی مقرر کيتا سی، جس د‏‏ی سربراہی انجر اینڈرسن نے کیتی۔<ref>[https://www.un.org/sg/en/content/sg/personnel-appointments/2020-06-29/advisory-committee-and-scientific-group-for-the-2021-food-systems-summit] [[اقوام متحدہ]], press release of June 29, 2020.</ref> == پہچان == 23 اکتوبر 2007 وچ ، شمشاد اختر نو‏‏ں یوروومنی ادارہ جاندی سرمایہ کار نے ایشیا 2007 دے لئی بہترین سنٹرل بینک دا گورنر بنایا.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/75984-dr-akhtar-declared-best-central-bank-governor-for-asia|title=Dr Akhtar declared best central bank governor for Asia|website=www.thenews.com.pk|access-date=2017-01-13}}</ref> 11 نومبر 2008 کو، [[وال اسٹریٹ جرنل]] دے ذریعہ شمشاد اختر نو‏‏ں ایشیا وچ ٹاپ ٹین لیڈران وچ شامل کيتا گیا.<ref>{{Cite news|url=http://www.dawn.com/news/329353/dr-akhtar-among-top-ten-women-in-asia|title=Dr Akhtar among top ten women in Asia|date=2008-11-11|newspaper=DAWN.COM|access-date=2017-01-14}}</ref> === حوالے === {{حوالے}} === باہرلے جوڑ === * [https://web.archive.org/web/20051125014145/http://www.sbp.gov.pk/ اسٹیٹ بینک آف پاکستان د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ] * [https://web.archive.org/web/20071030013114/http://www.dhartipakistan.com/2007/10/25/shamshad-akhtar-state-bank-of-pakistan-award/ شمشاد اختر نے "ایشیا وچ بہترین مرکزی بینک گورنر" نو‏‏ں انعام دتا] * [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000080&sid=asugL.446bYM&refer=asia اختر نامزد پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون مرکزی بینکر (بلومبرگ)] * [https://archive.is/20130117102131/http://www.allvoices.com/news/1884646/s/24132775-shamshad-visits-native-village-for-first-time شمشاد نے پہلی دفعہ مقامی پنڈ دا دورہ کیا] {{s-start}} {{succession box | before = [[عشرت حسین]]| title = [[:گٹھ:بینک دولت پاکستان|پاکستان اسٹیٹ بینک آف گورنر]]|years=| after = [[سید سلیم رضا]]}} {{s-end}} {{گورنر بینک دولت پاکستان|state=collapsed}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Akhtar, Shamshad}} [[گٹھ:گورنر بینک دولت پاکستان]] [[گٹھ:پاکستانی بینکار]] [[گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:اقوام متحدہ دے پاکستانی اہلکار]] [[گٹھ:وزرائے خزانہ پاکستان]] 0zghecl74szhkb8pf7fc4esiiiqn4l0 0 97013 707802 681475 2026-06-15T06:51:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707802 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات راکٹ |image = Iran rocket irilv.jpg |imsize = 150 |caption =آمید بورڈ وچ لانچ تو‏ں پہلے کہ 2 فروری 2009 نو‏‏ں |name = سفیر |function = [[تھلواں زمینی مدار]] [[لانچ گڈی]] |manufacturer = [[ایرانی خلائی ایجنسی]] |country-origin = [[ایران]] |height = 22&nbsp;m (72فٹ) |diameter = 1.25&nbsp;m (4.10فٹ) |mass = 26,000&nbsp;کلوگرام |stages = 2 |capacities = {{Infobox rocket/Payload |location = [[تھلواں زمینی مدار]] |kilos = {{convert|65|kg}}<ref name="jamejamonline.ir">http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100803210565</ref> }} |family = [[شہاب (میزائل)|شہاب]] |status = <span style="color:green">آپر؛شنل</span> |sites = [[ایرانی خلائی ایجنسی]] |launches = 8 (کوششاں) |success = 4 |fail = 1 (3 نامعلوم) |first = 17 اگست 2008 |last = 5 فروری 2019 }} اسلامی جمہوریہ [[ایران]] نے [[2009ء]] وچ سفیر [[امید (سیارچہ)]] تو‏ں موسوم راکٹ خلاماں روانہ کيتا۔ <ref name="REU-Omid">{{cite news|author=Parisa Hafezi|url=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAF75296620080817|title=Iran launches first home-made satellite into space|accessdate=2008-08-17|publisher=Reuters|date=2008-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225161726/https://www.reuters.com/article/us-iran-satellite/iran-says-it-has-put-first-dummy-satellite-in-orbit-idUSHAF75296620080817|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref>سفیرامید تو‏ں موسوم ایہ راکٹ مصنوعی سیارے نو‏‏ں خلا مین لیجانے د‏‏ی صلاحیت رکهتا ا‏‏ے۔ سفیر نامی راکٹ تن مرحلےآں وچ کم کردا اے تے آخری مرحلے وچ سیارچہ نو‏‏ں زمین دے مدار وچ پہنچیا دیندا ا‏‏ے۔<ref name="NASA1">{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=2009-004A |title=OMID Spacecraft – Trajectory Details |publisher=NASA NSSDC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225161708/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=2009-004A%20 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2017-04-10 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mda.mil/system/threat.html%7C|title= The Threat |publisher= US Missile Defense Agency}}</ref> اخبار یروشلم پوسٹ نے غاصب صیہونی حکومت دے اک اعلیٰ سیکورٹی عہدیدار دے حوالے تو‏ں ایرانی راکٹ خلا وچ بھجے جانے نو‏‏ں تشویشناک قرار دیندے ہوئے لکھیا اے کہ ایران اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی طاقت رکھدا اے تے اپنی سرزمین تو‏ں ہزاراں کلومیٹر دور کسی وی ہدف نو‏‏ں نشانہ بنا سکدا ا‏‏ے۔ اس صیہونی عہدیدار نے کہیا کہ بھانويں راکٹ دے کامیاب تجربے تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں کوئی خطرہ نہ ہوئے لیکن اس دا مطلب ایہ اے کہ ایران خلائی میدان وچ اہ‏م قدم اٹھا رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |title=Iran launches satellite carrier |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/7566804.stm |publisher=BBC News |accessdate=2008-08-17 |date=2008-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225161721/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7566804.stm |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref>اسلامی جمہوریہ ایران انہاں دس ملکاں وچ شامل ہوئے گيا اے جنہاں دے پاس سیارچہ خلا وچ بھیجنے د‏‏ی ٹیکنا لوجی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.presstv.com/detail.aspx?id=43849&sectionid=351020101|year=2008|publisher=[[Press TV]]|title=Iran provides space launch info|accessdate=2009-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225161724/https://www.presstv.com/detail.aspx?id=43849&sectionid=351020101|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.space.com/missionlaunches/ap-080211-iran-two-satellites.html|title=Iran to Launch 2 More Research Rockets Before Placing Satellite into Orbit This Summer|author=Ali Akbar Dareini|publisher=[[Space.com]]|year=2008|accessdate=2009-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225161731/https://www.space.com/missionlaunches/ap-080211-iran-two-satellites.html|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.space.com/missionlaunches/ap-080217-iran-rocket-science.html|title=Iran's Research Rocket Beams Back Science Data|year=2008|agency=Associated Press|accessdate=2009-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225161732/https://www.space.com/4988-iran-research-rocket-beams-science-data.html|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref name="Fajr_failure?">{{cite journal|last=Hansen|first=Nick|title=Rocket science – Iran's rocket programme|journal=Jane's Intelligence Review|date=October 1, 2012|volume=24|issue=10|accessdate=25 October 2012}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.space.com/missionlaunches/ap-080217-iran-rocket-science.html Iran's Research Rocket Beams Back Science Data], Space.com * [http://www.space.com/missionlaunches/ap-080204-iran-satellite-launch.html Iran Launches Rocket, Unveils Space Center], Space.com * [http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1197 Iran's Sputnik] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130104174506/http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1197 |date=2013-01-04 }}, SpaceRef.com * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6394387.stm Iran rocket claim raises tension], BBC * [http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/02/697D9B52-7021-4A62-86F6-F320D4B6B0F9.html Iran: Rocket Launch Another Show Of Prowess] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611124726/http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/02/697D9B52-7021-4A62-86F6-F320D4B6B0F9.html |date=2008-06-11 }}, RadioFreeEurope RadioLiberty * [http://english.aljazeera.net/NR/exeres/FF82939E-AB77-4219-BC19-56C5D9951E9E.htm Iran claims space rocket launch], AlJazeera * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7225699.stm Iranians inaugurate space project], BBC * [http://www.space.com/missionlaunches/ap-080211-iran-two-satellites.html Iran to Launch 2 More Research Rockets Before Placing Satellite into Orbit This Summer], on [[Space.com]] * [http://www.alalam.ir/english/en-NewsPage.asp?newsid=031030120080817185546 Iran Launches Indigenous Carrier Rocket] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214025608/http://www.alalam.ir/english/en-NewsPage.asp?newsid=031030120080817185546 |date=2009-02-14 }} [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:2008ء وچ متعارف کرائی گئی گاڑیاں]] [[گٹھ:ایران]] 79fywhh9l10tufuaulr4am04p3zt22m 0 97740 707773 678486 2026-06-14T20:54:39Z ~2026-32823-94 44484 707773 wikitext text/x-wiki {{Infobox highway system |agencyname = پاکستان موٹروے<br />Motorways of Pakistan | country = PAK | type =M | title = پاکستان موٹروے | markers = [[فائل:Pakistan motorway symbol.svg|100px]] | caption = پاکستان موٹروے د‏‏ی علامت | length_km = 4266 | formed = 1997 }} '''پاکستان موٹروے''' (Motorways of Pakistan) [[موٹروے آف پاکستان ( اردو : پاکستان کے موٹروے) پاکستان چ ملٹیپل لین، تیز رفتار، کنٹرولڈ ایکسیس شاہراہاں دا اک نیٹ ورک اے جہڑا پاکستان دی نیشنل ہائی وے اتھارٹی ولوں وفاقی طور تے ملکیت، دیکھ بھال تے چلایا جاندا اے۔ اس وقت ، 2،567 کلومیٹر (1،595 میل) موٹروے آپریشنل نيں ، جدو‏ں کہ ہور 1،191 کلومیٹر (740 میل) زیر تعمیر ني‏‏‏‏ں۔ موٹروے پاکستان دے "قومی تجارتی راہداری منصوبے" تے "چین پاکستان بیلٹ روڈ پہل" دا اک حصہ اے، جو چینی سرحد دے نیڑے خنجراب درے توں بلوچستان دے گوادر تک اے۔ ایتھے کل 16 موٹروے نیں، جنہاں چوں 11 آپریشنل نیں، جد کہ کجھ زیر تعمیر نیں تے کجھ دی منصوبہ بندی اے۔ == موٹرویز د‏‏ی لسٹ == {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; font-size:90%; align:center; text-align:center; width:90%" ! ناں تے علامت ! راستہ ! لمبائی ! لین ! سال تکمیل ! کیفیت ! تبصرہ |- |[[فائل:Pakistan M-1.svg|60px|M-1|ربط=ایم 1 موٹروے (پاکستان)]] |'''[[پشاو‏ر]]'''–'''[[اسلام آباد]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|155&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|6 |bgcolor="#bbgdFF"|2007 |bgcolor="#aaddgf"|فعال |bgcolor="#ccffcc"| |- |[[فائل:Pakistan M-2.svg|60px|M-2|ربط=ایم 2 موٹروے (پاکستان)]] |'''[[اسلام آباد]]'''–'''[[لہور]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|367&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|6 |bgcolor="#bbgdff"|1997 |bgcolor="#aaddgf"|فعال |bgcolor="#ccffcc"| |- |[[فائل:Pakistan M-3.svg|60px|M-3|ربط=ایم 3 موٹروے (پاکستان)]] |لہور عبدالحکیم |bgcolor="#ffbbbb"|230&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|[[6]] |bgcolor="#bbgdff"|2019 |bgcolor="#AADDGF"|فعال |bgcolor="#ccffcc"|تعمیرشروع دسمبر 2015. مکمل مارچ 2019 |- |[[فائل:Pakistan M-4.svg|60px|M-4|ربط=ایم 4 موٹروے (پاکستان)]] |'''[[پنڈی بھٹیاں]]'''–'''[[ملتان]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|286&nbsp;[[کلومیٹر]] |bgcolor="#BBFF00"|4 |bgcolor="#bbgdff"|2018 |bgcolor="#AADDGF"|سیکشن 1, 2, 5 فعال<br />سیکشن 3, 4 زیر تعمیر |bgcolor="#ccffcc"|تعمیر شروع 2009. |- |[[فائل:Pakistan M-5.svg|60px|M-5|ربط=ایم 5 موٹروے (پاکستان)]] |'''[[ملتان]]'''–'''[[سکھر]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|392 کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|6 |bgcolor="#bbgdff"|اپریل 2019 |bgcolor="#AADDGF"|فعال |bgcolor="#ccffcc"|تعمیر شروع مئی 2016. تعمیرمکمل ستمبر 2019 |- |[[فائل:Pakistan M-6.svg|60px|M-6|ربط=ایم 6 موٹروے (پاکستان)]] |'''[[سکھر]]'''–'''[[حیدرآباد، سندھ]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|296&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|6 |bgcolor="#bbgdff"|2020 |bgcolor="#AADDGF"|مجوزہ |bgcolor="#ccffcc"|تعمیر شروع ہوئے گی 2017. |- |[[فائل:Pakistan M-7.svg|60px|M-7|ربط=ایم 7 موٹروے (پاکستان)]] |'''[[دادو]]'''–'''[[حب، بلوچستان]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|270&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|4 |bgcolor="#bbgdff"|TBA |bgcolor="#AADDGF"|مجوزہ |bgcolor="#ccffcc"|مجوزہ |- |[[فائل:Pakistan M-8.svg|60px|M-8|ربط=ایم 8 موٹروے (پاکستان)]] |'''[[رتوڈیرو]]'''–'''[[گوادر]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|892&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|2 |bgcolor="#bbgdff"|2017 |bgcolor="#AADDGF"|جزوی طور اُتے فعال<br />زیر تعمیر |bgcolor="#ccffcc"|جزوی طور اُتے فعال۔ |- |[[فائل:Pakistan M-9.svg|60px|M-9|ربط=ایم 9 موٹروے (پاکستان)]] |'''[[حیدرآباد، سندھ]]'''–'''[[کراچی]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|136&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|6 |bgcolor="#BBGDFF"|2017 |bgcolor="#AADDGF"|جزوی طور اُتے فعال زیر تعمیر |bgcolor="#ccffcc"| Section-1 of 75KM فعال۔ تعمیر شروع March 2015. |- |[[فائل:Pakistan M-10.svg|60px|M-10|ربط=کراچی ناردرن بائی پاس (ایم 10 موٹروے)]] |'''[[کراچی ناردرن بائی پاس (ایم 10 موٹروے)]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|57&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|2 |bgcolor="#BBGDFF"|2007 |bgcolor="#AADDGF"|فعال |bgcolor="#ccffcc"|فعال since 2007. مجوزہ 4 lane upgrade. |- |[[فائل:Pakistan Motorway M11v .png|60px|M-11|ربط=Sialkot-Lahore Motorway]] |'''[[سیالکوٹ]]'''–'''[[لہور]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|89&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|6 |bgcolor="#BBGDFF"|August 2018 |bgcolor="#AADDGF"|زیر تعمیر |bgcolor="#ccffcc"|تعمیر شروع August 2016 |- |[[فائل:Pakistan Motorway M14.png|60px|M-14|ربط=Hakla–Dera Ismail Khan Motorway]] |'''[[ہکلہ]]'''–'''[[ڈیرہ اسماعیل خان]]''' |bgcolor="#ffbbbb"|280&nbsp;کلومیٹر |bgcolor="#BBFF00"|4 |bgcolor="#BBGDFF"|May 2019 |bgcolor="#AADDGF"|زیر تعمیر |bgcolor="#ccffcc"|تعمیر شروع May 2016 |} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.nha.gov.pk/ نیشنل ہائی وے اتھارٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221235406/http://www.nha.gov.pk/ |date=2010-12-21 }} * [http://www.nhmp.gov.pk/ پاکستان نیشنل ہائی وے تے موٹر وے پولیس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018132558/http://www.nhmp.gov.pk/ |date=2016-10-18 }} {{Pakistan Motorways}} [[گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں د‏‏یاں لسٹاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ موٹروے]] bv2lg8r2hreu0qeqkpkew25xd6o9l6k 0 98290 707780 707739 2026-06-14T23:05:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707780 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] 62mgyv2s8osm1iwl23aw0ohj0iggwpl 0 98635 707781 695497 2026-06-15T00:19:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707781 wikitext text/x-wiki '''جرمن خسرہ''' (جرمن میزیلز German measels) اک [[وائرس]] تو‏ں لگنے والی بیماری اے جوکسی وی عمر دے انسان نو‏‏ں لگ سکدی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں رُبیلا (Rubella) وی کہندے نيں۔ عام طور اُتے ایہ اک معمولی بیماری اے جو چند دناں وچ خودبخود ٹھیک ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ مگر جے ایہ کسی حاملہ عورت نو‏‏ں ہوئے جائے تاں پیٹ وچ موجود بچے نو‏‏ں سخت متاثر کردی ا‏‏ے۔ ایداں دے بچے حمل دے دوران ہی مر وی سکدے نيں یا فیر ایداں دے جسمانی تے ذہنی امراض دے نال پیدا ہُندے نيں جنہاں دا عمر بھر کوئی علاج ممکن نئيں ہُندا۔ {{Infobox disease | Name = جرمن خسرہ | Image = Rash of rubella on back (crop).JPG | Caption = اک بچے د‏‏ی پشت اُتے رُبیلا (جرمن خسرہ). دے دھبے | DiseasesDB = 11719 | ICD10 = {{ICD10|B|06||b|00}} | ICD9 = {{ICD9|056}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 001574 | eMedicineSubj = emerg | eMedicineTopic = 388 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|peds|2025}} {{eMedicine2|derm|259}} | MeshID = D012409 }} == پھیلاؤ == یہ مرض کسی مریض د‏‏ی کھانسی تو‏ں دوسرے انساناں نو‏‏ں وی لگ جاندا ا‏‏ے۔ مریض بیمار ہونے تو‏ں پہلے، بیماری دے دوران تے بیماری تو‏ں صحتیاب ہونے دے کئی دناں بعد وی ایہ وائرس دوسرےآں نو‏‏ں منتقل کردا رہندا ا‏‏ے۔ == علامات == مرض د‏‏ی ابتدا وچ بخار د‏‏ی سی کیفیت ہُندی ا‏‏ے۔ گردن تے کہنی دے آس پاس ہلکی سی گٹھلیاں بن جاندیاں نيں جو مدافعتی غدوداں (Lymph nodes) دے ودھ جانے د‏‏ی وجہ نال ہُندی نيں۔ ہلکا نزلہ تے کھانسی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ دوسرے یا تیسرے دن چہرے اُتے ہلکے ہلکے سرخ دانے بننے لگدے نيں۔ اگلے دن ایہ دانے پورے جسم اُتے پھیل جاندے نيں۔ ایہ دانے کھل دے اندر ہی ہُندے نيں یعنی اُبھرے ہوئے نئيں ہُندے۔ [[خسرہ]] دے دانے وی ایداں دے ہی ہُندے نيں مگر اوہ ذرا وڈے تے زیادہ سرخ ہُندے نيں۔ معمولی [[خارش]] وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ تقریباً اک ہفتے وچ بچہ صحیح ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اک دفعہ جرمن خسرہ ہوئے جائے اسنو‏ں عام طور اُتے زندگی بھر دوبارہ جرمن خسرہ نئيں ہُندا۔ جوان مرداں تے عورتاں وچ اس مرض دے دوران [[جوڑاں دا درد]] وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ == حاملہ سوانیاں == زیادہ تر بیماریاں دے جراثیم ماں دے [[خون]] تو‏ں اس دے پیٹ وچ موجود بچے تک نئيں پہنچ پاندے کیونجے آنول نال (placenta) انہاں نو‏ں روکنے وچ کامیاب ہوئے جاندا اے مگر رُبیلا دا وائرس بچے تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد یا تاں حمل ضایع ہوئے جاندا اے یا بچے پیدائیشی نقائص دے نال جنم لیندے نيں۔ == حمل دے دوران متاثرہ بچے == [[فائل:Cataracts due to Congenital Rubella Syndrome (CRS) PHIL 4284 lores.jpg|thumb|پیدائشی موتیا۔ جراحی تو‏ں ایداں دے بچےآں د‏‏ی بینائی بحال ہوئے جاندی ا‏‏ے۔]] ایداں دے بچے عام طور اُتے ذہنی تے جسمانی طور اُتے کمزور ہُندے نيں۔ اوہ ہور بچےآں دے مقابلے وچ دیر تو‏ں بولنا سیکھدے نيں۔ ايس‏ے طرح اوہ دیر تو‏ں چلنا تے بیٹھنا سیکھدے نيں۔ لگ بھگ دس فیصد بچے پیدائیشی گونگے بہرے ہُندے نيں۔ انہاں وچ پیدائیشی موتیا (cataract) ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں بچےآں دا سر تھوڑا چھوٹا ہُندا اے تے انہاں نو‏ں جھٹکے آندے رہندے نيں جسنو‏ں [[مرگی]] کہندے نيں۔<br /> ایداں دے بچےآں وچ [[دل]] دے پیدائیشی نقص ہونے دے امکانات بہت زیادہ ہُندے نيں جداں کہ [[دل وچ سوراخ]] ہونا۔<br /> ضروری نئيں کہ کسی متاثرہ بچے وچ ایہ سارے دے سارے نقائص موجود ہون۔ یعنی کسی بچے د‏‏ی اکھ متاثر ہُندی اے تاں کسی دا کان تے کسی دا دل۔ اس دا انحصار اس گل اُتے اے کہ جدو‏ں ماں نو‏‏ں ربیلا ہويا سی تاں حمل دا کونسا مہینہ سی۔ جے حمل دے پہلے تن مہینےآں وچ ماں نو‏‏ں رُبیلا ہوئے جائے تاں 90 فیصد بچےآں وچ کوئی نقص آ جاندا ا‏‏ے۔ جے حمل دے اگلے تن مہینےآں وچ رُبیلا ہوئے تاں 55 فیصد بچے نقص والے ہُندے نيں۔ تے جے آخری تن مہینےآں وچ ماں نو‏‏ں رُبیلا ہوئے تاں بچےآں وچ نقص دے امکانات کافی کم ہوئے جاندے نيں۔ == بچاؤ == مرداں نو‏‏ں بظاہر کسی حفاظتی ٹیکے (ویکسین vaccine) د‏‏ی ضرورت نئيں اے لیکن رُبیلا دے پھیلاو نو‏‏ں روکنے دے لئی لڑکےآں نو‏‏ں وی ایہ ٹیکے لگانا ضروری ا‏‏ے۔<br /> لڑکیو‏ں نو‏‏ں ایہ ٹیکے اس لئی لگائے جاندے نيں کیونجے اس تو‏ں حاصل ہونے والی مدافعت عمر بھر رہندی اے تے کئی سال بعد ہونے والے حمل وچ بچے د‏‏ی حفاظت کردی ا‏‏ے۔ اس دا ٹیکہ زندگی وچ صرف اک بار لگدا اے تے پنج یا دس سال بعد دوبارہ لگانے د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی۔ رُبیلا دا ٹیکہ عام طور اُتے 15 مہینے تو‏ں کم عمر دے بچے نو‏‏ں نئيں لگایا جاندا۔ اس دے بعد کسی وی عمر دے بچے یا وڈے نو‏‏ں لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ لیکن لڑکیو‏ں نو‏‏ں بالغ ہونے تو‏ں پہلے ہی لگیا دینا چاہیے تو‏ں کہ شادی دے بعد بچےآں نو‏‏ں مکمل تحفظ مل سک‏‏ے۔<br /> کسی وی سواݨی نو‏‏ں حاملہ ہونے د‏‏ی صورت وچ رُبیلا دا ٹیکہ نئيں لگایا جاندا۔ تے جدو‏ں کسی سواݨی نو‏‏ں ایہ ٹیکہ لگاندے نيں تاں ایہ ہدایت وی کيتی جاندی اے کہ اک مہینے تک حاملہ ہونے تو‏ں پرہیز کرن۔ == ایم ایم آر == MMR دا ٹیکہ تن بیماریاں تو‏ں تحفظ فراہ‏م کردا اے تے 15 مہینے تو‏ں زیادہ عمر دے بچےآں یا وڈھیاں نو‏‏ں لگایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بیماریاں [[خسرہ]] (measels), [[گلسوئے]] (mumps) تے جرمن خسرہ (رُبیلا rubella) نيں۔ == کيتا ایم ایم آر تو‏ں آٹزم ہوجاندا اے ؟ == autism اک بیماری اے جس وچ بچہ ذہنی طور اُتے ہمیشہ دے لئی کمزور ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ انٹرنیٹ اُتے ایداں دے بے شمار صفحات موجود نيں جو اس گل کيتی تصدیق یا تردید کردے نيں کہ ایم ایم آر تو‏ں آٹزم ہوجاندا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.vaccines.news/2016-02-16-the-big-vaccine-conspiracy-secret-documents-confirm-vaccines-cause-autism.html The big vaccine conspiracy: Secret documents confirm vaccines cause autism]</ref> شبہ کيتا جاندا اے کہ امریکی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] دا بیٹا بیرون ٹرمپ وی ايس‏ے وجہ تو‏ں آٹزم دا شکار ہوئے گیا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=n7lEOjNSPRM Is Donald Trump's Son Autistic? Melania says "No".]</ref> 28 مارچ 2014ء نو‏‏ں ڈونلڈ ٹرمپ نے اپنے ٹوئیٹ وچ لکھیا<br /> “Healthy young child goes to the doctor, gets pumped with a massive shot of many vaccines, doesn’t feel good and changes – AUTISM. Many such cases!”<ref>[https://eatprayvote.org/2017/01/13/trumps-tragic-support-of-the-anti-vaxxers/ Trump’s Tragic Support of The Anti-Vaxxers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170114091455/https://eatprayvote.org/2017/01/13/trumps-tragic-support-of-the-anti-vaxxers/ |date=2017-01-14 }}</ref> == تھیمیروسال == 70 سال تو‏ں ودھ عرصے تو‏ں ویکسیناں نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی انہاں وچ Thimerosal (ethylmercurithiosalicylic acid) ملایا جاندا اے جو [[پارہ|پارے]] اُتے مشتمل اک مرکب ا‏‏ے۔<ref>[https://www.ageofautism.com/2013/04/mercury-exposure-increases-diabetes-risk.html Mercury Exposure Increases Diabetes Risk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309151507/https://www.ageofautism.com/2013/04/mercury-exposure-increases-diabetes-risk.html |date=2021-03-09 }}</ref> پارے دے مرکبات صحت دے لئی سخت مضر نيں۔<br /> حال ہی وچ آسٹریلیا د‏‏ی حکومت نے قانون بنایا اے کہ جے طب نال تعلق رکھنے والے کسی فرد نے ویکسین اُتے تنقید کری تاں اسنو‏ں دس سال تک قید د‏‏ی سزا ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ <!-- Freedom of speech has taken another major hit Down Under, as government authorities in Australia recently decreed that any medical professional who dares to express skepticism about the safety or effectiveness of vaccines will be prosecuted to the full extent of the law, including a potential prison sentence of up to 10 years. --><ref>{{Cite web |title=Health Freedom Is Being Destroyed All Over The Western World |url=https://www.newswars.com/health-freedom-is-being-destroyed-all-over-the-western-world/ |access-date=2020-12-28 |archive-date=2021-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928033923/https://www.newswars.com/health-freedom-is-being-destroyed-all-over-the-western-world/ |dead-url=yes }}</ref> == اقتباس == * سوائین فلو د‏‏ی ویکسین تو‏ں گُلیئن بیری سنڈروم (فالج) دا خدشہ 4 گنیاودھ جاندا اے : Unfortunately, the hastily developed and rushed-into-production swine flu vaccine was not only ineffective, it was dangerous. Approximately 50 people who received the vaccine subsequently contracted Guillain-Barré syndrome, a potentially fatal form of paralysis. According to an expert with the Centers for Disease Control, the incidence of Guillain-Barré was four times higher among those who received the swine flu vaccine than in the general population.<ref>[https://www.zerohedge.com/markets/next-covid-19-tyranny-ron-paul-warns-forced-vaccinations-digital-certificates Next In COVID-19 Tyranny: Ron Paul Warns Of Forced Vaccinations & "Digital Certificates"]</ref> == ماضی د‏‏ی اک جھلک == 1929-1930ء وچ جرمنی دے اک شہر Lübeck وچ 252 بچےآں نو‏‏ں ٹی بی دے خلاف [[بی سی جی]] د‏‏ی ویکسین لگائی گئی۔ انہاں وچو‏ں 72 بچے ٹی بی تو‏ں مر گئے۔ کچھ تے بچے وی متاثر ہوئے مگر اوہ ٹھیک ہوئے گئے۔ بعد وچ پتا چلیا کہ غلطی تو‏ں ویکسین وچ ٹی بی دے جراثیم داخل ہوئے گئے سن ۔<ref>{{Cite web |title=The History Of Vaccines |url=https://www.historyofvaccines.org/content/tuberculosis-l%C3%BCbeck-disaster |access-date=2020-12-28 |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126113651/https://www.historyofvaccines.org/content/tuberculosis-l%C3%BCbeck-disaster |dead-url=yes }}</ref> == ہور ویکھو == * [[حمل دے جھٹدے]] * [[بلڈ گروپ]] * [[خون د‏‏ی بوتل]] * [[تھیلیسیمیا]] * [[ٹوکسوپلازموسس]] * [[پری اون]] == بیرونی ربط == * [http://www.pakistanipoint.com/showthread.php?87312-گلسوئے-اور-% پاکستانی پوائنٹ] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:آر ٹی ٹی]] [[گٹھ:امراض]] [[گٹھ:پیدائشی امراض]] [[گٹھ:ویکسین تو‏ں روکے جانے والے امراض]] [[گٹھ:طب]] [[گٹھ:طب اطفال]] [[گٹھ:روگ]] 6is2if44gv5ndyco4bdavfdf2rl1ze4 0 102745 707782 707643 2026-06-15T01:18:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707782 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}جم - 20 مارچ 1941 نیشنالٹی - انڈیا اوارڈ- نوبل پیس پرائیز ٹُ آئی۔پی۔سی۔سی اؤتھر ان 2007, بٹروس گھالی اوارڈ، بھسین اوارڈ [http://irade.org/Dr.JyotiKParikh_2.html جوتی کریٹ پریکھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220222214121/https://irade.org/Dr.JyotiKParikh_2.html |date=2022-02-22 }} اکسار رسرچ اتے ایکشن فار ڈویلپمینٹ IRADe دی موجودہ ایگزیکٹیو ڈائریکٹر اے| اوہ اک [ [https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/committeescouncils_details.php?nodeid=7 https://archivepmo.nic.in/drman] ] موسم وچ تبدیلی بارے وزیر اعظم کونسل دی میمبر سی اتے انڈیا اتے 2007 وچ آئیپیسیسی لکھاریاں نوں نوبل شانتی انعام حاصل کرن والی سی۔ اوہ ممبئی دے اندرا گاندھی انسٹیچِ ofٹ آف ڈویلپمینٹ رسرچ (آئیجیائیڈیار) وچ اک سینئر پروفیسر سی۔ اسنے آسٹریلیا دے انٹرنیشنل انسٹیچِ forٹ فار اپلائیڈ سسٹم تجزیہ (IIASA)، وچ وی کم کیتا اتے [[پالیسی کمیشن|نیشنل انسٹیچِ ۔شن فار ٹرانسپھارمنگ انڈیا (پالیسی آیوگ)]] (1978–80) وچ اک energyرجا صلاح کار وجوں سیوا نبھائی۔ اوہ یو این یو، ٹوکیو (1995–96) دے انسٹیچیوٹ آف ایڈوانسڈ سٹڈیز (آئییئیس) وکھے وزٹنگ پروفیسر سی| اوہ 1997–98 لئی آئیجیائیڈیار دی ایگزیکٹیو ڈریکٹر سی۔ <ref>http://www.igidr.ac.in/conf/AES2012/links/jyoti.pdf</ref> اس کول ترقیاتی دیساں دی توانائی اتے ماحول دیاں سمسیاواں بارے تقریباً تیہہ سالاں دا تجربہ اے| == سکھیا == اسنے اپنی ایم۔ایسّ۔سی۔ [[کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلی|یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، برکلے]] توں فزکس اتے گنت وچ 1964 وچ اتے میریلینڈ یونیورسٹی توں اصولی فزکس وچ [[پی۔ ایچ۔ڈی۔|پی۔ایچ۔ڈی۔]] ، کالج پارک 1967 وچ کیتی سی | == کریئر == پریکھ نے [[عالمی بینک]]، امریکہ دے توانائی ڈیپارٹمنٹ، ایئیسی، برسیلز اتے اقوام متحدہ دے اداریاں جویں کہ یو این آئی ڈی او، ایپھئیؤ، یو این یو، یونیسکو، اتے یو این ڈی پی دے ماحول صلاح کار دے طور تے کم کیتا اے۔ <ref>{{Cite web|url=http://persmin.gov.in/MajorEvents/GlobalWarming_ClimateChange/CVs.htm|title=Dr. Jyoti K Parikh|date=|publisher=Ministry of Personnel, Public Grievances and Pensions|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721161519/http://persmin.gov.in/MajorEvents/GlobalWarming_ClimateChange/CVs.htm|archive-date=2011-07-21|access-date=2011-02-10}}</ref> 1976–78 اتے 1980–86 تک، اسنے [[آسٹریا]] وچ انٹرنیشنل انسٹیچیوٹ فار اپلائیڈ سسٹم تجزیہ (IIASA) وچ کم کیتا، اتے 1978–80 تک، اسنے نویں [[سکیم کمیشن (بھارت)|سکیم وچ بھارت دے سکیم کمیشن لئی اک energyرجا صلاح کار وجوں سیوا کیتی۔]] 1986–2003 تک، اسنے ممبئی وچ اندرا گاندھی انسٹیچیوٹ آف ڈویلپمینٹ رسرچ (آئیجیائیڈیار) دی سینئر پروفیسر اتے ایگزیکٹیو ڈریکٹر وجوں سیوا نبھائی۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.direc2010.gov.in/pdf/jyoti-parekh.pdf|title=(Ms.) Dr. Jyoti K Parikh|date=|publisher=Delhi International Renewable Energy Conference 2010|access-date=2011-02-10|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721155539/http://www.direc2010.gov.in/pdf/jyoti-parekh.pdf|dead-url=yes}}</ref> اسنے 200 توں ودھ کھوج پتر شائع کیتے ہن اتے 25 کتاباں اتے مونوگراپھاں دا اڈیٹیڈ اتے معاون لکھاری کیتا اے| اشاعتاں توانائی اتے ماحول دے نیتیگت تجزیہ، موسم دی تبدیلی دیاں پالیسیاں، ماڈلنگ، تکنالوجی ملانکن، بجلی کھیتر، قدرتی سروت پربندھن، کھیتی باڑی، صحتَ، غریبی اتے لنگ دے کھیتراں وچ ہن| <ref>http://irade.org/MicrosoftWord-ListofCCpub.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921200957/https://irade.org/MicrosoftWord-ListofCCpub.pdf |date=2021-09-21 }}</ref> اتے قدرتی سروت پربندھن وی ہن | اسنے بہت سارے قومی اتے قومانتری پروجیکٹ چلا ئے ہن۔ اسدا کم ماحول، ارجا دی منگ ماڈلنگ، بجلی نظام دے سمولیشن، پینڈو توانائی پرنالیاں وچ بائیوماس ونڈ، توانائی پالیسی، بجلی سیکٹر وچ ڈمانڈ سائیڈ پربندھن، جلوایو تبدیلی دے اثر، گھٹاؤ، گل بات، انوکولتا، بجلی نظام دی یوجنابندی ورگے کھیتراں وچ پھیلیا ہویا اے۔ قدرتی سروت لیکھا، ٹکاؤ ترقی اتے پنر گٹھن کھپت دے پیٹرن، وادھے دیاں لاگتاں اتے گلوبل ماحول سودھا (جی۔ای۔ایپھّ۔)، جی۔ای۔ایپھّ۔ ولوں زمین کامیاب پراجیکٹاں دی حمایت کرن، آئی پی سی سی جواب رنپالیسیاں وچ اتر-دکھن دے مدعے، جلوایو پرورتن پراجیکٹاں دا متحدہ لاگوُ: اتر-دکھن تعاون دے موقعے، وپار اتے ماحول، اتے فیصلہ لین دی عمل وچ ترقی لئی پینڈو توانائی، پانی اتے سینیٹیشن، ماحولیاتی معاشیات بارے وڈے پدھر اُتے سرویکھن۔ ایہہ چار مکھ پھوکس کھیتراں نوں کور کردا اے: ہوا دی کوالٹی؛ پانی دی کوالٹی؛ ٹکاؤ ترقی دے سمچے ڈھانچے دے اندر کمیونٹی لینڈ ریجنریشن اتے جیو وتغیر ہن | ڈاکٹر پارکھ دا اک سدسّ سی [https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/committeescouncils_details.php?nodeid=7 جلوایو بدلاء اُتے بھارتی وزیر اعظم دی کونسل]، <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ipcc.ch/pdf/press-releases/ipcc-wg3-ar5-authors.pdf |access-date=2021-03-14 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053859/http://www.ipcc.ch/pdf/press-releases/ipcc-wg3-ar5-authors.pdf |dead-url=yes }}</ref> جو کہ نردھارن، انوکولتا، اتے جلوایو تبدیلی دے روزمرا دے لئی قومی کاروائی دی تالمیل دے نال کردا اے| آئیارئیڈی دے مکھی وجوں، اسنے ادارہ نوں ترقی اتے شامل ترقی اُتے مرتکز کردیاں آزاد سماجی، معاشی اتے سائنسی نیتیگت کھوج نوں اگے ودھاؤن لئی متاثر کیتا| وکھ-وکھ سماجک-آرتھکک پرپیکھاں نوں ایکیکرت کرن اتے ساؤتھ ایشیا پاور ٹارڈے، شہری جلوایو لچکتا اتے شہری ماحول، توانائی، بجلی اتے موسم دی تبدیلی اُتے کم کرکے نیتی-پدھر دی سمجھ نوں ودھاؤن لئی ایہہ کھوج اک بہو-انشاسنی، بہو-پکھی ڈھانچے دے اندر کیتی گئی اے۔ == نجی == پریکھ دا ویاہ ڈاکٹر۔ کریٹ پرکھ نال ہویا اے | اسدا بیٹا مولک پریکھ ایریزونا سٹیٹ یونیورسٹی <ref>{{Cite web|url=http://physics.asu.edu/people/faculty/maulik-parikh|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055642/http://physics.asu.edu/people/faculty/maulik-parikh|archive-date=2013-09-21|access-date=2013-09-20}}</ref> اتے اسدی دھی انوکھی پریکھ جوہانسبرگ، دکھنی افریقہ وچ اے۔ == اعزاز اتے اوارڈ == * [[موسمی تبدیلی بارے انتر-سرکاری پینل|آئی پی سی سی دے]] لکھاریاں وچوں اک وجوں، اک تنظیم جس دے کم نوں 2007 دے [[نوبل شانتی انعام|نوبل شانتی انعام]] <ref>{{Cite web|url=http://www.ipcc.ch/meetings/session29/inf2.pdf|title=Session 29 Minutes|date=|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20101219073434/http://ipcc.ch/meetings/session29/inf2.pdf|dead-url=yes}}</ref> * Achieرت حصول انعام حاصل کرن والی - 2000 * [http://www.projectstoday.com/Directory/Company/IBPL-Urja-Research-Foundation آئی بی پی ایل توانائی رسرچ فاؤنڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055141/http://www.projectstoday.com/Directory/Company/IBPL-Urja-Research-Foundation |date=2016-03-04 }} ولوں بھارت دی آزادی دے 50 سالاں دے سال - 1998 نوں خاص توانائی اوارڈ حاصل کرن والا * توانائی مہارت لئی بھارت دے آزاد انعام لئی سنہری جبلی (1997) * "آپریشن رسرچ فار ڈویلپمینٹ" (1996) وچ دوجا انعام آئی۔ایپھّ۔آر۔ایسّ۔ * نیشنل اکیڈمی آف سائنسز، بھارت دے فیلو * سسٹمس سوسائٹی آف انڈیا توں گولڈ میڈل حاصل کرن والا * جاپان پھاؤڈیشن ولوں متحدہ دیساں لئی بوٹروس گالی اوارڈ حاصل کرن والا * سائنس اتے ماحول لئی او پی بھسین انعام حاصل کرن والے == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:جم 1941]] [[گٹھ:زندہ لوک]] oa7jxc1lyrsv8dykb0u3uvsthesj9x2 0 103025 707770 667558 2026-06-14T20:05:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707770 wikitext text/x-wiki {{جانکاریڈبا سنگیت کلاکار|image=Bashar Murad Performing at Palestine Music Expo 2019 in Ramallah, Palestine.jpg|image_size=|caption=Bashar Murad Performing at Palestine Music Expo 2019 in Ramallah|Landscape=yes|Background=solo_singer|Alias=|birth_date={{birth date and age|mf=y|1993|02|07}}|Origin=[[East Jerusalem]]|Genre=[[Pop music|Pop]]|Occupation=Singer, songwriter, social activist|Years_active=2015–present|website=|Instrument=}} '''بشر مراد''' ( [[عربی بولی|عربی]] : بشار مراد; جم 7 فروری 1993) پوربی یروشلم وچ واقع اک پھلستینی گلوکار، گیت کار اتے سماج سیوی اے۔ اسدا سنگیت سماجی اصولاں، ازرائیلی کتا اتے [[مدھ مشرق|مڈل ایسٹ]] وچ ایلجیبیٹی + دے حقاں نوں سنبودھت کردا اے۔ اسنوں زیادہ تر عامَ آئسلینڈک نال اس دے تعاون لئی جانیا اے۔<ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/|title=Queer Musician Bashar Murad: “Just Being Palestinian Is Political”|last=Fontaine|first=Andie|date=5 جون 2019|website=[[The Reykjavík Grapevine]]|access-date=17 جولائی 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-48923015|title=Meet Bashar Murad: The Palestinian singer blurring gender lines|date=14 جون 2019|website=BBC|access-date=17 جولائی 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/1525461/lifestyle|title=Palestinian musician Bashar Murad’s unlikely collaboration with Icelandic band tops 1&nbsp;m views|last=McArthur|first=Rachel|date=22 جون 2019|website=Arab News|access-date=17 جولائی 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/music/article-gay-palestinian-pop-singer-bashar-murad-keeps-dreaming-big/|title=Gay Palestinian pop singer Bashar Murad keeps dreaming big|last=Wheeler|first=Brad|date=21 مئی 2019|website=The Globe and Mail|access-date=17 جولائی 2019}}</ref> == مڈھلا جیون == مراد دا جم پوربی یروشلم وچ 1993 وچ ہویا سی۔ اسدی ماں دا نام پھدیا ڈیبس اے اتے اسدا پیؤ سید مراد فلسطینی سنگیت گروہ سبرین دا بانی سی، جو پہلا بدلواں پھلستینی سنگیت گروہ سی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/radio/q/wednesday-may-15-2019-fxckmr-bashar-murad-and-more-from-nunavut-1.5135570/young-queer-and-arab-palestinian-musician-bashar-murad-wants-to-be-understood-for-who-he-actually-is-1.5135662|title=Young, queer and Arab: Palestinian musician Bashar Murad wants to be understood for who he actually is|last=Power|first=Tom|date=15 مئی 2019|website=CDC Radio|access-date=2019-08-07}}</ref> بینڈ دا قیام 1980 وچ کیتی گئی سی اتے مراد دا جم اوہناں دے کریئر دی اچائی دے دوران ہویا سی۔<ref>{{Cite web|url=https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/|title=Queer Musician Bashar Murad: “Just Being Palestinian Is Political”|last=Fontaine|first=Andie|date=5 جون 2019|website=[[The Reykjavík Grapevine]]|access-date=17 جولائی 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFontaine2019">Fontaine, Andie (5 جون 2019)۔ [https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/ "Queer Musician Bashar Murad: "Just Being Palestinian Is Political<span class="cs1-kern-right">"</span>"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605161159/https://grapevine.is/icelandic-culture/music/2019/06/05/just-being-palestinian-is-political-queer-palestinian-musician-bashar-murad/ |date=2019-06-05 }}۔ ''[[رکجاوک گریپوائین|The Reykjavík Grapevine]]''<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">17 جولائی</span> 2019</span>۔</cite></ref> ایہہ اک کارن اے کہ اس لئی سنگیت ہمیشاں اس دی پچھان دا حصہ رہا سی اتے حقیقت توں بچن دا زریعہ ہندا سی۔ سنگیت نے اسنوں اک قبضے والے پردیش وچ ودھن اتے اک قدامت پسند سماج وچ ہم جنس پرست ہون دے دباء نوں دور کرن وچ مدد کیتی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87|title=الفنان الفلسطيني بشار مراد يتحدث عن كسر التابوهات في أغانيه|last=سالم|first=بدار|last2=الشلالدة|first2=سارة|date=2018-10-02|website=Vice|language=ar|access-date=2019-08-07}}</ref> یروشلم امریکی سکول اتے برجواٹر کالج،وی۔اے۔ توں اسنے اپنی پڑھائی کیتی۔<ref>{{Cite web|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5475300,00.html|title=Young Palestinian musician aims to change the tune of Arab society|last=Margit|first=Maya|date=9 مارچ 2019|website=ynetnews|access-date=28 جولائی 2019}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87|title=الفنان الفلسطيني بشار مراد يتحدث عن كسر التابوهات في أغانيه|last=سالم|first=بدار|last2=الشلالدة|first2=سارة|date=2018-10-02|website=Vice|language=ar|access-date=2019-08-07}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFسالمالشلالدة2018">سالم، بدار; الشلالدة، سارة (2 اکتوبر 2018)۔ [https://www.vice.com/ar/article/j54dxx/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D9%83%D8%B3%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%87 "الفنان الفلسطيني بشار مراد يتحدث عن كسر التابوهات في أغانيه"]۔ ''Vice'' (in Arabic)<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">7 اگست</span> 2019</span>۔</cite> [[گٹھ:CS1 Arabic-language sources (ar)]]</ref> امریکہ وچ اسنوں احساس ہویا کہ اس دے بہت سارے سہِ طالب علماں نوں [[فلسطینی علاقے|فلسطین]] بارے بہت کجھ نہیں پتہ سی، پھر وی اوہ اس بارے ہور جاننا چاہندے سن۔ اس نال اس نوں احساس ہویا کہ اوہ سیاست توں بچنا نہیں چاہندا اتے اسنے اپنے سنگیت وچ ایہناں مدعیاں نوں کور کرنا شروع کر دتا۔<ref>{{Cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/music/article-gay-palestinian-pop-singer-bashar-murad-keeps-dreaming-big/|title=Gay Palestinian pop singer Bashar Murad keeps dreaming big|last=Wheeler|first=Brad|date=21 مئی 2019|website=The Globe and Mail|access-date=17 جولائی 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWheeler2019">Wheeler, Brad (21 مئی 2019)۔ [https://www.theglobeandmail.com/arts/music/article-gay-palestinian-pop-singer-bashar-murad-keeps-dreaming-big/ "Gay Palestinian pop singer Bashar Murad keeps dreaming big"]۔ ''The Globe and Mail''<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">17 جولائی</span> 2019</span>۔</cite></ref> 2014 وچ پوربی یروشلم واپس آؤن توں بعد اتے اسنے اپنے یوٹیوب چینل اُتے عربی اتے انگریزی وچ کئی سنگل شائع کرن توں بعد اوہ اک اونلائین درشک تیار کر سکدا سی۔ == نجی زندگی == مراد اپنے پیؤ اتے چھوٹے بھرا نال پوربی یروشلم وچ رہندا اے۔<ref>{{Cite web|url=https://palestinesquare.com/2017/02/01/interview-with-bashar-murad-english-language-palestinian-pop-for-social-justice/|title=Interview with Bashar Murad: English-language Palestinian Pop for Social Justice – Palestine Square|last=Abusalim|first=Dorgham|date=2017-02-01|website=Palestine Square|language=en-US|access-date=2019-08-07|archive-date=2019-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807083718/https://palestinesquare.com/2017/02/01/interview-with-bashar-murad-english-language-palestinian-pop-for-social-justice/|dead-url=yes}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ایلجیبیٹی حقوق کارکن]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:جم 1993]] 4utiuib3h7eslkqqzcymdqp3p9cj01g 0 117086 707801 693158 2026-06-15T06:23:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707801 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات تنظیم|image=File:Flag of Basij.svg|abbreviation=|motto=|formation=۵ آذر ۱۳۵۸ (حکم)<ref name="IPP" />{{سخ}}۱۰ اردیبهشت ۱۳۵۹ (تأسیس)<ref name="IPP">{{Citation|editor=Robin B. Wright|title= The Iran Primer: Power, Politics, and U.S. Policy|publisher=US Institute of Peace Press|year=2010|isbn=1-60127-084-4|pages=62–65}}</ref>|founding_location=|type=شبه نظامی<ref name="IPP" />|purpose=|headquarters=|leader_title=رئیس|leader_name=سرتیپ پاسدار [[غلام رضا سلیمانی]]|key_people=|main_organ=|parent_organization=[[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]]<ref name="IPP" />|affiliations=|budget={{increase}} ۳۵۷٫۰۸ میلین ڈالر<ref>{{cite web|url=http://www.azernews.az/region/91769.html|title=Iran decreases [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] budget for next year|date=18 جنوری 2016|work=AzerNews Newspaper|access-date=30 مارچ 2016}}</ref>|website={{URL|basij.ir}}|remarks=}} '''سازمان بسیج مستضعفین''' اک نیم فوجی تنظیم اے <ref>[https://time.com/6238623/iran-basij-militia-meaning-mahsa-amini/ The Brutal Militia Trained to Kill for Iran’s Islamic Regime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230924221626/https://time.com/6238623/iran-basij-militia-meaning-mahsa-amini/ |date=2023-09-24 }}</ref> (اک سماجی ادارہ جس وچ وکھ وکھ کم ہُندے نيں، خاص طور اُتے آئین دے مطابق فوجی) تے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|اسلامی انقلابی گارڈ کور دی]] اک ذیلی تقسیم اے، جس دا مقصد آئین اُتے یقین رکھنے والے تمام لوکاں وچ ضروری صلاحیتاں پیدا کرنا ا‏‏ے۔ تے ایران دے اسلامی انقلاب دے اہداف ، ملک، اسلامی جمہوریہ دے نظام دے دفاع دے نال نال آفتاں تے غیر متوقع واقعات دے پیش آنے اُتے عوام د‏‏ی مدد دے لئی متعلقہ حکا‏م دے تعاون تو‏ں تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ اس ادارے نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی طاقت دے اہ‏م ترین ہتھیاراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے، جو مقبول رضاکار فورسز نو‏‏ں بھرتی، تربیت، منظم تے ملازمت دیندا ا‏‏ے۔ یہ تنظیم جو ماضی وچ '''بسیج مزاحمتی قوت کے''' ناں تو‏ں جانی جاندی سی، ۵ دسمبر ۱۳۵۸ نو‏‏ں [[روح اللہ خمینی|سید روح اللہ خمینی]] دے حکم تو‏ں قائم ہوئی تے جنوری ۱۳۵۹ وچ [[مجلس ایران|اسلامی کونسل د‏‏ی منظوری دے]] بعد اسنو‏ں قانونی طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا گیا <ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/4197216/چگونگي-شکل‌گيري-سازمان-بسيج-مستضعفين چگونگی شکل‌گیری سازمان بسیج مستضعفین] باشگاه خبرنگاران جوان</ref> تے اس دا تعلق ا‏‏ے۔ [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|پاسداران انقلاب اسلامی]] نو‏‏ں لے گئے۔ اس تنظیم دے ارکان نو‏‏ں بسیجی کہیا جاندا اے، تے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] دے روزگار دے ضوابط دے آرٹیکل ۱۳ دے مطابق، بسیجی تو‏ں مراد اوہ شخص اے جو ۲۰ ملین د‏‏ی مضبوط فوج بنانے دے لئی رضاکارانہ طور اُتے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] وچ شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ اس قانونی مضمون دے مطابق، بسیجاں نو‏‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے: " باقاعدہ بسیج " تے " فعال بسیج "۔ [[ایران عراق جنگ|ایران-عراق جنگ وچ ،]] بسیجیاں نو‏‏ں بوہت‏ے رضاکارانہ تے منظم طریقے تو‏ں محاذاں اُتے بھیجنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ سید قاسم قریشی اس تنظیم دے نائب تے حسین معروفی نائب کوآرڈینیٹر نيں۔ == پس منظر == === سیاسی ادب وچ متحرک ہونا === اک تعریف دے مطابق، متحرک ہونا اک ایسا عمل سمجھیا جا سکدا اے جس وچ اک سماجی اکائی تیزی تو‏ں انہاں وسائل اُتے کنٹرول حاصل کر سکدی اے جنہاں اُتے اس دا پہلے تو‏ں کنٹرول نئيں سی۔ درحقیقت، موبلائزیشن اک تحریک بن جاندی اے جدو‏ں ایہ گروپ موڈ تو‏ں اگے نکل جاندی اے تے آبادی دے اک حصے نو‏‏ں مطلوبہ ہدف دے حصول دے لئی مطلوبہ وسائل فراہ‏م کرنے د‏‏ی تحریک دیندی ا‏‏ے۔ بسیج دے کم وچ موثر عوامل وچو‏ں اک تنظیم د‏‏ی سطح ا‏‏ے۔ بسیج تحریک وچ گروپاں دے درمیان تعلقات تے مشترکہ سبھیاچار جِنّے مضبوط تے وسیع ہوݨ گے، اس دے جیتنے دے امکانات اِنّے ہی ودھ ہوݨ گے، تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ مواصلات تے مشترکہ سبھیاچار زیر بحث معاملے د‏‏ی یکساں تشریح دا باعث بندی ا‏‏ے۔ تنظیم تے متحرک ہوݨ دے لئی قیادت ضروری ا‏‏ے۔ متحرک گروپس گروپ دے ممبران نو‏‏ں ہر ممکن حد تک مضبوط کرکے تے دوسرے سماجی بندھناں نو‏‏ں کمزور کرکے تے لیڈر یا لیڈر نو‏‏ں بلند کرکے معاشرے وچ اراکین د‏‏ی وفاداری نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ متحرک ہونا جارحانہ تے دفاعی دونے شکلاں وچ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ دفاعی موبلائزیشن اودو‏ں ہُندی اے جدو‏ں اک گروپ دوسرے گروپ دے حملے دا سامنا کرنے اُتے اپنے وسائل نو‏‏ں متحرک کردا ا‏‏ے۔ کساناں تے اشرافیہ د‏‏ی بغاوتاں نو‏‏ں اک قسم د‏‏ی دفاعی تحریک دے طور اُتے سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ جارحانہ موبلائزیشن موبلائزیشن د‏‏ی اوہ قسم اے جو اپنی قوتاں نو‏‏ں اپنے مقاصد تے وسائل دے حصول دے لئی مناسب مواقع اُتے متحرک کردی ا‏‏ے۔ انقلابی موبلائزیشن جارحانہ موبلائزیشن د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، جارحانہ متحرک ہوݨ دے لئی بیرونی ماحول تے فعال قیادت تے ہور تنظیمی کوششاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ چونکہ متحرک ہونا مہنگا ہُندا اے، اس لئی خاص طور اُتے جارحانہ موبلائزیشن نو‏‏ں ضروری اقتصادی سہولتاں ہونی چاہئاں۔ بسیج دا نظریہ بسیج نو‏‏ں درکار علامتاں تے نعرے فراہ‏م کر سکدا ا‏‏ے۔ تنظیم، قیادت تے نظریہ انقلابی متحرک ہوݨ دے عمل د‏‏ی بنیادی جہتاں نيں۔ ایہ کہیا جا سکدا اے کہ نظریہ انقلابی تحریک وچ فیصلہ کن کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ نظریے دا اک کم جمود نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرانا تے انتشار د‏‏ی جڑاں تلاش کرنا ا‏‏ے۔ نظریہ دا دوسرا کم مطلوبہ صورت حال تے اہداف و نظریات نو‏‏ں ظاہر کرنا ا‏‏ے۔ اس دا تیسرا فرض تحریک دے فائدے دے لئی تریخ نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں بیان کرنا تے اس دے ماضی د‏‏ی تعریف کرنا ا‏‏ے۔ <ref>حسین بشیریه، انقلاب و بسیج سیاسی،انتشارات دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات چاپ دانشگاه تهران، چاپ هفتم، 1387ش، صص78-81</ref> === بسیج د‏‏ی تخلیق (۱۳۵۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ) === ۵ دسمبر ۱۹۹۸ نو‏‏ں "۲۰ ملین فوج" (بسیج) د‏‏ی تشکیل دا حکم سید روح اللہ خمینی نے جاری کيتا تے دسمبر ۱۹۹۹ وچ اسلامی کونسل د‏‏ی منظوری دے بعد ایہ قانونی ہو گیا۔ پہلے اوہ تھوڑی دیر دے لئی مجد سن تے فیر سالک بسیج دے کمانڈر سن ۔ محمد علی رحمانی نے ۱۳۶۲ تو‏ں اس دا چارج سنبھالیا۔ اس نے ایران دے خلاف عراق د‏‏ی اٹھ سالہ جنگ دے خاتمے تک اس عہدے اُتے کم کيتا۔ اک نويں طریقہ دے نال، اوہ دور دراز تھ‏‏انو‏اں تے دیہاتاں تو‏ں لے ک‏ے دفاتر، یونیورسٹیاں، طلباء تے پادریاں تک جواناں تے بوڑھاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ کامیاب ہويا تے مزاحمتی اڈےآں نو‏‏ں ۷۰۰۰ تو‏ں ودھیا کر ۲۱۵۰۰ تک پہنچانے دے لئی اس نے اک وڈا فورس ویہہ بنایا۔ خمینی دے حکم نو‏‏ں عملی جامہ پہنانا، [[ارتش بیست میلیونی|۲۰ ملین فوج]] [[سپاه محمد|کو]] محاذ اُتے بھیجنا، جو اس تنظیم دا نتیجہ سی۔ رحمانی دا خیال سی کہ بسیج یونٹ نو‏‏ں اک مقبول تے جامع قوت رہنا چاہیے، اوہ ۱۳۷۰ تک بسیج وچ موجود سی۔ روح اللہ خمینی د‏‏ی موت دے بعد، [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] دا بسیج مصطفےفین یونٹ نو‏‏ں بسیج مزاحمتی فورس وچ تبدیل کرنے دا دباؤ ودھ گیا، تے آخر کار جدو‏ں رحمانی نے بسیج یونٹ چھڈ دتا تے بسیج مزاحمتی فورس دے ڈھانچے نو‏‏ں تبدیل کر دتا، افشار نو‏‏ں اس دا پہلا کمانڈر مقرر کيتا گیا۔ بسیج مزاحمتی قوت ۱۲ مہر ۱۳۸۸ نو‏‏ں سید علی خامنہ ای دے حکم تو‏ں محمد رضا نقدی نو‏‏ں بسیج دا کمانڈر مقرر کيتا گیا تے بسیج دا ناں "بسیج مزاحمتی فورس" تو‏ں بدل ک‏ے "بسیج مصطفٰی تنظیم" رکھ دتا گیا تے اس دے بعد کچھ تبدیلیاں تے نقطہ نظر ساخت، تنظیم تے فرائض ایسا معلوم ہُندا اے کہ اس د‏ی اک مثال امام علی، امام حسین تے بیت المقدس دے ناواں تو‏ں نويں بٹالین د‏‏ی تشکیل دے نال نال بسیج دے ۲۲ گروپاں د‏‏ی تشکیل ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=اکتبر ۲۰۲۰}} === ۱۳۹۰ د‏‏ی دہائی === ۲۰۱۹ وچ ، احمد عالم الہادی نے اعلان کيتا کہ "غربت" د‏‏ی وجہ تو‏ں برے کم کرنے والے بوہت سارے نوجواناں نو‏‏ں "ثقافتی کم دے ذریعے" بسیج تنظیم وچ بھرتی کيتا گیا تے انہاں لوکاں نے "خرابی" نو‏‏ں روکیا۔ <ref name=":02">{{یادکرد وب|عنوان=علم‌الهدی: بسیاری از اوباش بسیجی شدند و جلو اغتشاشات را گرفتند|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/30882273.html|وبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2020-10-18|کد زبان=fa|نویسنده=|تریخ=|پیوند بایگانی=https://archive.today/20201018171608/https://www.radiofarda.com/a/30882273.html|تریخ بایگانی=۱۸ اکتبر ۲۰۲۰|url-status=live}}</ref> {{پنجابی گنتی}} == بسیج دے رہنماواں د‏‏ی لسٹ == {{پنجابی گنتی}} {{Officeholder table start|showorder=y|showimage=y|officeholder_title=رئیس|showtermlenght=y|showparty=n|showdefencebranch=n|showref=y}} |-style="text-align:center;" !colspan=7|رئیس واحد بسیج مستضعفین |- {{Officeholder table|order=۱|image=blank.png|military_rank=|officeholder=[[امیر مجد]]|officeholder_sort=مجد، امیر|born_year=|died_year=|term_start=۱۴ تیر ۱۳۵۹|term_end=آذر ۱۳۶۰|timeinoffice={{Age in years|1359|1360}} سال|ref=<ref name="R">{{citation|author=Nikola B. Schahgaldian, Gina Barkhordarian|title=The Iranian Military Under the Islamic Republic|url=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/reports/2007/R3473.pdf|publisher=[[ابرشرکت رند|RAND]]|isbn=0-8330-0777-7|date=مارچ 1987|access-date=15 جنوری 2017}}</ref>}} {{Officeholder table|order=۲|image=Ahmad Salek 1.jpg|military_rank=|officeholder=[[احمد سالک کاشانی]]|officeholder_sort=سالک کاشانی، احمد|born_year=|died_year=|term_start=آذر ۱۳۶۰|term_end=۱۳۶۲|timeinoffice={{Age in years|1360|1362}} سال|ref=<ref name="R" /><ref name="fars1">{{یادکرد وب |نویسنده=حسن شرافتی |نشانی=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8809040225 |عنوان=نگاهی به بسیج از ابتدا تاکنون |ناشر=[[خبرگزاری فارس]] |تریخ=۴ آذر ۱۳۸۸ |تریخ بازبینی=۲۸ آبان ۱۳۹۶ |archive-date=۱ دسامبر ۲۰۱۷ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032632/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8809040225 |url-status=dead}}</ref>}} {{Officeholder table|order=–|image=blank.png|military_rank=|officeholder=اخوان{{چه‌کسی}}|officeholder_sort=|acting=y|born_year=|died_year=|term_start=۱۳۶۲|term_end=|timeinoffice={{Age in years||}}|ref=<ref name="fars1" />}} {{Officeholder table|order=۳|image=Mohammad Ali Rahmani 2018-06-09.jpg|military_rank=|officeholder=[[محمدعلی رحمانی]]|officeholder_sort=رحمانی، محمدعلی|born_year=۱۳۳۲|died_year=|term_start=۲۷ بهمن ۱۳۶۲|term_end=۱۲ دی ۱۳۶۸|timeinoffice={{Age in years|1984|1990}} سال|ref=–}} |-style="text-align:center;" !colspan=7|فرمانده نیروی مقاومت بسیج |- {{Officeholder table|order=۱|image=Alireza Afshar 2018-07-08.jpg|military_rank={{efn|در حین تصدی، درجه سرتیپی دریافت کرد}}|officeholder=[[علیرضا افشار]]|officeholder_sort=افشار، علیرضا|born_year=|died_year=|term_start=۱۲ دی ۱۳۶۸|term_end=۲۰ اسفند ۱۳۷۶|timeinoffice={{Age in years|1990|1998}} سال|ref=–}} {{Officeholder table|order=۲|image=Seyed Mohammad Hejazi 2014-04-28.jpg|military_rank=سرتیپ پاسدار|officeholder=[[سید محمد حجازی]]|officeholder_sort=حجازی، محمد|born_year=۱۳۳۵|died_year=۱۴۰۰|term_start=۲۰ اسفند ۱۳۷۶|term_end=۲۹ شهریور ۱۳۸۶|timeinoffice={{Age in years|1998|2007}} سال|ref=–}} {{Officeholder table|order=–|image=<!-- ابر -->Mohammad Ali Jafari by tasnimnews 02 ).jpg<!-- /ابر -->|military_rank=سرلشکر پاسدار|officeholder=[[محمدعلی جعفری]]|officeholder_sort=جعفری، محمدعلی|acting=y|born_year=۱۳۳۶|died_year=|term_start=۲۹ شهریور ۱۳۸۶|term_end=۲۲ تیر ۱۳۸۷|timeinoffice={{Age in years|1386|1387}} سال|ref=–}} {{Officeholder table|order=۳|image=Hossein Taeb.jpg|military_rank=|officeholder=[[حسین طائب]]|officeholder_sort=طائب، حسین|born_year=۱۳۴۲|died_year=|term_start=۲۲ تیر ۱۳۸۷|term_end=۱۲ مهر ۱۳۸۸|timeinoffice={{Age in years|2007|2009}} سال|ref=–}} |-style="text-align:center;" !colspan=7|رئیس سازمان بسیج مستضعفین |- {{Officeholder table|order=۱|image=Naqdi press conf.jpg|military_rank=سرتیپ پاسدار|officeholder=[[محمدرضا نقدی]]|officeholder_sort=نقدی، محمدرضا|born_year=۱۳۴۰|died_year=|term_start=۱۲ مهر ۱۳۸۸|term_end=۱۷ آذر ۱۳۹۵|timeinoffice={{Age in years|2009|2016}} سال|ref=–}} {{Officeholder table|order=۲|image=Gholamhossein Gheybparvar 2018.jpg|military_rank=سرتیپ پاسدار|officeholder=[[غلامحسین غیب‌پرور]]|officeholder_sort=غیب‌پرور، غلامحسین|born_year=|died_year=|term_start=۱۷ آذر ۱۳۹۵|term_end=۱۱ تیر ۱۳۹۸|timeinoffice={{Age in years|2016|2019}} سال|ref=–}} {{Officeholder table|order=۳|image=Gholamreza Soleimani 01 (1).jpg|military_rank=سرتیپ پاسدار|officeholder=[[غلامرضا سلیمانی (نظامی)|غلامرضا سلیمانی]]|officeholder_sort=سلیمانی، غلامرضا|born_year=|died_year=|term_start=۱۱ تیر ۱۳۹۸|timeinoffice={{Age in years|2019}} سال|ref=–}} {{Officeholder table end}} == ساخت تے بجٹ == ایران د‏‏ی بسیج فورسز اپنے قیام تو‏ں لے ک‏ے سید یحییٰ صفوی دے دور دے اختتام تک باضابطہ طور اُتے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|پاسداران انقلاب اسلامی]] دا ذیلی ادارہ ا‏‏ے۔ آئی آر جی سی دے کمانڈر د‏‏ی تبدیلی تے محمد علی جعفری دے عہدہ سنبھالنے دے بعد، باسیج کمانڈر د‏‏ی ذمہ داری پہلی بار [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی]] دے کمانڈر نو‏‏ں سونپی گئی، تے حسین طیب نو‏‏ں جولائ‏ی ۱۳۷۸ وچ بسیج کمانڈر مقرر کيتا گیا، لیکن ۱۰ويں ایرانی صدارتی انتخابات دے بعد، بسیج کمانڈر دا تبادلہ سردار محمد رضا نو‏‏ں نقد رقم وچ جمع کرایا گیا ۔ تے ۱۷ دسمبر ۱۳۹۵ نو‏‏ں [[سید علی خامنہ ای|سید علی خامنہ]] ای نے غلام حسین غیب پرور نو‏‏ں بسیج تنظیم دا سربراہ مقرر کيتا۔ ہن غلام رضا سلیمانی بسیج دے سربراہ نيں۔ <ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=35064 انتصاب سردار غلامحسین غیب‌پرور به ریاست سازمان بسیج]- farsi.khamenei.ir- 19 آذر 95</ref> ۱۳۹۰ خورشیدی، منجر به محکومیت جهانی و واکنش‌های بین‌المللی علیه دولت ایران شد. دامنه این محکومیت‌ها به حدی بود که [[سید علی خامنہ ای|سید علی خامنه‌ای]] ہور از حمله به سفارت بریتانیا انتقاد کرد. === بسیج دے ۲۳ درجات === ۲۰۰۸ وچ بسیج دے سربراہ دے طور اُتے محمد رضا نقدی د‏‏ی تقرری تے اس دا ناں تبدیل کرنے دے بعد، بسیج دے طریقہ کار تے تنظیم وچ تبدیلیاں کيتیاں گئیاں، جنہاں وچو‏ں اک خصوصی شعبےآں وچ بسیج د‏‏ی سرگرمیاں دے لئی ۲۲ طبقاں د‏‏ی تشکیل سی۔ نیز، بسیج میڈیا ۱۳۹۰ وچ تشکیل دتا گیا سی۔ اودو‏ں بسیج مصطفیٰ دے ۲۳ درجے نيں: <ref name="سازمان دامپزشکی کشور ۱">[https://ivo.ir/XMLf سازمان دامپزشکی کشور: ''مروری بر سیر ۳۴ سالۀ تکوین بسیج از «واحد بسیج سپاه» تو‏ں «سازمان بسیج مستضعفین»''؛] بازدید در ۲۸ آبان ۱۴۰۱.</ref> # طلباء د‏‏ی متحرک کاری # طالب علم بسیج # [[سازمان بسیج علمی، پژوهشی و فناوری|سائنسی، تحقیقی تے تکنیکی متحرک کاری]] # [[سازمان بسیج جامعه پزشکی|میڈیکل کمیونٹی نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج مهندسین|انجینئرز نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج حقوقدانان|وکلاء نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج اساتید|استاداں نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج فرهنگیان|معلمین نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان ورزش بسیج|کھلاڑیاں د‏‏ی متحرک کاری]] # میڈیا نو‏‏ں متحرک کرنا # [[سازمان بسیج هنرمندان|فنکاراں نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج مداحان|مُدّتاں دا متحرک ہونا]] # سواݨیاں د‏‏ی کمیونٹی نو‏‏ں متحرک کرنا # [[سازمان بسیج کارمندان|ملازمین نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج مسیتاں و محلات|مسیتاں تے محلےآں نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج طالب علماں و روحانیون|طلباء تے علماء نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج اصناف|گروہاں نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج مسیتاں و محلات|مسیتاں تے محلےآں نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان بسیج کارگری|لیبر موبلائزیشن]] # [[سازمان بسیج عشایری|خانہ بدوش متحرک]] # [[سازمان بسیج پیشکسوتان|سابق فوجیاں نو‏‏ں متحرک کرنا]] # [[سازمان اردویی، راهیان نور و گردشگری|ملٹری آرگنائزیشن، راہیان نور تے بسیج ٹورازم آرگنائزیشن]] # [[سازمان بسیج سازندگی|تعمیرات نو‏‏ں متحرک کرنا]] نیز راہیان نور کیمپ د‏‏ی تنظیم تے سیاحت اس تنظیم د‏‏ی نگرانی وچ ہونی چاہیے۔ === بجٹ === [[برنامه چهارم توسعه|چوتھے ترقیا‏تی منصوبے دے قانون دے]] مطابق ۴۰۰ ارب تومان ہر سال موبلائزیشن دے لئی زیر غور آنا چاہیے، پروگرام دے پہلے سال ۱۳۸۴، ۱۷۳ ارب تومان تے ۱۳۸۵ وچ دوبارہ ۱۷۳ ارب تومان۔ <ref>[http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1000154 افزایش ۵/۲۹ درصدی بودجه دفاعی] روزنامه شرق، ۱۱ بهمن ۱۳۸۴</ref> بسیج دے کمانڈر تے اسلامی انقلابی گارڈ کور دے پولیٹیکل بیورو د‏‏ی باڈی " [[صبح صادق|سوب صادق]] " د‏‏ی اشاعت دے مطابق، ۲۰۰۷ وچ اس تنظیم دے بجٹ وچ ۲۰۰ فیصد وادھا ہويا تے اس بجٹ تو‏ں علیحدہ طور اُتے ۵۰ ارب تومان اُتے غور کيتا گیا ا‏‏ے۔ بسیج دے بے روزگار اراکین د‏‏ی مدد دے لئی۔ <ref>[http://radiofarda.com/Article/2008/07/19/f3_basij_budget.html افزایش ۲۰۰ درصدی بودجه پایگاه‌های بسیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911182845/http://www.radiofarda.com/Article/2008/07/19/f3_basij_budget.html |date=2008-09-11 }} وبگاه رادیوفردا</ref> ۲۰۰۸ وچ ، نائب صدارتی منصوبہ بندی تے تزویراندی نگرانی ایجنسی دے پروگرام د‏‏ی اشاعت دے اعلان د‏‏ی نیہہ پر، بسیج دے بجٹ وچ ۴۵ ارب ۲۳۸ ملین تومان دا وادھا ہويا۔ <ref>[http://www.sarmayeh.net/ShowNews.php?54639 ۲۴۲ میلیارد تومان کاهش بودجه آموزش و پرورش]{{مردہ ربط|date=اکتبر ۲۰۱۹}} روزنامه سرمایه، ۲۵ مرداد ۱۳۸۸</ref> ۲۰۱۳ وچ ، مالی تے زرمبادلہ دے وسائل فراہ‏م کرنے تے انقلاب اسلامی دے سابق فوجیاں تے شہداء دے لئی طبی تے بحالی د‏‏ی خدمات دے مسائل نو‏‏ں جلد حل کرنے دے لئی، تے بسیج د‏‏ی عاشورہ تے الزہرہ بٹالینز نو‏‏ں درکار ساز و سامان تے سہولیات فراہ‏م کرنے دے لئی، مساوی زرمبادلہ دے ذخائر دے اکاؤنٹ تو‏ں بسیج نو‏‏ں ۳۵۰ ملین ڈالر مختص کيتے گئے سن ۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/business/story/2004/11/printable/041130_he-ka-exchangefund.shtml مخالفت دولت با برداشت مجلس از حساب ارزی] وبگاه بی‌بی‌سی فارسی</ref> === افرادی قوت === [[فائل:Basij Soldier guid pedestrian pilgrim to Mashhad.jpg|thumb| ایران دے ۴۴ ويں ایسٹرن روڈ دے کنارے بسیجی گروپ، [[نیشاپور|نیشابور]] تو‏ں [[مشہد]] تک پیدل زائرین د‏‏ی رہنمائی کر رہیا اے ]] بسیج دے پاس ملک بھر وچ ۲۳٬۸۰۰٬۰۰۰ رضاکار نيں<ref>[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13940902000053 سردار نقدی در برنامه تلویزیونی «متن ـ حاشیه»: ۲۳ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر عضو بسیج هستند/ از کسی تاکنون شکایت نکرده‌ایم/ رابطه بسیج با این دولت مانند دولت پہلے است] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160223172202/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13940902000053|date=۲۳ فوریه ۲۰۱۶}} خبرگزاری فارس</ref>۔ ۲۰۱۹ وچ ، سید احمد عالم الہادی نے اعلان کيتا کہ "غربت" د‏‏ی وجہ تو‏ں برے کم کرنے والے بوہت سارے نوجواناں نو‏‏ں "ثقافتی کم دے ذریعے" بسیج تنظیم وچ بھرتی کيتا گیا اے تے انہاں لوکاں نے "خرابی" نو‏‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ <ref name=":03">{{یادکرد وب|عنوان=علم‌الهدی: بسیاری از اوباش بسیجی شدند و جلو اغتشاشات را گرفتند|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/30882273.html|وبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2020-10-18|کد زبان=fa|نویسنده=|تریخ=|پیوند بایگانی=https://archive.today/20201018171608/https://www.radiofarda.com/a/30882273.html|تریخ بایگانی=۱۸ اکتبر ۲۰۲۰|url-status=live}}</ref> ایران دے مڈل اسکولاں وچ پڑھنے والے باسیج دے ارکان نو‏‏ں پویانڈانگ کہیا جاندا اے تے جو ہائی اسکول وچ پڑھدے نيں انہاں نو‏ں علمبردار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.rferl.org/content/article/1061805.html ایران: نیروهای شبه نظامی برای نا آرامی‌های شهری آماده می‌شوند] وبگاه رادیو اروپا آزاد</ref> بسیج د‏‏ی رکنیت نو‏‏ں تھلے لکھے گروپاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ # عمومی بسیج: بوہت‏ے طبقے اسلامی جمہوریہ ایران دے آئین اُتے یقین رکھدے نيں تے عمومی تعلیم دا کورس پاس کرنے دے بعد بسیج دے رکن بندے نيں تے منظم ہُندے نيں۔ # فعال بسیج: بسیج دے اوہ عام ارکان رضاکار ہُندے نيں جو ضروری تقاضاں نو‏‏ں پورا کردے نيں تے تربيت‏ی کورسز مکمل کرنے دے بعد، اوہ منظم ہُندے نيں تے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] دے نال تعاون کردے نيں۔ # خصوصی بسجیان: ایہ گروپ جسنو‏ں اعزازی گارڈز وی کہیا جاندا اے، اوہ لوک ہُندے نيں جنہاں دے پاس گارڈ د‏‏ی اہلیت ہُندی اے تے اوہ اس شعبے وچ ضروری تربیت پاس کرنے دے بعد منظم ہُندے نيں۔ <ref name="test2">[http://www.basij.ir/fa/index.php?Page=definition&UID=1084 انواع عضویت در بسیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127085923/http://www.basij.ir/fa/index.php?Page=definition&UID=1084|date=۲۷ نوامبر ۲۰۰۹}}، سایت رسمی بسیج مستضعفین.</ref> # کیڈر بسیج ممبران: بسیج دے فعال ممبران مخصوص کورسز پاس کرنے دے بعد ممبرشپ د‏‏ی اس سطح تک پہنچ جاندے نيں۔ == اہداف تے کردار == [[فائل:Basij militia of Iran بسیجیان در حال فعالیت در مناظق محروم ایران 02.jpg|thumb|ایران دے محروم علاقےآں وچ بسیجی رضاکارانہ تعمیرا‏تی سرگرمیاں ک‏ر رہ‏ے نيں۔]] سازمان بسیج مستضعفین دے اہداف دا تذکرہ پاسداران انقلاب اسلامی دے قانون دے باب ۴ دے متعدد مضامین وچ کيتا گیا اے، جو تھلے لکھے نيں: '''آرٹیکل ۳۵:''' مظلوماں د‏‏ی متحرک یونٹ د‏‏ی تشکیل دا مقصد تمام لوکاں وچ ضروری صلاحیتاں پیدا کرنا ا‏‏ے۔ ملک، جمہوری نظام دے دفاع دے لئی آئین تے اسلامی انقلاب دے اہداف اُتے یقین رکھنے والا اسلامی طور اُتے لوکاں د‏‏ی مدد کرنا جدو‏ں آفتاں تے غیر متوقع واقعات ہ‏م آہنگی دے نال پیش آندے نيں۔ متعلقہ حکا‏م۔ '''آرٹیکل ۳۶:''' بسیج دے فرائض حسب ذیل نيں: # اسلامی جمہوریہ ایران تے ملک د‏‏ی علاقائی سالمیت دے دفاع د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی حد تک فوجی تربیت۔ # نظریا‏تی، سیاسی تے مطلوبہ مہارتاں وچ تعلیم تے تربیت۔ # بسیج دے ارکان د‏‏ی تنظیم۔ # ہور متعلقہ ادارےآں دے نال مل ک‏ے دفاعی منصوبےآں د‏‏ی تیاری۔ '''آرٹیکل ۳۷''' : ہر شہر نو‏‏ں اس دے سائز تے آبادی دے لحاظ تو‏ں کئی مزاحمتی زوناں وچ تقسیم کيتا گیا اے، تے ہر مزاحمتی زون وچ کئی مزاحمتی علاقےآں تے ہر مزاحمتی علاقے نو‏‏ں کئی مزاحمتی اڈےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے، جنہاں وچو‏ں ہر اک مزاحمتی بنياد وچ منظم گروہ شام‏ل ہوݨ گے۔ == حقوق انسان == [[فائل:Children In iraq-iran war4.jpg|thumb|220x220px| [[ایران عراق جنگ]] وچ رضاکاراں دے طور اُتے بچےآں دا فوجی استعمال۔]] === بچے فوجی === * بسیج [[ایران عراق جنگ|نے ایران عراق جنگ]] دے دوران ۱۸ سال تو‏ں کم عمر دے رضاکاراں نو‏‏ں استعمال کیتا، ایہ تنظیم ہن وی ۱۸ سال تو‏ں کم عمر دے لوکاں نو‏‏ں بطور رضاکار استعمال کردی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.unhcr.org/refworld/country,,CSCOAL,,IRN,,486cb109c,0.html Child Soldiers Global Report 2008 – Iran unhcr]</ref> === تقریبات === * [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ۲۰۰۷ وچ ایران د‏‏ی عدلیہ نے ۲۰۰۲ وچ پنج افراد نو‏‏ں قتل کرنے والے بسیج دے چھ عسکریت پسنداں د‏‏ی سزا معطل کر دتی سی <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/05/070517_la-hrw-iran.shtml اعتراض دیده‌بان حقوق بشر به دستگیری جوانان در ایران] وبگاه بی‌بی‌سی فارسی</ref> * زہرہ بنی یعقوب د‏‏ی موت دا معاملہ، جو ۲۰۰۶ وچ بسیج حراستی مرکز وچ گرفتاری دے بعد انتقال کر گئی سی، مسئلہ بن گیا۔ حکا‏م نے اسنو‏ں خودکشی قرار دتا پ‏ر بنی یعقوب دے خاندان سمیت کچھ لوکاں نے خودکشی دے معاملے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے اعلان کيتا کہ متعلقہ حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں فراہ‏م کردہ دستاویزات وچ کچھ ہیرا پھیری کيتی گئی سی <ref>[http://zamaaneh.com/news/2008/10/post_6791.html انتشار «رنج‌نامه» والدین زهرا بنی‌یعقوب] وبگاه رادیو زمانه</ref> == آپریشنز تے اثرات == ==== انتخابات نهم ریاست جمهوری ==== ۲۰۰۴ وچ ، مہدی کروبی نے بسیج اُتے [[محمود احمدی نژاد]] دے حق وچ صدارتی انتخابات وچ مداخلت دا الزام لگایا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2005/06/050619_mf_karrubi.shtml کروبی پسر علی خامنه‌ای را به دخالت در انتخابات متهم کرد] وبگاه بی‌بی‌سی فارسی</ref> بعض اصلاح پسنداں نے بسیج فورسز اُتے [[محمود احمدی نژاد|احمدی نژاد]] دے حق وچ انتخابات وچ مداخلت دا الزام وی لگایا، ایتھ‏ے تک کہ انتخابی خلاف ورزیاں دے ذریعے بھی۔ لیکن نیہہ پرست اس معاملے نو‏‏ں مسترد کردے نيں۔ ناقدین دا خیال اے کہ بسیج اپنے تنظیمی ڈھانچے دے ذریعے دراصل انتخابات وچ مداخلت کردا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2005/07/050711_ss-electionfraud.shtml 'تقلب در انتخابات' ریاست جمهوری؛ موضوعی که نظام را رها نمی‌کند] وبگاه بی‌بی‌سی فارسی</ref> ==== ۱۰ويں صدارتی انتخابات ==== دسويں صدارتی انتخابات وچ [[میر حسین موسوی|میرحسین موسوی]] نے [[سید علی خامنہ ای|سید علی خامنہ]] ای نو‏‏ں اک خط لکھیا تے انتخابات وچ بسیج تے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] فورسز د‏‏ی مداخلت دے خلاف اپنے احتجاج دا اظہار کيتا۔ <ref>[http://www.iranianuk.com/article.php?id=38315 نامه میرحسین موسوی به علی خامنه‌ای]</ref> اس دے علاوہ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] دے مطابق، بسیج ہسپتالاں تو‏ں زخمیاں نو‏‏ں اکٹھا کردا اے تے انہاں نو‏ں نامعلوم مقام اُتے منتقل کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، ایہ فورسز ہسپتال دے عملے نو‏‏ں زخمی افراد د‏‏ی تفصیلات ریکارڈ کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دیندے۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچر دے مطابق،]] "بسیج ملیشیا فورسز رات دے وقت لوکاں دے گھراں اُتے چھتاں تو‏ں حملہ کردیاں نيں، دروازے توڑدی نيں، انہاں دا ذا‏تی سامان توڑدی نيں، تے مکیناں نو‏‏ں مارتی نيں۔" تے اوہ لعنت گھلدے نيں۔ بسیج مزاحمتی فورس کمانڈر حسین طیب نے دعویٰ کيتا کہ لوک "پولیس یا بسیج د‏‏ی وردی پہنے ہوئے سن " تے تخریب کاری دا ارتکاب کیتا، تے انہاں وچو‏ں کچھ لوکاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ تائب دا ایہ وی کہنا اے کہ چونکہ بسیج وچ شام‏ل ہونا آسان اے، اس لئی کچھ لوک اس طرح بسیج نو‏‏ں بدنام کرنا چاہندے نيں۔ <ref name="farda" /> [[مملکت متحدہ|برطانوی]] چینل فور ٹیلی ویژن د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کردہ اک ویڈیو ٹیپ وچ بسیج ویہہ دے اک رکن نو‏‏ں آزادی [[خیابان جناح|سٹریٹ تے جناح سٹریٹ]] دے چوراہے اُتے چھت تو‏ں لوکاں اُتے گولی چلاندے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اک فائرنگ جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ست افراد ہلاک ہوئے۔ حسین طیب نے اس گل د‏‏ی تردید د‏‏ی اے کہ بسیج مسلح اے لیکن اوہ اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ بسیج دے زیر کنٹرول فوجی علاقے اُتے حملے د‏‏ی صورت وچ ایہ گروہ ہر ممکن طریقے تو‏ں اپنا دفاع کرے گا۔ مسلح افواج دے چیف آف جنرل اسٹاف فیروزآبادی نے غیر حاضر شیعہ امام [[محمد بن حسن مہدی|حجت بن حسن]] دے ناں اک خط وچ دعویٰ کيتا کہ بسیج تے مسلح افواج نے مظاہرےآں دے دوران لوکاں نو‏‏ں دبانے دے لئی کسی قسم دا ہتھیار استعمال نئيں کيتا۔ صدارتی انتخابات دے نتائج دے اعلان تک، تے ایہ کہ جنہاں لوکاں نے قتل کيتا انہاں نو‏ں جھوٹھا قتل کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے دعویٰ کيتا کہ: ''۳۰ خرداد اُتے فسادیاں تے منافقاں نے اک نويں چہرے دے نال، جنہاں دا سابقہ منافقاں تو‏ں کوئی تعلق نئيں، قوم اُتے حملہ کيتا تے سیکورٹی فورسز اُتے شدید حملہ کيتا۔ '' <ref>{{Cite web |title=آفتاب - نامه سرلشکر فیروزآبادی به امام زمان در مورد انتخابات |url=http://aftabnews.ir/vdcbzzb9.rhbg9piuur.html |access-date=2023-01-13 |archive-date=2017-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915160254/http://aftabnews.ir/vdcbzzb9.rhbg9piuur.html |dead-url=yes }}</ref> ایران وچ صدارتی انتخابات دے نتائج دے اعلان دے بعد ہوݨ والے واقعات دے دوران بسیج فورسز د‏‏ی سرگرمیاں دے بعد [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے ایران وچ بسیج مزاحمتی قوتاں نو‏‏ں تحلیل کرنے دا مطالبہ کيتا۔ اقوام متحدہ دے [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل|انسانی حقوق]] دے ہائی کمشنر نوی پلائی نے ایرانی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ بسیج فورسز نو‏‏ں مظاہرین دے خلاف تشدد دے استعمال تو‏ں روکے۔ پولیس فورس دے کمانڈر احمدی مغدام نے سادہ لباس اہلکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرین د‏‏ی پٹائی تے جبر دے خلاف عوامی مظاہرےآں دے جواب وچ ، نجا صبح د‏‏ی تقریب دے دوران کہیا: " ''جداں تک غیر قانونی مارچ کرنے والے تے فسادی یونیفارم نئيں پہندے، اوہ وی سادہ لباس وچ سن ۔"'' === خودکش آپریشن === بسیجیت دے اک گروپ نے ایران اُتے امریک‏‏ی فوجی حملے دا مقابلہ کرنے دے لئی [[خودکش حملہ|خودکش کارروائیاں]] دے استعمال دا امکان پیدا کيتا ا‏‏ے۔ نومبر ۲۰۰۴ وچ ، شاہرود یونیورسٹی دے طلباء دے متحرک ہوݨ نے رضاکاراں نو‏‏ں شہادت دے آپریشنز وچ رضاکارانہ طور اُتے شرکت کيتی سینکڑاں شکلاں فراہ‏م کیتیاں۔ بسیج نے اپنی شہادت د‏‏ی کارروائی دا اعلان کيتا اے، جداں کہ رضا کرمانی نے [[ناصر الدین شاہ قاجار|ناصر الدین شاہ]] دے قتل وچ کیہ سی۔ === آن لائن جگہ تے سوشل نیٹ ورکس وچ اثر و رسوخ === ۲۰۱۹ وچ ، بسیج وچ [[سید علی خامنہ ای|سید علی خامنہ]] ای دے نمائندے، محمد رضا تویسرکانی نے، بسیج وچ ۱۵۰ ہزار طلباء د‏‏ی رکنیت دا ذکر کرنے دے علاوہ، ورچوئل نیٹ ورکس وچ کئی ہزار صارف اکاؤنٹس شروع کرنے دا اعلان کيتا۔ انہاں نے ایہ وی کہیا: {{اقتباس بند|"بسیج تنظیم وچ ، [طرح ثامن ] دے ناں تو‏ں اک منصوبہ اے، جس د‏‏ی نیہہ اُتے ورچوئل اسپیس وچ کئی ہزار چینلز بنائے گئے نيں۔"<ref>{{یادکرد وب|عنوان=نماینده خامنه‌ای در بسیج: برای هدایت سیاسی، چند هزار حساب در شبکه‌های مجازی راه‌اندازی کرده‌ایم|نشانی=https://iranintl.com/تازه-چه-خبر/نماینده-خامنه‌ای-در-بسیج-برای-هدایت-سیاسی،-چند-هزار-حساب-در-شبکه‌های-مجازی-راه‌اندازی|وبگاه=ایران اینترنشنال|تریخ=2021-01-09|بازبینی=2021-01-14|کد زبان=fa}}</ref>}} == دے بارے وچ تاثرات تے آراء == === متحرک منصوبہ تے اس دے نتائج اُتے تنقید === [[فائل:Puesto de venta de antenas, Shiraz, Irán, 2016-09-24, DD 06.jpg|کھبے|thumb|200x200px| [[شیراز]] وچ بسیج د‏‏ی کامیابیاں د‏‏ی گلیاں د‏‏ی نمائش وچ ریکارڈ شدہ [[مصنوعی سیارچہ|سیٹلائٹ]] انٹینا۔]] پسماندہ طبقاں د‏‏ی بسیج فورسز نو‏‏ں مضبوط کرنے دے منصوبے د‏‏ی عام منظوری دے بعد، کئی اراکین پارلیمنٹ نے اس منصوبے د‏‏ی مخالفت کيتی تے اس اُتے معاشرے دے شہری شعبےآں وچ تحفظ دا ماحول پیدا کرنے دا الزام لگایا۔ احمد تواکولی نے اس منصوبے نو‏‏ں آئین دے آرٹیکل ۶۰ دے خلاف قرار دتا۔ رضا علی جانی نے بسیج مصطفیٰ دے اختیارات وچ اضافے اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا کہ چونکہ انہاں افواج نو‏‏ں پاسداران انقلاب اسلامی د‏‏ی شدت پسند قوتاں نے تربیت دتی اے، اس لئی اوہ پیادہ بن جاندے نيں جو مخالف سیاسی گروہاں اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی کوشش کردے نيں تاکہ اس اُتے عمل درآمد کر سکن۔ انتہا پسندانہ پالیسیاں ایہ مسئلہ انقلاب دے آغاز تو‏ں تے ملک دے پہلے صدارتی انتخابات دے پہلے دناں وچ دیکھیا گیا اے کہ ایسی قوتاں ہمیشہ انہاں حکومتاں اُتے دباؤ ڈالدی نيں جو مذہبی اتھارٹی دے نال ودھ ہ‏م آہنگی نئيں رکھدی سی۔ موجودہ دور وچ بنی صدر، خاتمی، تے ہاشمی رفسنجانی تے روحانی د‏‏ی صدارت دے دوران۔ سیاسی امور دے اس تجزیہ کار دا کہنا اے کہ ایسی قوتاں مذکورہ تنظیم دے کم وچ ایداں دے وقت آندیاں نيں جدو‏ں تنظیم خود قانونی طور اُتے اس معاملے وچ داخل ہو ک‏ے رائے قائم نئيں کر سکدی۔ ایہ اوہ جگہ اے جتھے اوہ انہاں من منی قوتاں نو‏‏ں سماج تے پڑھے لکھے طبقے نو‏‏ں ڈرانے دے لئی استعمال کردا ا‏‏ے۔ انہاں اقدامات د‏‏یاں مثالاں حجاب دے خلاف مظاہرے، سینما گھراں تے سینما نگاراں اُتے حملے، حتیٰ کہ پارلیمنٹ دے ارکان اُتے حملے وی نيں۔ ایہ حرکدیاں دراصل ثقافتی تے سماجی بحث نو‏‏ں سڑکاں اُتے لیاݨ د‏‏ی اک مثال نيں۔ == نوٹ تے فوٹ نوٹ == {{حوالے|۲}} == ہور ویکھو == * وزارت اطلاعات * [[سپاہ قدس]] * [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] انفارمیشن پروٹیکشن آرگنائزیشن * اسلامی انقلابی گارڈز کور جوائنٹ ہیڈ کوارٹر * اسلامی انقلابی گارڈ کور دے ترجمان * گارڈین کور * فوجی تربيت‏ی مراکز دے ضابطے۔ * ہٹلر نوجوان == ذرائع == * [http://www.dwelle.de/dw/article/0,,5146428,00.html آؤ بسیج نو‏‏ں بہتر طور اُتے جاناں] {{مردہ ربط|date=مه 2021}} (DW فارسی) * بسیج د‏‏ی تہران یونیورسٹی وچ داخل ہوݨ تے اس وچ داخل ہوݨ د‏‏ی کوشش کيتی اک تصویر [http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1904208_1897190,00.html ٹائم میگزین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618135342/http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1904208_1897190,00.html |date=2009-06-18 }} نو‏‏ں بایگانی‌شده سی۔ * [http://www.sajed.ir/new/maghalat/782-mobilization/18024-last-message-on-the-anniversary-of-imam-ruhollah-mobilization.html بسیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111120257/http://www.sajed.ir/new/maghalat/782-mobilization/18024-last-message-on-the-anniversary-of-imam-ruhollah-mobilization.html |date=2012-01-11 }} ''ساجد'' دے قیام د‏‏ی سالگرہ اُتے روح اللہ دا آخری پیغام == بیرونی لنک == * بسیج ''مشرک نیوز کی'' [http://www.mashreghnews.ir/fa/news/366173/گزارش-فعالیت‌های-پنج-ساله-بسیج پنج سالہ سرگرمی د‏‏ی رپورٹ] * جوان‌آنلاین (<bdi> جوان‌آنلاین (</bdi> جوان‌آنلاین (بسیج دے کچھ نائب عہدےآں اُتے نويں تقرریاں ۔ نوجوان آن لائن ۔ وچ موصول ہويا۔<bdi> جوان‌آنلاین (</bdi> جوان‌آنلاین ( * {{یادکرد وب|نام خانوادگی=المو‏تی|نام=جواد بخشی|عنوان=سلیمانی: تقویت پایگاه‌ها و قشرها بسیج در سال آینده از اولویت هاست - خبرگزاری مهر - اخبار ایران و جهان|وبگاه=خبرگزاری مهر|تریخ=2019-12-11|سال=2019|پیوند=https://www.mehrnews.com/news/4795442/سلیمانی-تقویت-پایگاه-ها-و-اقشار-بسیج-در-سال-آینده-از-اولویت|تریخ بازبینی=2019-12-15}} [[گٹھ:۱۹۸۰ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات]] [[گٹھ:مزاحمت دا محور]] [[گٹھ:جنسی تفریق دا نفاذ]] [[گٹھ:سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] [[گٹھ:مذہبی نیم فوجی تنظیماں]] [[گٹھ:ایران وچ قائم نیم فوجی تنظیماں]] [[گٹھ:رضاکار تنظیماں]] [[گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے]] [[گٹھ:ایران وچ انسانی حقوق]] [[گٹھ:ایران وچ ۱۹۸۰ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب]] [[گٹھ:مغالطہ آمیز لفظاں والے نشان زد کردہ جملےآں دے نال تمام مضامین]] [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 5cxeaupws7nckxcvd5n8h4sfsnaz8er 0 124641 707768 643874 2026-06-14T18:47:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707768 wikitext text/x-wiki {{معلومات-مشین}}'''ایمیزون مشین امیج''' ({{Lang-en|Amazon Machine Image}}) اک خاص قسم دا [[مجازی آلہ]] اے جو [[ایمیزون الاسٹک کمپیوٹ کلاؤڈ]] وچ [[مجازی مشین]] بنانے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://aws.amazon.com/ec2/#functionality|title=Amazon EC2 Functionality|author=Amazon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225020114/https://aws.amazon.com/ec2/#functionality|archivedate=2018-12-25|access-date=2018-07-11|url-status=live}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://docs.amazonwebservices.com/AWSEC2/latest/UserGuide/creating-an-ami.html Creating and preparing AMIs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101130626/http://docs.amazonwebservices.com/AWSEC2/latest/UserGuide/creating-an-ami.html |date=2012-11-01 }} * [http://developer.amazonwebservices.com/connect/kbcategory.jspa?categoryID=171 Amazon Web Services Developer Community : Amazon Machine Images (AMIs)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100222034027/http://developer.amazonwebservices.com/connect/kbcategory.jspa?categoryID=171 |date=2010-02-22 }} * [http://aws.amazon.com/amazon-linux-ami/ Amazon Linux AMI] {{ایمیزون}} [[گٹھ:ایمیزون ویب سروسز]] [[گٹھ:سافٹ ویئر آلات]] [[گٹھ:سافٹ ویئر د‏‏ی تقسیم]] [[گٹھ:مجازییت سافٹ ویئر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] 0ns7o307wyuierinj9lrbabl6fm4awz 0 130172 707787 707722 2026-06-15T05:14:17Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707787 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] o5z491mgywx1oxl5osev8gbnxrg0ewp 707788 707787 2026-06-15T05:14:38Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707788 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] s99g76kk1ew0t93e5b23y6s7wedvqgw 707789 707788 2026-06-15T05:15:01Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 707789 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 4wahgxjr7xvm2v4fzher5v0ilyct24n 707790 707789 2026-06-15T05:15:18Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 707790 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] ruw13jab55magllzk838r5cxss1p2gi 707791 707790 2026-06-15T05:15:40Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707791 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 7vr2h8y93lj791v3njjvau6gvie9cu7 707792 707791 2026-06-15T05:16:05Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */ 707792 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] kf7fwl0zcl0l27yqiyyk4eouksdvi7k 707793 707792 2026-06-15T05:16:23Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */ 707793 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 8eij2ffhepa83t8glcbtuonhvb2cfgu 707794 707793 2026-06-15T05:16:44Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */ 707794 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] hbygmfo8y6ia8yhw66qwndzqwljj094 707795 707794 2026-06-15T05:17:08Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707795 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''11 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 7xdxri6scck0eaw5o1si9oqzi8kko77 707796 707795 2026-06-15T05:17:38Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */ 707796 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''11 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] iiypyrfijt03nljhtjd7e2vreealoqg 707797 707796 2026-06-15T05:18:27Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */ 707797 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''11 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] mhsd6l3idnp5eee8tao2etkf5d20git 707798 707797 2026-06-15T05:18:45Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */ 707798 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''15 جون''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''15 جون''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''15 جون''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] h6qcj8h9obptijkvxmky9p07o1482h9 0 140678 707809 699462 2026-06-15T10:51:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707809 wikitext text/x-wiki {{معلومات-حرب}} {{Campaignbox Gaza–Israel conflict}} [[فائل:Damage_in_Gaza_Strip_during_the_October_2023_-_13.jpg|alt=People stand amid the rubble of a building and looking at the ground. A man is carrying a large flower-patterned object.|thumb|305x305px| رہائشیاں نے اسرائیلی فضائی حملیاں نال تباہ ہون آلے اپارٹمنٹ دے کھنڈرات دا معائنہ کیتا]]    [[آپریشن طوفان الاقصیٰ|غزہ دی جنگ]] دے نتیجے چ [[غزہ دی پٹی|غزہ پٹی]] انسانی بحران دا سامنا کر رئی اے۔ <ref name="humanitarian catastrophe">{{Cite news|last1=Marsi|first1=Federica|title=Gaza doctors warn of a humanitarian catastrophe after Israeli attacks|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/14/supplies-exhausted-doctors-exhausted-in-gaza-catastrophe-looms-large|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|date=14 October 2023}}</ref> بحران چ آسنن قحط تے صحت دی دیکھ بھال دا خاتمہ دوویں شامل ہن۔ [[جنگ]] دے شروع چ، اسرائیل نے غزہ پٹی تے اپنی ناکہ بندی سخت کر دتی، جس دے نتیجے چ ایندھن، خوراک، دوائیاں، پانی تے ضروری طبی سامان دی نمایاں قلت ہو گئی اے۔ <ref name="spiraling humanitarian crisis" /> اس محاصرے دے نتیجے وچ بجلی دی دستیابی وچ 90 فیصد کمی واقع ہوئی، جس نال ہسپتال دی بجلی دی فراہمی، سیوریج پلانٹس تے اثر پیا، تے پین آلے پانی دی فراہمی کرن آلے نمک توں پاک کرن آلے پلانٹس بند ہو گئے۔ <ref>{{Cite news|last1=Mellen|first1=Ruby|title=See how Israel's siege has plunged Gaza into darkness and isolation|work=[[The Washington Post]]|date=26 October 2023|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/26/gaza-israel-siege-blackout-isolation/}}</ref> ڈاکٹراں نے ہسپتالاں چ بھرے ہوئے لوکاں دی وجہ توں بیماریاں دے پھیلن توں خبردار کیتا۔ <ref name="humanitarian catastrophe" /> اسرائیلی فضائی حملےآں د‏‏ی بھاری بمباری نے غزہ دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں تباہ کن نقصان پہنچایا ، جس تو‏ں بحران ہور گہرا ہويا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-war-inflicts-catastrophic-damage-infrastructure-economy-2023-11-17/|title=Gaza war inflicts catastrophic damage on infrastructure and economy|date=21 November 2023|work=[[Reuters]]}}</ref> غزہ دی وزارت صحت نے جنگ دے پہلے مہینے چ 4000 توں ودھ بچیاں دے مارے جان دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza death toll tops 10,000; UN calls it a children's graveyard|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/pressure-israel-over-civilians-steps-up-ceasefire-calls-rebuffed-2023-11-06/|work=[[Reuters]]|date=6 November 2023}}</ref> اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل انتونیو گٹیرس نے آکھیا کہ غزہ "بچیاں دا قبرستان بن گیا اے۔" {{Efn|Israeli UN Ambassador [[Gilad Erdan]] responded directly to Guterres, stating, "Shame on [Guterres]... More than 30 minors – among them a 9-month-old baby as well as toddlers and children who witnessed their parents being murdered in cold blood – are being held against their will in the Gaza Strip. Hamas is the problem in Gaza, not Israel's actions to eliminate this terrorist organization."<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-67324897 |work=[[BBC News]] |date=6 November 2023 |title=UN says Gaza becoming |access-date=7 November 2023 |archive-date=7 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107033550/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-67324897 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=UN chief: Gaza has become 'graveyard for kids'; Israeli envoy calls for him to resign |url=https://www.timesofisrael.com/un-chief-gaza-has-become-graveyard-for-kids-israeli-envoy-urges-his-resignation/#:~:text=Israel%27s%20Ambassador%20to%20the%20United,held%20in%20the%20Gaza%20Strip. |website=The Times of Israel |access-date=8 November 2023 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108092946/https://www.timesofisrael.com/un-chief-gaza-has-become-graveyard-for-kids-israeli-envoy-urges-his-resignation/#:~:text=Israel%27s%20Ambassador%20to%20the%20United,held%20in%20the%20Gaza%20Strip. |url-status=live}}</ref>}} <ref>{{Cite news|title=UN chief says Gaza becoming a 'graveyard for children'|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-chief-says-gaza-becoming-graveyard-children-2023-11-06/|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Cite news|title=The War Turns Gaza Into a 'Graveyard' for Children|work=The New York Times|date=18 November 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/11/18/world/middleeast/gaza-children-israel.html}}</ref> مئی 2024 وچ، [[یو ایس ایڈ|یو ایس ایڈ دی]] سربراہ سامنتھا پاور نے آکھیا کہ غزہ دے حالات "پہلے توں وی بھیڑے" سن۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza conditions worse than ever, USAID chief says|url=https://thehill.com/homenews/administration/4693423-usaid-samantha-power-gaza-rafah-conditions-israel-hamas-war/|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref> [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] ، [[ریڈ کریسینٹ تے ریڈ کراس|ریڈ کراس]] ، تے [[یونیسف|یونیسیف]] ، ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن، [[اقوام متحدہ ترقیاتی پروگرام|اقوام متحدہ دے ترقیاتی پروگرام]] ، اقوام متحدہ دی آبادی فنڈ ، تے [[عالمی غذائی پروگرام|ورلڈ فوڈ پروگرام]] دے سانجھے بیان ورگیاں تنظیماں نے اک بھیانک انسانی زوال دا خبردار کیتا اے۔ <ref>{{Cite news|title=Red Cross president says 'shocked by the intolerable level of human suffering'|url=https://aje.io/nw7juv?update=2445050|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> == پچھوکڑ == سفارتکاراں دے مطابق، [[حماس|حماس نے]] [[آپریشن طوفان الاقصیٰ|7 اکتوبر 2023]] توں پہلے دے مہینیاں چ بار بار آکھیا سی کہ اوہ غزہ چ اک ہور فوجی وادھا نئیں چاہندا کیونکہ اس نال [[قدس تصادم، ۲۰۲۱ء|2021 دے تنازعے]] دے بعد پیدا ہون آلے انسانی بحران نوں ہور خراب کیتا جائے گا۔ <ref name=":5">{{Cite news|date=7 October 2023|title=Gaza Has Suffered Under 16-Year Blockade|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2023/10/07/world/middleeast/gaza-blockade-israel.html}}</ref> == خوراک تے پانی == === آسنن قحط ===   [[فائل:A_4-year-old_Palestinian_girl,_lost_her_life_due_to_malnutrition_and_lack_of_treatment_due_to_the_war_on_Gaza.jpg|thumb| غزہ دی جنگ دی وجہ توں غذائی قلت تے علاج دی کمی دی وجہ توں اک 4 سالہ فلسطینی کُڑی اپنی جان گوا بیٹھی]] [[فائل:Displaced_Palestinians_in_Deir_el-Balah_line_up_to_receive_food_provided_by_charitable_organizations.jpg|thumb| دیر البلاح وچ بے گھر فلسطینی خیراتی تنظیماں ولوں فراہم کردہ خوراک وصول کرن لئی قطار وچ لگے ہوئے نیں]] غزہ پٹی دی صورتحال 2023 دے آخر تے 2024 دے اوائل تک بھکھمری تے خوراک دی عدم تحفظ دی شدید سطح تک پہنچ گئی۔ [[عالمی غذائی پروگرام|ورلڈ فوڈ پروگرام]] تے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] حکام سمیت مختلف ذرائع توں ملن آلیاں رپورٹاں نے اک تباہ کن صورتحال نوں اجاگر کیتا جتھے خوراک دے ذخیرے تقریباً ختم ہو چکے سن، بیکریاں اسرائیلی فضائی حملیاں نال تباہ ہو رئی سی، تے بنیادی خوراک دی فراہمی تک رسائی تیزی نال گھٹ ہوندی گئی۔ نومبر تک، روٹی لئی سینکڑیاں لوکاں دیاں قطاراں عام ہو گئیاں، جہڑیاں اک گہرے بحران دا اشارہ کردیاں سن۔ <ref>{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Farah|last2=Najjar|first3=Arwa|last3=Ibrahim|title=Buying bread a struggle for Gaza residents|url=https://aje.io/j9jahf?update=2434362|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Reals|first1=Tucker|title=Israel-Hamas war leaves thousands of Palestinians in Gaza facing "death by starvation," aid group warns|url=https://www.cbsnews.com/news/israel-hamas-war-gaza-palestinians-face-death-by-starvation-aid-group-says/|work=[[CBS News]]}}</ref> <ref>{{Cite news|first1=Usaid|last1=Siddiqui|first2=Virginia|last2=Pietromarchi|title='Heart-wrenching': UN food agency warns of starvation in Gaza|url=https://aje.io/jmh2l8?update=2479888|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> جداں جداں تنازعہ جاری رہیا ، غزہ پٹی نو‏‏ں قحط دے دہانے اُتے دھکیل دتا گیا اے ، <ref>{{Cite news|last1=Vinall|first1=Frances|title='Immediate possibility of starvation' in Gaza, World Food Program says|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/17/israel-hamas-war-gaza-news-palestine/#link-73NFBJXQC5HH5ILUSUDHI47VQM|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Oshin|first1=Olafimihan|title=Cindy McCain says Gaza 'on the brink of famine'|url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/4328169-cindy-mccain-says-gaza-on-the-brink-of-famine/|newspaper=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref> رپورٹاں دے نال اشارہ کردے نيں کہ خوراک د‏‏ی بھیک منگنا عام ہو گیا اے تے آبادی وچ بھکھ پھیل گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|last1=Berger|first1=Miriam|title=Aid is trickling in, but Gaza still grows hungrier|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/30/gaza-hunger-food-aid-unwra/|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> دسمبر تک، بین الاقوامی امدادی تنظیماں تے امدادی کارکناں نے وڈے پیمانے تے بھکھمری دے خطرے وجا دتے، جس چ اکثریت دے گھراں نو ناکافی خوراک دی کھپت دا سامنا کرنا پیا تے اک اہم حصہ نے زندہ رہن دے لیی انتہائی اقدامات دا سہارا لیا۔ <ref>{{Cite news|last1=Isaac|first1=Lindsay|title=Gaza experiencing "alarming levels" of hunger, UN agency warns|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-12-07-23/h_6260b65181c72b408eb84611bf2b5441|newspaper=[[CNN]]}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Balousha|first1=Hazem|title=Aid groups warn of starvation in Gaza after U.S. vetoes cease-fire call|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/12/09/gaza-starvation-israel-war-united-states-veto/|newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> [[ہیومین رائٹس واچ|ہیومن رائٹس واچ نے]] اسرائیل تے الزام لایا کہ اوہ مقبوضہ علاقے وچ بھکھمری نوں جنگ دے طریقہ کار دے طور تے استعمال کر رہیا اے، جس نال انسانی تباہی ہور ودھ گئی اے۔ <ref name="HRW-2023-12-18">{{Cite news|title=Israel: Starvation Used as Weapon of War in Gaza|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/18/israel-starvation-used-weapon-war-gaza|newspaper=[[Human Rights Watch]]}}</ref> 2024 دے شروع تک، غزہ پٹی نے اک صدی وچ انسانی ساختہ بھکھمری دی بدترین مثالاں وچوں اک دا سامنا کیتا۔ <ref>{{Cite news|title=Looming Starvation in Gaza Shows Resurgence of Civilian Sieges in Warfare|work=[[The New York Times]]|date=11 January 2024|url=https://www.nytimes.com/2024/01/11/health/gaza-israel-hunger-starvation.html}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Half of Gazans Are at Risk of Starving, U.N. Warns|work=[[The New York Times]]|date=January 2024|url=https://www.nytimes.com/2024/01/01/world/middleeast/gaza-israel-hunger.html?smid=nytcore-ios-share&referringSource=articleShare}}</ref> ورلڈ فوڈ پروگرام دے چیف اکانومسٹ نے نوٹ کیتا کہ دنیا بھر وچ قحط یا تباہ کن بھکھ دا سامنا کرن آلے لوکاں دی وڈی اکثریت غزہ وچ مرکوز سی، جس نے بحران دی شدت تے زور دتا۔ غزہ چ خوراک دی قیمتاں ودھ گئیاں کیونکہ خوراک دا ذخیرہ ختم ہو گیا سی۔ خطے وچ داخل ہون آلی محدود امداد تے خوراک دی قیمتاں وچ آسماناں نوں چھون دے نال، آبادی نوں نقصان جاری رہیا، جس وچ بچے خاص طور تے غذائی قلت تے پانی دی کمی دا شکار سن۔ <ref>{{Cite news|title=Israel-Gaza war: Thousands take part in solidarity strike with hostages as fighting continues|url=https://www.irishtimes.com/world/middle-east/2024/01/14/israel-gaza-war-thousands-take-part-in-solidarity-strike-with-hostages-as-fighting-continues/|work=[[The Irish Times]]}}</ref> بین الاقوامی برادری نے شدید خدشات دا اظہار کیتا، غزہ دے لوکاں تے بھکھمری دے پھیلے ہوئے سائے نو تسلیم کیتا تے ہور سانحے نو ٹالن لئی فوری انسانی مداخلت دی فوری لوڑ تے زور دتا۔ غزہ چ 2.2 ملین لوکاں نو ہنگامی سطح تے خوراک دی عدم تحفظ دا سامنا کرنا پے رہیا اے۔ اسرائیل نے اسرائیلی پبلک ہیلتھ سیکٹر دے اکیڈمکاں دا حوالہ دیندے ہوئے آئی پی سی دے ماضی دے طریقہ کار نو چیلنج کیتا اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Sharon|first1=Jeremy|date=31 May 2024|title=Key Gaza famine report cited by UN, ICJ has systematic flaws, Israeli review finds|url=https://www.timesofisrael.com/key-gaza-famine-report-cited-by-un-icj-has-systematic-flaws-israeli-review-finds/|work=[[The Times of Israel]]}}</ref> [[کولمبیا یونیورسٹی]] دے محققین د‏‏ی اک آزاد تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ "غزہ وچ کافی مقدار وچ خوراک فراہ‏م کيتی جا رہی اے" ، اگرچہ ، "یہ ہمیشہ دوسرے عوامل جداں جنگ تے حماس دے کنٹرول د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں نو‏‏ں تقسیم نئيں کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite news|date=18 June 2024|title=Experts: ICC and UN blamed Israel for a famine that never happened in Gaza - exclusive|url=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-806739|work=[[The Jerusalem Post]]}}</ref> صدر [[جو بائیڈن|جوزف آر بائیڈن]] ، نائب صدر [[کاملا ہیرس|کاملا ڈی ہیرس]] ، تے دوجیاں نوں 2 اکتوبر 2024 نوں 99 امریکی صحت دی دیکھ بھال کرن آلے کارکناں ولوں گھلے گئے اک خط دے مطابق، جنہاں نے 7 اکتوبر 2023 توں غزہ پٹی وچ خدمات انجام دتیاں نیں، تے [[براؤن یونیورسٹی]] دے واٹسن انسٹی ٹیوٹ فار انٹرنیشنل اینڈ پبلک افیئرز دے اک مطالعے وچ حوالہ دتا گیا اے، جو ریاستہائے متحدہ دے معیار تے مبنی اے۔ انٹیگریٹڈ فوڈ سیکورٹی فیز کلاسیفیکیشن ، سب توں زیادہ قدامت پسند تخمینے دے مطابق جہڑا اوہ دستیاب اعداد و شمار دی بنیاد تے حساب لا سکدے سن، غزہ چ گھٹ توں گھٹ 62,413 لوک ہنڑ تیکر بھکھ نال مر چکے نیں، جنہاں چوں بوہتے نکے بچے ہن۔ اپریل 2025 دے وسط وچ، انسانیت پسند تنظیماں دے 12 سی ای اوز نے اک بیان اُتے دستخط کیتے کہ امدادی نظام ختم ہون دا خطرہ اے۔ === پانی دی فراہمی === [[فائل:Humanitarian_crisis_in_Gaza_Strip_following_2023_total_blockade_by_Israel_1.png|thumb| اکتوبر 2023 دے اخیر چ باغ دی نلی نال پانی دا برتن بھرن آلا منڈا۔]] جنگ تو‏ں پہلے ، غزہ نے اسرائیل تو‏ں اپنے پانی دا اک چھوٹا حصہ خریدیا سی (2021 وچ 6٪)۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza's limited water access, mapped|url=https://edition.cnn.com/2023/10/18/middleeast/gaza-water-access-supply-mapped-dg/index.html|work=[[CNN]]}}</ref> اسرائیل دی پانی دی پائپ لائناں دی ناکہ بندی نے غزہ پٹی وچ پانی دی فراہمی دے معاملات نو ودھا دتا، جہدے وچ پہلے ای پین دے قابل آبی ذخائر دی تقریباً کمی سی۔ <ref name="Akjsdfajkhasdkjfh">{{Cite news|last1=McKernan|first1=Bethan|title=Fears grow people are dehydrating to death in Gaza as clean water runs out|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/17/fears-grow-people-are-dehydrating-to-death-in-gaza-as-clean-water-runs-out|work=[[The Guardian]]}}</ref> 12 اکتوبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے کہیا کہ اسرائیلی کارروائیاں نے پانی د‏‏ی قلت دا سبب بنی اے جس تو‏ں 650،000 افراد متاثر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ap8">{{Cite news|title=Palestinians rush to buy food and struggle under strikes as Israel readies possible ground operation|work=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-airstrikes-cabinet-beb1fa2b9e4ede6cf4568dd6c86ff11a}}</ref> 14 اکتوبر نو‏‏ں ، یو این آر ڈبلیو اے نے اعلان کيتا کہ غزہ وچ ہن پینے دا صاف پانی نئيں اے ، تے 20 لکھ افراد نو‏‏ں موت دا خطرہ ا‏‏ے۔ <ref name="auto1">{{Cite news|title=Water a 'matter of life and death' for Gaza after Israeli siege, says UN|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/14/water-a-matter-of-life-and-death-for-gaza-strip-says-un-agency|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 15 اکتوبر 2023 نو‏‏ں ، اسرائیل نے پانی د‏‏ی فراہمی دوبارہ شروع کرنے اُتے اتفاق کيتا ، لیکن صرف جنوبی غزہ وچ ۔ کیونکہ غزہ دے پانی دے پمپاں نوں بجلی دی لوڑ اے، اس معاہدے نے پانی تک نویں رسائی نوں یقینی نئیں بنایا۔ <ref name="water-dwindle">{{Cite news|last1=Khaled|first1=Mai|last2=Kerr|first2=Simeon|title=Gaza water supplies dwindle as Israel lays siege to strip|work=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/79fb29e1-3867-4f6d-853d-dffa02f38c81?shareType=nongift}}</ref> اکتوبر نوں، توانائی دے وزیر اسرائیل کٹز نے آکھیا کہ جنوبی [[خان یونس|خان یونس دے]] نیڑے پانی دستیاب اے، لیکن غزہ دی وزارت داخلہ نے اس گل توں انکار کیتا۔ <ref>{{Cite news|title=Hamas says Gaza water still cut off; Israel says some provided in south|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-says-gaza-water-still-cut-off-israel-says-some-provided-south-2023-10-16/|work=[[Reuters]]}}</ref> ایسے ویلے تک، رہائشی سمندری پانی تے فارم دے کھوہاں توں کھارا پانی پی رئے سی، جس نال پانی توں پیدا ہون آلیاں بیماریاں دا خدشہ ودھ رہیا سی۔ <ref name="drinking salty water">{{Cite news|last1=Al-Mughrabi|first1=Nidal|title=In Gaza, people resort to drinking salty water, garbage piles up|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-people-resort-drinking-salty-water-garbage-piles-up-2023-10-16/|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref name="water-dwindle" /> ڈاکٹراں تے ہسپتال دے عملے نے IV محلول پیتا۔ <ref>{{Cite news|first1=John|last1=Hudson|first2=Claire|last2=Parker|first3=Louisa|last3=Loveluck|title=U.S. seeks Gaza aid, safe zones as Israeli invasion looms|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/16/israel-gaza-hamas-border-ceasefire/|work=[[The Washington Post]]}}</ref> اکتوبر تک، اقوام متحدہ نے آکھیا کہ غزہ دا آخری سمندری پانی نمک توں پاک کرن آلا پلانٹ بند ہو گیا اے۔ <ref name="water access">{{Cite news|last1=Wilson|first1=Rachel|last2=Oliver|first2=Mark|last3=Newman|first3=Alex|title=Gaza's limited water access, mapped|url=https://www.cnn.com/2023/10/18/middleeast/gaza-water-access-supply-mapped-dg/index.html|work=[[CNN]]}}</ref> ''[[دی گارڈیئن|گارڈین نے]]'' آکھیا کہ خدشات ودھ رئے نیں کہ لوک پانی دی کمی دی وجہ توں مرن لگ پئے نیں۔ <ref name="Akjsdfajkhasdkjfh"/> 18 اکتوبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے اعلان کيتا کہ اوہ ایندھن نو‏‏ں غزہ وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں دے گا۔ <ref name="Joe Biden warns Israel">{{Cite news|last1=Reed|first1=John|last2=Zilber|first2=Neri|last3=Khaled|first3=Mai|title=Joe Biden warns Israel to avoid 9/11 'mistakes'|work=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/3168166a-4d0b-429f-88b4-be8d6dd36db9?accessToken=zwAGCAjI2x7gkc8xaBZqTQtCn9OItL6NbdNtuQ.MEUCICw5T_WjqZKzmkS5voBWDWjsHmd9-xmetoAaXCCwBzDzAiEAwIve4NPSScyhQsxx-rQ8MfecsL7hp4LBDQwIeCgSiY4&sharetype=gift&token=f8c827f0-2f9d-4d2a-b2b2-cb8cb9079d44}}</ref> یو این آر ڈبلیو اے نے آکھیا کہ پانی دے پمپ دے کماں نو دوبارہ شروع کرن دے لی ایندھن دی لوڑ اے۔ <ref name="Joe Biden warns Israel" /> کجھ غزہ دے لوکاں نے نجی دکانداراں توں پانی خریدیا جہناں نے شمسی پینلاں نال پانی نوں صاف کیتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Chao|first1=Deng|title=With Power Supplies Cut Off, Palestinians Rely on Solar Energy|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-gaza-palestinians/card/with-power-supplies-cut-off-palestinians-rely-on-solar-energy-M5MA3VBP3tZKOIEjJ4XU}}</ref> 19 اکتوبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے اطلاع دتی کہ غزہ دے باشندے روزانہ اوسطاً تن لیٹر پانی دے نال زندہ رہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite news|last1=Sugden|first1=Joanna|title=People in Gaza Have Dwindling Options for Water|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-biden/card/people-in-gaza-have-dwindling-options-for-water-eXuKoki6HMvwyzVYuiE0}}</ref> [[عالمی صحت تنظیم|عالمی ادارہ صحت]] روزانہ گھٹ توں گھٹ 50 توں 100 لیٹر پین دی سفارش کردا اے۔ <ref name="water access" /> اکتوبر نوں، اقوام متحدہ نے آکھیا کہ غزہ دے لوکاں نے گندا پانی پین دا سہارا لیا اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Khaled|first1=Mai|last2=Saleh|first2=Heba|title=Gaza's population struggles with inadequate water supplies|url=https://www.ft.com/content/22e939a4-f62c-4e49-bce0-79dd08901f98?accessToken=zwAGCFf2OWsYkc8i6Tmk9ixOSdO84HndCJAfmA.MEQCIAph-TPGDnAeSvSupTnJZ_w8uaz36-HANMqUwG35WNlVAiA_s0wteSLGTAUx9qLzTpEPPCJaKfbaNZsGxHHppiDwFg&sharetype=gift&token=4a183326-10e8-44a6-aaf4-0751fc515fcf|work=[[Financial Times]]}}</ref> نومبر 2023 وچ، اقوام متحدہ نے آکھیا کہ جے اوہ کوئی وی پانی پی رئے نیں تے بوہت سارے لوک ہُن وی "کھارے یا نمکین زمینی پانی" تے انحصار کردے نیں۔ <ref name="Lederer">{{Cite news|date=4 November 2023|title=UN official says the average Gazan is living on two pieces of bread a day, and people need water|url=https://apnews.com/article/gaza-humanitarian-un-bread-water-unrwa-fuel-90fcfc40d63f8604d0effa861e793c89|work=[[AP News]]}}</ref> نومبر نوں، او سی ایچ اے نے آکھیا کہ پانی دی مسلسل قلت پانی دی کمی دے خدشے نو ودھا رئی اے۔ <ref>{{Cite news|date=6 November 2023|title=Water shortages raise concerns of dehydration and related diseases: UN|url=https://aje.io/91bdr3?update=2466407|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> یو این آر ڈبلیو اے نے 15 نومبر نو‏‏ں اعلان کيتا کہ ایندھن د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، غزہ دے 70 فیصد نو‏‏ں صاف پانی تک رسائی نئيں ہوئے گی۔ نومبر نوں، آکسفیم نے آکھیا کہ غزہ دی پانی دی فراہمی اس دی محاصرے توں پہلے دی صلاحیت دا ستارہ فیصد سی۔ 27 نومبر نو‏‏ں ، شمالی غزہ دے باشندےآں نے جنگ دے آغاز دے بعد تو‏ں صاف پانی د‏‏ی فرسٹ ایڈ ڈیلیوری حاصل کيتی۔ [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] نے 18 دسمبر 2023 نوں غزہ چ پانی دا نظام ٹُٹ گیا سی۔ [[یونیسف|یونیسیف نے]] رپورٹ دتی کہ جنوبی غزہ دے بچیاں نو روزانہ 1.5 لیٹر پانی مل رہیا اے، جد کہ بقا لئی گھٹ توں گھٹ مقدار 3 لیٹر روزانہ اے۔ دسمبر تک، شمالی غزہ وچ واحد پانی نو نمک توں پاک کرن دی سہولت غیر فعال سی، جد کہ پائپ لائن جہڑی اسرائیل توں شمال تک پانی پہنچاندی اے بند رہی، جس دی وجہ توں غیر محفوظ پانی دے ذرائع دی کھپت دی وجہ توں پانی دی کمی تے پانی توں پیدا ہون آلیاں بیماریاں دا امکان ودھ گیا۔ ہسپتالاں تے اثر شدید رہیا اے، کیونکہ شمالی غزہ دے 24 وچوں صرف اک ہسپتال آپریشنل اے تے 14 دسمبر تک محدود خدمات دے نال، نویں روگیاں نو قبول کرن دے قابل اے۔ <ref name="HRW-2023-12-18"/> 13 دسمبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے حماس دے ذریعہ مبینہ طور اُتے استعمال ہونے والی سرنگاں وچ سمندری پانی پمپ کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{Cite news|title=Israel Begins Pumping Seawater Into Hamas's Gaza Tunnels|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-hamas-war-pumping-seawater-gaza-tunnels-2ed3b3f2}}</ref> ماہرین نے خبردار کیتا کہ اس نال غزہ دے پانی دے ذخائر تے صاف پانی دی فراہمی نو ناقابل واپسی نقصان پہنچے گا۔ <ref>{{Cite news|title=Israel military begins pumping seawater into Hamas tunnels, report says|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/israel-hamas-tunnels-seawater-gaza-b2463093.html}}</ref> آئی ڈی ایف نے تسلیم کیتا کہ اوہ 30 جنوری نوں سرنگاں نوں سیلاب کر رہیا سی۔ <ref>{{Cite news|title=Israeli Army Admits to Flooding Hamas Tunnels in Gaza in Bid to Destroy Them|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-01-30/ty-article/.premium/israeli-army-admits-to-flooding-hamas-tunnels-in-gaza-in-bid-to-destroy-them/0000018d-5b9e-d0af-a3af-7bbec4750000}}</ref> <ref>{{Cite news|title=How Israel's flooding of Gaza's tunnels will impact freshwater supply|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/2/3/israel-floods-tunnels-with-seawater-what-impacts-on-gazas-water-supply}}</ref> جنوری 2024ء چ اسرائیلی فوج نے غزہ شہر دے اہم ذخائر البلاد تے الریمال نوں تباہ کر دتا ۔ <ref>{{Cite news|title=Lack of access to clean drinking water is a death sentence for the people of Gaza|url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/lack-access-clean-drinking-water-death-sentence-people-gaza-enar|work=[[ReliefWeb]]}}</ref> غزہ لئی ایمبولینس تے ہنگامی مراکز دے ڈائریکٹر نے 20 جنوری نوں آکھیا کہ "پانی لئی جدوجہد اک روزانہ عذاب اے۔" <ref>{{Cite news|last1=Muzaffar|first1=Maroosha|title=Biden says Israel not opposed to two-state solution for Palestinians|url=https://au.news.yahoo.com/biden-says-israel-not-opposed-092034683.html|work=[[Yahoo! News]]}}</ref> غزہ دے لئی یونوچا دے ڈائریکٹر نے آکھیا، "اسی صاف پین آلے پانی دی آبادی دی لوڑ دا صرف اک تہائی حصہ پورا کر سکنے آں۔" <ref>{{Cite news|title=2.2 million at risk of starvation in Gaza|url=https://www.newarab.com/news/israel-escalates-attack-gaza-despite-icj-genocide-ruling|work=[[The New Arab]]}}</ref> فروری 2024 وچ، [[ادارہ برائے خوراک تے زراعت|فوڈ اینڈ ایگریکلچر آرگنائزیشن نے]] آکھیا کہ پانی اکتوبر توں پہلاں دی سطح توں 7 فیصد سی۔ مئی 2024 وچ، کوسٹل میونسپلٹیز واٹر یوٹیلٹی نے رپورٹ دتی، "پوری پانی دی فراہمی تے سیوریج مینجمنٹ سسٹم مکمل طور تے خاتمے دے نیڑے اے کیونکہ نقصان بہوں وڈا اے۔" یونوچا نے آکھیا کہ کجھ بے گھر لوک گھٹ توں گھٹ روزانہ پانی دی لوڑاں دے 3 فیصد تے زندہ رہ رئے سی۔ یونیسیف نے جون 2024 وچ اسرائیل دے نال اک نمک نکالنے دے پلانٹ نو بحال کرن دا معاہدہ کیتا۔ <ref>{{Cite news|title=UNICEF Says Deal Agreed With Israel To Boost Gaza Water Supply|url=https://www.barrons.com/news/unicef-says-deal-agreed-with-israel-to-boost-gaza-water-supply-b45e5e3b#|work=[[Barron's]]}}</ref> جولائی 2024 وچ، اسرائیلی فوج نے آکھیا کہ اس نے غزہ وچ نمک نکالنے دے پلانٹ نو بجلی بحال کرن دی اجازت دتی اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Rabinovitch|first1=Ari|title=Israel connects power line to Gaza plant to boost drinking water supply|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-connects-power-line-gaza-plant-boost-drinking-water-supply-2024-07-02/|work=[[Reuters]]}}</ref> المواسی چ بچے پانی لبھن لئی روزانہ چھ توں اٹھ گھنٹے انتظار کر رئے سی، حکام نے آکھیا کہ 700,000 لوکاں دی خدمت کرن آلیاں سہولتاں خدمت توں باہر سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Da Silva|first1=Chantal|title=Clean water becomes an increasingly scarce resource in Gaza amid Israeli offensive|url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-gaza-water-scarce-dehydration-warnings-unrwa-rcna162257|work=[[NBC News]]|date=18 July 2024}}</ref> اگست 2024 تک، یو این آر ڈبلیو اے نے خبردار کیتا کہ غزہ دا پانی دا بحران ہور شدید ہو گیا اے، لوکاں نو صرف روزانہ مطلوبہ لیٹر پانی دا ادھا حصہ مل رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza's water crisis catastrophic amid ongoing war and severe shortages|url=https://www.youtube.com/watch?v=HGPmJD5-JC8|date=18 August 2024|work=[[Al Jazeera English]]}}</ref> پین دے پانی دی کمی دی وجہ توں بچیاں دے ٹوبھے چوں پانی پین دی اطلاع دتی گئی۔ <ref>{{Cite news|last1=Stockwell|first1=Billy|title=Children are drinking from puddles and wading through sewage pools, as Israel pummels water systems in Gaza|url=https://www.cnn.com/2024/08/23/middleeast/israel-gaza-water-shortages-heatwave-crisis-intl/index.html|work=[[CNN]]|date=23 August 2024}}</ref> == بیماری == {{Tweet | name = World Health Organization | username = WHO | text = غزہ وچ شدید دشمنی دی وجہ توں موتاں تے زخمیاں وچ وادھا جاری اے، شدید ہجوم تے صحت، پانی تے صفائی ستھرائی دے نظام وچ رکاوٹ اک ہور خطرہ پیدا کردی اے: متعدی امراض دا تیزی نال پھیلاؤ۔ | date = نومبر 8, 2023 | reference = <ref>{{cite web |title=Risk of disease spread soars in #Gaza as health facilities, water and sanitation systems disrupted |url=https://twitter.com/WHO/status/1722310494155866430 |website=X |publisher=[[World Health Organization]] |access-date=10 November 2023 |archive-date=10 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110040437/https://twitter.com/WHO/status/1722310494155866430 |url-status=live}}</ref> | ID = 1722310494155866430 | image = Logo du CCOMS.jpg | width = 230px }} === جسمانی صحت تے بیماری ===   صحت عامہ دے ماہرین نے غزہ وچ بیماری دے پھیلن تے پھیلاؤ توں خبردار کیتا اے۔ آکسفیم تے اقوام متحدہ دے مطابق، غزہ چ صاف پانی تے صفائی ستھرائی دی کمی [[ہیضہ|ہیضے]] تے دوجیاں مہلک [[انفیکشن|متعدی بیماریاں]] چ وادھے دا سبب بنے گی۔ <ref name="Gaza’s next big threat">{{Cite news|title=Gaza's next big threat: Cholera, infectious diseases amid Israeli blockade|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/21/gazas-next-big-threat-cholera-infectious-diseases-amid-total-blockade|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> آکسفیم نے دسیا کہ غزہ دے سیوریج پمپنگ سٹیشناں تے گندے پانی دی صفائی دی سہولتاں نے آپریشن بند کر دتا اے، اس لی ٹھوس فضلہ تے غیر دفن شدہ لاشاں دا جمع ہونا ممکنہ طور تے بیماری دے ویکٹر سن۔ <ref name="Gaza’s next big threat" /> صاف پین آلے پانی دی کمی دی وجہ توں، غزہ دے رہائشی گندے پانی ، سمندری پانی تے کھیتاں دے پانی نال آلودہ پانی پی رئے سی، جہڑا بیماری دا اک ہور وڈا ذریعہ سی۔ <ref name="Gaza’s next big threat" /> [[عالمی صحت تنظیم|ڈبلیو ایچ او دے]] علاقائی ہنگامی ڈائریکٹر رچرڈ برینن نے آکھیا، "اسہال تے جلد دی بیماریاں دی اک وڈی گنتی دے پھیلاؤ لئی حالات تیار ہن۔" <ref name="Gaza’s next big threat" /> ڈاکٹراں نے سکولاں تے ہسپتالاں وچ ہجوم دے حالات دے بارے وچ وی خبردار کیتا۔ ڈاکٹر ناہد ابو تایمہ نے آکھیا کہ ہجوم آلی پناہ گاہواں "بیماری دے پھیلن لئی اک اہم افزائش دی تھاں" سن۔ <ref name="Overcrowding, poor sanitation">{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Farah|last2=Najjar|first3=Arwa|last3=Ibrahim|title=Overcrowding, poor sanitation breeding disease in Gaza: Doctors|url=https://aje.io/j9jahf?update=2434322|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> ابوطائمہ نے دھبے، پھیپھڑیاں دے انفیکشن تے پیٹ دے مسئلیاں وچ وادھے دی اطلاع دتی۔ <ref name="Overcrowding, poor sanitation" /> اکتوبر نوں، غزہ دی وزارت صحت نے آلودہ پانی پین نال بیماری دے 3,150 معاملات درج کیتے، جنہاں چوں زیادہ تر بچیاں چ سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Yazbek|first1=Hiba|title=Israel-Hamas War U.N. Secretary General Calls for Cease-Fire as Israel Intensifies Airstrikes|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/live/2023/10/24/world/israel-hamas-war-gaza-news/a9ae6351-0219-5682-9bcb-68fb81481490?smid=url-share}}</ref> طبی سامان دی کمی اک ہور رپورٹ کیتا گیا مسئلہ سی، کیونکہ عالمی ادارہ صحت نے ہسپتالاں وچ صفائی ستھرائی دے بحران دی اطلاع دتی، جس وچ کجھ سرجیکل آلات نوں صفائی ستھرائی کرن لئی جدوجہد کر رئے سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Paddison|first1=Laura|last2=Marsh|first2=Rene|title=Gazans forced to drink dirty, salty water as the fuel needed to run water systems runs out|url=https://www.cnn.com/2023/10/24/middleeast/gaza-water-war-climate-intl-cmd/index.html|work=[[CNN]]}}</ref> ڈاکٹر ایاد عیسیٰ ابوظاہر نے بیان دتا، "بیماری دا پھیلنا ناگزیر اے"۔ <ref name="Gaza kidney">{{Cite news|last1=Alsaafin|first1=Linah|last2=Amra|first2=Ashraf|title='Terrifying': Gaza kidney patients face dialysis crisis at packed hospitals|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/10/25/terrifying-hope-shrinks-for-gazas-dialysis-patients-at-packed-hospitals|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> یو این آر ڈبلیو اے دے سکولاں، جتھے اک اندازے دے مطابق 600,000 غزہ دے لوک پناہ لے رئے سی، نے کھجلی تے چیچک دے پھیلن دی اطلاع دتی، اس دے نال نال ماہواری کرن آلیاں عورتاں لئی بنیادی حفظان صحت دی کمی وی۔ <ref>{{Cite news|last1=Mousa|first1=Aseel|title=Displaced Palestinians in overcrowded UN schools face outbreak of disease|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/27/displaced-palestinians-in-overcrowded-un-schools-face-outbreak-of-disease|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> اکتوبر نوں، ایکشن اگینسٹ ہنگر نے خبردار کیتا کہ لوکاں نوں نمکین پانی دے استعمال تے پانی دی کمی دی وجہ توں گردے دی ناکامی ہو رئی اے۔ <ref name="AAH-Oct27">{{Cite news|last1=Cullinan|first1=Meril|title=Gaza: Water and Sanitation Crisis Grows|work=Action Against Hunger|url=https://www.actionagainsthunger.org/press-releases/gaza-water-and-sanitation-crisis-grows/}}</ref> نومبر نوں، او سی ایچ اے نے آکھیا کہ زیادہ تر پناہ گاہاں وچ رہائش دی کمی دی وجہ توں [[معذوری|معذور افراد]] غیر متناسب طور تے تکلیف دا شکار ہو رئے سن۔ <ref>{{Cite news|date=6 November 2023|title=Disabled in Gaza suffering disproportionate harm, aid groups warn|url=https://aje.io/91bdr3?update=2466477|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> یو این آر ڈبلیو اے نے اعلان کیتا کہ اس دے پناہ گاہاں وچ سانس دے انفیکشن، اسہال تے چیچک دے معاملات رپورٹ کیتے گئے ہن۔ <ref>{{Cite news|date=6 November 2023|title=Diseases reported in crowded Gaza shelters|url=https://aje.io/91bdr3?update=2466385|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نومبر نوں، ڈبلیو ایچ او نے آکھیا کہ اسہال تے چیچک سمیت متعدی امراض غزہ پٹی دے پار ودھ رئے سن۔ <ref>{{Cite news|title=How bad is Gaza's disease outbreak amid the Israel war?|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/how-bad-is-gazas-disease-outbreak-amid-the-israel-war|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> او سی ایچ اے نے آکھیا کہ سڑکاں تے جمع ہون آلے فضلے نال ہوا چ پھیلن آلیاں بیماریاں تے [[کیڑے مکوڑے|کیڑے مکوڑیاں]] تے چوہیاں دے حملے دا خطرہ اے۔ <ref>{{Cite news|date=11 November 2023|title=Accumulation of waste leading to insect infestation: UN|url=https://aje.io/jmh2l8?update=2479805|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> ڈاکٹراں نے دسیا کہ تازہ پانی تے [[آئیوڈین|آئوڈین]] دی کمی دی وجہ توں، روگیاں دے زخم اکثر میگٹ نال متاثر ہوندے سن۔ <ref>{{Cite news|title=As Gaza Hospitals Collapse, Medical Workers Face the Hardest Choices|work=[[The New York Times]]|date=6 November 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/11/06/world/middleeast/gaza-hospitals-israel-war.html}}</ref> کچا گندا پانی سڑکاں تے لبریز ہو گیا، جس نال صحت تے ماحولیاتی تباہی پیدا ہو گئی۔ <ref>{{Cite news|title=Sewage Is Flowing into the Streets because Pumps Don't Have Electricity|url=https://calgaryherald.com/news/israel-middle-east-israel-hamas-war-day-38|newspaper=[[Calgary Herald]]|accessdate=2025-05-24|archivedate=2023-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118052853/https://calgaryherald.com/news/israel-middle-east-israel-hamas-war-day-38}}</ref> نومبر نوں، عالمی ادارہ صحت نے آکھیا کہ تنازعہ دے آغاز توں لے کے ہنڑ تک، اسہال دے 33,551 معاملات، 8,944 کھرنڈ تے جوئیں دے معاملات، چیچک دے 1,005 معاملات، جلد دے دھبے دے 12,635 معاملات تے اوپری سانس دے انفیکشن دے 54,866 معاملات رپورٹ کیتے گئے ہن۔ نومبر نوں، ڈبلیو ایچ او نے ایہناں اعداد و شمار نو اپ ڈیٹ کیتا، تے آکھیا گیا کہ شدید سانس دے انفیکشن دے 70,000 معاملات تے اسہال دے 44,000 توں ودھ معاملات سن، جہڑے توقع توں نمایاں طور تے زیادہ سن۔ <ref>{{Cite news|title=WHO voices concern over spread of disease in Gaza|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/who-voices-concern-over-spread-disease-gaza-2023-11-17/|newspaper=[[Reuters]]}}</ref> [[یونیسف|یونیسیف نے]] خبردار کیتا کہ صفائی ستھرائی دی خرابی دی صورتحال نے وڈے پیمانے تے بیماریاں دے پھیلن دا خطرہ پیدا کر دتا اے۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza Sanitation 'Perfect Storm For Tragedy': UN|url=https://www.barrons.com/news/gaza-sanitation-perfect-storm-for-tragedy-un-01c8acfe|newspaper=[[Barron's]]}}</ref> نومبر نوں، ڈبلیو ایچ او نے آکھیا کہ بمباری دے مقابلے چ زیادہ فلسطینیاں نوں بیماری نال مرن دا خطرہ اے۔ <ref>{{Cite news|title=More Palestinians at risk of death from disease than bombings: WHO's warning|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/more-palestinians-at-risk-of-death-from-disease-than-bombings-whos-warning-101701167334463.html|date=28 November 2023}}</ref> یو این آر ڈبلیو اے دے سربراہ فلپ لازارینی نے آسنن انسانی "سونامی" دے بارے چ خبردار کیتا کیونکہ لوک بیماریاں تے صفائی ستھرائی تے صاف پانی دی محرومی دے شکار ہو گئے۔ <ref>{{Cite news|title=UN warns of humanitarian 'tsunami' as Israel-Hamas hostilities resume|url=https://www.ft.com/content/3dd01cc5-b0da-4dce-848e-9e9ab0c92d22?accessToken=zwAGC36FnGkIkc890BzFsNpNztOEjp6asMktIg.MEUCIHPiatECKhosJxZV_RQcTXn3oU_-7w6voamqSErsqAUYAiEAprbYs9S8v8hB2FamaMzBt5HNfC-KsyISKJ6tJxcW5Ls&sharetype=gift&token=e76b1b14-fa35-4d52-a814-e1502d9c77dc|date=December 2023}}</ref> اقوام متحدہ نے 3 دسمبر نوں [[ہیپاٹائٹس اے|ہیپاٹائٹس اے دی]] وبا دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|date=3 December 2023|title=Hepatitis A spreading in Gaza's UN school|url=https://aje.io/h1s5og?update=2530765}}</ref> اقوام متحدہ نے جنوبی غزہ پناہ گاہاں وچ بیماریاں دے پھیلن دی اطلاع دتی۔ وولکر ترک نے جنوبی غزہ وچ وڈے پیمانے اُتے بے گھری دے درمیان غیر حفظان صحت دے حالات دے بارے وچ خبردار کيتا۔ <ref>{{Cite news|date=6 December 2023|title=UN rights chief warns of heightened risk of 'atrocity crimes' in Gaza|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-rights-chief-warns-heightened-risk-atrocity-crimes-gaza-2023-12-06/}}</ref> دسمبر نوں، عالمی ادارہ صحت نے شدید سانس دے انفیکشن، کھرنڈ، یرقان تے اسہال وچ وادھے دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|title=Diseases are spreading in refugee camps as displacement crisis grows|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/12/07/israel-hamas-war-news-gaza-update-palestine/#link-7SN32XA7VNENVPMXBDG57HNYRE}}</ref> دسمبر نو‏‏ں ، پناہ گاہاں وچ متعدی امراض دے 360،000 معاملات د‏‏ی اطلاع ملی۔ دسمبر نو‏‏ں ، ڈبلیو ایچ او نے اطلاع دتی کہ غزہ "متعدی امراض دے پھیلنے د‏‏ی شرح وچ اضافہ" دا سامنا کر رہیا ا‏‏ے۔ 29 دسمبر نوں، ڈبلیو ایچ او دے سربراہ ٹیڈروس ایڈانوم گیبریسس نے اپر ریسپائریٹری انفیکشن دے 180,000 کیسز، اسہال دے 136,400 کیسز، 55,400 جوئیں تے کھجلی دے کیسز، 5,330 کیسز چیچک دے کیسز، 420,200 کیسز تے چمڑی دے دھبے دے کیسز، 2724 امپیٹیگو دا۔ <ref>{{Cite news|title=WHO Chief 'Very Concerned' By Gaza Infectious Disease Threat|url=https://www.barrons.com/news/who-chief-very-concerned-by-gaza-infectious-disease-threat-1200fd63|work=[[Barron's]]}}</ref> غزہ چ سیلاب نے سیوریج دا پانی پھیلا دتا، جس نال بیماریاں دے پھیلن دا خدشہ ودھ گیا۔ <ref>{{Cite news|first1=Linah|last1=Alsaafin|first2=Brian|last2=Osgood|title=Gaza's Jabalia refugee camp overrun with sewage water|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/6/israel-war-on-gaza-live-israeli-forces-raid-occupied-west-bank-towns?update=2600290|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> جنوری نوں، [[غزہ شہر]] دے میئر یحییٰ السراج نے دسیا کہ شہر وچ 50,000 ٹن توں ودھ کچرا جمع ہو گیا سی، جس دی وجہ توں بیماری پھیل گئی۔ <ref>{{Cite news|first1=Brian|last1=Osgood|title=Gaza City mayor: Fuel depletion poses challenge to providing services|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/19/israels-war-on-gaza-live-us-support-for-israel-ironclad-despite-rebuff?update=2633738|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> والدین نے کچے سیوریج دے سامنڑے آن دے بعد بچیاں دے بیمار ہون دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|title=WHO: three in four Palestinians in Gaza internally displaced|url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/jan/20/middle-east-crisis-live-biden-two-state-solution-netanyahu-israel-gaza-hamas?filterKeyEvents=false&page=with:block-65ac0d948f082472faf43c4f|work=[[The Guardian]]|last1=Yang|first1=Maya|last2=Sedghi|first2=Amy|last3=Abdul|first3=Geneva}}</ref> جنوری 2024 نوں اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل نال اپنے خطاب وچ، انسانی امور تے ہنگامی امدادی تال میل لئی اقوام متحدہ دے انڈر سیکرٹری جنرل مارٹن گریفتھس نے غزہ وچ اس ویلے متعدد افراد نوں درپیش چیلنجاں دا جامع جائزہ دتا۔ ساڈے تازہ ترین تخمینے دے مطابق، پوری آبادی دا تقریباً 75 فیصد بے گھر ہو گیا اے۔ اوہناں دی رہن-سہن دے حالات افسوسناک ہن تے ہر گزردے دن دے نال وگڑدے جا رئے نے۔ پناہ گزیناں تے بے گھر لوکاں ولوں قائم کیتے گئے عارضی ٹینٹ کیمپ، تیز بارشاں نال ڈبے ہوئے نیں، جس دی وجہ توں بچے، ماں پیو تے بزرگ لوک مٹی چ پناہ لین تے مجبور ہو رئے نیں۔ خوراک دی عدم تحفظ دا مسئلہ ودھدا جا رہیا اے، جد کہ صاف پانی تک رسائی تقریباً مکمل طور تے ناقابل حصول اے۔ عوامی صحت دی مدد دی محدود دستیابی دے پیش نظر، روک تھام دے قابل بیماریاں بے حد ہن تے مسلسل پھیلدیاں رہن گیاں۔ مارچ نوں، غزہ دی وزارت صحت نے دسیا کہ اوہناں نے متعدی روگاں دے تقریباً اک ملین کیسز درج کیتے ہن۔ <ref>{{Cite news|first1=Usaid|last1=Siddiqui|first2=Maziar|last2=Motamedi|title=Gaza Health Ministry: We detected about one million cases of infectious diseases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/4/israels-war-on-gaza-live-israel-repeats-attacks-as-children-die-of-hunger?update=2747606|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> غزہ د‏‏ی صورتحال بدتر ہُندی جا رہی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں صاف پانی د‏‏ی کمی تے سیوریج د‏‏ی ناکافی سہولتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بیماریاں پھیل رہیاں نيں۔ اقوام متحدہ دے مطابق غزہ دے لوک پانی تے حفظان صحت دے مواد دی قلت دا سامنا کر رئے نیں جہدی وجہ توں اوہناں دی مجموعی صحت تے جسمانی صحت تے منفی اثر پے رہیا اے۔ مزید برآں، عوامی علاقیاں، ہسپتالاں، آئی ڈی پی پناہ گاہواں تے دوجے تھاواں تے ٹھوس فضلہ دا جمع ہونا اک وڈی تشویش اے کیونکہ ایہ عوامی صحت لئی اہم خطرات پیدا کردا اے۔ جمع نہ ہون آلا فضلہ، جہدی مقدار دسیاں ہزاراں ٹن اے، ایہناں خطریاں نو ودھا رئی اے۔ اپریل 2024 وچ، غزہ میڈیا آفس نے آکھیا کہ شمالی غزہ وچ ماحولیاتی آلودگی "فضلہ دے پہاڑاں تے سینکڑوں اجتماعی قبراں" دی وجہ توں "بے مثال سطح" تک پہنچ گئی اے۔ <ref>{{Cite news|first1=Nils|last1=Adler|first2=Farah|last2=Najjar|title=Northern Gaza faces 'unprecedented levels' of contamination, media office says|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/4/15/israels-war-on-gaza-live-five-killed-in-nuseirat-as-israel-strikes-camps?update=2838858|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> مئی 2024 وچ، اقوام متحدہ نے آکھیا، "مچھر، مکھیاں تے چوہے پھیل رئے نیں، تے بیماریاں وی۔" <ref>{{Cite news|first1=Maziar|last1=Motamedi|first2=Usaid|last2=Siddiqui|title=UN sounds alarms on 'sanitation crisis' in war-stricken Gaza|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/5/5/israels-war-on-gaza-live-neither-side-willing-to-budge-in-truce-talks?update=2880934|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> آکسفیم نے "سڑکاں وچ انسانی فضلہ تے گندے پانی دے دریاواں" دے جمع ہون دی وجہ توں بیماریاں دے پھیلن دے خطرے دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Shurafa|first1=Wafaa|title=Misery deepens in Gaza's Rafah as Israeli troops press operation|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/misery-deepens-gazas-rafah-israeli-troops-press-operation-110173165|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}</ref> جولائی 2024 وچ غزہ دے گندے پانی وچ پولیو وائرس دا پتہ چلیا ۔ <ref>{{Cite news|date=19 July 2024|title=Highly infectious poliovirus found in Gaza sewage samples|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israel-gaza-war-polio-sewage-samples|work=[[The Guardian]]}}</ref> جولائی نوں، غزہ دی وزارت صحت نے سرکاری طور تے غزہ پٹی وچ پولیو دی وباء دا اعلان کیتا۔ <ref name=":32">{{Cite news|last1=|first1=|date=30 July 2024|title=Gaza Health Ministry Declares Territory 'Polio Epidemic Area'|url=https://www.barrons.com/news/gaza-health-ministry-declares-territory-polio-epidemic-area-24da98d1|work=[[Barron's]]}}</ref> صدر [[جو بائیڈن|جوزف آر بائیڈن]] ، نائب صدر [[کاملا ہیرس|کمالا ڈی ہیرس]] تے دوجیاں نوں 2 اکتوبر 2024 نوں 99 امریکی صحت دی دیکھ بھال کرن آلے کارکناں ولوں گھلے گئے اک خط دے مطابق، جنہاں نے 7 اکتوبر 2023 توں غزہ پٹی وچ خدمات انجام دتیاں نیں، تے [[براؤن یونیورسٹی]] دے واٹسن انسٹی ٹیوٹ فار انٹرنیشنل اینڈ پبلک افیئرز دے اک مطالعے وچ حوالہ دتا گیا اے، گھٹ توں گھٹ 500 لوکاں نوں غزہ دی وجہ توں مر گیا اے۔ اک قدامت پسند تخمینے دے مطابق دائمی بیماریاں دی دیکھ بھال تک رسائی دی کمی۔ === نفسیاتی صحت === ہفتیاں توں جاری فضائی حملیاں تے دھماکے نے غزہ چ بچیاں دی نفسیاتی تباہی چ حصہ پایا اے۔ بمباری دے 16 دناں دے بعد، بچیاں نوں شدید صدمہ ہویا، جس چ آکشیپ، جارحیت، بستر نوں گیلا کرنا، تے گھبراہٹ شامل سن۔ غزہ دے پیڈیاٹرک ہسپتالاں چ 90 فیصد بچیاں نے بے چینی دی علامات دا مظاہرہ کیتا یا رپورٹ کیتا، اکثریت نے صدمے دے بعد دے تناؤ دی علامات دا مظاہرہ کیتا، تے 82 فیصد نے آسنن موت دے خوف دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|title=Bedwetting, nightmares and shaking. War in Gaza takes a mental health toll, especially on children|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-war-children-mental-health-370c7ccc24dcc8a2c4b81acd5345221b}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/22/children-in-gaza-developing-severe-trauma-after-16-days-of-bombing#:~:text=Children%20had%20“started%20to%20develop,most%20impacted%2C”%20he%20said.|title=Children in Gaza 'developing severe trauma' after 16 days of bombing}}</ref> 6 نومبر نو‏‏ں ، [[یونیسف|یونیسیف دے]] ترجمان ٹوبی فریکر نے غزہ وچ بچےآں دے نفسیاتی اثرات تے "بڑے تناؤ" دے بارے وچ خبردار کيتا۔ <ref>{{Cite news|title='Massive stress' on Gaza children struggling to cope with attacks|url=https://aje.io/91bdr3?update=2465764}}</ref> نومبر نوں، ڈبلیو ایچ او دے سربراہ ٹیڈروس ایڈانوم گیبریسس نے آکھیا کہ 20,000 لوکاں نو خصوصی ذہنی صحت دی خدمات دی لوڑ اے۔ جنوری 2024 نوں، او سی ایچ اے نے 485,000 لوکاں نوں ذہنی صحت دے مسئلیاں نال دیکھ بھال وچ رکاوٹ دا سامنا کرن دی اطلاع دتی۔ == صحت دی دیکھ بھال ==   [[فائل:Damage_in_Gaza_Strip_during_the_October_2023_-_42_(cropped).jpg|thumb| زخمی بچے دے نال ڈاکٹر، الشفا ۔]] غزہ دے صحت دے نظام نو تنازعہ دے نتیجے چ کئی انسانی بحراناں دا سامنا کرنا پیا۔ اسرائیل دے محاصرے دی وجہ توں، ہسپتالاں نو ایندھن دی کمی دا سامنا کرنا پیا تے جنگ دے پہلے دو ہفتیاں لئی بیک اپ جنریٹرز تے انحصار کیتا۔ اکتوبر تک، غزہ دے ہسپتالاں نے بند ہونا شروع کر دتا کیونکہ اوہناں کول ایندھن ختم ہو گیا سی، انڈونیشیا ہسپتال توں شروع ہویا۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza hospital generators to run out of fuel in 48 hours: Health Ministry|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/24/gaza-hospital-generators-to-run-out-of-fuel-in-48-hours-health-ministry}}</ref> جدوں ہسپتالاں چ بجلی مکمل طور تے ختم ہو گئی، تے این آئی سی یو چ متعدد ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچے مر گئے۔ <ref name="abcnews.go.com">{{Cite news|title=3 premature babies die at Al-Shifa Hospital: Doctor|url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/israel-gaza-hamas/3-premature-babies-die-at-gazas-alshifa-hospital-doctor-says-104834155?id=104617602}}</ref> <ref name="ABC News">{{Cite news|title=Dwindling fuel supplies for Gaza's hospital generators put premature babies in incubators at risk|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/dwindling-fuel-supplies-gazas-hospital-generators-put-premature-104211808}}</ref> اسرائیلی فضائی حملیاں نال بے شمار طبی عملے مارے گئے، تے ایمبولینساں، صحت دے ادارے، طبی ہیڈ کوارٹر تے متعدد ہسپتال تباہ ہو گئے۔ [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|میڈیسن سینس فرنٹیئرز نے]] آکھیا کہ ایمبولینساں تے طبی سہولتاں دے سکور نقصان یا تباہ ہو گئے۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza war inflicts catastrophic damage on infrastructure and economy|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-war-inflicts-catastrophic-damage-infrastructure-economy-2023-11-17/}}</ref> <ref name="ajmedic">{{Cite news|title=Gaza medics say Israel targeting ambulances, health facilities|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/12/war-crime-gaza-medics-say-israel-targeting-ambulances-health-facilities}}</ref> اکتوبر دے آخر تک، غزہ دی وزارت صحت نے آکھیا کہ صحت دی دیکھ بھال دا نظام "مکمل طور تے ختم ہو گیا" سی۔ 5 جنوری 2024 تک، عالمی ادارہ صحت نے اطلاع دتی کہ 7 اکتوبر توں غزہ چ صحت دی دیکھ بھال دی سہولتاں تے 304 حملے ہوئے نیں، جہناں چ 606 موتاں سن۔ جنوری نوں، ڈبلیو ایچ او نے آکھیا کہ 24 چوں ست ہسپتال شمالی غزہ چ جزوی طور تے کم کردے نیں، تے جنوبی غزہ چ 12 چوں ست۔ 26 جنوری نوں، او ایچ سی ایچ آر دے اک سینئر عہدیدار نے آکھیا، "مینوں ڈر اے کہ بہت سارے ہور شہری مر جان گے۔ خاص طور تے محفوظ سہولتاں، جویں کہ ہسپتالاں تے جاری حملے، شہریاں نوں مار دین گے۔" <ref>{{Cite news|date=26 January 2024|title=Deadly attacks on Gaza, cold weather making it 'uninhabitable' - U.N.|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/deadly-attacks-gaza-cold-weather-making-it-uninhabitable-un-2024-01-26/}}</ref> اسی دن، [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز دے]] اک کوآرڈینیٹر نے آکھیا، "غزہ وچ ہن صحت دی دیکھ بھال دا نظام نئیں اے۔" بین الاقوامی ریسکیو کمیٹی دے اک سینئر ٹیکنیکل ایڈوائزر نے آکھیا، "ایتھے کجھ وی نئیں اے جہڑا مینوں اوہناں ہولناکیاں لئی تیار کر سکدا سی جہڑیاں میں ویکھیاں سن۔" مئی 2024 وچ، [[اقوام متحدہ ترقیاتی پروگرام|اقوام متحدہ دے ترقیاتی پروگرام نے]] آکھیا کہ تنازعہ صحت دی سطح نو 1980 دی سطح تک گھٹا سکدا اے۔ <ref>{{Cite news|title=Rebuilding homes in Gaza will cost $40bn and take 16 years, UN finds|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/02/rebuilding-homes-in-gaza-will-cost-40bn-and-take-16-years-un-finds|date=2 May 2024}}</ref> === رسد دی قلت === اکتوبر نو‏‏ں غزہ پٹی دے بجلی گھر دے بند ہونے دے بعد ، ایہ اطلاع ملی کہ غزہ دے ہسپتالاں وچ بجلی دے جنریٹرز دے لئی دستیاب ایندھن جلد ہی ختم ہوجائے گا۔ <ref>{{Cite news|date=12 October 2023|url=https://www.smh.com.au/world/middle-east/the-gaza-hospitals-with-just-three-days-of-generator-power-left-20231011-p5ebkq.html|title=The Gaza hospitals with just three days of generator power left|work=[[The Sydney Morning Herald]]}}</ref> الاقصی شہیداں دے ہسپتال نوں ڈائیلیسس دے بحران دا سامنا کرنا پیا، سینکڑیاں لوکاں نے صرف 24 ڈائیلیسس مشیناں نوں سانجھا کیتا۔ <ref name="Gaza kidney"/> ڈبلیو ایچ او نے اعلان کیتا کہ اوہ خطرے دی اُچی پدھر دی وجہ توں الشفا تے القدس دے ہسپتالاں نوں دوبارہ سپلائی نئیں کر سکدا۔ <ref>{{Cite news|title=WHO unable to resupply Shifa and al-Quds hospitals, says official|url=https://aje.io/py7et7?update=2449481|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نومبر وچ، ایندھن تے بجلی دی قلت دی وجہ توں تقریباً ادھے ہسپتال سروس توں باہر سن، تے رسد دی قلت دی وجہ توں بغیر اینستھیزیا دے کٹائی تے سی سیکشن کیتے گئے۔ <ref name="auto14">{{Cite news|date=5 November 2023|title=In Gaza, being a mother is a matter of life and death|url=https://www.cnn.com/2023/11/05/middleeast/israel-strikes-gaza-women-children-health-crisis-mime-intl/index.html|work=[[CNN]]}}</ref> 8 نومبر نو‏‏ں ، القدس دا ایندھن مکمل طور اُتے ختم ہو گیا تے زیادہ تر خدمات بند ہوگئياں۔ <ref>{{Cite news|title=Al-Quds Hospital in Gaza runs out of fuel, shuts down key services|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/8/al-quds-hospital-in-gaza-runs-out-of-fuel-shuts-down-key-services|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 13 نومبر نوں کمال ادوان ہسپتال دا بالن ختم ہو گیا۔ <ref>{{Cite news|title=Kamal Adwan Hospital has run out of fuel – report|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/nov/12/israel-hamas-war-live-netanyahu-vows-to-press-on-with-full-force-as-fighting-rages-around-main-gaza-hospital?filterKeyEvents=false&page=with:block-655175d98f08c3ba45a520bc#block-655175d98f08c3ba45a520bc|work=[[The Guardian]]|last1=Sullivan|first1=Helen|last2=Yang|first2=Maya|last3=Belam|first3=Martin}}</ref> العمل ہسپتال دا واحد جنریٹر بند ہو گیا۔ <ref>{{Cite news|title=The Palestine Red Crescent Society (PRCS) has said that the only power generator at Al-Amal hospital in southern Gaza has stopped working.|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/nov/13/israel-hamas-war-live-updates-al-shifa-hospital-who-us-strikes-syria-palestine|work=[[The Guardian]]}}</ref> دسمبر نو، ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے آکھیا کہ الاقصی ہسپتال چ ایندھن تے طبی سامان انتہائی گھٹ سی۔ <ref>{{Cite news|title=Fuel and medical supplies running out at al-Aqsa hospital in central Gaza, Doctors Without Borders says|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/dec/06/israel-hamas-war-live-updates-palestinians-killed-gaza-strike-as-israeli-military-idf-fighting-khan-younis-news?filterKeyEvents=false&page=with:block-6570162a8f087d984051e3e9#block-6570162a8f087d984051e3e9|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/dec/07/israel-hamas-war-live-updates-hamas-leader-hiding-underground-idf-says-gaza-aid-system-collapse-news-palestine|title=Israel-Hamas war live: Gaza aid system at 'severe risk of collapse', says UN secretary-general|work=[[The Guardian]]|date=8 December 2023|last1=Ahmad|first1=Reged}}</ref> [[خان یونس]] دے ناصر میڈیکل کمپلیکس دے ڈاکٹراں نے رسد دی کمی تے بمشکل کوئی طبی فعالیت بیان کیتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Babas|first1=Ana|title=At 1 Gaza hospital, doctors are fleeing, supplies are low and there are not enough beds|url=https://www.npr.org/2023/12/12/1218692478/gaza-hospital-israel-hamas-khan-younis|work=[[NPR]]}}</ref> 11 اکتوبر 2023 تو‏ں ، غزہ پٹی وچ بجلی د‏‏ی مکمل کمی دا سامنا کرنا پيا اے جس د‏‏ی وجہ اسرائیلی حکا‏م نے بجلی د‏‏ی فراہمی بند کردتی اے تے غزہ دے واحد پاور پلانٹ دے لئی ایندھن دے ذخائر نو‏‏ں ختم کر دتا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ نے مشاہدہ کیتا اے کہ ایہ جاری بلیک آؤٹ، مواصلات تے صنعتی ایندھن دی بندش دے نال، امدادی برادری دی بدتر انسانی بحران دا اندازہ کرن تے موثر انداز نال حل کرن دی صلاحیت وچ بہت رکاوٹ پیدا کر رہیا اے۔ === حملے تے تباہی ===  {{Tweet | name = Doctors Without Borders | username = MSF_canada | text = "اسی چوتھی منزل تے آں، اوتھے اک سنائپر اے جس نے ہسپتال دے اندر چار روگیاں تے حملہ کیتا۔ اوہناں چوں اک دی گردن چ براہ راست گولی دا زخم اے، تے اوہ اک کواڈریپلجک [مریض] اے، تے دوجے نوں پیٹ چ گولی لگی سی۔" | date = نومبر 11, 2023 | reference = <ref>{{cite web |title="We're on the fourth floor, there's a sniper who attacked four patients inside the hospital. One of them has a gunshot wound directly in his neck, and he is a quadriplegic [patient], and the other one [was shot] in the abdomen." |url=https://twitter.com/MSF_canada/status/1723412695045537822?s=20 |website=X |publisher=Doctors Without Borders / [[Médecins Sans Frontières]] |access-date=11 November 2023 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111191125/https://twitter.com/MSF_canada/status/1723412695045537822?s=20 |url-status=live}}</ref> | ID = 1723412695045537822 | image = | width = 230px }} 14 اکتوبر نو‏‏ں ، الاہلی عرب ہسپتال دے تشخیصی کینسر دے علاج دے مرکز نو‏‏ں اسرائیلی راکٹ فائرنگ تو‏ں جزوی طور اُتے تباہ کردتا گیا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.anglicannews.org/news/2023/10/anglican-run-al-ahli-arab-hospital-in-gaza-damaged-by-israeli-rocket-fire-as-conflict-continues.aspx|title=Anglican-run al-Ahli Arab Hospital in Gaza damaged by Israeli rocket fire as war continues|work=Anglican Communion News Service}}</ref> اکتوبر نوں اک بیان وچ، [[عالمی صحت تنظیم|عالمی ادارہ صحت نے]] آکھیا کہ اسرائیلی فضائی حملیاں دا نشانہ بنن دے بعد چار ہسپتال ہن کم نئیں کر رئے۔ <ref>{{Cite news|date=16 October 2023|url=https://thehill.com/policy/international/4258078-who-medical-aid-for-gaza-holding-at-rafah-crossing/|title=WHO: Medical aid for Gaza holding at Rafah crossing|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref> 17 اکتوبر نو‏‏ں ، الاہلی دے صحن وچ اک وسیع پیمانے اُتے مذمت شدہ دھماکے دے نتیجے وچ نمایاں ہلاکتاں ہوئیاں۔ <ref name="Reuters-hosp">{{Cite news|date=17 October 2023|title=Hundreds killed at Gaza hospital amid conflicting claims|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/diplomats-renew-calls-gaza-aid-iran-warns-israel-2023-10-16/}}</ref> 30 اکتوبر نو‏‏ں اسرائیلی فضائی حملے تو‏ں ترک فلسطین دوستی دے ہسپتال نو ‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ <ref>{{Cite news|title=Turkish-Palestinian Friendship Hospital in Gaza severely damaged from Israeli airstrikes|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/turkish-palestinian-friendship-hospital-in-gaza-severely-damaged-from-israeli-airstrikes/3037514|work=[[Anadolu Agency]]}}</ref> نومبر نوں، غزہ دی حکومت دے میڈیا آفس نے دسیا کہ اسرائیل نے پچھلے تن دناں چ اٹھ ہسپتالاں تے بمباری کیتی اے۔ <ref>{{Cite news|title=Eight Gaza hospitals bombed in three days|url=https://aje.io/u6olfz?update=2473703|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> اسرائیلی ٹینکاں نے چار ہسپتالاں، الرانتیسی ہسپتال ، النصر ہسپتال، تے آنکھاں تے ذہنی صحت دے ہسپتالاں نو ہر پاسیوں گھیر لیا۔ <ref>{{Cite news|title=Which of Gaza's hospitals is Israel threatening?|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/which-of-gazas-hospitals-is-israel-threatening#:~:text=Which%20hospitals%20have%20tanks%20surrounded,eye%20and%20mental%20health%20hospitals.|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> اسرائیلی فضائی حملے دے بعد ناصر رانتیسی پیڈیاٹرک کینسر دے ہسپتال نو اگ لگ گئی تے انخلاء شروع کر دتا گیا۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza Children's Hospital Evacuates as Israeli Forces Advance|url=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-gaza-strip-2023-11-08/card/gaza-children-s-hospital-evacuates-as-israeli-forces-advance-iczaFgHCz6sjQBuRwsqt|work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Palestinian officials say Israeli air strikes hit Gaza hospitals and school|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-officials-say-hospitals-come-under-new-israeli-attacks-2023-11-10/|work=[[Reuters]]}}</ref> گھٹ توں گھٹ تن ہسپتال اسرائیلی فضائی حملیاں نال متاثر ہوئے، جس دی وجہ توں الشفا ہسپتال دے ڈائریکٹر نے آکھیا، "اسرائیل ہن غزہ شہر دے ہسپتالاں تے جنگ شروع کر رہیا اے۔" <ref>{{Cite news|title=Several dead as multiple Gaza hospitals come under fire from Israeli airstrikes|url=https://www.cbc.ca/lite/story/1.7024762|work=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]}}</ref> ہڑتالاں دے نتیجے چ کئی جانی نقصان ہویا۔ <ref>{{Cite news|title=Israel strikes Gaza's biggest hospital complex, health officials say|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-strikes-gazas-biggest-hospital-complex-health-officials-say|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> فلسطینی ہلال احمر نے دعوی کیتا کہ اسرائیلی سنائپراں نے القدس ہسپتال وچ بچیاں تے فائرنگ کیتی، جس وچ اک ہلاک تے 28 زخمی ہوئے۔ <ref>{{Cite news|title=One person killed, many children wounded after Israeli snipers target al-Quds hospital, according to Palestinian Red Crescent|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/nov/10/israel-hamas-war-live-updates-benjamin-netanyahu-gaza-fighting-pauses-un-palestine?filterKeyEvents=false&page=with:block-654e637a8f08a95ef07ec2be#block-654e637a8f08a95ef07ec2be|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref>{{Cite news|title='Artillery shelling, intense shooting' at al-Quds Hospital, PRCS says|url=https://aje.io/jmh2l8?update=2479684|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> <ref>{{Cite news|title=PRCS warns babies at al-Quds Hospital face dehydration|url=https://aje.io/bt6i03?update=2480375|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 20 نومبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے انڈونیشیا ہسپتال اُتے اک فضائی حملے دے نال جارحیت شروع کيتی جس وچ مبینہ طور اُتے 12 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{Cite news|title=Heavy Fighting Erupts Around Northern Gaza Hospital Amid Israel Hamas Conflict|url=https://www.voanews.com/a/premature-babies-evacuated-from-gaza-s-shifa-hospital/7362268.html#:~:text=The%20Hamas%2Drun%20health%20ministry%20in%20Gaza%20said%20at%20least,the%20attack%20and%20blamed%20Israel.}}</ref> حملے دے بعد، اسرائیلی ٹینکاں نے ہسپتال نو گھیر لیا۔ <ref>{{Cite news|title='Chaos, darkness and fire': Fighting erupts around another embattled Gazan hospital.|url=https://www.nytimes.com/live/2023/11/20/world/israel-hamas-gaza-war-news/chaos-darkness-and-fire-fighting-erupts-around-another-embattled-gazan-hospital?smid=url-share}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Israeli tanks besiege Gaza's Indonesian Hospital|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/20/israeli-tanks-surround-gazas-indonesian-hospital-after-killing-12-people}}</ref> ہسپتال دے عملے نے اسرائیلی فوجیاں دے ہسپتال دے اندر بے دھڑک گولی چلان دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|title=Another Gaza hospital caught in fighting, as storms deepen civilian misery|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/20/israel-hamas-gaza-hospitals/}}</ref> <ref>{{Cite news|title='Everything is a target in the Indonesian Hospital'|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/everything-target-indonesian-hospital?nid=316601&topic=Israel-Palestine%2520war&fid=489771}}</ref> {{Efn|Many were sheltering at the hospital, as it was the last functioning one in northern Gaza.<ref>{{cite news |title=12 killed as Israel bombs Indonesian Hospital in northern Gaza |url=https://www.middleeastmonitor.com/20231120-12-killed-as-israel-bombs-indonesian-hospital-in-northern-gaza/ |work=[[Middle East Monitor]] |access-date=20 November 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120195745/https://www.middleeastmonitor.com/20231120-12-killed-as-israel-bombs-indonesian-hospital-in-northern-gaza/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Livingstone |first1=Helen |title=What is Gaza's Indonesian hospital and why is Israel targeting it? |url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/21/what-is-gaza-indonesian-hospital-why-israel-targeting-it |work=[[The Guardian]] |date=21 November 2023 |access-date=23 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125013433/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/21/what-is-gaza-indonesian-hospital-why-israel-targeting-it |archive-date=25 January 2024}}</ref> The Gaza Ministry of Health stated 200 patients were evacuated from the hospital, while an estimated 500 patients remained.<ref>{{cite web |title=200 Patients Evacuated From Gaza's Indonesian Hospital: Hamas-run Ministry |url=https://www.barrons.com/news/100-patients-evacuated-from-gaza-s-indonesian-hospital-hamas-run-ministry-18672e74 |website=[[Barron's]] |agency=[[Agence France-Presse]] |access-date=21 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120015001/https://www.barrons.com/news/100-patients-evacuated-from-gaza-s-indonesian-hospital-hamas-run-ministry-18672e74 |archive-date=20 January 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=WHO official says Gaza hospital situation 'catastrophic' |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/live-updates-shell-hits-gaza-hospital-killing-12-105027214 |work=[[ABC News (United States)|ABC News]] |agency=[[Associated Press]] |access-date=21 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201092052/https://abcnews.go.com/International/wireStory/live-updates-shell-hits-gaza-hospital-killing-12-105027214 |archive-date=1 December 2023}}</ref>}} اسرائیل نے 22 نومبر نو‏‏ں العودہ ہسپتال اُتے بمباری دے بعد چار ڈاکٹراں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ملی۔ <ref>{{Cite news|title=Four doctors killed in Israeli bombing of al-Awda Hospital|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/four-doctors-killed-israeli-bombing-al-awda-hospital?nid=316601&topic=Israel-Palestine%2520war&fid=489936}}</ref> کمال ادوان ہسپتال نے دسیا کہ ہسپتال دے آلے دوالے اسرائیلی بمباری ودھ گئی اے۔ <ref>{{Cite news|title=Over 100 Palestinians reported killed in Gaza as attack continues despite ceasefire deal|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/22/palestinians-reported-killed-in-gaza-as-attack-continues-despite-ceasefire-deal}}</ref> 25 نومبر نوں، وزارت صحت دے ڈائریکٹر جنرل نے آکھیا کہ اسرائیلی فوج نے عارضی جنگ بندی دے دوران طبی ٹیماں تے گولی چلائی۔ یورپی ہسپتال دے ڈائریکٹر نے دسیا کہ اس دے پیرامیڈکس اسرائیلی فضائی حملیاں وچ زخمی ہوئے سن۔ دسمبر نوں، ایم ایس ایف نے دسیا کہ العودہ ہسپتال دے اندر اپنے اک ڈاکٹر نوں اک اسرائیلی سنائپر نے زخمی کر دتا سی۔ <ref>{{Cite news|title=Surgeon injured after being shot inside northern Gaza hospital, medical group says|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-12-11-23/h_4c7ba7b0378526a57ce8b38ad8e13657|work=[[CNN]]|date=11 December 2023}}</ref> 18 جنوری 2024 تک ، غزہ دا کوئی وی ہسپتال مکمل طور اُتے آپریشنل نئيں رہیا۔ <ref>{{Cite news|last1=Aggarwal|first1=Mithil|title=In Gaza's collapsing health system, deaths are slow, painful and often preventable|url=https://www.nbcnews.com/news/world/gaza-hospitals-collapsing-rcna132439|work=[[NBC News]]|date=18 January 2024}}</ref> جنوری 2024 نوں، اردن دی حکومت نے اطلاع دتی کہ اسرائیلی فوج نے [[خان یونس]] وچ اپنے نویں فیلڈ ہسپتال نوں جان بجھ کے نشانہ بنایا، ہسپتال دے داخلی دروازے نوں روکن لئی اک ٹینک دا استعمال کیتا تے ہسپتال تے بنکر پناہ گاہاں تے فائرنگ کیتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Arraf|first1=Jane|title=Jordan accuses Israel of deliberately targeting its Gaza field hospital|url=https://www.npr.org/2024/01/19/1225623652/jordan-field-hospital-gaza-israel|work=[[NPR]]}}</ref> جنوری نوں، عالمی ادارہ صحت نے آکھیا کہ اس نے صحت دی دیکھ بھال دی سہولتاں تے کل 660 اسرائیلی حملے ریکارڈ کیتے ہن۔ <ref>{{Cite news|title=Israel continues to target health institutions in Gaza, says WHO regional director|url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/jan/24/middle-east-crisis-live-updates-us-military-strikes-houthi-rebels-yemen-red-sea-israel-gaza-war-hamas-hostages?filterKeyEvents=false&page=with:block-65b11bf28f0898882cc4fbfe#block-65b11bf28f0898882cc4fbfe|work=[[The Guardian]]|date=24 January 2024|last1=Chao-Fong|first1=Léonie}}</ref> اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل انٹونیو گوٹیرس دے مطابق، غزہ تے اسرائیل وچ دشمنی نے "اسرائیل تے مقبوضہ فلسطینی علاقے وچ خوفناک انسانی مصائب، جسمانی تباہی تے اجتماعی صدمہ پیدا کیتا اے۔" ==== الشفاء ہسپتال ====   نومبر دے شروع چ، غزہ دے الشفا ہسپتال تے اسرائیلی حملیاں چ وادھا ہویا، جس چ اس سہولت تے 24 گھنٹیاں چ 5 وار بمباری کیتی گئی۔ <ref>{{Cite news|date=10 November 2023|title=Vicinity of Al-Shifa hospital under attack, Interior Ministry says|url=https://aje.io/182btv?update=2477735|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Evidence Points to Israeli Shells in Strikes on Gaza's Largest Hospital|work=[[The New York Times]]|date=14 November 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/11/14/world/middleeast/israel-gaza-al-shifa-hospital.html?smtyp=cur&smid=tw-nytimesworld}}</ref> مبینہ طور تے کمپلیکس چھڈن دی کوشش کرن آلے ٹبراں نو گولی مار کے ہلاک کر دتا گیا۔ {{Efn|Ashraf al-Qudra, a doctor at al-Shifa, stated the hospital was completely out of service, as the Israeli army shot "everything that moves."<ref>{{cite news |date=11 November 2023 |title=Situation in al-Shifa Hospital catastrophic, dangerous: Health ministry spokesman |url=https://aje.io/jmh2l8?update=2479538 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |access-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118054759/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/11/11/israel-hamas-war-live-pleas-for-help-as-israel-bombards-gaza-hospitals?update=2479538 |archive-date=18 November 2023}}</ref>}} انسانی حقوق دے ڈاکٹراں نے بجلی دی قلت دی وجہ توں الشفاء چ دو ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچیاں دی موت دی دستاویزات بنائیاں۔ <ref>{{Cite news|title=2 premature babies die at Gaza hospital: Israeli NGO|url=https://aje.io/jmh2l8?update=2479874}}</ref> آئی ڈی ایف دے ترجمان ڈینیل ہاگری نے بچیاں نو کڈھن اچ مدد دا وعدہ کیتا، لیکن غزہ دی وزارت صحت نے فراہم کردہ طریقہ کار دی کمی تے زور دتا۔ <ref name="washingtonpost.com">{{Cite news|title=Medical workers trapped at main Gaza City hospital; IDF offers to move babies|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/11/israel-hamas-war-gaza-palestine-live/#link-EW7MCHNHIRHUJFV4I4KIUODLWA}}</ref> <ref name="aje.io">{{Cite news|title=No way to evacuate babies to a safer hospital: Health Ministry|url=https://aje.io/bt6i03?update=2480911}}</ref> 12 نومبر نوں، ہسپتال دے ڈائریکٹر جنرل نے آکھیا کہ الشفاء دے 650 روگی تباہ کن صورتحال دی وجہ توں خطرے وچ نیں، جس وچ کارڈیک وارڈ دی تباہی وی شامل اے۔ <ref>{{Cite news|title=650 patients in danger at al-Shifa Hospital: Director general|url=https://aje.io/bt6i03?update=2481085}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Health official says Israel attack destroyed al-Shifa Hospital cardiac ward|url=https://aje.io/bt6i03?update=2480794}}</ref> ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے الشفا ہسپتال وچ بھیانک حالات دی اطلاع دتی، جس وچ خوراک، پانی تے بجلی ورگے ضروری سامان دی کمی دا حوالہ دتا گیا، جس وچ اک سنائپر دے روگیاں نوں نشانہ بنان دیاں اطلاعواں ملیاں۔ 15 نومبر نو‏‏ں ہسپتال اُتے اسرائیل دے چھاپے نو‏‏ں ناقابل تصور ڈراؤنا خواب قرار دتا گیا۔ {{Efn|Three dozen premature babies, were still sheltering at the time of the raid.<ref name="The New York Times">{{cite news |last1=Boxerman |first1=Aaron |title=Babies are among the thousands inside Al-Shifa as Israeli troops close in. |work=[[The New York Times]] |date=14 November 2023 |url=https://www.nytimes.com/live/2023/11/14/world/israel-hamas-gaza-war-news/babies-are-among-the-thousands-sheltering-at-al-shifa-as-israeli-troops-close-in?smid=url-share |access-date=15 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115014826/https://www.nytimes.com/live/2023/11/14/world/israel-hamas-gaza-war-news/babies-are-among-the-thousands-sheltering-at-al-shifa-as-israeli-troops-close-in?smid=url-share |url-status=live}}</ref> Doctors reported 40 patients at al-Shifa died.<ref>{{cite news |last1=Al-Mughrabi |first1=Nidal |title=Israel raids Gaza's Al Shifa Hospital, urges Hamas to surrender |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-raids-gazas-al-shifa-hospital-2023-11-15/ |work=[[Reuters]] |access-date=15 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115010258/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-raids-gazas-al-shifa-hospital-2023-11-15/ |url-status=live}}</ref>}} گواہاں نے بیان کیتا کہ اسرائیل نے امداد یا رسد فراہم نئیں کیتی۔ <ref>{{Cite news|date=15 November 202|title='Terror' amid Israel's raid on Gaza's al-Shifa Hospital|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/15/terror-witnesses-recount-israels-raid-inside-gazas-al-shifa-hospital}}</ref> ضروری وسائل دی کمی دی وجہ توں ہسپتال نوں چیلنجاں دا سامنا کرنا پیا، جس چ سڑن آلیاں لاشاں تے میگٹ نال بھرے ہوئے زخم شامل سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Rigby|first1=Jennifer|title=WHO says Israeli raid on Gaza hospital is totally unacceptable|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/who-loses-contact-with-gaza-hospital-staff-after-raid-2023-11-15/|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref name="FT 2023-11-16">{{Cite news|last1=England|first1=Andrew|title=Israeli military raids Gaza's largest hospital in climax of siege|url=https://www.ft.com/content/8a3e727e-32b6-4b6a-8974-b1695b88bd16?shareType=nongift|work=[[Financial Times]]}}</ref> وگڑدے ہوئے حالات دے درمیان ، 18 نومبر نو‏‏ں الشفاء دا انخلاء شروع ہويا۔ {{Efn|[[Robert Mardini]], director general of the Red Cross, described the situation at al-Shifa as "unbearably desperate."<ref>{{cite news |last1=Suliman |first1=Adela |last2=Parker |first2=Claire |title=Medical charities warn of 'desperate' situation at al-Shifa hospital |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/11/israel-hamas-war-gaza-palestine-live/#link-HV4AR53FHREABMSLPX67RDW6CE |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=11 November 2023 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111070105/https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/11/israel-hamas-war-gaza-palestine-live/#link-HV4AR53FHREABMSLPX67RDW6CE |url-status=live}}</ref>}} <ref>{{Cite news|title=Patients, staff and displaced people leave Al-Shifa Hospital in Gaza|url=https://www.cbsnews.com/news/israel-hamas-war-al-shifa-hospital-patients-staff-displaced-people-leave/|work=[[CBS News]]|date=18 November 2023}}</ref> فلسطینی میڈیا آفس دے ترجمان اسماعیل الثابطہ نے زور دتا کہ دوجیاں سہولتاں وچ منتقل ہون آلے روگیاں نوں اک خطرناک قسمت دا سامنا کرنا پیا۔ <ref>{{Cite news|title=Wounded Palestinians forced to flee al-Shifa 'are going to die'|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/wounded-palestinians-forced-flee-al-shifa-are-going-die-says-media?nid=316601&topic=Israel-Palestine%2520war&fid=489636#:~:text=“All%20are%20going%20to%20die,as%20%22another%20war%20crime%22.|work=[[Middle East Eye]]}}</ref> ایکشن ایڈ نے انخلاء نو موت دی سزا دے طور تے بیان کیتا۔ <ref>{{Cite news|title=Hundreds of patients flee Gaza's al-Shifa hospital|url=https://www.ft.com/content/b4e60c08-3d70-436f-a4d9-f7912dbb60ed?accessToken=zwAGCniOxQXwkdO05gwIPXBDb9Ok2feRLbtg7Q.MEQCIAfe_qkhk8kiaQji3Jljrt5HTcnv65lQGSM7VXXZNE0gAiAS_qp3BaB4V6S7umH6sz0bFN9xT2vVUOrmYZgzMbUHxA&sharetype=gift&token=d059cc11-dd1d-4793-97da-395c92727261|work=[[Financial Times]]|date=18 November 2023}}</ref> امداد دی مناسبت دے بارے چ خدشات ظاہر کیتے گئے۔ عالمی ادارہ صحت تے فلسطینی ہلال احمر نے انخلاء دے منصوبےآں وچ حصہ لیا ، جس دا مقصد متبادل طبی سہولتاں وچ روگیاں نو ں منتقل کرنا سی۔ ہسپتال نے دسیا کہ چھ ڈاکٹر پچھے رہ جان گے تے 120 روگی بہت بیمار ہون گے جہناں نوں منتقل نئیں کیتا جا سکدا۔ <ref>{{Cite news|title=Six doctors will stay on at Al-Shifa hospital with 120 patients too vulnerable to evacuate|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-11-18-23#h_44513d97c1ca4f96d9b7738ccbea4379|date=18 November 2023}}</ref> [[عالمی صحت تنظیم|عالمی ادارہ صحت]] دی اک انسانی ٹیم نے الشفہ دا دورہ کیتا تے خوراک، پانی یا دوائیاں دی کمی ویکھی، فائرنگ دے آثار تے اک اجتماعی قبر دے نال۔ <ref>{{Cite news|title=Humanitarian team describes Gaza's Al Shifa Hospital as 'death zone', WHO says|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/humanitarian-team-describes-gazas-al-shifa-hospital-death-zone-who-2023-11-19/}}</ref> الشفاء دے ڈائریکٹر نے آکھیا کہ لوکاں نو صرف اک گھنٹہ باہر کڈھن لئی دتا گیا سی، تے آکھیا، "سانوں بندوق دی نوک تے جان تے مجبور کیتا گیا سی۔" <ref>{{Cite news|date=18 November 2023|title=IDF still at al-Shifa Hospital, as WHO head calls situation 'unbearable'|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/18/israel-hamas-war-gaza-news-palestine/#link-KLJ6KCKT7VHZLGDO3WK4TNVANI}}</ref> <ref>{{Cite news|date=19 November 2023|title=Gaza hospital's director rejects Israeli statement on evacuation|url=https://aje.io/5oh2f2?update=2497124}}</ref> ڈبلیو ایچ او نے دسیا کہ 25 صحت دے کارکن تے 291 روگی، جنہاں چ 32 بچے وی شامل سن، الشفاء چ رہندے سن۔ <ref>{{Cite news|title=Humanitarian team describes Gaza's Al Shifa Hospital as 'death zone', WHO says|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/humanitarian-team-describes-gazas-al-shifa-hospital-death-zone-who-2023-11-19/#:~:text=There%20were%2025%20health%20workers,their%20families%2C%22%20it%20said.}}</ref> 19 نومبر نو‏‏ں ، الشفاء وچ وقت تو‏ں پہلے پیدا ہونے والے بچےآں نو‏‏ں جنوبی غزہ منتقل کردتا گیا ، جتھ‏ے اگلے دن انہاں نو‏ں مصر منتقل کرنے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ <ref name="apnews.com">{{Cite news|last1=Jobain|first1=Najib|last2=Magdy|first2=Samy|title=31 'very sick' babies have been evacuated from Gaza's largest hospital, where trauma patients remain|url=https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-11-19-2023-08a2f441a9ea03bf0bb3db0de6fc5408|work=[[Associated Press]]|date=19 November 2023}}</ref> عالمی ادارہ صحت نے آکھیا کہ اوہ اگلے 2 توں 3 دناں چ باقی الشفاء دے روگیاں نو ناصر میڈیکل کمپلیکس تے یورپی غزہ ہسپتال منتقل کرن دے مشناں دی منصوبہ بندی کر رئی اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Diaz|first1=Jaclyn|title=31 premature babies are evacuated from Al-Shifa Hospital to southern Gaza|url=https://www.npr.org/2023/11/19/1214024420/gaza-israel-al-shifa-hospital-evacuation|work=[[NPR]]}}</ref> الشفا دے عملے نے دسیا کہ بجلی تے آکسیجن دی قلت دی وجہ توں 50 روگی مر گئے سن، جنہاں چ بچے وی شامل سن۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza Health Ministry says shortages led to 51 deaths at al-Shifa|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/17/israel-hamas-war-gaza-news-palestine/#link-RSJS3ZQQZVCA3KG2F5OLOTREZU|work=[[The Washington Post]]}}</ref> الشفا دے ڈائریکٹر نے آکھیا کہ اسرائیل دا دعویٰ کہ اوہ ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچیاں نوں انکیوبیٹر فراہم کرے گا، غلط اے۔ <ref name="Israel's claims of providing incuba">{{Cite news|date=|title=Israel's claims of providing incubators 'false', says al-Shifa director|url=https://aje.io/2jzuwp?update=2494252|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نومبر نوں، فلسطینی ہلال احمر نے دسیا کہ چودہ ایمبولینساں ہسپتال دے باقی روگیاں نوں کڈھن لئی الشفاء پہنچیاں سن۔ <ref>{{Cite news|date=21 November 2023|title=Ambulances Arrive at Al-Shifa Hospital to Evacuate Patients and Wounded|url=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-gaza-strip-2023-11-21/card/ambulances-arrive-at-al-shifa-hospital-to-evacuate-patients-and-wounded-iJtW5EZ6ngcZOZKuHa2H|work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> 26 نومبر نو‏‏ں ، الشفاء وچ باقی رہنے والے روگیاں دے حالات مبینہ طور اُتے بہت بھیڑے سن ۔ نومبر نوں، وزارت صحت نے الشفا ہسپتال وچ اک رضاکارانہ کوشش دی اطلاع دتی جہدے وچ ڈائیلیسس ڈیپارٹمنٹ نو دوبارہ شروع کرن دی کوشش کیتی گئی۔ مبینہ طور تے 28 نومبر تک، ڈائیلیسس یونٹ نو دوبارہ کھول دتا گیا سی تے اوہ روگیاں نو وصول کر رہیا سی۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza: Al-Shifa Hospital reopens dialysis department|url=https://www.middleeastmonitor.com/20231128-gaza-al-shifa-hospital-reopens-dialysis-department/|work=[[Middle East Monitor]]}}</ref> <ref>{{Cite news|date=28 November 2023|title=Hamas says dialysis unit at Shifa Hospital reopened and is receiving patients|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hamas-says-dialysis-unit-at-shifa-hospital-reopened-and-is-receiving-patients/|work=[[Times of Israel]]}}</ref> دسمبر نوں، غزہ دی وزارت صحت نے آکھیا کہ الشفا ہسپتال وچ صرف بنیادی فرسٹ ایڈ دتی جا رئی اے۔ <ref>{{Cite news|title=Al-Shifa has no electricity, first aid only|url=https://www.newarab.com/news/gaza-death-toll-over-17000-israeli-forces-push-south|work=[[The New Arab]]|date=7 December 2023}}</ref> ==== کمال ادوان ہسپتال ====   3 دسمبر نو‏‏ں ، آئی ڈی ایف نے کمال ادوان ہسپتال اُتے بمباری د‏‏ی جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ چار افراد ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{Cite news|date=4 December 2023|title=At least four killed in strike in the vicinity of Kamal Adwan Hospital|url=https://aje.io/rilr0q?update=2532379}}</ref> کمل ادوان ہسپتال دے آسے پاسے حملیاں دی اطلاع 5 دسمبر نوں ملی سی۔ <ref>{{Cite news|title='IDF Shooting At Anything That Moves…': Gaza Official's Massacre At Kamal Adwan Hospital Warning|url=https://www.hindustantimes.com/videos/idf-shooting-at-anything-that-moves-gaza-official-s-massacre-at-kamal-adwan-hospital-warning-101701790215749.html|date=5 December 2023}}</ref> کمال ادوان ہسپتال دے ڈائریکٹر نے دسیا کہ اسرائیل نے دو ماواں تے اوہناں دے نوزائیدہ بچیاں نوں قتل کر دتا سی جدوں اسرائیل نے اپنے زچگی دے وارڈ نوں نشانہ بنایا سی۔ <ref>{{Cite news|date=|title='No one can leave': Northern Gaza hospital surrounded by Israeli tanks|url=https://aje.io/2hwa2q?update=2549675}}</ref> اقوام متحدہ نے قتلاں دی تصدیق کیتی۔ اسرائیل نے کمال ادوان ہسپتال تے چھاپہ ماریا۔ <ref name="Tétrault-Farber">{{Cite news|title=WHO calls for Gaza hospital to be protected after reported raid|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/who-calls-gaza-hospital-be-protected-after-reported-raid-2023-12-12/}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Israeli forces raid Gaza's Kamal Adwan Hospital after days of strikes|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/12/israeli-forces-raid-gazas-kamal-adwan-hospital-after-days-of-strikes}}</ref> جواب وچ، ٹیڈروس ایڈانوم گیبریسس نے آکھیا کہ ڈبلیو ایچ او کمال ادوان دے طبی عملے لئی بہوں پریشان اے۔ <ref name="Tétrault-Farber" /> ==== الاقصی ہسپتال ==== [[فائل:Relatives_of_Palestinians_who_died_in_Israeli_airstrikes_gathering_around_the_bodies_taken_from_the_morgue_of_Al-Aqsa_Martyrs_hospital_in_Deir_el-Balah,_Gaza.jpg|right|thumb| اسرائیلی فضائی حملیاں وچ ہلاک ہون آلے فلسطینیاں دے رشتے دار دیر البلاح دے الاقصی ہسپتال دے مردہ خانے توں لئے گئے لاشاں دے آلے دوالے جمع ہو رئے نیں]] 6 جنوری توں، شہدا الاقصی ہسپتال دے ڈاکٹراں نے اطلاع دتی کہ اسرائیلی فائر ہسپتال دے نیڑے آ رہی اے۔ دسیاں ہزاراں لوکاں دے ہسپتال چ پناہ لین دی اطلاع دتی گئی۔ <ref>{{Cite news|last1=Abu Riash|first1=Abdelhakim|title=Photos: Terrified people flee Israeli attacks at Al-Aqsa Martyrs Hospital|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2024/1/10/photos-al-aqsa-martyrs-hospital|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> برطانوی ڈاکٹر نک مینارڈ نے دسیا کہ اوہناں دی طبی ٹیم نوں ہسپتال خالی کرن تے مجبور کیتا گیا کیونکہ اسرائیلی فوجیاں نے ہسپتال تے حملہ کیتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Goillandeau|first1=Martin|title=British surgeon says Gaza 'beyond worst thing' he's seen, as Jordan's king warns Israel creating a 'generation of orphans'|url=https://www.cnn.com/2024/01/09/middleeast/gaza-orphan-british-doctor-jordan-king-intl-hnk/index.html|work=[[CNN]]|date=9 January 2024}}</ref> فلسطینیاں لئی طبی امداد تے بین الاقوامی بچاؤ کمیٹی دوناں نے اپنی طبی ٹیماں نو وی خالی کر دتا جدوں آئی ڈی ایف نے نیڑے دے رہائشیاں نو دسدے ہوئے پرچے سُٹ دتے کہ اوہ "خطرناک جنگی زون" چ سن۔ <ref>{{Cite news|title=2 medical groups say they are pulling teams from central Gaza hospital due to IDF operations|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/2-medical-groups-say-they-are-pulling-teams-from-central-gaza-hospital-due-to-idf-operations/|work=[[Times of Israel]]}}</ref> <ref name="'Deep concern' for patients and staff">{{Cite news|last1=Davies|first1=Alys|title='Deep concern' for patients and staff at Gaza's al-Aqsa hospital|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67929397|work=[[BBC News]]|date=10 January 2024}}</ref> ہسپتال دے دورے دے بعد، [[عالمی صحت تنظیم|عالمی ادارہ صحت نے]] 70 فیصد عملے نو پایا تے بوہت سارے روگی فرار ہو چکے سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Farge|first1=Emma|title=Medics, patients flee Gaza's remaining hospitals as fighting intensifies - WHO|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/medics-patients-flee-gazas-remaining-hospitals-fighting-intensifies-who-2024-01-09/|work=[[Reuters]]}}</ref> ڈاکٹراں نے بہت سارے روگیاں دی اطلاع دتی جہڑے جسمانی طور تے حرکت کرن توں قاصر سن، تے ایہ کہ حالات تیزی نال خراب ہو رئے سن، اک ڈاکٹر نے آکھیا، "اک بچہ زندہ آیا، لفظی طور تے ہڈی تک سڑ گیا، اوہناں دے ہتھ سکڑ رہے سن۔ اوہناں دا چہرہ صرف کوئلہ سی، تے اوہ زندہ سن تے گل کر رئے سی۔ تے ساڈے کول کوئی مورفین نئیں سی۔" <ref name="'Deep concern' for patients and staff" /> <ref>{{Cite news|title=Desperately trying to save children at one of Gaza's last functioning hospitals|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/israel-gaza-hospital-palestinians-hamas-b2477037.html|work=[[The Independent]]|date=11 January 2024}}</ref> 10 جنوری نوں ''این پی آر نوں'' دتے گئے اک انٹرویو وچ، اک امریکی ڈاکٹر نے الاقصی دی صورتحال نوں "ڈراؤنے خواباں دی چیز" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|date=10 January 2024|title='It's the Stuff of Nightmares' Scenes from Inside a Gaza Hospital|url=https://www.npr.org/2024/01/10/1198909954/consider-this-from-npr-draft-01-10-2024|work=[[NPR]]}}</ref> عالمی ادارہ صحت دے سربراہ ٹیڈروس ایڈانوم گیبریسس نے آکھیا، "ایس تنازعے دے تن مہینے بعد، ایہ ناقابل تصور اے کہ ایہ سب توں ضروری لوڑ - صحت دی دیکھ بھال دا تحفظ - یقینی نئیں اے۔" <ref>{{Cite news|title=Only 5 doctors remain in one of Gaza's last hospitals, warns WHO|url=https://www.politico.eu/article/only-5-doctors-remain-one-gazas-last-hospitals-warns-who-al-aqsa/|work=[[Politico]]|date=8 January 2024}}</ref> صحت دے پیشہ ور افراد تے ڈاکٹراں نے الاقصیٰ دے بند ہونے دے خطرے تو‏ں خبردار کيتا کیونجے ایہ پورے وسطی غزہ وچ آخری بچیا ہويا ہسپتال سی۔ <ref>{{Cite news|date=8 January 2024|title=Displaced residents flee last hospital in central Gaza as fighting nears|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/08/israel-hamas-gaza-hospital-blinken/|work=[[The Washington Post]]}}</ref> 13 جنوری نوں، ہسپتال دے جنریٹراں نوں بجلی دین لئی ایندھن ختم ہو گیا، جس دی وجہ توں بلیک آؤٹ ہو گیا جس نال روگیاں نوں خطرہ سی۔ <ref>{{Cite news|title=Blackout in Gaza's Al-Aqsa Hospital as fuel runs out, babies at high risk|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/13/blackout-in-gazas-al-aqsa-hospital-as-fuel-runs-out-babies-at-high-risk|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> ہسپتال چ مئی 2024 دے آخر چ فیر ایندھن ختم ہو گیا۔ <ref>{{Cite news|date=24 May 2024|title='Patients condemned to death' as power cut at packed Al-Aqsa Hospital|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/5/24/israels-war-on-gaza-live-news-at-least-60-palestinians-killed-in-attacks?update=2921827|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> === انخلاء دے چیلنج === [[فائل:Fars_Photo_of_Casualties_in_Gaza_Strip_during_2023_War_26.jpg|alt=A man carrying a bloodied and bandaged child.|thumb| غزہ وچ زخمی فلسطینی بچے نو لے کے جان آلا طبیب]] اسرائیل نے 14 اکتوبر نو‏‏ں شمالی غزہ دے 22 ہسپتالاں نو‏‏ں خالی کرنے دا حکم دتا۔ ڈبلیو ایچ او نے اس حکم نو بیماراں تے زخمیاں لئی "موت دی سزا" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|date=15 October 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/10/15/world/middleeast/gaza-hospital-evacuation-israel.html|title=Gaza's Hospitals Face 'Impossible' Choices With Israel Evacuation Order}}</ref> شمالی غزہ دے ڈاکٹراں نے آکھیا کہ اوہ اسرائیل دے انخلاء دے حکم دی پیروی کرن توں قاصر سن، کیونکہ اوہناں دے روگی، بشمول آئی سی یو وچ نوزائیدہ بچے، مر جان گے۔ <ref name="UN shelters in besieged Gaza">{{Cite news|date=15 October 2023|url=https://www.pbs.org/newshour/world/un-shelters-in-besieged-gaza-run-out-of-water-as-israeli-ground-offensive-looms|title=UN shelters in besieged Gaza run out of water as Israeli ground offensive looms}}</ref> القدس ہسپتال تے فلسطین ریڈ کریسنٹ دے ڈاکٹراں نے دسیا کہ اوہناں نوں اسرائیلی فوج ولوں ہسپتال نوں خالی کرن یا "نتیجے برداشت کرن" لئی کال ملی اے۔ <ref name="Wounded dying">{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/19/israel-hamas-war-live-condemnation-after-israeli-strike-on-gaza-church|title=Wounded in northern Gaza risk dying 'in hours': MSF}}</ref> اکتوبر نوں، فلسطینی ہلال احمر نے اطلاع دتی کہ اس نوں اسرائیلی حکام ولوں القدس ہسپتال نوں فوری طور تے خالی کرن لئی وارننگ ملی اے کیونکہ اس تے "بمباری ہون آلی" اے۔ <ref name="Gdn291023">{{Cite news|last1=Ratcliffe|first1=Rebecca|title=Israel-Hamas war live: Palestinian Red Crescent says Israel has ordered immediate evacuation of Gaza's al-Quds hospital|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/oct/29/israel-hamas-war-live-netanyahu-declares-offensives-second-stage-gaza-internet-coming-back-online?filterKeyEvents=false&page=with:block-653e25148f0880c248191d05#block-653e25148f0880c248191d05|date=29 October 2023}}</ref> اس دن، اک اسرائیلی فضائی حملہ ہسپتال توں 20 میٹر (65 فٹ) دور ہویا۔ <ref>{{Cite news|last1=ElSayed|first1=Youmna|date=29 October 2023|title=Windows of Al-Quds Hospital shattered, smoke everywhere|url=https://aje.io/1otd6c?update=2447186}}</ref> فلسطینی وزیر صحت مائی الکیلا نے آکھیا کہ اسرائیلی فوج روگیاں نوں باہر نئیں کڈ رئی سی، بلکہ "زخمیاں تے روگیاں نوں سڑکاں تے زبردستی کڈھ رئی سی، جس نال اوہناں نوں ناگزیر موت دا سامنا کرنا پے رہیا سی۔" <ref>{{Cite news|date=12 November 2023|title=Patients forcibly evicted from hospitals facing 'inevitable death': Minister|url=https://aje.io/bt6i03?update=2481047}}</ref> نصر ہسپتال دے ڈائریکٹر نے دسیا کہ اسرائیلی ہتھیاراں تے ٹینکاں دے خطرے دے تحت اس نوں خالی کر دتا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Berger|first1=Miriam|title=Communications could go out this week, Palestinian official says; health care on the brink|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/12/israel-hamas-war-gaza-palestine-live/#link-DBIZCEFPJJBGJIE6IW65UKQI3Q}}</ref> القدس ہسپتال دے نیڑے لڑائی نے انخلاء دی کوششاں نو روک دتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Yazbek|first1=Hiba|title=Fighting disrupts an evacuation effort at Al-Quds Hospital|date=13 November 2023|url=https://www.nytimes.com/live/2023/11/13/world/israel-hamas-gaza-war-news/fighting-disrupts-an-evacuation-effort-at-al-quds-hospital?smid=url-share}}</ref> نومبر نوں، عالمی ادارہ صحت نے آکھیا کہ شمالی غزہ دے تن ہسپتالاں نو خالی کر دتا جائے گا، جس دا مطلب اے کہ شمالی غزہ چ کوئی کم کرن آلا ہسپتال نئیں بچے گا۔ <ref>{{Cite news|title=WHO: planning under way to evacuate three Gaza hospitals|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/who-planning-underway-evacuate-three-gaza-hospitals-2023-11-21/|work=[[Reuters]]}}</ref> نومبر نوں، شمالی غزہ توں ترک فلسطینی دوستی ہسپتال منتقلی دے دوران چار روگی ہلاک ہو گئے۔ <ref>{{Cite news|date=23 November 2023|title=Four dead in hospital transfer to Khan Younis, says doctor|url=https://aje.io/delf2t?update=2508241|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> ریڈ کراس نے اطلاع دتی کہ انسانی امداد فراہم کردے ہوئے اس دے عملے تے گولی چلائی گئی۔ <ref>{{Cite news|title=A spokesperson for the International Committee of the Red Cross has told Al Jazeera that its staff were fired upon while trying to deliver humanitarian support in northern Gaza.|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/nov/23/israel-hamas-war-live-updates-gaza-ceasefire-hostage-release-friday-israeli-us-officials?filterKeyEvents=false|work=[[The Guardian]]}}</ref> فلسطینی ڈاکٹراں دی اسرائیلی گرفتاری دے بعد غزہ دی وزارت صحت نے اعلان کیتا کہ اوہ ڈبلیو ایچ او دے نال روگیاں دی انخلاء دے سلسلے وچ تال میل بند کر دیوے گی۔ <ref>{{Cite news|title=Al-Shifa Hospital director reportedly arrested by IDF while evacuating. Here's the latest|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-was-gaza-news-11-23-23/h_9694fdf30874f8b8b4929c2e8e70b1c9|work=[[CNN]]|date=23 November 2023}}</ref> {{Efn|The [[Euro-Mediterranean Human Rights Monitor]] reported it had received reports that WHO either unwittingly or knowingly facilitated the doctors' arrests.<ref>{{cite web |last1=Bicer |first1=Aysu |last2=Arslan |first2=Muhammet Ikbal |title=WHO may have unwittingly, knowingly facilitated Israel's kidnapping of medical staff from Al-Shifa hospital in Gaza: Rights group |url=https://muslimnews.co.uk/news/palestine/who-may-have-unwittingly-knowingly-facilitated-israels-kidnapping-of-medical-staff-from-al-shifa-hospital-in-gaza-rights-group/ |website=The Muslim News |access-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216174538/https://muslimnews.co.uk/news/palestine/who-may-have-unwittingly-knowingly-facilitated-israels-kidnapping-of-medical-staff-from-al-shifa-hospital-in-gaza-rights-group/ |archive-date=16 December 2023}}</ref>}} انڈونیشیا ہسپتال دے عملے نو مبینہ طور تے آئی ڈی ایف نے انخلاء دا حکم دتا سی۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza health official says Israel has ordered staff at Indonesian Hospital in north to evacuate|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/gaza-health-official-says-israel-has-ordered-staff-at-indonesian-hospital-in-north-to-evacuate/|work=[[Times of Israel]]}}</ref> میڈیکل ایمرجنسی ریسکیو کمیٹی دے سربراہ نے دسیا کہ انڈونیشیا ہسپتال دے روگیاں تے عملے نوں خان یونس دے یورپی ہسپتال منتقل کر دتا گیا۔ <ref>{{Cite news|title=Al Jazeera is reporting that the Indonesia hospital in Gaza has been evacuated.|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/nov/23/israel-hamas-war-live-updates-gaza-ceasefire-hostage-release-friday-israeli-us-officials?page=with:block-655f215c8f08918b63c91f65&filterKeyEvents=false|work=[[The Guardian]]}}</ref> الاہلی عرب ہسپتال سمیت شمالی غزہ دے ہسپتالاں نو عالمی ادارہ صحت تے ریڈ کراس نے خالی کر دتا سی۔ <ref>{{Cite news|title=UN agencies hope truce will allow aid to flow to northern Gaza|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/who-extremely-concerned-about-those-left-al-shifa-hospital-2023-11-24/|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Cite news|date=24 November 2023|title=UN agencies hope truce will allow aid into northern Gaza|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/24/un-agencies-hope-truce-will-allow-aid-in-gaza|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> وزارت صحت نے آکھیا کہ طبی دیکھ بھال حاصل کرن لئی سینکڑیاں لوکاں نو غزہ توں کڈھن دی لوڑ اے۔ <ref>{{Cite news|date=30 November 2023|title=Hundreds of wounded need to be evacuated from Gaza: Health Ministry|url=https://aje.io/ba1mme?update=2524853|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> غزہ کراسنگ اتھارٹی دے ترجمان نے آکھیا کہ رفح کراسنگ بیماراں تے زخمیاں دی انخلاء لئی کھلا اے۔ <ref>{{Cite news|title=The Rafah crossing between Gaza and Egypt "is only open today for the sick and wounded to leave"|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/30/israel-hamas-war-news-gaza-hostages-update-palestine/#link-XJUGNYKGHFFXZEFWQDF4BB4ZSQ|work=[[The Washington Post]]}}</ref> دسمبر نو، فلسطینی ہلال احمر نے آکھیا کہ غزہ چ 60 فیصد زخمیاں نو بیرون ملک فوری طبی علاج دی لوڑ اے۔ ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے 10 دسمبر نو بیان کیتا کہ اسرائیلی فوج نے انہاں نو شہیداں تے بینی شیلا کلینکاں نو خالی کرن تے مجبور کیتا سی، تے صحت دی دیکھ بھال مکمل طور تے منہدم ہو چکی سی۔ === بین الاقوامی امداد ===  {{Tweet | name = Tedros Adhanom Ghebreyesus | username = DrTedros | text = زخمی فرش تے دیکھ بھال حاصل کر رئے سی، درد نال چیخ رئے سی۔ ایہ حالات ناکافی توں باہر نیں - صحت دی دیکھ بھال دی فراہمی لئی ناقابل تصور۔ میں اینے مضبوط لفظ نئیں لبھ سکدا کہ اسی جو کجھ ویکھ رئے آں اوہدے تے اپنی تشویش دا اظہار کر سکاں۔ | date = دسمبر 2, 2023 | reference = <ref>{{cite web |last1=Adhanom Ghebreyesus |first1=Tedros |title=The reports of ongoing hostilities and heavy bombardment in #Gaza are petrifying. Yesterday our team visited Nassar Medical Hospital in the south. It was packed with 1,000 patients — 3 times over its capacity. Countless people were seeking shelter, filling every corner of the facility. Patients were receiving care on the floor, screaming in pain. These conditions are beyond inadequate - unimaginable for the provision of health care. I cannot find words strong enough to express our concern over what we're witnessing. Ceasefire. NOW. |url=https://twitter.com/DrTedros/status/1731167960260112425 |website=X |access-date=6 December 2023 |archive-date=3 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203114837/https://twitter.com/DrTedros/status/1731167960260112425 |url-status=live}}</ref> | ID = 1731167960260112425 | image = Mukhisa Kituyi, Houlin Zhao, Tedros Adhanom Ghebreyesus with Sophia - AI for Good Global Summit 2018 (41223188035) (cropped).jpg | width = 230px }} ریڈ کراس نے آکھیا کہ غزہ دا سارا صحت دا نظام "اپنے گوڈیاں تے" اے۔ میڈیکل ایڈ فار فلسطینیاں تے [[یونیسف|یونیسیف نے]] اک "فوری انتباہ" جاری کیتا کہ جے ایندھن غزہ دے ہسپتالاں تک جلدی نہ پہنچیا تے 130 وقت توں پہلے پیدا ہون آلے بچے مر جان گے۔ <ref name="aljazeera.com">{{Cite news|date=21 October 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/21/israel-gaza-war-hamas-and-israel-spar-over-hostage-release?update=2429398|title=Let's recap what has happened so far}}</ref> پنج وڈیاں شاخاں ولوں دستخط شدہ اقوام متحدہ دے اک بیان وچ آکھیا گیا اے کہ بیماریاں تے "صحت دی دیکھ بھال دی کمی" دی وجہ توں موتاں جلدی ای "آسمان نوں چھوہ سکدیاں نیں"۔ {{Sfn|Siddiqui|Mohamed|Uras|Ibrahim|2023}} 23 اکتوبر نو‏‏ں ، انڈونیشیا دے ہسپتال دا بالن ختم ہو گیا تے مکمل طور اُتے بجلی ختم ہوگئی۔ <ref>{{Cite news|date=23 October 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/23/israel-hamas-war-live-hundreds-killed-israeli-strikes-gaza?update=2433000|title=Gaza's health ministry warns of 'catastrophic consequences' as hospitals run out of fuel supply}}</ref> عالمی ادارہ صحت نے خبردار کیتا کہ غزہ دیاں 72 صحت دی دیکھ بھال دیاں سہولتاں چوں 46 نے کم کرنا بند کر دتا اے۔ <ref>{{Cite news|date=23 October 2023|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/23/israel-hamas-war-live-hundreds-killed-israeli-strikes-gaza?update=2434206|title=Two-thirds of Gaza's health facilities not functioning: WHO}}</ref> 8 نومبر نو‏‏ں ، اٹلی د‏‏ی وزارت دفاع نے اعلان کيتا کہ اوہ فلسطینی شہریاں نو‏‏ں صحت د‏‏ی خدمات ، ضروری سامان تے طبی دوائیاں تک رسائی د‏‏ی ضمانت دینے دے لئی غزہ دے ساحل اُتے اک ہسپتال دا جہاز بھیج رہی اے ، <ref name=":7">{{Cite news|last1=Stepansky|first1=Joseph|last2=Najjar|first2=Farah|date=8 November 2023|title=Italy to send hospital ship to Gaza coast|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|url=https://aje.io/d5kugr?update=2472232}}</ref> <ref name=":8">{{Cite news|date=8 November 2023|title=L'Italia ha inviato una nave militare con strutture sanitarie verso la Striscia di Gaza|url=https://www.ilpost.it/2023/11/08/guido-crosetto-nave-attrezzata-ospedale-da-campo-gaza/|work=[[Il Post]]}}</ref> ۔ <ref name=":8" /> جہاز، جس دا ناں ''ولکانو'' ("آتش فشاں") سی، <ref name=":8" /> ابتدائی طور تے جہاز تے 170 عملے دے ممبر سن، جنہاں چوں 30 طبی ہنگامی حالات لئی تربیت یافتہ سن; <ref name=":7" /> <ref name=":8" /> ڈاکٹراں، نرساں تے حیاتیات دے ماہرین دے وچکار 28 ہور ممبراں نو بعد دے مرحلے وچ مہم وچ شامل ہون لئی تیار کیتا گیا سی۔ <ref name=":8" /> {{Efn|The [[Joint Operations Command (Italy)|Italian Joint Operations Command]] also announced a plan to build an [[Italian Armed Forces|Armed Forces]]-owned [[field hospital]] within the Gaza Strip, although the designation of the specific site was subject to the assurance of basic safety conditions in the chosen area.<ref name=":8" /><ref name=":1">{{Cite news |date=21 December 2023 |title=La nave Vulcano non ha mai raggiunto la Striscia di Gaza |trans-title=The Vulcano ship never reached the Gaza Strip |url=https://www.ilpost.it/2023/12/21/nave-vulcano-gaza-crosetto/ |access-date=21 December 2023 |work=[[Il Post]] |language=it-IT |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229072215/https://www.ilpost.it/2023/12/21/nave-vulcano-gaza-crosetto/ |archive-date=29 December 2023}}</ref> The Ministry of Defence authorized medical staff from foreign countries and international organizations to join the personnel of both the hospital ship and the field hospital;<ref name=":8" /><ref name=":1" /> as a result, six between physicians and nurses from the [[Qatar Armed Forces]], as well as a medical team affiliated to the {{Ill|Francesca Rava Foundation|it|Fondazione Francesca Rava}}, joined the staff of the ship.<ref name=":1" /> However, due to the constant escalation of the war in the Gaza Strip, the ''Vulcano'' was authorized to change its path following a [[NATO]] meeting, and arrived in [[Al'Arish]], [[Egypt]] on 3 December.}} دسمبر دے اوائل تک، طبی عملے نے زخمی فلسطینی روگیاں لئی ہنگامی سرجیکل آپریشن کرنا شروع کر دتا جہڑے یا تے کٹائی دا خطرہ سن، یا [[دوحا|دوحہ]] دے چلڈرن ہسپتال منتقل کرن دا انتظار کر رئے سی۔ فروری 2024 نوں، ایہہ اعلان کیتا گیا کہ ''ولکانو'' اٹلی واپس آ گیا اے تے [[لا سپیزیا]] دی بندرگاہ تے پہنچ گیا اے، 60 فلسطینی لوکاں نوں لے کے، <ref name=":2">{{Cite news|date=5 February 2024|title=La nave Vulcano con i bimbi palestinesi feriti a Gaza è arrivata a La Spezia. I piccoli pazienti trasferiti al Gaslini, in altri ospedali e ospiti della Curia di Genova. Tajani: "Vittime innocenti di una guerra che non vogliono"|url=https://genova.repubblica.it/cronaca/2024/02/05/news/la_nave_vulcano_con_i_bimbi_palestinesi_feriti_a_gaza_e_arrivata_a_la_spezia_i_piccoli_pazienti_trasferiti_al_gaslini_e_in_-422055064/|work=[[la Repubblica]]}}</ref> <ref name=":3">{{Cite news|date=5 February 2024|title=La nave Vulcano della Marina italiana è arrivata a La Spezia con a bordo 14 bambini palestinesi feriti e i loro accompagnatori|url=https://www.ilpost.it/2024/02/05/nave-vulcano-spezia-bambini-palestinesi/|work=[[Il Post]]}}</ref> جنہاں چوں 14 بچے سن جنہاں نوں خصوصی صحت دی دیکھ بھال دی لوڑ سی، حالانکہ اوہناں چوں کوئی وی جان لیوا حالات یا زخماں دا شکار نئیں سی۔ <ref name=":3" /> سارے بچیاں نو [[جینوآ|جینوا]] ، [[روم]] ، [[فلورنس]] ، [[بولونا|بولوگنا]] تے [[میلان]] دے مختلف ہسپتالاں چ منتقل کیتا جانا سی۔ <ref name=":2" /> <ref name=":3" /> 9 نومبر نوں، وزیر صحت فہرتین کوکا نے اعلان کیتا کہ ترکی غزہ دے بالاں دے کینسر دے روگیاں نوں وصول کرن لئی تیار اے۔ <ref>{{Cite news|date=|title=Turkey prepared to take in children from Gaza with cancer|url=https://aje.io/u6olfz?update=2473866}}</ref> نومبر نوں، بین الاقوامی ریڈ کراس نے آکھیا کہ غزہ دا صحت دی دیکھ بھال دا نظام "واپسی دے نقطے تے پہنچ گیا اے۔" <ref>{{Cite news|date=|title=Red Cross: Gaza health system has 'reached a point of no return'|url=https://aje.io/182btv?update=2477426}}</ref> اردن دی حکومت نے اطلاع دتی کہ اسرائیل نے اپنے فیلڈ ہسپتال نو خالی کرن دا حکم دتا سی تے آکھیا سی کہ اوہ اس دی تعمیل نئیں کرن گے۔ <ref>{{Cite news|title=Jordan says Israel ordered evacuation of its field hospital in Gaza|url=https://www.ynetnews.com/article/syhtqr9na|date=21 November 2023}}</ref> اٹلی تے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات نے]] آکھیا کہ اوہ غزہ چ اک فیلڈ ہسپتال قائم کرن تے غور کر رئے نیں۔ <ref>{{Cite news|title=Italy, UAE consider setting up field hospital in Gaza|url=https://www.reuters.com/world/italy-uae-consider-setting-up-field-hospital-gaza-2023-11-30/#:~:text=ROME%2C%20Nov%2030%20(Reuters),patients%20who%20were%20transferred%20there.}}</ref> اک فرانسیسی جنگی جہاز نو عارضی ہسپتال دے طور تے روانہ کیتا گیا۔ <ref>{{Cite news|title=What is the humanitarian situation in besieged Gaza?|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/what-is-humanitarian-situation-besieged-gaza-2023-11-28/}}</ref> 2 دسمبر نوں سعودی عرب نے فلسطینی ہلال احمر نوں 6 ایمبولینساں عطیہ کیتیاں۔ <ref>{{Cite news|first1=Usaid|last1=Siddiqui|date=2 December 2023|title=Palestine Red Crescent receives ambulances from Saudi Arabia|url=https://aje.io/3m6aa9?update=2529938}}</ref> 3 دسمبر نو‏‏ں ، [[یونیسف|یونیسیف دے]] ترجمان نے ناصر ہسپتال نو‏‏ں "موت دا علاقہ" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|first1=Virginia|last1=Pietromarchi|date=3 December 2023|title='It seems like a death zone right now'|url=https://aje.io/h1s5og?update=2530876}}</ref> ڈبلیو ایچ او دے سربراہ ٹیڈروس ادانوم گیبریسس نے آکھیا کہ جنوبی غزہ وچ لڑائی دی وجہ توں صحت دے آپریشنز نوں چلانا تیزی نال اوکھا ہو رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Kennedy|first1=Niahm|title=WHO delivers supplies to 2 hospitals in southern Gaza for first time since November 29, director says|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-12-07-23/h_9667f5a7bfa79dda17ed4c41e3676197|work=[[CNN]]|date=7 December 2023}}</ref> دسمبر نو‏‏ں ، ڈبلیو ایچ او نے غزہ وچ صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے تحفظ دے لئی اک قرارداد منظور کيتی ، جسنو‏ں ڈائریکٹر جنرل ٹیڈروس ادھانوم گیبریسس نے "موجودہ حالات وچ تقریباً ناممکن" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Farge|first1=Emma|title=Gaza's 'catastrophic' health situation almost impossible to improve, says WHO|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-health-situation-is-catastrophic-who-chief-2023-12-10/#:~:text=%22I%20must%20be%20frank%20with,consensus%20since%20the%20conflict%20began.|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Daniels|first1=Ari|date=10 December 2023|title=WHO resolution on the Israel-Hamas conflict hopes for 'health as a bridge to peace'|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2023/12/10/1218455774/who-resolution-on-the-israel-hamas-conflict-hopes-for-health-as-a-bridge-to-peac|work=[[NPR]]}}</ref> 12 دسمبر نو‏‏ں ، ڈبلیو ایچ او نے اسرائیلی فوج تو‏ں جنوبی غزہ وچ ہسپتالاں نو‏‏ں تباہ نہ کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Farge|first1=Emma|date=12 December 2023|title=WHO official pleas for Gaza's southern hospitals to be spared|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/who-official-pleas-gazas-southern-hospitals-be-spared-2023-12-12/|work=[[Reuters]]}}</ref> ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے آکھیا کہ غزہ چ صحت دی دیکھ بھال دے حالات [[پہلی وڈی لڑائی|پہلی جنگ عظیم دے]] حالات دے نال ملدے جلدے سن۔ === ہور چیلنج === [[فائل:Gaza_death_graph.png|thumb| غزہ دی موت دا گراف]] اکتوبر نوں، مواصلاتی بلیک آؤٹ دا مطلب سی کہ زخمی شہری ہنگامی خدمات نو ڈائل نئیں کر سکدے۔ فیر ایمبولینساں نو جغرافیائی طور تے یکساں طور تے تقسیم کیتا گیا تاکہ "زخمیاں تک تیز رسائی" فراہم کیتی جا سکے۔ <ref>{{Cite news|date=28 October 2023|title=Ambulances distributed throughout Gaza due to comms blackout|url=https://aje.io/nw7juv?update=2445098|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> الاہلی ہسپتال دے اک سرجن نے 18 نومبر نوں دسیا کہ اوہناں کول ٹرانسفیوژن لئی خون ختم ہو گیا سی۔ <ref>{{Cite news|date=12 November 2023|title=Al-Ahli hospital has run out of blood: Surgeon|url=https://aje.io/bt6i03?update=2480872|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> جنوبی غزہ دے ڈاکٹراں نے بستراں تے سامان دی کمی دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Khoury|first1=Jack|title=Without Equipment, Staff, or Electricity: Hospitals in Southern Gaza Strip Overwhelmed by Scale of Wounded and Ill|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-12-06/ty-article/.premium/hospitals-in-southern-gaza-strip-overwhelmed-by-scale-of-wounded-and-ill/0000018c-3e33-d11b-a3bf-febb23d70000}}</ref> 8 دسمبر تک، غزہ وچ اک اندازے دے مطابق 286 صحت دے کارکن اسرائیل دے ہتھوں مارے گئے سن۔ دسمبر نوں، ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے آکھیا کہ جنوبی غزہ دے ہسپتال زخمی روگیاں نال بھرے ہوئے سن۔ وزارت صحت نے دسیا کہ تنازعہ دے آغاز توں لے کے ہن تک 50,000 لوک زخمی ہو چکے ہن۔ <ref>{{Cite news|last1=Berger|first1=Miriam|title=Gaza's health system is 'on its knees' as Israel pushes into Khan Younis|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/12/10/gaza-health-israel-khan-younis/}}</ref> ہلال احمر نے آکھیا کہ القدس 12 نومبر نوں مکمل طور تے خدمت توں باہر سی، کیونکہ الشفا نے وی روگیاں نوں وصول کرنا بند کر دتا سی۔ <ref>{{Cite news|date=12 November 2023|title=Al-Quds Hospital out of service: PRCS|url=https://aje.io/bt6i03?update=2480814|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Burke|first1=Jason|title=Two major Gaza hospitals close to new patients as heavy fighting rages|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/12/two-major-gaza-hospitals-close-new-patients-heavy-fighting-rages|work=[[The Guardian]]|date=13 November 2023}}</ref> 16 نومبر نو‏‏ں ، انڈونیشیا دا ہسپتال مکمل طور اُتے بند ہو گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 45 روگیاں نو‏‏ں سرجری د‏‏ی ضرورت پئی۔ <ref>{{Cite news|last1=Choukeir|first1=Jana|title=Gaza hospital shut down, 45 patients left needing surgery - director|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-hospital-shut-down-45-patients-left-needing-surgery-director-2023-11-16/|work=[[Reuters]]}}</ref> یونوچا نے آکھیا کہ شمالی غزہ چ صرف چار نکے ہسپتال تے جنوبی غزہ چ اٹھ صحت دی سہولتاں ہلے وی کم کر رئی اے۔ نومبر نوں، ڈبلیو ایچ او دے سربراہ ٹیڈروس ادانوم گیبریسس نے آکھیا کہ غزہ دی صحت دیاں لوڑاں ڈرامائی طور تے ودھ گئیاں نیں، حالانکہ ایہدیاں صحت دیاں سہولتاں دا صرف اک تہائی حصہ کم کر رہیا سی۔ <ref>{{Cite news|date=|title=WHO chief: Health needs have increased 'dramatically' in Gaza|url=https://aje.io/ba1mme?update=2525113|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 9 جنوری نوں، اسرائیل تے فلسطین لئی ڈبلیو ایچ او دے نمائندے رک پیپرکورن نے آکھیا، "میں اپنی زندگی وچ کدی وی اینے کٹے ہوئے لوکاں نوں نئیں ویکھیا، بشمول بچیاں نوں۔ ایس دا ہر شے تے اینا لمے چِر دا اثر ہووے گا۔" <ref>{{Cite news|date=9 January 2024|title=Health Catastrophe Unfolding in Gaza as Humanitarian Space Shrinks|url=https://www.voanews.com/a/health-catastrophe-unfolding-in-gaza-as-humanitarian-space-shrinks-/7432854.html|work=[[VOA]]}}</ref> 18 جنوری نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے اطلاع دتی کہ غزہ دے باقی ہسپتال دسیاں ہزاراں زخمیاں تو‏ں بھرے ہوئے سن کیونجے ہسپتال وچ داخل ہونے دے دوران وی روگی مر رہے سن ۔ <ref>{{Cite news|title=UN: Palestinians are dying in hospitals as estimated 60,000 wounded overwhelm remaining doctors|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-un-gaza-hospitals-overwhelmed-7c6c549b4bb52f0917957bb7c4143b2d|work=[[Associated Press]]}}</ref> == فضائی حملے ==   === اکتوبر === [[فائل:Damage_in_Gaza_Strip_during_the_October_2023_-_28.jpg|thumb| اسرائیلی فضائی حملے دے بعد [[غزہ شہر]] وچ الریمل، 10 اکتوبر 2023]] صرف اک ہفتے وچ اسرائیل نے غزہ اُتے 6000 تو‏ں زیادہ بم سٹیا۔ <ref>{{Cite news|last1=Balousha|first1=Hazem|title=Evacuation order sets off chaotic scramble as Gazans run for their lives|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/13/gaza-evacuation-hamas-israel-invasion/|work=[[The Washington Post]]}}</ref> اسرائیل دے فضائی حملیاں نو قالین بمباری تے " بے امتیاز " قرار دتا گیا۔ <ref>{{Cite news|last1=Mahmoud|first1=Hani|title=Israeli 'carpet bombing' continues from north to south|url=https://aje.io/i5z284?update=2440304|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 16 اکتوبر تک ، فضائی حملےآں وچ 700 تو‏ں زیادہ بچےآں سمیت 2،750 افراد مارے گئے سن ، تے تقریبا 10،000 زخمی ہوئے سن ۔ <ref name="drinking salty water"/> ہور 1,000 لوک ملبے دے تھلے لاپتہ سن۔ <ref>{{Cite news|title=More than 1,000 people missing under rubble in Gaza – Palestinian civil defense|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-768507|work=[[The Jerusalem Post]]|date=15 October 2023}}</ref> 16 اکتوبر نو‏‏ں ، اسرائیلی فضائی حملےآں نے یو این آر ڈبلیو اے دے انسانی امداد د‏‏ی فراہمی دے ڈپو نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref>{{Cite news|title=Israel allegedly strikes humanitarian aid warehouse|url=https://www.washingtonpost.com/video/world/israel-allegedly-strikes-humanitarian-aid-warehouse/2023/10/16/53c79e1e-8ec1-4f00-9c84-8e2cabe9c710_video.html|work=[[The Washington Post]]}}</ref> اسی دن، فضائی حملیاں نے فلسطینی سول ڈیفنس دے ہیڈ کوارٹر نو تباہ کر دتا، جو ہنگامی ردعمل دی خدمات دے ذمہ دار ایجنسی اے، جس چ فائر فائٹنگ تے سرچ اینڈ ریسکیو شامل اے۔ 17 اکتوبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے جنوبی غزہ وچ شدید فضائی حملے کیتے ، انہاں علاقےآں وچ اس نے باشندےآں نو‏‏ں پناہ لینے دے لئی کہیا سی۔ <ref name="Jobain-refuge">{{Cite news|last1=Jobain|first1=Najib|date=17 October 2023|title=Israel bombs Gaza region where civilians were told to seek refuge, as mediators try to unlock aid|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-biden-rafah-e062825a375d9eb62e95509cab95b80c|work=[[Associated Press]]}}</ref> یو این آر ڈبلیو اے دے اک سکول تے ہوائی حملے وچ گھٹ توں گھٹ چھ لوک مارے گئے۔ <ref>{{Cite news|title=At least 6 people killed in Israeli air strike on UNRWA school in Gaza|date=17 October 2023|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/least-6-people-killed-israeli-air-strike-unrwa-school-gaza-2023-10-17/|work=[[Reuters]]}}</ref> 18 اکتوبر نو‏‏ں خان یونس دے احمد عبدالعزیز اسکول نو‏‏ں ماریا گیا۔ ایسے دن غزہ وچ ہلاک ہون والیاں دی گنتی 3478 ہو گئی سی۔ <ref>{{Cite news|title=3,478 killed, 12,065 wounded|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-769003|work=[[The Jerusalem Post]]|date=18 October 2023}}</ref> اکتوبر نوں، اک اسرائیلی فضائی حملہ چرچ آف سینٹ پورفیریس تے آیا، جتھے 500 لوک پناہ لے رئے سی۔ <ref>{{Cite news|last1=AbdulKarim|first1=Fatima|title=Blast Goes Off at Orthodox Church Campus in Gaza|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-biden/card/blast-goes-off-at-orthodox-church-campus-in-gaza-oWLl1hHFxw5GmKWdXIIm}}</ref> اسرائیل نے جنوبی غزہ دے انہاں علاقیاں نو "محفوظ" قرار دتا سی، جس نے رہائشیاں وچ خدشات پیدا کیتے کہ کدھرے وی محفوظ نئیں سی۔ {{Sfn|Jobain|Kullab|Nessman|2023}} 19 اکتوبر نو‏‏ں ، امریکی حکام نے "شہری ہلاکتاں د‏‏ی ناگزیریت" دے بارے وچ اسرائیلی تبصرےآں اُتے تشویش د‏‏ی اطلاع دتی ، اس دے بعد اس نے ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بمباری نو‏‏ں اپنی غزہ مہم دے لئی تاریخی موازنہ دے طور اُتے استعمال کيتا۔ <ref name="autogenerated1">{{Cite news|last1=Jobain|first1=Najib|date=19 October 2023|title=Gaza awaits aid from Egypt as Israel readies troops for ground assault|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-b084e9c453cc99f7bec6f66d7b5913d9|work=[[Associated Press]]}}</ref> 20 اکتوبر نو‏‏ں ، اسرائیلیاں نے جنوبی غزہ اُتے بمباری جاری رکھی۔ <ref>{{Cite news|title=Airstrikes hit Gaza as Israel says it doesn't plan to control life there after destroying Hamas|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-ed6875f15ea0d2bc196e4033b54b7194?taid=65322d7b41ee060001db8d01|date=20 October 2023}}</ref> آئی ڈی ایف دے ترجمان نیر دینار نے آکھیا، "کوئی محفوظ زون نئیں"۔ <ref>{{Cite news|title=Israel says two Americans held hostage by Hamas, a mother and daughter, have been released|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-ed6875f15ea0d2bc196e4033b54b7194|date=20 October 2023}}</ref> اکتوبر نوں، اسرائیل نے متوقع زمینی حملے توں پہلاں اپنے فضائی حملیاں نو تیز کر دتا۔ <ref>{{Cite news|date=20 October 2023|title='Really terrifying': Israeli bombardment of Gaza intensifies|url=https://aje.io/tkd154?update=2427620}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Gaza Air Strikes to Intensify Before 'Next Stage'|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-10-21/israel-latest-leaders-to-meet-in-cairo-after-hostage-release|date=21 October 2023}}</ref> 22 اکتوبر نو‏‏ں ، اسرائیلی طیارےآں نے الشفا تے القدس ہسپتالاں دے آس پاس دے علاقےآں اُتے بمباری د‏‏ی ، جس رات نو‏‏ں ہن تک دے تنازعہ وچ سب تو‏ں "خونی" قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|title=Israeli airstrikes target surroundings of Al Shifa and Al Quds hospitals in Gaza – WAFA|url=https://www.reuters.com/article/israel-palestinians-hospitals/israeli-airstrikes-target-surroundings-of-al-shifa-and-al-quds-hospitals-in-gaza-wafa-idINC6N3AS020|date=23 October 2023}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Bloodiest night in Gaza|url=https://aje.io/p25vtd?update=2430281}}</ref> 23 اکتوبر نو‏‏ں فضائی حملےآں تو‏ں صرف اک رات وچ الشطی کیمپ تے جنوبی خان یونس وچ 436 افراد مارے گئے۔ <ref>{{Cite news|title=Hundreds killed in Israeli strikes on Gaza|url=https://aje.io/j9jahf}}</ref> <ref>{{Cite news|title=436 people killed in Israel's overnight strikes on Gaza, Palestinian Health Ministry says|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-10-23-23#h_adad6c70661ca97f41578258e7335f68|date=23 October 2023}}</ref> اکتوبر نوں، اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامین نیتن یاہو نے]] آکھیا کہ اسرائیل نے "ہزاراں دہشت گرداں نو پہلے ای ختم کر دتا اے - تے ایہ صرف شروعات اے۔" <ref>{{Cite news|title=Israel conducts raid in Gaza as Netanyahu says ground incursion will come|url=https://www.cnn.com/israel-gaza-hamas-war-thursday-intl-hnk/index.html|date=26 October 2023}}</ref> اکتوبر نوں، ڈبلیو ایچ او نے دسیا کہ 1,000 توں ودھ نامعلوم لوک ملبے دے تھلے دفن سن۔ <ref>{{Cite news|date=27 October 2023|title=UN health agency cites reports of 1,000 unidentified bodies under Gaza rubble|url=https://aje.io/i5z284?update=2440881}}</ref> 28 اکتوبر تک ، اسرائیلی فضائیہ نے بغیر کسی پیشگی وارننگ دے رہائشی عمارتاں اُتے بمباری کيتی ، جس تو‏ں اک اندازے دے مطابق 50 افراد فی گھنٹہ مارے گئے۔ <ref>{{Cite news|date=28 October 2023|title=Israel intensifying attacks in Jabalia refugee camp|url=https://aje.io/1otd6c?update=2445149}}</ref> 29 اکتوبر نو‏‏ں ، آئی ڈی ایف نے القدس ہسپتال دے آس پاس دے علاقے اُتے بمباری کيتی۔ <ref>{{Cite news|date=29 October 2023|title=Gaza hospital braces for bombs after communications blackout and health-care 'nightmare'|url=https://www.cbc.ca/news/world/gaza-hospitals-bombs-healthcare-1.7012078}}</ref> اکتوبر نوں، اسرائیل نے ترک فلسطین دوستی ہسپتال تے بمباری کیتی۔ <ref>{{Cite news|title='There's no explanation for such an attack': Ankara says IDF bombed Turkish-funded hospital in Gaza|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/theres-no-explanation-for-such-an-attack-ankara-says-idf-bombed-turkish-funded-hospital-in-gaza/}}</ref> 31 اکتوبر نو‏‏ں ، جبلیا پناہ گزین کیمپ اُتے فضائی حملے نو‏‏ں "بڑے پیمانے اُتے قتل عام" قرار دتا گیا۔ <ref>{{Cite news|date=31 October 2023|title=Chaotic scenes at Jabalia camp|url=https://aje.io/93du7y?update=2451880}}</ref> === نومبر === [[فائل:Damage_in_Gaza_Strip_during_the_October_2023_-_23.jpg|left|thumb| جبلیا چ اسرائیلی فضائی حملے دا شکار۔]] نومبر نوں، وزارت صحت نے دسیا کہ 1,200 بچے ملبے دے تھلے دفن ہو گئے سن، 136 پیرامیڈکس مارے گئے سن، تے 25 ایمبولینس گڈیاں تباہ کر دتیاں گئیاں سن۔ <ref>{{Cite news|date=3 November 2023|title=1,200 children still buried under debris: Ministry|url=https://aje.io/ddc07n?update=2459310|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> اسی دن، اسرائیل نے الشفا ہسپتال دے باہر اک طبی قافلے تے بمباری کیتی ۔ <ref>{{Cite news|date=3 November 2023|title=Israel needs to prove its claim that 'civilian objects' used by Hamas: Professor|url=https://aje.io/ddc07n?update=2460306|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> آئی ڈی ایف نے دعوی کیتا کہ ایمبولینس حماس ولوں استعمال کیتی جا رئی سی، جس دی وجہ توں کوئینز یونیورسٹی دے پروفیسر اردی امسیس نے آکھیا کہ اسرائیل نوں اپنا دعویٰ ثابت کرن دی لوڑ اے۔ <ref>{{Cite news|title='Burden of proof is on the Israelis': AJ analyst|url=https://aje.io/ddc07n?update=2460293|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> آئی ڈی ایف نے اسامہ بن زید دے سکول تے وی بمباری کیتی۔ <ref>{{Cite news|date=4 November 2023|title=Dozens killed, injured in Israeli raid on Gaza school: health ministry|url=https://english.news.cn/20231104/afeabb584f7c41999246a992f089836d/c.html|work=[[Xinhua]]}}</ref> <ref>{{Cite news|date=3 November 2023|title='They've been destroyed and left in pieces': Displaced sleeping in school when Israel attacked|url=https://aje.io/ddc07n?update=2460416|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 4 نومبر نوں اسرائیل نے الفخرہ سکول تے بمباری کیتی جس چ گھٹ توں گھٹ پندراں لوک مارے گئے ۔ <ref>{{Cite news|date=4 November 2023|title=Mostly women and children killed in Israeli school attack: Health ministry|url=https://aje.io/ucn3l5?update=2461639|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> صحافیاں نے دسیا کہ اسرائیل سولر پینل تے ذاتی جنریٹرز نو نشانہ بنا رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|date=4 November 2023|title=Israeli forces targeting solar panels, only source of electricity in Gaza: Journalist|url=https://aje.io/ucn3l5?update=2461443|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نومبر نوں، اسرائیل نے الازہر یونیورسٹی تے بمباری کیتی تے تباہ کر دتی۔ نومبر نوں، ناصر میڈیکل کمپلیکس تے فضائی حملیاں چ گھٹ توں گھٹ اٹھ لوک ہلاک ہو گئے۔ <ref>{{Cite news|date=7 November 2023|title=Israeli attacks on Gaza hospitals continue, killing at least 8|url=https://aje.io/oe0gce?update=2467711|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> اسرائیل نے 8 نومبر نوں مسجد خالد بن الولید تے بمباری کر کے تباہ کر دتا ۔ <ref>{{Cite news|title=People Sift Through Rubble After Strike on Mosque in Khan Yunis|url=https://uk.news.yahoo.com/people-sift-rubble-strike-mosque-161740637.html|work=[[Yahoo! News]]|accessdate=2025-05-24|archivedate=2023-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111014001/https://uk.news.yahoo.com/people-sift-rubble-strike-mosque-161740637.html}}</ref> 12 نومبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے خان یونس وچ اک اپارٹمنٹ کمپلیکس اُتے زلزلے دے بم استعمال کیتے ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ تیرہ افراد ہلاک ہوئے۔ <ref>{{Cite news|title=Thirteen killed in attack on residential building in Khan Younis|url=https://aje.io/bt6i03?update=2480719|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 13 نومبر نو‏‏ں ، جبلیا پناہ گزین کیمپ اُتے اسرائیلی فضائی حملے وچ 30 افراد مارے گئے ، غزہ د‏‏ی سول ڈیفنس ٹیم سامان د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ملبے تو‏ں زخمی افراد نو‏‏ں بچانے وچ ناکا‏م رہی۔ <ref name="Responders cannot reach">{{Cite news|title=Responders cannot reach people under rubble in Jabalia refugee camp|url=https://aje.io/jui07c?update=2484020|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> ذرائع دے مطابق، اسرائیلی تے مغربی دوناں، حماس نے پورے غزہ وچ سکولاں، ہسپتالاں تے مسیتاں دے تحت فوجی سہولتاں رکھیاں (بشمول الشفا تے انڈونیشیا ہسپتال)، یا انہاں نو اپنے جنگجوواں دے لئی کور دے طور اُتے استعمال کیتا۔[۱] دی گارڈین دے مطابق، حماس دے ہسپتالاں، سکولاں تے رہائشی عمارتاں دے استعمال دے اشارے 2014ء دے اوائل وچ ہی سن۔<ref>{{Cite news|last1=Beaumont|first1=Peter|date=30 October 2023|title=What is a human shield and how has Hamas been accused of using them?|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/30/human-shield-israel-claim-hamas-command-centre-under-hospital-palestinian-civilian-gaza-city}}</ref>{{Efn|In 2022, a "man-made cavity" was discovered under the grounds of an [[UNRWA]] school in Gaza.<ref>{{Cite news |last1=Sanz |first1=Juan Carlos |last2=Stacey |first2=Diego |date=19 October 2023 |title=The 'Gaza metro,' Hamas' secret weapon against an Israeli invasion |language=en-us |work=[[El País]] |url=https://english.elpais.com/international/2023-10-19/the-gaza-metro-hamas-secret-weapon-against-an-israeli-invasion.html |access-date=8 November 2023 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108020920/https://english.elpais.com/international/2023-10-19/the-gaza-metro-hamas-secret-weapon-against-an-israeli-invasion.html |url-status=live}}</ref>}}ایہ دعوے تنازعہ کیتے گئے نیں، تاہم، ہیومن رائٹس واچ، یو این آر ڈبلیو اے، تے فلسطینی ریڈ کریسنٹ ورگی تنظیماں سمیت۔[3] قطر دی حکومت نے ٹھوس ثبوت یا آزاد تحقیقات دی کمی تے تنقید کیتی اے، تے فلسطینی تے بین الاقوامی طبی عملے دوناں نے ایہناں نوں متنازع کیتا اے۔[۴] مائیکل لنک دے اسرائیل دے دعوے "عوامی رائے دے حملیاں لئی تیار کرن لئی استعمال کیتے گئے سن۔<ref>{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|date=27 October 2023|title=More from the former UN special rapporteur|url=https://aje.io/i5z284?update=2442608}}</ref> 15 نومبر نو‏‏ں ، غزہ د‏‏ی آخری باقی آٹے د‏‏ی مل نو‏‏ں اسرائیلی فضائی حملہ ہويا۔ <ref>{{Cite news|last1=Balousha|first1=Hazem|title=Gaza's last flour mill out of service after strike, bakery official says|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/17/israel-hamas-war-gaza-news-palestine/#link-MJLIKNR2MFGBTBRZSN27OVU7RE}}</ref> 17 نومبر نو‏‏ں ، غزہ شہر دے جنوب وچ زیتون محلے وچ الفلاح اسکول اُتے فضائی حملے دے بعد درجناں افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع ملی۔ <ref>{{Cite news|title=Casualties mount in attack on Gaza school|url=https://aje.io/2jzuwp?update=2494308}}</ref> اگلے دن جنوبی غزہ وچ اک رہائشی عمارت اُتے فضائی حملے وچ 26 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ مبینہ طور تے الفخرہ سکول تے ہون آلے حملے چ گھٹ توں گھٹ 50 لوک مارے گئے۔ بہرے، انھے تے ذہنی طور تے معذور افراد نو فضائی حملیاں نال موت دا خاص خطرہ سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Rahimi|first1=Rosa|title='Where will I leave these children, on the street?' The struggle for survival faced by disabled Palestinians in Gaza|url=https://www.cnn.com/2023/11/17/middleeast/disabled-palestinians-gaza-survival-intl-cmd/index.html|date=17 November 2023}}</ref> فلسطینیاں نو‏‏ں شمالی غزہ تو‏ں فرار ہونے دے لئی اسرائیل دے انخلاء دے احکامات دے بعد ، آئی ڈی ایف نے جنوبی غزہ اُتے اپنے حملےآں نو‏‏ں تیز کردتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Sherlock|first1=Ruth|title=Israel told Palestinians to evacuate to southern Gaza — and stepped up attacks there|url=https://www.npr.org/2023/11/17/1213579692/israel-gaza-evacuation-south-attacks}}</ref> اس نے نومبر دے عارضی جنگ بندی توں پہلے غزہ بھر چ حملیاں نو اک واری فیر تیز کر دتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Bronner|first1=Ethan|title=Hamas Frees 24 Hostages From Gaza as Israel Truce Holds|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-11-24/hamas-releases-some-hostages-in-truce-deal-with-israel#xj4y7vzkg|date=24 November 2023}}</ref> 26 نومبر تک ، اسرائیل نے غزہ اُتے اک اندازے دے مطابق 40،000 ٹن دھماکہ خیز مواد گرا دتے۔ <ref>{{Cite news|title=Hamas senior official invites Elon Musk to visit Gaza|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-senior-official-invites-elon-musk-visit-gaza-2023-11-28/}}</ref> === دسمبر === اسرائیل تے حماس دے وچکار عارضی جنگ بندی دے خاتمے دے بعد دے کجھ گھنٹیاں چ، اسرائیلی فضائی حملیاں چ 109 لوک مارے گئے۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza war resumes after truce expires. Here's what you need to know|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-12-1-23/h_c60b80360a70f05957f61a4329819b4d|work=[[CNN]]|date=December 2023}}</ref> 2 دسمبر نو‏‏ں ، آئی ڈی ایف نے کہیا کہ وقفہ ختم ہونے دے بعد تو‏ں اس نے غزہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 400 مقامات اُتے حملہ کيتا اے ، جس وچ جنوبی غزہ وچ [[خان یونس]] وچ 50 شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite news|title=Israel Orders Evacuations Amid 'Intense' Attacks on Southern Gaza|work=[[The New York Times]]|date=2 December 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/12/02/world/middleeast/israel-gaza-evacuations-war.html}}</ref> 3 دسمبر نو‏‏ں ، فلسطینی سول ڈیفنس نے صورتحال نو‏‏ں "خوف تو‏ں باہر" قرار دتا کیونجے ایہ تنظیم ملبے دے تھلے دفن بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں بچانے وچ ناکا‏م رہی۔ <ref>{{Cite news|title=Rescuers unable to reach all Palestinians trapped under debris|url=https://www.theaustralian.com.au/news/rescuers-unable-to-reach-all-palestinians-trapped-under-debris/video/638114c0592a68c705e9045eb0321836|work=[[The Australian]]}}</ref> اسے دن، پچھلے چووی گھنٹیاں چ 700 لوکاں دے مارے جان دی اطلاع ملی سی۔ <ref>{{Cite news|title=Israel says its ground forces are operating across 'all of Gaza'|url=https://www.theguardian.com/world/2023/dec/03/fresh-strike-on-jabaliya-refugee-camp-reported-as-israel-intensifies-attacks-on-gaza|work=[[The Guardian]]}}</ref> کجھ لوکاں نو امدادی کارکناں نے مبینہ طور تے ملبے دے تھلے دفن کئی دناں تک زندہ رہن دے بعد بچایا۔ رابرٹ پیپے نے آکھیا، "غزہ اک تھاں دے ناں دے طور تے وی درج ہو جائے گا جہڑا تریخ دی سب توں بھاری روایتی بمباری مہماں چوں اک نوں ظاہر کردا اے۔" <ref>{{Cite news|title=Military briefing: the Israeli bombs raining on Gaza|url=https://www.ft.com/content/7b407c2e-8149-4d83-be01-72dcae8aee7b?shareType=nongift|work=[[Financial Times]]}}</ref> 8 دسمبر نوں، پچھلے چوبیس گھنٹیاں چ 350 لوک مارے گئے سن۔ <ref>{{Cite news|title=Hundreds more Palestinians killed in Israel's assault on Hamas in south Gaza|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-advances-south-gaza-city-civilians-search-safety-2023-12-07/|work=[[Reuters]]}}</ref> 9 دسمبر نوں، فلسطینی سول ڈیفنس نے آکھیا کہ اوہدے کول پورے شمالی غزہ چ صرف اک آپریشنل ریسکیو گڈی بچی اے۔ 13 دسمبر نو‏‏ں ، [[بیت حانون|بیت حنون]] وچ یو این آر ڈبلیو اے دا اک اسکول اسرائیلی فضائی حملے تو‏ں تباہ ہوگیا۔ <ref>{{Cite news|title=UNRWA chief condemns 'blown up' school in northern Gaza|url=https://www.newarab.com/news/israeli-strikes-kill-dozens-gaza-amid-un-vote#:~:text=Philippe%20Lazzarini%2C%20the%20head%20of,UNRWA%20school%20in%20Beit%20Hanoon.|work=[[The New Arab]]}}</ref> دسمبر نوں، اک امریکی انٹیلی جنس رپورٹ چ پایا گیا کہ غزہ تے سٹے گئے بماں چوں ادھے بمب بغیر رہنمائی دے سن۔ <ref>{{Cite news|title=Nearly half of the Israeli munitions dropped on Gaza are imprecise 'dumb bombs,' US intelligence assessment finds|url=https://www.cnn.com/2023/12/13/politics/intelligence-assessment-dumb-bombs-israel-gaza/index.html#:~:text=The%20assessment%2C%20compiled%20by%20the,guided%20munitions%2C%20the%20assessment%20says.|work=[[CNN]]}}</ref> ''اسکائی نیوز دے'' اک تجزیے توں پتہ چلیا کہ اسرائیل براہ راست اوہناں علاقیاں نوں نشانہ بنا رہیا سی جتھے اوہ لوکاں نوں بھجن لئی کہہ رہیا سی۔ <ref>{{Cite news|title=Israel said Gazans could flee to this neighbourhood - then it was hit|url=https://news.sky.com/story/israel-said-gazans-could-flee-to-this-neighbourhood-then-it-was-hit-13034936|work=[[Sky News]]}}</ref> ماہرین نے آکھیا کہ غزہ دے خلاف بمباری دی مہم جدید تریخ دی سب توں مہلک تے سب توں تباہ کن سی، سی یو این وائی گریجویٹ سینٹر دے کوری شیر نے آکھیا، "غزہ ہن خلا توں وکھرا رنگ اے۔" <ref>{{Cite news|title=Israel's military campaign in Gaza seen as among the most destructive in recent history, experts say|url=https://apnews.com/article/israel-gaza-bombs-destruction-death-toll-scope-419488c511f83c85baea22458472a796|work=[[Associated Press]]|date=21 December 2023}}</ref> ''[[دی وال سٹریٹ جرنل|وال اسٹریٹ جرنل نے]]'' غزہ وچ اسرائیلی بمباری نو‏‏ں "جدید ریکارڈ وچ سب تو‏ں تباہ کن شہری جنگ" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|title=The Ruined Landscape of Gaza After Nearly Three Months of Bombing|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/gaza-destruction-bombing-israel-aa528542#|work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> طوفانی بارشاں نے سیلاب دا سبب بنیا، جس دی وجہ توں بیماریاں دے پھیلن دا خدشہ ودھ گیا۔ <ref>{{Cite news|title=Torrential rains in Gaza bring flooding and disease to displaced population|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/12/13/gaza-rain-displaced-humanitarian/|work=[[The Washington Post]]}}</ref> === جنوری === جنوری 2024 نوں، وسطی غزہ وچ اسرائیلی حملیاں توں فرار ہون آلے انخلاء نے آکھیا کہ اوتھے دی صورتحال "زمین تے جہنم" اے۔ <ref>{{Cite news|title=Continuing attacks in central Gaza creating hell on Earth|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/5/israel-war-on-gaza-live-israel-attacks-bombard-khan-younis-rafah?update=2599256|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> اک اسرائیلی فضائی حملے توں بچن آلے نے لکھیا، "بھاویں اوس فضائی حملے نے سانوں نئیں ماریا، پر اس نے ساڈے اندر کجھ تباہ کر دتا۔" <ref>{{Cite news|title='He's breathing': My two hours under Gaza's rubble after an Israeli strike|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/1/5/hes-breathing-my-two-hours-under-gazas-rubble-after-an-israeli-strike|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 12 جنوری نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے سیکرٹری جنرل نے بیان کيتا کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 319 اندرونی طور اُتے بے گھر افراد اقوام متحدہ د‏‏ی پناہ گاہاں وچ پناہ لیندے ہوئے اسرائیلی فضائی حملےآں تو‏ں ہلاک تے 1،135 زخمی ہوئے۔ جنوری 2024 تک ، اسرائیل د‏‏ی جارحیت نے شمالی غزہ د‏‏ی تمام عمارتاں وچو‏ں 70–80٪ نو‏‏ں نقصان پہنچایا یا تباہ کردتا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|title=Over 50% of Gaza buildings damaged or destroyed in Israel's bombardment|url=https://www.axios.com/2024/01/14/gaza-building-damage-israel-war|work=[[Axios (website)|Axios]]|date=5 January 2024}}</ref> <ref>{{Cite news|title=The numbers that reveal the extent of the destruction in Gaza|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/08/the-numbers-that-reveal-the-extent-of-the-destruction-in-gaza|work=[[The Guardian]]|date=8 January 2024}}</ref> [[خان یونس]] دے ناصر میڈیکل کمپلیکس دے نیڑے اک رہائشی عمارت تے ہوائی حملے وچ بے شمار جانی نقصان دی اطلاع ملی، ہسپتال دے عملے نے ہسپتال دے احاطے وچ 40 لاشاں نو دفن کرن دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|title=Dozens reported killed as battle rages in Gaza's Khan Younis|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68055933|work=[[BBC News]]}}</ref> 30 جنوری تک ، پورے غزہ وچ تمام عمارتاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ نصف تباہ یا نقصان پہنچیا سی۔ <ref>{{Cite news|title=At least half of Gaza's buildings damaged or destroyed, new analysis shows|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68006607|work=[[BBC News]]}}</ref> === فروری === فروری 2024 نوں، اقوام متحدہ دے سیٹلائٹ مرکز، یو اینوسیٹ نے پایا کہ 69,147 ڈھانچے، یا غزہ دی کل عمارتاں دا تقریباً 30 فیصد، اسرائیلی فضائی حملیاں، گولہ باری تے مسمار کرن نال نقصان یا تباہ ہو چکے سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Tétrault-Farber|first1=Gabrielle|title=Satellite images show 30% of Gaza destroyed, UN centre says|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/satellite-images-show-30-gaza-destroyed-un-centre-says-2024-02-02/#:~:text=Air%20strikes%2C%20shelling%20and%20demolitions,Satellite%20Centre%2C%20UNOSAT%2C%20said.|work=[[Reuters]]}}</ref> ''نیو یارک ٹائمز'' دا اندازہ اے کہ غزہ د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ نصف عمارتاں نو‏‏ں نقصان یا تباہی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|last1=Abraham|first1=Leanne|title=Israel's Controlled Demolitions Are Razing Neighborhoods in Gaza|url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/02/01/world/middleeast/Israel-gaza-war-demolish.html|work=[[The New York Times]]}}</ref> وسطی غزہ وچ اسرائیلی بمباری مہم تیز ہو گئی، کیونجے [[رفح]] وچ بے گھر لوک شہر تے آسنن اسرائیلی حملے توں خوفزدہ ہو گئے۔ <ref>{{Cite news|last1=Mahmoud|first1=Hani|title=Almost 30 killed in Deir el-Balah as injured flood Al-Aqsa Hospital|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/5/israels-war-on-gaza-live-israeli-strikes-level-homes-in-deir-el-balah?update=2678954|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Picheta|first1=Rob|title=More than a million Palestinians are trapped in Rafah. As Israeli troops approach, there's nowhere left to run|url=https://www.cnn.com/2024/02/06/middleeast/palestinians-trapped-rafah-israeli-offensive-intl/index.html|work=[[CNN]]}}</ref> == بے گھری ==   [[فائل:OpenStreetMap_image_of_Northern_Gaza_Evacuation_Line.png|left|thumb| کالے رنگ دی لکیر شمالی غزہ پٹی دے انخلاء لئی وادی غزہ وچ آئی ڈی ایف دی حد دی نمائندگی کردی اے]] 10 اکتوبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے کہیا کہ لڑائی نے 423،000 تو‏ں زیادہ فلسطینیاں نو‏‏ں بے گھر کردتا اے ، <ref name="displaced1">{{Cite news|title=Gaza has lost telecom contact again, while Israel's military says it has surrounded Gaza City|work=[[AP News]]|url=https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-11-05-2023-eb1dfa6afe40ba267024c7d819e17194}}</ref> جدو‏ں کہ اسرائیلی فضائی حملےآں نے 1،000 گھراں نو‏‏ں تباہ کردتا سی تے 560 ہاؤسنگ یونٹاں نو‏‏ں قابل رہائش نئيں بنا دتا سی۔ <ref name="ap8"/> اکتوبر تک، غزہ چ اک اندازے دے مطابق 10 لکھ لوک بے گھر ہو چکے سن، جنہاں چوں بوہت سارے اسرائیل دے انخلاء دے بعد شمالی غزہ توں فرار ہو گئے سن۔ جنوبی غزہ وچ مسلسل بھاری اسرائیلی بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، شمالی غزہ دے کچھ پناہ گزین غزہ شہر واپس چلے گئے۔ اکتوبر نوں، اقوام متحدہ دے انسانی امور دے دفتر نے آکھیا کہ 98,000 گھر، یا غزہ چ ہر 4 گھراں چوں 1، اسرائیلی بمباری نال تباہ ہو گئے۔ اکتوبر نوں، یو این آر ڈبلیو اے نے آکھیا کہ 500,000 لوک اقوام متحدہ دی سہولتاں وچ پناہ لے رئے سی، تے حالات "ناقابل برداشت" ہو گئے سن۔ اکتوبر دے آخر تک ایہ 670,000 توں ودھ لوکاں تک ودھ گیا سی۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza incursion will 'continue and intensify,' IDF says|url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/israel-hamas-war-live-strikes-gaza-hospitals-palestinians-shelter-rcna122721|work=[[NBC News]]}}</ref> کئی ہور لوکاں نے ہسپتالاں چ پناہ لئی۔ <ref>{{Cite news|title='Worse than horror': Gazans flee war with nowhere to go|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/22/israel-hamas-war-news-gaza-aid-updates/#link-VZ7DSFBADVAP3DJVOXW62VAPSM|work=[[The Washington Post]]}}</ref> اکتوبر تک، اقوام متحدہ دے انسانی امور دے دفتر نے آکھیا کہ غزہ چ 42 فیصد گھر تباہ ہو چکے سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Hasan|first1=Jennifer|title=Trickle of aid to Gaza not enough, U.N. says, as IDF plans more airstrikes|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/22/israel-hamas-war-news-gaza-aid-updates/#link-TFQAFC7KGNBC7MM4HULOJR3X2I|work=[[The Washington Post]]}}</ref> اکتوبر تک، غزہ چ اک اندازے دے مطابق 1.4 ملین لوک بے گھر ہو چکے سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Mohamed|first1=Yusri|title=Third aid convoy enters Gaza, UN warns fuel about to run out|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/third-gaza-bound-aid-convoy-enters-rafah-crossing-egypt-sources-2023-10-23/|work=[[Reuters]]}}</ref> اکتوبر نوں، ریڈ کراس نے آکھیا کہ تباہ ہون آلے گھراں تے بنیادی ڈھانچے نو دوبارہ تعمیر کرن چ کئی سال لگن گے۔ <ref>{{Cite news|first1=Farah|last1=Najjar|title='Homes will take years to rebuild': Red Cross|url=https://aje.io/py7et7?update=2449479|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نومبر نوں، یو این آر ڈبلیو اے نے دسیا کہ اس دیاں 50 عمارتاں تے اثاثے اسرائیلی حملیاں توں متاثر ہوئے سن، جنہاں چ چار پناہ گاہاں وی شامل سن۔ <ref>{{Cite news|first1=Farah|last1=Najjar|title=UNRWA says four shelters damaged in Gaza in last 24 hours|url=https://aje.io/k8y4b6?update=2458116|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نومبر نوں، ''الجزیرہ دے'' صحافی ہانی محمود نے جنوبی غزہ نو اک وڈا حراستی کیمپ قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Mahmoud|first1=Hani|title='Southern Gaza turning into a large concentration camp'|url=https://aje.io/91bdr3?update=2466137|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> جداں ہی غزہ شہر وچ لڑائی تیز ہوگئی ، آئی ڈی ایف نے رہائشیاں نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف جانے دے لئی روزانہ چار گھنٹے د‏‏ی ونڈو دا اعلان کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں لوک شہر تو‏ں فرار ہوئے گئے۔ <ref>{{Cite news|last1=Beaumont|first1=Peter|title=We can't ignore these people': huge surge in numbers fleeing Gaza City|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/08/thousands-flee-gaza-under-watch-israeli-tanks|work=[[The Guardian]]}}</ref> نومبر نوں، اک اسرائیلی ترجمان نے دسیا کہ پچھلے دو دناں چ 100,000 لوک شمالی غزہ توں فرار ہو گئے سن۔ <ref>{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|title=Israel says more than 100,000 Palestinians have fled southwards|url=https://aje.io/182btv?update=2477707|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نومبر نوں، [[یونیسف|یونیسیف نے]] آکھیا کہ شمالی غزہ چ ہزاراں بچے "اک دھاگے نال لٹکے ہوئے سن۔" <ref>{{Cite news|first1=Usaid|last1=Siddiqui|title=UN says lives of children in Gaza 'hanging on by a thread'|url=https://aje.io/jmh2l8?update=2478291|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نومبر نوں، کیئر انٹرنیشنل نے آکھیا، "جنوب دا سفر ناقابل یقین حد تک خطرناک تے مشکل اے۔ جنہاں لوکاں نے ایہ سفر کیتا اے اوہناں چوں کئیاں نے خوفناک مصائب دا سامنا کیتا اے تے ویکھیا اے۔" <ref>{{Cite news|title=The non-governmental humanitarian organization CARE International has released the following statement on the deteriorating humanitarian situation in Gaza, calling it "unrecognisable."|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/nov/12/israel-hamas-war-live-netanyahu-vows-to-press-on-with-full-force-as-fighting-rages-around-main-gaza-hospital?filterKeyEvents=false#top-of-blog}}</ref> 14 نومبر نوں، [[ہیومین رائٹس واچ|ہیومن رائٹس واچ نے]] آکھیا، "انخلاء لئی کوئی قابل اعتماد محفوظ رستہ نئیں اے۔ سیٹلائٹ امیجری ہر قابل تصور رستے تے اگ، فوجی کارروائیاں تے سڑکاں تے رکاوٹاں دی تصدیق کردی اے۔" 20 نومبر تک، سیٹلائٹ امیجری توں پتہ چلدا اے کہ شمالی غزہ دا ادھا حصہ اسرائیلی فضائی حملیاں نال تباہ ہو گیا سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Srivastava|first1=Mehul|title=Radar data shows Israel's six-week offensive against Hamas has left much of the Palestinian enclave in ruins|url=https://www.ft.com/content/04c1f19e-53c3-42b5-9af8-a2f5a962a896}}</ref> ''فنانشل ٹائمز'' نے شمالی غزہ نو "بمباری شدہ ویرانہ" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Khaled|first1=Mai|title='Everything has been destroyed': Gazans return to their shattered homes|url=https://www.ft.com/content/27111c1e-a581-46a7-9bc6-77891c62e59d?shareType=nongift|date=25 November 2023}}</ref> فلسطینیاں نو خدشہ سی کہ شمالی غزہ ناقابل رہائش ہو رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|last1=DeBre|first1=Isabel|title=Palestinians fear Gaza will be an uninhabitable moonscape after war ends|url=https://www.pbs.org/newshour/world/palestinians-fear-gaza-will-be-an-uninhabitable-moonscape-after-war-ends}}</ref> 28 نومبر تک ، اقوام متحدہ نے اندازہ لگایا کہ غزہ وچ تمام رہائش گاہاں دا 60 فیصد تباہ ہوچکيا سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Shurafa|first1=Wafaa|title=Hamas and Israel exchange more hostages for prisoners on 5th day of fragile cease-fire|url=https://www.pbs.org/newshour/world/hamas-and-israel-exchange-more-hostages-for-prisoners-on-5th-day-of-fragile-cease-fire}}</ref> ''فنانشل ٹائمز نے'' اندازہ لایا کہ غزہ دی دوبارہ تعمیر تے ارباں ڈالر خرچ ہون گے۔ <ref>{{Cite news|last1=England|first1=Andrew|title=What will be left of Gaza when the war ends?|url=https://www.ft.com/content/fa93e55e-da75-477f-8bf7-e0f598d280d5?shareType=nongift}}</ref> {{Efn|[[Mohammad Mustafa (economist)|Mohammed Mustafa]], the chief economist of the [[Palestine Investment Fund]], estimated rebuilding Gaza's homes alone would cost around $15 billion USD.<ref>{{cite news |first1=Ali |last1=Harb |first2=Brian |last2=Osgood |date=18 January 2024 |title=Palestinian official: $15bn needed to rebuild Gaza homes after the war |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/18/israels-war-on-gaza-live-medicine-arrives-for-captives-palestinians?update=2628963 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |access-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229131232/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/18/israels-war-on-gaza-live-medicine-arrives-for-captives-palestinians?update=2628963 |archive-date=29 February 2024}}</ref>}} یکم دسمبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے [[خان یونس]] نو‏‏ں "خطرناک جنگی علاقہ" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Ayyoub|first1=Loay|title=Leaflets dropped in south Gaza declare Khan Younis a 'dangerous combat zone'|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/30/israel-hamas-war-news-gaza-hostages-update-palestine/#link-6YZ2QKUC4NDOLHZUIOEPOGV2ZY|work=[[The Washington Post]]}}</ref> اس نے غزہ پٹی نو‏‏ں سینکڑاں مختلف ضلعےآں وچ تقسیم کردے ہوئے نمبر شدہ زوناں دا نقشہ جاری کيتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Sulliman|first1=Adela|title=IDF issues civilian 'evacuation zone map' for first time, it says|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/30/israel-hamas-war-news-gaza-hostages-update-palestine/#link-AZR2NLHJ3VHJTN3XFBP335G7NY|work=[[The Washington Post]]}}</ref> اس نے جنوبی غزہ وچ رہائشیاں نو [[رفح]] منتقل کرن دے لی اک انخلاء دا حکم وی جاری کیتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Brennan|first1=Eve|title=Displaced people in southern Gaza react to IDF leaflet telling them to evacuate to Rafah|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-12-1-23/h_77680d2ed2b85a0990d9b86e0f619d5d|work=[[CNN]]}}</ref> جس ویلے اس نے انخلاء جاری کیتا، اسرائیل نے رافہ تے بمباری کیتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Han|first1=Jintak|title=Photos: Explosions rock Rafah as pause for humanitarian aid expires|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/30/israel-hamas-war-news-gaza-hostages-update-palestine/#link-M7XOCRHICJBBVKQQ3XCITPB7HM|work=[[The Washington Post]]}}</ref> 4 دسمبر نوں، اقوام متحدہ دے اک نمائندے نے آکھیا کہ "بے گھری دی اک ہور لہر چل رئی اے۔" اقوام متحدہ نے دسیا کہ خان یونس وچ اس دے گھٹ توں گھٹ چار پناہ گاہواں نوں اسرائیلی فوج ولوں انخلاء دے احکامات ملے سن۔ 13 دسمبر تک غزہ دی ادھی آبادی رفح چ سی ۔ 21 دسمبر نو‏‏ں ، ''فنانشل ٹائمز دے'' اک تجزیے وچ پایا گیا کہ اسرائیل نے شمالی غزہ نو‏‏ں عملی طور اُتے ناقابل رہائش چھڈ دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|last1=Srivastava|first1=Mehul|title=Visual analysis: the wastelands in Gaza's two biggest cities|url=https://www.ft.com/content/4c66a9fd-b444-4aa2-8a63-b8f043c3e4a5?shareType=nongift|work=[[Financial Times]]}}</ref> 6 جنوری 2024 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے انسانی امداد دے سربراہ مارٹن گریفتھس نے بیان دتا کہ غزہ "محض قابل آباد ہوچکيا اے "۔ غزہ چ 85 فیصد توں ودھ فلسطینی، یا تقریباً 1.9 ملین لوک، اندرونی طور تے بے گھر سن۔ <ref>{{Cite news|title=As Israel's Aerial Bombardments Intensify, 'There Is No Safe Place in Gaza', Humanitarian Affairs Chief Warns Security Council|url=https://press.un.org/en/2024/sc15564.doc.htm|work=[[United Nations]]|accessdate=2025-05-24|archivedate=2024-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240219184609/https://press.un.org/en/2024/sc15564.doc.htm}}</ref> 8 جنوری نوں، ''الجزیرہ نے'' اطلاع دتی کہ غزہ چ فلسطینی GoFundMe ورگی ویب سائٹاں دا استعمال کر رئے نیں تاکہ رفحہ کراسنگ دے ذریعے مصر چ داخل ہون لئی ضروری پیسے اکٹھے کیتے جا سکن۔ <ref>{{Cite news|title=Some in Gaza are resorting to fundraising platforms to leave|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/8/israel-war-on-gaza-world-must-look-says-wael-dahdouh-as-son-killed?update=2604935}}</ref> یونوچا نے رپورٹ دتی کہ ہر خیمے چ 15 لوک رہندے سن۔ جنوری نوں، غزہ دی وزارت صحت نے اطلاع دتی کہ [[رفح|رفحہ]] دا بنیادی ڈھانچہ اپنے ٹٹن دے مقام تے اے، جہڑا اوتھے فرار ہون آلے بے گھر لوکاں دی وڈی گنتی نوں سنبھالن توں قاصر اے۔ فلپ لازارینی نے 17 جنوری نوں آکھیا، "تہاڈے کول ہن گلی تے رہن آلے سینکڑے ہزاراں لوک نیں، جہڑے ایہناں پلاسٹک دے عارضی خیمیاں چ رہندے نیں، کنکریٹ تے سو رئے نیں"۔ <ref>{{Cite news|title=UN Agency Chief Warns Of Bleak Post-war Future For Gazans|url=https://www.barrons.com/news/un-agency-chief-warns-of-bleak-post-war-future-for-gazans-bda29685}}</ref> 24 جنوری نو‏‏ں ، اسرائیل نے خان یونس دے اک وڈے علاقے نو‏‏ں خالی کرنے دا حکم دتا ، جس تو‏ں تن ہسپتال ، اقوام متحدہ دے 24 پناہ گاہاں ، تے 500،000 تو‏ں زیادہ افراد متاثر ہوئے۔ <ref>{{Cite news|title=Israel Orders Evacuation of Packed Gaza Area With 2 Major Hospitals|url=https://www.nytimes.com/2024/01/24/world/middleeast/israel-evacuation-hospitals-gaza-khan-younis.html|date=24 January 2024}}</ref> فروری 2024 وچ، غزہ دے انفارمیشن آفس نے آکھیا کہ آئی ڈی ایف جان بجھ کے گھراں نوں ساڑ رہیا سی۔ <ref>{{Cite news|date=8 February 2024|title=Israeli forces set fire to 3,000 housing units: Gaza media office|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/8/israels-war-on-gaza-live-us-says-space-for-truce-deal-israel-vows-war?update=2690935}}</ref> == مواصلات == اکتوبر نو جنگ دے آغاز دے بعد توں، غزہ نے متعدد مواصلات دے بلیک آؤٹ توں گزریا اے۔ <ref>{{Cite news|last=Rasgon|first=Adam|title=These Workers Are Risking Their Lives to Restore Gaza's Phone Network|date=13 March 2024|url=https://www.nytimes.com/2024/03/13/world/middleeast/gaza-phone-networks.html?smid=nytcore-ios-share&referringSource=articleShare&sgrp=c-cb}}</ref> اسرائیل ولوں ٹیلی کمیونیکیشن انفراسٹرکچر تے براہ راست حملے، بجلی دی ناکہ بندیاں تے ایندھن دی قلت نے غزہ دے سب توں وڈے سیل نیٹ ورک فراہم کرن آلیاں دے تقریباً مکمل خاتمے دا سبب بنیا اے۔ <ref name=":02">{{Cite news|last=Español|first=Marc|date=29 January 2024|title=The Egyptians who have sent more than 130,000 digital cell phone cards to Gaza to defy blackouts|url=https://english.elpais.com/international/2024-01-29/the-egyptians-who-have-sent-more-than-130000-digital-cell-phone-cards-to-gaza-to-defy-blackouts.html|language=en-us}}</ref> <ref name="theguardian">{{Cite news|last=Aly|first=Rasha|date=17 December 2023|title=Palestinians in Gaza using eSim cards to get around communications blackout|url=https://www.theguardian.com/world/2023/dec/17/esim-cards-internet-gaza-palestinians|language=en-GB}}</ref> انٹرنیٹ تک رسائی دی کمی نے غزہ دے شہریاں نو اپنے پیاریاں دے نال گل بات کرن، آئی ڈی ایف دے آپریشنز دے بارے چ جانن، تے بمباری دے سب توں زیادہ بے نقاب علاقیاں تے ممکنہ فرار دے رستےآں دی نشاندہی کرن چ رکاوٹ پیدا کر دتی اے۔ <ref name=":02" /> بلیک آؤٹ نے ہنگامی خدمات نو وی رکاوٹاں پائیاں نیں، جس دی وجہ توں زخمیاں نو لبھنا تے اوہناں تک رسائی حاصل کرنا مشکل ہو گیا اے، <ref name=":02" /> تے انسانی امدادی ایجنسیاں تے صحافیاں نو وی رکاوٹاں پائیاں نیں۔ <ref name=":02" /> اکتوبر نو‏‏ں ، غزہ وچ اک اسرائیلی حملے وچ پالٹیل دے مواصلاتی برجاں نو ‏‏ں تباہ کرنے دے بعد تقریبا مکمل مواصلاتی بلیک آؤٹ ہويا۔ اس نے غزہ نو کسی وی فون یا انٹرنیٹ سروس توں وکھ کر دتا۔ <ref>{{Cite news|title=Near-total internet and cellular blackout hits Gaza as Israel ramps up strikes|url=https://www.nbcnews.com/tech/internet/internet-blackout-hits-gaza-israel-ramps-strikes-rcna122531|work=[[NBC News]]}}</ref> نتیجے دے طور تے، یونیسیف، ڈبلیو ایچ او، فلسطین ریڈ کریسنٹ سوسائٹی ، ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز، [[امریکن فرینڈز سروس کمیٹی]] ، فلسطینیاں لئی طبی امداد، تے ایکشن ایڈ سمیت انسانیت پسند گروپاں نے اپنے عملے نال رابطہ ختم کر دتا۔ <ref name="What aid groups have lost">{{Cite news|title=What aid groups have lost contact with Gaza staff?|url=https://aje.io/i5z284?update=2442524|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> فلسطینی ریڈ کریسنٹ سوسائٹی نے آکھیا کہ زخمی لوک ہن ایمبولینس لئی غزہ دے ہنگامی نمبر تے ڈائل نئیں کر سکن گے۔ ریڈ کریسنٹ نے آکھیا کہ اوہ طبی ماہرین دی دیکھ بھال فراہم کرن دی صلاحیت دے بارے چ "بہت فکرمند" اے، تے آکھیا کہ اس نے غزہ چ آپریشن روم تے عملے نال تمام رابطے کھو دتے ہن۔ <ref name="Phone Network Cut" /> اکتوبر نوں، [[ایلون مسک|ایلون مسک نے]] انسانیت پسند گروہاں نو اسٹار لنک تک رسائی فراہم کرن دی پیشکش کیتی، لیکن شلومو کرہی نے آکھیا کہ اسرائیل ہر "اپنے اختیار وچ موجود ذرائع" دے نال اس دا مقابلہ کرے گا کیونکہ حماس اس نو دہشت گردانہ سرگرمیاں دے لیی استعمال کرے گا۔ <ref>{{Cite news|title=Musk says Starlink will support connectivity to aid organizations in Gaza|url=https://www.politico.com/news/2023/10/28/musk-says-starlink-will-support-connectivity-to-aid-organizations-in-gaza-00124090|work=[[Politico]]}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Israeli official says will fight Starlink's deployment in Gaza|url=https://aje.io/nw7juv?update=2444873|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> مقبوضہ فلسطینی علاقے وچ اقوام متحدہ دے اسسٹنٹ سیکرٹری جنرل تے انسانیت پسند کوآرڈینیٹر، لن ہیسٹنگز، نے بیان کیتا کہ ہسپتال تے امدادی کارروائیاں فون لائناں یا انٹرنیٹ دے بغیر کم نئيں کرسکدیاں نيں۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza in communications blackout as Israel intensifies siege|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/27/gaza-internet-cutoff-israel-siege-casualties|date=28 October 2023}}</ref> کمیٹی ٹو پروٹیکٹ صحافیاں نے خبردار کیتا کہ دنیا غزہ دی صورتحال دی "حقیقت وچ اک کھڑکی کھو رہی اے۔" <ref>{{Cite news|title=Israel steps up air and ground attacks in Gaza and cuts off the territory's communications|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/27/israel-palestinians-gaza-airstrikes-region/cf5b1432-7493-11ee-936d-7a16ee667359_story.html}}</ref> اقوام متحدہ دے سابقہ رپورٹر مائیکل لنک نے آکھیا کہ انٹرنیٹ بلیک آؤٹ دا اک مقصد "دنیا نوں جو کجھ ہو رہیا اے اوہدے توں انھا رکھنا" سی۔ <ref>{{Cite news|title=Israel aims to 'keep world blinded on what's happening' in Gaza: Former UN special rapporteur|url=https://aje.io/i5z284?update=2442539}}</ref> ڈبلیو ایچ او دے سیکرٹری جنرل ٹیڈروس گیبریسس نے آکھیا کہ اوہ بلیک آؤٹ توں "بہت پریشان" سن کیونکہ ایہ "فوری صحت دے خطرات" توں پیدا ہوندا اے جہڑا کہ روگیاں تے ڈبلیو ایچ او دے عملے دی حفاظت لئی اے۔ <ref name="What aid groups have lost"/> [[ٹویٹر|ایکس]] تے اک پوسٹ وچ، ایکشن ایڈ نے لکھیا کہ بلیک آؤٹ لوکاں لئی مدد حاصل کرنا "تقریبا ناممکن" بنا دیوے گا، تے آکھیا کہ اوہ "غزہ دے سارے لوکاں" لئی "بہت فکر مند" سن۔ ایکسیس ناؤ دے پالیسی منیجر، مروا فتافتہ نے آکھیا کہ "بے مثال بمباری دی مہم شروع کردے ہوئے غزہ نو مکمل طور تے گرڈ توں دور کرن دا مطلب صرف ایہ اے کہ کجھ ظالمانہ ہون آلا اے۔" 28 اکتوبر نوں، نیٹ بلاکس نے آکھیا کہ غزہ دے ٹیلی فون تے انٹرنیٹ مواصلات آہستہ آہستہ واپس آ رئے سن۔ <ref>{{Cite news|title=Netblocks confirms Gaza internet connectivity restored|url=https://aje.io/1otd6c?update=2445291|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> اکتوبر نوں، فتافطہ نے آکھیا کہ بلیک آؤٹ نوں اسرائیل نے ممکنہ جنگی جرائم نوں ڈھکن لئی ورتیا سی جدوں اوہناں نے اپنا زمینی حملہ شروع کیتا سی تے اینوں "آبادی تے ہور درد پیدا کرن لئی جنگی حربہ" آکھیا سی۔ <ref name="warfare tactic" /> پالٹیل نے اعلان کیتا کہ غزہ نو اک واری فیر ٹیلی کمیونیکیشن تے انٹرنیٹ سروس توں منقطع کر دتا گیا اے۔ <ref name="warfare tactic">{{Cite news|title=Internet shutdowns a 'warfare tactic': Rights group|url=https://aje.io/cevgx6?update=2453099|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 3 نومبر نو‏‏ں ، [[بی.بی.سی|بی بی سی نے]] [[قبرص]] تو‏ں میڈیم ویو اُتے اک ہنگامی ریڈیو سروس نشر کرنا شروع د‏‏ی تاکہ غزہ دے شہریاں دے نال رابطے نو‏‏ں برقرار رکھیا جاسک ے تے "پناہ گاہ ، خوراک تے پانی د‏‏ی فراہمی تک کتھے رسائی حاصل اے " جداں معلومات د‏‏ی تلاش د‏‏ی حمایت کيتی جاسک‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|title=BBC World Service announces Emergency Radio Service for Gaza|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/2023/bbc-world-service-announces-emergency-radio-service-for-gaza/|work=[[BBC News]]}}</ref> 5 نومبر نوں انٹرنیٹ تے ٹیلی کام نوں تیجی واری کٹ دتا گیا۔ <ref>{{Cite news|title=Internet service, communications cut again across Gaza|url=https://aje.io/ijtsw1?update=2464660|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> کجھ رہائشیاں نے موبائل نیٹ ورکس نال جڑے رہن لئی ای سم استعمال کیتے۔ 16 نومبر نو‏‏ں ، غزہ وچ چوتھ‏ی مرتبہ رابطے منقطع ہوئے گئے۔ <ref>{{Cite news|last1=ElSayed|first1=Youmna|title=Telecommunications cut off in Gaza Strip|url=https://aje.io/yu4f6n?update=2492242|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> اگلے دن، محدود مقدار چ ایندھن نو غزہ پٹی چ داخل ہون دی اجازت دین دے بعد مواصلات بحال کر دتیاں گئیاں۔ <ref>{{Cite news|last1=Parker|first1=Claire|title=Limited fuel to be allowed into Gaza, U.S. and Israeli officials say; Communications in Gaza partly restored|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/17/israel-hamas-war-gaza-news-palestine/#link-PZJWS72S7JAXZPZICA5NG6KFFQ|work=The Washington Post}}</ref> نومبر نوں، شلومو کرہی نے آکھیا کہ مسک نے اسرائیلی منظوری دے بغیر غزہ وچ سٹار لنک نوں چلان تے اتفاق نئیں کیتا سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Cornish|first1=Chloe|title=Israel tells Elon Musk Starlink can only operate in Gaza with its approval|url=https://www.ft.com/content/67a874e3-42fb-4c69-8d74-212f2fed5d0e?shareType=nongift|work=[[Financial Times]]}}</ref> دسمبر نوں، پال ٹیل نے اک ہور کمیونیکیشن بلیک آؤٹ دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|title=PalTel: all telecom services cut in Gaza City and north Gaza Strip|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/dec/04/israel-hamas-war-live-updates-hundreds-palestinians-killed-israel-ground-attack-gaza-strip-news?filterKeyEvents=false&page=with:block-656dd29d8f0856ef8db70d2d#block-656dd29d8f0856ef8db70d2d|work=[[The Guardian]]}}</ref> 14 دسمبر نو‏‏ں ، غزہ د‏‏ی مواصلاتی کمپنیاں نے تنازعہ دے آغاز دے بعد تو‏ں چھیويں مواصلاتی بلیک آؤٹ د‏‏ی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|title=Telecommunication services have been cut off in Gaza, say providers Paltel and Jawwal|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/dec/14/israel-gaza-war-live-updates-hamas-leader-power-palestine?filterKeyEvents=false&page=with:block-657b24ff8f088fb81bf43bbd#block-657b24ff8f088fb81bf43bbd|work=[[The Guardian]]}}</ref> دسمبر نوں، پلٹیل، اوریڈو تے جوال نے غزہ پٹی چ مواصلاتی بلیک آؤٹ دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Lillieholm|first1=Lucas|title=Internet and communication networks disrupted again in Gaza|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-12-20-23/h_64716a253859d7e78de93d6c5497d5da|date=20 December 2023}}</ref> بلیک آؤٹ دی وجہ توں ایمبولینساں نوں فون کرن توں قاصر زخمی لوکاں نے بائیک چلان تے کھوتے دیاں ریڑھیاں نوں ہسپتالاں لے جان دی اطلاع دتی، جد کہ ایمبولینس ڈرائیوراں نے دسیا کہ اوہ صرف دھوئیں دے جھنڈاں یا دھماکے دی آواز دی پیروی کردے سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Humaid|first1=Maram|title=Led by 'plumes of smoke': How Gaza's first responders navigate a blackout|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/21/led-by-plumes-of-smoke-how-gazas-first-responders-navigate-a-blackout}}</ref> ٹیلی کام 26 دسمبر نوں بند ہو گیا۔ <ref>{{Cite news|title=Internet and phone services down in Gaza, says provider|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/dec/26/israel-gaza-war-live-updates-hamas-palestinians-deaths-idf-strikes-un?filterKeyEvents=false&page=with:block-658af40d8f087c86f6955cb8#block-658af40d8f087c86f6955cb8}}</ref> 12 جنوری نوں، نویں کمیونیکیشن بلیک آؤٹ ہویا، جس نال پٹی دے پار فون تے انٹرنیٹ دی رسائی بند ہو گئی۔ <ref>{{Cite news|last1=Patil|first1=Anushka|title=Gaza is facing yet another communications blackout.|date=12 January 2024|url=https://www.nytimes.com/2024/01/12/world/middleeast/gaza-communications-blackout-israel.html}}</ref> اگلے دن، جوال نے رپورٹ دتی کہ اک اسرائیلی ڈرون حملے نے سسٹم دی مرمت کرن دی کوشش کرن آلے اوہناں دے دو انجینئراں نو ہلاک کر دتا، نوٹ کیتا کہ اوہناں نے ہنڑ تیکر کل 13 ملازماں نو کھو دتا اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Jobain|first1=Najib|title=A defiant Netanyahu says no one can halt Israel's war to crush Hamas, including the world court|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/30-palestinians-reported-killed-israeli-airstrikes-gaza-strip-106347547}}</ref> مواصلات دا بلیک آؤٹ جنگ دا سب توں لمبا سی۔ {{Efn|Service partially returned on 19 January, making the seven-day-long blackout the longest of the war thus far.<ref>{{cite web |title=Internet Services Gradually Returning To Gaza: Telecom Firm |url=https://www.barrons.com/news/internet-services-gradually-returning-to-gaza-telecom-firm-e3729dcd?refsec=topics_afp-news |website=[[Barron's]] |agency=[[Agence France-Presse]] |access-date=20 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120042616/https://www.barrons.com/news/internet-services-gradually-returning-to-gaza-telecom-firm-e3729dcd?refsec=topics_afp-news |archive-date=20 January 2024}}</ref>}} دسواں بلیک آؤٹ 22 جنوری نوں ہویا۔ <ref>{{Cite news|title=Phone and internet down in Gaza in 10th communications blackout of war|url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/jan/22/middle-east-crisis-live-updates-gaza-hostages-families-protest-release-benjamin-netanyahu-israel-hamas-war-eu-palestine-talks?filterKeyEvents=false&page=with:block-65ae9c6a8f081fd80444f402#block-65ae9c6a8f081fd80444f402|date=22 January 2024|last1=Chao-Fong|first1=Léonie}}</ref> اک بیان وچ، یو این ڈبلیو آر اے نے آکھیا، "ٹیلی کمیونیکیشن سروسز وچ رکاوٹ غزہ دے لوکاں نو زندگی بچان آلی معلومات تک رسائی حاصل کرن یا پہلے جواب دہندگان نو بلاون توں روکدی اے، تے انسانی ردعمل وچ رکاوٹ جاری رکھدی اے۔" وزارت مواصلات نے 27 جنوری نو‏‏ں بیان کيتا کہ اسرائیل نے اپنے ٹیلی کمیونیکیشن عملے اُتے براہ راست گولیاں تے اک ٹینک شیل چلایا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|date=27 January 2024|title=Palestinian coms ministry condemns Israel's targeting of its teams|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/27/israels-war-on-gaza-live-hospital-blackout-amid-khan-younis-assault?update=2653293}}</ref> نیٹ بلاکس نے 5 مارچ نوں "ہائی امپیکٹ" بندش دی اطلاع دتی۔ <ref>{{Cite news|date=5 March 2024|title=Network connectivity disrupted in Gaza: Watchdog|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/5/israels-war-on-gaza-live-israeli-attacks-on-aid-seekers-continue?update=2751491}}</ref> انٹرنیٹ 25 مئی 2024 نوں ڈسپرٹ ہویا۔ <ref>{{Cite news|date=25 May 2024|title=Internet observatory confirms internet disruptions across Gaza|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/5/25/israels-war-on-gaza-live-news-end-this-nightmare?update=2925898}}</ref> دسمبر 2023 تک 200,000 غزہ دے لوکاں (تقریباً 10 فیصد آبادی) نے کنیکٹنگ ہیومنیٹی ولوں فراہم کردہ ای سم دے ذریعے انٹرنیٹ تک رسائی حاصل کر لئی سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Elassar|first1=Alaa|last2=Tucker|first2=Emma|date=3 December 2023|title=When Gaza lost phone and internet under Israeli attack, this activist found a way to get Palestinians back online|url=https://www.cnn.com/2023/12/03/middleeast/gaza-palestinians-blackouts-power-airstrikes/index.html|work=[[CNN]]|language=en}}</ref> == انسانی امداد ==   === امداد تے ابتدائی بلاک ===   9 اکتوبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے غزہ اُتے مکمل ناکہ بندی نافذ کردتی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی وی انسانی امداد دے داخلے نو‏‏ں روکیا گیا۔ <ref>{{Cite news|last1=Federman|first1=Josef|title=Israeli defense minister orders 'complete siege' on Gaza after Hamas surprise attack|url=https://www.pbs.org/newshour/world/israeli-defense-minister-orders-complete-siege-on-gaza-after-hamas-surprise-attack|date=9 October 2023}}</ref> مصر نے شہریاں نو فرار ہون توں روکن لئی اپنی سرحد بند کر دتی، لیکن آکھیا کہ اوہ رفح کراسنگ دے ذریعے امداد پہنچان دی اجازت دیوے گا۔ <ref>{{Cite news|title=Egypt says Israel seeks to empty Gaza, rejects corridors for civilians|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/12/egypt-says-israel-seeks-to-empty-gaza-rejects-corridors-for-civilians|date=12 October 2023}}</ref> اک ہفتے بعد، ترسیل لئی بین الاقوامی کالاں دے باوجود، سینکڑیاں ٹن امداد سرحد دے مصر دے پاسے پھس گئی، کیونجے اسرائیل نے ہتھیاراں دی ترسیل دے خدشے دے وچکار کراسنگ تے بمباری کیتی، تے مصری حکام نوں یقین دہانی کروان توں انکار کر دتا کہ اوہ شہری امدادی قافلے لئی فضائی حملے روکے گا۔ <ref>{{Cite news|last1=Mohamed|first1=Yusri|date=16 October 2023|title=Gaza aid stuck as Egypt says Israel not cooperating|url=https://www.reuters.com/world/egypt-us-israel-agree-ceasefire-southern-gaza-opening-rafah-crossing-0600-gmt-2023-10-16/}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Kalin|first1=Stephen|title=U.S. Push for Gaza Border Opening Stalls as Humanitarian Plight Worsens|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-push-for-gaza-border-opening-stumbles-as-humanitarian-plight-worsens-b825d122}}</ref> اسرائیل وچ، غزہ دی امداد نو مبینہ طور تے نیتن یاہو دے نال اتحادی انتہائی سجے پکھی سیاست داناں نے روکیا۔ <ref>{{Cite news|last1=Yasmeen|first1=Abutaleb|title=Biden to travel to Israel on Wednesday|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2023/10/16/biden-israel-visit/}}</ref> 17 اکتوبر نو‏‏ں ، یو این آر ڈبلیو اے نے بیان کيتا کہ اس وقت "غزہ وچ پانی یا بجلی نئيں ا‏‏ے۔ جلد ہی ایتھ‏ے خوراک یا دوا وی نئيں ہوئے گی"۔ <ref>{{Cite news|last1=Lazzarini|first1=Philippe|title=Humanity must prevail in Gaza|url=https://www.ft.com/content/533c607f-84ba-4a13-8220-2a1f06d901f5?accessToken=zwAGB-vXipcIkc9TPGB_hLpKE9OCICofBtkB9Q.MEUCIQCIkHv5_kfHPDkLX1LMAjrbY-OEWF49CQwbtgeAs_nxuQIgKKILgKO4sBlHfQ9KXJIhdtEO_z27AWPX_vA3QzeDiDs&sharetype=gift&token=796e22b5-eb84-4af8-a211-f18ca68c660a|date=17 October 2023}}</ref> === جنوبی غزہ تک ترسیل === 18 اکتوبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے اعلان کيتا کہ اوہ اقوام متحدہ دے ذریعہ تقسیم کردہ جنوبی غزہ وچ مغربی [[خان یونس]] وچ خوراک ، پانی تے دوائیاں نو‏‏ں اک "محفوظ زون" وچ پہنچانے د‏‏ی اجازت دے گا۔ <ref name="Israel says it will allow Egypt">{{Cite news|title=Israel says it will allow Egypt to deliver limited quantities of humanitarian aid to Gaza, as food and water dwindle|url=https://www.pbs.org/newshour/world/israel-to-allow-egypt-to-deliver-limited-quantities-of-humanitarian-aid-to-gaza}}</ref> <ref name="Joe Biden warns Israel"/> اسی دن بعد چ، امریکی صدر [[جو بائیڈن|جو بائیڈن نے]] اعلان کیتا کہ مصر نے 20 اکتوبر تک امداد دے نال 20 ٹرکاں نو غزہ وچ داخل ہون دی اجازت دین تے اتفاق کیتا۔ <ref>{{Cite news|title=Biden says aid likely to arrive in Gaza Friday|url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/israel-gaza-live-updates/biden-says-aid-likely-to-arrive-in-gaza-friday-104105689?id=104049894}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Biden says Egypt's president has agreed to open Gaza border to allow in 20 trucks with aid|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-biden-hospital-d9606e0ead1f8c4e9fd00b602ed14a38|date=18 October 2023}}</ref> غزہ وچ داخل ہونے دے لئی امداد دے 100 تو‏ں زیادہ ٹرک رفح کراسنگ اُتے انتظار کررہے سن ۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza aid arrives at border crossing but no plan for delivery yet|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trucks-carrying-aid-gaza-strip-arrive-rafah-crossing-witness-2023-10-17/}}</ref> اک بیان وچ، [[ہیومین رائٹس واچ|ہیومن رائٹس واچ نے]] آکھیا کہ بجلی یا ایندھن دے بغیر، تاہم، فراہم کردہ امداد "غزہ دی آبادی دی لوڑاں نو پورا کرن" وچ ناکام ہو جائے گی۔ <ref name="Israel says it will allow Egypt" /> اکتوبر نو‏‏ں ، امریکی خصوصی ایلچی ڈیوڈ ایم سیٹر فیلڈ نے کہیا کہ امریک‏‏ا غزہ وچ "مستقل" امداد چاہندا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|title=US envoy met with Israelis, Egyptians to develop mechanism for aid to Gaza|url=https://www.reuters.com/article/israeli-palestinians-usa-aid-idAFW1N38805A}}</ref> اسی دن، آکسفیم دے ترجمان نے آکھیا کہ غزہ وچ امداد دی تقسیم اک "وڈا چیلنج" ہووے گا، تے اقوام متحدہ نے رپورٹ دتی کہ امداد لئی اک دن وچ گھٹ توں گھٹ 100 ٹرکاں دی لوڑ اے۔ <ref>{{Cite news|title=Aid delivery waits to enter Gaza from Egypt at Rafah crossing|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67156084}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Live updates: What's happening on Day 13 of the Israel-Hamas war|url=https://www.pbs.org/newshour/world/live-updates-whats-happening-on-day-13-of-the-israel-hamas-war}}</ref> 21 اکتوبر نو‏‏ں 20 امدادی ٹرک غزہ وچ داخل ہوئے۔ <ref>{{Cite news|title=First aid convoy enters Gaza Strip from Egypt|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trucks-enter-gaza-carrying-medical-supplies-food-hamas-2023-10-21/|date=21 October 2023}}</ref> انتونیو گٹیرس نے آکھیا کہ ایہ "انسانی تباہی" نو روکن دے لیی کافی نئیں سی۔ <ref>{{Cite news|title=Aid entering Gaza not enough to avert 'humanitarian catastrophe', says UN chief|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/21/israel-hamas-war-aid-trucks-enter-gaza-egypt-rafah-border-crossing-opens|date=21 October 2023}}</ref> مارٹن گریفتھس نے آکھیا کہ اقوام متحدہ اک "پیمانے تے آپریشن" تیار کرن لئی کم کر رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|date=20 October 2023|title=UN aid chief says 'chance' more aid allowed into Gaza tomorrow|url=https://aje.io/tkd154?update=2427419}}</ref> اکتوبر نوں، ٹرکاں دی دوجی ترسیل دے بعد، بائیڈن تے نیتن یاہو نے آکھیا کہ غزہ وچ امداد دی اجازت جاری رہوے گی۔ <ref>{{Cite news|title=Second Aid Convoy Arrives in Gaza as Fears Grow of a Widening Conflict|url=https://www.nytimes.com/live/2023/10/22/world/israel-hamas-war-gaza-news/b6ee9dcb-f72a-58d4-93d1-32ede13ad23d?smid=url-share|date=22 October 2023}}</ref> === ترسیل دے نال مسئلے === [[فائل:Humanitarian_crisis_in_Gaza_Strip_following_2023_total_blockade_by_Israel_2.png|thumb| انسانی امداد دے نال ٹرک مصر توں غزہ پٹی پار کرن دا انتظار کر رئے نیں]] اکتوبر نوں، فلسطین لئی اقوام متحدہ دے انسانی امدادی کوآرڈینیٹر لین ہیسٹنگز نے آکھیا کہ اسرائیل نے شمالی غزہ نوں انسانی امداد دی ترسیل دی مخالفت کیتی۔ <ref name="Israel 'clearly' opposes aid">{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Farah|last2=Najjar|date=27 October 2023|title=Israel 'clearly' opposes aid deliveries: UN|url=https://aje.io/i5z284?update=2440761|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> نتیجے دے طور تے، اقوام متحدہ دے عملے نو اپنی جان خطرے چ پان دی لوڑ ہووے گی جے ایہ طے کیتا جائے کہ اس طرح دی امداد ضرورت مند لوکاں لئی "زندگی بچان آلی" ہووے گی۔ <ref name="Israel 'clearly' opposes aid" /> فلپ لازارینی نے آکھیا کہ اسرائیل دی ناکہ بندی توں "جلد ای بہت سارے ہور لوک مر جان گے۔" <ref>{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Farah|last2=Najjar|date=27 October 2023|title='Soon many more will die' from Gaza siege: UN|url=https://aje.io/i5z284?update=2440700|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> جدوں حماس دی شہریاں دی حفاظت لئی ذمہ داری دے بارے پچھیا گیا، تے حماس دے رہنما موسیٰ ابو مرزوک نے مبینہ طور تے جواب دتا کہ "ایہ اقوام متحدہ دی ذمہ داری اے کہ اوہ اوہناں دی حفاظت کرے... [تے] ایہ قبضے دی ذمہ داری اے کہ اوہ اوہناں نوں... خدمات فراہم کرے"۔ زیر زمین ذخیرے، اس مقدار وچ جہڑی اس نوں دوبارہ سپلائی دے بغیر کئی مہینے تک لڑائی جاری رکھن دی اجازت دیوے گی۔[3] 12 نومبر نوں، کان 11 نے غزہ دے اک شہری ولوں بنائی گئی اک ویڈیو نشر کیتی، جس وچ حماس دے پولیس والے شہریاں نوں ماردے ہوئے وکھایا گیا سی جہڑے انسانی امداد لے جان آلے ٹرک دے نیڑے آ رہے سن، مبینہ طور تے اپنے لئی سپلائی لین توں پہلاں مصر دے وزیر خارجہ سامح شوکری نے آکھیا کہ "اسرائیلی رکاوٹاں" انسانی امداد دی ترسیل وچ رکاوٹ پیدا کر رئی اے۔ <ref>{{Cite news|first1=Umut|last1=Uras|date=28 October 2023|title=Egypt: 'Israeli obstacles' impeding aid delivery to Gaza|url=https://aje.io/nw7juv?update=2444641}}</ref> اقوام متحدہ نے اعلان کیتا کہ مواصلات دے بلیک آؤٹ نے امداد دی ترسیل نو "مکمل طور تے روک دتا اے۔" <ref>{{Cite news|first1=Usaid|last1=Siddiqui|date=28 October 2023|title=Telecommunications shutdown brings aid to 'complete halt': UN|url=https://aje.io/1otd6c?update=2445176}}</ref> 29 اکتوبر نو‏‏ں ، خان یونس دے علاقے وچ اک انسانیت پسند زون دا اعلان کيتا گیا سی ، اس دے نال ایہ دعوی کيتا گیا سی کہ امدادی ٹرکاں وچ " نمایاں طور اُتے " اضافہ ہوئے گا۔ <ref>{{Cite news|first1=Usaid|last1=Siddiqui|date=28 October 2023|title=Israel to allow increase in aid trucks 'significantly'|url=https://aje.io/1otd6c?update=2446487}}</ref> 30 اکتوبر نوں، او سی ایچ اے دی ڈائریکٹر لیزا ڈوٹن نے اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل تے غزہ لئی اضافی داخلے دے مقامات دے استعمال لئی دباؤ پایا، کیریم شالوم بارڈر کراسنگ نو واحد داخلہ قرار دتا جہڑا کافی وڈی تعداد چ ٹرکاں دی تیزی نال پروسیسنگ دے لیی لیس اے۔ <ref>{{Cite news|date=30 October 2023|title=Ms. Lisa Doughten, OCHA Director of Humanitarian Financing and Resource Mobilization Division, on Behalf of Under-Secretary-General for Humanitarian Affairs and Emergency Relief Coordinator, Mr. Martin Griffiths|url=https://www.unocha.org/publications/report/occupied-palestinian-territory/ms-lisa-doughten-ocha-director-humanitarian-financing-and-resource-mobilization-division-behalf-under-secretary-general-humanitarian-affairs-and-emergency-relief-coordinator-mr-martin-griffiths}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Nichols|first1=Michelle|date=30 October 2023|title=UN pushes to open Kerem Shalom crossing to deliver aid to Gaza|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/unrwa-chief-forced-displacement-collective-punishment-happening-gaza-2023-10-30/}}</ref> 13 نومبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے اعلان کيتا کہ اس دے پاس ہن غزہ وچ انسانی امداد پہنچانے دے لئی کافی ایندھن نئيں اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کینیڈا د‏‏ی وزیر خارجہ میلانی جولی نے کہیا ، "ایہ قابل قبول نئيں ا‏‏ے۔" 17 نومبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے ایندھن د‏‏ی قلت تے مواصلات د‏‏ی بندش د‏‏ی وجہ تو‏ں امداد د‏‏ی ترسیل نو‏‏ں دوبارہ معطل کردتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Al-Mughrabi|first1=Nidal|title=Israel renews call for Gazans to flee key southern city|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-tunnel-found-gazas-al-shifa-hospital-says-israel-un-aid-halted-2023-11-16/}}</ref> === عارضی جنگ بندی دے دوران ترسیل === نومبر دے عارضی جنگ بندی دے دوران غزہ وچ داخل ہون آلی امداد دی مقدار وچ وادھا ہویا۔ تقریباً دو مہینے پہلے تنازعہ دے آغاز دے بعد تو‏ں 26 نومبر نو‏‏ں انسانی امداد د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کھیپ شمالی غزہ پہنچی۔ <ref>{{Cite news|title=Truce gives Gazans moment to breathe – and reveals scale of devastation|url=https://www.cnn.com/2023/11/26/middleeast/truce-gaza-life-heartbreak-intl/index.html|date=27 November 2023}}</ref> فلپ لازارینی نے آکھیا کہ غزہ وچ داخل ہون آلی امداد ہلے وی ناکافی اے۔ <ref>{{Cite news|title=UNRWA chief: current state of Gaza aid 'hardly enough for humanitarian response'|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/nov/26/israel-hamas-war-live-hostages-ceasefire-gaza-palestinian-prisoners-truce?filterKeyEvents=false&page=with:block-65639b748f0862dd912f5f53#block-65639b748f0862dd912f5f53|date=27 November 2023}}</ref> [[عالمی غذائی پروگرام|ورلڈ فوڈ پروگرام دے]] سربراہ، سامر عبدالجبر نے آکھیا کہ لوک بھکے تے مایوس سن۔ نومبر نوں، [[وائٹ ہاؤس|وائٹ ہاؤس نے]] رپورٹ دتی کہ 21 اکتوبر توں 2,000 توں ودھ امدادی ٹرک غزہ وچ داخل ہو چکے ہن۔ === دشمنی دا دوبارہ آغاز === یکم دسمبر نو‏‏ں دشمنی دے دوبارہ آغاز دے بعد ، غزہ وچ امداد د‏‏ی ترسیل بند ہوگئی۔ <ref>{{Cite news|date=1 December 2023|title=No aid crossing into Gaza amid Israeli air attacks|url=https://aje.io/envkfc?update=2527079}}</ref> آئی ڈی ایف نے فلسطینی ریڈ کریسنٹ نو مطلع کیتا کہ اگلے نوٹس تک ٹرکاں دا داخلہ "ممانع اے، اج توں"۔ <ref>{{Cite news|date=1 December 2023|title=Israel preventing aid trucks from entering Gaza via Rafah border crossing, PRCS says|url=https://aje.io/envkfc?update=2528166}}</ref> اسی دن بعد چ، امریکہ نے اعلان کیتا کہ انہاں نے فیصلے نو الٹن دی درخواست کیتی اے، تے اسرائیل نے آکھیا کہ اوہ وقفے توں پہلے دی سطح تے امداد دی اجازت دین لئی تیار اے۔ <ref>{{Cite news|title=Aid shipments into Gaza to resume, U.S. says, but at pre-pause levels|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/30/israel-hamas-war-news-gaza-hostages-update-palestine/#link-ABE45RAE5ZHXHCQZDOHLEQFEYA}}</ref> 4 دسمبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے انسانی امور دے تال میل دے دفتر (او سی ایچ اے) نے بیان کيتا کہ تقریبا 100 انسانی امدادی ٹرک تے 69،000 لیٹر ایندھن 3 دسمبر تے 4 دسمبر نو‏‏ں غزہ وچ داخل ہوئے۔ ایہ اوسطاً 170 ٹرکاں تے 110,000 لیٹر ایندھن توں "بہت گھٹ" سی جہڑا عارضی جنگ بندی دے دوران روزانہ پہنچایا جاندا سی۔ 4 دسمبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی اک انسانیت پسند کوآرڈینیٹر لن ہیسٹنگز نے بیان کيتا ، "غزہ دے عوام نو‏‏ں امداد پہنچانے دے لئی درکار حالات موجود نئيں نيں" تے اک "جہنم دے منظر نامے" تو‏ں خبردار کيتا جس وچ امداد د‏‏ی ترسیل مکمل طور اُتے ناممکن سی۔ <ref>{{Cite news|title=WHO reports Israeli army's directive to evacuate aid warehouse in southern Gaza|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/12/05/israeli-army-instructs-who-to-vacate-aid-warehouse-in-southern-gaza_6312719_4.html|date=5 December 2023}}</ref> {{Efn|Shortly after these comments, the Israeli government revoked Hastings' visa<ref>{{cite news |last1=Lazaroff |first1=Tozah |title=Israel revokes UN Humanitarian Coordinator's visa |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-776758 |work=[[The Jerusalem Post]] |date=6 December 2023 |access-date=6 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723040100/https://www.jpost.com/israel-news/article-776758 |archive-date=23 July 2024}}</ref>}} جوزپ بوریل نے مارٹن گریفتھس ولوں سوشل میڈیا تے اک انتباہ شیئر کیتا جہدے وچ آکھیا گیا اے کہ اقوام متحدہ نوں انسانی کاروائیاں جاری رکھن لئی فوری جنگ بندی دی لوڑ اے۔ <ref>{{Cite news|title=Israel Rebuffs Calls to Halt Gaza War as Forces Move South|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-05/un-says-no-safe-place-in-gaza-as-about-1-000-killed-since-truce}}</ref> ڈبلیو ایچ او نے آکھیا کہ اسرائیل نے [[غزہ شہر]] وچ اپنے انسانی امدادی ٹرکاں تے گولی چلائی۔ دسمبر نو، اسرائیل نے کیرم شالوم کراسنگ نو دوبارہ کھولن دی منظوری دتی تے اعلان کیتا کہ امریکہ رفاہ کراسنگ نو اپ گریڈ کرن دے لیی ادائیگی کرے گا۔ رفاہ کراسنگ دے دورے دے بعد، ایم ای پی بیری اینڈریوز نے آکھیا کہ اوہناں دا خیال اے کہ اسرائیل جان بجھ کے غزہ پٹی تے امداد دی ترسیل وچ تاخیر کر رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|first1=Virginia|last1=Pietromarchi|date=18 December 2023|title=EU parliamentarian slams Israeli delays at Rafah border crossing|url=https://aje.io/bxwakd?update=2565718}}</ref> دسمبر نوں یو این آر ڈبلیو اے دے ہیڈکوارٹر تے بمباری کیتی گئی۔ <ref>{{Cite news|first1=Linah|last1=Alsaafin|date=19 December 2023|title=Israel bombs UNRWA headquarters in northern Gaza|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/12/19/israel-hamas-war-live-multinational-red-sea-force-announced-after-attacks?update=2567740}}</ref> اقوام متحدہ دے سربراہ انتونیو گٹیرس نے آکھیا کہ جس طرح اسرائیل اپنی جارحیت دا انعقاد کر رہیا اے اوہ ترسیل لئی رکاوٹاں پیدا کر رہیا اے۔ 29 دسمبر نو‏‏ں ، اسرائیل نے اک انسانی امداد دے ٹرک اُتے فائرنگ د‏‏ی جس اُتے اقوام متحدہ دے نشان لگے ہوئے سن ۔ <ref>{{Cite news|last1=Abdulrahim|first1=Raja|title=U.N. Says Israeli Forces Fired on Aid Convoy in Central Gaza|date=29 December 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/12/29/world/middleeast/un-israel-gaza-aid.html}}</ref> اسرائیل نے 31 دسمبر نو‏‏ں اعلان کیتا کہ اوہ [[قبرص]] تو‏ں امدادی جہازاں نو‏‏ں غزہ وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|last1=Williams|first1=Dan|title=Israel says it's ready to let ships bring aid to Gaza|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-ready-let-ships-bring-aid-gazas-shores-minister-2023-12-31/#:~:text=JERUSALEM%2C%20Dec%2031%20(Reuters),European%20countries%20as%20potential%20participants.}}</ref> فرانس تے اردن نے 5 جنوری نوں امداد چھڈ دتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Pineau|first1=Elizabeth|title=French, Jordanian airforces drop medical aid to Gaza - Elysee|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/french-jordanian-airforces-drop-medical-aid-gaza-elysee-2024-01-05/}}</ref> 11 جنوری نوں، [[عالمی غذائی پروگرام|ورلڈ فوڈ پروگرام دے]] ڈائریکٹر، سامر عبدالجبر نے آکھیا کہ تنظیم نے ہفتیاں چ پہلی وار [[غزہ شہر]] چ "تباہ کن بھکھ دا سامنا کرن آلے ہزاراں لوکاں نوں اہم خوراک دی مدد" دتی اے۔ جنوری 2024 نوں، یونوچا نے رپورٹ دتی کہ اسرائیل اسرائیل وچ دتی جان آلی امداد دی رقم پچھلے مہینے توں نمایاں طور تے گھٹ گئی اے۔ [[ہیومین رائٹس واچ|ہیومن رائٹس واچ]] دے اسرائیل فلسطین ڈائریکٹر عمر شاکر نے آکھیا، "ایہ اک جان بجھ کے اسرائیلی حکومت دی پالیسی اے۔ امداد شمالی غزہ تک نئیں اپڑ رئی۔" <ref>{{Cite news|title='Lives hang in the balance' amid dire humanitarian situation in Gaza: HRW|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/13/israels-war-on-gaza-live-un-fears-mass-transfer-of-palestinians-from-gaza?update=2616104}}</ref> امریکی سینیٹرز کرس وان ہولن تے جیف مرکلے نے انسانی امداد دے اسرائیل دے معائنے نو "من مانی" تے "ٹُٹی ہوئی" قرار دے کے تنقید دا نشانہ بنایا۔ <ref>{{Cite news|title=Cumbersome process and 'arbitrary' Israeli inspections slow aid delivery into Gaza, US senators say|url=https://apnews.com/article/israel-gaza-rafah-aid-us-senators-2bc2a3c5e5f8af8e2d3f0b7242c1a885#|date=6 January 2024}}</ref> [[یونیسف|یونیسیف]] ، [[عالمی صحت تنظیم|ڈبلیو ایچ او]] تے ورلڈ فوڈ پروگرام دے سربراہواں دے اک سانجھے بیان وچ آکھیا گیا اے کہ غزہ پہنچن آلی امداد دی محدود مقدار "بھکھ، غذائی قلت تے بیماری دے مہلک مجموعہ" نو روکن وچ ناکام رہی۔ اک وائرل ویڈیو وچ بھکھے لوکاں دا وڈا ہجوم اک افواہ دے امدادی ٹرک ول نسدے ہوئے وکھایا گیا۔ <ref>{{Cite news|title=Video shows chaos of aid delivery on Gaza beach|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/video-shows-chaos-aid-delivery-gaza-beach-2024-01-15/}}</ref> 16 جنوری نو‏‏ں ، اسرائیل تے حماس دے درمیان غزہ وچ ہور امداد لیان دے لئی اک معاہدہ ہويا۔ 19 جنوری نو‏‏ں ، یونوچا نے اطلاع دتی کہ شمالی غزہ نو‏‏ں اس د‏ی امداد د‏‏ی ترسیل دا تقریبا 70٪ اسرائیل نے مسترد کردتا ا‏‏ے۔ 29 جنوری نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے اطلاع دتی کہ اسرائیل نے شمالی غزہ دے لئی 29 امدادی مشناں تو‏ں انکار کردتا ا‏‏ے۔ جنوری دے اخیر چ، گھٹ توں گھٹ 15 ملکاں نے اعلان کیتا کہ اوہ یو این آر ڈبلیو اے لئی فنڈز معطل کر رئے نے۔ ایجنسی دے سربراہ فلپ لازارینی نے آکھیا، "ساڈا انسانیت پسندانہ آپریشن، جس تے غزہ وچ 20 لکھ لوک لائف لائن دے طور تے انحصار کردے نیں، ٹُٹ رہیا اے۔" <ref>{{Cite news|date=28 January 2024|title=9 nations suspend contributions to UNWRA due to Oct. 7 allegations|url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/israel-gaza-hamas-war/?id=106553905#106737867|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}</ref> [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] دے علاقائی ڈائریکٹر نے آکھیا، "جے تسی ایہناں ٹرکاں نو روکدے او، تے لوک بھکھ نال مر جان گے تے بہت جلدی"۔ <ref>{{Cite news|last1=Ebrahim|first1=Nadeen|title=The demise of the UN's Palestinian agency could spell disaster for millions. Here's why Israel wants it dismantled|url=https://www.cnn.com/2024/01/29/middleeast/unrwa-funding-israel-war-mime-intl/index.html#|work=[[CNN]]|date=29 January 2024}}</ref> یو این آر ڈبلیو اے نے خبردار کیتا کہ جاری فنڈنگ دے بغیر، فروری 2024 دے آخر تک آپریشنز بند کرن تے مجبور ہو جائے گا۔ <ref>{{Cite news|last1=Tétrault-Farber|first1=Gabrielle|title=What is UNRWA and why are some countries suspending its funding?|url=https://www.reuters.com/world/what-is-unrwa-un-palestinian-refugee-agency-2024-01-29/|work=[[Reuters]]}}</ref> === امدادی کارکناں دا قتل === 7 اکتوبر تو‏ں لے ک‏ے 17 دسمبر تک غزہ پٹی وچ [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] 135 امدادی کارکن مارے گئے جس تو‏ں ایہ دنیا د‏‏ی تریخ وچ اقوام متحدہ دے کارکناں دے لئی سب تو‏ں مہلک تنازعہ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|title=UN mourns the deaths of more than 100 aid workers in Gaza, the highest number killed in any conflict in its history|url=https://www.cnn.com/2023/11/14/middleeast/united-nations-staff-deaths-gaza-intl-hnk/index.html|date=14 November 2023}}</ref> ریفیوجیز انٹرنیشنل دے صدر جیریمی کونینڈیک دے مطابق، "ایہناں جانی نقصاناں دے بارے چ امریکی تشویش تقریباً خالصتاً بیان بازی اے۔ اس دے پچھے کوئی پالیسی فائدہ نئیں رکھیا جا رہیا اے۔ تشویش دا اظہار کرن تے افسوس دا اظہار کرن توں علاوہ، ایہ اوتھے ای رک جاندا اے۔" <ref>{{Cite news|title=Killing of USAID contractor in Gaza fuels internal protest|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/12/16/usaid-contractor-hani-jnena-killed-gaza/}}</ref> 24 فروری 2024 نو‏‏ں ، امریکا نے اسرائیل نو‏‏ں غزہ وچ پولیس نو‏‏ں قتل کرنا بند کرنے دے لئی کہیا ، تے کہیا کہ ایہ بحران نو‏‏ں ودھا رہیا اے تے "قانون و نظم و ضبط د‏‏ی مکمل خرابی" دا باعث بن رہیا ا‏‏ے۔ == بچیاں تے اثرات == {{Pie chart |caption= عمر تے جنس دے لحاظ نال موتاں دی تفصیل (پروفیسر مائیکل سپاگٹ تے ڈینیل سلورمین دا تجزیہ)، نومبر 2023<ref>{{cite web |first1=Michael |last1=Spagat |first2=Daniel |last2=Silverman |title=Is the Hamas-run Ministry of Health data on fatalities in Gaza to be trusted? |url=https://aoav.org.uk/2023/are-the-gazan-casualty-figures-being-reported-reliable-two-conflict-experts-compared-the-numbers-to-previous-attacks-and-conclude-they-are-credible/ |date=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609173552/https://aoav.org.uk/2023/are-the-gazan-casualty-figures-being-reported-reliable-two-conflict-experts-compared-the-numbers-to-previous-attacks-and-conclude-they-are-credible/ |archive-date=9 June 2024}}</ref> |value1 = 35.3 |label1 = مرد تے 14 سال توں ودھ عمر دے منڈے |value2 = 24.1 |label2 = 14 سال توں ودھ عمر دیاں عورتاں تے کڑیاں |value3 = 33.8 |label3 = 14 سال توں گھٹ عمر دے بچے |value4 = 6.8 |label4 = بزرگ، 60 توں اپر}} غزہ دی 40 فیصد توں ودھ آبادی 14 سال یا اس توں گھٹ عمر دی وجہ توں، بچے اسرائیل دے حملے توں نمایاں طور تے متاثر ہوئے ہن۔ <ref>{{Cite news|title=Why women, children are disproportionately impacted by the conflict in Gaza: Experts|url=https://abcnews.go.com/International/women-children-disproportionately-impacted-conflict-gaza-experts/story?id=104655493}}</ref> نومبر نوں، یونیسیف نے دسیا کہ غزہ چ 700,000 توں ودھ بچے بے گھر ہو گئے۔ فلسطین ریڈ کریسنٹ سوسائٹی نے آکھیا کہ بے گھر بچے بجلی دی بندش، بنیادی ضروریات دی کمی، تے "درد تے خوف دے مناظر" دی وجہ توں تکلیف دا شکار سن۔ <ref>{{Cite news|date=|title=PRCS tries to 'alleviate suffering of displaced children'|url=https://aje.io/bt6i03?update=2480667}}</ref> [[یونیسف|یونیسیف]] دی ایگزیکٹو ڈائریکٹر کیتھرین ایم رسل نے 15 نومبر نوں غزہ دا دورہ کیتا، تے آکھیا کہ بہت سارے بچے ملبے دے تھلے دفن سن تے اوہناں نوں طبی دیکھ بھال دی کمی سی۔ <ref>{{Cite news|title=First Person: UNICEF chief in Gaza visit, bears witness to grave violations against children|url=https://news.un.org/en/story/2023/11/1143617|date=15 November 2023|publisher=[[United Nations]]|accessdate=24 May 2025|archivedate=15 November 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231115172240/https://news.un.org/en/story/2023/11/1143617}}</ref> [[خان یونس]] دے ناصر میڈیکل کمپلیکس دے پیڈیاٹرک دے سربراہ ڈاکٹر احمد الفارا نے آکھیا کہ صاف پانی دی کمی دی وجہ توں، اوہ اوہناں بچیاں وچ " گیسٹرو اینٹرائٹس دی سب توں سنگین وباء" دا مشاہدہ کر رئے سی جہناں نوں اوہناں نے کدی ویکھیا سی۔ یونیسیف دے ترجمان ٹوبی فریکر نے آکھیا، "اس ویلے پٹی دے پار کدھرے وی بچیاں لئی کوئی محفوظ تھاں نئیں اے۔" <ref>{{Cite news|date=|title='No place safe for children in Gaza': UNICEF|url=https://aje.io/bt6i03?update=2480844}}</ref> سیو دی چلڈرن نے غزہ چ بچیاں چ ذہنی صحت دے مسئلیاں دے سنگین آثار دی اطلاع دتی۔ 22 نومبر نوں، یونیسیف نے رپورٹ دتی کہ بے سہارا بچیاں دی نشاندہی کیتی گئی اے جہڑے شمالی توں جنوبی غزہ وچ خود منتقل ہو رئے سن۔ نومبر نوں، یونیسیف دے ترجمان جیمز ایلڈر نے دسیا کہ زخمی بچے کار پارکاں تے باغاں وچ باہر پناہ لے رئے سن۔ <ref>{{Cite news|date=|title=Situation in Gaza 'worse than I imagined': UNICEF spokesperson tells Anadolu|url=https://www.aa.com.tr/en/world/situation-in-gaza-worse-than-i-imagined-unicef-spokesperson-tells-anadolu/3067410}}</ref> ایلڈر نے غزہ چ تنازعہ نو "بچیاں دی جنگ" آکھیا۔ <ref>{{Cite news|date=|title=UN official describes 'immense relief' as water, food arrive in north Gaza amid truce|url=https://www.cbc.ca/news/world/un-northern-gaza-1.7040635}}</ref> ڈاکٹراں نے خبردار کیتا کہ اسرائیلی فضائی حملیاں توں بچن آلے بچے مستقل معذوری تے صدمے دے نال رہ گئے۔ <ref name="Gaza's children fight to survive">{{Cite news|date=29 November 2023|title=Gaza's children fight to survive amid wreckage of Israel-Hamas war|url=https://www.ft.com/content/55d74061-49c2-4a57-b67d-9daab07509fa?shareType=nongift}}</ref> امدادی کارکناں نے ڈبلیو سی این ایس ایف دی اصطلاح وضع کیتی، جس دا مطلب اے زخمی بچہ کوئی بچن آلا ٹبر نئیں ۔ <ref name="Gaza's children fight to survive" /> ملبے دے تھلے دفن کجھ بچیاں دیاں لاشاں برآمد نئیں ہوئیاں۔ <ref>{{Cite news|title=These Palestinian boys received life-saving surgery in the US. An Israeli airstrike killed them in their home|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/28/palestine-children-surgery-gaza-israel-airstrike-killed|date=28 November 2023}}</ref> 3 دسمبر تک ، اک اندازے دے مطابق 6،150 بچے اس جھگڑے وچ مارے گئے سن ۔ <ref>{{Cite news|date=3 December 2023|title=WATCH: Palestinian boy's farewell to brother killed in Israeli air raid|url=https://aje.io/h1s5og?update=2530939}}</ref> دسمبر دے وسط وچ، وزارت صحت نے آکھیا کہ اس دے کول بچیاں لئی ویکسینیشن ختم ہو گئی اے، جس دے تباہ کن اثرات ہون گے۔ <ref>{{Cite news|title=Gaza health ministry says out of children's vaccines|url=https://www.france24.com/en/live-news/20231213-gaza-health-ministry-says-out-of-children-s-vaccines|date=13 December 2023}}</ref> یورو میڈ مانیٹر نے اندازہ لایا کہ گھٹ توں گھٹ 25,000 بچیاں نے اک یا دوویں ماں پیو نوں کھو دتا سی۔ 19 دسمبر نوں، اقوام متحدہ نے آکھیا کہ غزہ "بچہ ہون لئی دنیا دی سب توں خطرناک تھاں" اے۔ غزہ وچ ڈھائی مہینے وچ زیادہ بچے مارے گئے جو پچھلے تن سالاں وچ دنیا بھر دے تمام تنازعات وچ مارے جانے والے بچےآں د ی تعداد تو ں زیادہ نيں۔ <ref>{{Cite news|date=|title=Israel-Hamas war: The impossible conditions for children born into conflict|url=https://news.sky.com/story/israel-hamas-war-the-impossible-conditions-for-children-born-into-conflict-13037444?dcmp=snt-sf-twitter}}</ref> [[فائل:Damage_in_Gaza_Strip_during_the_October_2023_-_45.jpg|thumb| زخمی بچہ الشفا ہسپتال، 11 اکتوبر 2023]] دسمبر نوں، یونیسیف نے دسیا کہ ہزاراں بچیاں دے انگ کٹے گئے سن۔ سیو دی چلڈرن نے رپورٹ دتی کہ غزہ وچ اک دن وچ 10 بچے اپنے اعضا کھو چکے نیں، جس دے نتیجے وچ زندگی بھر دی طبی لوڑاں ہون گیاں۔ دسمبر نوں، یونوچا نے آکھیا کہ غزہ پٹی دے سارے بچیاں چوں 50 فیصد بچے پانی دی کمی، غذائی قلت، ساہ تے جلد دی بیماریاں دا سامنا کر رئے سی۔ یونوچا دے اک نمائندے نے آکھیا کہ تنظیم نو بچپن دی ویکسین پہنچان چ دشواری ہو رئی اے۔ <ref>{{Cite news|title=Vaccines received, but getting them to babies across Gaza is impossible: UN|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/1/israel-hamas-war-live-new-year-in-gaza-under-non-stop-israeli-bombardment?update=2591421}}</ref> جنوری 2024 نوں، یونیسیف دی سربراہ کیتھرین ایم رسل نے آکھیا کہ غزہ چ بہت سارے بچے شدید غذائی قلت دا سامنا کر رئے سن۔ <ref>{{Cite news|title='Time is running out' to save children in Gaza from malnutrition, says UNICEF head|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/3/israel-hamas-war-live-hezbollah-vows-revenge-for-israeli-strike-on-beirut?update=2596539}}</ref> 5 جنوری نوں، یونیسیف نے پایا کہ دو سال توں گھٹ عمر دے 90 فیصد بچے اک دن چ دو یا اس توں گھٹ فوڈ گروپ کھاندے سن۔ <ref>{{Cite news|title=Nutrition needs of children, pregnant women in Gaza are going unmet, UNICEF says|url=https://www.pbs.org/newshour/world/nutrition-needs-of-children-pregnant-women-in-gaza-are-going-unmet-unicef-says}}</ref> جنوری 2024 نوں، [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] دی اک ڈاکٹر تانیا حاج حسن نے آکھیا کہ غزہ دے بچے "ہر ممکن طریقے نال مر رئے سی۔" بعض معاملات وچ ، نوزائیدہ بچےآں نو‏‏ں بمباری تو‏ں بچنے دے بعد ملبے دے تھلے تو‏ں بچایا جاندا سی۔ <ref>{{Cite news|date=29 December 2023|title=Baby saved from Gaza rubble after mother killed in Israeli strike|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/baby-saved-gaza-rubble-after-mother-killed-israeli-strike-2023-12-29/}}</ref> سیو دی چلڈرن دی 12 جنوری نوں اک رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ بچے "ناقابل بیان ہولناکیاں نوں برداشت کر رئے نیں، جس وچ زندگی بدلن آلیاں چوٹاں، جلن، بیماری، ناکافی طبی دیکھ بھال، تے اپنے ماں پیو تے دوجے پیاریاں نوں گوانا شامل اے۔" جنوری نوں، ڈاکٹراں نے دسیا کہ بھکھ نال کمزور ہون آلے بچے ہائپوتھرمیا نال مر رئے سن۔ <ref>{{Cite news|title=Aid officials believe there are 'pockets of famine' in Gaza|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/16/no-food-no-water-no-heating-famine-exists-in-gaza-say-officials|date=16 January 2024}}</ref> جنوری نوں، یونیسیف دے ڈپٹی ایگزیکٹو ڈائریکٹر نے آکھیا کہ غزہ چ بچیاں دے مصائب "میں کدی ویکھے گئے سب توں خوفناک حالات" سن۔ <ref>{{Cite news|title=UN warns of viruses spreading in Gaza|url=https://thehill.com/policy/international/4417536-gaza-un-warns-viruses-spreading-poor-conditions/#:~:text=After%20finishing%20a%20three%2Dday,before%20the%20escalation%20in%20hostilities.|date=19 January 2024}}</ref> جنوری 2024 دے وسط تک، غزہ وچ اک اندازے دے مطابق 10,000 بچے مارے گئے سن، تے ہزاراں ہور ملبے دے تھلے دفن ہو چکے سن۔ اک ایکشن ایڈ دے کوآرڈینیٹر نے 27 جنوری نوں آکھیا کہ سردیاں دے کوٹاں توں بغیر بچے سردیاں دے مہینیاں دی سردی تے بارش دا شکار سن، نویں کمرشل مصنوعات نوں لیان توں روکیا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|date=27 January 2024|title=Winter brings more suffering for Palestinians in Gaza: Aid group coordinator|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/27/israels-war-on-gaza-live-hospital-blackout-amid-khan-younis-assault?update=2653543}}</ref> ''الجزیرہ دے'' اک نمائندے نے دسیا کہ اوہناں نے بچیاں نوں مٹی نال بھرے ہوئے خیمیاں وچ سُتے ویکھیا سی۔ <ref>{{Cite news|date=27 January 2024|title=Cold, rain, mud await 'waves' of displaced Palestinians fleeing to Rafah|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/27/israels-war-on-gaza-live-hospital-blackout-amid-khan-younis-assault?update=2653465}}</ref> بچیاں دی ذہنی صحت تے جنگ دے اثرات نو بیان کردے ہوئے، سیو دی چلڈرن دے انسانی پالیسی دے ڈائریکٹر نے آکھیا کہ جنگ نے "حفاظت تے سلامتی دے کسی وی احساس نو بھکا تے لُٹ لیا"۔ <ref>{{Cite news|date=28 January 2024|title=Children in Gaza have paid the highest price in this crisis: Save the Children|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/28/israels-war-on-gaza-live-aid-cuts-are-collective-punishment-unrwa?update=2655790}}</ref> 29 جنوری نوں، یونیسیف نے رپورٹ دتی کہ 16,000 بچیاں نوں معمول دی ویکسینیشن توں محروم ہون دا خطرہ اے۔ رفاہ تے اسرائیل دے متوقع حملے توں پہلاں، کیتھرین ایم۔ رسل نے آکھیا، "سانوں غزہ دے آخری باقی ہسپتالاں، پناہ گاہاں، بازاراں تے پانی دے نظام دی لوڑ اے تاکہ اوہ فعال رہ سکن۔ ایہناں دے بغیر، بھکھ تے بیماری آسماناں نوں چھوہے گی، جس نال ہور بچیاں دی جاناں ضائع ہو جان گیاں۔" === پیدائش تے حمل === اک اندازے دے مطابق تنازعہ دے آغاز دے بعد تو‏ں غزہ وچ روزانہ 150 بچے پیدا ہوئے سن ۔ <ref>{{Cite news|title='A Horror Film': Mothers in Gaza on Giving Birth in a War Zone|date=20 November 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/11/20/world/middleeast/palestinian-pregnant-women-childbirth-gaza.html}}</ref> [[رفح|رفحہ]] دے اماراتی ہسپتال دے اک پیڈیاٹرک ڈاکٹر نے دسیا کہ غزہ وچ پیدا ہون آلے ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچیاں دی تعداد وچ تیزی نال وادھا ہویا اے۔ <ref>{{Cite news|date=15 December 2023|title=Emaciated but alive: Gaza mothers, premature babies reunited in Egypt|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/15/gaza-mothers-and-premature-babies-reunited-in-egypt-after-weeks}}</ref> [[مغربی کنارا|مغربی کنارے]] وچ خصوصی دیکھ بھال حاصل کرنے والے نوزائیدہ بچےآں نو ‏‏ں انہاں د‏‏ی ماواں تو‏ں الگ کر دتا گیا جو غزہ وچ پھنسے ہوئے سن ۔ <ref>{{Cite news|date=17 November 2023|title=Israel's war with Hamas separates Palestinian babies from their mothers|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/17/israel-gaza-war-babies-families/}}</ref> آکسفیم نے آکھیا کہ نوزائیدہ بچے انفیکشن، ہائپوتھرمیا ، اسہال تے پانی دی کمی ورگے روک تھام دے قابل بیماریاں توں مر رئے سی۔ دسمبر دے وسط تک، والدین نوزائیدہ بچیاں نو دودھ پلانے دے لئی جدوجہد کر رئے سن، کیونجے ماواں دے کول دودھ پلانے دے لئی ناکافی غذائیت سی۔ <ref>{{Cite news|date=18 December 2023|title=Unwashed and underfed, babies born into Gaza war face hardship in tents|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/unwashed-underfed-babies-born-into-gaza-war-face-hardship-tents-2023-12-18/}}</ref> تنازعہ دے دوران پیدا ہون آلے نوزائیدہ بچے فضائی حملیاں چ مر گئے، حالانکہ کجھ نوں ملبے چوں بچایا گیا۔ <ref>{{Cite news|date=12 December 2023|title=Born and killed in Gaza war: grandmother weeps for one-month-old Idres|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/born-killed-gaza-war-grandmother-weeps-one-month-old-idres-2023-12-12/}}</ref> <ref>{{Cite news|date=20 December 2023|title=3-day-old baby saved following Israeli air raid on Rafah|url=https://aje.io/9igbod?update=2569904}}</ref> یونوچا دے اک نمائندے نے دسیا کہ اوہ اک سوانی نال ملی سی جہنوں گلی وچ بچے نوں جنم دین تے مجبور کیتا گیا سی، تے اوہ بچہ مر گیا سی۔ <ref>{{Cite news|date=27 December 2023|title='There are so many people in the north of Gaza': UN official|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/12/27/israel-hamas-war-live-israel-vows-to-intensify-gaza-fighting?update=2583239}}</ref> اک سوانی نے دسیا کہ اوہ اپنے نوزائیدہ بچیاں نو اوہناں دے جمن دے دس دن توں زیادہ عرصے بعد نہوا نئیں سکدی سی، کیونکہ صاف پانی دی کمی سی۔ <ref>{{Cite news|date=27 December 2023|title=Displaced Palestinian mother in Gaza gives birth to quadruplets|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/27/displaced-palestinian-mother-in-gaza-gives-birth-to-quadruplets}}</ref> 18 جنوری 2024 نوں، اقوام متحدہ دے آبادی فنڈ دی ایگزیکٹو ڈائریکٹر نتالیہ کانم نے ڈیووس وچ عالمی اقتصادی فورم وچ گل بات کیتی، تے آکھیا کہ ایہ صورتحال یو این پی ایف دے نمائندے ولوں ویکھے گئے "بدترین ڈراؤنے سفنے" سن، کیونکہ روزانہ 180 سوانیاں بچے نوں جنم دیندی سی، بعض اوقات گازہ دیاں سڑکاں تے صحت دے نظام دے طور تے ڈگ گیا۔ <ref>{{Cite news|first1=Ali|last1=Harb|date=18 January 2024|title='Worst nightmare': Giving birth in Gaza|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/18/israels-war-on-gaza-live-medicine-arrives-for-captives-palestinians?update=2630177}}</ref> 17 جنوری نو‏‏ں ، کیئر انٹرنیشنل نے اسرائیل د‏‏ی بمباری دے آغاز دے بعد تو‏ں غزہ وچ اسقاط حمل د‏‏ی شرح وچ 300 فیصد اضافہ د‏‏ی اطلاع دتی۔ [[یونیسف|یونیسیف نے]] 19 جنوری نو‏‏ں رپورٹ دتی کہ 7 اکتوبر تو‏ں غزہ پٹی وچ 20،000 بچےآں د‏‏ی پیدائش ہوئی ا‏‏ے۔ یونیسیف نے ہر پیدائش نو اک بچے دے طور تے بیان کیتا جہنوں "جہنم چ پہنچایا جاندا اے"، تے آکھیا "انسانیت عام دے اس وگڑے ہوئے ورژن نو ہور دیر تک برقرار رہن دی اجازت نئیں دے سکدی۔" اقوام متحدہ دی خواتین دی ایجنسی نے رپورٹ دتی کہ تنازعہ دے آغاز توں لے کے ہنڑ تک، غزہ چ ہر گھنٹے، ہر روز دو ماواں ماریاں جاندیاں نیں۔ ڈبلیو ایچ او نے تناؤ دی وجہ توں مردہ بچیاں چ وادھے دی اطلاع دتی۔ [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے]] دسیا کہ عورتاں پلاسٹک دے خیمیاں وچ بچے نوں جنم دے رہیاں سن، تے سی سیکشن توں لنگھن والیاں نوں کجھ گھنٹیاں وچ چھڈ دتا جا رہیا سی۔ اس نے ایہ وی دسیا کہ عورتاں نو ہسپتالاں توں ہجوم دی وجہ توں دور کیتا جا رہیا سی، کجھ نوں عوامی بیت الخلا وچ جنم دین تے مجبور کیتا گیا سی۔ <ref name="Displaced pregnant women" /> === ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچے === [[File:Premature_babies_in_Gaza,_2023.webp|thumb| الشفاء وچ ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچے۔]] غزہ دے ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچیاں دی حالت زار نے عالمی توجہ حاصل کیتی۔ <ref>{{Cite news|date=|title=Premature babies evacuated from Al-Shifa Hospital, health officials say|url=https://www.cbc.ca/news/world/israel-hamas-war-gaza-day-44-1.7033192|work=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]}}</ref> اکتوبر دے آخر وچ ، غزہ دے وقت تو‏ں پہلے پیدا ہونے والے بچےآں نو‏‏ں اک نازک صورتحال دا سامنا کرنا پيا کیونجے میڈیکل ایڈ برائے فلسطینیاں تے [[یونیسف|یونیسیف نے]] خبردار کيتا سی کہ اسرائیل دے محاصرے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہسپتال دے ایندھن د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں 130 بچےآں نو‏‏ں موت دا خطرہ ا‏‏ے۔ <ref name="aljazeera.com"/> ایندھن دی کمی دی وجہ توں بجلی بند ہو گئی، جس دی وجہ توں نوزائیدہ بچیاں دی انتہائی نگہداشت دے یونٹاں (این آئی سی یو) چ وقت توں پہلاں پیدا ہون آلے بچیاں نوں خطرہ ہو گیا۔ <ref name="abcnews.go.com"/> <ref name="ABC News"/> انخلاء وچ مدد کرنے دے لئی آئی ڈی ایف د‏‏ی یقین دہانیاں دے باوجود ، غزہ د‏‏ی وزارت صحت نے انخلاء دے طریقہ کار د‏‏ی کمی د‏‏ی اطلاع دتی ، جس دے نتیجے وچ متعدد بچےآں د‏‏ی موت ہوگئی۔ <ref name="washingtonpost.com"/> <ref name="aje.io"/> <ref>{{Cite news|title=Premature Babies Are Evacuated From Embattled Hospital in Gaza|work=[[The New York Times]]|date=19 November 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/11/19/world/middleeast/premature-babies-al-shifa-hospital-gaza-evacuation.html#:~:text=Since%20Nov.%2011%2C%20at%20least,for%20more%20than%20a%20week.}}</ref> صورتحال نومبر دے وسط وچ ودھ گئی جدوں اسرائیل نے الشفا ہسپتال تے چھاپہ ماریا ۔ <ref name="Israel's claims of providing incuba"/> فلسطینی ریڈ کریسنٹ ، [[عالمی صحت تنظیم|ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن]] تے یونوچا دی مدد نال انخلاء آخر کار ہویا، جس چ 31 ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچے جنوبی غزہ چ منتقل ہو گئے، جہناں چوں زیادہ تر مصر چ منتقل ہو گئے۔ <ref>{{Cite news|date=20 November 2023|title=Palestinian Red Crescent, UN agencies evacuate Al Shifa premature babies|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/palestinian-red-crescent-un-agencies-evacuate-al-shifa-premature-babies-2023-11-19/}}</ref> <ref name="28 Premature Babies Evacuated">{{Cite news|title=28 Premature Babies Evacuated From Gazan Hospital Arrive in Egypt|date=20 November 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/11/20/world/middleeast/premature-babies-gaza-hospital-egypt.html}}</ref> سارے بچے اپنے ماں پیو دے نال نئیں سن، تے انخلاء توں پہلے دو الشفاء چ مر گئے۔ <ref name="apnews.com"/> پریشانی النصر چلڈرن ہسپتال تک پھیل گئی، جس نو نومبر دے اوائل وچ آئی ڈی ایف نے بمباری کیتی سی، جتھے طبی کارکناں نو انخلاء دے دوران انکیوبیٹرز وچ بچیاں نو چھڈنا پیا سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Parker|first1=Claire|date=11 November 2023|title=North Gaza hospitals have turned into 'a graveyard,' Doctors Without Borders says|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/11/israel-hamas-war-gaza-palestine-live/#link-RABMZMGPRBAI5CZDYRIOQX2OAU}}</ref> ویڈیو فوٹیج نے بعد چ اس دے نتیجے دا انکشاف کیتا، جس چ پنج ویلے توں پہلاں پیدا ہون آلے بچے اوہناں دے انکیوبیٹرز چ مردہ پائے گئے۔ آئی ڈی ایف نے ابتدائی طور تے ذمہ داری توں انکار کر دتا، حالانکہ اک اسرائیل دے عہدیدار نو جاری کردہ آڈیو وچ ہسپتال نو خالی کرن دی یقین دہانی کردے ہوئے سُنیا گیا۔ <ref>{{Cite news|last1=Berger|first1=Miriam|last2=Hill|first2=Evan|title=A Gaza hospital evacuated, four fragile lives and a grim discovery|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/12/03/gaza-premature-babies-dead-nasr/}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Goodwin|first1=Allegra|title=Infants found dead and decomposing in evacuated hospital ICU in Gaza. Here's what we know|url=https://www.cnn.com/2023/12/08/middleeast/babies-al-nasr-gaza-hospital-what-we-know-intl/index.html|date=8 December 2023}}</ref> دسمبر دے وسط وچ ، کمال ادوان ہسپتال اُتے فوجی محاصرے نے صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کردتا ، کیونجے مبینہ طور اُتے آئی ڈی ایف دے فوجیاں نے انتہائی نگہداشت وچ 12 بچےآں د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں عملے نو‏‏ں روک دتا۔ == رد عمل == ماہرین، تنظیماں تے ملکاں دی اک قسم نے غزہ دے خلاف اسرائیل دے اقدامات نو نسل کشی قرار دتا اے، تے انسانی بحران دے مختلف پہلوؤاں نو ثبوت دے طور تے استعمال کیتا اے۔ اپریل 2024 وچ اک پریس کانفرنس دے دوران ، نیٹو دے سربراہ جینس اسٹولٹنبرگ نے کہیا ، "جو ہن اسيں غزہ وچ دیکھدے نيں اوہ اک انسانی تباہی ا‏‏ے۔"<ref>{{حوالہ رسالہ|title=Inescapably Genocidal|date=3 January 2024}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Gaza 2023: Words Matter, Lives Matter More|date=21 January 2024}}</ref><ref>{{Cite news|title=South Africa's ICJ Case Against Israel Backed by Over 1,000 Organizations|date=10 January 2024|url=https://www.palestinechronicle.com/south-africas-icj-case-against-israel-backed-by-over-1000-organizations/}}</ref> <ref>{{Cite news|date=27 February 2024|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/27/un-israel-food-starvation-palestinians-war-crime-genocide|title=Israel is deliberately starving Palestinians, UN rights expert says}}</ref> === امدادی تنظیماں === [[ایمنیسٹی|ایمنسٹی انٹرنیشنل دے]] سربراہ اگنس کالامارڈ ولوں شیئر کیتی گئی [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|ڈاکٹرز ود آؤٹ بارڈرز دی]] ویڈیو وچ آکھیا گیا اے، "پوری آبادی دے صحت دے نظام دا ایہ وحشیانہ فنا انسانی امداد دے حل توں وی ودھ اے۔" 4 دسمبر نو‏‏ں ، [[ریڈ کریسینٹ تے ریڈ کراس|ریڈ کراس د‏‏ی]] صدر میرجانا سپولجاریک ایگر نے غزہ پٹی دا دورہ کیتا ، تے کہیا ، "میں اوتھ‏ے جو چیزاں دیکھیاں اوہ کسی وی چیز تو‏ں زیادہ نيں جنہاں نو‏ں کسی نو‏‏ں بیان کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ ہونا چاہیے۔" 10 دسمبر نوں، بشریٰ خالدی، آکسفیم دے اک ماہر، نے آکھیا کہ صورتحال ہن "صرف اک تباہی نئیں اے، ایہہ قیامت اے۔" <ref>{{Cite news|title=Israeli forces battle Palestinian militants in south Gaza|url=https://www.france24.com/en/live-news/20231210-israeli-forces-push-into-southern-gaza|date=10 December 2023}}</ref> دسمبر نوں، چھ وڈیاں انسانیت پسند تنظیماں دے صدر - کیئر یو ایس اے ، مرسی کور ، ناروے ریفیوجی کونسل ، آکسفیم امریکہ ، ریفیوجیز انٹرنیشنل ، تے سیو دی چلڈرن - نے ''نیویارک ٹائمز'' وچ اک سانجھا آپ ایڈ لکھیا جس وچ اوہناں نے آکھیا، "اسیں غزہ دے محاصرے ورگا کجھ نئیں ویکھیا"۔ <ref>{{Cite news|title=We Are No Strangers to Human Suffering, but We've Seen Nothing Like the Siege of Gaza|date=11 December 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/12/11/opinion/international-world/us-government-gaza-humanitarian-aid.html?smid=nytcore-ios-share&referringSource=articleShare}}</ref> دسمبر نوں، اسرائیلی انسانی حقوق تے سول سوسائٹی دی تنظیماں دے اک گروپ، جس چ بی سیلم وی شامل اے، نے [[جو بائیڈن]] نوں اک کھلا خط لکھیا جہدے چ اوہناں نوں غزہ چ "تباہ کن" انسانی بحران نوں روکن چ مدد لئی اپنے اثر و رسوخ دا استعمال کرن دی اپیل کیتی گئی۔ فریڈم ہاؤس نے خبردار کیتا کہ انسانی بحران تیزی نال ودھدا جا رہیا اے تے اسرائیلی حکومت توں بین الاقوامی انسانی قانون دی پیروی کرن دا مطالبہ کیتا۔ <ref>{{Cite news|date=15 December 2023|title=Hundreds Protest in Tel Aviv After Three Hamas Hostages Mistakenly Killed by IDF|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-12-15/ty-article-live/senior-u-s-official-hamas-leader-sinwars-days-are-numbered/0000018c-6b87-db38-a9fc-eba7b5250000}}</ref> دسمبر نوں، ایم ایس ایف دے اک نمائندے نے آکھیا، "تسی بالکل وی اینوں انسانی ردعمل دے طور تے پیش نئیں کر سکدے: جدوں اسی اپنی ٹیماں دی حفاظت دی ضمانت نئیں دے سکدے"۔ <ref>{{Cite news|date=27 December 2023|title=Cannot call current Gaza aid 'a humanitarian response': MSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/12/27/israel-hamas-war-live-israel-vows-to-intensify-gaza-fighting?update=2583296}}</ref> کرائسس گروپ دے تجزیہ کار میرو زونزین نے آکھیا، "ایہ واضح اے کہ اسرائیل دا جنگی مقصد حماس دا خاتمہ نئیں اے، بلکہ غزہ چ رہن دی صلاحیت دا خاتمہ اے۔" <ref>{{Cite news|date=30 December 2023|title=Israel's war objective not to eradicate Hamas|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/12/30/israel-hamas-war-live-un-aid-chief-decries-israeli-attack-on-relief-convoy?update=2588094}}</ref> بی'تسلم نے 8 جنوری نو رپورٹ دتی کہ اسرائیل نے غزہ وچ "کھانڑی سمیت انسانی امداد دے تیز رفتار تے بلا روک ٹوک گزرن دی اجازت دین دی مثبت ذمہ داری" برداشت کیتی۔ 11 جنوری نوں، آکسفیم مشرق وسطی دے ڈائریکٹر نے آکھیا، "اسرائیل غزہ تے جو پیمانے تے ظلماں دا دورہ کر رہیا اے اوہ واقعی حیران کن اے۔ 100 دناں توں غزہ دے لوکاں نے اک جیوندا جہنم برداشت کیتا اے۔" <ref>{{Cite news|title=Daily death toll in Gaza higher than any other major 21st-century conflict, says Oxfam|url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/jan/11/middle-east-crisis-live-updates-israel-gaza-war-hamas-palestine-south-africa-genocide-case-icj?filterKeyEvents=false&page=with:block-65a02c3a8f082f41f45259e5#block-65a02c3a8f082f41f45259e5|date=12 January 2024}}</ref> 14 جنوری نو‏‏ں ، ناروے د‏‏ی پناہ گزین کونسل (این آر سی) دے ترجمان نے کہیا ، "غزہ نو‏‏ں فوجی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ناقابل رہن بنا دتا گیا اے تے تمام شہری اس د‏ی قیمت ادا کررہے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{Cite news|date=14 January 2024|title=Middle East crisis live: maritime navigation in danger after US strikes on Yemen, says Hezbollah|url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/jan/14/middle-east-crisis-live-netanyahu-says-world-court-cannot-stop-israel-in-gaza-as-war-enters-100th-day?filterKeyEvents=false&page=with:block-65a3f1958f0862914c782709#block-65a3f1958f0862914c782709}}</ref> اگلے دن، این آر سی دے سیکرٹری جنرل نے آکھیا کہ ایہ اس صدی دے بدترین انسانی بحران سن۔ جنوری 2024 وچ غزہ بھر وچ اک ہفتے دے مواصلات دے بلیک آؤٹ دے جواب وچ، غیر منافع بخش ایکسیس ناؤ نے آکھیا، "بے مثال تشدد تے ناقابل فہم انسانی مصائب دے وچکار رابطے دے نال کھیڈنا بے ضمیر اے۔" فروری نوں، اک بین الاقوامی بچاؤ کمیٹی دے نمائندے نے آکھیا، "جے اوہ لڑائی وچ نئیں مارے جاندے، تے فلسطینی بچے، عورتاں تے مرداں نوں بھکھ یا بیماری نال مرن دا خطرہ ہووے گا۔" فروری نوں، اٹھ وڈیاں انسانیت پسند تنظیماں دے سربراہواں نے اک سانجھا آپ ایڈ لکھیا، جس وچ آکھیا گیا سی، "غزہ وچ خرابی دی رفتار حالیہ تریخ وچ بے مثال اے۔ 3 مارچ نوں، ریڈ کراس تے ریڈ کریسنٹ سوسائٹیز دے بین الاقوامی فیڈریشن دے سربراہ نے آکھیا کہ غزہ وچ لوکاں نوں "کھان پین، پانی، پناہ گاہ، طبی دیکھ بھال دی شدید لوڑ اے، حفاظت دے بغیر"۔ سیوکس نے صورتحال نو "حالیہ عالمی تریخ دے بدترین انسانی بحراناں چوں اک" دے طور تے بیان کیتا، ایمنسٹی دے سربراہ اگنس کالامارڈ نے آکھیا، "جدوں کہ بین الاقوامی برادری غزہ نو انسانی بحران ہون دا ڈرامہ کرن چ مصروف اے، اسرائیل مکمل سزا توں بچن دے نال بین الاقوامی قانون دی خلاف ورزی جاری رکھدا اے۔<ref>{{Cite news|date=9 February 2024|title=If attacks don't kill Gaza's people, starvation and disease will: Aid group|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/9/israels-war-on-gaza-live-fear-in-rafah-as-israel-prepares-ground-attack?update=2694509}}</ref> <ref>{{Cite news|date=3 March 2024|title=IFRC chief calls for 'powerful actions' by all parties in Gaza war|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/3/israels-war-on-gaza-live-every-minute-counts-as-hunger-kills-in-gaza?update=2746216}}</ref> <ref>{{Cite news|date=14 March 2024|title=While the international community is busy pretending Gaza is a humanitarian crisis, Israel continues to violate international law in total impunity|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/14/israels-war-on-gaza-live-rafah-attack-coming-soon-despite-pressure?update=2771334}}</ref> برطانوی میڈیکل جرنل ''دی لینسیٹ نے'' اک وارننگ جاری کیتی اے کہ غزہ وچ براہ راست تے بالواسطہ دوناں وجوہات توں اصل موتاں دی تعداد اک لکھ 86 ہزار توں ودھ ہو سکدی اے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Khatib|first=Rasha|title=Counting the dead in Gaza: difficult but essential|date=5 July 2024|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(24)01169-3/fulltext}}</ref> جین فرانسوا کورٹی، اک انسانی ڈاکٹر تے این جی او ''ڈاکٹرز آف دی ورلڈ'' دے صدر، نے آکھیا کہ غزہ دی وزارت صحت دے اعداد و شمار شناخت شدہ مرن آلیاں نو مدنظر رکھدے نیں، "بمباری دے ملبے دے تھلے رہ جان آلے سارے مرن آلیاں نو مدنظر رکھے بغیر، یا بالواسطہ متاثرین جہڑے دیکھ بھال دی کمی یا [[صحت دی دیکھ ریکھ|دیکھ بھال تک رسائی]] دی وجہ توں مر گئے سن، یا صحت دے مرکز توں ٹرانسپورٹ کیتے جا رئے نیں۔ آن آلے ہفتیاں تے مہینیاں چ [[کمزوری|غذائی قلت]] یا اسرائیلی بمباری دے زخماں دے نتیجے چ مرن دا امکان اے، کیونکہ سپر انفیکشن دے خطرات نیں تے کیونکہ اوہناں دی پیتھالوجی دا علاج دیر نال کیتا جائے گا، فیر ہاں، دی لینسیٹ چ ذکر کردہ 186,000 موتاں دا اعداد و شمار معتبر اے۔" <ref>{{Cite news|first=Marc|last=Daou|title='More than 186,000 dead' in Gaza: How credible are the estimates published on The Lancet?|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20240711-more-than-186-000-dead-in-gaza-how-credible-are-the-estimates-published-on-the-lancet|work=[[France 24]]|date=11 July 2024}}</ref> ==== اقوام متحدہ ==== [[فائل:OSN_2023.png|thumb| 27 اکتوبر نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] نے قرارداد ES-10/21 منظور کيتی جس وچ "فوری تے پائیدار" انسانی جنگ بندی تے دشمنی دے خاتمے دا مطالبہ کيتا گیا سی ۔]] یو این آر ڈبلیو اے دے کمشنر فلپ لازارینی نے صورتحال نو "ہڈیاں نوں ٹھنڈا کرن آلا" قرار دتا، تے [[عالمی صحت تنظیم|عالمی ادارہ صحت نے]] آکھیا کہ ایہ "کنٹرول توں باہر ہو رہیا اے۔" <ref name="Residents flee Gaza City">{{Cite news|last1=Reed|first1=John|last2=Mehul|first2=Srivastava|date=13 October 2023|title=Residents flee Gaza City as Israel tells 1.1mn to leave|work=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/8ea2374e-c21c-4232-bc69-615e36b26caa?shareType=nongift}}</ref> <ref name="aj-hosp">{{Cite news|date=17 October 2023|title=Israel-Hamas war live: Biden in Israel, anger over Gaza hospital attack|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/17/israel-hamas-war-live-anger-after-israeli-strike-kills-500-in-hospital|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 26 اکتوبر نو‏‏ں ، عالمی تنظیم نے اعلان کيتا کہ غزہ دا انسانی تے صحت دا بحران "تباہ کن تناسب تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔" اقوام متحدہ دے انسانی امور دے سربراہ مارٹن گریفتھس نے آکھیا کہ غزہ وچ انسانی بحران اوہناں دی زندگی وچ سب توں بھیڑا سی، اوہناں نے آکھیا، "میں ایہ گل ہلکے پھلکے نئیں کہندا۔ میرا مطلب اے، میں اپنی 20 دی دہائی وچ خمیر روج نال نبڑنا شروع کیتا سی، تے تہانوں یاد اے کہ میداناں نوں قتل کرنا کیویں سی۔" <ref>{{Cite news|last1=Amanpour|first1=Christiane|title=UN calls for ceasefire but would welcome shorter pause to get more aid into Gaza, relief chief says|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-11-21-23/h_a534998db297fdd1e6dd543f1e4dfc4f|work=[[CNN]]|date=21 November 2023}}</ref> گریفتھ نے بیان کیتا کہ ایہ سب توں بھیڑا سی کیونکہ دوجے انسانی بحراناں دے برعکس، غزہ دے لوکاں کول فرار ہون لئی کدھرے وی نئیں سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Mance|first1=Henry|date=|title=UN aid chief Martin Griffiths: 'The war in Gaza isn't halfway through'|url=https://www.ft.com/content/01b592be-47c7-4a20-9bbd-621aa40f7640?shareType=nongift|work=[[Financial Times]]}}</ref> 8 نومبر نوں، اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے سربراہ وولکر ترک نے رفاہ کراسنگ نو "اک زندہ ڈراؤنے خواب دے دروازے" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|first2=Farah|last2=Najjar|date=8 November 2023|title='We have fallen off a precipice', UN human rights chief says|url=https://aje.io/d5kugr?update=2472540|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 28 نومبر نوں، اقوام متحدہ دے سربراہ انتونیو گٹیرس نے آکھیا، "غزہ وچ انسانی تباہی دن بدن خراب ہوندی جا رئی اے۔" <ref>{{Cite news|title=UN Chief Pushes for Gaza Truce to Become Full Humanitarian Cease-fire|url=https://www.voanews.com/a/7372505.html}}</ref> 3 دسمبر نوں، ڈبلیو ایچ او دے سیکرٹری جنرل ٹیڈروس ایڈانوم گیبریسس نے ناصر میڈیکل کمپلیکس دا دورہ کیتا، تے آکھیا، "مریض فرش تے دیکھ بھال حاصل کر رئے سی، درد نال چیخ رئے سی... میں اینے مضبوط الفاظ نئیں لبھ سکدا کہ اسیں جو کجھ ویکھ رئے آں اوہدے تے اپنی تشویش دا اظہار کر سکاں۔" <ref>{{Cite news|title=Gaza hospital conditions 'unimaginable', WHO says|url=https://aje.io/h1s5og?update=2530674}}</ref> 6 دسمبر نوں، اقوام متحدہ دے سربراہ انٹونیو گٹیرس نے اقوام متحدہ دے منشور دے آرٹیکل 99 نوں ورتدے ہوئے آکھیا کہ "سانوں انسانی نظام دے خاتمے دے شدید خطرے دا سامنا اے۔ " <ref>{{Cite news|title=Humanitarian system in Gaza on verge of collapse, says UN chief|url=https://www.ft.com/content/752eb5a0-3d75-4340-ad0d-b6554d9e4f61}}</ref> 20 توں ودھ اقوام متحدہ تے انسانیت پسند تنظیماں دے اک سانجھے بیان وچ اس بحران نو "اسیں ویکھے گئے بدترین بحراناں وچوں اک" قرار دتا۔ 8 دسمبر نوں، [[یونیسف|یونیسیف دے]] ترجمان تھامس وائٹ نے آکھیا، "غزہ وچ شہری نظم و ضبط ٹُٹ رہیا اے... معاشرہ مکمل خاتمے دے دہانے تے اے۔" <ref>{{Cite news|date=8 December 2023|title=Israel sharply ramps up Gaza strikes, U.S. alarmed|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-criticizes-israel-gaza-civilian-toll-un-hear-ceasefire-demand-2023-12-08/}}</ref> فلپ لازارینی نے آکھیا، "کسی وی وضاحت دے مطابق، ایہ یقینی طور تے بدترین صورتحال اے جہڑی میں کدی ویکھی اے۔" 11 دسمبر نوں، اقوام متحدہ دے اک ایلچی نے غزہ دا دورہ کیتا، جس دی وجہ توں [[ایکواڈور]] دے نمائندے نے آکھیا، "حقیقت اس توں وی بھیڑی اے جہڑی الفاظ کہہ سکدے نیں"۔ <ref>{{Cite news|date=11 December 2023|title=U.N. envoys say 'enough' to war on trip to Gaza border|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/uae-takes-un-council-envoys-rafah-amid-dire-aid-warnings-2023-12-11/#:~:text=%22The%20reality%20is%20even%20worse,reporters%20after%20the%20UNRWA%20briefing.}}</ref> 13 دسمبر نوں، اقوام متحدہ دے انسانی حقاں دے سربراہ وولکر ترک نے آکھیا کہ بحران "ٹٹن توں بہت اگے اے۔" <ref>{{Cite news|title=Gaza 'well beyond breakdown' -UN human rights chief|url=https://www.reuters.com/video/watch/idsINL?now=true#}}</ref> 19 دسمبر نوں، یونیسیف دے ترجمان جیمز ایلڈر نے آکھیا "میں ایس گل توں غصے وچ آں کہ ہسپتالاں وچ کٹائی توں صحت یاب ہون آلے بچے اوہناں ہسپتالاں وچ مارے جاندے نیں"۔ <ref>{{Cite news|date=19 December 2023|title=Israel-Gaza war live: UN agencies voice anger at attacks on Gaza hospitals as security council discusses ceasefire vote|url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/dec/19/israel-gaza-war-live-updates-hamas-ceasefire-un-security-council-usa-veto?CMP=share_btn_url&page=with%3Ablock-658173618f08233bef130ac2#block-658173618f08233bef130ac2}}</ref> اقوام متحدہ چ برطانوی سفیر باربرا ووڈورڈ نے آکھیا کہ جے انسانی بحران نو گھٹ کرن لئی کوئی کارروائی نئیں کیتی گئی تے بہت سارے لوک تشدد، بیماریاں تے قحط نال مر جان گے۔ دسمبر نوں، یونوچا دے اک عہدیدار نے آکھیا کہ اوہ ڈردی سی کہ "اوہناں حالات جو لفظی طور تے ناقابل یقین نیں" دی وجہ توں ہلاکتاں وچ تیزی نال وادھا ہون آلا اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Al-Mughrabi|first1=Nidal|date=31 December 2023|title=Israeli jets pound central Gaza as Netanyahu indicates longer war|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/netanyahu-says-israel-must-control-gazas-border-with-egypt-war-last-months-2023-12-31/}}</ref> 5 جنوری 2024 نوں، اقوام متحدہ دے انسانی سربراہ مارٹن گریفتھس نے آکھیا، "لوک ہن تیکر ریکارڈ کیتی گئی خوراک دی عدم تحفظ دی اُچی پدھر دا سامنا کر رئے نیں"۔ 7 جنوری نوں، یو این آر ڈبلیو اے دے ڈپٹی ڈائریکٹر نے شدید بھکھ تے تقریباً منہدم صحت دی دیکھ بھال دے نظام دی اطلاع دتی، تے آکھیا، "مینوں نئیں پتہ کہ غزہ دے جنوبی حصے وچ کجھ پھٹن توں پہلاں اوہ ہور کِنا برداشت کر سکدے نیں"۔ <ref>{{Cite news|title=UNRWA in 'life-saving' mode in Gaza as humanitarian crisis deteriorates|url=https://www.theguardian.com/world/live/2024/jan/07/middle-east-crisis-live-israel-west-bank-jenin-palestinian-ministry-latest-updates?filterKeyEvents=false&page=with:block-659ad5498f08640ae963b98e#block-659ad5498f08640ae963b98e|date=7 January 2024|last1=Ahmad|first1=Reged}}</ref> 7 جنوری نوں، اقوام متحدہ دے سربراہ انتونیو گٹیرس نے غزہ وچ "وڈے پیمانے تے قحط دا سامنا کرنا پے رہیا اے"، <ref>{{Cite news|title=Israeli strikes kill 7 civilians in West Bank, 2 journalists in Gaza|url=https://www.politico.eu/article/israel-west-bank-journalists-gaza-hamas/#:~:text=Adding%20to%20a%20growing%20death,Security%20Council%20members%20Friday%20evening.|date=7 January 2024}}</ref> جس تے اقوام متحدہ دے صحت دے خصوصی رپورٹر ٹلنگ موفوکینگ نے آکھیا کہ غزہ "قحط نئیں بلکہ جان بوجھ کے بھکھمری" دا سامنا کر رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|date=7 January 2024|title='Deliberate starvation not famine': UN human rights expert|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/7/israel-war-on-gaza-live-signs-of-starvation-everywhere-in-southern-gaza?update=2601737}}</ref> [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل]] وچ 12 جنوری نوں گل بات کردے ہوئے، مارٹن گریفتھس نے آکھیا کہ حالیہ دناں وچ شمالی غزہ وچ پہنچن آلے ساتھیاں نے "کامل خوفناک مناظر بیان کیتے سن: لاشاں سڑک تے پئیاں ہوئیاں سن۔ بھکھ دے واضح آثار آلے لوک ٹرکاں نو روکدے نیں تاکہ اوہ زندہ رہن لئی کسی وی چیز دی تلاش وچ۔" [[عالمی غذائی پروگرام|ورلڈ فوڈ پروگرام نے]] آکھیا کہ شمالی غزہ چ دس چوں نو لوک اک دن چ اک کھانا توں وی گھٹ کھاندے سن۔ <ref>{{Cite news|title=Israel must act now to let aid through and save lives in Gaza. Britain has a plan to help that happen|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2024/jan/11/israel-aid-gaza-britain-crossings-water-united-nations-food|date=11 January 2024}}</ref> [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|یو این جی اے دے]] صدر ڈینس فرانسس نے پچھیا، "کنا کافی اے؟" جنوری نوں، انتونیو گٹیرس نے آکھیا، "غزہ چ لوک نہ صرف بماں تے گولیاں نال مر رئے نیں، بلکہ خوراک تے صاف پانی دی کمی، تے بجلی تے دوائیاں دے بغیر ہسپتالاں توں وی مر رئے نیں"۔ <ref>{{Cite news|title=Guterres cataloga de "inaceptable" la negativa israelí de admitir un Estado palestino|url=https://www.france24.com/es/medio-oriente/20240120-guterres-cataloga-de-inaceptable-la-negativa-israelí-de-admitir-un-estado-palestino|date=20 January 2024}}</ref> 27 جنوری نوں، مارٹن گریفتھس نے آکھیا، "غزہ دے لوک تقریباً چار مہینے توں ناقابل تصور ہولناکیاں تے محرومی برداشت کر رئے نیں۔ اوہناں دیاں لوڑاں کدی وی زیادہ نئیں سن۔" <ref>{{Cite news|title=UN humanitarian chief says it is 'not the time' to deprive people in Gaza of assistance|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/27/israels-war-on-gaza-live-hospital-blackout-amid-khan-younis-assault?update=2653822}}</ref> 30 جنوری نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے]] اک بیان جاری کيتا جس وچ کہیا گیا سی کہ اوہ "خوفناک تے تیزی تو‏ں خراب ہونے والی انسانی صورتحال" تو‏ں پریشان ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|title=UN Security Council says worried by 'dire and rapidly deteriorating' conditions in Gaza|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/un-security-council-says-worried-by-dire-and-rapidly-deteriorating-conditions-in-gaza/}}</ref> فروری نوں، مارٹن گریفتھس نے آکھیا، "غزہ دی ادھی توں ودھ آبادی ہن رفاہ چ گھس گئی اے، جو اصل چ 250,000 لوکاں دا اک قصبہ اے جہڑا مصر دے بوہے تے اے۔ اوہناں دے رہن دے حالات بہت بھیڑے نیں - اوہناں کول زندہ رہن لئی بنیادی لوڑاں دی کمی اے، جہناں نوں بھکھ، بیماری تے موت دا شکار کیتا جاندا اے۔" 10 فروری نوں، انٹونیو گٹیرس نے آکھیا کہ [[رفح|رفاہ]] تے اسرائیلی حملے نال "جو پہلے ای انسانی ڈراؤنا خواب اے، اوہ تیزی نال ودھ جائے گا۔" <ref>{{Cite news|last1=Zaanoun|first1=Adel|title=Strikes On Gaza's Rafah As US Warns Of Potential 'Disaster'|url=https://www.barrons.com/news/strikes-on-gaza-s-rafah-as-us-warns-of-potential-disaster-077b447d}}</ref> 21 فروری نو‏‏ں ، ٹیڈروس آدھانوم گیبریسس نے غزہ د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں غیر انسانی قرار دتا تے اسنو‏ں موت دا علاقہ قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|date=21 February 2024|title=Gaza Humanitarian Situation 'Inhumane': WHO|url=https://www.barrons.com/news/gaza-humanitarian-situation-inhumane-who-2c97d982}}</ref> مارچ نوں، یو این آر ڈبلیو اے دے سربراہ فلپ لازارینی نے آکھیا، "غزہ دے لوکاں نے ساریاں ہولناکیاں دے باوجود - تے اسیں ویکھیا اے - بدترین اجے آن آلا اے۔" <ref>{{Cite news|last1=Butler|first1=Josh|title=Australia urges Israel to provide evidence for allegations UNRWA staff were involved in 7 October attacks|url=https://www.theguardian.com/australia-news/2024/mar/05/unrwa-funding-pause-australia-urges-israel-evidence-allegations-hamas-7-october-attack|work=[[The Guardian]]|date=5 March 2024}}</ref> 15 مارچ نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے آبادی فنڈ دے اک نمائندے نے شمالی غزہ وچ انسانی بحران نو‏‏ں "ڈراؤنا خواب" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|title=In Gaza, there are no more 'normal-sized babies': UN official|url=https://www.france24.com/en/live-news/20240315-in-gaza-there-are-no-more-normal-sized-babies-un-official|work=[[France24]]|date=15 March 2024}}</ref> یونیسیف دے اک عہدیدار جیمز ایلڈر نے آکھیا، "وحشت دی گہرائی اس دی وضاحت کرن دی ساڈی صلاحیت توں ودھ جاندی اے،" کہندے ہوئے کہ اس نے غزہ وچ "ہڈیاں" دے بچے ویکھے سن، پٹی دا "کامل فنا"، تے ایہ کہ "خان یونس، غزہ شہر ہن بمشکل موجود اے۔" <ref>{{Cite news|last1=Burke|first1=Jason|title=Unicef official tells of 'utter annihilation' after travelling length of Gaza|url=https://www.theguardian.com/world/2024/mar/22/unicef-official-utter-annihilation-gaza|work=[[The Guardian]]|date=22 March 2024}}</ref> مارچ دے اخیر چ، انٹونیو گٹیرس نے آکھیا کہ غزہ دی صورتحال اک "نان سٹاپ ڈراؤنا سفنا سی۔ کمیونٹیز ختم ہو گئیاں۔ گھراں نو مسمار کر دتا گیا۔ پورے خاندان تے نسلاں ختم ہو گئیاں۔" <ref>{{Cite news|title=End War's 'Nightmare', UN Chief Says At Gates Of Gaza|url=https://www.barrons.com/news/end-non-stop-nightmare-un-chief-says-at-gates-of-gaza-d8bb5752|work=[[Barron's]]}}</ref> === اسرائیلی === اسرائیلی میجر جنرل (ریٹائرڈ) جیورا ایلینڈ نے [[پرل ہاربر]] دے بعد اسرائیل دی صورتحال دا موازنہ امریکہ نال کیتا۔ <ref name="Eiland 2023-10-10" /> اس نے دلیل دتی کہ جے اسرائیل حماس نو‏‏ں غیر مسلح کرنا چاہندا اے تاں ، اس دے پاس غزہ نو‏‏ں اک ایسی جگہ بنانے دے علاوہ "کوئی چارہ" نئيں سی "جس وچ عارضی طور اُتے یا مستقل طور اُتے رہنا ناممکن ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite news|last1=Khalidi|first1=Rashid|title=The U.S. Should Think Twice About Israel's Plans for Gaza|work=[[The New York Times]]|date=15 October 2023|url=https://www.nytimes.com/2023/10/15/opinion/israel-united-states-gaza.html}}</ref> <ref name="Eiland 2023-10-10">{{Cite news|last1=איילנד|first1=גיורא|date=10 October 2023|title=זו לא נקמה. זה או אנחנו או הם|work=[[Ynet]]|url=https://www.ynet.co.il/yedioth/article/yokra13625377}}</ref> اوہناں نے آکھیا کہ ایہ "انتقام دا پروگرام" نئیں سی، بلکہ یرغمالیاں نو واپس لین دا اک طریقہ سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Whitman|first1=Ariel|date=10 August 2023|title=Giora Eiland outlines plan to get hostages back alive|work=Globes|url=https://en.globes.co.il/en/article-giora-eiland-outlines-plan-to-get-hostages-back-alive-1001459631}}</ref> نومبر نو‏‏ں ''یدیوت احرونوت'' وچ اک آپ ایڈ وچ ، ایلینڈ نے لکھیا کہ اسرائیل نو‏‏ں امریکی داستان نو‏‏ں نئيں اپنانا چاہیے جو اسرائیل نو‏‏ں صرف عسکریت پسنداں دے خلاف لڑنے د‏‏ی "اجازت" دیندا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|last1=McKernan|first1=Bethan|title=Gaza's main hospital has become a 'death zone', says WHO|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/19/gazas-main-hospital-has-become-a-death-zone-says-who|work=[[The Guardian]]|date=19 November 2023}}</ref> ''ہارٹز'' لئی لکھدے ہوئے، زوی باریل نے دلیل دتی کہ انسانی بحران اک اسرائیلی فوجی ہتھیار سی جہنوں سودے بازی دے طور تے استعمال کیتا جا سکدا سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Bar'el|first1=Zvi|title=Gaza's Humanitarian Crisis Turns Into a Strategic Weapon for Israel|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-11-10/ty-article/.premium/gazas-humanitarian-crisis-turns-into-a-strategic-weapon-for-israel/0000018b-b931-d03e-a3ab-bbbd43530000|work=[[Haaretz]]}}</ref> ''کنیسٹ چینل'' ولوں پوسٹ کیتی گئی اک تقریر وچ، ایم کے ٹیلی گوٹلیو نے آکھیا، "غزہ دی آبادی وچ بھکھ تے پیاس دے بغیر، اسی تعاون کرن آلیاں نوں بھرتی نئیں کر سکاں گے۔" COGAT دے سربراہ غسان علیان نے آکھیا، "انسانی جانوراں نال ایس دے مطابق نبڑیا جاندا اے۔ اسرائیل نے غزہ تے مکمل ناکہ بندی لا دتی اے، بجلی نئیں، پانی نئیں، صرف نقصان۔ تسی جہنم چاہندے سی، تہانوں جہنم ملے گا۔" <ref>{{Cite news|last1=Jones|first1=Owen|title=The brutality and inhumanity of Israel's assault on Gaza is no surprise. It's just what was promised|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2024/jan/13/israel-hamas-gaza-war-crimes|work=[[The Guardian]]|date=13 January 2024}}</ref> جنوری 2024 وچ، اک سی او جی اے ٹی دے نمائندے نے غزہ وچ قحط ہون توں انکار کیتا، تے آکھیا، "ایہہ مت بھلّو کہ ایہ اک عرب، غزہ دی آبادی اے جہدا ڈی این اے ذخیرہ کرنا اے، یقینی طور تے جدوں گل خوراک دی ہوندی اے۔" <ref>{{Cite news|last1=Gontarz|first1=Nir|date=12 January 2024|title=Half a Million Gazans Are Suffering From Acute Hunger. Let That Sink In|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-01-12/ty-article-magazine/.highlight/half-a-million-gazans-are-suffering-from-acute-hunger-let-that-sink-in/0000018c-fd57-d517-af9d-fd7f19b10000|work=[[Haaretz]]}}</ref> نیتن یاہو نے آکھیا کہ اسرائیل غزہ وچ امداد دی مطلق "کم از کم" رقم دی اجازت دے رہیا اے تے دعوی کیتا کہ ایہ انسانی بحران نو روک رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Berman|first1=Lazar|date=|title=Netanyahu: We're allowing 'minimum' amount of aid necessary in order to prevent Gaza humanitarian crisis|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-were-allowing-minimum-amount-of-aid-necessary-in-order-to-prevent-gaza-humanitarian-crisis/#:~:text=January%2018%2C%202024-,Netanyahu%3A%20We%27re%20allowing%20%27minimum%27%20amount%20of%20aid,to%20prevent%20Gaza%20humanitarian%20crisis&text=Answering%20a%20question%20about%20humanitarian,to%20prevent%20a%20humanitarian%20crisis.|work=[[Times of Israel]]}}</ref> مئی 2025 وچ ، کنیسٹ نے اسرائیلی عوامی تعلقات اُتے انسانی بحران دے اثرات اُتے اک بحث منعقد کيتی۔ لیکود دے رکن پارلیمنٹ امت حلیوی نے اک ڈاکٹر نال اختلاف کیتا جہنے آکھیا کہ فلسطینی بچیاں نوں طبی علاج ملنا چاہیدا اے۔ ہالیوی نے دعوی کیتا، "جدوں اس طرحاں دے اک گروپ نال لڑائی جاندی اے، تاں عامَ دنیا وچ موجود فرق موجود نہیں ہندے۔" ایم پی لیمور سون ہار-میلچ نے دلیل دتی، "کوئی وی کسے نوں بھکھا نئیں رکھ رہیا - حماس دے جھوٹ دی گونج بند کرو!" اس گل بات وچ Tsav 9 دے بانی راشل ٹویٹو نے وی غلط دعوی کیتا کہ غزہ وچ انسانی امداد نو روکن نال یرغمال رہائی ہوئی۔ === فلسطینی === 4 جنوری 2024 نو‏‏ں ، غزہ شہر دے میئر یحییٰ السراج نے ایندھن دے لئی بین الاقوامی برادری تو‏ں فوری اپیل کيت‏ی "غزہ پٹی دے تمام باشندےآں د‏‏ی خدمت دے لئی پانی ، صفائی ستھرائی تے حفظان صحت د‏‏ی خدمات فراہ‏م کرنے دے لئی ضروری معاون طریقہ کار فراہ‏م کرنے دے لئی"۔ <ref>{{Cite news|first1=Ali|last1=Harb|first2=Brian|last2=Osgood|date=4 January 2024|title=Gaza's mayor issues urgent global appeal for fuel supplies|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/4/israel-hamas-war-live-bloody-day-for-hezbollah-tensions-with-israel-soar?update=2597271|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 5 جنوری نو‏‏ں ، فلسطینی وزارت خارجہ نے کہیا کہ رفح وچ انسانی بحران بین الاقوامی برادری د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں تناؤ دے رہیا اے ، "اسرائیلی حکومت غزہ پٹی وچ نسل کشی ، جامع تباہی تے بے گھری د‏‏ی اپنی گہری مہم جاری رکھدی ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite news|first1=Brian|last1=Osgood|first2=Adam|last2=Muro|date=5 January 2024|title=Palestinian Foreign Ministry: Humanitarian crisis in Rafah tests international community's credibility|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/5/israel-war-on-gaza-live-israel-attacks-bombard-khan-younis-rafah?update=2599240|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> 14 جنوری نو‏‏ں ، وزارت خارجہ نے کہیا ، "اسرائیلی قبضے نے غزہ نو‏‏ں ناقابل آباد جگہ وچ تبدیل کردتا اے ، خوفناک جرائم دا ارتکاب کيتا اے ، تے تقریبا 20 لکھ افراد نو‏‏ں زبردستی بے گھر کردتا اے "۔ <ref>{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|date=14 January 2024|title='Hundred days of genocide in Gaza is lifetime of pain': Palestinian foreign ministry|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/14/israels-war-on-gaza-live-100-days-of-war-in-gaza-as-more-children-killed?update=2619645|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> وزارت نے آکھیا کہ اسرائیل غزہ نو ناقابل رہائش بنان دے جواز پیش کرن دے لیی خود دفاع دا دعویٰ کر رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|first1=Joseph|last1=Stepansky|date=15 January 2024|title=Israel using self-defence argument to deepen humanitarian crisis in Gaza: PA|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/1/15/israels-war-on-gaza-live-hunger-cold-threaten-more-lives-in-gaza?update=2622630|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> === امریکہ === جنگ دے دس دن بعد، امریکہ دی اقوام متحدہ دی نمائندہ لنڈا تھامس گرین فیلڈ نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی]] قرارداد نو ویٹو کیتا جہدے وچ جنگ وچ شہریاں دے خلاف ہون آلے سارے تشدد دی مذمت کیتی جاندی تے غزہ نوں انسانی امداد دی اپیل کیتی جاندی۔ اوہناں نے آکھیا کہ سفارتکاری دے دوران قرارداد تیار کرنا بہت سویرے سی تے اسرائیل دے خود دفاع دے حق دا ذکر نہ کرن لئی تجویز کردہ قرارداد تے تنقید کیتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Lederer|first1=Edith|title=US vetoes UN resolution condemning Hamas' attacks on Israel and all violence against civilians|url=https://apnews.com/article/un-security-council-resolution-gaza-hamas-1c23913f8552f5379b2c158a83493835|work=[[Associated Press]]|date=18 October 2023}}</ref> ''[[دی وال سٹریٹ جرنل|وال سٹریٹ جرنل دے]]'' اک آپ ایڈ وچ، قدامت پسند امریکی تبصرہ نگار ڈینیل ہیننگر نے قیاس کیتا کہ حماس پبلسٹی دے مقاصد لئی انسانی بحران پیدا کرنا چاہندا اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Henninger|first1=Daniel|date=15 November 2023|title=Gaza Is the First Humanitarian-Crisis War|url=https://www.wsj.com/articles/the-first-humanitarian-crisis-war-israel-al-shifa-hospital-hamas-6c108eee|work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> امریکی نائب صدر [[کاملا ہیرس|کمالا ہیرس نے]] 2 دسمبر نو‏‏ں کہیا کہ "بہت سارے معصوم فلسطینی مارے گئے نيں" تے "بین الاقوامی انسانی قانون دا احترام کيتا جانا چاہیے"۔ اس نے کہیا کہ تنازعہ دے اختتام اُتے "کوئی زبردستی بے گھری، کوئی دوبارہ قبضہ، کوئی محاصرہ یا ناکہ بندی، کوئی علاقے وچ کمی، تے غزہ نو دہشت گردی دے پلیٹ فارم دے طور اُتے کوئی استعمال نئيں ہونا چاہیدا"۔ <ref>{{Cite news|first=Josh|last=Meyer|title=VP Harris calls on Israel to respect international law, stop killing innocent Palestinians|url=https://eu.usatoday.com/story/news/world/israel-hamas/2023/12/02/kamala-harris-rebuke-israel-gaza-killings/71783397007/|work=[[USA Today]]|date=2 December 2023}}</ref> دس دن بعد، امریکی صدر بائیڈن نے خبردار کیتا کہ اسرائیل غزہ تے "بے امتیاز بمباری" دی وجہ توں بین الاقوامی حمایت کھو رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|first=Colleen|last=Long|title=Biden takes a tougher stance on Israel's 'indiscriminate bombing' of Gaza|url=https://apnews.com/article/biden-israel-hamas-oct-7-44c4229d4c1270d9cfa484b664a22071|work=[[Associated Press]]|date=12 December 2023}}</ref> مارچ 2024 دے اوائل وچ ، ریاستہائے متحدہ نے غزہ وچ انسانی امداد دے فضائی جہازاں دے ڈراپ شروع کیتے۔ <ref>{{Cite news|title=As Gaza crisis intensifies, U.S. conducts first airdrop of aid|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/03/02/airdrop-gaza-food-military/|work=[[The Washington Post]]}}</ref> اک واقعے دے بعد جس وچ امداد دے اک فضائی ڈراپ نے 5 غزہ دے باشندے ہلاک تے کئی زخمی ہوئے، امریکی مرکزی کمانڈ <ref>{{Cite news|title=US denies its plane involved in airdrop aid incident in Gaza, resulting in 5 Palestinians' deaths|url=https://www.aa.com.tr/en/world/us-denies-its-plane-involved-in-airdrop-aid-incident-in-gaza-resulting-in-5-palestinians-deaths/3159930|work=[[Anadolu Agency]]|date=9 March 2024}}</ref> تے اک نامعلوم امریکی عہدیدار نے 8 مارچ نو ں انہاں رپورٹاں نو ں مسترد کردتا کہ انہاں دے فضائی ڈراپ دا قصوروار سی۔ <ref>{{Cite news|date=8 March 2024|title=Israel-Hamas war: U.S. official rejects claims that U.S. airdrop killed civilians|url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/israel-hamas-war-live-updates-rcna142399|work=[[NBC News]]}}</ref> امریکہ نے 'سمندری امداد دا راہداری' کھولن تے غزہ دے تیردے ہوئے گھاٹ دی تعمیر تے وی کم شروع کیتا تاکہ امداد سمندر دے ذریعے پہنچائی جا سکے۔ <ref>{{Cite news|title=How the U.S. military will use a floating pier to deliver Gaza aid|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/03/08/gaza-floating-pier/|work=[[The Washington Post]]}}</ref> 4 مارچ نو‏‏ں ، امریکی نائب صدر ہیرس نے "غزہ وچ مصائب دے بے پناہ پیمانے" د‏‏ی وجہ تو‏ں "فوری جنگ بندی" دا مطالبہ کيتا۔ اوہناں نے آکھیا کہ اسرائیل نوں غزہ وچ ہور امداد دینی چاہیدی اے تے اوہ "غیر ضروری پابندیاں" لا رہیا اے۔ امریکی سینیٹر کرس وان ہولن نے آکھیا سی کہ "نیتن یاہو اتحاد دے سیاسی فیصلے" غزہ وچ امداد دی ترسیل وچ تاخیر کر رئے نیں۔ <ref>{{Cite news|title=Van Hollen agrees Israel should face 'consequences' over Gaza aid, civilian deaths|url=https://thehill.com/policy/international/4394248-van-hollen-agrees-israel-should-face-consequences-over-gaza-aid-civilian-deaths/#:~:text=“There%20are%20two%20big%20things,Netanyahu%20coalition%2C”%20he%20said.|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|date=7 January 2024}}</ref> امریکہ نے اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی قرارداد دا اک مسودہ پیش کیتا جہدے وچ "فوری تے پائیدار جنگ بندی" لئی "ضروری" آکھیا گیا سی، امداد دی فراہمی دی سہولت، تے اسرائیل تے حماس دے وچکار جاری مذاکرات دی حمایت کرنا، جہڑا یرغمالیاں دی رہائی نال جڑیا ہویا سی۔ 22 مارچ نوں ایہنوں روس تے چین نے ویٹو کر دتا۔ مارچ نوں، امریکہ نے اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی جنگ بندی دی قرارداد توں پرہیز کیتا، جس نال اس نوں منظور کرن دی اجازت ملی۔ 26 مارچ نو‏‏ں ، امریکی وزیر دفاع نے غزہ د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں "انسانی تباہی" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|date=26 March 2024|title=Situation in Gaza a 'human catastrophe': Pentagon chief|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/3/26/israels-war-on-gaza-live-world-welcomes-un-ceasefire-resolution?update=2800277}}</ref> امریکی [[ریپبلکن پارٹی|ریپبلکن]] کانگریس رکن تے [[ڈونلڈ ٹرمپ]] دے سابقہ مددگار، میکس ملر ، نے فاکس نیوز تے گل بات کردے ہوئے آکھیا کہ فلسطین "انڈے کڈھن آلا اے... اس نوں پارکنگ لاٹ وچ تبدیل کرن لئی۔" اس توں پہلاں اس نے بائیڈن انتظامیہ نوں "اسرائیل دے راہ توں باہر نکلن تے اسرائیل نوں اوہ کرن دین دا مطالبہ کیتا سی جہڑا اس نوں بہترین کرن دی لوڑ اے۔" اوہناں نے آکھیا کہ غزہ تے اسرائیل دی بمباری دے دوران "مصروفیت دے کوئی اصول" نئیں ہون چاہیدے۔ <ref>{{Cite news|date=26 October 2023|title=US congressman: 'Palestine will be turned into a parking lot'|url=https://www.middleeastmonitor.com/20231026-us-congressman-palestine-will-be-turned-into-a-parking-lot/}}</ref> ملر نے غزہ دی وزارت صحت دے دعوے دی درستگی تے وی سوال چُکیا کہ غزہ چ 10,000 لوک مارے گئے نیں، تے آکھیا کہ اوہدا خیال اے کہ مارے جان آلے لوکاں چوں بوہت سارے "حماس دہشت گرد" سن، بے گناہ شہری نئیں، تے آکھیا کہ امریکہ "ایس ہستی تے اعتماد نئیں کردا جہڑی مسیتاں، گرجا گھراں تے ہسپتالاں چ گولہ بارود رکھدی اے۔" سابقہ ریپبلکن نمائندہ مشیل باخمین نے دسمبر وچ چارلی کرک شو وچ پیش ہوئے نے آکھیا "لہٰذا، ایہ ویلہ آ گیا اے کہ غزہ ختم ہو جائے۔ اوتھے رہن آلے دو ملین لوک - اوہ ہوشیار قاتل ہن۔ انہاں نو اس سرزمین توں ہٹان دی لوڑ اے۔ اس زمین نو قومی پارک وچ تبدیل کرن دی لوڑ اے۔ تے کیونکہ اوہ ایران دے کرائے دے فوجی نیں، اس لیی انہاں نو ایران دے بوہے تے چھڈن دی لوڑ اے۔ ایران نوں اوہناں لوکاں نال نبڑن دیو۔" کرک نے آکھیا کہ سامعین ولوں اس نوں تاڑیاں دا اک دور ملیا، جد کہ کرک نے جواب دتا "میں اسرائیل ول ویکھدا ہاں تے اسرائیل کہندا اے کہ اسی کدی وی اپنے ملک وچ کوئی ہور بندہ نئیں چاہندے جہڑا ساڈی اقدار دا اشتراک نئیں کردا۔" "اوہناں نے آکھیا کہ اوہ پناہ گزین نئیں چاہندے۔ اوہ ایہناں وچوں کوئی وی نئیں چاہندے۔ میں چاہنا واں کہ امریکی امیگریشن پالیسی انج دی ہووے۔" ریپبلکن نمائندے، برائن مست نے نومبر وچ ایوان دے فرش تے تمام فلسطینیاں دا موازنہ نازیاں نال کیتا۔ 31 جنوری 2024 نو‏‏ں ، مست نے ایہ وی کہیا کہ فلسطینی بچے بے گناہ شہری نئيں نيں بلکہ "دہشت گرد" نيں جنہاں نو‏‏ں قتل کیتا جانا چاہیے، کہ غزہ وچ ہور بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی ضرورت اے، تے ایہ کہ "ایہ بہتر ہوئے گا جے تسيں تمام دہشت گرداں نو‏‏ں مار دیو تے ہر اک نو‏‏ں مار دیو جو حامی ني‏‏‏‏ں۔" 5 مارچ 2024 نوں فاکس نیوز دے نال اک انٹرویو وچ، سابق صدر تے مبینہ ریپبلکن صدارتی امیدوار [[ڈونلڈ ٹرمپ|ڈونلڈ ٹرمپ نے]] آکھیا کہ [[جو بائیڈن|جو بائیڈن نے]] فلسطین دے حامی احتجاج توں بہت زیادہ متاثر ہون دی وجہ توں "اسرائیل نوں چھڈ دتا"، کہ "ڈیموکریٹس اسرائیل لئی بہت بھیڑے نیں،" کہ اوہ غزہ تے اسرائیل دے جاری جارحیت دی حمایت کردے نیں جس وچ اسرائیل نوں "مسئلے نوں ختم کرن" لئی اے، تے بائیڈن نوں "نرم انتظامیہ" ملی اے۔ مبصرین نے نسل کشی دے اعمال نو جاری رکھن تے "ڈبل ڈاؤن" کرن دی کال دے طور تے ویکھیا اے۔ ٹرمپ دی مہم نے ایہ وی آکھیا کہ، جے اوہ دوبارہ چنے گئے، تے اوہ غزہ دے رہائشیاں نو امریکہ وچ داخل ہون توں روک دین گے، جہڑا توسیع شدہ سفری پابندی دے حصے دے طور تے اے۔ مارچ 2024 نوں اک ٹاؤن ہال میٹنگ وچ، [[مشیگن|مشی گن]] دے [[ریپبلکن پارٹی|ریپبلکن]] امریکی ہاؤس دے نمائندے ٹم والبرگ نے آکھیا کہ فلسطینی شہریاں نوں اوہناں دے خلاف جوہری ہتھیار ورتنے چاہیدے نیں، "جیویں [[ناگاساکی]] تے [[ہیروشیما]] " (جاپانی شہر جتھے امریکہ نے [[دوجی وڈی لڑائی|دوجی جنگ عظیم]] دے اختتام تے ایٹم بم سُٹے سن، جس وچ سینکڑے ہزاراں لوک مارے گئے سن) تاں جے "ایس نوں تیز کیتا جا سکے۔" <ref name="TimWalbergNuclearGenocide1">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/mar/31/tim-walberg-republican-congressman-gaza|title=Congressman rebuked for call to bomb Gaza 'like Nagasaki and Hiroshima'|first=Ramon Antonio|last=Vargas|work=[[The Guardian]]|date=31 March 2024}}</ref> <ref name="TimWalbergNuclearGenocide2">{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2024/03/31/politics/tim-walberg-gaza-nagasaki-hiroshima/index.html|title=GOP congressman appears to suggest dropping bombs on Gaza to end conflict quickly, referring to 'Nagasaki and Hiroshima'|first=Sam|last=Fossum|work=[[CNN]]|date=31 March 2024}}</ref> <ref name="TimWalbergNuclearGenocide3">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/03/31/us/politics/tim-walberg-gaza-nagasaki-hiroshima.html|title=Republican Congressman Says of Gaza: 'It Should Be Like Nagasaki and Hiroshima'|first=Neil|last=Vigdor|work=[[The New York Times]]|date=31 March 2024}}</ref> برنی سینڈرز ، جیف مرکلے تے کرس وان ہولن دی اگوائی چ اٹھ [[ڈیموکریٹک پارٹی|ڈیموکریٹ]] سینیٹراں دے اک گروپ نے صدر جو بائیڈن نوں اک سرکاری خط جاری کیتا، جس چ اسرائیل دے وزیر اعظم بنیامین نیتن یاہو نوں "غزہ تک انسانی امداد تک رسائی نوں روکن یا اسرائیل نوں امریکی فوجی امداد نوں ضائع کرن" دی لوڑ دے کے "وفاقی قانون نافذ کرن" دا مطالبہ کیتا گیا سی کیونکہ "شدید انسانی تباہی غزہ چ غیر شرعی طور تے انسانی آفت اے۔ جدید تریخ وچ بے مثال" تے "امریکا نو‏‏ں کسی وی ملک نو‏‏ں فوجی امداد فراہ‏م نئيں کرنی چاہیے جو امریکی انسانی امداد وچ مداخلت کردا ا‏‏ے۔" انہاں نے 1961 دے غیر ملکی امداد دے قانون دا حوالہ دتا، جس وچ آکھیا گیا اے کہ اس قانون یا اسلحہ برآمد دے کنٹرول دے قانون دے تحت کسی وی ملک نو "کوئی مدد" فراہم نئیں کیتی جائے گی جہڑا امریکی انسانی امداد دی نقل و حمل یا ترسیل نو براہ راست یا بالواسطہ طور تے محدود کردا اے۔ سینڈرز نے آکھیا کہ امریکی انسانی امداد نوں روکنا قانون دی خلاف ورزی اے۔ ایہ گل واضح ہونی چاہیدی اے۔ فلسطینی بالاں نوں مارن لئی [[بنیامین نیتن یاہو|نیتن یاہو دی]] جنگی مشین نوں ہور پیسے نہیں۔ === دوجیاں ریاستاں === 8 جنوری 2024 نو‏‏ں ، اردن دے وزیر خارجہ ایمن صفادی نے غزہ وچ اسرائیل دے اقدامات د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا ، "غزہ اُتے اسرائیلی جارحیت تمام انسانی ، قانونی تے اخلاقی حدود تو‏ں تجاوز کرچک‏ی ا‏‏ے۔" 9 جنوری 2024 نوں، برطانوی وزیر خارجہ [[ڈیوڈ کیمرون|ڈیوڈ کیمرون نے]] اعتراف کیتا کہ اوہ "پریشان" نیں کہ اسرائیل نے "ایہ کارروائی کیتی اے جہڑی بین الاقوامی قانون دی خلاف ورزی ہو سکدی اے"، تے آکھیا کہ اوہ چاہندے نیں کہ اسرائیل غزہ نوں پانی دی فراہمی بحال کرے۔ <ref>{{Cite news|title=David Cameron squirms as he's confronted over Israeli 'war crimes'|url=https://www.thenational.scot/news/24038357.david-cameron-squirms-confronted-israeli-war-crimes/|work=[[The National (Scotland)|The National]]|date=9 January 2024}}</ref> کیمرون نے 26 جنوری نو‏‏ں کہیا ، "غزہ وچ مصائب دا پیمانہ ناقابل تصور ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite news|title=Britain's Foreign Secretary Pressures Netanyahu on More Aid for Gaza|work=[[The New York Times]]|date=24 January 2024|url=https://www.nytimes.com/2024/01/25/world/middleeast/cameron-israel-gaza-netanyahu.html}}</ref> سارہ چیمپئن ، اک لیبر ایم پی، نے آکھیا، "مینوں ایہ گل بالکل شریر تے غیر اخلاقی لگدی اے کہ [غزہ وچ] بین الاقوامی کنونشناں دا احترام نئیں کیتا جا رہیا، خاص طور تے جدوں گل طبی سہولتاں دی ہوندی اے۔" چینی وزیر خارجہ وانگ یی نے آکھیا، "اسی اس انسانی آفت نو جاری رہن دی اجازت نئیں دے سکدے"، <ref>{{Cite news|date=17 February 2024|title=China's top diplomat: Fighting in Gaza root cause of Red Sea tensions|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/17/israels-war-on-gaza-live-icj-warns-of-perilous-situation-in-rafah?update=2713821|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> تے اینوں "انسانیت لئی اک سانحہ تے تہذیب لئی بدنامی" قرار دتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.dw.com/en/china-fm-wang-says-washington-trying-to-suppress-beijing/a-68459043|title=China: FM Wang says Washington trying to 'suppress' Beijing|work=[[Deutsche Welle]]|date=7 March 2024}}</ref> امریکہ وچ متحدہ عرب امارات دے سفیر یوسف العطیبہ نے جنگ بندی دا مطالبہ کیتا تے لکھیا، "ادھے لوک بھکے مر رئے نیں۔ طبی نظام ٹُٹ گیا اے۔ محفوظ پانی دی کمی اے۔ اک آسنن اسرائیلی جارحیت لکھاں لوکاں نو بے گھر کر دیوے گی۔" <ref>{{Cite news|date=18 February 2024|title=UAE calls for immediate ceasefire and aid to Gaza|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/18/israels-war-on-gaza-live-palestinians-fleeing-rafah-face-israeli-strikes?update=2716642|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> [[رفح|رفاح]] دے بارے چ گل بات کردے ہوئے، جرمن حکومت دے اک ترجمان نے 19 فروری 2024 نوں آکھیا کہ اگرچہ بحران دے پورے دائرہ کار دا اندازہ لانا اوکھا سی، "ہر کوئی تسلیم کردا اے کہ ایہ تباہ کن اے۔" <ref>{{Cite news|date=19 February 2024|title=German government deeply concerned about planned Rafah offensive|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/german-government-deeply-concerned-about-planned-rafah-offensive/|work=[[Times of Israel]]}}</ref> [[ولیم ماؤنٹبیٹن-ونڈسر|ولیم، پرنس آف ویلز نے]] آکھیا، "غزہ لئی ودھدی ہوئی انسانی مدد دی شدید لوڑ اے۔" 3 مارچ نو‏‏ں ، فرانس دے وزیر خارجہ اسٹیفن سیجورن نے کہیا ، "غزہ وچ انسانی صورتحال کئی ہفتےآں تو‏ں تباہ کن رہی اے ، جے کئی مہینےآں تو‏ں نئيں۔ تے اس تو‏ں ناقابل دفاع تے ناقابل جواز حالات پیدا ہورہے نيں جنہاں دے لئی اسرائیلی جوابدہ ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{Cite news|title=French foreign minister: 'The humanitarian situation in Gaza is creating indefensible and unjustifiable situations for which the Israelis are accountable'|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/03/02/french-foreign-minister-the-humanitarian-situation-in-gaza-is-creating-indefensible-and-unjustifiable-situations-for-which-the-israelis-are-accountable_6578352_4.html#:~:text=The%20humanitarian%20situation%20in%20Gaza%20has%20been%20catastrophic%20for%20several,Israel%20needs%20to%20hear%20this.|work=[[Le Monde]]|date=2 March 2024}}</ref> 26 مارچ نو‏‏ں ، جرمنی د‏‏ی وزیر خارجہ انا بیئربوک نے کہیا ، "غزہ د‏‏ی انسانی صورتحال جہنم ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite news|last=More|first=Rachel|title=Germany's Baerbock calls for unhindered flow of aid to Gaza|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/germanys-baerbock-calls-unhindered-flow-aid-gaza-2024-03-26/#:~:text=%22The%20humanitarian%20situation%20in%20Gaza,with%20Israeli%20and%20Palestinian%20officials.|work=[[Reuters]]}}</ref> === حل کرن دیاں کوششاں === چینی صدر [[شی جن پنگ]] تے فرانسیسی صدر [[عمانوئیل میکرون|ایمانوئل میکرون نے]] 20 نومبر نوں اک کال وچ انسانی بحران نوں ہور خراب ہون توں بچان لئی اقدامات تے تبادلہ خیال کیتا۔ <ref>{{Cite news|title=Xi, Macron Discuss Israel-Hamas War In Call: State Media|url=https://www.barrons.com/news/xi-macron-discuss-israel-hamas-war-in-call-state-media-f50d4375}}</ref> سعودی عرب دے شہر ریاض وچ 11 نومبر 2023ء نو‏‏ں [[اسلامی دیساں دی تنظیم|تنظیم اسلامی تعاون]] تے [[عرب لیگ|عرب لیگ نے]] جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے غزہ انسانی بحران دے حوالے تو‏ں ہنگامی اجلاس منعقد کيتا۔ <ref>{{Cite news|date=11 November 2023|title=Arab, Muslim leaders slam Israel at Saudi-hosted summit on Gaza|url=https://english.alarabiya.net/News/saudi-arabia/2023/11/11/Extraordinary-joint-Islamic-Arab-summit-on-Gaza-conflict-kicks-off-in-Saudi-Arabia}}</ref> 5 دسمبر نو‏‏ں ، قبرص دے صدر نیکوس کرسٹوڈولائڈز نے غزہ دے لئی انسانی امداد دا راہداری قائم کرنے د‏‏ی کوشش وچ مصر تے اردن دا دورہ کيتا۔ <ref>{{Cite news|date=4 December 2023|title=Cyprus pushes Gaza corridor idea; leader to visit Egypt, Jordan|url=https://www.reuters.com/world/cyprus-pushes-gaza-corridor-idea-leader-visit-egypt-jordan-2023-12-04/}}</ref> اقوام متحدہ نے سگریڈ کاگ نو غزہ دے لئی سینئر انسانیت پسندی تے تعمیر نو دے کوآرڈینیٹر دے نويں تشکیل شدہ عہدے اُتے مقرر کيتا۔ <ref>{{Cite news|date=9 January 2024|title=Dutch diplomat Sigrid Kaag takes up post as UN Gaza humanitarian, reconstruction coordinator|url=https://global.chinadaily.com.cn/a/202401/09/WS659ca546a3105f21a507b461.html}}</ref> دسمبر نوں، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|سیکرٹری جنرل]] انتونیو گٹیرس نے اقوام متحدہ دے منشور دے آرٹیکل 99 دا حوالہ دتا، یعنی: "سیکرٹری جنرل سلامتی کونسل دی توجہ وچ کوئی وی معاملہ لیا سکدا اے جہڑا اس دی رائے وچ بین الاقوامی امن تے سلامتی دی بحالی نوں خطرہ بن سکدا اے۔" <ref>{{Cite news|date=7 December 2023|title=UN chief rings alarm bell on global security threat from Gaza war|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-chief-rings-alarm-bell-global-security-threat-gaza-war-2023-12-06/}}</ref> گٹیرس نے صورتحال نو "بین الاقوامی امن تے سلامتی" دے لئی خطرہ تے "انسانی نظام دے خاتمے دا شدید خطرہ" قرار دتا جس دے بارے وچ انہاں نے دلیل دتی کہ فلسطینیاں دے لئی ناقابل واپسی اثرات ني ں۔ آرٹیکل 99 دا حوالہ دے کے، گٹیرس [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل نو]] جنگ بندی دا مطالبہ کرن تے زور دے رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|date=7 December 2023|title=UN secretary-general invokes Article 99 on Gaza in rare, powerful move|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/7/un-secretary-general-invokes-article-99-on-gaza|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> === پناہ گزین === جنگ دے آغاز وچ ، [[مصر|مصر نے]] اعلان کیتا کہ اوہ غزہ دے لئی رفح کراسنگ نو ‏‏ں بند کر رہیا اے ، جو غزہ د‏‏ی سرحد دے نال صرف تن باہر نکلنے دے مقامات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|date=7 November 2023|title=What is Gaza's Rafah crossing and why is it important?|url=https://www.npr.org/2023/11/07/1210897789/rafah-crossing-gaza-egypt-israel-hamas-war|work=[[NPR]]}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Who controls the Rafah crossing and why is it so important to Gaza?|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/why-gazas-rafah-border-crossing-matters-why-egypt-is-keeping-it-shut-2023-10-17/|work=[[Reuters]]|date=November 2023}}</ref> مصر نے مستقل بے گھری تے ممکنہ پناہ گزیناں دے بحران دے خدشات دا حوالہ دتا، خاص طور تے جے اسرائیل نے جنگ دے بعد پناہ گزیناں نو غزہ واپس آن دی اجازت دین توں انکار کر دتا۔ <ref>{{Cite news|title=Why Egypt Won't Open Its Border With Gaza|url=https://foreignpolicy.com/2023/10/18/egypt-hamas-israel-border-gaza/|work=[[Foreign Policy]]|date=18 October 2023}}</ref> {{Efn|On 2 November, Egypt said it would allow 7,000 dual citizens to exit through the [[Rafah Border Crossing|Rafah border crossing]].<ref>{{Cite news |last=Carroll |first=Rory |date=2 November 2023 |title=Egypt says it will help evacuate about 7,000 foreign passport holders from Gaza |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/02/joe-biden-urges-pause-gaza-fighting-hamas-jabalia-refugee-camp-death-toll |access-date=2 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114163149/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/02/joe-biden-urges-pause-gaza-fighting-hamas-jabalia-refugee-camp-death-toll |archive-date=14 January 2024}}</ref>}} اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامین نیتن یاہو نے]] مصر نو غزہ دے پناہ گزیناں نو قبول کرن تے قائل کرن دی کوشش کیتی۔ <ref>{{Cite news|title=Israel's Netanyahu lobbied EU to pressure Egypt into accepting Gaza refugees|url=https://www.ft.com/content/75971d8b-e2fd-4275-8747-0bd443673483|work=[[Financial Times]]|date=30 October 2023}}</ref> [[اردن|اردن نے]] فلسطینی پناہ گزیناں نو قبول کرن توں وی ہچکچاہٹ دا اظہار کیتا۔ <ref name="thehill20231018">{{Cite news|first=Lauren|last=Irwin|date=18 October 2023|title=Scotland's first minister says country willing to take Gaza refugees|url=https://thehill.com/policy/international/4262981-scotlands-first-minister-says-country-willing-to-take-gaza-refugees/|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref> [[عبداللہ دوم|اردن دے بادشاہ عبداللہ دوم نے]] اسرائیل نو فلسطینیاں نو اردن چ دھکیلن توں خبردار کیتا، غزہ تے [[مغربی کنارا|مغربی کنارے]] دوناں دے اندر انسانی صورتحال نال نمٹن دی لوڑ تے زور دتا۔ <ref>{{Cite news|first=Safaa|last=Kasraoui|title=King of Jordan on Palestine: 'No Refugees in Jordan, No Refugees in Egypt'|date=17 October 2023|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/10/358370/king-of-jordan-on-palestine-no-refugees-in-jordan-no-refugees-in-egypt|work=Morocco World News}}</ref> یورپ چ، سکاٹ لینڈ دے پہلے وزیر [[حمزہ یوسف (سیاستدان)|حمزہ یوسف نے]] بین الاقوامی برادری تے زور دتا کہ اوہ غزہ لئی پناہ گزیناں دا پروگرام قائم کرے۔ <ref>{{Cite news|first=Neil|last=Murphy|date=17 October 2023|title=Scotland's First Minister Humza Yousaf says UK should offer sanctuary for Gaza refugees|url=https://www.thenationalnews.com/world/uk-news/2023/10/17/scotlands-first-minister-humza-yousaf-says-uk-should-offer-sanctuary-for-gaza-refugees/|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]}}</ref> <ref name="Willing to be a place of sanctuary">{{Cite news|date=18 October 2023|title='Willing to be a place of sanctuary': Scotland First Minister says ready to welcome Gaza refugees|url=https://www.businesstoday.in/latest/world/story/willing-to-be-a-place-of-sanctuary-scotland-first-minister-says-ready-to-welcome-gaza-refugees-402497-2023-10-18|work=BI}}</ref> یوسف نے آکھیا کہ سکاٹ لینڈ پناہ گزیناں نوں پناہ گاہ دین لئی تیار اے، تے برطانیہ توں دوبارہ آبادکاری دی سکیم بنان دا مطالبہ کیتا۔ <ref name="Willing to be a place of sanctuary" /> {{Efn|Yousaf also called on Israel not to resort to collective punishment and emphasized the need for medical evacuation support for injured civilians. Yousaf has personal ties to Gaza, with family members there. He stressed unity and safety for all communities in Scotland. The UK government, led by conservative [[Rishi Sunak]], did not issue an official response to Yousaf's comments.}} وزیر خارجہ ہانکے برونز سلاٹ نے آکھیا کہ نیدرلینڈز بیمار تے زخمی فلسطینی بچیاں نو ملک وچ قبول کرن دے امکان تے تبادلہ خیال کر رہیا اے۔ <ref>{{Cite news|first=Joseph|last=Stepansky|date=13 November 2023|title=Dutch foreign minister says her country 'discussing' bringing wounded Palestinian children to Netherlands|url=https://aje.io/jui07c?update=2483866|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref> [[امریکا|امریکہ]] وچ، کھبے پکھی سیاست داناں، جنہاں وچ نمائندے الیگزینڈریا اوکاسیو-کورٹیز تے جمال بومین شامل نیں، نے پناہ گزیناں نو قبول کرن وچ امریکہ دے تاریخی کردار تے زور دتا تے غزہ دے پناہ گزیناں دی قبولیت دا مطالبہ کیتا۔ <ref name="thehill20231018"/> سابق صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] تے گورنر رون ڈیسینٹس ورگے سجے پکھی سیاست داناں نے غزہ توں کسے وی پناہ گزین دے داخلے تے پابندی لان دی دلیل دتی۔ <ref name="thehill20231018" /> اقوام متحدہ چ سابق امریکی سفیر، [[نکی ہیلی|نکی ہیلی نے]] آکھیا کہ غزہ توں فلسطینی پناہ گزیناں نو مشرق وسطی دے ملکاں ولوں قبول کیتا جانا چاہیدا اے۔ <ref>{{Cite news|title=Haley argues Middle Eastern nations should take Gaza refugees|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4260755-haley-middle-east-should-take-gaza-refugees/|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|date=17 October 2024}}</ref> صدر [[جو بائیڈن|جو بائیڈن نے]] پناہ گزیناں نو داخل کرن دے کسی وی منصوبے دا اعلان نئیں کیتا، لیکن آکھیا کہ غزہ نوں 100 ملین ڈالر دی امداد دتی جائے گی۔ <ref name="thehill20231018" /> == ایہہ وی ویکھو == {{div col|colwidth=25em}} * [[2024 غزہ پٹی پولیو پھیلنا]] * [[2023 غزہ پٹی دی اسرائیلی ناکہ بندی]] * [[سامعین دی قیمت]] * [[غزہ دی جنگ دے جانی نقصان]] * [[اجتماعی سزا]] * [[کمی (دوا)]] * [[ہائیڈریشن]] * [[کملا ہونا]] * [[قحط]] * [[غزہ پٹی تک امداد دی ترسیل دی اسرائیلی ناکہ بندی]] * [[غزہ تیردا گھاٹ]] * [[نسل کشی]] * [[غزہ جنگ دے دوران انسانی امداد]] * [[پانی تے صفائی ستھرائی دا انسانی حق]] * [[بھکھ]] * [[فلسطینیاں نوں بین الاقوامی امداد]] * [[غزہ پٹی تک امداد دی ترسیل دی اسرائیلی ناکہ بندی]] * [[غذائی قلت]] * [[پٹھیاں دی گھٹنا]] * [[غزہ جنگ دا خاکہ]] * [[فلسطینی نسل کشی دا الزام]] * [[ظلم]]] * [[لمے تک چلن آلا سماجی تنازعہ]] * [[غزہ دی جنگ وچ پناہ گزیناں دے کیمپاں تے حملے]] * [[بھکھ (جرم)]] * [[ٹرمینل پانی دی کمی]] * [[غزہ دی جنگ چ جنگی جرائم]] * [[یمنی انسانی بحران دی ٹائم لائن]] * [[غزہ پٹی چ 2024–25 دی سردیاں]] * [[عالمی خوراک دے بحران (2022–موجودہ)]] {{div col end}} == ملاحظے == {{notelist}} == حوالے == {{حوالے}} === حوالہ دتے گئے کم === {{refbegin}} * {{cite news |last1=Jobain |first1=Najib |last2=Kullab |first2=Samya |last3=Nessman |first3=Ravi |title=Palestinians trapped in Gaza find nowhere is safe during Israel's relentless bombing |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-b084e9c453cc99f7bec6f66d7b5913d9 |work=[[Associated Press]] |date=19 October 2023 |access-date=19 October 2023 |archive-date=19 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019205146/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-b084e9c453cc99f7bec6f66d7b5913d9 |url-status=live}} * {{cite news |first1=Usaid |last1=Siddiqui |first2=Hamza |last2=Mohamed |first3=Umut |last3=Uras |first4=Arwa |last4=Ibrahim |title=UN update on humanitarian needs after 'limited shipment' |url=https://aje.io/itqemp?update=2427826 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |date=21 October 2023 |access-date=22 October 2023 |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118053445/https://aje.io/itqemp?update=2427826 |url-status=live}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * {{commons category-inline}} * "[https://www.unicef.org/sop/stories/humanitarian-crisis-gaza-strip A Humanitarian Crisis in the Gaza Strip]", per [[UNICEF]] (30 October 2023) * "[https://www.hrw.org/news/2023/11/14/gaza-unlawful-israeli-hospital-strikes-worsen-health-crisis Gaza: Unlawful Israeli Hospital Strikes Worsen Health Crisis]", per [[Human Rights Watch]] (11 November 2023) * [https://www.unocha.org/news/un-relief-chief-intolerable-humanitarian-situation-gaza-cannot-continue UN relief chief: 'Intolerable' humanitarian situation in Gaza cannot continue], per [[UNOCHA]] (17 November 2023) * "[https://www.pbs.org/newshour/world/analysis-how-bad-is-the-humanitarian-crisis-in-gaza-amid-the-israel-hamas-war Analysis: How bad is the humanitarian crisis in Gaza amid the Israel-Hamas war?]", per [[PBS]] (19 November 2023) * "[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/israel-gaza-palestinians-hospital-khan-younis-b2459507.html Inside a southern Gaza hospital: Screaming orphaned children, amputee toddlers and the stench of rotting flesh]", per ''[[The Independent]]'' (7 December 2023) * [https://gaza-hospitals.forensic-architecture.org Interactive map of IDF attacks on healthcare facilities], per [[Forensic Architecture]] * [https://interactive.aljazeera.com/aje/2024/israel-war-on-gaza-10000-children-killed/ Know Their Names: Palestinian children killed in Israeli attacks on Gaza], per ''Al Jazeera'' (25 January 2024) {{Gaza war}} {{Human rights in the Middle East}} {{DEFAULTSORT:Gaza humanitarian crisis (2023-present)}} [[گٹھ:غزہ پٹی دا انسانی بحران| ]] [[گٹھ:اسرائیل-حماس دی لڑائی چ اسرائیلی جنگی جرائم| ]] [[گٹھ:اسرائیل تے حماس دی لڑائی چ غزہ پٹی]] [[گٹھ:اسرائیل–حماس دی لڑائی]] [[گٹھ:2023 تنازعات]] [[گٹھ:اکتوبر 2023 ایشیا چ]] [[گٹھ:ایشیا چ نومبر 2023]] [[گٹھ:دسمبر 2023 ایشیا چ]] [[گٹھ:2023 غزہ پٹی چ]] [[کیٹیگری:2023 اسرائیل چ]] [[گٹھ:2024 دے تنازعات]] [[گٹھ:جنوری 2024 ایشیا چ]] [[گٹھ:2024 غزہ پٹی وچ]] [[کیٹیگری:2024 اسرائیل چ]] [[گٹھ:اسرائیل تے حماس دی لڑائی دے اثرات]] [[گٹھ:غزہ پٹی]] [[گٹھ:انسانی بحران]] [[گٹھ:ہنگامی انتظام]] [[گٹھ:2023 فلسطین وچ]] [[گٹھ:فلسطین دی تریخ (علاقہ)]] [[گٹھ:غزہ-اسرائیل جھیڑا]] [[گٹھ:اسرائیلی فلسطینی تنازعہ]] [[گٹھ:2023 چ تنازعات]] [[گٹھ:2023 ایشیا چ آفتاں]] [[گٹھ:2024 ایشیا چ آفتاں]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] nafbme7h4eu85ru4u31nok9kqjkbukg 0 143902 707778 698555 2026-06-14T22:57:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707778 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات نسلی گروہ|group=تووائی|native_name=тывалар|native_name_lang=tyv|image=Tuvans Horse riding.jpg|caption=تووائی گھڑ سواراں|total={{circa}} '''312,194'''|region2={{Flag|Russia}}<ref name=census2021>{{حوالہ ویب|عنوان=Национальный состав населения|یوآرایل=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|ناشر=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|تریخ رسائی=30 دسمبر 2022}}</ref>|pop2=295,384 (2021)|region3={{nbsp|2}}∟{{Flag|Tuva}}|pop3=279,789 <br /> (7,189 [[Tozhu Tuvans|Todjins]])|ref3=<ref name="census2021" />|region4={{nbsp|2}}∟{{Flag|Krasnoyarsk Krai}}|pop4=2,719|ref4=<ref name="census2021" />|region5={{nbsp|2}}∟{{Flag|Khakassia}}|pop5=2,051|ref5=<ref name="census2021" />|region6={{nbsp|2}}∟{{Flag|Novosibirsk Oblast}}|pop6=1,308|ref6=<ref name="census2021" />|region8={{nbsp|2}}∟{{Flag|Buryatia}}|pop8=1,124|ref8=<ref name="census2021" />|region9={{Flag|China}}|pop9=14,456 (2021 {{اندازاً}})|region10={{Flag|Mongolia}}|pop10=2,354 (2020 {{اندازاً}})|ref10=<ref>[https://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=Census2020-Main-report.pdf&ln=Mn Mongolian Census 2020 Main report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109213702/https://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=Census2020-Main-report.pdf&ln=Mn |date=2022-01-09 }} {{بزبان|mn}}</ref>|rels=[[تبتی بدھ مت]]، [[تینگری مت]]|langs=[[تووائی زبان]]<ref>[https://brill.com/view/journals/inas/5/2/article-p163_5.xml The Tuvans of Mongolia: Peculiarities of Contemporary Ethnic Development]</ref>|related=|flag=Flag of Tuva.svg|flag_caption=تووائی Flag}} ''''''تووائی لوک'''''' اک [[ترک]] نسلی گروہ نيں جو [[سائبیریا]] نال تعلق رکھدے نيں تے [[تووا]]، [[منگولیا]] تے [[چین]] وچ رہندے نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Quiles |پہلا=Carlos |تریخ=12 اگست 2018 |عنوان=Y-DNA haplogroups of Tuvinian tribes show little effect of the Mongol expansion |یوآرایل=https://indo-european.eu/2018/08/y-dna-haplogroups-of-tuvinian-tribes-show-little-effect-of-the-mongol-expansion/ |تریخ رسائی=15 جولائ‏ی 2020 |ویب گاہ=Indo-European.eu |زبان=en-GB}}</ref> اوہ تووائی بولی بولدے نيں، جو اک سائبیریائی ترک بولی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=CNBC Asia-Pacific: Network Schedule |یوآرایل=http://www.everyculture.com/wc/Norway-to-Russia/Tatars.html |ویب گاہ=Advameg, Inc |ناشر=everyculture.com}}</ref> منگولیا وچ ، اوریانکھائی لوکاں وچو‏ں اک سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ <ref>"Uriyangqad, which is the plural form of Uriyangqan, itself originally a plural of Uriyangqai."<br /><br />{{حوالہ کتاب|آخری=KRUEGER |پہلا=John |عنوان=Tuvan Manual |سال=1977 |صفحہ=10}}</ref> چین وچ ، [[منگول]] سمجھ‏‏ے جاندے نيں، حالانکہ تووائی لوک ترک نيں، منگول نئيں۔ تووائی تاریخی طور اُتے مویشی پالنے والے [[خانہ بدوش]] رہے نيں، جو پچھلے ہزاراں سالاں تو‏ں بکریاں، بھیڑاں، اونٹھ ہرن، مویشیاں تے یاک دے اِجّڑ د‏‏ی دیکھ بھال کردے رہے نيں (درحقیقت ایہ تووائی لوک گیت "تورکتگ ڈولگی تانگڈیم" وچ واضح اے )۔ اوہ روايتی طور اُتے برنگے یا چم تو‏ں ڈھکے ہوئے یورٹ (خیمے) وچ رہندے نيں، جو برچ د‏‏ی چھال تو‏ں پرتاں اُتے مشتمل ہُندے نيں۔ انہاں خیمے موسمی طور اُتے منتقل ہُندے نيں جدو‏ں تووائی لوک نويں چراگاہاں وچ جاندے نيں۔ روايتی طور پر، تووائی 9 علاقےآں وچ تقسیم سن جنہاں نو‏ں ''خوشوون'' کہیا جاندا سی، یعنی توزو، سلچک، اوینار، کھیمچک، کھاسووت، شیلک، نیبازی، داوان تے چوڈو تے بیزی۔ پہلے چار اُتے اوریانکھائی منگول شہزادےآں د‏‏ی حکومت سی جدو‏ں کہ باقی [[بورجگین|بورجیگن]] منگول شہزادےآں دے زیر انتظام سن ۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:قوم قبیلے]] owynkwilj64r1mdv5f4j0cvwf16bqt9 0 145204 707771 702319 2026-06-14T20:35:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707771 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سیاسی جماعت | name = بنگلہ دیش اسلامی چھاتری سنگستھا | native_name = বাংলাদেশ ইসলামী ছাত্রীসংস্থা | logo = [[فائل:Emblem of Bangladesh Islami Chhatri Sangstha.svg|150px]] | colorcode = #4ba780 | president = محترمہ منزہ | foundation = {{start date and age|1978|7|15|df=yes}}<ref name="sang" /> | ideology="اللہ تعالیٰ تے اس دے رسول ﷺ دے دسے ہوئے اصولاں دے مطابق انسانی زندگی د‏‏ی تعمیر دے ذریعے رضائے الٰہی دا حصول"<ref>[https://jamiat.org.pk/about-us/ نصب العین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412054055/https://jamiat.org.pk/about-us/ |date=12 اپریل 2020}} Retrieved 13 دسمبر 2018</ref> * [[اتحاد بین المسلمین]] * [[اسلامیت]] * [[احیائے اسلام]] * [[سماجی انصاف]] * [[حب الوطنی|حُب الوطنی]] * [[انقلابی]] | headquarters = پرانا پَلٹن، [[ڈھاکہ]]-1000،[[بنگلادیش]] | international = * [[International Islamic Federation of Student Organizations]] * [[ورلڈ اسمبلی آف مسلم یوتھ]] ٭ [[اسلامی جمعیت طالبات پاکستان]] | website = {{URL|https://islamichhatrisangstha.org/|islamichhatrisangstha.org}} | national = [[جماعت اسلامی بنگلہ دیش]] | caption = بنگلہ دیش اسلامی چھاتری سنگستھا دا نشان | logo2 = | caption2 = | secretary general = | motives = }} '''بنگلہ دیش اسلامی چھاتری سنگستھا'''({{Lang-bn|বাংলাদেশ ইসলামী ছাত্রীসংস্থা|Txt=|lit=بنگلادیش اسلامی جمعیت طالبات}}) ، بنگلہ دیش وچ طالبات د‏‏ی واحد تنظیم ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیہہ 15 جولائ‏ی 1978 نو‏‏ں ایڈن مہیلا کالج د‏‏ی گیارہ طالبات نے رکھی ۔ اج، ایہ وسیع پیمانے اُتے ملک بھر وچ پھیلی ہوئی اے ،ا[[مدرسہ|سکولز]]، [[کالج]]اں، [[مدرسہ (اسلام)|مدرسےآں]]، سرکاری تے [[نجی جامعہ|نجی یونیورسٹیاں]]، میڈیکل کالجز دے نال نال رہائشی علاقےآں وچ وی موجود اے ۔ 2009 دے بعد، [[بنگلہ دیش عوامی لیگ|عوامی لیگ]] حکومت وچ ، اسنو‏ں بہت ودھ سیاسی دباؤ دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=bn:শিক্ষা প্রতিষ্ঠানে বাংলাদেশ ইসলামী ছাত্রীসংস্থার কার্যক্রম নিষিদ্ধ করা কোনভাবেই বৈধ হতে পারে না |یوآرایل=http://jamaat-e-islami.org/news-details.php?category=3&news=212 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=Bangladesh Jamaat-e-islami}}</ref> 5 اگست 2024 نو‏‏ں عوامی لیگ د‏‏ی حکومت دے تحلیل ہوݨ دے بعد، تنظیم نے پورے ملک وچ نويں جوش و خروش دے نال اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں شروع کيتا ا‏‏ے۔ ایہ طالبات دے لئی وکھ وکھ سماجی سرگرمیاں کراندی رہندی ا‏‏ے۔ ہر سال اراکین ناظمہ اعلیٰ دا انتخاب کردیاں نيں تے اوہ تنظیمی امور د‏‏ی نگرانی دے لئی معتمدہ عام نو‏‏ں نامزد کردیاں نيں۔ موجودہ ناظمہ اعلیٰ محترمہ منزہ نيں۔ == تریخ == 15 جولائ‏ی 1978 نو‏‏ں ایڈن مہیلا کالج د‏‏ی 11 اولوالعزم طالبات نے بنگلہ دیش اسلامی چھاتری سنگستھا د‏‏ی نیہہ رکھ دے اس سفر دا آغاز کيتا ۔ قیام دے وقت، عائشہ سواݨی پہلی ناظمہ اعلیٰ منتخب ہوئیاں۔ 2009 وچ [[بنگلہ دیش عوامی لیگ|عوامی لیگ]] دے اقتدار وچ آنے دے بعد، سیکیورٹی خدشےآں دا حوالہ دیندے ہوئے، اس د‏ی بہت ساریاں رہنماواں تے کارکناں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب |آخری= |پہلا= |تریخ=اکتوبر 2019 |عنوان=Madrasa principal, 13 Islami Chhatri Sangstha activists held in Pabna |یوآرایل=https://www.daily-sun.com/post/431218 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=[[Daily Sun (Bangladesh)]] |زبان=en |تاريخ-الوصول=2026-04-04 |تاريخ-الأرشيف=2025-02-15 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250215143528/https://www.daily-sun.com/post/431218 |url-status=dead }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|آخری= |پہلا= |script-title=bn:পাবনায় ইসলামী ছাত্রী সংস্থার সদস্যসহ ১৪ জন আটক |یوآرایل=https://barta24.com/details/archive/57932 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=Barta 24 |زبان=bn}}</ref> 4 جولائ‏ی 2009 نو‏ں، تن طالبات نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا، 17 دسمبر 2012 نو‏‏ں ہور ویہہ نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|آخری=Express |پہلا=The Financial |عنوان=3 ICS members arrested |یوآرایل=https://today.thefinancialexpress.com.bd/politics-policies/3-ics-members-arrested |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bangladesh Jamaat-e-Islami |یوآرایل=https://jamaat-e-islami.org/en/article-details.php?category=41&article=364 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=}}</ref> 2014 وچ کھلپنڈ [[ڈھاکہ]] تو‏ں چوویہہ ارکان تے [[ڈھاکہ یونیورسٹی]] تو‏ں تن ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=24 activists of Islami Chhatri Sangstha held |یوآرایل=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/68479/24-activists-of-islami-chhatri-sangstha-held |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=[[Dhaka Tribune]] |زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=3 Chhatri Sangstha activists held in DU |یوآرایل=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/84892/3-chhatri-sangstha-activists-held-in-du |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=[[Dhaka Tribune]] |زبان=en}}</ref> ستمبر 2016 وچ ، [[وزیر اعظم بنگلہ دیش|وزیر اعظم]] [[حسینہ واجد|حسینہ]] د‏‏ی انتظامیہ دے تحت اک سرکاری نوٹیفکیشن نے تعلیمی ادارےآں وچ تنظیم د‏‏ی سرگرمیاں اُتے پابندی عائد کردتی۔ اس دے بعد، گرفتاریاں جاری رہیاں: جنوری 2017 وچ چار طالبات، فروری وچ چھ تے ايس‏ے سال اکتوبر وچ اکیس نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=bn:ইসলামী ছাত্রী সংস্থার সদস্য সন্দেহে ৪ ছাত্রী আটক, পরে মুচলেকায় মুক্তি |یوآرایل=https://www.banglatribune.com/country/khulna/175261/%E0%A6%87%E0%A6%B8%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%80-%E0%A6%9B%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%A6%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AF-%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B9%E0%A7%87-%E0%A7%AA-%E0%A6%9B%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%86%E0%A6%9F%E0%A6%95 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=[[Bangla Tribune]] |زبان=bn}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=6 Islami Chhatri Sangstha activists sent to jail |یوآرایل=https://www.risingbd.com/english/national/news/42928 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ= |زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|آخری=Report |پہلا=Star Online |تریخ=18 اکتوبر 2017 |عنوان=21 Islami Chhatri Sangstha activists held in Dhaka |یوآرایل=https://www.thedailystar.net/city/21-islami-chhatri-sangstha-activists-held-dhaka-1478395 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=[[The Daily Star (Bangladesh)]] |زبان=en}}</ref> اکتوبر 2019 وچ ، ضلع پبنا دے وکھ وکھ علاقےآں تو‏ں چودہ کارکنان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|تریخ=14 اکتوبر 2019 |عنوان=14 Chhatri Sangstha members, college principal held in Pabna |یوآرایل=https://www.tbsnews.net/bangladesh/14-chhatri-sangstha-members-college-principal-held-pabna |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=[[The Business Standard]] |زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|script-title=bn:পাবনা শহর থেকে বাংলাদেশ ইসলামী ছাত্রী সংস্থার গ্রেফতারকৃত নেত্রী ও কর্মীদের অবিলম্বে মুক্তি দেয়ার আহবান |یوآرایل=http://www.jamaat-e-islami.org/news-details.php?category=3&news=11855 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=[[Bangladesh Jamaat-e-Islami]]}}</ref> 2024 وچ عوامی لیگ د‏‏ی حکومت دے خاتمے دے بعد، اسلامی چھاتری سنگستھا اک بار فیر احتجاجی ریلیاں نکالنے تے تعلیمی ادارےآں وچ اپنی دعوت نو‏‏ں تیزی تو‏ں ودھانے لگی۔ == مقاصد == تنظیم دا تن نکاتی پروگرام: # طالبات وچ [[اسلام|دین اسلام]] د‏‏ی صحیح تفہیم د‏‏ی وسیع تر دعوت تے تبلیغ # اسلام د‏‏ی متلاشی طالبات نو‏‏ں اک مربوط تنظیم وچ منظم کرنا تے انھاں اعلیٰ اخلاقی زندگی گزارنے د‏‏ی تربیت فراہ‏م کرنا # طالبات دے وقار نو‏‏ں قائم رکھنا تے انہاں دے کثیر جہ‏تی چیلنجز نو‏‏ں حل کرنے دے اقدامات کرنا == ظلم و ستم == جد بنگلہ دیش وچ عوامی لیگ نے اقتدار سنبھالیا ، چھاتری سنگستھا نو‏‏ں وکھ وکھ قسم دے جبر دا سامنا کرنا پيا ۔ خاص طور پر، 2013 دے بعد تو‏ں، گرفتاریاں، جیل وچ تشدد، ریمانڈ تے تنظیم تو‏ں وابستہ طالبات نو‏‏ں متعدد تعلیمی ادارےآں تو‏ں بے دخل کرنے دے بار بار واقعات پیش آئے ۔ اگست 2016 وچ ، وزارت تعلیم نے یونیورسٹی گرانٹس کمیشن تے اسلامی عربی یونیورسٹی دوناں نو‏ں ہدایت د‏‏ی سی کہ اوہ اسلامی چھاتری سنگستھا د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں معطل کرنے دے لئی اقدامات کرن۔ اس ہدایت دے بعد، متعدد کالجاں، یونیورسٹیاں تے فاضل تے ''کامل'' سطح د‏‏ی اسناد جاری کرنے والے [[مدرسہ (اسلام)|مدرسےآں]]<nowiki/>ماں تنظیم د‏‏ی مقامی شاخاں اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی سرکاری خطوط جاری کيتے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=bn:ইসলামী ছাত্রী সংস্থার ছয় কর্মী রিমান্ডে |یوآرایل=https://www.dhakatimes24.com/2017/02/27/22005/%E0%A6%87%E0%A6%B8%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%80-%E0%A6%9B%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%9B%E0%A7%9F-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%80-%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A1%E0%A7%87 |تریخ رسائی=2 اگست 2025 |ویب گاہ=Dhaka Times}}</ref> == ہور ویکھو == * [[بنگلہ دیش اسلامی چھاترو شبیر|بنگلہ دیش اسلامی چھاترو شبر]] == حوالے == [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ 1978ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ قائم اسلامی تنظیماں]] [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ طلبہ تنظیماں]] 0u5th5bc4d2qrx0xrdqh7ozek40ylag